ECONOME

Esther-Mirjam Sent
vantweeheel verschillende mensbeelden: wilje
denken datmensen inprincipe nietdeugen (als
bijcompliance)ofgajeerjuistvanuitdatmensengoedzijn(alsbij integrity)'' Wezijndoorge-

natuuriijkookaandebeurtgeweestindelaatste
jaren: "Aljullie voorspellingen zijnniet uitgekomen.Wiezijnjullieeigenlijk?Watdoenjullie?'

slageninhetcompliance-denken, zekerookbij

Maakt dat ook, dat zoiets als 'kwetsbaarheid'

aiomvatten. ae auicLe'

finandele instellingen enin maatschappelijke
veldenalsdezorgenhetonderwijs.

colleges warden?

-ijxneia Kunnen wii a.c

/svertrouwen daarmeeookmeereen explidete

^K

(Or<-i
t^XJL

-»r\T»^
.

an xi

Loucien vir stevige

^. ^/

i^s. ^^. v. ^.

statemen. tc,
»\fy

-1-V^k ^* .1-* If-?

-I. J..LCLC.. -.

of 'niet-weten' een explidet onderdeel van uw
Ik besteed zeker aandacht aan'niet-weten'. Als

a f r\ f\

' .. '^\J-l.

t-\f^

f-f-^ n i a-(-

i avyor. ai^''

±\J <./<. A-^ ^. ^. JI. ^, 1^ A-^., V <I. l ^11

Bij ieder nieuw economisch schandaaldat

opduikt, lees en hoorje: 'Vertrouwen komt te

voet, moorgaatte paard'.Waaromis dateigen-

factor geworden in de economischetheorievorming?

Erwordtveelwerkgedaanoverhoejemensen
positiefkunt stimuleren. Ifyoupaypeanuts, you
getmonkeys,iseenbekendeuitdrukking: met
beloningenlokje'goedgedrag'uit.Maarvoelen

lljk ZO?

mensen zichdaarmee ookgewaardeerd? Voelen

Erismooipsychologischonderzoeknaarhoe
negatiefen positiefnieuws onsbeinvloeden.

zezichverantwoordelijk?Ervarenzehunwerk

Hetblijktkwantificeerbaardateennegatief
berichtonsemotioneeltweekeerzohardraakt

alseenpositiefbericht gewaardeerdwordt.Het
negatieveblijftveellangerdoorwerken, terwijl
webijietspositiefs maarmondjesmaat onze
beoordelingaanpassen.Erisvasteenevolutionaireverklaringvoor,maardaarweetikhet
fijnenietvan.
Ikvind hetalverrassenddatu zichop deze
manier met psychologisch onderzoek bezighoudt.

Psychologieiseenbelangrijkonderdeelvan
mijn werk: economic gaatoverkeuzes van
mensen.Endaarinspeeltvertrouweneen

belangrijkerolopveleniveaus:vanzoiets
macro-economisch alshetproducenten- en
consumentenvertrouwen tot devraaghoeje een

contractinelkaarzet:spreekje haastniksexplicietaf?Ofzijn erheel veelkleine lettertjes?
Vertrouwenversus controle, dus?

Ja.Endanblijktdathethebbenvanvertrouwen

eenefficiente manier isomeconomisch goedte
functioneren. In landen waarveel vertrouwen

heerst,gaathetbetermetdeeconomie.Deover-

legcultuuruitonspoldermodelisdaarvaneen
goedvoorbeeld. Enookvoorbedrijvenspeeltde
vertrouwensvraag eengrate rol: watisdegoede

balans tussen vertrouwen encontroleren? Zetje
testerkinopcontrole,danholjedeintrinsieke
motivatie uit. Jekuntje organisatieinrichten op
basisvancomplianceofintegrity.Hierbij gajeuit

alszinvol?Viavertrouwenenhetbouwenaan

intrinsieke motivatie, komje in eenheel andere
benaderingterecht.
Dietrend in economischdenkenis er alsinds

dejarennegentig,maarhijheeftdoordecrisis
eenextrazetgekregen.Eenheletijdismener
bijvoorbeeld ervanuitgegaandatjebedrijfsleiderstothetgoedezoukunnenbewegendoorze
aandelenpakketentegeven,wantdanwerdhun
belanghetzelfdealsvandeaandeelhouders.De

crisisheeftoverduidelijkgemaaktdatdemarkt
gedragnietzomaaringoedebanenleidt:mensenlaten zichmisleiden, banken hebben geen
volledigoverzicht,hetsysteemcompliceert
zichzelfalmaar enwangedragligtopdeloer.
Entochisdehomoeconomicushardnekkiginons
vakgebied, wanteenrationed opererende, op
eendimensionaal eigenbelanggerichtemens

politic!elkaaromdeorenwillenslaan,latenze
elkaars plannen becijferen doorhetCentraal

PlanBureau,tottweecijfersachterdekomma.
Maardatlevertvooralschijnzekerheid op.Dus
ikmaakmijnstudenten eraltijdopattentdatze
niet meer moeten beloven dan ze kunnen waar-

maken. Demediaendepoliriek houdenvan
stevige statements, maar een alomvattende dui-

delijkheidkunnenwijalseconoomnietleveren.
Wij wijzenonzestudenten crop datermeer te

winnenisbijhetanalytischbekijkenvankleine
vraagstukken danomje telaten verleiden om
grootse uitspraken tegaandoen.Anders word
je alsnogeenradertje in eenmachinerie diehet
maatschappelijkwantrouweneerdervoedtdan
wegneemt.
®

Esther-MirjamSentishoogkraareconomischetheorieeneconomischbeleidaandeRadboud
Umversiteit. Daarnaastzitze in deEersteKamer

voordePvdA.Esther-Mirjamblogtmetregelmaat
- naastovereconomischeonderwerpen ookover
onderwijs, studenten enhaartweekinderen. Haar

blogszynonderanderetevindenopvoxweb. nlen
joop.nl. ,i

rekent zo lekker.

Het zijn vast interessantetijden omeconoom
te zijn. Hoe bereidt u uw studenten voor op het

'econoom warden' in deze tijden? Spreekt u
bijvoorbeeld over 'vertrouwen', als datzo'n kenmerkend element is van het inrichten van een

samenleving, een bedrijf. eengemeenschap?

Hetzijnzekerinteressantetijden.Daarom
biedenwijaandeRadboudUniversiteiteen

breed perspectiefaan openvoorbij hetvakgebied,doordegeschiedenis endefilosofievanhet
economischdenkenaandeordetelatenkomen,

doorverbandenteleggenmetpsychologie,
sociologie,enzovoorts.Hetgaatomeenkritisch
leren reflecteren opje vak.Enzeker ookopje
eigenroldaarin.Want,ja,deeconomenzijn

.-

.i^-n-

'\^, ^i'-^.

>^^-^

27