You are on page 1of 5

Bette Dam: 'Die terroristen in Parijs waren prutsers'

NIEUWSBREAKWe hebben terreurorganisaties als Islamitische Staat, Al Qaida


en de Taliban veel te groot gemaakt, stelt journalist en Afghanistankenner Bette Dam in de Nieuwsbreak. En als je een verkeerde diagnose stelt
geef je de verkeerde medicijnen. 'Als je IS portretteert als een grote, sterk
georganiseerde organisatie, is er alle reden voor een militaire interventie. Want
dan sla je ze toch gewoon plat?'
Door: Jennie Barbier 20 november 2015, 16:00
Het Westen is helaas vervallen in de gewoonte om overal militair in te grijpen.
Het is een week na de aanslagen in Parijs. Net als na 9/11 overheerst de
oorlogsretoriek. Is harder ingrijpen in Irak en Syri om IS te verslaan wel
verstandig?
'Er wordt weer gesproken over oorlog tegen terreur, de 'war on terror'. Ik heb
vier jaar in die 'war on terror' van Bush geleefd, in Afghanistan. Het is daar
alleen maar erger geworden, de afgelopen jaren zijn er alleen maar meer doden
gevallen. Als je met een knuppel op die landen blijft slaan, komt er wat van terug.
Daar kun je beter over nadenken in plaats van elke keer maar weer het gevecht
aan te gaan. Het Westen is helaas vervallen in de gewoonte om overal militair in
te grijpen. Slimme diplomatie is uit de mode geraakt na George Bush. Ik denk dat
dit een kwalijke ontwikkeling is.
'Er is daardoor ook maar weinig invoeling voor hoe het leven is in het MiddenOosten. Ook dingen als Guantnamo Bay, dat is misschien klein voor ons, maar
groot voor het Midden-Oosten en Afghanistan. Daar zit veel leed, duizenden
families hebben dierbaren verloren aan Guantnamo Bay. Laat Nederland die
Guantnamo-gevangenen die nu nog vastzitten overnemen. Wees zo sterk, wees
ervan op de hoogte hoeveel onschuldige jongens daar zitten en sta erboven.
Break the narrative. Heb lef.'
Meer medeleven en minder oorlog, dus.
'In zijn speech sprak de Franse president Hollande ook in oorlogstermen, daar
heeft hij trouwens ook veel kritiek op gekregen. Maar ik vind het gemak
waarmee journalisten zo'n speech overtikken zonder zelf na te denken net zo
zorgelijk. Journalisten zitten nog in het oude denken en kunnen niet goed hun
liefde voor het woord terreur achterlaten. Het lijkt wel alsof ze het vak in zijn
gegaan om sensationeel te zijn, maar ook om mensen bang te maken. Er zou nu
een pauze ingelast moeten worden door hoofdredacteuren, die zich moeten
afvragen, zich moeten laten bijpraten over de vraag: wat is hier eigenlijk aan de
hand?

'Ook het eerste journalistieke principe van wederhoor wordt vergeten als het
over terreur gaat. In Afghanistan heeft 90 procent van de journalisten nog nooit
een Taliban-strijder gesproken. Dat vind ik ontzettend kwalijk, ze hebben niet
hun best gedaan. Maar als je over terreur spreekt in de journalistiek mag alles.
Je kan zelfs geruchten citeren. Waar is de journalistiek gebleven?'
Volgens mij hebben wij als journalisten het probleem van terreur in Afghanistan
zwaar overdreven.

Bette Dam (met blauwe hoofddoek) in


Afghanistan Bette Dam
Over geruchten gesproken, het gerucht gaat al een tijd dat IS ook in opkomst is
in Afghanistan.
'Dat heb ik natuurlijk vanaf het begin gevolgd en ik heb ook onderzoek gedaan
naar de eerste paar meldingen. De eerste melding was van de BBC, en dat is later
gerectificeerd. De tweede melding kwam uit Ghazni, waar Hazara waren
onthoofd. Het blijkt dat de gouverneur van Ghazni de media heeft gebeld en
heeft gezegd dat het IS was, om meer troepen te krijgen ter verdediging, maar
IS ws daar niet. De derde melding was van een man die door de Amerikanen is
gedood met een drone omdat hij bij IS hoorde. Die man bleek niet in direct
contact te staan met IS, maar uit de ranken van de Taliban te zijn gegooid: hij
was boos en claimde zich bij IS te hebben aangesloten in de hoop dat hij weer
invloed zou krijgen. Dat is IS in Afghanistan. Die context mis ik.'
IS is een organisatie die, net als Al Qaida, terroristische aanslagen in het
Westen pleegt. De Taliban zaaien ook terreur, maar vooral in eigen land. Is dat
een belangrijk onderscheid?
'Volgens mij hebben wij als journalisten het probleem van terreur in Afghanistan
zwaar overdreven. Afghanistan is geen land van terrorisme, durf ik te stellen.
Maar zelfs de Volkskrant schreef toentertijd dat de Taliban Nederland zouden
aanvallen, terwijl het overduidelijk was dat dat er niet aan zat te komen.

'Als we lang genoeg wachten, en we gaan op deze manier door met sensationele
berichtgeving en met het hard optreden in het Midden-Oosten en in
Afghanistan, dan slaat het land een radicaliseringsweg in die je niet zou moeten
willen. Dan kan ik voorspellen dat er binnen een half jaar onder de
zelfmoordenaars in Rome of Moskou of Amsterdam ook Afghanen zitten.'
Die zelfmoordenaars in Parijs waren prutsers, ze hebben de ene na de andere
fout gemaakt.

Politieagent in Rotterdam na signalering


van een verdachte auto EPA
Is de vrees voor nog meer aanslagen in Europa dan terecht?
'Het is belangrijk om te zien hoe makkelijk het is om op een terras te schieten.
Dat vergt niet zoveel cordinatie zoals is voorgespiegeld met de aanslagen in
Parijs. Die zelfmoordenaars in Parijs waren prutsers, ze hebben de ene na de
andere fout gemaakt. We maken een terreuraanslag heel groot, alleen het woord
is al heel eng. Maar het is makkelijk te doen.
'We weten niet precies hoe die mannen gelieerd waren aan IS. Ze zijn natuurlijk
heen en weer naar Syri gereisd, maar ik weet niet of zij in direct contact
stonden met Raqqa of dat ze gewoon een mailtje hebben gestuurd naar IS en
hebben gezegd: we gaan dit doen, en dat IS zei: succes ermee, we horen het
wel.'
Donderdagavond werden er in Rotterdam drie Belgen aangehouden die in een
'verdachte auto' reden. Burgemeester Aboutaleb, die in de buurt zat te dineren,
werd direct in veiligheid gebracht. Nu blijkt er alleen drugs te zijn gevonden in
het voertuig en geen vergaande terreurplannen. Raken we in paniek?
'Ik denk dat die paniek deels geoorloofd is, wat er in Parijs is gebeurd is ook
heel bedreigend. Maar het is wel belangrijk dat er correct gerapporteerd wordt
en dat er wordt opgeschreven wat er cht is gebeurd. Dus geen woorden
gebruiken als 'sterk gecordineerde actie' en 'slimme suiciders'. Dat kun je niet
hardmaken en daar moet je voorzichtig mee zijn. Als wij het rapporteren als een

stelletje prutsers, die niet in contact staan met Raqqa, ziet het er al heel anders
uit. Dan neemt de angst af.
'Wij hebben de Taliban gigantisch groot gemaakt, we hebben Al Qaida veel te
groot gemaakt, en dat doen we nu ook met IS. Door het schetsen van zo'n grote,
strak gecordineerde terreurorganisatie geef je een verkeerde analyse van het
probleem en daardoor geef je ook de verkeerde medicijnen. Als je IS
portretteert als een grote, sterk georganiseerde organisatie, is er alle reden
voor een militaire interventie. Want dan sla je ze toch gewoon plat? Ik denk dat
het niet zo zit. Het is een burgeroorlog in Syri, met ongeveer 250 groepen die
allemaal luisteren naar verschillende leiders. En daar is IS er n van.'
Wij hebben de Taliban gigantisch groot gemaakt, we hebben Al Qaida veel te
groot gemaakt, en dat doen we nu ook met IS.
In Mali was vandaag een grote gijzeling gaande. Ook een land waar het
Nederlandse leger betrokken is bij een VN-missie. Is het wel verstandig dat wij
daar zitten?
'Bij dat soort conflicten, zoals in Mali, zijn er heel veel push factoren, waardoor
er ook veel aanslagen en grote gijzelingen worden gepleegd. Ik heb in Irak en
Afghanistan gezien dat miltante of criminele groepen hun werk doen en
vervolgens journalisten bellen en zeggen: 'het was de Taliban', of Al Qaida of
IS. Dat denk ik altijd als dit soort berichten zie, waarin direct al over terreur
wordt gesproken.
Wat zijn die 'push factoren'?
'Bijvoorbeeld corruptie en de stammensamenleving die Mali is, die Irak is, en
Syri en Afghanistan. Daar spelen ook andere redenen om elkaar in de haren te
vliegen.'
Kijken we door een te westerse bril naar dit soort conflicten?
'We kijken te veel door de bril van terreur. Van alle berichten over terreur die
uit die hoek komen, kan ik bijna op een briefje geven dat er in 50 procent van de
gevallen geen sprake is van terrorisme, maar van lokale machtsconflicten.'
Wat vond u van het veelgehoorde verwijt dat er voor de slachtoffers van Parijs
veel meer aandacht is dan voor terreuraanslagen in het Midden-Oosten? Zouden
wij ons ook meer moeten bekommeren om de slachtoffers die daar vallen?
'Ik heb zelf dus aan de andere kant gewoond, in Afghanistan, en met Parijs heb
ik wel gezien dat mijn vrienden en kennissen in Amsterdam niet zo goed weten
hoe slecht het daar is en hoeveel mensen pijn hebben en trauma's en haat. De

emotie van: wat gebeurt ons nu?, heb ik niet. Daarvoor heb te veel chaos gezien
in het Midden-Oosten en in Afghanistan.'
Tot slot: heeft u nog een kijk-, lees- of luistertip?
'Ik zag een steengoed stuk over de aanslagen in Parijs: de open brief aan
Hollande van Van Reybrouck in De Morgen.
'En gisteren heb ik naar Simone van Saarloos geluisterd in De Balie. Die
heeft een boekje over monogamie geschreven. Ik heb het nog niet gelezen, maar
het lijkt me de moeite waard.'
'We zouden minder vreemdgaan als we minder monogaam waren', schreef ze in
het NRC.
'Ik weet niet of het ermee eens ben, haha, maar ik vind het wel interessant.'