You are on page 1of 17

POLSKI KOMITET

NORMALIZACYJNY

POLSKA NORMA

PN-86/B-02015
Zamiast

Obcienia budowli
PN-64/B-02852
Grupa katalogowa
Obcienia zmienne rodowiskowe
0702
Obcienie temperatur
Actions on building
structures

Actions sur les btiments et les ouvrages dart

Actions variables environmentals


Variable environmental
actions

Action de temperature

Temperature action

UKD 624.042.5
Zgoszona przez Ministerstwo Budownictwa i Przemysu Materiaw Budowlanych
Ustanowiona przez Polski Komitet Normalizacji, Miar i Jakoci dnia 17 stycznia 1986 r. jako
norma obowizujca od dnia 1 stycznia 1987 r. (Dz. Norm. i Miar nr 4/1986 poz. 9)

1. WSTP
1.1. Przedmiot normy.
Przedmiotem normy jest obcienie temperatur pochodzenia klimatycznego (z
uwzgldnieniem temperatury powietrza w pomieszczeniach zamknitych), ktre naley
przyjmowa w obliczeniach statycznych budowli i ich czci.

1.2. Zakres stosowania normy.


Norm naley stosowa do wszelkich budowli ldowych i wodnych, dla ktrych
uwzgldnienie obcienia temperatur jest niezbdne.
Normy nie stosuje si do oblicze budowli, dla ktrych obcienie temperatur jest podane w
innych normach projektowania.

1.3. Okrelenia
1.3.1. obcienie temperatur

- rnica temperatury konstrukcji na jej powierzchniach w jej przekrojach oraz rnica


temperatury konstrukcji w stosunku do jej temperatury scalenia.
1.3.2. budowla otwarta
- budowla, w ktrej temperatura powietrza jest rwna temperaturze powietrza zewntrznego
(budynki nieogrzewane z otworami cigle otwartymi, budynki w czasie montau, wiaty itp.).
1.3.3. budowla zamknita
- budowla, w ktrej temperatura powietrza jest staa lub zmienia si w niewielkim zakresie w
cigu doby (budynki ogrzewane zim lub klimatyzowane itp.).
1.3.4. temperatura scalenia konstrukcji
- temperatura konstrukcji w czasie zczenia jej elementw, temperatura w czasie zakoczenia
budowy lub montau konstrukcji ustalajcego jej schemat statyczny.
1.3.5. Pozostae okrelenia
- wg PN-82/B-02000 oraz PN-82/B-02020.

1.4. Podstawowe oznaczenia


a - amplituda dobowa wartoci chwilowej temperatury powietrza zewntrznego, C,
a1 - rnica midzy wartoci maksymaln, dobow promieniowania sonecznego
cakowitego, padajcego na powierzchni przegrody, a wartoci redni dobow
promieniowania cakowitego padajcego na t powierzchni, W/m2,
d - grubo przegrody, m,
k - wspczynnik przenikania ciepa, W/m2K,
te - temperatura powietrza zewntrznego, rednia dobowa, C,
tg - temperatura gruntu, rednia dobowa, C,
ti - temperatura powietrza wewntrznego, rednia dobowa, C,
t0 - temperatura scalenia konstrukcji, C,
A - wspczynnik pochaniania promieniowania sonecznego,
I - natenie cakowitego promieniowania sonecznego padajcego na przegrod, warto
rednia dobowa, W/m2,
R - opr cieplny przegrody budowlanej (bez oporw przejmowania ciepa), m2K/W,

Re - opr przejmowania ciepa przez powierzchni zewntrzn, m2K/W,


Ri - opr przejmowania ciepa przez powierzchni wewntrzn, m2K/W,
e - wspczynnik przejmowania ciepa na powierzchni zewntrznej przegrody, W/m2K, (e =
1/Re),
t - wspczynnik rozszerzalnoci cieplnej liniowej, 1/K,
- temperatura przegrody (konstrukcji), C,
- rednia temperatura przegrody, C,
e

- temperatura zewntrznej powierzchni przegrody, C,

- temperatura wewntrznej powierzchni przegrody, C,

- wspczynnik przewodnoci cieplnej, W/mK,


1 - wspczynnik redukcji amplitudy dobowej temperatury przegrody przy dwustronnym
napywie ciepa,
2 - wspczynnik redukcji amplitudy dobowej temperatury przegrody przy jednostronnym
napywie ciepa,
3 - wspczynnik redukcji amplitudy dobowej rnicy temperatury na powierzchni
przegrody,
- wspczynnik jednoczesnoci dziaania wartoci maksymalnych dobowych temperatury
powietrza zewntrznego i promieniowania sonecznego.

2. ZASADY OKRELANIA OBCIENIA


TEMPERATUR
2.1. Zasady oglne
2.1.1. Obcienie temperatur
rozpatruje si jako:
a) rnic t w C, midzy redni temperatur konstrukcji
zimowej, a jej temperatur scalenia t0
t=

(1)

- t0

lub jej czci w porze letniej i

Wartoci

naley okrela zgodnie z 2.2, a wartoci t0 zgodnie z 3.4;

b) rnic , w C, midzy temperatur powierzchni zewntrznej a temperatur


powierzchni wewntrznej przegrody

e-

(2)
Wartoci

naley oblicza wg wzorw podanych w 2.3;

c) rnic , w C, midzy rednimi wartociami temperatury poszczeglnych czci


konstrukcji

(3)
W powyszym wzorze v1 i v2 - rednie temperatury (dla pory letniej lub zimowej) czci
konstrukcji odpowiednio 1 i 2.
Zakada si, e zmiana temperatury w przegrodzie ma charakter liniowy.
Budynki dzieli si na otwarte i zamknite, zgodnie z 1.3.2 i 1.3.3.
W obliczeniach temperatury konstrukcji w porze letniej rozrnia si przegrody i elementy
wystawione na dziaanie promieniowania sonecznego i osonite przed tym dziaaniem, w
tym m.in. cianki dziaowe, patwie itp.
Przyjmuje si, e ciany wolno stojce s wystawione na dziaanie promieniowania
sonecznego tylko jedn stron, tzn. pomija si rozproszone promieniowanie soneczne
padajce na drug stron ciany.
2.1.2. Obcienie charakterystyczne.
Wszystkie wartoci obliczone wg wzorw podanych w 2.1, 2.2 i 2.3 s wartociami
charakterystycznymi (opuszczono indeks k dla uproszczenia zapisu). Take wartoci podane
w tablicach i na rysunkach s wartociami charakterystycznymi.
2.1.3. Obcienie obliczeniowe.
Wartoci obliczeniowe obcienia temperatur uzyskuje si mnoc wartoci
charakterystyczne, obliczone wg wzorw podanych w 2.1.1, przez czciowy wspczynnik
bezpieczestwa o wartoci
f = 1,1.
2.1.4. Naprenia i odksztacenia konstrukcji

naley okrela zgodnie z jej schematem statycznym i waciwociami sprystoplastycznymi


materiau.
2.1.5. Dylatacje termiczne
naley stosowa zgodnie z normami projektowania.

2.2. Temperatura rednia przegrody


2.2.1. Budowla otwarta.
Warto redni temperatury
wzorw:

, w C, przegrody budowli otwartej naley oblicza wg

a) dla pory letniej

(4)
z tym e dla przegrody lub elementu osonitego przed dziaaniem promieniowania
sonecznego
= te + a1

(5)
b) dla pory zimowej
z

= te - a1
(6)

We wzorach (4)(6) naley przyjmowa: a, te - wg 3.1; k - wg 5.3; A - wg zacznika 1; I - wg


4; e, R, Ri - wg 5.1 i 5.2; 1, 2 wg 6.1; - wg 6.2.
2.2.2. Budowla zamknita.
Warto redni temperatury
wzorw:

, w C, przegrody budowli zamknitej naley oblicza wg

a) dla pory letniej

(7)

b) dla pory zimowej

(8)
Jeeli przegroda lub element s osonite przed dziaaniem promieniowania sonecznego, to

(9)
We wzorach (7)-(9) naley przyjmowa t1 - wg 3.2, pozostae wielkoci jak w 2.2.1.

2.3. Rnica temperatury na powierzchniach przegrody


2.3.1. Budowla otwarta.
Rnic , w C, midzy temperatur powierzchni zewntrznej a temperatur powierzchni
wewntrznej przegrody naley
a) oblicza dla pory letniej wg wzoru:

(10)
w ktrym: 3 - wg 6.1, pozostae wielkoci jak w 2.2;
b) przyjmowa dla pory zimowej = 0.
Jeeli przegroda lub element s osonite przed dziaaniem promieniowania sonecznego, to
1 = 0.
2.3.2. Budowla zamknita.
Rnic , w C, midzy temperatur powierzchni zewntrznej a temperatur powierzchni
wewntrznej przegrody naley oblicza wg wzorw:
a) dla pory letniej

(11)

b) dla pory zimowej

(12)
We wzorach (11) i (12) wszystkie wielkoci jak w 2.2 i 2.3.1.

3. WIELKOCI
CHARAKTERYSTYCZNE
TEMPERATURY OTOCZENIA I
TEMPERATURY SCALENIA
KONSTRUKCJI
3.1. Temperatura powietrza zewntrznego.
W obliczeniach naley przyjmowa nastpujce wartoci, rednie dobowe, temperatury
powietrza zewntrznego:
a) dla pory letniej
te = 27C,
b) dla pory zimowej
te = -24C.
Warto dobowej amplitudy temperatury powietrza zewntrznego
a = 8C.
Podane wartoci s stae dla caego kraju.

3.2. Temperatura powietrza wewntrznego.


W obliczeniach naley przyjmowa nastpujce wartoci temperatury powietrza
wewntrznego w budowlach zamknitych:
a) dla pory letniej
- w pomieszczeniach, ktrych przynajmniej jedna przegroda zewntrzna jest zwrcona na
poudnie, poudniowy zachd lub poudniowy wschd
ti = 30C,

- w pozostaych pomieszczeniach
t1 = 26C;
b) dla pory zimowej
- w pomieszczeniach ogrzewanych wg PN-82/B-02402,
- w pomieszczeniach nieogrzewanych wg PN-82/B-02403.
Podane w ww. normach temperatury obliczeniowe naley traktowa jako wartoci
charakterystyczne temperatury powietrza wewntrznego.
Do oblicze przegrd budowli, w ktrych zachodz procesy technologiczne o silnym
wydzielaniu ciepa lub chodzeniu, naley stosowa wartoci temperatury powietrza
wewntrznego wynikajce z tych procesw technologicznych.

3.3. Temperatura gruntu.


W obliczeniach, w ktrych konieczne jest uwzgldnienie temperatury czci budowli
zagbionych w gruncie, naley przyjmowa nastpujce wartoci temperatury gruntu:
a) w porze letniej
- na gbokoci mniejszej, ni 1 m, tg = 20C,
- na gbokociach od 1 m do 3 m, tg = 15C,
- na gbokoci wikszej, ni 3 m, tg = 10C;
b) w porze zimowej
- na gbokoci mniejszej, ni gboko przemarzania hz wg PN-81/B-03020, tg = -5C,
- na gbokociach od hz do 3 m, tg = 5C,
- na gbokoci wikszej ni 3 m, tg = 10C.

3.4. Temperatura scalenia konstrukcji.


Jeeli nie jest znana temperatura rzeczywista konstrukcji w czasie jej scalenia, to naley
przyjmowa
t0 = 10C.
Jeeli znana jest dokadna data scalenia konstrukcji (w przypadku ekspertyzy budowli
istniejcej), to warto temperatury scalenia naley przyjmowa zgodnie z danymi
pomiarowymi Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej.

4. WARTOCI CHARAKTERYSTYCZNE
PROMIENIOWANIA SONECZNEGO
Wartoci charakterystyczne natenia cakowitego promieniowania sonecznego, rednie
dobowe, J, wartoci maksymalnego przyrostu a1 w stosunku do wartoci redniej dobowej,
naley przyjmowa wg tabl. 1.
Tablica 1. Wartoci charakterystyczne promieniowania sonecznego

Promieniowanie
W/m2

Orientacja powierzchni
pionowych

NE

SE

SW

NW

91

154

222

214

177

214

222

154

366

368

aI

181

535

652

515

402

515

652

535

564

668

Oznaczenia: N - pnoc, NE pnocny wschd, E - wschd, SE - poudniowy wschd, S - poudnie, SW


- poudniowy zachd, W - zachd, NW - pnocny zachd, H - powierzchnia pozioma, - powierzchnia
prostopada do kierunku promieni sonecznych w poudnie (poudniowa poa dachu o spadku okoo 30).

5. WACIWOCI CIEPLNE
PRZEGRD BUDOWLI
5.1. Opory przejmowania ciepa
naley przyjmowa o wartociach:
a) na powierzchniach zewntrznych Re = 0,05 m2K/W (warto wspczynnika przejmowania
ciepa e = 20 W/m2K),
b) na powierzchniach wewntrznych cian i innych przegrd pionowych Ri = 0,12 m2K/W,
c) na powierzchniach wewntrznych dachw, stropodachw i wietlikw oraz przegrd
poziomych (w tym stykajcych si z gruntem),
- przy przepywie ciepa z dou do gry Ri = 0,12 m2K/W,
- przy przepywie ciepa z gry do dou Ri = 0,17 m2K/W.

5.2. Opr cieplny przegrody.


Opr cieplny przegrody jednolitej R, w m2K/W, naley okrela wg wzoru

(13)
w ktrym:
d - grubo przegrody, m,
- wspczynnik przewodnoci cieplnej, W/mK, ktrego warto naley przyjmowa wg PN82/B-02020.
Opr cieplny przegrody wielowarstwowej naley oblicza jako sum oporw poszczeglnych
warstw.
Opr cieplny przegrody niejednolitej naley oblicza zgodnie z PN-82/B-02020.

5.3. Wspczynnik przenikania ciepa.


Wartoci wspczynnika przenikania ciepa k, w w/m2K, przegrody jedno- lub
wielowarstwowej naley oblicza wg wzoru

(14)
w ktrym:
Ri, Re - opory przejmowania ciepa, m2K/W, wg 5.1,
R - opr cieplny przegrody, m2K/W, wg 5.2.
Wartoci wspczynnika k przegrd niejednolitych naley oblicza zgodnie z PN-82/B-02020.

6. WSPCZYNNIKI REDUKCYJNE I
WSPCZYNNIK JEDNOCZESNOCI
6.1. Wartoci wspczynnikw redukcyjnych 1, 2 i 3
naley okrela z wykresw na rys. 1, 2 i 3 w funkcji iloczynu eR oraz iloczynu d. Warto
, w l/m, naley oblicza wg wzoru

(15)
w ktrym:
c = 0,036 - wspczynnik wyraony w jednostce, 1/h, przy czym h oznacza godzin,
Cp - ciepo waciwe materiau przegrody, kJ/kg K,
p - gsto objtociowa w stanie suchym, kg/m3,
- wspczynnik przewodnoci cieplnej przegrody, W/mK.
Wartoci Cp, p i naley przyjmowa wg PN-82/B-02020. W przypadku przegrody
wielowarstwowej naley oblicza zastpcz, rwnowan warto , wstawiajc do wzoru
(15) zastpcze wartoci Cpz, w kJ/kg K, pz, w kg/m3 i z, w W/mK, obliczone wg podanych
niej wzorw:

(16)

(17)

(18)
We wzorach (16)-(18) wielkoci Cpi, di, i oraz pi odnosz si do poszczeglnych warstw
przegrody; d jest cakowit gruboci przegrody wielowarstwowej.
Warto e w wyraeniu eR naley przyjmowa rwn 20 W/m2K, warto R zgodnie z 5.2.
Rys. 1. Krzywe wspczynnika redukcji amplitudy dobowej temperatury przegrody przy dwustronnie
zmiennym napywie ciepa

Rys. 2. Krzywe wspczynnika redukcji amplitudy dobowej temperatury przegrody przy jednostronnie
zmiennym napywie ciepa

Rys. 3. Krzywe wspczynnika redukcji amplitudy dobowej rnicy temperatury na powierzchni


przegrody

6.2. Wartoci wspczynnika jednoczesnoci


we wzorach (4), (7) i (11) naley przyjmowa wg tabl. 2, w zalenoci od orientacji
przegrody.
Tablica 2. Wartoci wspczynnika jednoczesnoci maksymalnych dobowych wartoci temperatury
powietrza i promieniowania sonecznego

Orientacja powierzchni

pozioma i poudniowa

1,0

zachodnia i poudniowo-zachodnia

0,9

poudniowo-wschodnia i pnocno-zachodnia

0,8

wschodnia i pnocno-wschodnia

0,7
KONIEC

Zaczniki 2
Informacje dodatkowe

ZACZNIK 1
WARTOCI WSPCZYNNIKA POCHANIANIA PROMIENIOWANIA SONECZNEGO A

Rodzaj materiau powierzchni

Aluminium polerowane

0,26

Cega biaa, glazurowana

0,3

Cega silikatowa

0,4

Tynk jasny

0,4

Aluminium matowe

0,5

Azbestocement biay, beton gadki, jasny

0,6

Drewno malowane, jasnote

0,6

Stal ocynkowana

0,6

Tynk ciemny, beton ciemny

0,7

Cega czerwona

0,75

Asfaltobeton, papa asfaltowa i smoowa

0,9

Kolor i stan powierzchni

Biay, malowany olejno

0,3

Biay, jasnoszary (zszarzay biay)

0,4

Szary, matowy

0,5

Jasnobrzowy, zielony, ty - lnicy

0,5

- matowy

0,6

Czerwony, ciemnobrzowy, ciemnozielony - lnicy

0,6

- matowy

0,7

Ciemnoczerwony, niebieski - lnicy

0,7

- matowy

0,8

Czarny, ciemnoniebieski, granatowy - lnicy

0,8

- matowy

0,9

Naley wybra jedn warto, w zalenoci od rodzaju materiau


powierzchni lub od koloru i stanu powierzchni.

ZACZNIK 2
WARTOCI WSPCZYNNIKA ROZSZERZALNOCI CIEPLNEJ LINIOWEJ t

Lp.

Materia

t x 106 1/K

Aluminium, duraluminium

25,5

Bakelit

22

Beton zwyky z dodatkiem piasku naturalnego

10

Beton z piaskiem z kruszywa lekkiego

Beton poryzowany i beton o strukturze jamistej

Cement (zaprawa cementowa)

10

Cyna

20

Cynk

40

Drewno

10

a) buk rwnolegle do wkien

2,5

buk prostopadle do wkien

61,4

b) db rwnolegle do wkien

4,9

db prostopadle do wkien

54,4

c) jesion rwnolegle do wkien

9,5

jesion prostopadle do wkien

60,0

d) sosna rwnolegle do wkien

5,4

sosna prostopadle do wkien

34,1

Granit

8,3

11

Ld w temperaturze -20--1C

50,7

12

Magnez

26

13

Marmur

4,4

14

Mied

16,7

15

Mur z cegie ceramicznych

16

Mur z cegie cementowych i wapienno-piaskowych

10

17

Mur z drobnowymiarowych elementw z betonu

10

18

Mur z kamienia

10

19

Mur z piaskowca

13

20

Ow

29

21

Stal

12

22

eliwo

10,6

INFORMACJE DODATKOWE
1. Instytucja opracowujca norm
- Centralny Orodek Badawczo-Projektowy Budownictwa Oglnego.
2. Normy zwizane
PN-82/B-02000 Obcienia budowli. Zasady ustalania wartoci
PN-82/B-02020 Ochrona cieplna budynkw. Wymagania i obliczenia
PN-82/B-02402 Ogrzewnictwo. Temperatury ogrzewanych pomieszcze w budynkach
PN-82/B-02403 Ogrzewnictwo. Temperatury obliczeniowe zewntrzne

PN-81/B-03020 Grunty budowlane. Posadowienie bezporednie budowli. Obliczenia


statyczne i projektowanie
3. Dokumenty midzynarodowe i normy zagraniczne
ISO TR Draft 1984: Temperature climatic actions (opr. ISO/TC 98/SC3)
CSRS SN 73 0035 Zatieni stavebnich konstrukci
ZSRR
4. Autorzy projektu normy
doc. dr in. Jzef Wilbik, mgr in. Andrzej Gieros, mgr in. Andrzej Sobolewski, mgr in.
Jerzy Antoni uraski - Centralny Orodek Badawczo-Projektowy Budownictwa
Przemysowego BISTYP.
5. Wydanie 2
- stan aktualny: grudzie 1993 - wprowadzono poprawk:
poprawka 1 - Biuletyn PKNMiJ nr 11/1987.