You are on page 1of 107

Zoek geen antwoord

Zoek geen antwoord
Waarom levensvragen nergens toe leiden

Steven Harrison

samsara

Herengracht 341. I 016 AZ Amsterdam. 67 De legende van de spirituele reis 72 Niemand aan het mediteren 84 Leraren en het pad van inwijding 89 Verlicht in de nachtdienst 96 De afbraak van de psychologie Niers uit deze uitgave mag gereproduceerd worden zonder schriftelijke roestem­ Samsara De andere kant 107 .Inhoud © 2002 Steven Harrison Oorsponkelijke titel: The Question ro Life's Answers Inleiding 7 De aard van de vraag 9 Verlies van Perspectief 15 Verkenning en zijn-heid 25 Bewustzijn en de aard van het denken 35 Leegre 42 Geen vluchtheuvels 48 Transformatie 54 Duurzame Transcendentie 61 Oorspronkelijk uitgave: Semient Publications © Nederlandse verraling: Samsara Uitgeverij bv 2003 Vertaling: Bob Snoijink Omslagontwerp: Michaël Wannet Lay-out: Studio 28. Hillegom ISBN 90-77228-02-0 I NUR 728 ming van: Uitgeverij bv.

ontdaan van de boeien van de ideologie. ons werkelijkheid­ spatroon. Stel dat we die vragen gewoon leven? Stel dat we ze gebruiken als lei­ Over de auteur 207 draad van ons leven? Stel dat we ons leven en onze maat­ schappij baseren op ontdekking en onderzoek? Wat zijn de mogelijkheden van een wereld waarin de beperkingen van het geloof worden erkend? Kan onze wereld. omdat er zoveel verschillende zijn. voeden en leiden we onze kin­ Wat zo is 175 deren op en zorgen we voor onze ouderen? Hoe werken en De ontdekking van de dynamische vraag 181 spelen we? Hoe gaan we om met het lijden om ons heen? van Nawoord De antwoorden op zulke vragen hebben altijd verdeeld­ 203 heid gezaaid. zich gaan herstructureren tot iets wat uitdrukking geeft aan de eenheicis­ beginselen van het leven? We kunnen amper geloven dat zoiets mogelijk is. Kunnen we in relatie leven? Kunnen we het Waarom is er lijden? 148 onbekende binnenstappen en een leven opbouwen dat niet Empathie en maatschappelijke actie 153 wordt gehinderd door onze antwoorden? Hoe vormen we onze Kinderen en gemeenschap 157 relaties en gemeenschappen. Die revolutionaire verschui- 6 7 . en dat is precies wat zo'n transformatie rot een werkelijk potentieel maakt.Inleiding De kern het zijn 125 Dit boek is een reeks onderzoeken naar de wijze waarop we Het einde van de inspanning 132 kunnen leven. Het ontstijgt het geloof.

niemand kan het organiseren. of gesuggereerd worden. los van wie dan ook. buiten elke machtsstructuur. We kunnen zonder elkaar onze weg in het onbekende niet vin­ den. buiten ieders bemoeienis. 8 kunnen we die De aard van de vraag . Wij leven geen solitair bestaan. Misschien kan zo'n leven dat aan geloof is ontstegen met woorden ietwat aangeroerd. Ongeacht onze persoon­ lijke omstandigheden.ZOEK GEEN ANTWOORD ving van patronen speelt zich als zodanig buiten het bekende af. niemand kan ons bij de hand nemen en er­ heen leiden. gedeeltelijk be­ schreven en naar verwezen. Maar niemand kan dat potentieel volledig uitleggen. Leven is van nature integraal en collectief. leven we in onderlinge verbondenheid met al wat is. maar met elkaar kunnen we een leven van harstocht en liefde ontdekken en met die ontdekking nieuwe wereld gaan verkennen.

' 'Laten we eerst maar theedrinken. Dat meest fundamentele inzicht is ook het krachtigste.' zei de student. nu zie ik het. er kan niets meer bij. 1k wil graag weten wat u weet. zette een kop voor de student neer en schonk in. '0. 'zei de meester. 1k heb lang gestudeerd. veel boeken gelezen en beheers alle oefeningen tot in de perfectie. ' De aard van de vraag is de erkenning dat we niet weten. 'Uw kop is vol. Net als ons denkwezen: vol.De aard van de vraag De student kwam bij de meester en verzocht om kennis. De afwezigheid van weten laat ons ontdekken wat nieuw is. De kennis die alle andere kennis aftroeft is het inzicht dat zekerheid niet bestaat. Hij schonk de kop vol en bleef schenken terwijl de thee over de tafel stroomde. Niet-weten geeft ruimte aan een verkenning van het leven die niet wordt gehinderd door onze conditionering en even­ min bedolven wordt onder onze informatie. ''Wtzt doet u nu?' riep de student. 11 . De meester haalde de pot.' zei de meester.

Geen enkel aspect dat het denkwezen weergeeft kan een weten beschrijven dat het hele beeld omvat. waarop we collectief gestalte hebben gegeven aan onze aan ons contact met de actualiteit van het leven. Dat is perspectief dat we als de basis van ons leven zijn gaan accepte­ zij oplegt ren. Dit herkennen van ons denken als uit- Huxley al heeft geopperd: een zeef voor de totaliteit van het 12 universum. herinneren.modelleert de ervaring. Maar als we datgene wat we in het leven aantreffen inpassen in war we ons het weet. Vraagtekens zetten bij het denken. en bepaald geen capa­ kan alleen maar denken en kan dus alleen maar denken dat eireit die we zomaar overboord kunnen zetten. ging van het geheel zijn kwijtgeraakt. en nee als alle geschiedenis wordt zij verminkt door de bemoeit zich niet met het denken als het nutteloos is. Het verleden samenleving. AARD VAN DE VRAA G bedding. ofwel het zelf dar we hebben geconstrueerd. Het denkwezen categoriseren is een soort intelligentie. ? m de stnjd ts gezet. War nieuw is. Het verleden is onze geschie­ grale perspectief laat het denken nuttig zijn als het zo is en dems. De vraag is geen argwaan of twijfel. passen we in het oude. hij inregreert beperking vergeten omdat het denken zo actief is. een klein schepje werkelijkheid uit het oneindige 13 . mogen we daar misschien bij aantekenen) verschaft uit het rotaal van onze ervaring. Het bundelen van gedachten in het denkwezen (door het Dar zelf. misschien zelfs te vernietigen. laat ons zowel het nut als de beperkingen van het denken zien. voelen. Dat inte­ nie�wsgierigheid en openheid.DE ZOEK GEEN ANTWOORD Wat we weten -de neurale trajecten die we aan een specifieke omstandigheid hebben toegewezen . van heelheid dat bewustzijn met zich meebrengt. een gevoel van 'ik'. Dat sorteren en We weten dat het denken niet kan weten. Misschien zijn we die de aard van onze informatie en de beperking die De vraag veegt het verleden niet van tafel. meer weten dan wat wordt omvat door die stortvloed van De grote evolutionaire voorsprong die de mensheid heeft op gegevens. het be­ moeten loslaten om onszelf bloot te stellen aan de onzeker­ wustzijn van het denken maakt zijn functie en feitelijke ka­ rakter transparant en integreert het aldus in het perspectief heid van het nieuwe. verhaalt de fictie van ons ons een centrum. D� vraag begrijpt de beperkingen van informatie en pro­ denkwezen het zo druk heeft met denken. We hebben dat 'ik' aanvaard omdat we het per­ is een illusie als her wordt gehanteerd als een nauwkeurige spectief op de beperking van het denken als vertegenwoordi­ kaan voor de toekomst. dat behoedzaam en typisch revisionistisch selecteert denken. de denker die tegen zichzelf . het ook heeft met die informatiestroom. Maar hoe druk ons denkwezen weten aan de hand van het gereedschap waarmee we werken. Dat is de aard van de vraag. kunnen we ons misschien ook iets anders herin­ Toch zijn we verliefd op het denken omdat het klaarblij­ neren: dat we om iets te leren her perspectief van het verleden kelijk zo nuttig is. men en het sorteren van alle hoedanigheden die door ons . waarne­ beere dte grenzen te verleggen. De vraag ziet in dat kennis een mythe is. geschiedkundige. hij behelst onderzoek. Dat is het niet-integrale leven en poogt dat verhaal in elk moment in te passen. een grootse fabel dte we verrellen om te verklaren wat we niet echt kunnen veld van bewustzijn stromen. He� is ns zelf-bewustzijn. we kunnen nooit de rest van de dierenwereld is niet ons vermogen om te den­ Misschien is de functie van ons denkwezen wel wat Aldous �en. omdat ons het.

Ieder van ons staat in ons onzichtbaar nietige kloddertje leven de passie van onze afgescheidenheid te preken en het bewijs ervan tentoon re spreiden: onze kennis. We � moeten iets speciaals doen! Dat is een hele Uitdagmg. raken we doorgaans al in moeilijkheden met de eerste twee. Hoe kan ik glukkig worden? Hoe kan ik zinvolheid vinden? Dat is een belangrijke vraag. . In het vluchtige voorbijgaan van ons leven. is maar een stofje in Gods oog. maar ik zoek vrede en wil iets nuttigs met mijn leven doen. "n van de een o�' gzee 'J andere vorm van identiteit ajkomsttg Z1Jn. in een oogwenk . inclusief de gedachte over het onein­ Verlies van Perspectief dige al. . zouden we niet kunnen leven. Dat is een groot probleem. Als de geest uit de fles komt en we mogen drie wensen van hem doen. . Het denken is ervan overtuigd dat zijn bijrolletje het oneindige al is.Gods oogwenk .zinkt alles war we zijn en alles war we weren weg in de totaliteit. Her denken houdt daar geen rekening mee. Hoe kom je aan dat idee? Ik weet het niet. Hierdoor kunnen we functioneren. Zonder die zeef van de totale input. Ik heb gezien Mt al mijn verlangens. Verlichte mensen kunnen niet doen wat gewone mensen doen. Nu is er sprake van die 'niets-plek' waar ik meende vrede te vmden en geen frustraties omMt ik mijn strategieën heb opgegeven. de ultieme vraag op al onze antwoorden. zonder dat alles tot iets wordt gereduceerd. Vervolgens moeten we de laatste wens aanspreken om alleen maar ons oude leventje 14 15 . Maar het denken. al mijn plannen en str��e. want dat is ma�r ge oon.ZOEK GEEN ANlWOORD alles.

schoot het me te binnen dat Hoe gebruik ik de talenten die ik mogelijkerwijs heb om iets voor de wereld en niet alleen voor mezelfte doen? de ontmoeting misschien niets te maken had met onze vra­ gen of zijn antwoorden. We gaven hem de papayàs.!ES VAN PERSPECTIEF terug te krijgen. zou je dan gehoor geven aan wat hij zei? Ons denkwezen genereert allerlei vragen en vervolgens moeten we een antwoord op die vragen zien te vinden. Aan dat alles heb je een eind niet alleen. iemand die blijkbaar de zijn we klaar. We meenden een reis met een Ik vraag wat ik moet doen. ge beun. geen nieuws­ gierige en open geest. Hij was niet makkelijk te vinden. gave. ben ik ooit bij een orakel geweest. Dus laten we naar de fundamentele vraag Laren we eerst even kijken of het de juiste vraag is. Ga naar de super­ uit gewoonte. Als we daar een antwoord op kunnen geven. Welke van de twee denk je dat her is? gaf. Wij waren er gemaakt. zonder ooit tot de kernvraag te komen. Toen we vervolgens afscheid namen. Naar een orakel gaan kan hachelijk zijn. Het was een prachtige ont­ doemt er uit die omstandigheid in je leven op? moeting. Misschien was het alleen de bedoe­ ling geweest dat we het orakel papaya's brachten. van verlamming.en Sixth Street in Sacramento en neem Is er sprake van een diepe levensvraag? Het zal geen intel­ daar een baantje. Ik wil gewoon weten wat ik met mijn leven aan moet. voor je motivatie maar na heel wat inspanning wisren we waar hij was. denkwezen ideeën en plannen genereert. 16 mijn god! 17 . maar we kregen geen antwoord op onze vragen. In India gaan zoeken. Dan zal ik voor orakel spelen. maar een die eindeloos vragen genereert. maar in feite bezorgden we alleen maar papaya's. Werk daar elke dag van tien tot vier be­ lectuele vraag zijn. Goed. klaar voor. Nu vraag je je af of je vroegere bestaan beter was. Het is een vorm jawel. Als ik jou naar dat orakel zou sturen en hij je het antwoord Nu zijn er twee vragen. Hij sprak geen Engels Toen wist je tenminste wat je elke dag ging doen. En dat zorgt en je door de dag helpt. Maar om het antwoord te vinden. Dit is geen onderzoekende geest. 0. ofhoe ik moet leven met het ongemak van niet te weten wat me te doen staat. Hij was die Wat te doen? Is dar de kernvaag? Zo ja. hij wilde ons ook nog ontvangen.ZOEK GEEN ANlWOORD VERJ. maar een vraag die iets fundamenteels halve zaterdag en dinsdag en wacht af wat er vervolgens oplost. dan kunnen we een ochtend wakker geworden met trek in fruit en wij kregen het programma voor je maken en ben je klaar! idee om fruit te kopen en dat naar hem te brengen. diepzinnig doel te maken. Welke vraag en een vertaler was niet te vinden. Je begrijpt hoe je paar papaya's als geschenk. Het was een lange tocht en onderweg kochten we een Je hebt het totaal van je wereld doorzien. zullen we roekomst kon voorspellen en in aanzien stond vanwege die eerst de vraag moeten weten. markt tussen Fifrh.

Dat is juist de moeilijkheid! Daarom ben ik verlamd. Misschien was het gewoon iets van het moment. 18 spectief wel echt? Kun je ervan op aan? Dit is het perspectief van waaruit we trachten te leven. wat ik met hartstocht kan doen. Je wilt iets hartsrochtelijks en blijmoedigs doen dat kelijk begrepen wat je vraag is? Is de vraag en dan weer ben je hartstochtelijk en blij maar is het geen nen wij de fundamentele vraag wel vanuit het 'ik'-perspectief waarachtig is. perspectief dat je met gedachten niet kunt bereiken.ZoEK GEEN VERLIES ANTWOORD VAN PERSPECTIEF Als het orakel dat antwoord geeft. doe je het dan? Heb je wer­ Nu eens ben je hartstochtelijk en blij. niet iets hartstochtelijks en blijmoedigs dat begrijpen? Of kunnen we die alleen maar begrijpen vanuit een onecht is. in en vanuit de activiteit zelf Waarom vertrouwen we dat onbetrouwbare element dat we Hoe weet je het verschil? we aan dat geluk moeten doen. Waarom leveren we geluk uit aan ongeluk om voor rechter te spelen? Welk element kiest het perspectief? Aangezien geluk gegrondvest lijkt op zoveel illusie. iets opwindends. Welnu. ja. Is dat per­ Dat weet ik niet. vertrouw ik het niet zo. Hij iets van zijn macht zou kwijtraken omdat zelfs God in dat geval de loop der gebeurtenissen niet kan veranderen.toen ik het niet meer had. omdat het gegrondvest is op illusie. Hij gaat over het perspectief 'ik' noemen om ons iets over geluk te vertellen? Als je gelukkig bent. Ik zou iets willen doen wat me op zich vreugde verschaft. maar is het een illusie. als je naar een orakel gaat en dat verrelt je wat je moet doen. lijkt er geen enkel probleem te zijn. ben je daarmee dan niet iets kwijt? Wi l je echt ant­ woord op je vraag? Jij gelooft dat je iets aan zekerheid en veilig­ heid zult winnen als je het antwoord op die vraag weet. 19 . of wat dat geluk analyseert. Wát moet ik met mijn leven? Of is het: Wát kan ik doen dat mij belangrijk maakt? Kun­ illusie. creëert of dis-creëert. is dat dan voldoende? Of wil je graag degene zijn die de papayàs ontvangt? We zeggen wel dat we willen weten wat we met ons leven aan moeten. maar waarom willen we de toekomst weten? Kunnen we wel weten wat we met ons leven aan moeten? Er zijn theologen die zouden zeggen dat als God de toekomst ziet.heb ik uitgemaakt dat het een illusie was en daarom allemaal nep. Welke criteria hanteer je om te beoordelen of iets waarachtig is of onecht? Wat is het element dat oordeelt? Misschien heeft hartstocht niets met illusie of waarheid te ma­ ken. Dus is het maar goed dat je die vraag niet hebt gesteld. Terugblik­ kend. oordeelt. maar harstocht voor. Maar jij koestert het idee dat geluk niet deugt. Geen hartstocht omtrent de een ofandere illusie. Maar je leven zal domweg een mechanisch ontvouwen van die toekomst zijn. noch met onze taal en zelfs niet met onze intenties? Als je alleen maar een bezorgdienst van papaya's bent. Ge­ woon vreugde om iets leuks te doen. De vraag die we hebben ontdekt is niet of geluk echt is.

Hoe zou het anders kunnen zijn? Je hele werkelijkheid doorzie je vanuit dat per­ spectief. je vermogen om te functioneren. ben je boos. maar inderdaad: alsje gelukkig bent. ik niet in het moment leef en dat is ver­ keerd. Dan kunnen we weten of dit perspectief juist is. ja wat eigenlijk? Waar kun je anders zijn. enzovoort enzovoort. maar alles wat je doet is verkeerd.. of Zo heb ik het nog nooit bekeken.. dan krijg ik de indruk dat dit per­ spectief een kwelgeest is die zegt dat alles wat je in feite bent niet deugt. ben je ge­ Dat als ik iets najaag. behalve in het moment? Hoe kunnen de dingen anders zijn dan ze zijn? 20 Is dat wel zo? Waar bevind je je als je iets najaagt? Ik zou wel eens met jou naar een plek willen die zich niet in het moment bevindt. wat gebeurt er dan met je leven? Met je activiteiten. waar het vandaan komt? Als het perspectief er maar één ogenblik totaal het zwijgen roe doet. Wat zegt het perspectief? Wees in het moment en laat toe wat zich maar afipeelt. Maar wat is dat perspectief? Mijn identiteit heeft veel met ambitie te maken: iemand willen zijn die iets aan de wereld kan doen. ben je ongelukkig. of je kunt . Als je boos bent. we zitten met een kink in de logica. Als je ongelukkig bent. Je kunt ofWel in het moment leven en de dingen laten zoals ze zijn. Wat valt er te besluiten? Heeft dat perspectief al zo snel zijn weg teruggevonden? 21 . Her perspectief moet iets van een alternatief suggereren. lukkig. Wat is dat deel? Hoe kun je je anders voelen? Als je gelukkig bent. Wat kun je doen met een perspectief dat zegt: Alles wat ik doe is verkeerd? In feite leidt het tot verlamming. Je wordt geacht te doen wat juist is. Dat is allemaal verkeerd Dat is mijn denken in plaats van de waarheid van het zijn in het moment. ben je gelukkig. je geluk? Er is zoveel dat ik vanuit dat perspectief heb besloten. Waar is die plek? Waarom is hij verkeerd? Als die wereld buiten het moment niet te vinden is. Dus vanuit het perspectief zijn al die dingen verkeerd. Ik begrijp wel waarom je in de war bent! Waar komt dat perspectief vandaan en wat moeten we ermee? Zullen we het maar terugsturen naar de hel. Dat is interessant. Ik zou niet weten wat ik zonder dat perspectief zou moeten. Er is nog een impliciet deel van de boodschap. Wat is dan correct? Dat is nou juist de moeilijkheid.ZoEK GEEN ANTWOORD Misschien is de uiteindelijke vraag: Wát is datgene van waar­ uit ik kan leven? VERLIES VAN PERSPECTIEF Dat kunnen ze eigenlijk niet. Het perspectief suggereert dus dat je een keus hebt.

een lopend commentaar. bent verkeerd is. Het zou prenig zijn als we een roos konden ruiken. we hebben com­ mentaar op de geur van een roos. Dit is onze realiteit: het babbelende perspectief. we hebben gedachten. kijken. Dit is een heerlijk verhaal. We worden geleid door wat ons interes­ seert. je hebt andere ervaringen. Het is de op­ Hoe moet je dan niet-besluiten over iets? Dat is Wat is niet-besluiten? Dte voegen we toe aan elke ervaring.ZOEK GEEN ANTWOORD VERLIES VAN PERSPECTIEF �et karakter van het psychische denken. laren we onszelf bedotten. We ruiken geen roos. je hebt andere boeken gelezen. dus moet je niet naar het perspectief 22 23 . wat ons energie geeft. Het vertelt je constant dat wat je Wat waar is. ta�r hee Ieders denken doet dat. Daarom is onze ervaring Gewoon niets doen. Wát valt er zonder commentaar nog te doen? Ben je zonder commentaar? verkeerd.dat geconditioneerd is . Daar moet ik mijn perspectief. Jij bent op een andere manier grootgebracht. je hebt een andere school bezocht. zo r �mmelig en onbevredigend: we hebben namelijk geen ervanngen. niet alleen bij mij. Zonder dat perspectief zal alles beter smaken en er beter uitzien. Zonder dat perspectief is het leven fantastisch. En wat gebeurt er zonder het perspectief? Het perspectief zegt ons dat geluk nep is en dat alles wat je Dat zou ik best willen. is dat we een perspectief hebben. Het commen­ ook bent verkeerd is. Jouw perspectief en het mijne zijn anders. Het perspectief zegt ons dat dit goed is om te doen. Dat denk ik ook! Ik zal het perspectiefloslaten. culturele conditionering. Waarom hebben wè dat nodig? Zijn we zon­ der perspectief niet juist inherent gelukkig? Er is geen com­ mentaar dat ons vertelt dat we het niet zijn.op loslaten. Bedoelt u dat het niet waar is? Is dat perspectiefalleen maar mijn denken? Ja. � ons meegedeeld dat er echt een fantastische plek buaen dtt perspectief is. Je bent verward omdat het perspectief domweg een stelletje re­ gels is. Dat perspectief geeft daar commentaar op. Je weet best wat je belangstelling heeft. Hoe doe je dat? Beentje lichten? De verkeerde kant op sturen? En dat is precies wat het is: een gedachte. We hebben alleen nog maar 'wat-is'. maar in plaats van volledig contact met dat per­ spectief te maken. wat ons vervult. of ee �optng van onze hele collectieve.

We zijn zelfs geen wanhopige spirituele zoekers die proberen bewustzijn te cultiveren of leegte te ervaren. Zodra ik wakker word. We hebben de leegte andermaal gevuld. symbolen. het mechanische karakter van het zelf? Nu wordt de droom overgenomen door bewustzijn. Je bent wakker. Wetenschap noch filosofie heb­ ben echt greep kunnen krijgen op wat bewustzijn in feite is. Kan het perspectief zichzelf zien? Als ik mezelfervan kon losmaken. of moeten we misschien zeggen dat het per­ spectief maar een droom is? Is er iets dat wakker is terwijl we ons in de droom van ons perspectief bevinden? Ben je je er nu van bewust dat je in een droom zit? Ben je je bewust van de aard van het perspectief. is die onbekende ruimte van her bewustzijn verkennen. kon ik het zien. verwarde denkers meer. We hebben nog altijd een identiteit en nog een grote ook. Je leven wordt gestuurd door iets anders. Veel weten we niet over wat dat betekent. Verkenning en zijn-heid Is er iets dat her perspectief bij de kladden kan grijpen? De laatste tijd heb ik dromen waarin ik het gevoel heb dat ik me wakker voel in m ijn droom. Maar dat kan ik niet. conditioneringen en gewoonten van het perspectief.n' bedoelt? Ik gebruik het woord 'bewustzijn' om het veld van gewaarzijn aan te duiden waarin alles waar we de vinger op kunnen leg­ gen. En dar le­ ven van verkenning is rijk en vol. verschijnt en verdwijnt. We zijn niet zomaar nietige.' of'gewaarzijn' of'leegte' synoniem geworden voor een verfijnder besefvan een persoonlijk 'ik'? Precies. Je beseft dat de droom maar het perspectief is. maar dat wakker-zijn is niet de tros neigingen. Je bent je bewust van de droom. lji kt mijn staat een verandering te ondergaan zoals ijs ddt in water ver­ andert. want het bekende maakt deel uit van het per­ spectief en wat onbekend is maakt deel uit van het bewust­ zijn.ZoEK GEEN ANTWOORD In werkelijkheid bevindt het perspectief zich op de plek waar jij je bevindt. Kunt u alstublieft uitleggen wat u met Öewustzij. geluid of beel­ den? Zijn al die hoed4nigheden passiefin een staat van zijn zoals slaap? In de slaaptoestand is er geen ik. Bestaat er bewustzijn zonder ged4chten. Met andere woorden: ik ben me ervan bewust dat ik droom. Dát zijn we! W e kun­ nen ontspannen. Nu hebben we dat allemaal voor bewustzijn ingeruild. Zijn de woorden 'bewustzijn. omdat ik het perspectief zelf schep. 24 25 . Het enige dat we nog met ons leven moeten doen.

lukzaligheid van nier-gehechtheid. alles te besturen wat we kunnen overmeesteren en alles te verande­ ren wat we kunnen manipuleren. ongeacht wat het ontdekt of niet ontdekt. We kunnen misschien zeggen wat het niet is. want her versnipperde perspectief zal de hele toestand in een zoektocht veranderen. zoals gedachten die naar het denken kijken: de getuige. het soort dat in de spirituele literatuur wordt beschreven. maar alles wat is. Vanmorgen was het weg en is het gevoel te leven vanuit niet-zelfen bewustzijn weer terug. Maar gisteravond merkte ik dat ik op mijn partner reageerde met een sterk gevoel van zelf en verwarring. zoals het is. Ik schlj'n uit de conceptuele wereld te zijn ontwaakt en nu sta ik erbuiten. En toch is er nooit echt een bedreiging geweest buiren dat 'zoals her is' is het feit dat we constant worstelen met 26 zelfs ten koste van het vernietigen van de intimiteit van de de ingebeelde wereld van het psychologische zelf. zonder iets te veranderen? bestaan op het spel staar. Dat zou waarschijnlijk niet goed verkopen. 27 . Die spirituele fantasie zou Bedoelt u. Het gevoel van verkenning heeft helemaal niets met ver­ werven te maken. zonder iets buiten te sluiten. Maar ik denk leven 'zoals het niet is' nastreeft. Maar de vraag wat bewustzijn is. moeten we hem als vraag vasthouden en onze gedachten. Streven we eigenlijk niet een onpersoonlji k 'ik' na dat helemaal geen 'ik' is. Mijn identificatie stolt. Dat kan alleen als de verken­ ning ontspruit vanuit een perspectief van heelheid. In de mythologie van de spiritualiteit is 'zoals het is' een codewoord voor de ge­ daarmee buiren het bekende houden. Een deel van relatie. is een diepzinnige. Als nu mijn partner te kennen geeft dar zijn of haar genegenheid of aangetrokken-zijn niet constant beschikbaar is voor mij. zonder accurater beschreven zijn met 'zoals het niet is'. zoeken we naar onderdelen of toestanden die we ons verbeelden nodig te hebben. Als we dat model tijdens het zoeken met ons meedragen. 'Ik' overleef We beschikken al over alles wat is. Als we er iets over hopen te ontdekken. verkenning zon­ niet dar er ook maar één spirituele school bestaar die het der conclusie? Wát is dan het verschil tussen verkennen en zoeken? Het gevoel van zoeken heeft dikwijls de hoedanigheid van iets wat ontbreekt en daarmee een projectie van hoe comple­ tering eruit zou zien of zou voelen. We willen een beter 'zoals het is'. al aanvaard ik hem volledig. gevoelens en handelingen. door de vraag als perspectiefte houden. en we zijn er dol op om dingen die ons niet bevallen buiten te sluiten. Wát is er aan de hand? Heeft dat besef van zelf-identificatie te maken met het gevoel te worden bedreigd? Heeft het met overleving te maken? Her denken schijnt zich als overlevingstechnologie te heb­ ben ontwikkeld. is het alsof mijn concrete iets te sturen.VERKENNJNG EN ZlJN-HEID ZOEK GEEN ANTWOORD We kunnen een aantal gevolgen van bewustzijn zien zoals we de wind kunnen 'zien' door de rimpels die hij op het water maakt. gevoelens en handelingen. zoals het is. In de wereld van concepten heeft overleving van het persoonlijke 'ik' een misplaatste betekenis en een vir­ tuele realiteit aangenomen. Het 'zoals het is' is pijn­ lijk. een soort alias van bewustzijn uir de koker van het denken. Het is van nature belangstellend. inclusiefalle gedachten.

verfijnen en vermijden. is de afwisseling van het gevoel van uitgestrektheid en alle creativiteit die daaruit voortkomt. en achter zich zou kunnen laten. Zonder het doen. hoe inzichtelijk ook. organiseren. Het idee van losmaken om aldus de gedachtewereld terug te dringen tot we de stilte bereiken is niet her antwoord op de absurditeit. maar de po­ gingen om ze te sorteren. die volgens mij in we'Wát 29 . l%t betekent het om waarachtig te zien 'wat is: ofte observeren? Observatie is de staat van zijn in plaats van de een of andere handeling. en de beperkte beklemdheid. zelfs als het gevoel van zelf opkomt en weer weggaat. Stel dat die gedachte­ wereld bestaat zonder dat wij er iets mee doen. 'Het 'ik' kan niet buiten zichzelf treden. maar door blijft bazelen. Dikwijls wordt er een niet-denkende. of op zijn minst be­ trekkelijke stille geest geprojecteerd als gevolg van onze ob28 ging om dat te veranderen wordt domweg opgenomen in een complexer en subtieler mentaal kader. lichamelijkheid. Het enige dat het 'ik' regeert. Maar het inzicht in de conceptuele aard van het zelf verandert dat totaal. verslaafd als het is aan zijn pogingen om de wereld ten eigen bate te modelleren en manipuleren. Misschien trekken we wel de conclusie dat we ons kunnen losma­ ken van ons lijden door de absurditeit ervan te observeren. het denken terugdringen of stilte verwerven? Stel dat we niets met de gedachten doen als ze zich voordoen? Het zijn niet de gedachten die de complexiteit bepalen. het is de absurditeit zelf. Dat zijn wij allemaal. inclusief het feit dat het denken. Maar gedachten vormen zich gewoon. en zonder storende gedachten in die perfecte stilte vertoeven. beheersen. Zo'n relatie wordt geen geweld aangedaan door het verschijnen van dat 'ik' en is evenmin afhankelijk van de klaar­ blijkelijke afWezigheid ervan. on­ danks het verschijnen en verdwijnen van de beweging van ge­ dachten. maar domweg het opkomen en afsterven van gedachten in de uitgestrekt­ heid van de stilte. en iedere po­ beweging naar dat zelf en de bevrijding terug naar de intimiteit belichaamt. zoals losma­ ken. mij waarschijnlijk van m'n stuk brengt. richten. omdat het niet bestaat buiten het concept dat het in feite is. Er is dan geen sprake meer van 'ik' noch van 'niet-ik'. Dit 'zijn' is de actua­ liteit. Dan kan de babbelende geest misschien tot rust komen en misschien kunnen we beginnen de schoonheid alom te zien en te voelen. omdat het nu eenmaal geworteld is in biologie. is de wereld die het zo heeft bedacht en opgebouwd dat het de scepter kan blijven zwaaien. Zo'n relatie is inherent heel. Observatie neemt geen af­ stand van het leven. maar gaat erin op.de poging om dat allemaal te veranderen. Die is maar een fragment dat wordt verzwol­ gen door de uitgestrektheid van het geheel. Zal het komen en gaan van een gevoel van 'zijn' zonder dat zelf zich uiteindelijk stabiliseren als een eenvoudig fonctioneren van­ uit bewustzijn? Misschien zal het besef van zelf nooit verdwijnen.ZOEK GEEN ANTWOORD VERKENNING EN ZJ]N-HEID Het boeiendste is misschien een relatie die het inzicht in die servatie.blijft ons langs natuurlijke weg niets anders over dan vertoeven in de wereld-zoals-hij-is. sociale afspraken en de behoefte om je constant af te bakenen om je door je dagelijks leven te loodsen.

Wat overblijft is dat er zich maar één ding voordoet dat zich niet laat beschrijven als subject of object. Dat 'je onderdompe­ len' in de actualiteit is heel anders dan de hoedanigheid van 'terugtreden' die teweeg wordt gebracht door het getuige zijn.en zelfstandig naamwoord/werkwoord-structuren. Als je nog beter kijkt. maar waarom zou die een psychologisch centrum vergen? Sterker nog: de verkenning van het leven is slechts mogelijk als de beperkingen van de conceptuele wereld helder zijn. noch als zelfstandig naam­ woord of werkwoord. Probeer de angst te zijn als hij opkomt. Ik heb de indruk dat het lichaam en het brein veel weg hebben �an een �ebbrowser (of andersom). Er is nie­ �and om het a�n te vragen of die antwoordt. niet feitelijk. omdat u lijkt te suggereren dat er geen gevoel van verdeeldheid is. Maar het leven is geen taal en beperkt zich niet tot die structuren. laat ons in een universum waarin blijkt dat de rUimte om de gedachten nu op de voorgrond is en de ge ��chte-vorm op de achtergrond. en of een zelfstandig naamwoord zonder werkwoord wel een zin is. noch die van wie dan ook trouwens. Wat is deze wereld? De verkenning is begonnen. De belangrijkste gedachte is dat ik het domweg allemaal moet gadeslaan. We genieten immens van het verhaaltje. Als er echt sprake is van 'nergens heen te hoeven' en 'niets te hoe­ ven zijn: vanwaar dan die intense verkenning van de aard van 30 EN ZIJN-HElD het leven? Is uw verkenning doelloos? Die van mij lijkt dat niet te zij"n. omdat wij allemaal hetzelfde veld van bewustzijn/ denken zijn en alleen conceptueel gescheiden. Dat lijkt de plek te zijn waarin de ontdekking van de heelheid van het leven plaatsvindt: in de totaliteit van zijn. En vervolgens alle gedachten die opkomen over de manier waarop ik met die angst moet omgaan. ver­ dwiJnt zelfs het onderscheid tussen voor. De verkenning is de beweging van het leven. Ik vraag me af war de rol van het lichaam in uw werk is. Die transparantheid van het denken dat een denker veronderstelt maar er �een heeft. Onze taal is opgebouwd rond subject/object. en de vragen ZlJn trouwens met verbaal of intellectueel.en achtergrond. Hoe zou u uw 'toestand' beschrijven? Het ligt voor de hand dat de relatie met het denken anders is. Mijn toestand is zoals een moment. Er is sprake van een volledig scala van gevoelens en hoedanighe­ den. Er schijnt in ons leven sprake te zijn van verkenning. of we nu een zogenaamd positieve of zogenaamd negatieve hoe­ danigheid ervaren. En dan is het verhaaltje uit. Ik vertel het verhaaltje en we weten allebei dat het voor het ogenblik zowel waar als niet waar is.VERKENNING ZOEK GEEN AN1WOORD zen angst is. Het heeft veel weg van een klein kind dat mij vraagt om hem een verhaaltje re vertellen.' 31 . Dat wil zeggen dat het lichaam temands individuele bewustzijn herbergt en de uit­ wisseling van gegevens tussen de 'gebruiker' en de fYsieke rea­ liteit 'beheert. We vragen hoe het mo­ gelijk is dat er een subject zonder object bestaat. Maar waar is het middelpunt? Er is geen fundamenteel ver­ schil tussen mijn toestand en de jouwe. Dit is het samenvallen van de verdeelde wereld van bewust­ zijn en object in een wereld waarin bewustzijn en object één zijn.

Dat is met een dieet? Met biofeedback? Met lichamelijke oefeningen? het soort vraag dat een jong kind dat niet naar een antwoord Met meditatie? Homeopathie? Ayurveda? Relaties? Dialoog? zoekt. Welke andere benadering bestaat er. dachten. Hoe komen we daarvan aft dienst en filosofie worden geleverd is onze intelligentie: een Ervan afkomen is niet zo moeilijk. filosofie. Deels dankzij onze religie. verplaatst de aandacht zich dikwijls naar het lichaam. Vervolgens schept het denken verwar­ ring door aan te komen met herinneringen aan ongemak. geloof of ideevorming. omdat her waarnemen van het leven­ Het leven van verkenning is niet alleen erg boeiend. dus alles is kits. maar 32 zoals-het-is ieder collectief geloof doorklieft. als De herkenning van de geconstrueerde aard van geloefs­ vraag. Ik blijfmaar met vragen zitten. is 'Wat is het?' vragen te stellen. Slechts de ante33 . nier als concept. liefde en spiritualiteit als feite­ beperkt? Wie ben ik als verandering onbelemmerd is? lijkheid. een ingewikkelde relatie. vraag o p de antwoorden van het leven. brengt. vinden we een antwoord dat geloof voort­ een interessantere vraag. kan hebben. Hoe kunnen liefde en mededogen zich daar voordoen? anders wordt het ziek. Voor sommige mensen is afleiding is en mogen aannemen dat we de belangstelling voor dat voldoende. zonder op bepaalde resultaten uit te zijn? Wat krijg je systemen zadelt ons op met een totaal andere vraag. Stilte? Wat is het verschijnsel zelf? Wat is de constructie die zich Dat is de aard van het onderzoek: een verkenning van het om het verschijnsel heen voordoet? Hoe wordt verandering wezen van het leven. maar ik vind nooit antwoorden waarmee ik vrede kan hebben en waarin ik kan geloven. Het kind kijkt gewoon. We weten al wat een leven van vragen te hebben. Hoe kan ik antwoorden op die vragen vinden? Als we onze gedachten gadeslaan. Gebruik alcohol. relaties. Wáar dat zich aftpeelt is slechts ruimte. pijn en lijden begeven. pijn en andere lichamelijke gevoelens. Door reld van het lichaam. ben ik vrij van gevoelens en ge- ook heel uitdagend. sterft het of wordt het anderszins pro­ blematisch. We geloven antwoord op onze We kunnen experimenteren. Door het denkwezen te herkennen als louter het resultaat van voorafgaande conditionering. De diepere feitelijkheid van de biologie is symbiose. of wat voor aflei­ conditionering en deels door onze biologie blijkt de zeker­ ding dan ook en je kunt eruit stappen. Als we ons in de we­ heid van de conclusies de reden van onze vraag te zijn. Als we dat systeem intact kunnen houden. voor anderen niet. drugs. dat traject kwijt zijn. hebben Die natuurlijke afbraak van alle conclusies die ons door gods­ verkenning die zich niet tevreden stelt met geloof Het is de Dit is verkenning van het leven waarin we ons bevinden.ZOEK GEEN ANTWOORD VERKENNING EN ZIJN-HElD Op een praktisch niveau moeten we voor ons lichaam zorgen. we een vorm van zekerheid. Bestaat er überhaupt wel een lichaam dat op zich bestaat en duidelijk losstaat van al het andere? We worden in Hoe zouden liefde en mededogen zich daar niét kunnen voor­ elk geval geconditioneerd om het zo te zien. De beweging van doen? het bewustzijn lijkt de wereld niet in te delen naar de vorm van lichamen.

meditatie. On­ derzoek wat die geloofsovertuigingen in jouw geval zijn. veel te be­ wegen en voldoende slaap te krijgen. moet er grote zorg worden betracht om bescheiden te eten. We verblijven nergens anders dan in de actualiteit. De realisatie van de dood van het zelf van moment tot moment is de confronta­ tie met onze kernillusie. Veel geduld en zorg zijn geboden. Ieder van ons schijnt terug te deinzen voor een leven van verbondenheid en we gebruiken ons geloof als de reden. In werkelijkheid weerhoudt niets ons van contact met de feite­ Bewustzijn en de aard van het denken lijkheid van het leven. Psychiatrie. omdat het zich zo drastisch rond onze gedachtestructuren heeft georganiseerd. door onze fundamentele afkeer ervan. Deze reis voert werkelijk ner­ gens heen. Ons lichaam is amper in staat de beweging van het bewustzijn te dragen. medische we­ tenschap. We hebben de neiging dat soort hoedanig­ heden te veranderen. 34 35 . Waar 't het lichaam betreft. Hoe kan bewustzijn functioneren temidden van een angstaanja­ gende situatie. godsdienstige overtuigingen nietsdoen zijn stuk voor stuk potentiële wegen van onderzoek naar de aard van die hoedanigheden. zoals de dreiging van een hartaanval? De hoedanigheid van bewustzijn is geen garantie voor gelukza­ ligheid. zonder ze volledig te onderzoeken.ZOEK GEEN ANTWOORD vredenheid met onze antwoorden dwingt ons verder te kij­ ken. Soms is doodsangst wat is. De ontkenning van de dood is een essentieel onderdeel van de gedachtestructuur. Het is veeleer contact met 'zoals-het-isheid'.

Het denken zien in zijn eigen­ Als we ons buiten het perspectief van het veranderen van onze lijke hoedanigheid. om het deel de begrijpen. of van de ontkenning van de dood. in de den denken door die niet-betrokkenheid vervaagt. Maar het zou zeggen dat beëindiging voor de meeste mensen niets an­ is niet alleen mogelijk. leraar of methode.maar in feite niet ver­ schillend . maar tegelijkerrijd ook ligt. maar blijkt niet aan de orde is. Eenvoudige aandacht. hoe kunnen we dan in vrede met onszelfleven? Is het mogelijk. om dat wezen van constante schepping en beëindiging te vatten? Heeft onze hele conditionering ons opgezadeld met een concept van onsterfelijkheid dat krachtiger is dan het feit van beëindiging? Hoe kunnen we ons dan deconditioneren van dat concept? Is dat niet de reden waarom we treurig zijn als een medesterveling overlijdt? Is het totale staken van het denken mogelijk? Het psychische denken is geconstrueerd rond het overleven van het psychische 'ik'. in de ruimte van waaruit die gesteldheid voortspruit. Kan het denken ooit zijn eigen einde accepteren? Als het denken de mogelji kheid van zijn eigen einde nooit kan aanvaarden. Laten we ons liever richten op niet-be­ trokkenheid met het ik-gebonden denken als het opkomt en de intelligente toepassing van het functionele denken als dat Het denken kan zichzelf conceptualiseren. blijft over de vraag wat die fragmentarische perspectief. We moeten onze eigen psychische dood ontdekken om van de meest fundamentele illusie die de mensheid met zich ten volle te ontdekken waarom het leven draait. Het kan zijn dat de neiging tot het ik-gebon­ over het vermogen te beschikken om zichzelf te 'zien'. en is zoals het is. of zelfs maar het niet-opkomen van het ik­ gebonden denken. niet van­ Het verdriet dat we voelen over andermans dood getuigt uit het perspectief dat de gesteldheid creëert. Die psychische niet alleen van een diepe verbondenheid met de menselijke gesteldheid heeft een 'doel' waaraan overleving ten grondslag situatie. dels aandacht voor je denken. Dar kan alleen worden ontdekt te veranderen. veran- 36 37 . niet alleen voor het intellect maar voor het geheel van lichaam en geest. is niet per se het niet-opkomen van gedachten. is de vrijheid die we inherent hebben.ZOEK GEEN ANTWOORD Als ik ophoud met proberen mezelf te veranderen of verbeteren. zonder ons druk te maken over zijn psychische gesteldheid begeven. het functionele denken rond de feite­ lijke overleving van de biomachine. In van niet-doen in de meest diepzinnige zin van het woord. Die paradox is kenmerkend voor het menselijk wezen. van mededogen en empathie. We hoeven ons niet te deconditioneren van het ge­ zonder specifieke opleiding. voor bewustzijn om het denkwezen Niet-betrokkenheid is voor iedereen en overal toegankelijk. eenvoudig mid­ voel van onsterfelijkheid. te zien. maar ik betekenis van holistisch inzicht of bewustwording. wat blijft er dan nog over? BEWUSTZIJN EN DE AARD VAN HET DENKEN plaats daarvan kunnen we eenvoudigweg de aard van het den­ ken zien zoals hij is: als een aspect . maar onontkoombaar voor het geheel ders is dan een onhaalbaar doel. een vorm of van de versnippering die het gevolg is van het denken. of te proberen het in iets anders gesteldheid in feite behelst.van de totaliteit. meedraagt. De beëindiging waarvoor wij belangstelling hebben.

An­ ders zou je de vinger niet hebben gelegd op de hoedanigheid die je wilt veranderen. Af en toe spreekt u van opgaan in het gevoel. Veel van war wordt be­ schouwd als het wezen van bewustzijn . Stel dat ik een gevoel van gejaagd­ heid ervaar.zoals het cultiveren er­ van. iets-doen . omdat ze niet denk-baar zouden zijn. scholen. Dit op zich is transformerend. of het verlies ervan . Aandacht is een feit.een grondige stabiliteit vergt van de deelnemende individuen. nietwaar? Nu wil de schepper van het raadsel in actie komen.ZOEK GEEN ANTWOORD dert het aspect van her ik-gebonden denken totaal: van con­ creer (net-echt) rot duidelijk mechanisch. Ik heb 'geloof' in het woordenboek opgezocht. Het besefvan 'ik' verschijnt ook in het bewustzijn. Bestaar het? Bestaar het niet? Is het een feit? Of is het ingebeeld? Die afbraak moet plaatsvinden zon­ der de oude ideeën re vervangen door een nieuw setje (non­ dualisme. Bedoelt u met 'niets doen' ophouden met proberen 38 BEWUSTZIJN EN DE AARD VAN HET DENKEN het te veranderen en er aandacht aan geven. Bij mijn verkenning merk ik dat gedachten en gevoelens inder­ daad spontaan opkomen. Stel dat we het benaderen vanuit wat het niet is en kijken wat er overblijft als dat terzijde is geschoven? U suggereert dat dit gedachteproces . in plaats van gefixeerde ideologie is. maar zal die actie ons bevrijden. omdat de ideologie die verstrekt door zijn gefiXeerde aard. Mijn vraag is: ben ik dit bewustzijn? Of kun je beter zeggen dat dit bewustzijn zich van mij bewust is? Bestaat bewustzijn buiten de gedachte eraan? Misschien. Hoe moetje uit dat raadsel klimmen? Door alleen maar de spanning tussen dit niets-doen en iets-doen te observeren? Wé willen graag in actie komen. als wel over her zien van de 'kleverigheid' van her denken dar een 'doener' impliceert. Oe gemeenschappelijke noemer van die constructie zou verkenning moeten zijn die een dynami­ sche.is in wezen alleen maar het idee over wat het zou kunnen zijn.op zich het probleem is. vul-maar-innisme).niets doen. Oe uitdaging zou kunnen zijn dat zo'n verkenning. Die doener zul je nooit vinden. Ideologie vergt geen stabiliteit van zijn volgelingen. Deels kan dat door greep op het idee van her zelf te krijgen. maar zijn hoedanigheden zouden geen 'ding-heid'. feitelijk­ heid of geldigheid van iet/ Wlt zou dan een leven zijn dat aan het geloof is ontstegen? Er moet sprake zijn van een soort afbraak van het geschoolde of geconditioneerde standpunt dat substantiële waarde aan zijn informatie hecht. boeddhisme. Ze verschijnen in het bewustzijn. ingebeelde locatie en handhaaft een verdeelde en conflictueuze wereld. Misschien kan er dan een experimentele constructie plaats­ vinden van relaties. wat inhoudt dat je er aandacht aan moet geven. gemeenschappen en andere maat­ schappelijke instituten. Proberen iets te veranderen wendt energie aan vanuit een andere. De definitie luidt: 'mentale aanvaarding en overtuiging van de waarheid. ofietterlijk absoluut niets doen met betrekking tot dat gevoel? Ik zou zeggen dat je er al je aandacht aan hebt gegeven. In laatste instantie maak ik me niet zozeer druk over het beëindigen van her den­ ken.per defi­ nitie onstabiel . of realiteit hebben. of de situatie juist ingewikkelder ma39 .

zonder binnen of buiten en dus ook zonder de hoedanigheden bewust of onbewust. Hoewel het proces rechtstreeks en eenvoudig is. Voor mij betekent dialoog de eenvoudige erkenning dat ons leven poreus is. Wor­ stelen om wakker te blijven voor de valkuilen van het denken is een valkuil van het denken. Het is een constante worsteling om wakker te blijven voor de valkuilen van het denkwezen. weg met het moment en weg met de druk van wat dan ook te willen handhaven. De feitelijkheid van het leven presenteert zich moeiteloos aan ieder van ons. Ik zou graag meer willen weten over wat u met dialoog bedoelt. Weg met dat inzicht.in verbondenheid leven. Het is duidelijk dat je een heleboel hebt begrepen van het illusoire van de conceptuele wereld en de ideeën en oneerlijk­ heden die mensen gebruiken om de zogenaamde relaties met elkaar te structureren. Dit is maar een beschrijving. maar kan nooit nuttig zijn bij de ontdekking van het zijn zelf. teit en misschien is z'n dialogische karakter je al opgevallen. Deze dialoog is de uitdruk­ king van onze verbondenheid. en niet doen. Maar is dat inzicht gefixeerd geraakt? 40 41 . Een paar jaar geleden kwam ik erachter dat ik niet meer kon liegen. maar wat valt er te herstellen als het denken stilvalt en ons hart de ander in onszelf omhelst? Zijn. Wat er na die erkenning schijnt over te blijven is dialoog. Je leven is de actuali­ BEWUSTZIJN EN DE AARD VAN HET DENKEN Je hebt jezelf onder de last van je eigen inzicht geplaatst en zoals je al hebt aangegeven is dat in bepaalde opzichten erger dan de onbewustheid van waaruit j e inzicht is gegroeid. ik hield ge­ woon op met pretenderen.ZoEK GEEN ANTWOORD ken? Het denken schrijft voor dat er iets hersteld moet wor­ den. Nu bevind ik me in de positie die u zo helder beschrijft: ik ben alleen. lijkt het ook iets kunstmatigs te hebben. Dit is de uit­ daging aan ieder van ons. Er is geen plek van­ waar je een 'mij' of een 'jij' kunt definiëren. Het denken als technologie stelt ons in staat om vanuit het zijn te functioneren. hoe we de expressie van ons hart moeten belichamen en hoe we die volledig moeten leven. is de uitdrukking van die realisatie. en het is een feit darwe-met of zonder onze inspanningen of ons inzicht . de beweging van het leven. Ik deed niets specifiek beledigends. Het was onthutsend om te zien hoe snel familie en vrien­ den wegvielen. De mogelijkheden van iedere relatie worden slechts beperkt door onze ideeën. Ik heb het gevoel dat ik nooit meer een vriend zal hebben.

werkgever heb. Dus als het de afwezigheid van alles is. bestaat de boze baas niet eens. Als jouw baby huilt. De boze baas is er alleen maar als ik iemand ben in relatie tot die baas. Omvat leegte ook de boze bazen en huilende baby's in ons le­ En als ik onthecht ben van die rol kan ik intelligent reageren en ven? zal het geen ramp zijn. Daar bevind je je. de werknemer. Als ik een boze baas heb en ik wil intelligent met hem relateren. Die rol moet je op je nemen om is het ook de afwezigheid van definitie. moet ik een ongelukkige werknemer zijn. Kunt u vertellen hoe die zich manifesteert? Is er een definitie van leegte te geven? Leegte tart iedere beschrijving. Kan de leegte dan niet beschreven worden als de afwezigheid van Leegte een 'ik' dat op het niveau van het ego betrokken is? Misschien.LEEGTE niet de afwezigheid van leven. is het ook de afwezig­ heid van het probleem dat samengaat met identiteit. Op wat voor manier zijn ze in ons leven? Als ik een boze Zo'n formule is het niet. Als ik jouw werkplek bezoek en je baas is boos op jou. ervaar ik niet hetzelfde omdat ik er geen rol in speel. doet mij dat iets anders dan wan­ neer mijn baby huilt. Dus als leegte de afwezigheid van identiteit is. die kwaadheid te ervaren. Je denkt dat je een werknemer bent. niet de aanwezigheid-van. Maak er een vraag van. waarom is de staat van leegte dan voordelig? U hebt het concept leegte beschreven. maar dat is het onontdekte leven. dus zit je in de nesten. Het leven gaat nog steeds zijn gang. Het woord 'voordeel' suggereert een po­ sitie in een strategie. Een boze baas kan niet boos zijn in een lege ruimte. Er is geen voordeel. Het is de afwezigheid-van. Het is 42 bevind je je vermoedelijk niet in die rol. Je denkt dat je onderworpen bent aan een boze baas. omdat ik de identiteit niet heb. Ik werk er toch? Dus identificeer ik mezelfals werknemer. Waarom werk ik hier? Wat doe ik hier? Die vraag vernietigt het kader waarin je in relatie tot een boze 43 . Als ik niemand ben in relatie tot die baas. Als je onthecht bent van die rol. Feit is dat je gehecht bent aan die rol. vermoede­ lijk op jou. De baas moet ergens boos over zijn. maar dat zou neerkomen op het vullen van de leegte met een of ander idee.

Waarom heb ik dar huis? 'Ik weet niet hoe het heelal is begonnen.' niet nobel. Gelooft u in de een of andere vorm van intelligentie achter de evolutie van het leven in het bestaan van het heelal? Uzegt dat we in een versnipperde wereld leven. in ten. maar ik geloof dat En ga zo maar door. Het is niet nodig om een alternatief voor je leven te schep­ pen. Waarom? Omdat je het werk leuk turnsprong moeten maken van 'ik weet het niet' naar 'ik ge­ vindt of er een hekel aan hebt. Dan kunnen we objectiefzijn.en doorzie zijn ware aard. Je werkt daar. Hoop is de projectie van een andere worden.' Er bestaat geen verschil tussen 'God je misschien niet in relatie met een boze baas te staan. De moeilijkheid met onze nobele ideeën is dat ze alleen nobel zijn in een bepaalde context.wat authentiek en feitelijk is .naar 'Ik geloof' maken. Ver­ uit de geïdentificeerde staat dat we iets over leegte willen we­ ken die staat van 'ik weet het niet' en zie wat die behelst. In beide gevallen moet je de sprong van: ideaal. maar er je geld verdient. De werkelijkheid van ons leven is dat we geïdentificeerd zijn.de feitelijk­ heid van waar Ongeacht hoe nobel? je je bevindt. Je schept een idee over ongeïdentificeerd-zijn en nu is leegte je Dus geloofis niet in het authentieke enfeitelijke geworteld? versum geschapen'. Nu zeggen we van­ Geloof is geworteld in het ongemak van het niet-weten. kun je bijvoorbeeld een aanhanger van het christelijke creationisme Hoop is niet per se nodig. vindt. Ziet u nog hoop voor het menselijk ras. 'Ik weet het niet'. Het was heel nobel voor de Kruis­ Er komt een grillige figuur uit een kluizenaarsgrot en hij kijkt vaarders om naar Jeruzalem te gaan en de moslims een kopje uit over de vallei beneden hem. Neem datgene in ogenschouw wat je leeft . Behalve als je een moslim was.ZOEK GEEN ANTWOORD LEEGTE baas bestaat. heeft het universum geschapen' en: 'De Oerknal heeft her uni­ Dus in die leegte identificeren we ons niet met wie we menen te zijn. ofzuilen we onszelfuiteindelijk vernietigen? Ik geloof niet in geloof Als je een geloofssysteem zoekt. maar de geïdentificeerde staat kan niets over leegte weten. Als je een aanhanger van het wetenschappelijke para­ verdien je geld? Om de hypotheek te betalen? Waarom betaal je dtgma wordt. Dan was het weer nobel om tegen de Kruisvaar­ ders te vechten. plaats van voor konsluiting te zorgen door er een of ander het kan alleen maar iets weten over waar hij zich feitelijk be­ idee over te leggen. Als je het mij 44 45 . Als je die vraag door je hele leven volgt. In het onderschrift staar: 'Niets kleiner te maken. Op her onderdeel van de schepping zul je een kwan- toestand dan die waarin we ons nu bevinden. zul je een soortgelijke sprong moeten maken: de hypotheek? Om dat huis te hebben. Iemand heeft me eens een spotprentje gestuurd dat wel nuttig kan zijn. Waarom l�of '. Leegte is iets waar we niets van weten. Dan was het in zijn ervaring had hem voorbereid op niets in zijn ervaring. hoef het met een oerknal ging.

wat we zijn en zelfs maar óf we zijn. zodat we niet langer in staat zijn te geloven. Is het concept 'niets doen' niet misleidend als het betekent dat je iets anders doet dat wat je nu doet? Is proberen niets te doen niet zinloos? Alle concepten zijn misleidend omdat ze symbolen zijn. Toch spreekt u ook over contrasten .bewustzijn als onbegrensd en het denken als beperkt. Maar al­ leen de zinloosheid verhindert niet niet dat we ons hele leven besteden met eraan te denken of het 'te doen. Ik zou mezelf niets specifieks vinden. dan te speculeren of er misschien een andere plek is noemen.' Zonder het met zoveel woorden te zeggen. Het denken heeft niets anders te doen dan denken. het is niet datgene waar het naar verwijst. zonder het zo te noemen. wat me een dualistisch standpunt Lijkt. De manier waarop ik 'niets doen' gebruik. Geloofssystemen vereisen onze blindheid en daarvan zijn we ons bewust geworden. Proberen niets te doen. cepten bezitten geen inherent 'ding-heid'. of liever gezegd een non-watdanook We weten echt waar we kunnen zijn. De hoedanigheden die op dit moment in de situatie van de mensheid tot uitdrukking worden ge­ bracht zijn zonder meer pijnlijk en verwoestend. Het denken is symbolisch. Ik heb geen idee waar we zijn. 46 47 . Het enige dar we nog kunnen. Het heeft geen mogelijkheden om zichzelf te zien. Dit is geen verkenning van het doen. maar lijken buiten de gedachte zelf slechts substantieel. Laten we hier en nu beginnen. is verkennen. Leraren bieden ons de veilige haven van de zekerheid voor de kleine prijs van onze integriteit. is om de nutteloosheid te beschrijven van de poging van een conceptueel 'ik' om zichzelf te veranderen. zichzelf te veranderen. proberen te veranderen: al dat geprobeer is denken. Con­ niet veel meer dan dat we plotseling bewust geworden zijn en dat we die merkwaardige en fantastische wereld verkennen waarin we zijn beland.verlangt dat ieder van ons begrijpt waar we ons in feite bevinden. 'Ik' is een gedachte en heeft buiten de gedachte zelf geen substan­ tie. is het veel nuttiger om te begrijpen waar we ons be­ Ik weet niets van non-dualisme. Alle beschikbare spirituele land­ kaarten blijken verouderd. Voor de vraag of wij de capaciteit hebben voor een ander soort expressie voor liefde. maar van her zijn. of om beter of slechter te worden. schijnt u af en toe vanuit uw eigen non-dualistische ervaring te spreken.ZOEK GEEN ANTWOORD LEEGTE vraagt.

Het is ook dui­ delijk dat het niet bijster goed werkt. zoals een mier of een bij. het gevoel van zelf en de gedachtestroom. maar een psychisch zelf. Er doet zich ook middels kwantumfysica. beginnen we in een gevoel voor van een denker die deze gedachten denkt. of menselijk ras. of dorp. filosofie of ervaring. Het is de schepping van een subject-object universum. dat we een soort darren moeten worden. wustzijn alles is. omdat be­ moeten zijn van onze omgeving. Hier vindt de Ik zou ieder van ons willen aanraden om te kijken wat het tweedeling plaats in het menselijk bewustzijn tussen feitelijk bewustzijn doet met betrekking rot die kwestie van een sub­ mechanisch denken dat dient om de omgeving te organiseren ject-object wereld.is een heel interessant proces. Bovendien zou ik echt niet graag namens het Maar die schepping van de denker. Als we ons collectief van Dat is boeiend. alleen dat er een aantal manie­ ren zijn waarop gedachten georganiseerd hadden kunnen Een van de meest intrigerende ideeën in uw werk is hoe het den­ ken zelfhet idee van een denker schept. Daar speelt zich een vorm van denken af. Ik suggereer niet. en een psychisch besef van zelf. omdat we op de hoogte element is. maatschappelijke en relationele structuren die tegenwoordig zo belabberd werken. Het is boeiend dat het denken zichzelf heeft georganiseerd op de wijze van individuen en samenlevingen. Kun je je bijvoorbeeld een gedachtestroom voorstellen die Geen vluchtheuvels een communale gevoeligheid als organiserende 'macro­ gedachte' heeft? Dan zouden we denken in termen van fami­ lie. van de denker.de we­ reld van de denker. of van de 'ik'. 48 49 . Het logisch of feitelijk zelf. want het bewustzijn spréékt.GEEN VLUCHTHEUVELS van dat besef van zelf door het denken is verantwoordelijk voor alle culturele. niet een bio­ Laat het bewustzijn spreken. of land. te zien dat de wereld zoals wij die kennen een idee is. hè? Er is niet zomaar een gedachtestroom en dat feit bewust worden en we beginnen het te onderzoeken het bijbehorende bewustzijn van die stroom. We staan er allemaal mee in contact. de macht bewustzijn willen spreken. maar dat is in wezen een communaal soort denken. De gedachtestroom op zich is in zijn eenvoudigste vorm gewoon een functionele uitlezing van de omgeving. de bijzonderheid van de denker. De schepping is inherent. Er bestaat niet zoiets als een vergissing. Als zoda­ Ik denk niet dat het bewustzijn in dat opzicht een handelend nig is het een prachtinstrument. En dat is een heel bijzonder kenmerk dat hoogst waanverwekkend Heeft het bewustzijn dus een vergissing gemaakt? is. Kunt u daar nog meer over zeggen? worden. en voorspellen. Ik laat het bewustzijn voor zich spreken.

het rudimentaire begin van onze collectieve capaciteit om rechtstreeks het onpersoon­ lijke bewustzijn te ervaren. Iedere model is een poging om de hoedanigheden van het­ geen wordt gemodelleerd te begrijpen of voorspellen. Ik zal je op de hoogte houden van alle vorderingen in dat opzicht. In onze conceptualisering liggen reeds impliciete modellen ingebed. Ik hoef Vó�ens mij zijn tijd. alleen te spreken voor de dwaling van de wereld van het den­ ken. maar aan iedereen. Misschien is dit wel het scherp van de snede van het menselijk bewustzijn.uitmaken. is dat dan hetzelfde als. waarmee ik net als iedereen erg vertrouwd ben. Evolueert het bewustzijn ofzijn wij het die evolueren? Misschien is bewustzijn de veranderende. Het bewustzijn omtrekt zich aan die technologie. De diepte en expansie van het leven zijn niet aan een handjevol voorbehouden. en wat in het algemeen voor een model van het bewustzijn doorgaat. Dat maakt dat de technoloog in staat is het gemodelleerde te ma­ nipuleren. Ik zou op een bepaalde plek in relatie tot de rest van het leven moeten gaan staan om die vraag (een uitstekende vraag overi­ gens) te beantwoorden. dan moet ieder van ons daar deel aan hebben. kruidig of machtig 51 . ongeacht zijn achtergrond en met of zonder onze inspanningen om er de vinger op te leggen. Dat is de schoonheid van het leven.ZOEK GEEN ANTWOORD GEEN VLUCHTHEUVELS Goddank hoef ik niet voor het bewustzijn te spreken. ruimte en ego fictief Ik denk dat geboorte en dood deel van het leven .de intensi­ teit. constante stroom der dingen. het gevoel van plaats enwvoort . is typisch opgehoest door het denken. of verschilt het van die tijdloze hoedanigheid die voorbij lijkt te zijn? Een heleboel dromen hebben geen betekenis en zijn het gevolg van te veel input gedurende de dag. grandioze of schitterende manier zoals we van godsdienst en filosofie gewend zijn. op een uiter­ mate ingewikkelde. Of eenvoudiger gezegd: rouden we ons niet in iets bevinden dat geen vastomlijnd referentiekader heeft als we niet terugkeken op datgene waaruit we gevallen zijn? Het lijkt alsof de hoedanigheden veranderen. Ik begrijp dat mysterie niet maar het is wel heel leuk. De laatste tijd heb ik lucide dromen waarin de droomwereld heel levendig wordt en er is een helder besef dat het dromen zich af speelt terwijl ik me in de droom bevind Ik heb ook het gevoel dat ik uit de tijdloosheid en in a/gescheidenheid val als ik wakker word "Wat denkt u daarvan? Mij is het nooit duidelijk of ik ergens uit gevallen ben. waar­ van we allemaal deel zijn. in plaats van door iets heen of in iets. 50 Als er iets is wat heel is en uitdrukking geeft aan het eeuwige. Als zich maar één ding voordoet en dat ene ding is de afgescheidenbeid in tijd. Ik vind geen plek om te staan.maar het refereren en vergelijken schijnt juist datgene te zijn dat voor conflict zorgt. en hoe we onze collectieve werkelijkheid construeren.het eeuwige leven . zo er al sprake is van nut? Eén voordeel kan bijvoorbeeld zijn om de aannames waaron­ der we momenteel functioneren doorzichtig te maken. Maar wat is het nut van zo'n model voor het individu. Ik begrijp de noodzaak en het nut van een model van het bewust­ zijn om de wetenschappelijke wereld aan te sporen serieus onder­ zoek te doen naar de aard van het bewustzijn.

Maar dat is niet het eind van het verhaal. het samenval­ len van twee tot een. want in werke­ lijkheid bestaat er geen gedachte die losstaat van het bewust­ zijn. Bewustzijn lijkt zich niet druk te maken over de keuzen waarin het denken zo verstrikt is. noch in het bezit van een vrije wil. In dat opzicht 52 verwoord door de dichter. Ooit heb ik weliswaar een krachtige ervaring handeling en het resultaat van de handeling. transformatieve hoedanigheid. Gezien dat ene dat gebeurt. of brede bovennatuurlijke energieën. Het verandert alles wat het aanraakt.om te ontdekken wat er gebeurt als bewustzijn en denken niet als twee worden beschouwd. Ik zou zeggen dat sommige dromen belangrijk zijn en die dromen spreken voor zich. Aangezien we neigen te denken in termen van hetzij/of. het heeft toch een geweldige dynamische. Op de een of andere manier zegt mijn intuïtie dat het leven meer op een improvisatie lijkt dan op een vaststaand scenario. Het le­ voudigen leidt tot een kalmere en meer levendige droomstaat. Het bewustzijn zorgt voor de keuzen van de conceptuele wereld. De een is bijvoor­ destineerd. die vrije wil. zeifi het verlan­ gen naar een doorbraak. maar heeft te maken met ar­ chetypische krachten. het is slechts vrij om rond te dwalen binnen de beperkingen van zijn conceptuele interpretatie. heel en onverdeeld. Een ander soort droom is profetisch (duidt aan wat komen gaat) of synthetisch (integreert wat zich heeft afgespeeld) en ont­ trekt zich dikwijls aan de waarneming omdat hier sprake is van het denken dat in zichzelf spreekt in symbolen. de kwantumfysicus en de mysti­ improvisatie. en die enkelvoudigheid. een potentieel. �t denkt u? cus. is het handelende element. maar toch voelde het als een improvisatie. zoals jij het noemt. Er is slechts één. Je dieet en activiteiten vereen­ GEEN VLUCHTHEUVELS leven we in een wereld van keuze. gehad dat ik door het leven werd geleefd.de grootse Het denken lijkt altijd een keus te hebben. niet gepre­ van het leven omvat het potentieel van een oneindige hoe­ veelheid mogelijkheden in de tijdloosheid van ieder moment. Het is keuzevrij. maar de meeste dromen zijn het gevolg van te veel salsa of tv. 53 . Maar dat kiezen. Weer een ander soort is niet persoonlijk.ZOEK GEEN ANTWOORD eten te laat op de dag of andere soortgelijke invloeden. gewoon. waarin het bewustzijn of de vormeloosheid zich door de wereld van de vorm beweegt en de hoedanigheid van die vorm op een fundamenteel ni­ veau verandert. de Het schijnt dat er twee scholen van denken zijn. en de andere is die van Balsekar. Misschien is er nog een ander type dat transformatief is. heeft een mechanische hoedanigheid en al mag het dan vrij lijken. in plaats van een vaststaand plan. en toch gebeurt er in de expressie van ieder moment slechts één ding. De heelheid beeld die van Krishnamurti die een vrij'e wil impliceert voor een doorbraak. De wezenlijke functie van het denken is meten en voorspellen om ons de beste mogelijkheden tot overleving te bieden. is er ook maar één ding dat had kunnen gebeuren. het versmelten van bewustzijn en gedachte. het spel van goed en kwaad bijvoorbeeld. ven zelf. Het is het grootste experiment van het leven . Maar al lijkt die roerloze zijn-heid niet betrokken. die zegt dat vrije wil niet bestaat en dat het allemaal gepredestineerd is. wordt die zowel/als hoedanigheid van het leven uitstekend Dit klopt ook met de kwantumfysica. Het fs. heeft de hoedanigheid van beide aspecten.

We gaan haar gebruiken om de wereld te redden. verlangt geen inspanning. Het is het eigenlijke substraat van onze wereld. het is verspilde moeite. hetzij door meditatie. En sinds die ervaring hebben we geprobeerd die twee aspecten van zijn . Al­ les is er al van doordrenkt. in plaats van te proberen het absolute te grijpen vanuit het standpunt van je ideeën. het pakt ons. per definitie constant verdeelt en de touw­ tjes in handen wil nemen. kan die nooit vinden.TRANSFORMATIE lijke hoedanigheden van lichaam en geest. ik wil een relatie. Dus moeten we op de een ofandere manier met de duimen draaien en niet proberen iets te herstellen. grotere gedachten. door te proberen het absolute te incorporeren. of om lezingen over het absolute te geven. Dat is de moeilijkheid van het denken. no-mind. Er zijn grote gedachten. Hoe open je een gesloten vuist zodat je kunt omvangen? Je kunt niets doen om de vuist te ontspannen. inclusief onszelf Een aantal van ons heeft de verschuiving van het paradigma ervaren dat ze meer zijn dan het ego ofhet lichaam. Hij ontspant en opent zich domweg. 55 . Laat lie­ ver het absolute het betrekkelijke doordrenken. Maar we hoeven het niet te pakken. ik moet geld hebben. Je kunt niets ondernemen. En het denken dat naar stilte binnen zichzelf zoekt.het zelf en wat daar voorbij ligt . Hoe kunnen we het dan bereiken? We hebben het zo druk.bijeen te brengen. hetzij door drugs. maar het blijven slechts gedachten. Het denken zoekt naar een uit­ weg binnen zijn eigen bouwwerk. Dat is alleen maar een gedachte extra. We denken: Ik moet dit en dat doen. waarlijk grootse gedachten. Maar omdat ons denken verminkt. Het zoekt naar stilte op het terrein van de gedachten. Hebben we toegang tot het absolute door de dingen eenvoudig­ weg te laten gebeuren in plaats van ons leven op een bepaalde manier vorm te geven? Het leven stroomt door ons heen. Kunt u ons wat inzicht in die poging verschaffen? We hebben alweer het absolute benaderd vanuit het relatieve. omdat we weten wat we ermee gaan doen. Conceptuele spiritualiteit is de stilte met woorden interpreteren. denken we dat we die energie kun­ Transformatie nen pakken en gebruiken. of iemand te overweldigen. De hoedanigheid waar­ over wij het hebben. De hoedanigheid van on­ verdeelde energie of bewustzijn stroomt door de betrekke54 Ongeacht wat we proberen om onszelf op psychisch gebied te verbeteren. God-gedachten. ik moet dit en dat hebben.

is: het denken lijkt datgene te zijn wat we zijn. de perspectief dat zeer op vertrouwen is gebaseerd. begrip. Maar het leven verschaft een enorm gevoel van vertrouwen dat zich in ons altemaal manifesteert. In positieve zin valt er niets te doen aan de levensintelligentie. kan ik in het mijne Anderzijds is vertrouwen het overboord zetten van die geloofs­ ontdekken. ken wat het is. van her antwoord. Zo zit het denkwezen nu eenmaal in elkaar. dat het een specifiek bundeltje ideeën van ons verlangt dat verschilt van alle andere bundeltjes ideeën. U zegt dat we die levenskracht mogen vertrouwen. van alle andere menselijke verschrik­ denkwezen verschilt niet van het jouwe. hoewel die intelligentie misschien wel tot een heleboel in staat is met jou. Dat is een kunnen afbreken. Telkens als we ons aan een positieve opvatting vast- 56 via 57 . Iets heeft de Dus in positieve zin wordt er niets van je verlangd. We regie al: via ons en via alle andere levende wezens. Het is de grondslag van oor­ Het denkwezen is nieuwsgierig. verandert hij het. als een spiegelbeeld. Geloof is in zeker opzicht een verbastering of verminking Maar we kunnen wel d e vraag vinden. De echte vraag. Er bestaat irritatie die heid. heft ons van de last om te moeten geloven. Het is juist het scheppen van onderscheid dat geloof voortbrengt. de echte vraag in plaats van die fundamentele intelligentie die wij allemaal ervaren. Het is net alsof onze hele wereld 'Geloof in dit bundeltje ideeën' omdat ze ook niet precies wis­ achterstevoren is gekeerd. Maar ik koester niet de illusie dat mijn nieuws­ overtuigingen. gemeenschapszin. Maar toen die intelligentie zich begon te roeren. maar het roert zich ook in mij. De moeilijkheid met geloof is. en het ont- negativa. Het biedt de mogelijkheid van vrede.ZOEK GEEN ANTWOORD TRANSFORMATIE Misschien komt het omdat ik mens ben. niet de nieuwsgierige vraag.' We moeren onze geloofssystemen afbreken om weer terug hebt het over het verschil tussen vertrouwen en geloven. lijkheid zijn we de wereld van de stilte. Het is de negatieve benadering. We hoeven echt niet voor regisseur te spelen. De wereld van ten wat het was. Dat zal niet ophouden. het vermogen om een leven van vertrouwen te leven dat vrij is van geloof Volgens mij beschouwen de meeste mensen die begrippen als synoniem. maar ik merk dat ik een groot verlangen heb om het onuitsprekelijke te beschrijven. Mijn log. woord te vinden. al die dingen waarnaar we via kenmerkend is voor de behoefte om onmiddellijk het ant­ het geloof streven. U te keren naar dat oerbewustzijn van het leven of om Gods geest door ons te voelen stromen. en het denken is ge­ dus misschien moeten we eens samen gaan zitten om te kij­ woon de plek waar hij buiten speelt. Maar in werke­ 'Ik weet het eigenlijk ook niet. Als die vraag met alles in aanra­ naar iemand toe om te vragen: 'Wat is dat?' en hij antwoordde: king komt. van afgescheidenheid. gingen we is de ingrond van de stilte. Wat men misschien had kunnen zeggen. Op de afdeling 'doen' van de spiritualiteit is je intellectuele verzamelingen afbreken eigenlijk het enige dat je kunt doen. jij van jouw denkwezen kunt beschrijven. Alle kenmerken die kingen die we in de loop van de geschiedenis hebben gezien. Ik heb het gevoel dat ik me zal blijven afvragen wat het is en hoe wij precies in elkaar steken. gezond­ gierigheid ooit bevredigd zal worden. Het brengt ook conflict voort.

alle con­ cepten. Op energetisch niveau stroomt er iets wezen­ lijks door ons systeem. Als je niets kunt doen. Alles wat we voor de werkelijk­ heid houden is een constructie. een kwestie van persoonlijke overtuiging en waarneming. is er dan sprake van pijn. Anders wordt het weer de zoveelste filosofie. Soms is lijden het proces van verandering in een leven en is de weerstand ertegen het besef van problemen. Als je echt je hele verzameling concepten overboord zet. of is het ei­ genlijk iets verkeerds dat we kwijt moeten? U hebt het inzicht gehad dat u macht nastreefde. Nee. hou je niet 'niets' over. Dat kun je niet afbreken. de vlucht voor de dood en de beheersing van je wereld wordt geschapen telkens als je den­ ken op de voorgrond rreedr. De werkelijkheid heeft geen behoefte aan wat voor opvatting ook. en verdeelt het in rwee of meer dingen. heb je je in feite al voorbereid. Je houdt het leven zelf over. Zij omvat alles al: alle opvattingen. hoe we kunnen bestaan zonder vernietigd te wor59 . pleisteren we die domweg over de top van de wer­ van het idee om ergens te komen zonder dat het opnieuw een kelijkheid. dat zou ik niet zeggen! Ik wou dat het waar was. Kun je je volledig losmaken 58 doel wordt. Het denken richt zich op het universum. Dus is her geen filosofisch standpunt. al voel je die niet? Zou je de pijn willen voe­ len om te weten dat je kies wordt beschadigd? Is psychisch lijden her volledige contact met je levensstroom. Dat is het wezen van het den­ ken. Niemand mag iets van wat wij bespre­ ken aanvaarden zonder die verkenning. Als je bij de tandarts zit en je hebt een pijnstiller gekregen en hij boort in je kies. Maar er zijn een heleboel mensen die zeggen dat ze gelukkig zijn als ze in werkelijkheid schijnen te lijden. Dat is het verschil tussen het erop nahouden van een intellec­ tuele filosofie over afbraak en het feitelijke toepassen ervan in je leven. Het is alles. Het is een uitnodiging aan alle anderen om er voor zich­ zelf achter te komen. Je houdt alles over. want het is de totaliteit van alles. en ik heb geen belangstelling voor het scheppen van de zoveelste filosofie. Nee. bent u daarmee gestopt. moest ik direct aan het postmoderne stand­ punt denken dat we. het is een levend standpunt. de een of an­ dere ervaring gehad. De werkelijkheid heeft absoluut nergens behoefte aan. En toen u dat inzicht kreeg. als betekenis wordt afgebroken. Toen ik voor het eerst het woord 'deconstructie' of afbraak in uw werk tegenkwam.ZOEK GEEN ANTWOORD TRANSFORMATIE klampen. Het is een feitelijkheid waarop ieder van ons in zijn leven kan stuiten door middel van rechtstreekse verken­ ning. er is iets gebeurd en op dat moment viel her machtsstreven weg en werd ik een veel beter mens. en zonder die taal over te nemen om er weer een nieuw systeem van te maken? Sommige mensen lijken meer te lijden dan anderen. zullen mer­ ken dat er echt niets overblijft. Maar volgens u blijft na de afbraak van betekenis een gloedvol 'leven-zoals-het-is' over. Ze hebben te kampen met iets van weerstand. Dat zou een mooi verhaal zijn: ik heb iemand ontmoet. Je kunt niets doen ter voorbereiding. dat heel is. het hele bouwwerk van macht. En daarna begint het denken een model te vormen van de wijze waarop we moeten overleven.

Die constructie kan worden gedeconstrueerd en dan houden we gewoon de zoals-het­ is-heid van het leven over. van verdeeldheid en van de zucht naar macht. mensen leven in doodsangst. Een van de manieren om daardoorheen te komen. die er niet noodzakelijkerwijs in en uit gaan. kun je gaan zien hoe je bevinden. niet in staat de beweging van die energie te dragen? Of heeft de tumor de verandering en de perceptie geschapen? Hebben we het over abnormale hersenchemie? Een abnormale hersenstruccuur? Of over iets anders dan de fysieke struc­ tuur van het brein? In wezen hebben we het over een con­ structie waarover we her eens zijn en die is dat er iets is dat transcendente ervaring heet. Heeft de transcendente ervaring nu de tumor geschapen? Was het voertuig. Je kunt de aard der din­ een duurzame transcendentie-ervaring hebben. Hoe ziet u d4t? gen veranderen. 60 61 . Ik kan bijvoorbeeld een hersentumor hebben en iets beleven wat op een duurzame transcendente erva­ ring lijkt. En dat begint veel te lijken op het vermogen om aan de dood te ontsnappen. maar die de werkelijkheid letterlijk vorm geeft. We zijn bang voor de dood en we zoeken een overtuigend verhaal dat het niet het geval is. is jezelf wijsmaken dat je de macht Ik wil onderscheid maken tussen mensen die een vleugje van een hebt om het te veranderen. dat we door­ gaan. Als je gaat spitten in de uiterst transcendente ervaring hebben gehad en mensen die zich erin subtiele gebieden van je denkwezen. het fysieke lichaam. want als ik de werkelijkheid Het algemene idee van een transcendente ervaring is een kan manipuleren. �arom komt een spirituele zoektocht uiteindelijk neer op macht? Duurzame Transcendentie Spiritualiteit is een op angst gebaseerde constructie. dat er nog iets meer is. Al zou­ den we het liever als iets positievers zien. kan ik ook de dood manipuleren. constructie.ZOEK GEEN ANTWOORD den. Puur dat op de voorgrond treden van het denken is het ontstaan van angst. maar later blijkt er duidelijk sprake van een her­ sentumor.

Her hjkt erop dat we allemaal over dat attribuut beschikken. Voortdurend. Althans ik heb de herinne­ ing aan een gelukzalige ervaring. Her enige verschil zou kunnen zijn of jij en ik er een ver­ haaltje omheen construeren. 63 . ! Als e dat ziet. is de ondergang van de constructie van al onze ervaring in de feitelijkheid van het leven. op zijn minst één keer. Het blijft zich voordoen zolang het denken dat doet. Althans. Misschien is dat wel de subtielste valkuil van het denken. is dat die zich buiten de ervaring afspeelt. maar dar je er buiren zit en probeert erin re komen. dan zal dar mijn verhaaltje zijn. En als je een verhaaltje con­ strueert dar jij er nier in zit. de WIJZe waarop we de werkelijkheid vormgeven. maar het wezen van het denken (dar veelvoudigheid projecteert) versluiert dikwijls de voor de hand liggende feitelijkheid van eenheid. die ervaring wordt een beschrij­ ving die ik ofwel genoopt ben vol te houden of re reproduce­ ren. 62 )us hebt u het zelfmet het niet-zelfgeïntegreerd? :<.:rvaring als beschrijving van het leven is heel beperkt. De functie ran het denken is datgene wat is voorgevallen te vangen en rervolgens pogen aan de hand van die modaliteit de toekomst :e voorspellen. maar is het er überhaupt nooit geweest. Dar is her fundamen­ tele �iet-geloven in geloof. houd je een afgebroken staat over waarin je geen meuw verhaal kunt construeren. iebt u een gelukzalig voorval beleefd? Geen voorval. � maar igr dit niet voor de hand? Er vindt een opgaan in de ��nhe1dswereld plaats. of wat voor overgang van iets in iets nders. Maar de ervaring van de verruiming van het zelf in God en net oplossen van de identiteit. Als overlevingsinsrrument is ervaring heel nur­ :ig. Hoe zou ik het weten als zoiets had plaatsgevonden? )at wil niet zeggen dar het zich niet heeft voltrokken. In dat opzicht zijn jij en ik en alle kinderen Gods gelijk. We zitten er altijd en we zijn er altijd onderdeel van en dat zaJ altijd zo zijn. Hij kan niet door een mechanisch proces worden gevangen..DuuRZAME TRANSCENDENTIE ZOEK GEEN ANTWOORD Wat ik de duurzame transcendente ervaring zou noemen. De rest van hun leven blijven ze op zoek naar die ervaring. Hij kan niet worden gereproduceerd. Dus een heleboel mensen zijn op zoek naar de ervaring die ze decennia geleden hebben gehad toen ze in Nepal LSD slikren en God zagen. een fundamentele perceptie van . En als ik een verhaaltje construeer dat ik eraan ontstegen ben. Hij bevindt zich buiten her denken. Ik heb wel gelukzaligheid ervaren. dan zal je wereld er zo uitzien. Blijkbaar is het niet verloren. Telt dat ook? '-!ebt u duurzame transcendentie ervaren? :. Als ik jou ervan kan over­ tuigen dar ik eraan ontstegen ben en jij er niet in zit. Zou u zeggen dat u een verlies van zelfhebt ervaren? Waar zit dar zogenaamde zelf? Ik heb lang en hard gezocht naar een zelf en her nergens gevonden. waarin slechts één ding gebeurt. dat denk ik. Het con­ cept van een zelf doet zich voor als onderdeel van her den­ ken. of dat ik iets ie wat verborgen was. dan kom je bij mij als student en word ik je leraar. maar (omweg dat je dat onmogelijk kunt weten. . De essentie van de 'ervaring' waarover wij her heb­ ben.heb geen notie van een zelf met een niet-zelf.

sticus is er sprake van het vermogen om dat re communice­ ren. Als ik het leven zo via mijn concepten we ons niet in die context bevinden? De spil waar alles om heb vormgegeven en ik kom jou tegen. In het algemeen is het enige dat je van een ander mens weer het zelf en ideeën. In niets van dat al zul je het aantreffen. Heeft hij zich in de loop der tijd ontwikkeld? omdat je in beide gevallen begrijpt dat de werkelijkheid ge­ woon een afgesproken constructie is. heb die en die ontmoet. dan ben je kun je het nergens lokaliseren. die ander en heb je rechtstreeks contact. Ik beschouw mezelf als alletwee.' Nou ja. ting is. Datgene waar wij het over hebben. Als je niet projecteert. Het is in wezen hetzelfde. context. Als dat verlich­ nogal zinloos. kun je in sommige beschrijvingen van ben je ook alle andere mensen. Als het individu zegt: 'Ik die verschilt van alle andere discrete plekken om hem heen. en dit en dat is er gebeurd en toen een structurele vergissing is. is dat de context die we creëren een illusie is. waarom moet je die context erbij halen als afgescheiden van jou. Wat mijn opvattingen over jou tegen. Want dat is niet echt zoals het ik in de transcendente staat verviel. is dat omdat ik een woorden: 'In India liep ik een dorpje binnen en een heilige boek heb gelezen over hoe je dat kunt zien. Dus inderdaad. man tikte me op mijn hoofd. Maar op dat punt Als je goed leest. In het geval van de my­ Nee. Transcendente keert ofdie van een krankzinnige? ervaring. buiten het centrum. speelt zich af buiten alle levens­ gebeurtenissen die je kunt rubriceren. context en ontdekte ik de hoedanigheid die er altijd was Het leven borrelt eenvoudig op in die golf-achtige vormen geweest en altijd zou zijn'? Als die er altijd is geweest. waar een roestand heerst zelfs met zoveel woorden gezegd.ZOEK GEEN ANTWOORD DUURZAME TRANSCENDENTIE Houdt uw waarneming verband met een bepaalde gebeurtenis? U hebt eens gezegd dat er een heel dunne scheidslijn bestaat tus­ sen de mysticus en de krankzinnige. En omdat het zich buiten de tijd afspeelt. Nee. dus dargene wat je projecteert. Dus denk ik dat juist het idee 'transcendente ervaring' zien dat dit wordt geïmpliceerd of dat er ergens een discrete plek bestaat. Dat is het enige verschil. is het die vervolgens weer in zichzelf terugstorten. Vervolgens viel ik uit die hele volgens mijn criteria ben jij verlicht. Bij de krankzinnige is de capaciteit om te communiceren Is hij er altijd geweest? afgebroken door een soort afgescheidenheid. dan kom ik alleen draait. verdween ik uit die hele leven in elkaar steekt. Maar volgens mij beschouwt de oceaan van 64 65 . bevindt het Kunt u zien of iemand anders in de staat van een mysticus ver­ zich ook buiten die hele historische context. Nee. prima. zij heeft zou dan de zin zijn van je vraag op deze manier te beant­ tweeënvijftig kenmerken van verlichting'. of niet-ervaring. Her leven concentreert zich nier in mij. speelt zich buiten de tijd af. Als ik zeg: '0 ja.

Als ik op mijn kussen ga zitten. Hoe kun je je in hemelsnaam voorbereiden op iets wat niet het resultaat is van het denken? Hoe zou die voorberei­ ding eruitzien? 66 De andere kant . De voorbereiding komt door het aannemen van een geloofssysteem en de praktijk brengt altijd een eindresultaat met zich mee. zal ik de lijst van dingen ervaren die worden beschreven in de literatuur. door de filosofie. Het is gewoon de oceaan van het leven. dan zitten we een hele poos op een kussen alvorens we de ervaring construeren die we worden geacht te hebben. Kan iemand zich op een duurzame transcendente ervaring voorbereiden? Nee. door het systeem. door de leraar. Als we moeite hebben met het construe­ ren ervan.ZOEK GEEN ANTWOORD het leven zich niet als verlicht. domweg omdat we ze aldus construeren. Veel zoekers streven zo'n ervaring na. Wij erva­ ren die dingen zoals ze zijn beloofd.

om de paradox van het leven te verklaren en zijn luimen te verzachten en om ons houvast en betekenis te geven. zullen we onze dagen vullen met een Don Quichotte-achtige spirituele zoektocht. Religieuze. maar een uiting van narcisme in zijn meest verraderlijke vorm. een of andere syste­ matische zoektocht. of zelfs maar de integratie van het zelf. De zoeker roept naar hem: '�et u hoe ik aan de overkant kom?' De yogi kijkt op uit zijn meditatie en antwoordt: Je bent al aan de overkant. Die relatie met her leven mag dan de kenmerken van het spirituele hebben. Het is geen zoektocht naar het oplossen van het zelf. maar ze zijn allemaal gebaseerd op het valse uitgangs­ punt dat we iets moeten doen om het tijdloze nu te ontdekken. een of andere fundamentele voorberei­ ding. maar is in wezen ik-gericht. Aan de over­ kant zit een yogi in diepe meditatie verzonken. 69 . filosofische en spirituele systemen suggereren dat we door een of ander proces moeren.De andere kant Tijdens de zoektocht komt de zoeker bij de rivier. ' Zo lang we geloven dat we iets zullen vinden om onze leegte te vullen en onze pijn te lenigen.

dus het spel is veranderd. Er valt geheel is de eerste stap van een leven van verkenning dat be­ niets op te lossen. nis van het zelf bepaalt. Je hebt geen voorbereiding nodig om te zijn waar je bent. het is pas het begin. 'wij' -bewustzijn dat door de ogen van 'mij' kijkt. Het is voor­ Het radicale overboord zetten van de spiritualiteit in zijn bij. Die zoektocht is vergeefs. vrijd is van de verplichtingen van iets-moeten-bereiken. Spirit-actuali­ kenning van een integraal perspectief als de feitelijkheid waarin teit is niet de uitdrukking van onze behoefte aan iets. In wat zich rechtstreeks voordoet is geen 'ik' te vinden. niets op te vullen. een gend. tijd en zelf zijn honderd procent conceptueel. ken. Het perspec­ sie van ons leven wordt dan eerder de uitdrukking van het tief is veranderd van de 'ik' die naar een oplossing zoekt naar bewustzijn zelf en dat is per definitie inclusief en samenhan­ een 'ik' dat binnenstebuiten gekeerd en omgedraaid is. de naar dat bewustzijn. Maar den­ maskerd wanneer gedachten opkomen en weer verdwijnen. of het 'ik' dat naar iets meer of beters zoekt. het zelf dat naar zijn eigen verscheiden uitbeelding van wat het leven ons brengt. van de we allemaal ons spel spelen. Vanuit die basis kunnen de gedachtestructuren Dat fundamentele inzicht brengt het spirituele leven zoals wij misschien uitgroeien tot een vooralsnog ongekende rijpheid. de verkenning van zoekt. Dat perspectief is compleet. gebaseerd. We zoe­ De doorzichtigheid van zijn toneelspel wordt al duidelijk na ken naar een oplossing binnen een conceptuele wereld waarin onze meest terloopse blik. niets op te kalefateren. DE ANDERE KANT een volwassene die verstoppertje speelt met een klein kind. in dat heden. van de geest. Het einde van de spiritualiteit is de er­ spiritualiteit en het begin van spirit-actualiteit. Aan verkenning die niet wordt beperkt tot de archa'ische opvat­ het eind van de spirituele zoektocht komen is het einde van ring over verlichting. Het is de De expressie van ons leven wordt dan niet de zoektocht uitdrukking van de actualiteit van de spirit. zoektocht naar iets. De zoeker die de diepste beteke­ Beseffen we dan niet dat het zelf een brouwseltje is? Weten we dan niet waar het zich verstopt? We weten best dat we de expressie van ons leven niet kunnen baseren op die infantiele schepping van het denken. een besef van ren van dat zelf. Er valt niets meer te doen omdat er geen doener is. is het integrale perspectief zich volledig bewust van de positie van het ego en de onvolkomenheid van de plek waar het zich Het zelf is geconstrueerd door middel ven gedachten die heeft verstopt. Zoals 70 71 . herinnering en verwachting. en het concept dat de zoeker zin en betekenis vindt door middel van zoeken. Het wordt elk ogenblik gevonden en ont­ verleden en toekomst.ZOEK GEEN ANTWOORD Het nu heeft geen gebrek aan toegankelijkheid. een Maar dat is niet het eindpunt. De uitdaging is niet het vinden en ontmaske­ als kralen aan de draad van de tijd zijn geregen. waarin we zowel deel als geheel zijn. of van de afwezigheid van iets. Er zijn alleen maar concep­ ten over een zoektocht en een zoeker. dat kennen met gierende remmen tot stilstand. geen feitelijke oplossing schuilt. Waar het om gaat is niet om iets te vinden. maar te kijken. is zowel het probleem dat we probe­ aardsers en samenhangenders dan het conceptuele zelf zijn ren op te lossen als het probleem dat naar de oplossing zoekt. De expres­ de eenheid. Het leven moet op iets stevigers.

waar kijk ik dan naar? 72 73 . om een conclusie te trekken. Het veronder­ ningen. religie. wordt het lo­ gisch. uitdagingen en de poging tief is: welke gebeurtenissen in dat leven zie ik als goed of kwaad? om een oplossing van conflicten te vinden door ons bezig te Als ik zonder oordeel kijk. ben ik net als een peuter die naar ver­ schijnselen kijkt zonder het organiserende element van de taal.DE LEGENDE VAN DE SPIRITUELE REIS houden met politiek. macht. Als we terugkijken op ons leven. staat voor de deur. Moe­ ten we stoppen met zoeken? Pas als ik mijn leven verbaal ga organiseren. mijn auto (glan­ Mijn zogenaamde proces is in feite irrelevant. zend. We kunnen Wil je er op die basis over praten? We zijn allemaal op de een ons leven slechts vanuit een perspectief bekijken. geweldige overdrachten. doen we dat in het alge­ meen met oordeel. Wat is de niet-spirituele wereld? Als ik 's morgens wak­ ker word en naar mijn werk ga. visioenen van God en de donkere nacht stelt het bestaan van een spirituele en een niet-spirituele we­ van de ziel. is dat dan niet-spiritueel? Als Maar hoe zit het dan met het alleen maar zien van je conditio­ je de conceptualisering van spiritualiteit wegneemt. Dat wil zeggen dat ik niet kan begrijpen wat er is gebeurd. is dan niet nering? Als ik op mijn leven terugkijk. be­ Maar ik zie conditionering alleen omdat ik heb geleerd dat er halve dat het niet bestaat. net als het jouwe. Het perspec­ of andere reis. Als ik een man in een kroeg de dingen ziet zoals u ze ziet? was die een vrouw probeert te versieren. Misschien beseffen we op een goeie dag dat we weinig op­ schieten met de opeenhoping van informatie. U hebt het over het beëindigen van de spirituele zoektocht. via moeilijkheden. reld. zou ik denken in pres­ die met zijn collega's praat. ope­ Het hele concept spiritualiteit is een maaksel. zou ik op mijn leven terugkijken in taties die de samenleving erkent: geld. Als ik een professor was Kunt u iets zeggen over het proces dat ervoor heeft gezorgd dat u termen van academische mijlpalen. Het is domweg nog meer informatie die in ons brein wordt gepropt. ervaringen. iets bestaat dat conditionering heet. bovenop De legende van de spirituele reis alles wat er al zit. Ik kan het bijvoorbeeld rond spirituele gebeurtenissen organiseren: belangrijke leraren. Wat valt er anders terug te kijken? Als ik zonder oordeel of conclusie op mijn leven terugkijk. hopelijk een sportwagen). spiritualiteit of psychologie. zie ik hoe de conditio­ alles spiritueel? Waartoe dienen dan spirituele oefeningen? nering mijn hier-en-nu bepaalt. Waarom proberen we die spirituele wereld te bereiken als we er al middenin zitten? Er is niets mis met spiritualiteit.

Met geen van beide schieten we En gesteld dat je dat niet zou zien? Zou datgene wat je ziet als iets op om de biografische reis te beschrijven die we allemaal je terugkoppelt dan nog bestaan? Stel dat je van nu af aan niet graag zouden zien in ons leven.ZOEK GEEN ANTWOORD Ik kijk naar mijn leven in termen van zien wat ik echt los kan laten. DE LEGENDE VAN DE SPIRITUELE REIS je kunt je ook voorstellen dat je zonder interpretatie naar een herinnering kijkt. Het kan niet worden geordend. Maar misschien kunt u ook op een praktisch niveau zien dat de beweging van het leven gebruik maakt van alles in uw achter­ grond Het bundeltje ideeën dat ik over de herinnering heb. Misschien houd ik vast aan iets wat me niet helpt te overleven. is wat er is Wat vinden we als we terugkoppelen naar het verleden? gebeurd totaal verbijsterend. Als ik terugkijk zonder datgene wat oordeelt. terug zou kijken? Dan is er gewoon de herinnering. op wat voor intelligente manier Soms helpt het me om te zien dat ik in de illusie van het den­ ken leef geconditioneerd door dingen die ik in mijn kinderja­ ren heb besloten. Maar is de fundamentele conditionering niet terugkijken op het verleden? Waarom doen we dat? We kijken terug om te Ja. Maar u erkent ook dat u vanuit dat perspectiefniet kunt zeggen ofhet al dan niet verspilde tijd is. omdat ik niet weet wat het was. Maar die herinnering is even­ als al het andere slechts een object. zou ik dat niet zien. Juist. Ik heb er echt niets over te zeggen. er wordt uitdrukking preteert die herinnering. inter­ Wat die accumulatie ook mag zijn. Ik verkeerde slechts in de waan. Ik heb besluiten genomen ter wille van mijn overleving en ik hoefniet echt meer naar die besluiten te leven. er wordt gebruik van gemaakt zoals jij dat noemt. geen bloemen omdat je er geen naam of interpretatie aan geeft. Maar wellicht moeten we eerst terugkijken om iets over onszelfte leren. wat zijn het dan? Misschien kunnen we een punt bereiken waarop we niet terug hoeven te kijken. Ik weet het niet. maar dat is wat ze zijn. zoals ik zonder interpretatie naar deze vaas met bloemen kijk. Het ziet eruit als chaos. 74 75 . ook. Als ik niet terug zou koppelen. en wat is het dan? Als je naar de bloemen kijkt en het zijn bepalen wat ons te doen staat. aan gegeven. Het helpt me om illusie en conditionering te zien. of hoe het iets kan zeggen over de plek waar ik me op dit moment bevind.

In die chaos oefende de wereld van de spirituali­ teit een machtige aantrekkingskracht uit met zijn leraren in de zekerheid. Als zodanig is er geen duidelijk begin of eind. Dat was de Verenigde Staten in de jaren zestig en zeventig. We zoch76 ÜE ANTWOORD LEGENDE VAN OE SPIRITUELE REIS ten niet naar waarheid of liefde. Het is fictie. Dat idee. hoe dan wel? Als ik een reeks ervaringen beschrijf die een zeker punt be­ reikten waarna ik anders was. naar veiligheid. dat er iets mis was met mij -was een vergis­ sing. Je kunt makkelijk zien dar de zoektocht van de jongeman in die wereld van leraren van de geest.het uitgangspunt dat er iets aan ontbrak. We waren kleuters op zoek naar een vader en een moeder. we zochten naar macht en controle. Als ik de vraag: Ben ik getransformeerd. van magiërs en won­ derdoeners. Dat zou fictie zijn. Er is nooit sprake geweest van een zoektocht. Ik kan je het verhaal verrellen over een jongeman die net als zovelen van de naoorlogse generatie opgroeide in een land dat werd verscheurd door politiek tumult. De jongeman zag onderweg zo veel vrienden sneuvelen: degenen die het opgaven. magisch denken en geloof. omdat ze een voor en een na suggereren. voordat u stopte? Laten we in de eerste plaats goed begrijpen dat wat mijn zo­ genaamde zoektocht ook geweest mag zijn. zich verkwanselden of ten prooi vielen aan geestesziekte of drugs. maar als u niet door ervaring tot dat inzicht bent gekomen. maar er toch nog is om al zijn vrienden erover te vertellen. geen punt van ontknoping. iets vertetien over uw eigen spirituele zoek­ tocht. In het aangezicht van de verwarring zochten tallozen van ons hun toevlucht rot gezag. totdat hij inzag dar politiek nooit het probleem van de menselijke situatie kon oplossen. Puur het uitgangspunt van zoeken. zitten we dan in wezen niet met een herfrasering van het verlichtingsspelletje? Dan zal alles wat ik beschrijf over hoe ik tot dar punt ben gekomen de begeerte van de luisteraar wekken om dat ook te doen. Ik kan je vertel­ len over de geweldige leraren die ik heb ontmoet. wanneer valt dan het eind of het begin van de zoektocht? Trouwens. de maanden en jaren die ik heb gemediteerd op mijn niet aflatende zoektocht naar de waarheid. politieke moorden en hypocriet leiderschap. wat behelst die zoek­ tocht en wie zoekt er eigenlijk? U beweert dat verlichting een mythe is. Her verhaal srome ineen onder het gewicht van zijn eigen fabelachtige behoefte aan een happy end waarin de zoeker oplost in het universum. gebaseerd op het besef van afgescheidenheid. toegaven. alleen maar een poging om macht en controle over het leven te krijgen. En dat bleek ook niets anders dan de aantrekkingskracht van macht. de vrese­ lijke ontberingen die ik heb ondergaan. nutteloos was.ZOEK GEEN Kunt u. Die jonge­ man hield zich net als zovelen van zijn generatie met politiek bezig.en alcohol­ verslaving. Verslagen van plotselinge verschuivingen zijn interessant. dus was de zoektocht irrelevant. van yogi's en lamàs. Het verhaal van mijn zoektocht is net als alle andere. geen tijd om de gebeurtenissen te ordenen. met inachtneming van dat inzicht in de geschiedenis en zijn interpretatie. een verzinsel is. een soort dualisme dat als herinnering in de na­ fase blijft bestaan. ben ik veranderd van 77 . maatschappelijk onrecht. wonderdoeners en genadeschenkers. Als er geen voor en na bestaan. stoelt op geen enkel feit.

Die ingrond van bewust­ ervan uit dat er een periode in mijn leven voor dit punt was. Aan het eind van die hele reis merkte ik vindt. En ik Ik zie geen verschil in mijn wezen nu. is er altijd geweest. Ik ben in aanraking geko­ waanzin onderstrepen waarin we verstrikt lijken. Dat is de mythe van zijn op de voorgrond brengt en gedachten op de achtergrond. In dat zich in een bepaalde geestestoestand bevond. Dan is er die ingrond zijn altijd gedachten opgekomen en verdwenen. niet de niet. hiervoor of wan­ kwam erachter dat de ontdekking die ik zocht niet in al die neer dan ook. was dat ik een menselijk wezen mediteert of niet. vooral in Azië. men met een aantal onbekende maar sterke leraren. Als je naar een bezinnings­ van weg te hollen. Dat zou alleen maar de den van meditatie. aan yoga doet of niet. We kunnen wel proberen eraan te ontkomen door perfectie te scheppen of de Ik ben opgegroeid in een Quaker-huishouden. sefte dat verlichting een mythe is en dat er geen noodzaak leder verhaal dat ik vertel is fictief. mijn menselijkheid. Ik kan geen causaal verband ont­ dat ik er nog altijd was. Ik heb de indruk dat wat zich ook hier be­ inspanningen school. een goeroe hebt of ben. zijn die altijd toegankelijk is geweest. er altijd is geweest. altijd beschikbaar. het toegangspunt tot het totaal van de werkelijkheid is een of andere toestand die ik had geschapen om er vandaan te altijd binnen bereik. Wat ik ontdekte. inclusief lange perio­ versie van de verlichtingsfictie geven. het is onontkoombaar. non­ te komen. moment. Dat was het contactpunt. maar ze zijn of pijnlijk is. De verschuiving van perspectief dat het gebied van bewust­ dat fundamenteel anders wordt geleefd. Je gaat enkel punt van verandering aan. Misschien worden Quakers aangetrok­ ken door het ritueel en zoeken de beoefenaars van een Wát is er in uw zoektocht gebeurd dat u deed beseffen dat er niets meer gezocht hoeftie te worden? 78 ritualistische religie op hun beurt naar de eenvoud van de Quakers. een punt van transformatie en vervolgens de rest van je leven. Hoe zou u een menselijk wezen definiëren? Met welke godsdienst bent u opgegroeid. de verlichting. Als ik een punt zou aanwijzen waarop ik be­ is er altijd geweest. maar uiteindelijk is het een poging om ergens dol op joden en katholieken.ZOEK GEEN ANlWOORD DE LEGENDE VAN DE SPIRJTUELE REIS iets ervoor tot iets erna? onder de loep neem. Alle hoedanigheden waarmee ik was dekken tussen een spirituele praktijk die ik heb gevolgd en begonnen. nen en rabbijnen aan. dat is iets heel de staat van zijn waarin we ons allemaal bevinden. Quakers heb­ een of andere alternatieve hoedanigheid die niet conflictueus ben heel weinig ritueel in hun geloofssysteem. 79 . en heeft die u beïn­ vloed? We zijn het allemaal. altijd hier in dit komen. tref je er altijd priesters. Of je nu boeiends. waren er nog steeds. zou ik je gewoon een andere inzicht gevolgd die ik maar kon vinden. tref ik geen Je vraagt nog altijd naar een punt van transformatie. niet een poging om ergens mee in contact cenerum van de Quakers gaat. Welnu. Ik heb alle paden naar voor een spirituele zoektocht is.

Die mensen kon­ den de energie van mijn psychische veld verplaatsen. Die 'ik' is angst. randmystici en alterna­ schandalen. noch met een traditie. Ze leken maar een Quaker was ik niet. Proberen liefhebbend te zijn was niet ongeduld en mijn verlangen naar een demonstratie van hun hetzelfde als naar de wonels van mijn angst zoeken. dent maar waar ik wel achter kwam. laten leraren. rondzwervende zieners. festeren van de macht die ze in zich leken te dragen. Ik was geen Quaker omdat ik geamuseerd door mijn zucht naar die spirituele macht. Ik kon hun expressie. Al­ genade of shakti worden overgedragen? les is spiritueel en niets is spiritueel. Ik heb een paar in­ tieve denkers door het Quakercentrum. Er ging een gestage stroom ofwel machtsgek. en ook spirituele bekwaamheid. ángst was Al vroeg was ik een consument van een breed scala spirituele hemelsnaam anders vinden dan meer van hetzelfde? En. me er­ Het is geen realisatie. de uitdrukking van alles wat goed is.werden Buber en T homas Merton. Dat idee is verantwoordelijk voor de verdeling in het universele eenheid leek. of implocleerden anderszins. waar was ik bang voor? cus. Toen ik het handjevol had gevonden dat transfor­ op de realisatie dat alles en niets spiritueel is? meerde. Ze hadden geen belangstelling voor het mani­ zelfs als kind al rustig bij een Quakerbijeenkomst zitten. maar ze interessante mensen. was opeens teruggebracht tot een neurotische uiting van mijn ei­ Stelt u zich op een lijn met bepaalde leraren oftradities? gen angst. Wat ze naar me terugkaatsten was: al was het Quakerisme gesticht door een extatische mysti­ 'Waar ben je toch zo bang voor?' Nou. ik stel mezelf Dus was ik een ongeduldige. was dat de meeste lera­ ren docenten in de informatie in plaats van transformatie Komt het bereiken van het eind van de spirituele zoektocht neer waren. Ik was niet op een spirituele zoektocht. heellieve mensen. De spirituele queeste.ZOEK GEEN ANTWOORD DE LEGENDE VAN DE SPIRITUELE REIS Als kind heb ik kennisgemaakt met het werk van Martin Maar de transformeerders . de nobele zoektocht. die in het algemeen waren merkwaardig genoeg anoniem of amper openbaar in erg hun best doen om aardig en liefhebbend te zijn. Ik kwam erachter dat mijn belangstelling nooit ge­ we eerlijk zijn. had ik het gevoel geslaagd te zijn. er is geen zuiverder expressie van angst dan richt was op de spirituele filosofie die ik studeerde. De spirituele zoektocht was be­ vidu mij ervaringen geven die wat ik al wist ontstegen? Kon drog. of raakten verwikkeld in sex. Kon dat individu me echt veranderen? Kon dat indi­ van doodsbange kinderen. spirituele en niet-spirituele. arrogante en veeleisende stu­ niet op een lijn met een leraar. De Quakers zijn dividuen ontmoet die me geweldig krachtig leken. Dat was nog eens andere koek. Dus nee. mijn geen Christen was. 80 81 .of geld­ politico's. maar op macht. op een spirituele zoektocht. Het is de uitputting van het idee spiri­ varingen geven en me iets laten zien wat op een grenzenloze tualiteit.die krachtige leraren . ik heb extase noch mysticisme in het Quakerisme aan­ getroffen. Wat kon angst in de transformerende macht van de leraar met wie ik in zee was Die grote leraren/transformeerders hadden opeens veel weg gegaan. Zonder dat bedrog is de wereld gewoon zoals hij is.

ontdekking. Het hang er maar van afwelk perspeetie/je kiest. Dan is er geen zoektocht. Maar het denken is slechts een mechanisch proces dat het leven in con­ cepten onderbrengt. niets iets bijzonders gedaan. Liever gezegd is er in er-zijnheid eenvoudigweg 'zoals-het-is-heid'.te kijken. hoe komt het dan dat er een tijd in uw leven was waarin u het gevoel had dat u op zoek was en daar van alles voor deed? DE LEGENDE VAN DE SPIRITUELE REIS tekenis. als dat ons buiten die er-zijnheid plaatst en ons een voor en na. We lijken op de rat die zijn tocht door het doolhof betekenis geeft door het resulterende hapje. plaats of tijd bestaat. zeker.dat per definitie dualis­ tisch is . Als je Het bent. construeren we de zoektocht als onze be82 83 . een plek en een proces verschaft? Talrijke voorbeelden in het Leven kunnen je doen geloven dat beide werkelijkheden geldig zijn. Hoe kunnen we nu spreken van een punt van verandering. maar eerder van de uitdrukking van het Ene in het relatieve. Omdat we geconditioneerd zijn om van­ uit het perspectief van het denken . Als het toch al­ tijd al bekend was. Als je de zoeker bent. Maar ik zou willen suggereren dat je het achterstevoren hebt. Het verhaal is afkomstig van het wel we het in de taal over het relatieve en absolute hebben. Als we niet menselijk waren. Hoe­ Taal is op dit punt lastig. omdat er geen causaliteit. is conceptuele. zou er geen zoektocht zijn. maar de totaliteit heeft wel de capaciteit om zich door het denken te bewegen. Het denken heeft geen toegang tot de totaliteit. Maar vanuit het 'perspectief ' van het Ene. Vanuit het per­ spectief van het denken is dat volmaakt logisch.ZoEK GEEN ANTWOORD Hebt u geen idee hoe die ontdekking in zijn werk is gegaan? Ik vind het interessant dat u het gevoel hebt dat het 'hoe' van de ontdekking niet relevant ofzonder betekenis is. heeft er in werkelijkheid slechts enkelvoudigheid. is er slechts Een. zoeker. zoek je. ver­ lichting of versmelting. Het is niet het leven zelf. Dan zou er geen ontdekking zijn. ofgezochte. afgescheidenheid. Is het doel van het menselijk leven om de Eenheid te ontdekken en die te worden? Daar lijkt het in ieder geval op. Het leven heeft niet de ontdekking van Eenheid door het relatieve tOt doel.

Ik denk dat ik uw bezwaar tegen technieken begrijp. ren. het (degene die bewust is). Wanneer meditatie als technologie hier niet over­ Terug bij af. meditatie heeft zijn technologische nur. Meditacie op de actualiteit is de Laten we de toeschouwer en het bewustzijn afschaffen. Maar de vrede die ik heb gevoeld tijdens meditatie ontstijgt alles wat ik Is meditatie noodzakelij'k? daarvoor heb ervaren. logie dan ook. Kennelijk ont­ beginnen lijden we. wordt het zoiets als een drug en dan dient zijn niet langer gedissocieerd door de cultivatie van het het om een staat teweeg te brengen die we als aangenaam en toeschouwerbewustzijn. Nu expressie van een open onderzoek. Het tratie en het brengt misschien veranderingen teweeg in de che­ denkwezen maakt zich meester van dat zogenaamde bewust­ mie en het funccioneren van de hersenen. worden high. doel ook. Meditatie schijnt in het algemeen voor zelfs te omhelzen. of misschien Niemand aan het mediteren is het a-causaal of sy nchronistisch. Maar ik wil suggereren zijn en schept een toeschouwer die zich beter voelt omdat hij dat meditatie geen enkel nur heeft als het op fundamentele zich bewust is van de hoedanigheden van het leven. Dat voelt in elk geval beter. Hoe kunt u ze zomaar totaal overboord zetten? Denkt u dat meditatie enig nut kan hebben. verhoogt het de concen­ ons 'bewust van die pijn. verlaagt het de bloeddruk. 84 85 . technieken. alsof die causaal zou­ den zijn. Misschien is het de opening die de meditatie veroorzaakt. tussen haakjes. met pijn en al. We boord wordt gezet. en waar we ons bevinden. nutteloos wordt. Vervolgens mediteren we en worden we spant het. Maar de transformatie aan komt. niet het middel tot welk vallen we terug in de actualiteit van ons leven. We zitten te mediteren en er gebeurt iets.NIEMAND AAN HET MEDITEREN Er bestaat ook een neiging om de beweging van ons leven re associëren met de dingen die we 'doen'. Dat is het punt waarop welke techno­ toeschouwer is niet echt in contact met die hoedanigheden. inclusief meditatie of andere psycho-spiriruele Hij blijft op veilige afstand. misschien De uitdaging van meditatie heeft te maken met de dissociatie als gereedschap voor ontspanning? Tegenwoordig draait mijn die plaatsvindt door de ontwikkeling van een toeschouwer meditatie om het besluit om tevreden te zijn met mijn lijden. om zich gebeurtenissen als cau­ saal te herinneren en daarmee de actualiteit aan het oog te onttrekken. maar het denken heeft de neiging om re structureren. We herhalen domweg her meditatieve proces. maar zijn veeleer verwikkeld in de af waardevol ervaren of maatschappelijk als 'spiritueel' construe­ en toe slopende feitelijkheid van het leven. maar lijkt ook een subtieler probleem te scheppen. Is dat hetzelfde als waarover u het hebt? veel mensen een zekere verlichting van spanning te brengen. Om te Zeker.

Dat is beter dan drugs­ verslaving. Die hoedanigheden zijn spontaan gekomen en lijken juist datgene aan te tonen wat u onmogelijk acht. De hoedanigheid van dat bewustzijn veranderde in de loop der jaren langzaam in de ze­ kerheid dat ik me absoluut in het hier-en-nu bevond Dat ver­ anderde weer in de huidige hoedanigheid van 'Niemand-die­ handelt. Maar hoe kan het een fundamenrele transformatie teweeg brengen als degene die daar zit te hakken het eigenlijke probleem is? Jij hebt het idee dat het 'ik' iets aan zijn situatie kan doen en dat is een funda­ mentele illusie. Wát u zegt heeft een snaar ge­ raakt die nog nooit is aangeroerd Ik heb nooit beseft hoe hard een mens voor zichzelfkan zijn. is dat je slechts blijft zitten 87 . maar een trager. Je bent constant aan het proberen jezelf te herstellen en aldoende ben je bezig het probleem te scheppen. Zelfs in de aandachtsmeditatie. Ik heb aan zenmeditatie gedaan en volgens mijn vrouw ben ik een auto­ maat geworden. Bestaat er een traumatisch verlies van het 'ik' buiten de maatschappelijke constructie ervan? Dat kan na­ tuurlijk behoorlijk traumatisch lijken. namelijk dat oefening tot een verlies van ego kan leiden.ZoEK GEEN ANIWOORD dalen later weer af en repeteren de cyclus. min­ der traumatisch verlies. Pijn en conflict zijn boodschappers. het ego steeds zwakker wordt en er een punt komt waarop het verdwijnt.conditioneert het heden. 86 NIEMAND AAN HET MEDITEREN Dankzij mijn beoefening van het loochenen van gedachten zijn er ettelijke malen per dag perioden van scherp bewustzijn geko­ men die wel uren konden aanhouden. Vervolgens worstelen we om ons van die conditionering te bevrijden. U hebt weinig vertrouwen in het loochenen van gedachten. de traditie waarin ik ben opge­ leid. ' Er is meer tijd nodig voordat ik het een fundamentele transformatie zou noemen. als je dat naarstig oefent. De poging om vrij te zijn en het afmeten van de mate van ons succes zijn op zich bepalend voor het conflict. Ik zit te lachen en zal wel een poosje blijven lachen. Het weghakken van het ego. ben ik me ervan bewust óm het te herstellen. maar ik geloof dat. De echtgenotes hebben doorgaans gelijk. Die methode levert geen dramatisch verlies van ego op. Bij dat bewustzijn ver­ bleekte mijn normale geestestoestand. bestaat dat besefvan het pogen iets te herstellen. Ze heeft gelji k. De inhoud van de boodschap doemt op naarmate pijn en het tegenspartelende ik in stilte oplossen. Wat er over­ blijft als je die volledige lus ziet. zoals jij dat beschrijft. brengt een betrekkelijke verandering teweeg. Nu denk ik dat ik meer tijd aan haar ga besteden en geen anderhalf uur ga rijden om het zoveel­ ste concept te leren. En al pro­ beer ik me daarvan bewust te zijn. Waarom geloof je dat er een causaal verband is tussen de oe­ fening en de roestanden die je beschrijft? Wat is het karakter van het organiseren van 'zoals het was' en 'zoals het is' tot een continuïteit? Hoe weet je of de geestestoestand is veranderd en niet degene die deze toestanden beschrijft? Bestaat er ver­ schil? Dat verleden .dat uit herinneringen en gedachten be­ staat . maar verschilt er in wezen weinig van. Ongemak transfor­ meert naarmate weerstand oplost en zich een open luisteren voordoet.

Kunt u mij helpen? Waarom denk je dat er obstakels zijn? Oké. Het is een staat van zijn die de meesren van ons slecht verdragen. maar pijn zal het niet doen. steeds weer opnieuw. Ik heb wel veel belangstelling voor teit wegvallen en er het leven als de ideeën van de spirituali t zich uit vanuit grote niets voor in de plaats komt. Het bevat niets nieuws. schikt of niet. Dat druk waarover je ofwel beintensiteit. verlichting hebt. Breek alle veronderstellingen af die je over is het subject van de Wie wordt er trouwens verlicht? W ie ogen als 'oefening' objectieve werkelijkheid? Wat heb je voor te zoeken? Hoe zou je bij wijze van methode om naar vrijheid 89 88 . dus daar de verkenning van pen. dat de pijn is.' Je moet proberen de kwetsure te repareren om hem een schijnbare echtheid te verlenen. Dat roept de volgende vraag op en die luidt: 'Wat betekent pijndoen als de pijn psychisch van aard is?' Het is geen gebro­ ken been. dus vermijd ik het. Voordat dit zich afspeelt. �t moet ik oefenen om mijn verlichting volledig in mezelf te integreren? bij kan ik je niet hel­ Leraar zijn interesseert me niet. zijn de enige struc­ turen waarover we beschikken dezelfde oude vormen. Maar 'verlicht' zijn betekent niet dat men dat zo in zijn hele wezen heeft geïntegreerd dat het ononderbroken wordt ervaren. Meer niet. Niet dat hij verdwijnt. het is het denken dat zichzelf vertelt dat het pijn doet. Dat is het punt waarop volgens mij een ge­ transformeerde wereld begint in termen van de structuren van de werkelijkheid. Het denken refereert aan het geheugen en zege: 'Dit en dat is toen ook gebeurd en het gebeurt ofwel nu of het gaat gebeuren. Je hoeft er niets mee te doen. Ik zoek een leraar om me te helpen een aantal obstakels voor absolute realisatie te verwijderen. daarom moet ik in conflict zijn. maar hij verzamelt niet onze 'doen'-energie om zich heen. Het is een volledig mechanisch proces. Verkéér gewoon met een hoedanigheid die kapot noch herstel­ baar is. niet als 'ik'. nederigheid en eerlijkheid. Het is een gesloten systeem dat niet toe­ staat dat zich iets nieuws afspeelt. Maar niets aan de pijn doen verandert de dimensie waarin hij bestaat. Leraren en het pad van inwijding Verkéren met de paradox kan zijn eigen besef van dynamische spanning opleveren. en die onvolmaakt is. Niettemin denk ik dat het pij'n zal doen. De doen-functie begint zich uit re drukken als het leven zelf. De doen-functie weer­ spiegelt dan niet meer her idee van een 'ik'. Dat breidt zich uit tot een relatie met het leven in zijn totaliteit. dan zijn er geen obstakels.ZOEK GEEN ANTWOORD met de paradox.

Gezien alle schanda­ Ik zou niet weten hoe ik moet meten wat wie dan ook be­ len die de afgelopen paar jaar zijn voorgevallen.en seksuele structuren. Wáarom lijken spirituele leraren in schandalen verwikkeld te raken? 90 opvattingen van her ego en de conceprualisering van over­ leving. maar we roepen ze nooit echt ter verantwoording of zetten vraagtekens. Op dat Dat is de enige manier waarop we toegang hebben tot de vol­ gebied kunnen we allemaal verwantschap met hem voelen. die het inherente holisme van het leven weerspiegelen. had hij een grote belang­ te creëren. Het wordt tijd om de kasboeken te openen. Dat verlangen we wel in Ik weet dat uw boeken een snaar moeten raken bij diegenen die een poosje hebben gemediteerd. en dat is misschien de grootste eer die is niet genoeg voor de transformatie van de menselijke situatie. maar niet van onze leraren. stelling voor de verkenning van het leven-zoals-het-is. Ik heb wel de indruk dat er geen fundamenteel ver­ duidelijk zijn dat er een ander inzicht in de leerling-leraar­ schil bestaat tussen de beoefenaar van het marerialisme en die relatie moet komen. Kunnen 91 . geldt ook voor de structurele en hiërarchische boeken en voor de machts. Tenslotte is de Het is evenmin voldoende voor het veranderen van de maar­ ontdekking van de stilte in ieder van ons in ieder moment de schappelijke structuren en het scheppen van nieuwe vormen intelligentie die we met elkaar delen. Maar ieder van ons voert een experiment uit. ben ik bij toeval op het werk van J Krishnamurti gestuit. Ik besefte na het lezen dat ik op een vruchteloze zoektocht was. Ik heid van de menselijke wijsheid. Hier leggen we werkelijk ons leven in iemands handen.ZOEK GEEN ANlWOORD LERAREN EN HET PAD VAN INWIJDING weten dat je geïntegreerd bent? Is het een toestand? Is er pa­ Doorzichtigheid in de wereld van de spiritualiteit is reeds lang niek als het ooit desintegreert? geboden. Nadat ik een paar jaar boeddhisme had gestudeerd en dat plat­ getreden pad van spirituele imitatie en consumptie had gevolgd. Volgelingen zoeken iemand die ze vertelt dat er een 'daar' is en dat hij weet hoe hij ze daar moet krijgen. omdat daarin die rijke dialoog kan plaatsvinden. Ze hebben elkaar nodig. men zijn levenswerk zou kunnen bewijzen. De vormen die we nu hebben weerspiegelen verdeeldheid. structuur inherent corrupt is. Mijn indruk is dar de hele hiërarchische van de spiritualiteit. Het is veel interessanter om een relatie van vrijheid. autonomie en wederzijdse verantwoordelijkheid Van wat ik van Krishnamurri weet. Hoe relateert Krishnamurti's werk zich tot het uwe? Ik heb het gevoel dat volgelingen de leider dikwijls conditione­ ren. en dat Laat maar weten wat je ontdekt. Een enkel biologisch instru­ probeer op geen enkele manier wat ik ben met wat hij was in ment met alles war het kan waarnemen is nier voldoende. maar bent u ooit iemand tegen­ gekomen die nooit door oosterse filosofie is beïnvloed en toch be­ grijpt wat u probeert over te brengen? onze intieme betrekkingen. Het verband te brengen. moet het grijpt. Helaas staat een zekere dynamiek in het merendeel van die situaties zo'n open onderzoek in de weg.

Zodra we weten wat er volgt . te doen met betrekking tot andere mensen. Oosterse hele pad kunnen overzien . zodat al het andere tooien van de spirituele reis eenmaal overboord hebben gezet. inert en beschadigd raakt. Dat is de werkelijke uitdaging van de situatie van de Je kunt op een kussen gaan zitten en je gedachten in een klein mensheid. hebben. dan zul je me geld en macht geven. We Als ik Steven Spielberg ben en ik kan je een flim laten zien weten al dat het niet werkt. of een eigen goeroe tot hun ervaring zijn gekomen. Dus laten we beginnen ons de vormen voor te stellen en te Wat de zoeker zoekt. omdat we hem al eerder hebben gevolgd en we­ gevoelens bezorgt. Wát zit Blake: 'Een dwaas die volhardt in zijn dwaasheid wordt wijs'? daarachter? Misschien is het eerder dat degene die zijn wijsheid nastreeft in Goeroes ervaren vrijheid van denken of gelukzaligheid en dat een dwaas verandert. geschiedenis en hand dat een aantal van hen in macht geïnteresseerd is. filosofisch systeem geschapen.ZOEK GEEN ANTWOORD LERAREN EN HET PAD VAN INWIJDING we structuren vinden die onze gemeenschappelijkheid weer­ hoe ze die ervaringen in hun eigen hersencellen moeten produ­ spiegelen? ceren en misschien weten ze die zelfs over te dragen. Ze kunnen heel stil zit­ kan een leven omvatten dat vitaal. Als we die ideeën over zelfverbetering en het vol­ stukje van je denkwezen concentreren. we weten nog steeds niet. maar maatschap­ energie is. geef je me een 'Niet weten' is in feite de intelligentie waaraan we behoefte heleboel. En al weten we de volgende stap nog een grove vorm van hetzelfde soort onderricht. Socrates heeft gezegd dat de enige ware is aantrekkelijk. maar hun volgelingen Heeft de spirituele reis dus iets weg van die versregel van William toch opdracht geven om bepaalde oifeningen te doen. Geen enkel fliosofisch systeem Wat ze hier aantreffen verbijstert ze.in de zin dat we het In de leraar heerst dikwijls gebrek aan integratie. Die weg kunnen we niet meer die je naar een afgelegen melkweg meeneemt en je allerlei bewandelen. zijn we er al. leven die soepel genoeg zijn om mee te bewegen met het le­ De meeste mensen willen een toestand die vrij is van denken. we zijn bereid iets nieuws te proberen. Als ik een le­ niet. Hiërarchie is oude wijn in steeds maar nieuwe zakken.hebben we domweg een nieuw leraren komen hier misschien onvoorbereid op onze cultuur. wordt de expressie van de projectie. Dat is ten waar hij heen voert. zijn dereen die de integriteit heeft om te kijken naar de wijze waarop ze geconditioneerd over wat ze geacht worden met die ervaring zijn wereld in elkaar zit. Dat is een feit voor ie­ ditie. ven. 92 93 . Hoeveel informatie. veranderend en vol van ten en bepaalde hoedanigheden projecteren. Zoeken we daar nu echt naar? Of kunnen we werkelijk de reis maken van het leven zoals het willen we een volledig contact met de feitelijkheid van het zich aan ons presenteert. raar ben die maakt dat jij je gelukkig voelt. Ze weren ervaringen we ook opstapelen. Hoeveel kennis we ook accumuleren. een tra­ wijsheid het besef is dat we niet weten. Omdat ze via een bepaald onderricht. pelijk of emotioneel geïntegreerd zijn ze niet. Er zijn goeroes die dit misschien weten. Het ligt voor de we weten nog steeds nier. leven vinden? Als we dat laatste willen.

Ik beloof absoluut niets en ik garandeer je dat ik mijn belofte voor mij h�t meest voor de hand ligt die van de dialoog in plaats van onderncht. Daarom is de vorm die zal nakomen. Er hoeft geen specifiek �ntwoord utt te komen. is de ware aard van dar zijn. het is de zaak. Dat is met de emdhalte van een spirituele zoektocht. Aan zijn valt niets t � doen. f!e �t u ook �oltijdstudenten met wie u in een doorgaande en mtzeme manzer betrokken bent? Biedt u zoiets überhaupt? Ik bied niets aan en onderricht niemand.ZoEK GEEN ANTWOORD LERAREN EN HET PAD VAN INWTJDING Wát is uw ervaring geweest in de loop van de jaren waarin u uw Gaat het leven niet over communie en communicatie? Voor werk met anderen heeft gedeeld? mij betekent dat contact met de wereld om me heen en de Het is een lastig soort verkenning. Ik laat boeken verschij­ nen. deel van de verkenning en beproeft de woorden die we spre­ maatschappelijke constructie zien. Ik hoef niemand te veranderen en ik verlang niet dar Iemand op een specifieke manier reageert. De erkenning daarvan. Die rechtstreekse be­ vertegenwoordigt de feitelijke onderlinge verbondenheid van het trokkenheid nodig ik uit. Het zoeken in zijn of haar relatie tot mij. Het leven van die gemeenschap en zijn her belangrijk is om met de mensen om me heen te commu­ projecten is een laboratorium waar we meer van het leven als �iceren. Dat is een vitaal onder­ ken tegen de achtergrond van het leven dat we leiden. Het is �en manifestatie van die onderlinge verbonden­ . Het gaat er nier om dar je hoort war ik zeg en vervolgens iets moet doen. 94 95 . Het is een hele uitdaging expressie van mijn waarnemingen. de aanvaar­ dmg van de volle verantwoordelijkheid voor ons leven en de b�trokke �heid met alles. We om vraagte�ens bij je leven te zetten. merk ik dat alternatieve school. Een aan­ ral van ons neemt deel aan een levende gemeenschap en een worden. we doen het al. Ik onderricht beslist niets. Het ts met echt ik die met jullie communiceer. Het is het be­ gin van de verkenning van de aard van het leven. aan niemand. Ik spreek individuen. Wát beweegt tt om uit te reiken en te communiceren? Iedereen die belangstelling heeft voor zo'n leven van in­ tensiteit is welkom om het te delen om een uitdrukking te Communicatie is een inherente hoedanigheid van het leven. Naarmare ik mijn eigen leven verken. Maar het is geen vereiste of nood­ le�en. en ik zou amper weten waarom iemand het zou doen. of daardoor iets moet hebben een liefdadigheidsorganisatie die in Azië voor ont­ heemde kinderen werkt en medische zorg verschaft. berd. Ik spreek over de hele wereld. manifestatie van onze verbondenheid.

maar nu erdoor geabsorbeerd. Ik doe niets. misschien is er iets mogelijk dat vrij is van conditionering.VERLICHT IN DE NACHTDIENST je ze hebt ontdekt. Ik herinner mezelfaan mijn al-vrije staat. Om u de waarheid te zeggen. maar dat maakt me alleen maar gespannen. dus ook geen nood­ zaak om ernaar te zoeken. De individuen die beweren dat ze verlicht zijn. Niets werkt. Ik lees spirituele boe­ ken ofik stop ermee om ze te lezen. gewoon een sub­ tielere versie van een poging om in de hemel te komen. dat van moment tot moment nieuw is. met een gevoel van 'Ik weet het gewoon niet. Ik verken de ware aard van het zelf Ik merk dat er een constant bewustzijn bestaat in alle toestanden en dat alle dingen in dat bewustzijn opkomen en verdwijnen. \%t rest is een besef van nieuwsgierigheid. Dit is nu precies de verkenning waarover ik het heb. ' \%t rest is gewoon dit moment. Misschien geloven ze in die mythe en zijn ze gaat het leven om? Je hebt een aantal lagen ontdekt. Het vergt openheid. Mythes zijn machtig communicatie- 96 97 . Dit is het onbekende. Misschien duikt er iets anders gecondirioneerds op om de plaats van het oude Verlicht in de nachtdienst in te nemen. maar dat zich niet in afZonderlijkheid af kan spelen. ongehinderd door een geconditioneerd doel. maar dan kijk ik om te zien ofer al iets is gebeurd. is het ook een beetje teleurstellend. Ik geefde hele zoektocht op. Ik ben al vrij. Waar zijn mythisch. Ik word gehaaid. Waarom beweert u dat verlichting een mythe is? Hoe ziet u de verlichten uit de geschiedenis dan? Zijn het charlatans? De hele spirituele wereld is mythisch. Ik heb de werken van de advaita-wijzen gelezen. Het is een onweerstaanbare fantasie. niemand heeft er een landkaart van. Ben ik al verlicht? Ik heb nooit echt onderzocht of verlichting wel bestaat. wat behelst mijn leven dan? Welke weg voert naar vrijheid? Al mijn vragen zijn variaties op: hoe kan ik verlicht worden? Dat er niet zoiets als verlichting bestaat is een grote opluchting. waarom stel ik dan nog vragen? Het einde van verlichting schijnt zich uit te drukken als een constant onderzoek in dialoogvorm. verliezen ze hun betekenis en doemt er iets anders op. of overwogen dat het weleens een mythe kan zijn. Nu heb ik het. Op mijn verkenning heb ik de indruk dat het verschijnsel dat ver­ lichting heet mijn belangrijkste drijfveer is. Dat is geen dilemma: dat is een bruisend leven. Als ver­ lichting echt een mythe is. Hoe luidt de vraag waar ik mee blji fzitten? Is er wel een antwoord?Als er inderdaad geen verlichting is. Ik zoek naar zekerheid die niet bestaat. crea­ tiviteit en aandacht voor het actuele. De historische figuren zijn mythisch. Ik probeer met volledige aan­ dacht voor het moment te leven. Allemaal in een poging om dat verschijnsel dat verlichting heet te pakken.

Denkt u dan dat er een verlichte staat bestaat? Wat zou dat moeten zijn? Misschien inzicht in het gedachteproces en het ego. Volgens mij bestaat verlichting niet voor die leraren. zonder problemen. Zit je daarin. Dar is nuttig als je veel belangstelling voor die specifieke godsdienst hebt en voor het specifieke indi­ vidu dat geacht wordt ermee begonnen te zijn. Geleerden steken de koppen bij elkaar om snippers perkament te bespre­ ken waarop verhalen van discipelen staan over iemand die al dan niet heeft bestaan. Dat kun je doen door Thorazine te slikken. dan is het een verlichte staar. en wel nu. 98 VERLICHT IN DE NACHTDIENST En stelt u dat scenario gelijk met de verlichten uit de geschiedenis? We weren iets van die historische figuren. Zou je dan ver­ licht zijn? Als je een frontale lobotomie hebt ondergaan. Dat die zulk onderricht zo lang heeft vastgehouden? Ja. Misschien het vermogen om extatische toestanden van goddelij'ke gelukzaligheid te betreden. Het vertelt ons niet echt veel over de geestestoestand van dat individu. Hij heeft behoefte aan mythische figuren. ben je dan verlicht? Dan ben je in een extatische toestand. Zal dat het logo van McDonald's betekenis verlenen? Volgens mij vertelt religie ons iets over de menselijke psyche. de theologie en her geloofssysreem. buiren de context van de groep. Uit hun omgeving met hun volgelingen en hun onderricht? Ja. Ben je dan verlicht? Wat is verlichting? Haal de verlichte uit zijn of haar context en kijk maar eens wat er gebeurt. Jezus vertegenwoordigt de belicha­ ming van meedogende liefde en Boeddha zou onthechting kunnen venegenwoordigen. Dat is symbologie of mythologie. zullen er nog steeds piepschuimbakjes met het logo van McDonald's te vinden zijn. computers enzovoort willen. huizen. Dar is wat ons aantrekt. maar die verlichte staat is er alleen met instemming van die tweeduizend volgelin­ gen. Zegt het feit dat hun woorden de millennia hebben overleefd niet iets? Als je over tienduizend jaar terugkomt. En wat zou zo iemand dan hebben dat jou ontbreekt? Misschien een leven dat vrij is van psychische pijn en conflict. omdat we onze auto's. Het zijn geen historische figuren. Men komt je zelfs voeden.ZOEK GEEN ANTWOORD gereedschap en dus erg handig bij de opbouw van organisa­ ties en de hele materiële kant van het spirituele onderricht. 99 . maar er is te weinig informatie om er echt iets over te kunnen zeggen. Zet ze twaalf uur in de nachtdienst van een supermarkt in New York en zie maar eens wat er gebeurt. Dat poten­ tieel besraat in ieder van ons. stereo-instal­ laties. Hij wil zich losmaken van zijn eigen potentieel door een godfiguur re projecteren. We beslissen om dat niet te accepteren. dat her menselijk denken een geloofssysteem wil. Ze bestaan als archetypen van bepaalde hoedanigheden.

ZOEK GEEN ANTWOORD

U suggereert dat de uiteenlopende methoden van spirituele oefe­
ningen die duizenden jaren zijn toegepast irrelevant zijn voor de
ontdekking van de ultieme waarheid. \%t voor oefeningen ziet u
als waardevol om ons wel bij die ontdekking te helpen?

VERLICHT IN DE NACHTDIENST

de bliksem slaat niet bij ons in. Dan zeggen we: 'Hm, dat
werkt. Ik denk dat ik morgen weer ga bidden.' Dus morgen
bidden we: 'Laar de bliksem alstublieft niet inslaan.' Dat doen
we keer op keer en de bliksem slaat niet in. Het werkt een jaar
of vijf en vervolgens slaat de bliksem wél in. Nu moeten we

Geen enkele oefening zal ons helpen bij de ontdekking van

daar een verklaring voor vinden en dat is de geboorte van de

de ultieme waarheid. Als je begrijpt dat verlichting een my­

theologie. Diegenen die kunnen verklaren waarom de blik­

the is, wat voor oefening zou je dan nog willen doen om ver­

sem toch is ingeslagen worden priester. We moeten vraagte­

licht te worden? Als de plek er niet is, hoe kom je er dan? De

kens zetten bij de oorzakelijkheid van onze handeling, het

waarde van dat soort praktijken is dat ze je wat technische

resultaat van onze handeling.

informatie geven over hoe je denken en je lichaam functione­
ren. Dat is even boeiend als leren over architectuur, wiskunde,

terschap domweg om mensen te manipuleren.

\%arom vinden al die verlichte wezens die zogenaamd ieder be­
sef van doenerschap ontstegen zlj'n het nog altijd nodig om over
zichzelfals afzonderlijke wezens te spreken? Zou een waarachtig
non-duaal bewustzijn spreken of schrijven, en wat zou het te
zeggen hebben, en tegen wie?

Dan ziet u kennelijk niets in bidden om iets voor elkaar te krijgen.

Verlichting is een mythe. Non-dualisme is een verhaal. Wor­

of kunstgeschiedenis, maar het leidt niet tot verlichting. Je
kunt een meester zijn in de mechanica van het denken, maar
als je je laat misleiden door je ikgevoel, gebruik je dat mees­

den die zogenaamd verlichte wezens niet zo gedefinieerd door
Bidden heeft geen waarde als middel om verlicht te worden.

diegenen van ons die verkiezen zichzelf als onverlicht te defi­

Brengt het iemand tijdelijke verlichting van de spanning die

niëren? Is dat niet een maatschappelijke constructie en een

hij misschien ervaart? Kalmeert het? Maakt het dat hij zich

wederkerige waan?

beter voelt? Bezorgt het hem het gevoel iets te doen? Waar­
schijnlijk wel.

Taal schijnt op een subject-objectrelatie te zijn gebaseerd,
een technologische strategie waarmee de tastbare wereld kan
worden gemanipuleerd. Dat is nuttig voor biologische

Dus is er wel iets van betrekkelijke waarde voor de beoefenaar.

overleving. Denken en taal hebben die subject-objectrelatie
opgeblazen in een memale wereld waar een denkbeeldig 'ik'

Ja, alles heeft iets van betrekkelijke waarde, anders zou het

probeen de feitelijkheid van zijn eigen nier-bestaan te ver­

niet bestaan. We doen dingen omdat we geloven in het ver­

mijden. Die mentale werkelijkheid is de basis van kolossale

band tussen 'doen' en ergens komen. Die patronen herhalen

conflicten, maar het conflict zit 'm in concepten, net als in

we. We bidden tot God dat de bliksem niet bij ons inslaat en

dat 'ik'.

100

101

ZOEK GEEN ANTWOORD

VERLICHT IN DE NACHTDIENST

U lijkt me een leraar in de traditie van Ramana Maharshi. Ziet
u zichzelfook zo?

meeste mensen hebben hier geen belangstelling voor omdat
ze krijgen wat ze in spirituele structuren zoeken, net zoals uit
corrupte politieke structuren.

Ramana Maharshi had geen traditie. Hij had ruimschoots de
gelegenheid om er een te scheppen, maar heeft dat niet ge­
daan. Hij wilde nier eens een ashram. Hij wilde amper spre­
ken of onderricht geven. Hoe kan iemand dan beweren zijn
traditie te volgen en bovendien, wat is de drijfveer van zo'n
bewering? Ik heb de hoogste achting voor Ramana en ik be­
wijs hem iedere dag eer door niets met hem te maken te heb­
ben.

Wát is de maatstafom de integriteit van de handelingen van een
leraar aan afte meten?
In het denkwezen zweven allerlei drijfveren rond en het

zou

waanzin zijn om een poging te doen er zicht op re krijgen.
Integriteit is de hoedanigheid die in al onze levens wordt ge­

De laatste tijd onderzoek ik wat ik precies zoek. Misschien ben ik
op zoek naar een permanente staat van zekerheid, het gevoel ein­
deliJk thuisgekomen zijn. Als ik eerlji k ben, is het ook het verlan­
gen om meer te zijn dan anderen: 'Nu ben ik een van de verlich­
ten, net als Boeddha. '
U hebt gezegd dat het denkwezen de hegemonie wil. Dat
geldt zeker voor mij. Het is zo makkelijk om Je egocentrisme te
bedekken met de mantel van de spiritualteit. Zelfi het laten val­
len van de zoektocht naar bevrijding is weer een doel geworden
om ergens in de toekomst te laten plaatsvinden. Mijn denkwezen
is dikwijls vervuld van ideeën over hoe Je moet leven, die ik heb
gelezen ofgehoord en ze zeggen allemaal iets anders. Maar toch
is er ook iets wat dit alles in de bewegingen van het denkwezen
volgt en een stilte temidden van al die beweging.

actualiseerd, en in het besef dar elk afzonderlijk leven het­
zelfde is als het leven van iedereen. Integriteit drukt een een­

Vanuit het perspectief van her denken is alles war we te­

voudig afleesbaar stempel op de omstandigheid. We kunnen

genkomen, inclusief spiritualiteit, een concept. Zelfs het op­

net zo makkelijk de andere kant op kijken, naar de kenmer­

geven van de spiritualiteit is een concept. Zo zit het denken

ken van corruptie, als we iets uit een omstandigheid probe­

nu eenmaal in elkaar. Verstrikt raken in de vraag hoe het den­

ren te halen. De corruptie in de spiritualiteit behelst nier al­

ken niet zou moeten zijn, is bezig blijven met het herstellen

leen de leraar die zijn macht misbruikt voor controle, voor

ervan alsof het defect is. Her denken is niet defect. Conceptu­

sex of voor geld. In diepste zin gaat her om het grove materi­

alisering is zijn beroep; verdelen is zijn functie. In dat opzicht

alisme van de spirituele zoektocht. Elke context die de spiri­

is her denken als zodanig war zich voordoet, welke hoedanig­

tualiteit van het narcisme onderstreept, ontbreekt het aan

heid het ook heeft, zelfs als concept. We zijn al in contact met

integri teit.

het denken zoals het is.

Ik zou zeggen dat elke op macht gebaseerde structuur cor­

Misschien richt de verkenning zich wel op de wereld van

ruptie herbergt en spirituele macht is geen uitzondering. De

de actualiteit (de wereld zoals hij is), in plaats van tot de ob-

102

103

ZoEK GEEN AN1WOORD

VERLICHT IN DE NACHTDIENST

sessie van één aspect van het denken dat een ander aspect van

lichting bestaat, is her onze natuurlijke staat. We hebben geen

zichzelf herstelt of verandert, of het idee van transcendentie

behoefte aan hiërarchie, autoriteit noch meditatie. We heb­

of bevrijding van de wereld. Je concentreren op herstellen of

ben niemand nodig om het universum voor ons te interprete­

transcenderen is heel opwindend. De wereld van de actuali­

ren. Her staat vlak voor je neus.

teit heeft niets bijzonders. En oaeuurlijk is het idee om ie­
mand te leren zijn waar hij is absurd, dus schuilt er ook niets
van macht in. Het enige dat de actualiteit mee heeft, is dat ze

Maar heb ik dan geen leraar nodig om me te helpen wakker te
worden?

actueel is.
We zijn al wakker. We hoeven niet wakker te worden. Het

Verlichting lijkt me zoiets als het konijn dat op de racebaan ach­
terna wordt gezeten door hazewindhonden. Hoe hard de honden
ook rennen, dat konijn krijgen ze nooit.

denken probeert ons op alle mogelijke manieren in de tang te
houden. Een van de fantastische manieren waarop her dat doet,
is via een regressie naar een kinderlijke staat waarin we den­
ken: 'Ik ben niet wakker. Ik slaap en heb jou nodig om me

Precies. En als je nou echt een slimme hazewind was, zou je

wakker te maken.' Je hebt geen ander nodig om je wakker te

dan niet ophouden met hollen?

maken. De relatie die we met elkaar hebben kan alleen plaats­
vinden als ik niets van jou wil en jij niets van mij wilt, inclu­

Acht u het mogelijk om op de een of andere definitieve manier
uit het 'ik' te stappen dat in de wereldfUnctioneert, ten einde deel
van het geheel te worden?
Het idee ergens uit te stappen veronderstelt een plek waar we

sief verlichting. Het is een autonome, volwassen, verantwoor­
delijke relatie die de moeite van verkenning waard is.

Suggereert u dat mensen onmiddellijk alle vormen van de spiri­
tuele zoektocht staken?

beginnen en een plek waar we heen gaan. Volgens mij is de
actualiteit van onze situatie zodanig dat we ons op slechts één

Je kunt best doorgaan met zoeken als je dat wilt, maar dar is

plek bevinden, die in feite de universele plek is. Of het nu een

vrijetijdsspiritualiteit. Misschien draait er vanavond geen goede

concept is dat uit de ruimte ontstaat, of ruimte zelf die het

film, of is er geen concert, dus ga ik maar naar de een of an­

universum is, dat is het contact met het universele, dat is die

dere spirituele leraar luisteren. Dat is best, maar noem het

zogenaamde verlichting. Verlichting is niet een plek daarbui­

beestje dan bij de naam. Het is recreatie, vermaak, een vorm

ten. Het is de plek waar we ons bevinden, en het enige dat dit

van maatschappelijke interactie, maar het heeft niets te ma­

aan her oog onttrekt is de aanhoudende beweging van con­

ken met een beweging van een onverlichte staat naar een ver­

cepten. We gaan nergens heen. Er speelt zich alleen een ge­

lichte staat. Het is gewoon een reactie op onze verveling, een

dachte af die een plek projecteert waar we heen gaan. Als ver-

poging om onszelf te vermaken.

104

105

Ik ben veilig. De afbraak van de psychologie Zoeken komt in de eerste plaats voort uit angst. afgescheiden ik voort te zetten. met dat het niet zo is (wat ons geleerd is) domweg verdwijnt en de alle hoedanigheden. maar ook van de no-mind die eromheen zit. Dat wordt vanzelfsprekend als het idee tact maken met de actualiteit van waar we ons bevinden. maar heb altijd geprobeerd Maar dat pact stort altijd in. Ik hoef de pijn niet te voelen. Ons onderzoek richt zich niet alleen op de aard van her denkwezen. om vervolgens hun reis als ben ik?' maar ook: 'Wat zijn wij? Wat zijn huwelijk. het enige is dat zich in ons leven voordoen. stel ik voor dat we con­ stentiële verlichting. dus hoe kunnen we in godsnaam weten wat de problemen waarmee mensen bij me komen doorgaans pogin­ we eraan moeten doen. In plaats het stille . en de eenvoudige vraag stellen: overblijft. Is de neuroti­ ons uitgangspunt. hoe word ik iets anders?' We hebben nog niet eens ont­ Ik ben psycholoog en voel me een beetje een oplichter. Het komt voort uit de poging om macht en controle over de context van je leven te krijgen. Nee. hoe verbeter ik het.zijn in feite één. dansen en zo voort? Moeten ze zijn aard om geobsedeerd met persoonlijke overleving bezig hun zoektocht opgeven ter wille van een groter mededogen? te zijn. Het ligt nu eenmaal in opvoeden. familie. We komen steeds weer terug op mijn levensangst in een positieve zin te gebruiken.ZoEK GEEN AN1WOORD Ik heb de indruk dat veel van dat zoeken waardoor goeroes in almachtige leraren veranderen. de parallelliteit van de relatieve wereld en de absolute. voortspruit uit een fondamenteel verlangen om niet de pijn te voelen waaraan de meeste mensen lijden.de goede. Het neurotische denken is exi­ van zoeken naar een alternatieve staat. hun soep opwarmen. Ik geef jou mijn persoonlijke macht en autoriteit en jij gaat mijn pro­ bleem oplossen. wat zijn hoedanigheid ook is.het neurotische en naamde zoektocht in een verkenning veranderen. sche geest immuun voor existentiele verlichting? Dus uiteindelijk stelt u voor dat mensen domweg hun kinderen De hele persoonlijkheid is neurotisch. Ik erken dat dekt wat we zijn. 'Wat is het?' En niet: 'Hoe kom ik er vanaf. ik stel voor dat we ons leven leiden en dat we die zoge­ Die elementen die op het oog twee zijn . de slechte en de lelijke. het conflict en de inherente frictie van het leven niet te erva­ ren. Hoe kan ik mensen helpen zonder gemeenschap en het hele menselijke ras?' hun illusie te prolongeren? 106 107 .als ze kale actualiteit. Ik ben mijn hele leven al neurotisch. of hoe? Die vraag is niet alleen: 'Wat gen zijn om een oplossing te zoeken. Dar is een pact met de duivel.

Hebben we in feite niet gepoogd die gedachtestructuur te onderzoeken middels therapie en religie? moeten doen.ZOEK GEEN ANTWOORD DE AFBRAAK VAN DE PSYCHOLOGIE De structuren van waaruit we onze ideeën vormen en onze opluchting-ophoping-opluchting. Heel veel therapeuten kunnen er amper tegen om 108 109 . Het is de spanning waaronder Nee. Dus de therapie die we kennen kijkt alleen naar de symptomen. is dat we ons van die fraude bewust zijn en er niets aan doen. maar het gebeurt meestal peut die sessie van vijftig minuten overleeft zonder zich dood zonder dat er iets wordt gedaan aan de cyclische aard van te vervelen. leven is de drijfveer. Hoe kan ik waarachtig blijven tegenover de spiritualiteit in alles en toch psychothera­ peut blijven? gedachten als ze opkomen. Het is geen ervaringsproces. maar ook een diepere oplossing biedt aan dege­ waarop ze verzekeringsmaatschappijen geld afhandig kunnen nen met wie je werkt? Waarom maak je de beweging naar de maken. of met Kunt u mij een gezichtspunt geven op de wijze waarop ik mijn werk kan blijven uitoefenen? Ik ben opgeleid om pijn te helpen verlichten. die onze standaardreactie is op pijn. we nemen aan dat het er zit. voordat we beginnen dat 'ik' te genezen. de oosterse meditatiebenadering is dat zij is gericht op een ervaringscantact met de hoedanigheden van dat 'ik'. Past iets in het diagnose­ pleister. Dat is hun primaire zorg. zodat je niet alleen De meeste therapieën die we kennen kijken naar de manier een pleister. een intellec­ sluierd door onze slappe pogingen om betere handelingen te tueel proces. maar ik zou willen dat de tijd die ik met mensen doorbreng een bevrijdende ervaring is in de existentiële zin van het woord. En natuurlijk dat we iets zouden móéten doen. waaruit de psychiatrie voortspruit. of zonder te kijken naar de handelingen uitvoeren zijn frauduleus. in tegenstelling tot de oorzaak ofde wortel van psychologische pijn? Waarom maak je niet van je vraag het antwoord en breng je dat op een doorzichtige manier in je werk. dat 'ik' geluk­ kiger te maken of het psychofarmaca te geven om het zich beter te laten voelen. dat 'ik' te helpen. zowel in jezelf als bij je cliënt? Er sturen die betaald wordt? De tweede vraag is hoe de thera­ is niets mis met pijnverlichting. Dat nietsdoen. Wie het is eerder zo dat heelheid zich voortdurend inherent mani­ onderzoekt er nu of dat 'ik' in feite al dan niet bestaat? Het festeert. geholpen of geconsolideerd moet worden. dat er een centraal 'ik' is Maar we zullen heelheid niet via handelingen ontdekken. maar is in feite het hele probleem zelf. Bestaat er een 'ik'? Zo ja. Hoe zou het ook anders kunnen? Dat feit wordt ver­ psychiatrische proces is een theoretisch proces. Ik hou van mijn werk. Onze zorg om te over­ fundamentelere thema's van zijn-heid. niet deel van de handboek waardoor de financieel directeur een rekening kan verkenning van het conflict. maar het gevoel dat we wel iets zouden U zegt dat de kerngedachte 'ik' de basis is van onze psychologie en toch niet wordt onderzocht. Wat minder voor de hand lijkt te liggen. wat is dat dan? Laten we daar maar eens achter komen. dat genezen. Het interessante van scheppen. Dit is de basis-aanname we pogen heel te worden. lijkt het gevolg van ons diepe inzicht.

afstandelijke therapeut. lijd je. En als ik in dialoog ben met mijn patiënt. dan bevind ik me op een andere plek dan die van de veilige. En als het alle bewegingsvrijheid heeft in mij. Als jij gelooft in een 'ik' dan is dat 'ik' per definitie afgescheiden en moet het wel pijn lijden ofin moeilijkheden verkeren. Hoeveel thera­ peuten hebben daar belangstelling voor? Dit is een diepzinnige vraag die iedere beoefenaar van de psychologie onder ogen moet zien: gun ik het be':"�stzij� wel . En als het om een fysiologisch probleem gaat. Breng hem aan het licht. �t vindt u? Blijkbaar bewegen zich op het vakgebied van de psychologie beoefenaars die de maatschappelijke context van het 'ziekte'­ model hebben afgebroken. maar wel een transformerende. Je gaat naar een thera­ peut en zegt: 'Ik lijd. Als je afgescheiden bent. Dat is de moeilijkheid met therapie. Problemen zijn gedragingen die iemand ongewenst acht.' Als de therapeut zegt: 'Je lijdt omdat je in afgescheidenbeid leeft en je leeft in afgescheidenbeid om­ dat iedere bouwsteen van je leven op een verkeerde fundering rust'. Als niemand klaagt over een probleem. waar dient de therapie dan voor? Dus dan bedoelt u dat therapie de illusies van het denken onder­ steunt? Het is niet dat therapie ze ondersteunt. Ik zou graag zien dat de discipline van de psychologie zijn schouders zette onder vraagstukken als: wat is bewustzijn? Als er buiten 111 . dan zit hij of zij zonder werk. moet je je leven ontmantelen. Om je beter te voelen. Je moet je leven aan een volledige herwaardering onderwerpen. Zoek de ziekte maar op. ze zijn de illusie. naar een priester. Daar is de neiging om de definitie van de patiënt van zijn probleem te accepteren in plaats van een diagnose volgens een medisch model te stellen. is er geen probleem. in plaats van pathologische manifestaties. Mijn bezorgdheid over de psy­ chologie heeft te maken met de trend om existentiële uitda­ gingen te pathologiseren en tegelijkertijd om wellicht fysiologische onevenwichtigheid te psychologiseren. kan ik niet langer buiten de 'waanzin' staan. En therapie negeert dat essentiële aspect van het ïk'? Therapie kijkt naar de manifestaties en als je je eenmaal in die wereld begeeft. waar is hij? Er is gewoon sprake van gedrag dat de therapeut oké vindt en gedrag dat hij niet oké vindt. Nou. maar veel doen dat niet. Ver­ volgens moet het een manier zien te vinden om zich beter te voelen. Als ik die waanzin betreed.ZOEK GEEN ANTWOORD de zoveelste behoeftige tegenover zich te krijgen. dan zal het ook stromen in mijn relatie tot de zogenaamde patiënt. Mensen gaan niet daar­ voor naar een therapeut. Nu zijn we samen op verkenning. De therapeut behandelt een patiënt alsof hij een ziekte behandelt. zal hij 110 DE AFBRMK VAN DE PSYCHOLOGIE naar zijn of haar eigen leven moeten kijken. Ik zal die moeten betreden. Ze willen een reparatie zodat ze hun leven kunnen handhaven. ga je een godsdienst aanhangen of een filosofie. Is de therapeut eerlijk. komt er geen eind aan. Als de therapeut zonder werk zit. het zit 'm in mij. Het is geen veilige plek. alle bewegingsvrijheid in mijn eigen leven? Het ztt m met m de patiënt. we zijn weer terug bij de dialoog. Het klopt weliswaar dat een aantal psychologische benaderingen en therapieën problemen scheppen. ga je naar een therapeut. Die is niet eerlijk.

raad­ Als de cliënt met het psychische probleem die jou blijf je pleegt geen belangstelling voor zo'n onderzoek heeft. Mensen moeten omgaan met heersende normen en waa rden. Mijn patiënten zijn in het algemeen niet geïnteresseerd in verlichting of inzicht in de ware aard van een afgescheiden. Als therapeut zitten schept. middenin. dat hij ons uit de we die veiligheid van het bekende tilt . waarom maak je het dan niet onwettig in plaats van het tot 'ziekte' te bombarderen? Vindt verandering plaats via een proces of is het a-causaal? Is het genade? Her terrein van de psychologie ondergaat grote veranderingen en dat kan ook niet anders. Het is niet alleen zo dat de psychologie een probleem als probleem definieert. maar dat een individu in con­ flict kan zijn met zichzelf en anderen. beseffen we dat we maar in een betrekkelijk aspect leven.ZOEK GEEN ANTWOORD OE AFBRAAK VAN DE PSYCHOLOGIE hersenafwijkingen om geestesziekte bestaat. dat altijd d is. met met je eigen verkenning zitten. of een willekeurig aantal andere die tegenwoordig spelen. Vanuit het perspectief van het denken. vrouw/kind en zo voort? De uitdaging van zo'n verkenning is. Ter zijn. ertegen nd weersta eindelijk zijn deze zelfverkenning en de 113 . De taak van de psycholoog is helpen bij de oplossing van dat di­ lemma. waar bevindt die / In de psychologie beseffen we misschien dat de probleem oplossing-constructie. plus 0 existentiële dilemma met betrekking tot de vraag wat de meest Uit­ volledige uitdrukking van jouw leven in deze situatie is. Moeten zij dan niet worden geholpen om hun depressie te verlichten. Het lijkt me dat alle gedrag plaatsvindt in en niet te scheiden is van de maatschappelijke context waarvan de discipline psycholo­ gie ook deel uitmaakt. daar­ we bleem heeft. heeft het idee dat hij ziek is. Als we onze rol spelen. Binnen die constructies spelen we stuk voor stuk een rol. of de geestesziekte/genezing-construc­ in zwang tie. maar de situatie gewoon zien zoals hij aan de­ dat we hoedanigheden ervan ook doorzichtig maken de 'pa­ gene die deel van de constructie uitmaakt. We weten niet of hulp het probleem juist em is. dus aan happe­ maatsc tiënt'? Kan her onderlinge contact in al onze . of hulp behoeft. en dikwijls aan de ergste menselijke hoedanighe­ den. werkgever/werknemer. De persoon die de een pro­ patiënt op zich neemt. conceptueel ik. ook al weet het dat die zekerheid verkeer kan dat eruitzien als iets wat van kwaad tot erger gaat. in feite overeenkomsten zijn om een rol te de be­ ondersteuning zijn daar gevoelens van hulp bieden of zich dan precies? Zijn psychische problemen individuele vraag­ stukken of maarschappelijk/collectieve definities? Als gedrag ongewenst is. 112 rol van weegredenen van onze opleiding.en naar het onbek uit is plaatst. Het individu lijdt.tot die cliënt aan het licht brengt. of dat hulp de relatieve reactie op een relatief proble of Wat gebeurt er als we niet proberen te construeren is? Stel deconstrueren.uit de wereld zoals over­ ende allemaal zijn overeengekomen. wat de lijke constructies een wederzijdse verkenning worden man/ context ook is: dokter/patiënt. die je eigen constructies je eigen betrekkino. hun angst op te lossen of hun zelf vernietigende gewoonten te veranderen? We erkennen dat we deel uitmaken en medescheppers zijn van maatschappelijke constructies die ons laten functione­ ren e � die tegelijkertijd uitdrukking geven aan afgeschei­ denheid. Binnen die veranderingen bevindt zich een aantal briljante individuen die zich met de kern van de zaak bezighouden. op zekerheid.

al lijkt een enkeling er goede resulaten mee te boeken. zal het individu een diepe crisis ervaren. Onze hele samenleving doet wanhopig zijn best om zijn collec­ kritiek geuit op de wijze waarop de westerse psychologie zich inzet voor de versteviging van culturele normen. zal de reactie weer mogelijk positieve beweging van het bewustzijn. Ze doen gewoon wat ze doen en er wordt niet geoordeeld of op neergekeken. Memen die bij mij als psycholoog komen. Ze worden niet alleen niet vereerd. het wordt direct als iets pathologisch gezien. Je hebt bijvoor­ beeld de sadhoes die zich bezighouden met een breed scala van niet-productieve activiteiten. zijn er bronnen die je aan je cliënt ter beschikking kunt stel­ len om het individu enig perspectief te bieden. Ik experimenteer weleem met de suggestie dat ze niets aan hun emo­ ties of gedachten hoeven te doen. Voor de meesten is het idee van 'niets doen' erg verwar­ remt. en dat is prima. In de Indiase cultuur erkent men dat een deel van zijn bevolking niet productief is. Op dat moment stort namelijk alles in waar­ omheen we ons leven hebben opgebouwd. Als de cliënt meen erkent de moderne psychologie zo'n crisis niet als een een 'fudamentele verandering' verlangt. zal in sommige ge­ vallen een verwijzing geboden zijn naar iemand die hem tech­ nieken of medicatie geeft. maar als een last voor de samenleving beschouwd. die zij als gezond definieert. lijden en worstelen. als het ware een vroedvrouw voor die transformatie. of op straat. Maar in het alge­ lieren met Ritaline om ze stil te laten zitten op school. We drogeren onze scho­ Psychologie is cultureel bepaald. Onze cultuur pro­ beert iets aan banden te leggen wat zich niet laat beheersen en dat is de beweging van het bewustzijn. Velen van hen zijn heel flamboyant. of in inrich­ tingen. We droge­ ren onze werknemers met Prozac opdat ze niet gedeprimeerd raken van hun gang naar de fabriek. tieve levensangst in bedwang te houden. Haar doel is om mensen te­ met televisie en internet zodat we maar niet de verveling in ons U hebt rug te brengen naar een grootste-gemene-deler-functioneren zodat ze productief kunnen zijn in de maatschappij. Als de cliënt zich beter wil voelen en meer niet. 114 115 . Nee. Psychologen kunnen misschien beter reageren door een soort sjamaan te worden. In onze samenleving hebben we hetzelfde soort mensen. Ik beschrijfze de aard van het denken.DE AFBRAAK VAN DE PSYCHOLOGIE ZOEK GEEN ANTWOORD hetzelfde als de wederzijdse verkenning en de weerstand daar­ tegen. is wat de 'cliënt' wil. In zeker opzicht is de psychologie ingelijfd door een stand­ punt dat de mogelijkheid van een spirituele crisis niet erkent. Een aantal is naakt. een aantal draagt kledij. Kunt u daar iets over zeggen? Het belangrijkste dat al in een vroeg stadium moet worden vastgesteld. Als het bewustzijn zich beweegt van een denkwezen dat zich aan een bundel concepten vastklampt naar het inzicht dat alle concepten betrekkelijk zijn. De psy­ chologie erkent niet de geldigheid van niet-productiviteit. Het wordt zelfs vereerd. Als de cliënt 'inzicht' wil krijgen. misschien in centra voor daklozen. Dat wil zeggen wat het con­ tract tussen jullie beiden is en of jij dat kunt leveren. anders zijn. En we drogeren onszelf eigen leven onder ogen hoeven te komen.

reparaties kunnen uitvoeren die een poosje werken. Ik ben geen therapeut. als erkent dat het transormatieve werk nog steeds wacht als de over­ drachtelijke hoofdpijn is weggenomen. of om de orde in je leven te handhaven. ofom de een ofandere herinnering van vroeger te herhalen niet werken. In veel opzichten is het voor jou de vraag om te kijken wat je al dan niet met betrekking tot het indi­ vidu kunt doen. oefeningen en je dieet aanpakken. De vraag blijft ook of ingrijpen in een crisis misschien ook ingrijpen in de genezing is. en daarmee een geweldig dwangmatig gevoel om iets re doen. Door zo iemand zover te krijgen dat hij niets aan die gedachten doet. Het psychische 'ik' schept. transformatief perspectief om. Alles wat niet in ons zelfbeeld past. 1%t vroeger voor isolement zorgde. blijven die neigingen zonder de ener­ gie om zich te manifesteren en wat er overblijft zijn vluchtige 117 . Iemand heeft obsessieve gedachten waarmee hij worstelt en waartegen hij zich verzet. maar hoeft niet per se een reactie te zijn op de wens om je beter te voelen. Bovendien lji ken talrijke symptomen te ontstaan als reactie op gedachten. Het is duidelijk dat er een groot middengebied is waar een individu met psychische onderwerpen worstelt die duidelijk conceptueel zijn.ZOEK GEEN ANTWOORD DE AFBRAAK VAN DE PSYCHOLOGIE Nietsdoen richt zich op fundamentele verandering en mis­ bestempelt is zich ertegen teweerstellen. Het verschil tussen de beschrijving en de actualiteit wordt dikwijls opgelost door re­ pressie. afgezien van de suggestie dat ze iemand anders zoe­ ken om mee te praten. maar ik ben zelden in staat om op iemand te reageren buiren hetzij een praktische suggestie om. wat in wezen neerkomt op niets doen en er­ kennen dat de persoonlijkheid alleen maar conceptueel is. Mensen hebben de neiging om hun problemen als uniek te beschouwen. Eén zorg die bij me opkomt is: gesteld dar ik niets doe en er komt een of andere gewelddadige of verschrikkelijke gedachte Misschien kan een middenweg er als volgt uitzien. verbindt ons nu met iedereen. om ze te laten zijn zoals ze zijn en de mogelijkheid openen om de kale actualiteit van hun leven rechtstreeks te ervaren. wordt het gevoel van isolement minder. Ik heb de indruk dat de meeste problemen die wij psychisch noemen misschien verdwijnen als we mensen helpen niets te doen aan hun gedachten en gevoelens. Voor mij is dat een gebied waar we alleen wat kunnen aanpassen. zonder in­ terpretatie. dat onze pogingen om ons vast te klampen aan een ofander idee over hoe het zou moeten zijn. gevoelens en impulsen die mensen onaanvaard­ baar achten. Ziet u die perspectieven als een nuttige middenweg? schien een beetje op inzicht. Als ik niets doe. schept conflict. Het inzicht dat het leven verandering is.hetzij buiten een mystiek. maar toch de schijn van realiteit hebben. onze beschrijving van hoe we geacht worden te zry·n. Wimneer ze ertoe komen om ze als menselijke problemen te zien. zou nuttig kunnen zijn. een aspirientje geven in plaats van de oor­ zaak van de hoofdpijn te zoeken. ontkenning enzovoort.zoals verandering van baan. of hem zover te krijgen om ze opzettelijk te denken. Maar voor een geoefende therapeut kan er wel een reactie op zo' situatie zijn die zowel korte metten maakt met de schijnbaar acute crisis. Ik heb niet gemerkt dat ik van nut kan zijn voor iemand op dat gebied. en of ingrijpen in wat dan ook wel zo nuttig is. ofis een idee over wie wij zijn. Zijn oplossing voor de gedachten die hij als ongewenst 116 op. lossen ze op omdat er geen weerstand meer is.

dat één ding is dat zich op verschillende rna­ nieren gedraagt. terwijl je het individu naar een ruimere relatie met zijn eigen gedachtewereld loodst. van wie zijn die gewelddadige gedachten eigenlijk? Wat is een gedachte? Wat dwingt je erop te handelen? Wat is de relatie tussen een gedachte en een handeling? Inzien dat gedachtevormen onpersoonlijk van aard zijn. maar aan dte tiële gevaar. maar eerder het samenvallen van die aspecten tot één. geconditio aan hoeven te vormen die opkomen. door erover te kennelijke dwang behelst. om de wereld te objectiveren. wil therapie werkelijk nuttig zijn. Wat te sugger-eren dat het nuttig is om onderscheid te maken tussen denkenigevoel en gedrag. <\B is 'wat is' voordat het onderscheid wordt gemaakt en na119 . is neerde gedachte­ kunnen verder dysfunctioneel zijn. of het onvermogen om met vriendelijkheid of mededogen te han­ delen. Maar doorgaans is het probleem juist de hoeda­ nigheid door die impulsen overweldigd te worden. Gevoel kan echter naar iets wijzen wat we er komt eraan. Misschien heeft de middenweg meer te maken met de be­ schrijving van de maatschappelijk geconstrueerde parameters. Iemand slaan kan dat wel zijn. Aan de andere kant heeft gedrag consequenties voor onszelfen voor anderen. Aan denkenigevoel hoeven we niets te doen. maar 'alle' bewustzijn. Boosheid voe­ len is geen probleem. En tussen haakjes. maar AB. Het bewust­ is dan de beweging van angst/kramp naar de ruimte van be­ zijn maakt ze tot geheel door zijn aandacht voor die twee as­ wustzijn/verruiming. Het fundamentele gegeven is niet de gedachte of de om iets te doen. van een 'ik'? Kunt u nog iets meer zeggen over de constructie een zelfbeeld of Bedoelt u daarmee ons idee over een zelf zoals in en/voelen als 'ik' concept. of is het bewustzijn dat zich lS. dat altijd een subject behoeft zich moet voltrekken. datgene van ons bewust spektakel gadeslaat. Het denken maakt. zoals de twee kanten van een medaille niet wordt begrepen dat de transformatie niet 'mijn' bewustzijn aspecten van één ding zijn. Gevoelens 118 In het algemeen geloven we dat we dit zijn. in welk geval we daar niets moeten doen of doen. Aan dat gevoel hoefje niets te doen banden misschien wel. Die verschijnen spontaan en verdwijnen weer in de lege ruimte van het bewustzijn. Niet handelen op die gewelddadige gedachten. Het 'ik'-besef naar 'bewustzijn/wij'. waarop we moeten reageren in de wereld. zoiets als het golf/ deeltje van de kwantumfysica. tezamen met gevoelens van verdriet en isolement. er komt een gedachte op . Daar is geen behoefte aan controle.DE AFBRAA K VAN DE PSYCHOLOGIE ZOEK GEEN ANTWOORD gedachten. het onderscheid tot een harde realiteit. De wint over het pote�­ mijn banden zijn glad. We houden we in feite zijn is niet dat 'denk-ik' en evenmin zuiver bewust­ zijn (wat dat ook mag zijn). Die kramp maakt dat pecten van een geheel. In dat opzicht zijn wij A noch B. essentieel. U lijkt onszelf bezig met het door gedachten gegenereerde aspect. beheers je.? . anders word je gearresteerd. maar eerder het narcisme De hoedanigheid van bewustzijn en denken/voelen zijn as­ dat dit hele spectrum als 'ik' construeert. De uitdaging is om dit te introduceren pecten (wat zijn aard tenslotte ook is) en maakt dat onder­ op een rnanier die het perspectief verschuift van 'gedachte/ik' scheidloze tot een eendrachtige werkelijkheid. dat er niets anders aan de hand denken. Dat is een uiterst kritieke synthese die komt uit dat denkende aspect. ofbedoelt u het proces waarmee we denk wat het hele identificeren? Zijn wij zuiver bewustzijn.

Het licht is de schepping van duisternis in de wereld van het denken. Dat heb je allemaal gaar? begrepen en vervolgens ben je een andere richting ingeslagen. be­ gon te desintegreren. oefeningen. ook al is het van 'ik' in 'Zelf' (wat dat ook moge zijn). vrijwilligerswerk. dat ons niet kan helpen. Als je die ervaringen wilt karakteriseren als ervaring zullen hebben: dieet. Dat is nier echt een relatie met de 120 121 . vinden. en in de tijd kan er slechts projectie van tijdloosheid zijn. Dat brengt ons weer terug bij de oorspronkeüjke vraag: war is de relatie met je ervaringen? Als het erom gaat de erva­ Ik heb het grootste deel van mijn leven aan zware depressies en angsten geleden. om wat Maar is het wel een andere richting? Is de wereld van de voor reden ook. ternis en piJn. Sinds die tijd ben ik in conflict geweest over de terugkeer naar die toestand en veel te bang geweest om het 'ik' voor het Zelfop te geven. Vervolgens begon ik te zien dat het deel van mij waarvan ik altijd had gedacht dat ik het was. wenden we ons dan tot de spirituele beide aspecten omvat. . Er ontstaat een andere relatie met ervaring als we. verleners komen om het te bekrachtigen. ring in iets anders te veranderen. Als je gelukzaligheid vindt. en zo begon ik voor mezelfte zoeken en te lezen. Ik besefte dat ik met al mijn 'kennis' van spirituele dingen niet beter afwas dan daarvoor. maar zich met geen van beide identifi­ leraar voor hulp? ceert.ZOEK GEEN ANTWOORD DE AFBRAAK VAN DE PSYCHOLOGIE dat het onderscheid is gemaakt. De projectie van de transcendente staat is het vermijden van de actualiteit. Ik had al gauw door dat ik met psychiaters en therapeuten niets opschoot (althans niet met degenen die ik ben tegengekomen). geen actuele tijdloosheid. hoewel zich nog steeds een bepaald fenomeen kan afspelen. en die iets van integriteit hebben. maar gewoon in de actualiteit van de geneeskunde van de geest door goeroes? Als de dokter ervan geïnteresseerd zijn. vriend­ depressie. zal er met dat idee een hele sloor concepten en hulp­ schap. en de beoefenaars veranderen van de ervaring. enzovoort. is wat we feitelijk zijn. en bang dat ik werd! En dus worstelde ik me daar weer uit. Als de relatie met je ervaring is dat je die wilt veranderen. Maar is gelukzaligheid wel waar het om datgene wat doorgrond moet worden. Zelfhulpboeken voerden me naar new-ageliteratuur en die leid­ den weer tot jarenlange spirituele oefeningen. zonlicht. rusteloosheid en beter willen worden. Die beweging leidt tot de schepping van tijd en proces. .wat die ook moge zijn - je hem kwijtraakt. duis. In dar geval zijn er fundamen­ De vraag heeft te maken met de aard van de relatie die je hebt tele dingen die je kunt doen en die een algemeen effect op de met je ervaringen. stel ik voor dat je zowel met psychologen en artsen als met elke willekeurige spirituele leraar werkt die je kunt vinden. wordt hij renietgedaan Die constructie wordt steeds moeilijker te begrijpen en toch door de angst die weer re verliezen en uiteindelijk het féft dat blijft die onderliggende ervaring . Dat integrale perspectief. Dus gafik het op. de vlucht van de vermeende instorting. dan blijft het een beweging van on­ vrede. geen belangstelling meer hebben voor het psychologie vervangen door spiritualiteit. In zekere zin be­ De moeilijkheid met de zoektocht naar gelukzaligheid is staat er geen depressie zonder die maarschappelijke construc­ dat je in ongelukzaligheid moet leven om gelukzaligheid te tie.

behalve als een idee. zowel van de innerlijke als uiterlijke. We kunnen ego? Want als ik eenmaal een ego heb en probeer het op te op verkenning naar de aard van het leven in deze wereld. We raken Gesteld dat de wereld niets anders is dan de feitelijkheid van wat we zijn? Wat gebeurt er als ik slechts boosheid ben en Nee. of ik kan er tweeën verdeelt. en kalefateren. worden in die relatie met ervaring is domweg een idee. alleen maar steeds verder van de waarheid verwijderd. of ik. hopeloze communicator en constant gespannen. Dat werkt natuurlijk nooit. hoe kunnen we dan vrij worden? Of bestaat vrijheid niet werkelijk. of wat dan ook waar je in en uit kunt gaan. Op dit punt komt de taal van niets-doen om de te verkennen. En de hele proces-georiënteerde wereld gaat over vluchtheuvels. geschapen door het denken dat een oplossing zoekt? ervaring kan werken? Zoals u het beschrijft. mijn span­ versum willen ervaren als het geheel beschikbaar. Stel dat mijn woede. klinkt het me angstaanjagend in de oren. U zegt eigenlji k dat het ego pathologisch is. en er niets te doen is om te veran­ deren. Het heeft niets te maken met hoe we met onszelf omgaan. ik ben arrogant. omdat er in werkelijk­ len? Wat dan? Wat gebeurt er als dat alles is? Verandert dat heid geen andere plek is om te wonen. Maar het idee om beter te bestaat. of niet? Nu kan ik onderzoeken wat boosheid hoek kijken. ik zeg dat pogingen om het ego óp te kalefateren patho­ er geen nooduitgang is? Dan heb ik nu een ander universum logisch is. een ongelukzaligheid. driftig.ZOEK GEEN ANTWOORD DE AFBRAAK VAN DE PSYCHOLOGIE ervaring en evenmin echt een ervaring. Kunnen we gewoon kijken naar wat-is zonder in feite is. of gelukzaligheid of aan dat ding dat ego heet? Stel. door het scheppen van een proces. in plaats van iets pathologisch. En dan ontdek ik dat boosheid niet is wat de psy- 122 123 . om alles te verbeteren. fundamenteel iets aan de ruimte waarin ik met mijn eigen Maar weet je dat alles niet reeds? Als het psychologische ik de bron van al onze problemen is. Het heeft te maken met onszelf nfét onder ogen komen door het schep­ pen van tijd. transcenderen ofom het psychologische ik overboord te zet­ ten. Als ik nog Wie zouden we zijn zonder onze problemen? een retraite kan uitzitten of nog een boek lees. ben ik in staat Er zijn leraren die over het ego spreken als een pad. Waarom zou ik maar een deel van het uni­ hoegenaamd nietS aan doen. gratis voor­ ning en gebrek aan communicatie het hele universum bepa­ handen is? Jij en ik wonen daar altijd. Het is doodgriezelig! Er zijn geen vluchtheuvels. Ik kan pro­ Dat alles is het denken dat het universum met concepten in beren daar iets aan te doen via allerlei technieken. Het is het 'wat-is' van een poging te doen om het te herstellen? En verandert dat op elk fenomeen zonder de interpretatie van het conceptuele ik de een of andere manier onze relatie met dat zogenaamde en zonder enig verlangen om het te veranderen. Stel dat ik het tegenovergestelde doe? Stel dat ik niets doe In werkelijkheid is er geen Zelf. dan smeer ik gewoon de ene laag concepten na kunnen zelfs experimenteren met het veranderen van de hoe­ de andere op iets waarvan ik niet eens zeker weet of het wel danigheden die zich voordoen.

als we het gewoon in het moment beleven. Juist. 124 De kern van het zijn . wordt het boosheid. In werkelijk­ heid schep je 'het probleem' dat opgelost moet worden. Dan slaat het zijn tentakels in ons op een manier die het tot iets blijvends maakt. Pas als we het nu uitbouwen in tijd en concepten. In het nu verandert boosheid in energie. Dat is de heleAlice-in-Wonderlandwereld die door psy­ chologie en spiritualiteit is geschapen. Het beweegt zich in bepaalde delen van mijn lichaam en geeft voedsel aan bepaalde gevoelens en herinneringen die allemaal op dit moment bestaan. is het geen probleem. uit de geografie en bevinden we ons in een transformatief universum. Maar als concept heb je een probleem op je bord dat je moet oplossen. Alleen nu. In het nu zijn we uit de tijd gestapt.ZOEK GEEN ANTWOORD chiater me heeft beschreven. Het is een voorval met bepaalde hoedanig­ heden. En het oplossen is eigenlijk helemaal geen oplossen. Dan is het niets. of waar die werkgroepleider het over heeft gehad. Met andere woorden.

Ze nemen ons altijd mee. spiritualiteit.De kern van het zijn Wánt de luisteraar die luistert in de sneeuw En zelfniets is.zijn problematisch. Stilte is de ruimte of ingrond van waaruit onze hele conceptuele wereld geboren lijkt te worden. Laten we via woorden naar de stilte van het moment verhuizen. maar is het dat wel? Of is het de voorgrond? Stilte is niet datgene van waaruit ons Zelf verschijnt. De opvattingen over verlichting. ons leven en onze relaties. omdat ze zich in de tijd bewegen. aanschouwt Niets dat er niet is en ook het niets dat is. Het is wat we doorgaans als de achtergrond beschouwen. Laten we de concepten van spiritualiteit en the­ rapie en de concepten over verlichting uitdagen. psycho­ logie en therapie . naar een potentiële toekomst die we verlichting of oplos­ sing noemen. weg van de plek waar we ons bevin­ den. maar wat ons Zelf is.alle proces-georiënteerde benaderingen van inzicht. 127 . Wallace Stevens Het denken schept een conceptueel raamwerk dat ons doet afdwalen van de volheid van onze wereld.

ZOEK GEEN ANTWOORD

DE KERN VAN

HET ZIJN

We zijn maar al re vlug met de geconditioneerde veronder­

steden bouwen, hele continenten overnemen. We hebben

stelling dat jij en ik is wat bestaat. Er is een waarnemer- ik­

bewezen dat we kunnen doen, maar nog niet dat we kunnen

en het fenomeen dat ik waarneem, jij. Bij die veronderstel­

zijn. In onze cultuur is weinig respect voor zijn, voor het een­

ling zetten we zelden vraagtekens.
Ik suggereer niet dat er niets bestaat. Er bestaat wel dege­
lijk iets en we proberen te begrijpen wat dat is. De eerste

voudige bestaan. Als je met iemand kennismaakt, wordt er
gevraagd: 'Wat doe je?' Er wordt niet gevraagd: 'Welke hoe­
danigheden komen er in jouw leven tot uitdrukking?'

aanwijzing die we vinden, is die dualistische taal- jij en ik­

Hoe brengen we her perspectief van de vraag in ons leven?

die we ons vanaf heel jeugdige leeftijd eigen maken. Als je

Hoe vormen we onze relaties, voeden we onze kinderen op,

voorbij de structuur van de taal kijkt, ontdek je hoe het uni­

scheppen we een gemeenschap en ontdekken we een inte­

versum in feite is opgebouwd. De lokatie van het bewustzijn

graal perspectief, een spiritualiteit die het geloof ontstijgt?

is niet te vinden.

Laren we een aantal mogelijkheden onderzoeken voor een le­

Dus misschien denk je: 'Nou ja, ik heb tenminste een

ven dat is opgebouwd rond verkenning en verbondenheid in

lichaam, dat ben ik dan.' Maar de kwamurnfYsica beschrijft

plaats van concurrentie en overleving, waar informatie wordt

de stoffelijke wereld op zo'n manier dat de lokatie van een

erkend als technologisch gereedschap in plaats van een be­

deeltje niet te vinden is. Dus welke kant je ook op kijkt, naar

schrijving van de volheid van het leven.

binnen of naar buiten, een lokatie is niet echt te vinden, en

Toen we als cultuur het geloof als betrekkelijk gingen be­

toch zitten we met dat ingebouwde concept van een 'ik', wat

schouwen, gaven we ook de samenhang op van een maat­

neerkomt op een vastomlijnde lokatie. Dat 'ik' lijkt niet goed

schappij die ethische en morele normen verschaft. Wat is onze

te functioneren. Het is de basis van onze maatschappelijke en

gids in deze heerlijke, nieuwe postmoderne wereld?

persoonlijke structuren, die conflictueus zijn en een heleboel
schade aanrichten.
Als je dit eenmaal hebt gehoord, moet je de woorden weg­
gooien. Van deze woorden, die niet meer zijn dan een poging
om met symbolen iets te communiceren wat in wezen niet­
symbolisch is, moet je niets meer maken dan ze zijn. Die

We kunnen het domweg niet geloven. We hebben kerken
en synagogen, meditaties en meesters, channelers en chanten
geprobeerd. We hebben alles geprobeerd. En we kunnen het
domweg niet geloven.
Dat is postmoderne spiritualiteit. Het is het geloof om­
stegen.

symbolen hoeven we niet in ons gheugen te griffen als iets

We zijn niet cynisch geworden; we zijn er gewoon geweest,

anders dan wat ze zijn. Wat we onderzoeken is iets funda­

hebben het gedaan en zijn nog steeds hier. Zelfde leven. Zelfde

menteel anders.

ik. Niet cynisch, alleen ervaren.

Richt je onderzoek liever op 'zijn' dan op 'doen'. We vor­

De moeilijkheid is dat we antwoorden zoeken op de vra­

men een cultuur die het doen van nature goed afgaat. We zijn

gen van het leven. We willen iets vinden wat ons betekenis

geweldige doeners. We kunnen bossen verwoesten, kolossale

geeft en ons verankert in de woelige wateren van het bestaan.

128

129

ZOEK GEEN ANTWOORD

Voor onze ouders lag het antwoord in het geloof: God, va­
derland en hard werken. Maar we hebben een probleem. God
is dood, maar de geest leefi:. Land is de definitie van een po­
litiek gegeven, maar geen spiritueel ideaal. Hard werken lijkt
dikwijls eerder onze culturele reactie op onzekerheid dan de
expressie van ons collectieve hart.
De maarschappelijke structuren die ons vroeger misschien
zekerheid verschaften, zijn ofwel verdwenen, of minder sta­
biel. De opkomst van de wetenschap heefi: ons gevoel voor
mysterie veranderd. De verheerlijking van geweld en seksua­
liteit heefi: ons vrijwel de totale vernietiging van taboes opge­
leverd en het gevoel doen ontstaan dat we tot alles in staat
zijn, het diepzinnigste, afschuwelijkste en erger. De concen­
tratie van welvaart in onze samenleving heefi: materialisme
tot een nieuw ideaal verheven, dat onze zorg voor gemeen­
schapszin en samenwerking overschaduwt.
Computertechnologie en internet hebben alle informatie
continu beschikbaar gemaakt. Ruimte en tijd versmelten tot
een superinfonova van virtuele werkelijkheid.
We weten te veel om waar dan ook in te geloven. We heb­
ben een surplus aan informatie en een onvervulde vraag naar
geloofwaardigheid. We verlangen naar het ontbrekende ele­
ment, de katalysator die betekenis aan de boodschap zal ver­
lenen. In een wereld waar inhoud slechts het voertuig van
commercie is, commercie het middel tot welvaart en wel­

DE KERN VAN HET ZIJN

Als we stoppen, al is het maar een ogenblik- dit ogenblik­
ervaren we een diepe, fundamenrele vraag. Die vraag zoekt
niet naar een antwoord; hij kijkt voorbij alle antwoorden. We
komen tot die vraag in de stilte van waaruit al onze antwoor­
den ontstaan. Die vraag is de diepe beweging van ons leven,
waarin we aan ons hart worden herinnerd. De wereld zoals
we die hebben geconstrueerd, met al zijn spanning en beper­
king, trekt zich terug in een uitgestrekte ruimte van niet we­
ten, wanneer we in de aanwezigheid van dit moment schou­
wen. De antwoorden, conclusies, veronderstellingen waarop
we in ons leven koersen, beginnen te verbrokkelen als we de
vraag vasthouden.
Het is geen intellectuele vraag waarop we zijn gestuit, maar
meer de expressie van zijn-heid en frisheid; de vreugde van de
verkenning. Hoewel een bewust leven niet fundamenteel ma­
terialistisch is, heefi: het wel een zekere hoedanigheid, een ze­
ker effect en een zekere verantwoordelijkheid. De aard van
het bewustzijn is tenslotte alomvattend en als zodanig in laat­
ste instantie verantwoordelijk en ontvankelijk.
De vraag op de antwoorden van het leven is de explosie
van het hart. Het is het verlangen dat we ons leven scheppen
vanuit een integraal perspectief, vanuit een vraag als reactie
op ieder antwoord, vanuit de heelheid van stilte, als antwoord
op de beperkingen van het denken.

vaart de expressie van onze waarden, krijgen we het gevoel
dat ons leven geen doel, geen verwantschap, geen vaste grond
onder de voeten heefi:. Die wereld van afgescheidenheid wordt
gaande gehouden door de beweging in ons leven, vereeuwigd
door de afleiding en drukheid die zich uiteindelijk zullen
vertalen in een leven van kolossale stress.
130

131

HET EINDE VAN DE INSPANNING

kunnen pogen het te leven en in dat geval worden we niets. En
wordt het leven, de kracht, de energie, het collectieve totaal de
bezielende energie van onze wereld. Het risico is natuurlijk dat
niemand anders het doet. Er is geen referentiepunt. We kun­

Het einde van de inspanning

nen niemand vinden om te imiteren. Dat is bepaald riskant.
Misschien zijn er wel meer mensen die leven vanuit
nietsheid, maar hoe kunnen we dat zeker weren?
We weten het niet.
Dat 'niet weten' is in feite de gids.
Maar wat we als gids proberen te vinden is 'weten'. Die
bepaalde leraar lijkt ons iemand die iets over niets weer. En ze

Ik voel dikwijls feitelijk dat ik niets ben, behalve een verzame­
ling ideeën en conditionering. Dat is zowel een opluchting als
een schok, maar hoe verken je niets?
Zijn we hier om iets over niets te weten te komen, of iets
over de dilemma's in ons leven en de vormen waarin we ons
feitelijk bewegen? Nietsheid lijkt me iets als een toestand
waarin we onze toevlucht kunnen zoeken, als de negatie van
vormen die zo conflictueus zijn. Maar is dat echt wat nietsbeid
is? Of is nietsheid iets? Is het iets actiefs en dynamisch dat
schept en dat zich beweegt door de vorm, door ons leven?
We kunnen nietsbeid wel bereiken, we kunnen wel ruiken
aan de afwezigheid van een conceptueel raamwerk, maar kun­
nen we het leven? En ik denk dat een diepere vraag is: zullen we
het ook leven? Er kleeft erg veel aan de structuur van ons leven
dat zegt dat het niet kan, dat het niet schikt, dat het niet waar­
schijnlijk is. Niemand anders doet het. Dus uiteindelijk kun­
nen we over een virtuele spiritualiteit beschikken, waarin we
praten en ontdekken en over 'niets' horen. Dan wordt spiritua­
liteit een metafoor voor iets wat we nooit zullen leven. Of we
132

leven zus en zo, dus zo moet het. Maar daar waar mijn leven
door niets wordt geleid is geen referentiepunt. Het is geen
eenzaamheid, maar alleenheid.
Kunnen we dat wel dragen? Zo ja, moeren we dat dan
opgewekt doen, verkondigen en beginnen het te laten zijn
wat leven is? En als we dat niet kunnen, moeten we dan niet
ophouden met re doen alsof?
We zijn geprogrammeerd op inspanning, om te proberen
dingen te verkrijgen. Als het om transformatie gaat, is in­
spanning zinloos. Als we hiernaar kijken, stellen we ons een
soort staat van leegte voor waarin ik mijn inspanningen staak.
En dan is daar het niets, en niets is waarover we zoveel horen.
War er in feite overblijft als ik mijn inspanningen opgeef,
is een kolossale hoeveelheid energie. Die is alleen niet van
mij. Het is een dynamische hoedanigheid, geen statische.
Maar zo denken we er helemaal niet over. We beschouwen
het domweg als iets inerrs. War we hebben geschapen is een
t�estand waarin we ons kunnen terugtrekken als we gestresst

ZlJn. We moeten naar ons werk, onze kinderen opvoeden, de
rekeningen betalen, wam het leven stelt nu eenmaal eisen.

133

Ik stel mezelf in staat een conflictueus bestaan te leiden. ning om inspanningsloos te zijn. iets actiefs en dynamisch aan het werk in ons leven. Maar er is iets anders. maar het feit dat bewustzijn transformatief is. kom ik er weer uit om opnieuw gestresst te raken. mijn boeken en mijn oefeningen. waarvan jij automatisch deel uitmaakt? Dat dy­ namische is juist het volmaakte. Ik leid een jachtig bestaan. dan beweegt het. In nietsheid heb­ ben we iets ontdekt dat ons helpt ons beter te voelen in ons leven. Als het me te veel wordt. Of ik me nu gelukkig voel of treurig. en aan die ons niet bevallen te ontsnappen. Het is toch allemaal een universum van een­ heid. verandert. Wat dacht je ervan zowel het conflict als de oplossing over­ boord te zetten? Wat dacht je ervan om die hele manier om de wereld te organiseren alsof het om mij zou gaan overboord te zetten? Of ik me nu goed voel of niet. noch onze inspan­ VAN DE INSPANNING Ben je maar een machine die zijn biobestaan moet volmaken omdat alles perfect is? Als je dat gelooft. Als er zich iets anders in je beweegt. ga ik die stille plek binnen die ik heb leren betre­ den via mijn leraar. her gaat gewoon gebeuren. er is geen zelf. is je leven dan over? Ben je d'r geweest? 134 maal laten gaan in een wereld die niet veilig is? Je zier dat immense door je leven bewegen en je ziet dat ver­ snipperde bundeltje gedachten en conditionering en ideeën dat inherent pijnlijk is. veranderends en bewegends. dan rest je slechts dar perfecte. Maar ik vertrouw er niet op dat ik veilig zal zijn als ik me laat gaan naar de plek waarheen ik word bewogen. Ik heb een neuraal traject naar niets gevonden. Waar zit 'm voor jou de haast in? Wat is de dynamiek? Dit wezen is in beweging. Ik zoek naar raad om te leren vertrouwen.ZOEK GEEN ANTWOORD HET EINDE Het is niet moeilijk om die staat van rust te vinden bij wijze van slaapmiddel. niet de situaties waarin we onszelf bevinden. Wij verschillen nier van die levens­ energie of zijn eenheidsuitdrukking. Maar hoe kun je die sprong dan maken? Hoe kun je jezelfhele­ Of moet ik gewoon mijn angst accepteren en laten gebeuren wat er gebeurt? Is dat gewoon zoals het is? Als je de filosofie beluistert dat alles in je leven al precies zo is zoals het moet zijn. Als je gelooft: 'Goed. We verdelen het universum in die twee categorieën. Wat door die levensenergie wordt aangeraakt. We proberen de hoedanigheden die ons bevallen te verbeteren. Maar zorgen dat mijn leven beter werkt hoeft niet per se te betekenen dat het léven beter werkt. Bovendien zie ik het nu ook van alle andere mensen. Of kun je de wereld bezien als iets dynamisch.' dan zal die filosofie je bevredigen. 135 . Wat we doorgaans onder inspanning en onder de toestand­ van-niets verstaan. Dat is het perfecte. automatische verdelen van 'Dit bevalt me wel' en 'Dat bevalt me niet'. Het Is ook niet veilig. Of wat jij zegt me nu bevalt of niet. Het is niet onze inspanning. niet de een of andere specifieke toestand. Het is alleen leeg in die zin dat het leeg is van ons. is een en hetzelfde. En als ik weer her­ steld ben. Het zijn allebei ideeën. alles is voorbeschikt.

dat 'ik. Meer ben je niet. Het denken poneert dat het de kiezer is. door en daarover. je bent alleen een idee. op een soort versnipperde manier. Dat noe­ Nouja. of je er nu over na­ denkt of niet. maar mische geheel. of de controle kunt zet en war er aan de andere kam zit. Wel. niemand te worden en her aan niemand kunnen uitleggen. is de kiezer. daar­ de vraag: 'Hoe laat "ik" het leven zijn gang gaan?' Misschien merk je wel dat het leven zijn gang gaat. Het is lichamelijk uitputtend. Her denken mist de capaciteit ideeën. wat zich enegen ver­ ofwel aan de knoppen kunt blijven zitten. menten zijn. Vrije wil bestaat wel. Dus suggereert dat trosje ver­ Maar moet je dan gaan zitten wachten tot heelheid terugkomt? snipperde ideeën dat 'ik' heer. maar het is niet jouw vrije wil. Het idee van een denker valt samen met iedere ge­ in dat het bundelcje gedachten. en dat is fragmentarisch. Je denkt nog steeds dat je een keus hebt. Wie zou het trouwens begrijpen? Je bent trouwens al nie­ mand. overleven.dat trosje Het denken kan er niet heen. Ik kan er niet zomaar heen gaan. overeenge­ Het kleine zelf is domweg het denken dat zich een denker komen om de andere fragmenten re respecteren. het denken. als subject in relatie tot objecten. omdat het de kan niet heel zijn. Het tact met heelheid brengt doodsangst teweeg. of misschien wel als weet ik wat. Je ziet ook waant.' het niet denkt re dachte door de manier waarop het denken zich structureert overleven. En dar idee zegt: 'Ik ga het niet Dat dynamische geheel is ergens op de achtergrond. Het is de illusie van verzet niet plaatsvindt? Dit is het enige waarmee we moeten 136 137 . Er is een zekere druk van iets wat naar binnen wil maar ik laat het niet toe. En wat gebeurt er als het opgeven. Dus gaar er iets anders zijn gang. waar is her op dit moment? Waar kun je het nu vinden? Ik verkies om de touwtjes in handen te blijven houden omdat het me veiliger lijkt. Je gelooft dat je Kijk maar waar de druk vandaan komt. misschien overleeft het 't wel maar het zal heel moeilijk worden. maar wam er is sprake van een maatschappelijk contract. Con­ om iets meer te zijn dan het is. dat kwantumpotentieel. Dar is het ergste. nier een moeder T heresa.ZOEK GEEN ANTWOORD HET EINDE VAN DE INSPANNING Dat van alle andere mensen maakt ook deel uit van het jouwe. De keus op zich is een illusie. en dat dyna­ Je kunt achter de kassa van een K-Mart eindigen. Misschien eindigje wel in Calcutta als Moeder Theresa. Het kleine zelf. totaal on­ zichtbaar.begrijpt dat het in werkelijkheid niet bestaat. erkenning met zich meebrengt dat alles waarop ik mijn leven heb gebaseerd onwerkelijk is. Alle frag­ het is mechanisch. Temidden van die hele toestand stellen we men we de context en vervolgens praten we van daaruit.' Nu kun je iets over jezelf zien. dat het bang is en het leven niet kan vertrouwen.

zul je daar geen deel meer aan kunnen hebben. je kiest. Het is het feit dat gedachten het leven dat aan als je in die rechtstreekse ervaring duikt? Vind je het den­ verwarring zaait niet kunnen vatten. Zie dan toe hoe dat in­ ken en de geest? Als je spreekt over het onderzoeken van het zicht je leven bezielt. Het is nooit niet aan het veranderen. maar het feit zoals je het ontdekt. het den139 . Tref je soms twee dingen leven zoals het is. Je beseffen iets. Het is der dingen. 138 Als ik het over 'leegte' heb. bedoelt u dan een aspect van het denken? Mijn woorden zijn op. wil ik suggereren dat het den­ ken geen inherent 'dingheid' kent. Het is te beschrijven. Dat geldt aan jezelf beschreven als een veranderde toestand. Wat heb je daar nu aan? Je hebt het als je maar niet verstrikt raakt in de vorm der dingen. dan is dat zelf. is wat ik met 'niets' bedoel. geen alternatieve toestand. zul je daar evenveel rijkdom treffen als waar ook elders. lopen we de essentie straal voorbij. en dat is wat zich voordoet. maar we missen de exacte taal om die ervaring leven verandert. aangenomen een expansie en een contractie. Het is niet het fragmentarische denken. of een al­ ook voor deze dialoog. de golfbeweging van het leven.bezorgt ons een heleboel problemen.beide beschrijvingen . zou niet functioneren. Het is het samen­ vallen van die twee elementen . De opvatting dat Het leven is niet de toestand van immensiteit. de leegte in al zijn ken ervan geeft. het besef van zelfloosheid en dat je geen Tibetaan bent? Ben je wel een Tibetaan. doet din­ denken. manifestaties. We afspelen.ofwel niet leeg. We hebben allemaal ervaring met expansie en je alleen gaan opvallen. tref je aan de andere kant ervan het iets wat rechtstreeks wordt ervaren. Wij onder­ zoeken alles. Ik ben nieuwsgierig ofde staat van niets waar u van spreekt over­ eenkomt met de Tibetaanse opvatting over leegte en meditatie. Onze aandacht breekt de taal af tot als zodanig te beschrijven. Dat wil zeggen. Maar als je voor het Tibetaanse boeddhisme niet voor jezelf zorgen. Je zult je bewust worden van der verstrikt te raken in de culturele verpakking. Het is beide. Je zou je niet kunnen verplaatsen. Als je belichaamt het resulcaat van zo'n onderzoek? je in een relatie bevindt waarin zich de structuren van de waan Het Engels kan dat allemaal niet zo goed beschrijven. wie is dan de onderzoeker van het denken? En wat gen en bepaalde dingen zul je niet meer kunnen doen. gaat ergens heen. is niet de beschrijving die het den­ De leegte die de werkelijkheid doordrenkt. Het is heel makkelijk om de bruik van woorden scheppen we kunstmatige verdelingen. stromen en we kennen allemaal de ervaring van verkramping en conflict. Als u het over 'nietsheid' hebt.ZOEK GEEN ANTWOORD HET E[NOE VAN DE INSPANNING werken: dat wat is. Wat is. en als je ophoudt verwarring zoals 'denken en leegte'. Kun je je gaan bezighouden met Tibetaans boeddhisme zon­ iets. Als we hier verdwaald raken in de vorm ternatieve toestand waarin het zelf niet zou bestaan.in één het gemanifesteerde substantieel is . het is alle toestanden. Je staat op. vinger op verwarring te leggen. We gebruiken woorden om te communiceren en bij dat ge­ Onderzoek dat maar gewoon. Zonder zelfgevoel zou je gewoon je leven.

Dat begint al heel jong. is een object dat we proberen te manipuleren. leert hij of zij misschien wat een stoel is. omdat je nog nooit hebt geleerd her uit re spreken. is niet wat de wereld om ons heen is. Technisch gezien is taal erg handig. omdat hij zichzelf nog niet heeft georganiseerd. Het is een technisch hulpmiddel om over het ver­ plaatsen van objecten te communiceren. is nier de manier waarop jij en ik dat zouden doen. toegespitst op de actualiteit van war jij bent. of: 'Gooi die stoel niet om'. is de nostalgie voor.' En ook hier heb ik mijn interpretatie van wat die woorden betekenen. Dat is her grap­ pige. Als ik naar jou kijk. maar dat is niet zo. Godsdienst en psychologie gaan over de vraag hoe we die technologische wereld beter kunnen laten werken. omdat je nog nooit het woord 'stoel' hebt gehoord. Misschien ziet hij ogen. in dat opzicht is taal erg nuttig. Nu brengen we dat naar een psychologisch niveau: ik kijk naar jou en denk: vind je mij wel aardig? Begrijp je wat ik bedoel? Of duld je deze samenspraak alleen maar omdat je niet weet of je ervandoor kunt of niet? Ik ga al jullie lichaam­ sraal interpreteren.' wordt een object van mijn denken. 'Jouw liefde voor mij. is er in feite niets. Die gedachten zijn leeg. De objecten in onze wereld bezitren hoedanigheden die je niet in de dingen zelf treft. Als het kind groter wordt. zal ze me aardig vinden en zal ik geluk­ kig zijn. Er is geen taal. Je kunt moleculen verplaatsen. misschien ziet hij alleen maar blij en bedroefd. wat denken jullie eigenlijk van mij?' En je kunt antwoorden: 'Ik vind je gewel­ dig. 'Als ik haar op een bepaalde ma­ nier kan manipuleren. We leven een leven alsof we weten wat al die dingen zijn. misschien ziet hij allerlei energetische hoedanigheden. Misschien jaagt een stoel mij een heleboel angst in omdat mijn moeder bijvoorbeeld niet wilde dat ik op stoelen stond toen ik klein was. zie ik mijn interpretatie van jouw vorm. Wat we zien. of de feitelijkheid van de actualiteit van heelheid en contact met andere menselijke wezens. je kunt staal veplaatsen om bruggen te maken. Hoe komen we bij de actualiteit? Hoe ontmoet ik jullie echt? Hoe weet ik wat jullie in wezen zijn? Hoe moeten we eigenlijk een relatie onderhouden? Niemand weet echt hoe dat moet. zoals in: 'Niet op die stoel staan'. mijn conditionering. of de herinnering aan. hoe je in contact moet komen met andere mensen. Wat we zien. Het heeft weinig nut als je erachter wilt komen hoe je moet leven. want het enige dat we zien. jullie hele aanwezigheid in termen van mijn 140 HET EINDE VAN DE INSPANNING verleden. De wijze waarop een baby deze zaal zou organiseren.ZOEK GEEN ANTWOORD ken over die stoel is niet de stoel zelf. Maar die stoel bevat die in werkelijkheid niet. De dynamische kwaliteit waarover we hebben gesproken.' Dat is niet herzelfde als stoelen in een zaal verschui­ ven. We weten eigenlijk niet wat een stoel is. die leeg is. maar die deken van technische gedachten houdt ons zo bezig alsof dat niet het geval zou zijn. 141 . hoe je een relatie moet onderhouden. Het is maar een projectie op de actualiteit. is onze interpretatie. Daar is taal voor. Vanmorgen vroeg ie­ mand: 'Hoe wilt u de indeling van de zaal?' En ik kon op af­ stand beschrijven hoe de zaal moest worden ingedeeld. We bevinden ons in die gedachtesoep die niet substantieel is.' Of: 'Ik vind je niet zo geweldig. want als je geboren wordt en je kijkt om je heen. mijn gedachrepatroon. of: 'Geen sap op die stoel morsen'. Ze wor­ den doordrenkt van allerlei psychische hoedanigheden en ge­ voelens. Ik kan jullie zelfs vragen: 'Goed. er is geen stoel. medicijnen maken. maar zo denken we wel. In werkelijkheid staan we al in contact. De baby zou niet per se dertig stoelen met dertig mensen zien. Aldus worden stoelen meer dan wat ze zijn.

hoe kun­ nen we collectief en maatschappelijk een betere wereld maken? Op een betrekkelijke manier werkt dar ook nog. hou je van me. omdat er vanuit dit geconditioneerde perspectief geen mogelijkheid toe bestaat. je moer van me houden. ik heb belangstelling voor iedereen. en dan kunnen we gescheiden van en beter zijn dan de rest. hoe kan ik ervoor zorgen dar jij me aardiger vindt. Ik kan 'mij' nemen en met 'jou' aan 'ons' beginnen. Ik kan door deze zaal lopen en beschrij­ ven wie ik mag en wie ik niet mag.' Ik bouw iets op en het schijnt heel substantieel te worden. Ik weet niet of die draaikolk van gedachten en conditionering ooit zal verdwijnen. maar het wordt een probleem omdat ik niet van je hou. In feite is er niets dat jij en ik met elkaar kunnen hebben. dan wil ik je. Ben je iemand die ik mag. Ik heb te maken met mijn projectie die zegt dar dit iemand is die ik mag of nier mag. Die onderverdeling is een illusie. Hij lijkt onderdeel uit te maken van wat-is. Maar is dar werkelijk wat er aan de hand is? Ik zou zeggen van niet. In feite brengen mensen met wie ik geen affiniteit heb me op een dieper plan dan mensen met wie ik her wel heb. je moet van me houden. hoe kan ik mijn relatie verbeteren. want jij en ik zijn allebei ideeën en ideeën kunnen niet liefhebben. We kunnen relaties opbouwen op basis van iets anders. gebaseerd op haar conditionering. Kunnen we woorden niet gebruiken om iets op te bouwen. En ik wil dar jij ervoor zorgt dar ik me lekker voel en daar kunnen we een heel maarschappelijk con­ tract omheen maken. Maar daaronder schuilt het feit dat her niets met de actualiteit te maken heeft. Rond die illusie kun je een hele wereld opbouwen. 143 . ik hou van je'.ZOEK GEEN ANT\VOORD Hoe kan ik gelukkiger worden. maar we kunnen er niet echt de vinger op leggen door die last van conditionering. vooral met betrekking tot gevoelens. We kunnen trouwen. maar een feitelijk gerelateerd zijn is uitgesloten. Ik kan blij­ ven herhalen: 'Ik hou van je. kan beschrijven wie zij aardig vindt en wie niet. Ik heb niet de indruk dat een relatie mogelijk is. Ik heb niet alleen maar belangstelling voor mensen met wie ik affiniteit heb. Iedereen die hier aanwezig is. Dat kun je alleen in gedachten doen. Hij maakt deel uit van de wijze waarop we onze wereld organiseren om te overleven. Relatief gezien is dat be­ ter. gebaseerd op mijn conditio­ nering. Conflict. omdat we een zaal vol stoe­ len zien in plaats van een zaal vol leven. Inderdaad. als ik eigenlijk bedoel: 'Hou je van me. Hij hoeft ook nier weg. Ideeën kunnen alleen ideeën over liefde hebben. Maar wat woorden opbouwen is gevaarlijk. Er is wel een mogelijkheid voor een regeling met elkaar. hou je van me?' Of het is in werkelijkheid: 'Je moet van me houden. Het blijft een virtu­ ele wereld waarin we geen contact hebben. als je oprecht bent? Jawel. wat iemand anders in deze zaal buitensluit. Het is beter als we bespreken hoe we elkaar aardig moeten vinden dan hoe we oorlog met elkaar kunnen voeren. Jij kunt niet van mij houden. Ik hou van het idee dat je van mij gaat houden. maar fundamenreel is er geen verschil. Is dat hoe her leven in elkaar steekt? 142 HET EINDE VAN DE INSPANNING We zijn allemaal op een fundamentele manier met elkaar ver­ strengeld. ik hou van je. tien kinderen krij­ gen en een hele wereld waarover we het eens zijn.

uiteenrijten. laten dwalen. dynamische energie. Je ziet de potentiële energie een voorbij overleving voert. we zijn in een veld van Het denkwezen zal proberen er garen van te spinnen. noch van mij. De weerstand is gen kunnen doen. onttrekt zich aan be­ zijn leven een relatie met anderen in deze zaal aangaan. hand. Zou de draad van hun leven weer opvatten. waar zou dan de moeite van­ Wát bedoelt u dan met 'relatie'? daan moeten komen? Er bestaat een zekere bewegende energie. Het onttrekt zich aan organi­ satie. Net zoiets als overleeft? En toch zijn we hier om datgene te zoeken wat ons de energie in een auto-accu. ik voel mijn legt iets bij mezelf bloot wat vreedzaamheid niet vermag. want dat is wat het denken doet en daar is het heel erg cipe vinden dat geoefend is om de aandacht door je lichaam te goed in. maar we bevinden ons staan. Die organisator is niet tot Hoe kunnen we een duidelijk beeld krijgen van wat we ervaren? relateren in staat. feit worden als je de kabels eraan bevestigt. of dat schrijving. maar die is per ongeluk raken en je de vonken ziet spatten. Waar komt die vandaan? Ik bedoel de erkenning dat we in het leven staan. Ik krijg de indruk dat zoiets moeite kost. want hij probeert relaties juist te organiseren. We zijn hierdoor wel kunnen overleven? Heb ik er iets aan? Is het wel in een veld van kwantummogelijkheden. Veel daarvan is potentiële energie. Maar niemand heeft ons geleerd om die organisator te zien. Als we inzien dat het denken niet heel is en de inspanning vanuit het denken niet bruikbaar. van onderlinge ver­ veilig?' bondenheid. die relatie op dit moment aan te gaan? Dat kun je niet sturen. noch van jullie. We bevinden ons in een veld van bewustzijn. We hebben niet lief in de zin dat ik iets van jou ga tieel om voor de rest van ons leven in relatie tot elkaar te krijgen. is iets ankenbaars dat niet georganiseerd kan wor­ nu veilig is of niet. Het bevindt zich niet in de wereld van concepten. ik voel mijn voet. Het zal ons vernietigen. Dat we Jij en ik treffen elkaar vandaag en we hebben het poten­ liefhebben. Je hebt geleerd: ja. of aandacht. Relateren is inherent gevaarlijk. de eindjes elkaar Er hangt een geweldige energie in deze kamer. We zouden allerlei andere din­ Die energie zit achter de inspanning. Waarom is dat? Waar je daarin willen leven? Zou je dat willen verkennen als je le­ komt dat vandaan? ven? Dat is de vraag aan elk van ons. En anderen zullen daarover nadenken en den.ZOEK GEEN AN1WOORD HET EINDE VAN OE INSPANNING dat niets anders is dan contact met mijn gedachtepatronen. Een aantal mensen in deze zaal zal in feite voor de rest van Maar datgene waarin we ons bevinden. Niet alles komt tot kun je alleen een manier vinden om je zo op te stellen dat je uitdrukking. 'Zal ik leegte. Dat veld is wat wij zijn. Dat gebeurt nu. Waar komt dat vandaan? Ben je bereid feitelijk in een veld van liefde. Dat zijn allemaal woorden die ideeën bevatten. Wat doen we hier eigenlijk? Waar komt die alle gedachten die ons proberen re organiseren om te overle­ energie vandaan? Binnen je brein kun je een organiserend prin­ ven. of Het leven heeft een geweldige energie. Of gooi dat woord liefde eruit. Kun je in jezelf een mogelijkheid tot relareren vinden. of dat ik jou iets te geven heb. ik voel een gedachte opkomen. 144 145 .

dat ik mezelf niet zal herkennen en mensen mij niet zullen herkennen. Dat is de hoedanigheid waarin we kunnen leven. Jouw tieners en andere maatschappelijke contexten worden het laborato­ rium van integratie. Dat wil zeggen dat deze zaal en andere ruimten in je leven de context worden. De stilte neemt de regie in handen. in plaats van her organiserende prin­ cipe van her denken dar zegt: 'Zo kan ik overleven. ook al begrijp je hem niet?' Ben je bereid om stil te staan temidden van alle verwarring. Stilte doet 'het inspannen'. Je kunt jouw leven nier integreren. Ik kan mezelf heel makkelijk sussen. Ik word in een ommezien vreedzaaam. En wat dan nog? 146 147 . want integratie moer heel zijn. Het enige dat in de weg staat. Geweldig. Maar als je stil bent en domweg kijkt. dat her er niet uit zal zien zoals het geacht wordt eruit te zien. We spreken af om stil te staan temidden van dit alles. misverstand en de gedachte dat dit idiotie. Dat is de stilte als woorden ophouden en dat is wat de woorden pogen te beschrijven. Ik ga op een mooie plek in de Himalaya zitten en het voelt geweldig. ver­ Het probeert dat al te doen. warring en waanzin is? Ik heb twee tieners! Dan weet je wat het betekent om geen keus te hebben. De integratie speelt zich niet in jóuw leven af. Dat slaat nergens op. De stilte in her midden van de reuring. want de concepten stilte en inspanning hebben geen ge­ meenschappelijke grond. zie je dat stilte dynamisch is. integratie binnen in je leven en laat het je leven veranderen. is leven. Laat de hoedanigheid van in verwarring ben. En dat alles klopt waarschijnlijk ook nog.' Die stilte is de inspanning. het idee dat ik het niet zal over­ je nog steeds bereid de relatie te onderzoeken. De vraag die zich in iedere intensieve relatie voordoet is: 'Ben het idee dat het gevaarlijk is. hij speelt zich in óns leven af. dat ik op dit punt Ieder van ons heefr al een leven.ZOEK GEEN ANTWOORD HET EINDE VAN DE INSPANNING Dan zal het waarschijnlijk iets positiefi zijn. Daarom is het verwarrend.

verwachting of anticipatie van iets anders dan wat we zijn? Hoe komt dat eigenlijk tot uitdrukking? Wat is het potentieel van ons leven als we onze enenergie niet gebruiken voor een egocentrische en egoïstische spiritualiteit? Kunnen we misschien andere mensen helpen iets nuttigs te doen? Kunnen we misschien zelfs gelukkig zijn? Kan het misschien zijn dat er niets mis is met ons? Zou de expressie die zich aangeboren en moeiteloos in ons leven vol149 . Velen van ons zijn iets gaan doen op psychologisch. zijn we iets spiritueels gaan doen. Natuurlijk zou­ den we alles doen om de pijn te verlichten als óns lichaam zou lijden.' is een uitdrukking van datgene wat we in onze eigen spiritualiteit tegenkomen als de poging om te verbeteren ophoudt. een soort verdeeldheid. en daarin is de psychorechnologie erg goed. Maar het laten verdwijnen van het raam­ werk vereist een reactie die geen belangstelling voor aanpas­ sing heeft. maar de hoedanigheid is anders. Natuurlijk zullen de meeste mensen geen belangstelling hebben voor zo'n in­ zicht en liever een therapeut zoeken die de ervaring reflec­ teert die de 'patiënt' bereid is te hebben. Zo'n situatie vergt een reactie die troost of ver­ Waarom is er lijden? lichting van de pijn kan bieden. Onze blik afwenden voor zulk concreet lijden is een trucje dat we uithalen met onze niet-zelf-filosofie. omdat het zich nog steeds binnen dat kader afspeelt. zonder enige hoop. Wat voltrekt zich als we oplossen in dit moment. De vraag die ik je voorleg. 'Niets doen. Al her andere is meer van hetzelfde. Zonder die abstrahering van de actualiteit is er nog steeds pijn. maar pijn­ lijk blijft het. We hadden pijn. maar die zich richt op het kerndilemma van het zelf en de bevrijding van psychisch lijden. We kregen nieuwe verwachtingen. waar we ons bevinden. Die aanpassingen worden door de samenleving hogelijk gewaar­ deerd en beloond. en voor veel van ons was dat moei­ lijk. Er kan zeker een verandering binnen de conceptualisering plaatsvinden. 148 tueel of religieus gebied omdat we een of ander conflict er­ voeren.WAAROM IS ER LIJDEN? Lichamelijk lijden kun je niet via inzicht veranderen. Om onze moeilijkheden te begrijpen. Lijden vindt plaats in de abstrahering en kan alleen 'ver­ holpen' worden door het verdwijnen van het conceptuele raamwerk. is: hebben de dingen die we zijn gaan doen wel geholpen? Of zijn ze de pijn geworden? We zijn opgegroeid met calrijke verwachtingen over hoe we geacht werden te zijn. maar het is er een uitdrukking van. evenals religie. nieuwe manieren van zijn en nieuwe manieren om ernaast te zitten of onvolmaakt te zijn. spiri­ Moeten we niets aan het lijden in de wereld doen? Psychisch lijden is inherent aan de relatie tussen je kern en de conceptuele werkelijkheid. Je kunt het wel begrijpen als de is-heid van het universum. Dat is niet in tegenspraak met de eenheid van de wereld.

verlichting opgeven. zolang het mam· in de juiste context gebeurt. Wat gebeurt er als je jezelf probeert te veranderen? Wat ge­ beurt er als je probeert te verbeteren? Aangezien we ons toch in deze ongelooflijk ingewikkelde wereld van lijden bevinden. een benadering die nooit een volledige genezing kan betekenen. ik snap het. is dit dan niet het laatste 'spirituele' boek dat we hoeven te lezen? Kun­ nen we afkicken? Of gaan onze handen dan bibberen en moe­ ten we nog één boek lezen over hoe je verlicht moet worden? Niets doen is niet het instorten van ons leven in de een of andere nihilistische staat waarin we niets meer kunnen on­ is doelgericht waarmee we allemaal te maken hebben gehad . als middel om de ruimte tussen gedachten te cultiveren. zijn we dan niet klaar? En als we klaar zijn. Zoek zelf maar in je eigen leven en in je eigen relaties uit wie je bent en wat je bent. Die zonder doen' en 'doen zonder doener' is de atiehouding gaat altijd maar door. 'Het 'doen' 150 Ik begrijp nog altijd niet hoe het omhelzen van uw uiterst hel­ dere voorstel leidt tot het einde van de pijn in een weiftlende geest. genade. Ik kan me de vrijheid nog herinneren van toen ik jonger was en een baan opgaf omdat ik die domweg zat was. of wel soms? Dat zou te veel naar het christelijke concept genade rieken. blijft het misschien toch nuttig om te medi­ teren. er valt niets te doen. of we nu in de juiste medit Niets doen is de relatie met mijn eigen wezen waarin ik niets zitten of iets anders doen. leven al in Het netwerk van het ego is al ingestort. Ik vraag of we onze ptuele 'ik' kunnen organiseren rond iets anders dan het conce open vraag en zo ja. Temidden van ziekte en depressie kun je amper hopen spontaan te worden bezocht dom· het instorten van het netwerk van het ego. En los van dat al ziet lijkheid werke naar uit dat we doodgaan. of vrede vin­ geweest: een definitieve oplossing. depressief zijn of niet weten wat we moeten doen. war is dat we ons er nog steeds roe aangetrokken nigheid van 'zijn dan? Het hele onderzoek naar deze hoeda meditatie. Anders blijven we alleen maar met een intellectuele greep op de waarheid zitten. wat 'doen' en wat 'niet doen' is. war zou dat dan zijn? Dat is meer een dan een slotsom. Met andere woorden: 'Oké. Dat wil zeg­ gen. waar het vasthouden aan pijn een eind kan vinden. Maar: wat moet ik daar nu mee aanvangen?' Verschuif het perspectief van wat onze spiritualiteit behelst. de zaak en de auto. We kan doen om te veranderen of verbeteren. Nu maak ik me net als de meeste mensen bezorgd om de hypotheek. liefde of 151 . Er is weinig hoop op vrijheid als we ons aan die structuren vast blijven klampen uit angst voor verlies aan comfort. dernemen. niet de wezenlijke uitdrukking van het leven zijn? Is dat niet juist datgene waar we naar op zoek meenden te zijn? En zo ja. Stel dat we dat allemaal werkelijk atie dan? Voelen cultivatie van ruimtelijkheid? Wat is medit en zo ja. Waarschijnlijk zou er geen noodzaak zijn voor een zoektocht of verkenning als we permanent vrij konden zijn van ongeluk.WAAROM IS ER LIJDEN? ZoEK GEEN ANTWOORD trekt. Kunnen we niet net zo goed concluderen: het leven is klote en dan ga je dood? iek doel is. of Ik zeg niet dat het einde van de pijn een specif het er zeker dat het leven niet klote is. zelfs de den.

zelfs op kolossale afstanden. invloeden die sneller in als gewoon stil zijn. Totale veiligheid komt van een radicaal ver­ Hoe denkt u dat de ontdekkingen van de kwantumfYsica de ma­ schillende relatie met onze gedachtewereld. hun werk gaan dan de snelheid van het licht. zoals het is? tuurkunde toeliet en daarmee zette hij vraagtekens bij de mo­ Leven is verandering. afgezien misschien van het idee sche beperking van de invloed die deeltjes op elkaar hadden. Niets is blijvend. Ondersteunenende experimen­ luk. en de conditionering het overneemt. die rot op de dag van vandaag debatteren over de vraag wat ze ons over de wer­ kelijkheid vertellen. maar tegelijkertijd zijn we nerveus omdat we weten dat objecten ons geen veiligheid zullen brengen.en het opgeven van de poging om de een of andere ten toonden aan dat er onverklaarde invloeden bestaan tussen permanente toestand te creëren. Dat wil zeggen dar ze zich afspelen buiten het gebied dat de wetenschap er­ kent als oorzaak en gevolg. anders dan iets wat het gevolg is toonde hij aan dar de invloed die deze gescheiden deeltjes op van een ingrijpende hersenoperatie. is net zo direct beschikbaar deeltjes. Onze wereld blijkt onderling verbonden 152 153 . Stel dat die ballast ge­ elkaar hadden in feite veel groter was dan de klassieke na­ woon is. als de klassieke fysische beschrijving van de werkelijkheid juist Het lijkt me ook totaal fictief dar er een staat zou zijn die was. Met wat bekend zou worden als de Theorie van Bell permanent geluk belooft. wat van nature nier waarop we met elkaar omgaan wijzigen? en spontaan gebeurt in de tijdloosheid van ieder moment. Gaat het niet om het overboord zetten van de overtollige ballast terwijl we de praktische levenslessen behouden? Dus ik denk dat Empathie en maatschappelijke actie we praktische stappen moeten nemen in plaats van iets spiritueels om ons van ongelukkigheid te ontdoen. Maar we zij'n ons zeker wel bewust van de identificatie met het denken ofde persoonlijkheid naarmate die zich meester maakt van een klein kind.ZOEK GEEN ANTWOORD prestige. dat we erin moeten slagen onze ballast overboord te zetten.geluk noch onge­ gelijkheid van scheidbaarheid. We klampen ons aan die structuren vast omdat we geloven dat die ons veiligheid zullen brengen. Ik betwijfel of we erg succesvol zullen zijn met het over­ Halverwege de twintigste eeuw schetste John Bell een logi­ boord zetten van wat ook. De implicaties van de Theorie van Bell worden niet hele­ maal begrepen door de natuurkundigen.

We kunnen niet voelen dat die persoon in feite in ons is.wat wil Hoe ruim je die rommel op? Laren we beginnen met waar we ons bevinden en dat is het zeggen dat jouw pijn in feite nier in iemand anders is. We sterven door een gebrek omdat we zo vol rommel zitten. gebrek aan liefde. aan empathie. We hebben een spiritueel beeld dat stilte wil zeggen dat we stoppen met handelen en in een donkere. alleen maar iets in mij dat begrepen moet wor­ maken om een werkelijke en totale separatie te zien. maar in feit dat we vol troep zitten. Ik wil duidelijk stellen dat ik stilte niet gelijkstel aan nihilisme of inactie. zitten we met een rommeltje aan oordelen en opvattingen. Soms is de Maar her is niet alleen dat die persoon in Afrika niet zal omko­ handeling doorlopen. ik hoef niets aan die persoon te doen'. Ik heb mijn leven een tijdlang gebaseerd op de idee dat we tijd hebben uitgevonden om te leren hoe we verandering moeten re­ gisseren. We zien nier eens wie we voor ons heb­ ben. Daarom is het zo spelonk moeten zitten. het conceptuele raamwerk. Ik moet begrijpen waarom ik omkom van de honger. Hier sterven wij in het algemeen niet aan voedselgebrek. Hoewel de geleerde het nog niet mag zeggen. Ik kan wel zeggen: 'Nou.dan bestaat er geen rijd. soms is het geven. raakt mij. Ik zou het vreselijk vinden om dat op te geven om in stilte te moeten leven. verzegelde van de honger bevindt zich ergens in mij. Als je binnen het raamwerk van de tijd functioneert. Maar dat kunnen we niet weten eigen armoede. wdar er geen recht­ srreeks handelen is. Maar als we feitelijk de Beli-theorie van het hart ervaren . Op dat moment is er handelen. omdat we allemaal verancwoordelijk zijn. Als we ronder stilte Dus als maar voldoende mensen erkennen dat we onderling af hankelijk zijn. Iemand in Afrika die omkomt den. Absoluut niet. ben ik afgescheiden van de man die in Afrika ligt te sterven. maar feit is dat die persoon en ik op een fundamenteel deeltjesniveau met elkaar in verbinding staan. Het is mijn soon bij ons in huis nemen. kan ik doorlopen en doen alsof ik hem niet heb gezien. zal die persoon in Afrika niet omkomen van de honger omdat wij er wel voor zullen zorgen dat er een rechtvaar­ dige voedselverdeling is. Stilte doet zich voor als belangrijk om erachter te komen wat we werkelijk zijn. iemand tegenkomen die behoeftig is. Ik meende dat we de spil van het dualiteitsevenwicht konden veranderen. Nu is er niemand die gered dachten die komen en gaan. Kwantumfysica zegt hetzelfde als de mystici altijd al hebben gezegd. We bewonen een wereld van ge­ mij . maar in feite moet ik een bepaalde reactie hebben voor mezelf Dat is de moleculaire basis van empathie. zodat het kwaad voorgoed zou wegvallen. dus weten we niet wat we precies moeren doen. mijn eigen isolement. Ergens begrijpen we dat wij hetzelfde zijn. dat ons verdeeld houdt.ZOEK GEEN ANTWOORD EMPATHIE EN MAATSCHAPPELIJKE ACTIE door krachten die het door hun onmiddellijkheid moeilijk moer worden. mag de mysticus het wel: wij zijn een. Er bestaat een macrogedachte 154 155 . soms is het die per­ men. In deze wereld handelen we allemaal. Dus als ik in contact kom met een behoeftig iemand. Iers wat jou raakt. doorzich­ tig wordt. Het is ook dat ik niet zal sterven als mens.

Als ik bekende wereld is. in de achtergrond. Zodra we begrijpen war die rommel is. Dit is geen fopspeenspirirualiteit. dat is wat ik eraan moet doen. zi_in expressie is heel. Deze benadering is een negatieve reac­ Hoe werkt het beginsel 'niets doen' in het dagelijks leven? tie. niet geïnspireerd door zelfbehoud. met de wijze waarop we met onze eigen denkstructuren om­ g�an. Het leven van verkenning wordt een feit als we geen an­ dere keus hebben. domweg omdát het onbe­ het onderzoek: 'Wat komt er uit de heelheid tot uitdrukking?' kend is. 156 157 . de doener.ZOEK GFEN ANTWOORD die zich om alle andere gedachten wikkelt. concept worden. Het antwoord op de vraag 'Hoe moeten zou beschrijven wat dat is. Niets doen heeft niets met concreet han­ delen te maken. Ik stel voor dat je met het oog daarop niets doet. in plaats van iets te doen. Die macrogedachte zegt ons: 'Ik ben. Dit zijn mijn gedachten.' Wat doe ik daaraan? Wat het handelend element. Laren we de energie uit dar hele mentale raamwerk halen We denken dat het niet kan werken en dat de bekende helse en haar stoppen waar zij is. zegt dat ik eraan moet doen. Kinderen en gemeenschap Dus het denken herhaalt zich. Het vergt relateren en trouw zijn aan het scherp van In het bewustzijn kun je geen verdeeldheid aantreffen. wordt Het onbekende is angstaanjagend. als het leven dat we leiden niet meer werkt. zou die beschrijving weer een nieuw we een leven leiden dat vrij is van conflict?' weten we niet. wereld die we gezamenlijk hebben geschapen tenminste een En laten we vervolgens zien wat daaruit voortkomt. in bewustzijn. maar door de volle­ dige communie met elkaar en met het leven zelf Volgens jezus is geldzucht de wortel van alle kwaad Volgens Ramakrishna zijn vrouwen en goud de ondergang van de mens. Ik kan je verzekeren dat het leven altijd zal reageren als we vanuit verbondenheid in plaats van conflict te werk gaan. je eigen inzicht. Ik ben me ervan bewust dat ze het over hebzucht en lust hebben. maar het valt ons niet makkelijk om een idee te krijgen van wat dat betekent. maar in feite honderd procent leven. Het heeft met psychisch handelen te maken. De positie van niets doen is op zich een krachtige reac­ ue. Dit is mijn leven. is hetzelfde als de gedachten zelf Wat mijn conditionering ook is.

het is een feit dat we onverbrekelijk in elkaar genes­ teld zijn en eigenlijk in alles. We hebben maar heel weinig tijd in de vorm. behalve door de sluier van onze eigen waanideeën over onze persoonlijke veiligheid en angst.fami­ lie. of een reactie op een mislukt leven is. zouden we kunnen openstaan voor de huidige mogelijkhe­ den van verbondenheid en de vormen die ze aanemen. Als geld wordt gehamsterd voor de macht die het lijkt te vertegenwoordigen.nier op basis van veiligheid en overleving op te bouwen. bij de een ofandere groep ofzo. dat niet de angst voor eenzaamheid.ZoEK GEEN ANlWOORD Maar ik denk niet dat hebzucht en wellust zomaar overboord te zetten zijn. en op een macro-niveau doen we hetzelfde met de mensen in ons leven. Stel dat we ophouden met verdelen en opengaan voor her hele scala? Stel dat we beginnen de vormen van ons leven. inclusief geld en de intieme betrekkingen die we onderhouden. In plaats van dar cynisme. maar de diepe behoefte aan eerlijk en open contact. Het is niet de vraag: 'Hoe kan ik aan mezelf sleutelen?' maar: 'Hoe komt dat verbonden-zijn rot uitdrukking?' Ik merk dat die gemeenschap zich afspeelt in het recht­ streekse contact met degenen die op mijn pad komen. dan wordt het gif En wat vrouwen aan­ gaat: mijn vrouw heeft mij een completer menselijk wezen gemaakt en zij heeft het gevoel dat ik hetzelfde voor haar heb gedaan. Overleving en ver­ menigvuldiging zijn zonder twijfel zowel nauw verbonden met onze biologische als geconditioneerd in onze psychologische structuur. met de omstandigheden enzovoort. Dat wordt niemand van ons ontzegd. Het overboord zetten van geld en vrouwen is ongeveer het­ zelfde als de verslaving eraan. Maar wat betekent 'verbondenheid' dan? In het algemeen verdelen we onze ervaringen in wat we willen en niet willen. als je die echt wilt. 159 . dus zal het ook wel nooit gebeuren. Zoek die verbondenheid. Herbzucht en lust zijn zonder meer twee van de krachtigste drijfveren. maar op basis van ver­ bondenheid en communicatie? Verbondenheid is een levens­ gegeven. Het zou een stuk eenvoudiger zijn als we ons ergens bij aan kon­ den sluiten. scholen enzovoort. Waaar geven we uitdrukking aan? Deze gezamenlijke verkenning is de beweging van verbondenheid. gemeenschap. slechts een ogenblik. werk. en in 158 KINDEREN EN GEMEENSCHAP concretere zin met degenen die ervoor kiezen om hun leven en werk met mij re coördineren. of weglopen voor problemen in lopende relaties en verantwoordlijkheden. Er bestaat een vorm van verbondenheid in ieder leven en de uitdrukkingsvormen daarvan zijn legio. Maar die is er niet. Ik merk dikwijls dat er een zeker cynisme in ons groeit naarmate we ouder wor­ den: er had iets moeten gebeuren en dat is niet gebeurd. Relevanter is een intelligente relatie met de wereld om ons heen. Geld kan vloeibare liefde zijn als het juist wordt gebruikt. Yó�ens mij moet geld realistisch worden gezien voor wat het is: gestolde energie. Volg dat in­ stinct. Leven in verbondenheid heeft meer te maken met het loslaren van de concepten die ons verdelen. In mijn eigen expressie reis ik veel om formeel en informeel met mensen van gedachten te wisselen. Maar voor ieder van ons schijnt er een uitdrukkingsvorm te zijn als we de feitelijke onderlinge verbondenheid omhelzen. dan met iets omtrent verbondenheid. en ik schrijf boeken.

voel ik mezelf steeds meer aangetrokken tot de jeugdige schoonheid van vrouwen van in de twintig. We kunnen een stiekeme verhouding heb­ ben. Als we een spiritueel leven werkelijk serieus nemen. Maar geen van die reacties is bevredi­ gend. Dan duikt er een verruk­ kelijke jonge vrouw of man op.ZOEK GEEN ANTWOORD Kunt u me alstublieft raad geven? Ik ben vijfenveertig. Of we kunnen onze gevoelens verdringen en een leven van de stille wanhoop van onvervuldheid leiden. hoe zouden we onze relatie dan vormgeven en waarom? En hoe zouden we een eerlijke verhouding aangaan met een nieuwe persoon tot wie we ons aangetrokken voelen? Zouden we die persoon op een nieuwe manier tegemoet tre­ den. maar hij kan ook worden gebruikt om het contact met de rest van het leven te vermijden. niet gehin­ derd door het labyrint van gedragscodes dat we in de loop der jaren met onze partner hebben opgebouwd. Uiteindelijk is transformatie de 161 . wat rotale integriteit en communicatie vereist. Een relatie met een ander mens is een geweldige gelegenheid voor ontdekking.' Ze groeien uit tot ingewikkelde gedragscodes waarin we de essemie van het con­ tact met elkaar neigen te verliezen. De meeste relaties zijn gegrondvest op wederzijdse veilig­ heid: 'Ik hou van jou. Waarom staan we niet stil in het midden van die hele toe­ stand om te ontdekken wat er eigenlijk aan de hand is? Wat gebeurt er als we handelen noch verdringen? Waarom omhul­ len we niet alles wat er in ons leven gebeurt aan alle mensen in ons leven? Dat is een radicaal rechtstreekse relatie met onszelf. Eerlijkheid moet ook van toe­ passing zijn op het inzicht in je eigen drijfveren. Eerlijkheid kan je huwelijk verdiepen. als jij van mij houdt. onze partner en het nieuwe object van onze aantrekking. fris. waar de opvatting van ra­ dicale eerlijkheid dikwijls verwordt tot een narcistische ma­ nier om anderen te domineren. waar die ons ook voert. verantwoordelijkheid en doorzichtigheid met elkaar. 160 KJNDEREN EN GEMEENSCHAP Is onze huidige relatie gebaseerd op eerlijkheid en spirituele transformatie? Kan onze huidige relatie het feit aan dat we ons tot anderen aangetrokken voelen? Hebben we een relatie van vrijheid. getrouwd en neem mijn spirituele leven heel serieus. dan moe­ ten we ook eerlijkheid serieus nemen. levenslustig. Naarmate de jaren verstrijken. Ik heb een probleem dat ik niet kan oplossen. We zoeken die frisse hoedanigheid. of hebben we een verdrag dat op veiligheid is geba­ seerd? Als we alle overeenkomsten de deur uit doen. of zouden we weer beginnen met het sluiten van veiligheidsovereenkomsten? Zouden we flirten terwijl we onze fouten verbergen? Zouden we iemand het hof maken door onze partner verborgen te houden? Wat gebeurt er met de magische lading van een nieuwe relatie als die openlijk wordt blootgesteld aan de oude? Wat gebeurt er als het hele spel transparant wordt gemaakt? W illen we het dan nog wel spelen? Mijn reactie op je vraag is als volgt. We kunnen scheiden en hertrouwen. we zoeken de sex. Die eerlijkheid is niet alleen van toepassmg op je communicatie met anderen. Eerlijkheid zal een uitdaging voor je huwelijk zijn. we zoeken de jeugd. Maar eer­ lijkheid zal wel de feitelijkheid van je leven nauwkeurig �an het licht brengen. Eerlijkheid kan je huwelijk verwoesten. blijft er dan nog liefde over? Is er sprake van angst? Als we elkaar nu zouden ontmoeten alsof het voor het eerst was. en in laatste instantie op de aard van je constructie van je zelf als zijnde afgescheiden van het leven.

zelf uit als wat het is: liefde en veiligheid. Beschouw de behoefte aan veiligheid als de basis van je loze tredmolen worden voortgejaagd. maar net als de dorstige vis van Kabir herkennen wij ze niet. on­ geacht hoe die in je huidige bestaan moet worden ingepast. Vertrouw op de stroom van je hartstocht. voldoende geld verdienen om een redelijk gelaten aan de wereld om hem heen. Diep van binnen leeft id ieder van ons de hartstocht om die feitelijke verbondenhe die voor eerst te leven. Deel de zaak. Die is niet rationeel. Laat je masker vallen en je gezicht zien. maar liggen. maar eerder de volledige omhelzing van samenspel tussen angst en onzekerheid met de behoefte aan het leven. maar hoe kunnen we. We hebben meer geld nodig om e-stok veiligheid zeker te stellen. Het hoeveelheid rijkdom. Werk mee met de logistiek van het leven.ZoEK GEEN ANTWOORD KlNDEREN EN GEMEENSCHAP de beweging van verandering in het leven. Kolossale hulpbronnen worden verspild in de eenzame levens in de cocons van de huizen en appartementen in de buitenwijken. dat in wezen veilig en heel is. die goed zijn in het genereren van rijkdom. Ga om met mensen die je visie delen. en achter die wonel-aan-d r gaat blijven we ons leven door hollen. Een levende ge­ meenschap is de grootste generator van welvaart. maar kan de ratio wel als gereedschap en technologie gebruiken !63 . collega's. Maar de geldmetafoo sym­ is die en volledig voorbij aan de essentie van het leven bij biotisch in plaats van individueel. misschien We beschikken allemaal over de capaciteit om een leven te een filantropisch bestaan. met alle economische druk in de 'net voldoende' voor het individu en het overschot wordt over­ wereld van vandaag. Niet als een doel. vei­ Het is net omgekeerd. Communiceer met hen die dat niet doen. Daarin schuilt het geluk. zijn. maar als een integraal onder­ structuren penetreren die in wezen overlevingsgericht zijn en deel van iedere levensuitdrukking. Eerlijkheid is maar De wegen naar financiële welvaart openbaren zich al in ons boodschapper. doelgerichtheid en een activiteit waarmee we ons De mechaniek van holistische welvaart is rechttoe recht­ profileren. Misschien verlies je vrienden. Geef de doelgerichte hartsoebt in jezelf de vrije teugel. informeren en geïnformeerd worden. zorgt ervoor dat de meeste mensen in een einde­ aan. Voor sommigen kan dat comfortabel leven te leiden dat ruimte biedt voor dit onderzoek? een heel eenvoudig materieel bestaan betekenen. of de goed­ keuring van de samenleving. U suggereert dat ons werk 'in het verlengde van onze stilte' moet Holistische welvaart hoeft geen rijkdom te betekenen. Het essentiële element is niet de genereren dat niet wordt gehinderd door financiële druk. inclusief financ 162 Integreer je expressie. je keuken en je auto. Een leven vanuit de zucht naar gemis. maar de angst houdt ons voor om veiligheid te zorgen en dat verlamt ons. Je leven is interactief. je huis. Iedereen kan de denk­ levenswerk. je partner. misschien ook niet. aller leven als kwamumpotentieel. Wijd het overschot dat je zich openstellen voor de actuele beweging van het bewust­ misschien verzamelt aan diegenen die het nodig hebben. voor ande­ ren. De geldkwestie is tenslotte domweg een metafoor voor onze onze kans op overleving. en ligheid drukt zich uit als wat het is: onveiligheid zich­ Leven vanuit de hartstocht voor verbondenheid drukt iële. identiteit. Daarmee is de financiële vraag beantwoord.

Er gebeuren boeiende dingen als we onszelf in een levende Als we in reactie op uiterlijke omstandigheden handelen in plaats situatie plaatsen. zijn we al dood. Je hartstocht leven is niet gevaarlijk. hebben we tenminste geleefd. Als we in het Het vergt juist enorm veel energie om afgescheidenbeid in bekende blijven leven. dat het ingevoerd in de praktijk van ons leven. kan nooit nieuw of creatief zijn. of is het maar een een reeks opvattingen wordt waarmee we vervolgens onze ac­ abstracte en zinloze woordenstroom? Voorts is er bij diegenen tualiteit vergelijken. stand te houden. De actualiteit is de feitelijkheid van ons 164 165 . worden getreden met dezelfde doorzichtige nieuwsgierigheid die we doorgaans alleen maar scheppen in de doorluchtige atmosfeer van een publieke dialoog of een weekendretraire. stabiele en liefdevolle omgeving. Als we sterven aan onze hartstocht. zonder te springen kun je niet weten hoe het is om wel in een afgrond te springen. zitten we dan niet gevangen in de vorm? Vloeit de heelheid van de werkelijkheid niet alleen voort uit vormloosheid? Maar kinderen verlangen dat je verantwoording voor ze neemt. waar de uitdagingen van het leven tegemoet van op de innerlijke beweging. Maar wat Waarom hebt u kinderen? Niets doen en je niet met de doener identificeren vergt enorme concentratie. Niemand kan je vertellen hoe je dat moet doen. recht stuk van een spoorweg gaan. leven. Wat voor gemeenschap gaan we maken vanuit die intensiteit Welke regels heb je voor jezelf opgesteld waaraan het leven van de wil om her leven volledig te leven? Kan dit worden moer voldoen? De moeilijkheid met non-dualisme is. De ele­ menten passie. geld. Je weet hoe het is om niét in een afgrond te springen. Niemand kan het voor je doen. tieke feit van de energie van bewustzijn die zich door ons Zie je dat grote gevaarte op je afstormen? Opzij. hij op een diep niveau de stroom der emoties als cruciale in­ creatieve. maar Dat is namelijk een andere mogelijkheid van samenkomst. dat alles wordt ondergeschikt gemaakt aan het mys­ Kijk langs het spoor. het is onbekend. het element wat moet ik aan met mijn Voor het antwoord op die vraag moet je eens naar een lang.ZoEK GEEN KINDEREN EN GEMEENSCHAP ANTWOORD om iets voor elkaar te krijgen. Her is het integrale gezichts­ punt dat het individu als handelend element en het geheel als Dus misschien is de vraag: kunnen parallelle levens samenkomen? de context samenbrengt. hoewel onder ons met kinderen een grote behoefte aan een veilige. maar die is erg rommelig. Wat parallel was. lijkt samen te komen. formatie over relaties beschouwt. van moment tot moment. dus waarom begeeft u zich in relaties die u afleiden van dat innerlijke brandpunt? bekend is. V lug. Ze zijn juist de uitdrukking Wáarom heeft u zo'n belangstelling voor een doelbewuste leefge­ meenschap? van het leven. leven beweegt. Het is veel erger. Kinderen leiden je niet af van het leven. Hij is niet emotioneel. Heelheid kost geen inspanning. Vergeet niet dat dit over transformatief leven gaat.

om re communiceren met 167 . ietwat verruimd gevoel van 'aanwezigheid� Ik kan me geen an­ dere ervaring met anderen herinneren die ik zo veelzeggend vond Kent u een groepering die het mystieke besef van de eenheid van alle leven tot uitdrukking brengt? Bouwt er iemand aan een sa­ Oe kwaliteit van de groepsdialoog was een weerspiegeling van menleving die is gebaseerd op die realisatie? Heeft de wereld be­ de deelnemers en de roestand van het menselijk wezen. tio. Jouw onbevredigende ervaring van de situatie kan heel goed Er is slechts deze relatie . wat het ook is. Er is slechts dit deelnemers niet bereid de anderen uit de tent te lokken. hoewel het heel eenvoudig is om onze interpretatie ren bij die ons afleiden van wat we onze prioriteiten wanen. Zou het soms kunnen diepgaande en fundamentele relatie met de anderen verlangen. voor je belangstelling hebt om dat experiment te vervolgen. Ik heb tot uitdrukking gebracht wat er heerste en erop gereageerd.ZOEK GEEN ANTWOORD K. gevoelens. Maar nu komen we er dankzij die kinderen achter dat die Elk individu in die zaal . Ik was daar uitgenodigd en ben gekomen. Oe integriteit menteerd. Ik had duidelijk de indruk dat u serieuze relaties met ande­ Ik heb belangstelling voor een leven dar de hoedanighe­ ren wilt ontwikkelen. Alle hoefte aan de capaciteit om een leven van liefde te leiden? verwachtingen die ik misschien heb. waarbij we de uitwisseli ng tot onze rechtstreekse erva­ van mijn leven is de bereidheid om alleen te staan in die visie. ervan te weten. Natuurlijk heb ik zelfniet zoveel ren die de hoedanigheden weerspiegelt die jij zoekt of waar­ bijgedragen om die ervaring te beïnvloeden.plus alles wat door deze door iedereen zijn gedeeld. ring beperkten en onze spraak. maar stuk voor stuk waren de relatie wordt geraakt en dat is alle dingen. Misschien kun jij een situatie construe­ verwacht dan wat er gebeurde. terwijl jij aan iets anders toe bent. De integratie van het mystieke besef met misschien ging het om mensen die gevangen zitten in de ra­ het alledaagse is de uitdaging van het leven.mag een prioriteiten slechts een concept waren. of heb ik niet aan die ervaring gehad. zijn dat vormloosheid. zijn irrelevant. Ik nodig de wereld letterlijk uit gemeenschap leidt. Her valt niet mee om met zekerheid vast te stellen wat er 166 bij die gelegenheid is voor- Ik heb een diepe behoefte bespeurd om de hoedanigheden van dit bestaan te onderzoeken. Wie oriënteerden op. zal het niet doen. wat misschien tot een hogere vorm van den van mijn visie reflecteert. Of leven zoals het is. Ik heb op heel kleine schaal met anderen geëxperi­ ook te overruigen om zich bij me aan te sluiten.jij en ik .of waar ook trouwens . gedachten enzovoort Wie geen andere keus heeft dan meedoen zal dat doen. Er Onlangs heb ik deelgenomen aan een groepsdia/oog met u en veel was maar heel weinig om mensen naar die zaal te trekken. Ik had iets totaal anders om ze daar te houden. vorm en heelheid allemaal een En ieder individu mag in de illusie van afgescheidenheid blij­ enkelvoudigheid zijn? ven hangen. Maar ik heb geen zin om wie dan ties komen. Mij'n gevoel is dat er een heel ander soort zijn om aan dat onderzoek.JNOEREN EN GEMEENSCHAP leven en misschien horen daar lawaaiige. of op zijn minst lieten heinvloeden door een een alternatief heeft. dat experiment deel te nemen via mijn in beeld komt als we tot een directere beschouwing van onze rela­ voordrachten en boeken. veeleisende kinde­ gevallen.

Ze is intelligent en ziet natuurlijk dwars door mijn tweeslachtigheid heen. voornamelijk omdat ik niet wist wat van mijn leven. maar soms heb ik ging om ze re beperken tot iets waarvan. dan hebben men die voor een kind heel geruststellend moet zijn. Zo niet. maar we kunnen ons leven door� vreugde. dan is er een andere vraag die ons in contact brengt met war en hoe wij zijn . veranderen. Deze Ik heb groot venrouwen in de capaciteit van een kind om te actualiteit is ons werkmateriaal om het innerlijk te ontdekken uiten wat het nodig heeft regen een ouder die bereid is te en transformeren. w_e al weren dat het niet waar is. Niet�weten is een Het gevoel van vreugde en vervolgens de schuld over die geweldig dynamisch element. en op een open. op een cyclus te lijken: niet twee dingen. Jij en ik moeten haar mij zou de catastrofe niet schuilen in wat het leven aan slagen overal tot uitdrukking brengen door haar hier tot uitdruk­ in petto heeft. maar de geloofssystemen die we onze kindere king re brengen. krijg. opleggen vanuit onze eigen angst. We voelen ideeën over spiritualiteit. Natuurlijk. Ik wil gewoon waarachtig zijn en uit die expressie voortgekomen. luisteren. Voor liefde. enzovoort) om zich te handhaven. Die ene cyclus . 168 169 . eerlijke manier reageren. dat de moeite waard is te ver� vreugde {en misschien op een zeker ogenblik het gevoel kennen en met je kinderen te delen. de mystiek. Nier� Het is niet nodig om welk kind ook te conditioneren met betrokkenheid Iaat de cyclus voor war hij is. war neerkomt op een po­ Ik heb een goed gevoel over mijn creativiteit. En vervolgens voelen we drenken met die verkenning van alles wat we zijn en doen. De structuren ding van mijn oudste kind. Dat is in wezen een narc1st1sche daad en een een slecht gevoel omdat ik geniet van de erkenning die ik ervoor vermijden van ons eigen innerlijke werk. Onderzoek wat dit berekent in termen van gezinsstructuur. Het geschenk dat we onze kinderen kunnen geven Je vraagt of er ergens behoefte is aan die capaciteit voor is luisteren. deels omdat ik niet die veiligheid van het geloofwil wegne­ Kunnen jij en ik her in onze relatie leven? Zo ja. Misschien kunnen we een cultuur bouwen die het mys­ haar vertellen wat ik ervan denk en toch ben ik bang om dat te tieke besef reflecteert. war volgt. alleen niet wat je daaraan moet doen. mijn betrekkingen en mijn 'gemeenschap' zijn ik anders moest.LOEK GEEN ANTWOORD KINDEREN EN GEMEENSCHAP degenen met wie ik contact heb en om tor enige steun re zijn Ik ben een beetje halfbakken begonnen met een religieuze opvoe� voor diegenen wier noden voor zich spreken. maar eerst: kunnen we her zelf leven? doen. maar een. de drijvende kracht van creativiteit en de essentie en dan weer het schuldgevoel over die vreugde) beginnen van de aangeboren aard van een kind. die is overal nodig. we voelen schuldgevoel. we de nieuwe gemeenschap al. Hoe past 'niets doen' daarin? Uit wat je hebt gezegd krijg ik de indruk dat je dat alles al weet.vereist de Hoe brengen we dat soort spiritualiteit over op onze kinderen? energie van onze betrokkenheid (proberen het re herstel­ len.een soort geagiteerdheid van zijn . want het is de kern van van vreugde over het inzicht in het schuldgevoel na vreugde.

De weerstand tegen die actuali­ en ontwikkelingsfasen re laten ontvouwen.totaal relateren . g en wat hem interesseert. waarom is hij zo diep gegaan en heeft hij zo'n liefde blootgelegd? Waarom is niet iedere relatie zoals deze? Waarom beschikken we over de capaciteit om el­ kander lief te hebben en doen we het toch niet? Met de ouder/kindrelatie is zoveel verleden gemoeid. zijn het conflict. Misschien is dat de reden dat de relatie dikwijls gespannen is. Educatie is niet sie. . is de enige hoop voor alle relaties. of zelfs maar een vergroot gezin. . Ouders manipuleren hun kinderen alsof dat soon die ik tegenkom. Stel dat een relatie niet is opgezet om eve rest van de wereld buiten te sluiten en we een intensi Als interactie hebben met wie er maar belangstelling heeft? we belangstelling hebben voor een relatie met het geheel. Dte en bescherming. niet vanuit is rol als man of vrouw. De p�rceptie van hypocrisie ren�t .de regie heeft en dat het een fictie is dat iets anders de touwtjes in handen heeft. conditionering en gewoonten? mij komt het helen en verbeteren van welke relatie dan ook structuren van onze wereld. Ik heb belang­ gemeenschap. Hoe genezen en verbeteren we die betrekkingen? Laat het idee ouder en kind vallen als her niet langer van een Laren we met elkaar relateren zoals we zijn. kunnen we niet helema al worden gedefinieerd door een huwelijk of een gezin. creatieve schoolomgeving en alle indoctrinatie. een ook. genen en cellen . VeranrwoordehJkhetd ts een natuurliJke et­ genschap voor een kind als het euzen k�ijgt en e conse­ quenties ervan voor zichzelf en ZtJn omgevmg begnJpt. het is de vrijheid voor een kind om na te ja­ � kinderen begrepen over de ontwikkeling van de persoonlijkheid. Her kan veel weg hebben Hoe stelt van het standpunt van de sociaalbioloog dat het lichaam be­ historische man/vrouwrollen? Wát gebeurt er met die rollen als staat voor de levering van generisch materiaal aan de volgende we ons leven bestuderen met de intensiteit die u suggereert? u voor dat we relateren met onze partner binnen de generatie en weinig meer. echtgenoot of echtgenote. of welke variatie daarvan stelling voor relateren . Wát hebt u met betrekking tot uw werk en bij de observatie van � neer Het biologische element schijnt specifieke cognitieve fasen � op de erkenning van de zuivere actualiteit van wat-is en wat wij zijn in de relatie. rebellie voort. Voor het ego. Soms heeft het er teit en de conceptuele mist die de uitdrukking van die weer­ veel van weg dat de biologie . Wij hebben de functie van zorgen-voor Dan verliezen we de zekerheid van her bekende patroon.ZOEK GEEN AN1WOORD KINDEREN EN GEMEENSCHAP gemotiveerde gemeenschap. Waarom gezien al een dergelijk sjabloongedrag nodig? We hebben de dat het niet werkt.met iedere per- toepassing is. Wat gebeurt er als we onze relaties intensief onderzoeke� ? ouderschap zou zijn. Er bestaat een ander soort verken­ ning en die gaar over de inherente relatie die je ontdekt met specifieke individuen in je leven. Waarom heeft een bepaalde ootmoering plaatsgevonden. niet om het kind te conditioneren om op inherente onzekerheid in de relatie. die vrijheid van expres­ een bepaalde manier op ons te reageren. 170 171 .het inherente geheugen van stand is.

een grootse symbiose van het leven die zich manifesteert als Gaia. Laten we aannemen dat we in staat zijn in ons leven een struc­ tuur te scheppen die waarachtig egalitair is en gebaseerd is op de actualiteit. wam dat speel­ goed is nu van hem. maar verliest hij de relatie.ZOEK GEEN ANTWOORD KINDEREN EN GEMEENSCHAP Veel schrijvers op het gebied van de spiritualiteit en de transper­ soonlijke psychologie beweren tegenwoordig dat het ego een nood­ zakelijke fose in de evolutie van het bewustzijn is en een stap op de reis naar verlichting. En zonder die speelkameraad is her speel­ goed niet leuk. Het biologische organisme moet in de wereld leren func­ tioneren. het bevindt zich in het gehéél van het leven. Nemen werkt. Het leven drukt zich via elk van ons uit. Kinderen moe­ Er is een duidelijke biologische en ontwikkelingstaak waar het menselijk organisme doorheen moet en dat bij kinde­ ren kan worden waargenomen. Een vierjarige pakt bijvoor­ beeld een tweejarige dingen af en het werkt. dan mag dat. dat speelgoed heb ik nu. want in­ lichaam. maar er vindt ook een subtieler leren plaats. Maar mij lijkt het veel fundamen­ teler. ment. Niets op tegen. Om dat voor elkaar te krijgen wordt het experi­ menteel. In werkelijkheid is er op alle niveaus een in-elkaar-overlopen van het leven. Maar daar­ mee komt een soort integrale intelligentie en die heeft te ma­ ken met de relatiefunctie. Als je dat proces conceptueel wilt beschrijven en vervolgens concreet maken als ego-ont­ wikkeling. Het heeft niet alleen met overleving te maken. Een deel van dat experiment is erachter komen of het beter is om te nemen dan te geven. Dat is fundamentele intelligentie. We zijn in feite geen soort. Laat me de vraag anders stellen: is het onvermijdelijk dat kinde­ ren opgroeien en een zeljbesef. Het leven zal zich van mijn lichaam omdoen als het niet langer nodig is. Dat zijn maar conceptuele categorieën. Dat is één manier waarop we leren. Je kunt het begin van een waarneming bij hem zien: oké. of is het natuurlijk dat we verbonden zijn? Empathie is in feite bio­ ren het verschil weten tussen hun lichaam en de valse hond een eindje verderop. We hebben elkaar nodig om te overleven. krijgt hij het object. Met andere woorden het ego is gewoon iets waar we doorheen moeten. En dat geldt ook in biologisch opzicht. maar die speelkame­ raad ben ik kwijt. Als hij iets van een ander afpakt. een egobesefonwikkelen? telligentie huist in het leven en komt niet voort uit dit 172 Dus dit lichaam zal doodgaan. Dus is egotisme nu iets natuurlijks. Zéker in het volgende mo­ logisch intelligent. Maar het gaat toch dieper? Wij zijn elkaar. al­ thans op een bepaalde leeftijd. Mis­ schien in het volgende moment. Wát denkt u daarvan? Het zelf als biologisch feit is niet het probleem. De wereld is niet verdeeld in mensen en dieren en plan­ een. En dan gaat u dood Wát dan? De entropie zet in en wat u met een bepaald doel hebt geschapen ondergaat uiteindeijk een metamorfose tot iets anders. Die is hele­ maal niet abstract. Die is ook biologisch. een levende wereld van onderlinge verbondenheid. zoals uw idee over een alternatieve school of de le­ vende gemeenschap. In dat 173 . want het volgende moment is alles wat er is. Weldra leert het kind delen een gunste van de relaties.

maar ik kan ze op de een ofan­ dere manier niet vasthouden. Wat ervaar je eigenlijk in je totale perceptieveld? Wat is zich be­ wust van dat hele perceptieveld? Die diepe stilte. is dar mensen denken: nou ja. Dan gaan ze naar her volgende stelletje woorden en dan weer naar het volgende. jouw lichaam. Ben je 174 175 . Het geheel is het geheel. Dit is gewoon de golfbewe­ ging van het leven. Uiteindelijk kijken ze terug op hun leven en zeggen ze dat her allemaal zinloos was. dat van onze kinderen. Ik maak me geen zorgen over wat er na mijn dood gebeurt. Dat heeft zijn eigen patroon en drijfkracht. Wat zo is Bestaat er een betere manier om te begrijpen wat hier wordt ge­ zegd? Ik hoor de woorden wel. Het punt van entree is stilstaan. Is er een betere manier om te com­ municeren wat u probeert over te brengen? War meesral gebeurt. die woor­ den zijn verwarrend. Ik moet woorden hebben die me nier verwarren. is wat zich feitelijk in deze zaal afspeelt. beseffen dat je in een rela­ tie leeft en kijken wat zich in die stilte wil uitdrukken. familie en vrienden beweegt allemaal hetzelfde leven.ZOEK GEEN ANTWOORD opzicht is het leven dat zich door mijn lichaam. Als je naar de woorden luistert en probeert er garen van te spinnen. De woorden zijn maar wat we doen omdat we nu eenmaal sprekende dieren zijn. zul je het er hooguit mee eens of oneens zijn. die energetisch en dynamisch van aard is. om­ dat het helemaal vol woordbetekenis heeft gezeten.

doet het zeer. Ik dat versterkt of verzwakt kan worden als we bepaalde hande- ben hier niet om aan jou te sleutelen. Nu heb je de vinger op het onderzoek. Dit is wat je leven nu behelst. Het idee dat er iets afgescheidens bestaat vandaag. Woorden bevatten tech­ En wat ga je nu met je leven doen? Stel dat het er niet om gaat om aan jezelf te sleutelen. op de verkenning van Het maakt niets uit. De mensen die dat doen zijn hoogst populaire en gaat. het afgescheiden ego en de bevind je je slechts in het rijk van voor. Dat doen we hier king van heelheid.en afkeur. om met elkaar in stilte te zijn. Je wordt bezield door heelheid. maar als ik dit of dat doe. Kijk nu Ik voel me op mijn best als ik met mensen verkeer waar maar heel weinig woorden zijn en een heleboel stilte heerst. Jij bent een uitdrukking van het leven. Ze hebben een kerngroep. Ik ben hier niet om aan mezelf te sleutelen. Het zou prachtig zijn. Ik ben niet bang voor woorden. is dat spel­ een podium. Keuze. dans. maar eens hoe lang je dat vast kunt houden voordat er een stemmetje zegt: 'Ja. of jezelf te verbeteren. of in de samenleving is? Met al die dingen heeft het niets te Vo. zelfi hier.{g-ens mij bevat muziek die hoedanigheden wel maken. Dat zou de totaliteit ook niet kunnen omvatten. De ruimte kan door de woorden stromen. Via woorden kom je niet in de Allebei. daarom moet ik eraan sleutelen. of is het alles? Dat is het enige dat ik zeg.' Dat stemmetje heeft geen We kunnen deze zaal zo maken dat je stil valt zodra je bin­ substantie. en taal zijn uitdrukkingen van heelheid. Is het niets. nu. Jij bent een uitdruk­ het is de uitdrukking van die verkenning. bloemen en het ergens op lijkt. Leefl blieft als je binnenkomt. Dan Jingen kiezen is illusoir. illu sies. of macht. uiterst krachtige leraren. De ruimte omvat de klank. of door het lied. ruimte. Maar als het leven jou bezielt. verst erking of verzwakking ervan zijn allemaal slechts ideeën. Dus we kunnen het zo ensceneren dat we stilte en een gevoel van immensiteit scheppen. We zouden kunnen zingen. of dat nu in je huwelijk. Anders niet. We zijn in wezen zo gewend om tegen onszelf te praten. of de touw­ nische informatie. Technieken als muziek. Ik weet dat ik jou op 176 177 . Waar gaat het dan om? Omvat klank de ruimte of omvat ruimte de klank? Niets. of om te overleven. in je gezin kenen.ZOEK GEEN WAT zo ANTWOORD IS het ermee eens. dan vind je het leuk. of om rijkdom te verzamelen. omdat ze weren hoe ze dat voor el­ om over onszelf tegen onszelf te praten. Het is leeg. of door de stilte. kunst die dynamische uitdrukking. Het wordt allemaal nog ingewikkelder omdat het zo vlug nenkomt. dansen of te­ tjes in handen te krijgen. Sommigen dragen een bordje met Stilte alstu­ letje over. Het gaat zo snel dar kaar moeten krijgen. of de dans. Zo niet dan niet.

Toen. voel ik me genoopt om te begrijpen waarom dat zo is. We zijn in het nu en de conceptuele wereld gaat ervan uit dat we dat niet zijn. reerd. Het is de stem van het leven. Het denken vindt plaats in het moment en een concept kan We kwamen niet wetend binnen en zo zullen we ook weer in het moment worden gebruikt. Ik probeer nier 'iets beters' te bereiken. die is erg duidelijk. Als ik dat 179 . Dat hebben we dan ontdekt. Dus begin maar aan de verken­ 'tijd' noemen. Het is de stem van de rust of de stilte. Als ik nooit echt een relatie met jou kan hebben. We zijn de uitdrukking van het leven. Ik blijfop een plek waar ik het gewoon niet weet. Dat is tijd. het is geen stem met een lied. nu en op-het-punt-van. Ik kan mezelf op geen ogenblikken interpreteren die het conceptueel kan vangen en enkele manier van dienst zijn. We beschikken niet over de heldere stem van God die zegt: 'Doe nu dit. Het denken doet zich voor in het moment.ZOEK GEEN ANTWOORD WAT zo IS geen enkele manier van dienst kan zijn. Het is geen stem met woorden. als ik in mijn conceptuele wereld relateer. van je leven weer op te vatten. of een verleden dat naar de toekomst wordt gehaald als sprake van een verleden waaraan vanuit het nu wordt gerefe­ Over enkele ogenblikken zul je deze zaal verlaren om de draad voorsp elling. Zojuist hebben we ontdekt dat we hier zijn. Het is vrij van gedachten. Het is waar we ons bevinden. Op dit ogenblik spreekt hij duidelijk Als we terugkijken op ons leven om te voorspellen wat ons te doen staat en we de zinloze chaos van ons verleden aantreffen. ik pro­ beer alleen duidelijk te krijgen wat-is. We bevinden Helderheid woont in het nu omdat vrij zijn van tijd het ons in het moment. proberen we die op de toekomst toe re passen.' Wat we wel hebben is de stem van het moment. dus is er Vreugde. vertrekken. is het denken. Dat is het mo­ ment waarop we zeggen: 'War moeren we doen? Wat heeft het leven te berekenen?' Maar op dit moment is het duidelijk. wezen van het nu is. dat ning van heelheid. In het nu valt er eigenlijk geen concept van te maken. Wat is 'nu'? Wat tref je dit moment aan? Het denken voltrekt zich in de subjecr/objectwereld. met niets relateer. maar kan het moment niet interpreteren. Omdat ik gemerkt heb dar ik. Ik relateer met iets wat insubstantieel is en zich niet­ temin hult in de schijn van werkelijkheid. Het denken kan slechts een reeks 178 Wtarom is dat beter dan in een conceptuele wereld leven? Wát dan nog? Het is niet dat het beter is. Wát nu? Het denken bevindt zich in wezen in het verleden ofde toekomst. maar het moment is niet aan het denken gebonden omdat het tijdloos is.

maar niet alles van het leven. Het is een moment van kwantum potentieel. Het is alleen dat ik ten lange leste kan ontdek­ ken waar ik me bevind. grootse affaire. iemand overlijdt of wordt ziek. maar dat hapje wel beschrijft dynamische staat. In dit moment kan alles gebeuren. want dat ben ik niet Dat is misschien het meest diepzinnige weten dat we in het meer. Er is geen toekomst waar tijd. moeten En vandaaruit kan ik beginnen de wereld op een heel andere we beginnen met het diepe inzicht dat we die niet begrijpen. Het is wat is. dat maar een je je zorgen over hoeft te maken. Als we de aard van het leven proberen vast te stellen. Het betekent dat we iets erkennen Maar ik ben niet meer van de manier waarop het denken functioneert. Het is de afbraak van ons leven. is dit moment. het is nooit ver weg en ik heb niemand nodig om De ontdekking van de dynamische vraag het me te tonen. Het denken aan de conceptuele wereld gebonden omdat ik zijn functie en beperkingen heb begrepen.ZoEK GEEN AN1WOORD onder de loep neem. Er is sprake van een heel hapje van het leven oplepelt. Het is geen diepzinnige. We hebben erg veel In het nu is er geen geschiedenis. We bouwen onze relaties. omvat iets. Hij is nergens. gemeenschappen en andere maatschappelijke structuren rondom onze gedachten op. Ik ben in staat de wereld conceptueel re organiseren. Onze gang door het leven is gebaseerd op concepten. kom ik erachter dat het mislukken van de relatie zich alleen voordoet als ik dit moment rot vele mo­ menten extrapoleer. Je kunt het chaos of krank­ zinnigheid noemen. Die abstracte wereld is niet echt te vin­ den. en jij evenmin. Niet als een kind. Onze gedachten komen ons substantieel en heel voor. Het is nooit ontoe­ gankelijk. energie en cultuur in het denken gesroken. manier te ontdekken. alsof dat het hele leven is. gezinnen. Maar in die barst in onze conceptuele werkelijkheid ver­ schijm iets anders. of misschien kenmerkt het zich als iets 180 181 . leven kunnen bereiken. Of misschien gebeurt het spon­ taan. Maar misschien verschijnt er op een zeker moment een barstje. als het leven in zijn totaliteit. of er voltrekt zich een rragedie. Wat ik wel kan vinden.

cepten kunnen verrichten die niet meer van hetzelfde schept. dan de vorige honderd verklaringen die je hebt geprobeerd. mijn partner. kunnen we ons afvragen essentie ervan. We zijn op relatie met alle mensen in ons leven. leven daar weer naar ligt het voor de hand. antwoord of vorm kan het onbekende omvatten. filoso­ fisch of religieus systeem ook.ZOEK GEEN ANTWOORD DE ONTDEKKING VAN DE DYNAMISCHE VRAAG spiritueels. niet als iets wat goed of slecht voelt. Het kan niet door de conceptuele wereld worden ingekapseld omdat het zich niet helemaal daar bevindt. we in het onbekende áls het onbekende bestaan. Via de conceptuele wereld is er geen ontsnapping aan de Zoek maar uit of dat waar is. dan krij­ zich binnendringt in de relatie met mijn kind. dan raken we misschien gedesoriënteerd. Het plaatst me in een concurrerende relatie. anker nodig. hebben opgebouwd. probeer het maar. Het is geen antwoord. 182 183 . dit punt beland zonder enige verklaring voor het niet-weten. dat en zo voort. of mijn baas? We kunnen ontdekken wat dar betekent in de gen we een psychologische verklaring. Er is geen enkele handeling die we vanuit het bekende of vanuit con­ Maar er moet toch een anker zijn. altijd dynamisch. maar gewoon als het feit dat we het niet weren. Moeten we een anker hebben? conceptuele wereld. Kijk maar of die verklaring beter werkt niet. We zijn op het punt beland dat we niet weten. Wat er naar boven komt uit de afbraak van de conceptuele wereld is niets anders dan een vraag. We weten domweg Nou. We zijn niet spiritueel. Het is in feite de beweging van het leven zelf. Toch niet werkt en gaan over op de volgende. Ik denk dat we hier zijn om defYsieke wereld te ervaren en betere geesten te worden. krijgen we een spirituele verklaring. Vlug proberen we iemand te vinden die kan ver­ wat het onbekende van ons wil. maar niet weten heeft iets erg ongemakkelijks. We zien alleen het abrupte en plotselinge Afgaande op de structuur van het denken. als je stopt en blijft staan in je leven. hebben we een einde van die wereld als onze gids. Het is niets dat kan worden gevat door welk spiritueel. Dat anker heet 'ik'. Is dat een psycholoog. Als her een spirituele leermeester is. iets om je aan vast te k!dmpen. Ik vind het erg onthutsend om te denken dat er gewoon een leegte is en we niet weten waar het allemaal om draait. leven daarnaar. We zijn niet gek. In plaats van te trachten bij het bewust­ Her anker 'ik' betekent dat ik jou moet domineren. Ik heb 'ik' nodig om te Iets van dat onbekende beweegt zich in en door de weten wat me te doen staat. Hebben we de capaciteit om feitelijk in de stilte van geen-antwoord te staan? Kunnen we daarin leven? Niet als in een soort toestand. altijd in beweging is. Wat is het onbekende dat klaren wat er aan de hand is. Het is heel geruststellend om gek of spiritueel te zijn. Is er iets wat we samen kun nen doen? Kunnen we deze verkenning misschien samen doen? Daar is geen antwoord op. Geen enkel We nemen de ene verklaring. Dat is de zijn of bij het onbekende te komen. dat altijd verandert. En als we niemand vinden om de afbraak van onze conceptuele wereld te verklaren. merken dat hij concept. gedissocieerd en geïsoleerd. Het beweegt zich door de relaties die we manier die per definitie verdeelt en zich destructief uitdrukt. Maar dat anker werkt op een conceptuele wereld.

overleven. waarmee ik de omgeving en conceprualisering is opgebouwd rond de overleving van taxeer om te begrijpen hoe ik daarin moet overleven. dat trosje ideeën over mezelf dat jij bedreigt. duwt ons ein­ ik belangrijk. dat me de toekomst het Als ik naar jou kijk. Ik ging naar mijn meditatieleraar. gerespecteerd en intelligent? deloos op weg en gunt ons nooit de rust van waar we ons 184 185 . Het ziet een hand­ hier zit. zie ik jou buiten mezelfen zie ik mijn eigen hoofd leert bieden op de manier waarop ik ook door het ver­ leden ben gegaan. een mantra gekregen. alwaar ik heb geprobeerd het stop te zet­ die conceptualisering zit de angst voor overleving gekoppeld. Precies. Als je niet van me houdt en lelijke vol mensen dat ik wel ken. ten. met mijn hoofd tegen de muur slaan. Ik ben naar mijn beren het filosofisch. Het denken is een mechanisme. In dingen over me zegt. Hoe kan ik het lichamelijk overle­ instantverlichting produceert? De collectieve ervaring tot dus­ ven? Hoe kom ik aan middelen. Drugs. hol. Ik weet dat er maar bepaalde hulpbronnen be­ bij die hulpbronnen komen.LOEK GEEN ANTWOORD DE ONTDEKKING VAN DE DYNAMISCHE VRAAG �arom is die concurrerend? !)at is een wereld van constante taxatie en voorspelling geba­ seerd op het model van het verleden. Kun jij de technologie demonstreren die manieren om te overleven. Die mensen zijn een probleem. Dat kan niet helemaal de wereld van 'wij' omvatten. Misschien ben ik slimmer of rij­ ik de roekomst ook wel overleven. niet ken. Die mensen zijn een bedreiging. vooropgesteld dat ik de­ zelfde gewoonten handhaaf De hele wereld van gedachten ker. Ik heb Ik geloofnog steeds dat er een manier moet zijn om los te laten. Het denken taxeert de omgeving constant om mij te laten Behoorlijk griezelig. Ik heb zoveel geprobeerd. alco­ om inclusiviteit en acceptatie toe te laten. maar ook her psychologische ik. Dat doen we nu constant Kun je dat stopzetten als je wilt? met elkaar. oefenen en iets te bereiken. Misschien ben ik groter dan jij afkan ik sneller Als ik met mensen praat zoals met deze groep. Ik heb er mijn jeugd onder de loep genomen en ik heb rebirthing gedaan. dat 'ik'. taxeert het denken deze omgeving en ziet het een heleboel mensen die ik lichaam. maar aan pyscholoog gegaan. Het kan pro­ Nou. De poging minent? Hoe word ik beroemd? Hoe word ik rijk? Hoe word om te mediteren. Ik heb het verleden overleefd. En ik bleef mijn omgeving maar taxeren op zoek naar subtiele en ingewikkelde Er is geen 'manier'. daarom zal centrum hier. gelokaliseerd in dit 'mij' en ik weet waar de uitgang is. Dat wil zeggen. Dat is de wereld die voortspruit uit dat 'ik'. we zijn doodsbenauwd. kleren en een dak boven mijn verre lijkt te zijn dat het najagen van zo'n technologie ons hoofd? Hoe overleef ik het psychologisch? Hoe word ik pro­ opzadelt met het najagen van zo'n technologie. zou je me hier en nu ten overstaan van al die mensen wel voor joker kunnen zetten. politiek of spiritueel te doen. ik heb geprobeerd het stop te zetten. Ik moet echt het denken is het enige waarvan ik zeker kan zijn het feit ik uitkijken voor jou. niet alleen de overleving van mijn schikbaar zijn.

maar omdat je het feit onder ogen komt dat al die po­ ergens aan vasthouden? gingen alleen maar het tegenovergestelde bewerkstelligen. We proberen constant problemen op te lossen. En doet aan het gevoel van kramp dat plaatsvindt voordat je als we nu eens een punt achter die spiritualiteit zetten? loslaat? Wat is het doel van spiritueel zijn? Dan kun je daar net zo goed Ik heb het gevoel dat ik een muur met vet erop probeer te be­ ook een punt achter zetten. Proberen vreugde vast te houden als een permanente staat is een for­ Soms geefje het op. Het geheel van her leven is niet alleen vreugde. Stel dat je nergens blijft komen in plaats van het scheppen Zal opgeven vreugde brengen? van een cyclus van kramp en loslaten? Je voelt de kramp. gevoel van loslaten schept dat uiteindelijk weer in een kramp Hoezo? Is het eigenlijke probleem niet juist die hele cyclustoesrand? overgaat waardoor de behoefte aan loslaten opnieuw ontstaat. En als je nu eens niet het idee van loslaten schept? Wat ge­ beurt er dan? Stel dat je dat niet eens doet? Stel dat je niets De hele spiritualiteit heeft ons daartoe geconditioneerd. Stel dat je dat niet doet? Wat ge­ is dat we proberen re ontsnappen aan alles wat treurig is. 186 mule voor pijn. ben? Kijk eens aan. Stel dat het niets met loslaten te maken Stel dat je gewoon in die 'opgegeven' staat blijft? Niet als een heeft? En als we nu eens niets doen aan het feit dat we ons idee. Wie ben ik als ik niet spiritueel ben? Wat moet ik doen als ik niet spiritueel Dan word ik moe. je voelt dat je nergens komt. We beun er als je niet door die op-en-neer-cyclus gaar? zullen vreugde niet ontdekken door het na te jagen. 187 . Ik kom nergens. "Wé zijn geconditioneerd om dat te doen.ZoEK GEEN AN1WOORD DE ONTOEKKJNG VAN DE DYNAMISCHE VRAAG feitelijk bevinden. Problemen Je vindt de verruiming waarvoor je hebt geleerd en ervaart horen er ook bij. Kijk maar wat er gebeurt als je overweegt om de spirituele En als je dat blijft doen? weg op te geven. De verslaving aan loslaten en de angst voor de kramp? Er speelt zich een tijdelij'ke opluchting af en vervolgens zit ik weer in de kringloop van m'n gedachten. klimmen. De moeilijkheid met het najagen van vreugde een gevoel van bevrijding. Kijk eens naar de angst. Omdat je erkent dat het idee van loslaten alleen maar een Niets doen is ook een proces. Daar heb je het onbekende. dus schep je het idee van loslaten.

Ik kan wel een manier vinden om me goed te voelen. komt goed. maar probeer geen geluk na te jagen. Misschien zullen we sterven. omdat her terrein Dus heb ik al die dingen geprobeerd en geen van alle werkt van her denken inherent verdeeld is. We pro­ feite wat ons ce doen staat. Er is geen manier om je goed re voelen. Het beren geen staat te scheppen waarin wij veilig zijn. En dat is in permanente staat van veiligheid voor onszelf schept. Hoe dan ook. Vervolgens ga ik een zekere gaat daar helemaal geen energie in. Als je het volgende ogenblik triest bent. Oké. als ik is. Ik zou juist niets doen. er iets in me ontstaat dat zich beter wil voe­ iets buieen mij dat een bedreiging vormt. een subject en een object hebben. Elke ge­ ga niets doen en dat zal me veiligheid brengen. Die gedachtewereld len. helemaal niet. oké. Ieder van ons probeen constant een concept te vor­ Misschien blijven we daardoor hier leeg zitten. Ik vraag alleen of we kunnen zien waar we mee is door met een schone bril naar die overlevingszucht te kijken. prima. bezig zijn. Ben je gelukkig. ik heb het ge­ voel dat ik die muur beklim en nergens kom want hij is vet en door het leven bezield of door die neurociche zucht naar Ik vraag helemaal niets van je. waarin het psychische zelf zegt: 'Ik wil niet sterven. alles te doen. DE ONTDEKKlNG VAN DE DYNAMISCHE VRAAG Ik krijg de indruk dat u daar wilt zitten zonder motivatie om wat dan ook te doen. doe ik niets. een techniek of een levenswijze die een zonder drijfVeren. komt. Als ik me nu dachte verdeelt de wereld. We proberen een staar te ven. Het zal nog steeds universum ce scheppen waarin ik niet voldoende niets doe. 188 189 . dat moet ik niet doen. want ik ga niets doen. als er een gedachte opkomt om iets re Dus nu denk ik: ik ga geluk en verdriet accepteren en alles doen. Elke gedachte heeft een en nu hoor ik iets over niets doen. Ik steek geen energie meer in welke drijfVeer ook die uic mij Nu heb ik het ideaal dat ik niets moet doen aan wat dan ook. En omdat het een verdeelde wereld is. want vroeg oflaat doet het zich alle­ maal voor. ik moet zien te overle­ hele leven veilig is. Ik ben bang dat u het onmogelijke vraagt. bevindt zich altijd me verdrietig voel. Ik voel me verdrietig. roerloos en men.' scheppen waarin ik veilig ben. een gedachte. Dat wil zeggen. want wat ik eigen­ ik wil loslaten. We kunnen duizend jaar mediteren en neurotische denken is weer terug om te proberen dar verdeelde het denken zal nog steeds verdeeld zijn. druk van binnen voelen om niets te doen. niets forceren.ZOEK GEEN ANTWOORD Niets doen zou daar goed op toe te passen zijn. Maar vervolgens merk ik dat. maar wacht even. ik zou toch niets doen? Zelfi los van het element overleving krijg ik de indruk dat er geen drijfteer meer is om wat dan ook om wat voor reden dan ook te doen. Je hoeft helemaal niets aan dit overleving? De enige manier waarop we dat kunnen ontdekken. Er bestaat geen gedachte die heel verdrietig voel. Er is geen reden om op te staan ofte gaan zitten. We moeten psychisch sterven. Ik subject/object-relatie tot de wereld om hem heen. Het kan nooit stabiel zijn. Komt er iets uic het leven zelf dat ons motiveert? Worden we lijk wil is wel iets doen. Dar lijkt me een goed idee. of juist niets te doen met het oogmerk om te overleven.

Wji hebben een sterker 'ik'-gevoel dan sommige andere culturen. Ik heb totaal opgegeven om te proberen er iets aan te doen. kan een concept worden. Probeer maar aan niets-doen te denken. je persoonlijke wereld. Ik heb begrepen dat dat we met het denken moeten relaceren alsof het denken de alles waarmee het denkwezen op de proppen komt. En je onderbewuste dan? je kunt denken wat je wilt. We geloven derbewuste. Dat gedachteproces brengt me precies naar waar ik ben begon· nen. Dus laat dat 'niets grotere groep. Het enige dat we werkelijk hoeven te doen. en wat het hoe dan ook zal doen. De pijn daarvan is groter dan ik nog kan verdragen. bedoeld om het gebonden gedachten.LOEK GEEN ANTWOORD DE ONTOEKKJNG VAN DE DYNAMISCHE VRAAG Ga naar de plek in jezelf waar niets energie steekt in je ik­ doen' maar vallen.jij bent oké. War is dat? rotaliteit is. Je hoeft niets met gedachten. maar je onderbewuste zal overleving najagen ongeacht wat je probeert te doen ofjuist niet te doen. Is er iets anders. of is het slechts een wereld van het denken waarin we strijd voeren met elkaar ten gunste van onze persoonlijke overleving. niet dan?' Is het mogelijk om aan niets-doen te denken buiten de conceptuele wereld om? Het is onze aangeboren drijfveer om dingen rationeel ofconceptueel te doen en u vraagt ons daar uit te stappen. We verdelen gedachten in categorieën die ons een goed gevoel geven en die ons een slecht gevoel geven. deel uit­ maakt van de conceptuele wereld die zich druk maakt om mijn overleving. Daar kun je de denken tegen zichzelf in stelling te brengen. Het zijn maar woorden. stil te krijgen. is begrijpen wat het denken is en het denken laten doen wat het doet. dood van het persoonlijke onder ogen komen. bewuste of superbewuste. waarin we bondgenootschap­ pen en relaties aangaan gebaseerd op 'Ik ben oké. 190 191 . In sommige culturen definiëren men­ sen zichzelfaan de hand van hun relatie tot hun familie of een schreven wordt. We denken dat we oké zullen zijn als kamertje van ons brein blijven. Ik ben niets opgeschoten. Een groot deel van psychologische wereld houdt zich bezig met de poging om de gedachten te voeden die oceanische gevoelens veroorzaken en ma­ jou te ontdoen van gedachten die je angstig en zorgelijk één in gewoon we ken. We hebben het idee dat we moeten handelen omdat we denken. Alles wat gesproken of ge­ Sociologisch is onze uiterst individualistische cultuur misschien een deel van het probleem. en we probe­ onze ren de slechte op afstand te houden. Wilt u zeggen dat je de werkelijkheid zult zien als je het hele denken overboord zet? Het is een verloren strijd om te proberen het denken over­ Het kan me niet schelen wat het denkwezen genereert: on­ boord te zetten. Gebeurt er iets anders als we begrijpen wat het denken is? Gebeurt er iets op dit moment wat we niet merken omdat we zo opgaan in de wereld van het denken? En je zult ook niets opschieten.

'Holistisch' wil zeggen dat noch het individu noch her ge­ Ik heb niet de indruk dat die waarneming van het denken zelf kan komen. Op de een of andere manier moeten we over de conceptualiseren. Het maakt geen enkel verschil omdat ik toch elk mo­ overleven. maar geïntegreerd. Ik heb het denken van mijn ouders gezien. hè? Beide zijn waar. maar heeft capaciteit beschikken die alles omvat en integreert. ont­ houd me je energie niet. niet weggaan. maar ven. dus wat is er mis Niet alleen hebben we onze overleving al veilig gesteld. omdat er nog iets is als het denken afwezig is. Als je niet overal over nadenkt. Het denken zegt ons: 'Laat me niet in de steek. Het denken is de ontken­ denken is. dat van ning van beide. Daarom capaciteit hebben. Het denken kan erover praten. omdat het denken Hij huist niet in het denken. De stamcultuur is anders dan de buitenwijkcultuur in ken zelfzijn eigen beperkingen of is het iets anders dat het ge­ de wijze waarop de onderlinge relaties gestructureerd zijn. Ik ben je bescherm­ poogt iets even immens te bouwen als wat zich afspeelt als het denken afwezig is. Wel het dorp voe­ Wat is dat iets? den. Feit is dat ik beschrijven. Ik bén dat. Ik nodig jou en alle anderen Maar ik bevind me nog altijd in de wereld van het denken uit om die vraag met mij te onderzoeken. waar zit hij dan? bestaan er kerken. maar toch leven we maar door alsof we het niet zullen kan. Dat waar wordt? zijn aanpassingen. We hebben de capaciteit voor. Ik ben er niet bang sant gegeven. En russen wereld die door het denken is geschapen met al zijn pijn. anders is dan mijn overleving. met dood? Het is al gebeurd. moet er iets zijn dat niet aan engel. Daar is hij gewoon niet. er systemen omheen bouwen. Ik zie de om te overleven en dat je nooit dood zult gaan. niet ik en jij. niet afgescheiden. overleven. maar dit lichaam veronachtzamen doet dit lichaam niet Het denken kan er niet bij. Als her denken niet alles is. anders ga je dood. We hebben al te dat me voorhoudt dat ik doodga als ik niet denk. Overleving hebben we dus al be­ trouwen zegt: laat me dan maar doodgaan als het niet anders reikt. en twee haakjes. filosofie en theologie. wel die 'wij' -hoedanigheid waar we zonder concepten de vin­ ' Ik interesseer me voor de vraag of er in het leven nog iets ger op proberen te leggen. het denken van honderd generaties. Laten we op verkenning gaan. Dat is een interes­ wil ik wel onder ogen komen. Als we die er geen toegang en dat vindt het denken heel irritant. een lichaam heb dat gevoed moet worden. Ik ga zelfs lichamelijk dood. je kunt maar beter niet bij de tegensnijdigheid ik heb minder belangstelling voor die wereld dan voor wat er van het denken stilstaan. want ik weet wat het om te leven en we gaan ook dood. dat maar we weten ook dat we zullen sterven. Het denken kan het leven niet helemaal heel wordt veronachtzaamd. 192 193 .ZoEK GEEN ANTWOORD DE ONTDEKKING VAN DE DYNAMISCHE VRMG Communisme structureert hulpbronnen anders dan kapita­ Wie bespeurt de beperkingen van het denken? Bespeurt het den­ lisme. Het ver­ eten. maar er ontbreekt nog altijd een conceptuele uitdrukking van een holistische relatie. onderdak en kleren. Het denken zegt dat je het denken nodig hebt hun ouders. Het vertrouwen zegt: prima. ment doodga. te onderzoeken valt. zul je het niet overle- het denken gebonden is.

De kerngedachte is dat wij dit lichaam zij'n. Het psychologische denken ons niet meer zo zorgen hoeven te maken. en dat is dat we leven. Nu wordt er gesuggereerd dat je nergens 195 . De beweging is niet vanuit het denken naar bewustzijn. kle­ Het lijkt wel alsof er een kerngedachte is die de andere voort­ stuwt. maar het bewustzijn heeft de vinger op ons gelegd. Als we een meeste tijd en energie in onszelf veiliger stellen. eten en hebben lief. Stel je een wereld voor waarin we wel willen dat het lichaam her overleeft. Het leven heeft zijn eigen noden. den en onderdak verlenen./ferschap. Een van de problemen die de kop opsteken als we het zelf proberen kwijt te raken. We leven in een cul­ kan ervan overtuigd zijn dat de kerngedachte geofferd kan tuur die heel rijk en onvoorstelbaar veilig is en tOch steken we de worden. Vimuit die kerngedachte produceren we het streven en de overleving en het slachto. trek ik een trui aan. Het biologische denken dat dit nieren ontwikkelen om ons fysiek te organiseren. is het een feit dat we denken kan problematisch zijn. Dus denken we: ik heb het koud. Vervolgens bevind ik me in een staat van verwarring met een heleboel kortsluiting. En aangezien dat domweg conceptueel is. De kerngedachte is een feit. Als ik het koud heb. Maar magisch genoeg ben ik er nog. dat 'andere' heeft ons bereikt. ben jij er Is er geen verbinding tussen biologische en psychische overleving? Denken we niet dat de overleving van het 'ik' afhankelijk is van de overleving van het lichaam? nog. maar niet meer geboeid worden door roem. Een poosje leek het daar alsof niets doen de entree tot heelheid of bewustzijn was.ZOEK GEEN ANTWOORD DE ONTDEKKING VAN DE DYNAMISCHE VRAAG Nu bereid ik me op mijn eigen dood voor. zoals bij zelfmoord en in oorlogssituaties. � hoeven niets te doen. We ademen. We hebben gepoogd een uitweg uit het denken te vinden naar dat gebied dat we bewustzijn of geloof noemen. neurose en onze psyche. We proberen dat 'andere' niet meer via het denken te bereiken. Zonder andere psychi­ sche behoeften zouden we eenvoudigweg elkaar voeden. Dat is de ineenstorting van de poging om het denken te verlaten. In zo'n wereld zou de verdeling van bestaansmiddelen erg eenvoudig zijn. eet ik. Als ik honger heb. Als onze fY­ lichaam moet overleven is een feit. 194 Het hele dilemma is gebaseerd op de idee dat we ons buiten de actuele ervaring bevinden. Die kerngedachte is geen probleem. Ik heb honger maar dat is niet echt zo. ook al zijn we zojuist gestorven. maar dat is niet echt zo. iers heels. Maar het psychologische Hoe wordt fysieke overleving geestelijke overleving? Misschien zijn we als soort wel in omwikkeling. kunnen we niets anders doen dan onszelf zijn. In die voorberei­ ding sterf ik. Dat is een basisfeit van het zelf. We wilden zien of er iets was dat niers met het denken te maken had. goeie reden hebben. Die kerngedachte is een biologisch feit. glo­ rie. is dat we trachten zowel het biologische als psychische zelf overboord te zetten. Misschien is het primitieve reptielgedeelte van onze hersenen wel verantwoordelijk voor angst. Het kan zijn dat we verschillende ma­ sieke veiligheid vanzelfsprekender wordt. doden we het lichaam. rijkdom en aanzien. Is dat niet boeiend? Er begint zich hier iets anders af te spelen.

over. In feite hebben we geen andere keus dan te zijn wie we zijn. Het is wat het is. het is niet waarop ik reageer. Dus tenhuis in het nu? Het denken genereert het besef van tijd. Het blijft maar doordraaien. Als het denken het nu overneemt. en dit moment en dit moment. Het is er gewoon. het is neu­ dat er geen buiten is. Bij jou is het denken vermenig­ en van ik en jij. Er was geen strijd tussen het denken en het bewustzijn. zijn we in de hemel. verdrietig. bij iemand anders is het een neurotisch proces. Ik weet niet Transformeert er iets door het instorten van het hele kaar­ zeker of ik wel met het juiste antwoord was gekomen. Dat wil niet zeggen dat het denken me gisteren niet in beslag nam. Er is alleen maar wat-is. Dat is wat er nu gebeurt. neuroti­ valt? We zijn gewoon waar we zijn. Is dat einde verhaal? Zijn we gewoon waar we zijn? Er is alleen maar het nu. zich ergens waar het denken je niet kan brengen. Het stuwt me niet voort. Het kaartenhuis stort ÜE ONTDEKKING VAN DE DYNAMISCHE VRAAG in en we zakken weer terug in het denken. Als we in de hemel zijn. Er bestaat geen Ik bedoel dat 'is-heid' zich niet door het denken laat definiëren. en we bevinden ons allebei in de tijd. Hoeveel is twee keer vier? momenten in feite geschakeld zijn tot iets wat we tijd noe­ men. Toen nog steeds aan om te verbeteren omdat we niet goed genoeg je zei dat twee keer vier acht is. 'ik'. Het vermenigvuldigt. geen wereld achtig is. er is geen uitweg.ZOEK GEEN ANTWOORD anders heen kunt dan naar het denken. Stel dat dit waar is? Stel dat er geen keus is en niets te doen Die 'is-heid' waar jij het over hebt en dat kolkende. Er is gewoon wat-is. blij. het denken functioneert nog. tijd-scheppende denken waarover wij het ren. zich niet echt druk om de specifieke inhoud van het denken. of zijn ze verschillend? hel. En terwijl het de touw­ tjes in handen neemt. Het bevindt van het denken los van het bewustzijn. zijn ze hetzelfde. Er is alleen rotisch. Het bewustzijn maakt maar wat nu 1s. Is dat zo? ja. Ik ben blij dat je het mij niet hebt gevraagd. was daar 'is-heid'? zijn. Degene die deze geschakelde momenten ervaart heet Acht. Van­ Is dat aan het denken ontstegen? We suggereren narnelijk juist denken. Hier zit ik. Het spoort ons vuldigen. maar nu voel ik me los van het denken. Kan iemand iets vinden wat niet 'nu' is? We geven alle hoop en pogingen om te veranderen op. Er valt niets te verande­ sche. Maar we kunnen nergens anders heen behalve waar we zijn. Als we in de hel zitten. egocentrische. uit het perspectief van bewustzijn is er geen zorg over het 196 197 . kan ik niet relateren met het kolkende denken. Er is een 'is-heid' die het denken ontstijgt. schept het denken het idee dat al die Maar je kunt nog steeds denken. dan neemt het dit moment \%ar ik me nu bevind. zitten we in de hebben gehad. Het denken vertelt mij niets over de werkelijkheid en wat waar­ wereld van het bewustzijn buiten het denken. Die 'is-heid' gaat dieper dan het denken. daar ben jij.

ZOEK GEEN ANTWOORD DE ONTDEKKING VAN DE DYNAMISCHE VRAAG Het regelt het gewoon. maar dat bewustzijn niet alleen van gedachten is gemaakt. Daar het denken met al zijn gewichtigheid in werkelijkheid niet veel is niets op tegen. te maken heeft met waar we het over hebben. Je kunt zeggen dat het zowel een universum? Wat is daar? Kijk eens naar Internet. omdat maakt zich nergens druk om. kun je proberen te incorporeren in een filosofisch Laten we her universum nemen en daar het bewustzijn van standpunt.kunnen we gemoede­ denk je dan soms: krijg ik dar? Ben ik daar? Als her denken lijk naar het denken kijken als we het bewustzijn hebben be­ zich tot her bewustzijn wendt. eigenlijk een uitstekend model voor denken zonder een vorm 198 199 . wereld van het denken. anders zouden we god-weet-wat eten. maar het is wat het is. Het zoekt naar beter of slechter. Of zijn verschil. Het enige dat we hoeven te doen. Daar Als je het denken van het universum aftrekt. Is er wel dekken war het al dan niet is. Dat kan zich manifesteren midden in wat we proberen te beschrijven. Dus opnieuw kunnen we zien dat mooie rijpe appel in plaats van die groene wormstekige. die per definitie neurotisch is. Het denken heeft de hoedanigheid van verde­ Je schiet er niets mee op. of je kunt naar je eigen wezen kijken om te ont­ aftrekken. goed of kwaad. Wat het denken ook teweegbrengt. ken en de wereld van het bewustzijn. Bewustzijn is volledig inclusief terwijl het denken maar een onderdeel van het bewustzijn is. � willen gedachten en bewustzijn een en hetzelfde? Het lijkt erop dat bewustzy·n een staat is waarin geen voorkeur is voor goed ofkwaad een goed bewustzijn. Als je je ergens van bewust bent. bedoelen we een idee. lji kt het me vrij duidely·k dat het denken uit bewustzijn bestaat. geen slecht bewustzijn. Maar wat is nu de relatie van het den­ Als er twee werelden zouden bestaan-de wereld van her den­ ken met het bewustzijn? Als we het over bewustzijn hebben. blijf je dan met mag geen misverstand over bestaan. reikt. Mijn denken deugt waarschijnlijk niet. Wat ik ook over bewust­ bewustzijn als restant zitten? Laten we dat eens omdraaien. Dat is bewustzijn van gedachten is als de gedachten zelf. geen verdeling. maakt geen enkel ja. De beweging vanuit het bewustzijn len. besteed je er gewoon aandacht aan. is wegwezen uit de Dat geldt voor ons allebei. Ik vind dat ik meer bewustzijn moet hebben. Daarom eten we die de inhoud van het denken. Als wij het over bewustzijn hebben. \Vttt is bewustzijn? Is het een staat van zijn ofeen ervaring van zijn die zich aan beschrijving ofhet denken onttrekt? 'Wit de relatie tussen het bewustzijn en het denken aangaat. Dat schijnt een van de hoedanigheden te zijn. maakt het zich erg bezorgd. het is alles. Die bemoeit zich nier echt met dit deel uitmaakt van zijn mechanisme. dus blijft het restproduct denken over. zijn zeg. dus bevinden we ons op het terrein van het denken. Er is Die beweging van het denken naar het bewustzijn is hopeloos.

Het is maar dit. de gaten te krijgen dat er zich in doen of niet. Dat die ruimte geen twee dingen sum is dat we kunnen beschrij­ het eigenlijk een unitair univer . � tets. levensvormen. we weten het ter komen? We zijn nog nog altijd niet.ZoEK GEEN ANTWOORD van intelligentie. maar juist door het totale stake _ elrk mlJ. Hier­ ons als werkmateriaal ten diens nergens heen. vermenigvuldigen en zich aan het voortplanten. �n van het bewustzijn. een richting. wordt het getrans­ formeerd. N� ning. iets. Als het denken zich voordoet met bewustzijn. In die 'wals-het-is-heid' volgde het bewustzijn gewoon het denken. doet het? Ik ben met die beweging van het bewustzijn? Wat maar er gebeurt wel de doener en jij bent niet de doener. Wat is intelligentie? Kunnen we misschien zeggen dat den­ ken en bewustzijn in één zijn. maar er is geen aanwijzing van intelle­ gentie. het denken beweegt. We kwamen daar en stortten weer terug naar de plek waar we ons bevinden. Reuze ontspannend. m: wat IS is de verkenning veranderd van: hoe herst . is 'nu'. een technologie van doen. maar slechts een. er is alleen voor of hierna bestaat niet. We dachten dat we het raadsel ontsluierd hadden. D e vraag is: hoe onderroeken we dit iets-anders? We zijn begonnen met niet-weten. het transformeert de gedachten ook. We dachten dat het denken niet kosjer was en we ergens anders heen moesten waar het wel kosjer is. maar het perspectief is niet meer 'ik'. . zodat ze integraal en ondeel­ baar zijn? Geloof me niet op mijn woord. Bewustzijn lijkt communie met zich mee te brengen. Kunnen we bewuster worden dan we al zijn? Valt er ergens ons nu bevinden. We beginnen in afspelen. precies zoals het is. maar het is het bewustzijn dat stzijn in ieder van We hebben de beweging van het bewu niet do�r onze inspan­ ons bespeurd en dat voltrekt zich _ n van msp� �mg. omdat het bewustzijn niet alleen gadeslaat. daar weten we te staat. in de relatie met ieder van jullie. exploderen. Het is een leven op zich. ezellen m de levende ging aan elk van jullie om mij te verg nt van wat het le­ dialoog en dat komt neer op het experime ven kan zijn. waarin 'is­ he en te gaan? Waar we Het denken kan zich voor­ beid' of bewustzijn aanwezig is. Kijk in je eigen wezen en zie maar of bewustzijn het denken doordrenkt. of dat we ons minder dat we proberen bewuster te word niets van. Het denken dat doordrenkt is van bewustzijn heeft het karakter van heelheid. Daarin huist iets potentieels geen inert universum. Het is denken met een stuwkracht. want het enige dat bewust voelen. de doordrenking door voltrekt zrch m dra­ het doen van iets vanuit bewustzijn. van de be':eging Ik ben geïnteresseerd in het onderzoek _ het bew�stz�Jn. we gaan of dynamisch. tOenemen. Nu is er sprake van iets anders. Die wereld van eenheid en veelvoudigheid is niet wat we conceptueel hebben beschre­ ven als onbetrokken en in zekere zin geïsoleerd. We dachten dat we het wisten. Nret ven als bewustzijn dat zich door en. Het denken dat contact maakt met bewustzijn is veranderd. Er zijn virussen. Het is ook niet de wereld van het denkwezen dar neurotisch betrokken is. Het Dus is :nijn uitnodi­ loog. En we weten her nog steeds niet. is het moment. . een energie. Die massale hoeveelheid informatie is aan het uitbotten. Nu doen we wel We zijn gepromoveerd van mets-doen iets doet. Het heeft iets wat verzamelt en verbindt. 201 . Hoe kunnen we daarach200 DE ONTDEKKING VAN DE DYNAMISCHE VRAAG steeds op verkenning. Maar ook dat was maar een idee.

Onze wereld is een wereld van het denken. Dat besef is dat we in een wereld leven die be­ staat uit onze concepten. precies zoals het is. een we­ reld van liefde. Het denken. Anders niet. gemeenschap. zaken doen. Dat diep genestelde schisma weerspiegelt zichzelf in elk woord en symbool dat we gebruiken. Het is een simpel besef. Het is een diepzinnig besef. vereeuwigd en versterkt. is de basis van onze individuele identiteit en onze maatschappelijke rea­ liteit.ZOEK GEEN ANTWOORD Wat is het potentieel van nu? Wat is de uitdrukking van nu? Wat is de vorm van de relatie. tot uitdrukking gebracht in taal. een wereld van intelligentie. educatie. gedachten en conditionering. met het gevolg dat we ons in ons leven constant door een reeks keuzen bewegen: juist door de structuur van ons gedachteproces wordt het of/ of-paradigma geschapen. dat per definitie wat heel is in tweeën verdeelt. Die ontdekking is heel eenvoudig en altijd voor ieder van ons beschikbaar. als het onze wereld ver­ Nawoord plettert en als het onze wereld reconstrueert. 202 203 . Het geloof ontstegen Ieder van ons zal een ontdekking in zijn leven moeten doen als we de totaliteit van ons menselijk potentieel willen leven. van onze hele maatschappelijke en conceptuele struc­ tuur? Dat is de vraag die het bewustzijn schijnt te stellen als het zich door onze wereld beweegt. Iedere gedachte bevat een sub­ ject en een object omdat het een denker en een gedachte bevat. Dit is een wereld van bewustzijn/denken.

verwoesting en chaos .ZOEK GEEN ANTWOORD NAWOORD Dat verdeelde perspectief vernietigt ons. Tenslotte is het geheel al die elementen en de rest. Laat het leven ons ont­ schikken en voorspellen van de wereld via het denken is zon­ dekken.opeens vrij worden van zijn ver­ deeldheid? 204 205 . de ongeïndividualiseerde energie van het bewustzijn. Het verdelen. Wij zakken ineen in het tijdloze geheel. ziekten over­ wonnen en oorlogen beslist. Bij de verkenning van die merkwaardige paradox van het denkwezen. En het winnen van een oorlog betekent in de eerste plaats dat hij begonnen moet worden.de we­ reld van ons eigen denken. rang­ Laten we dat in ons leven ontdekken. de illusie van de tegendelen en op dat moment zakt de wereld ineen in een tijdloos geheel. Nieuwe gedachte­ structuren kunnen we niet bouwen. Het geheel is wat wij zijn. Onder de bruggen die door het denken wor­ den gebouwd. niet in taal en het huist in geen enkel standpunt. Maar dat is precies de reden waarom het niet werkt. Het verdeelde standpunt vernietigt de wereld waarin we wo­ nen omdat het niet in staat is het geheel te zien. Domi­ nantie is blind. geloofssysteem of in welke filosofie dan ook. Het geheel bevindt zich niet in het denken. Her onderzoek van die conceptuele wereld van verdeeldheid brengt ons geen ant­ woorden. der meer effectief. Nieuwe ziekten vervangen de­ gene die door het denken worden genezen. We denken alleen maar van niet. Zo worden bruggen gebouwd. We zien de verdeling van het denken. slapen mensen. Wat brengt zichzelf vanuit dat geheel tot uitdrukking? Hoe gaan we leven en relateren? Kan de totaliteit van het leven. Conclusies zijn niet te vinden. alles wat we zijn doordrenken? Kan de wereld die door het denken is opgebouwd met zijn geweld. stuiten we op iets grappigs. Het is een dominante kracht.

CO 80306 InDialog@aol. Colorado. Hij woont in Boulder. zoals: All Tagether Now International P.O.com .Over de auteur Steven Harrison is de schrijver van Doing Nothing. Box 7111 Boulder.doingnorhing. Being One en Getting to Where You Are.com . een liefdadigheidsorganisatie die hulp ver­ schaft aan straatkinderen en daklozen in Nepal.alltogether. Box 6071 Boulder. Belangstellenden kunnen schrijven naar: Steven Harrison P. Hij is de stichter van All Together Now International. CO 80306 AllToNow@aol.O.com www Alle opbrengsten van dit boek gaan naar organisaties zonder winstoogmerk.org www 207 .

Voor een overzicht van onze andere titels kunt u kijken op www.com of een folder aanvragen bij: Sarnsara Uitgeverij bv Herengracht 341 1016 AZ Amsterdam Telefoon: 020 .com 208 .5550366 Fax: 020.5550388 E-mail: info@samsarabooks.samsarabooks.