You are on page 1of 17

Zasada prawa do obrony jest zasadą skodyfikowaną i wynika wprost z

przepisów kodeksu (art. 6 kpk) To dyrektywa w myśl której oskarżony ma prawo
bronić w procesie swoich interesów osobiście jak również za pośrednictwem
obrońcy. Jest to podział na obronę materialną – art. 16 kpk (obowiązek informacji
prawnej), art. 300 i 175 kpk i obronę formalną wynikającą z art. 79 kpk.
Obrona w procesie karnym
Ze względu na charakter ustanowienia

nieobowiązkowa

obowiązkowa
z wyboru
z urzędu

ze względu na sposób powołania

Obrona obligatoryjna (art. 79 § 1 kpk):
 głuchy, niemy, niewidomy
 nieletni
 osoba co do której zachodzi wątpliwość co do jej poczytalności
Art. 79 § 2 kpk – ze względu na inne okoliczności uwzględniające obronę (gdy sąd
uzna za stosowne)
Art. 80 kpk – obligatoryjna gdy Sąd Okręgowy jest w I-szej instancji jeżeli
zarzucono oskarżonemu zbrodnię lub jest pozbawiony wolności
Art. 81 kpk – wyznaczenie obrońcy z urzędu (kto wyznacza)Prawo do obrony
realizowane jest również przez organy procesu karnego, które mają w zakresie
ustaleń realizować prawo do obrony.
Art. 86 kpk – przeanalizować (ile można mieć obrońców, w jakiej formie, zakres
działania – 84 kpk, obrona uboga, gdy go nie stać)
Zasada (ex oficio) postępowania z urzędu – jest to dyrektywa w myśl której
postępowanie może być prowadzone z własnej inicjatywy organu kierowniczego
niezależnie od czyjegokolwiek żądania czy stanowiska. Wynika ona z art. 9 § 1
kpk. Zdominowała ona postępowanie przygotowawcze.
Zasada legalizmu – skodyfikowana w art. 10 § 1 kpk – polega na obowiązku
ścigania przestępstw ściganych z urzędu. Obowiązek ten powstaje wówczas, gdy
wystąpi fakt uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa. Zasada ta
dotyczy zarówno wszczęcia jak i kontynuowania procesu.
Z zasadą tą w
ścisłym związku pozostaje obowiązek zawiadamiania o przestępstwie (art. 240 kk
i 304 § 1 kpk)
Obowiązek zawiadomienia o przestępstwie

Są to tzw. 12 § 1 kpk. zagrożony karą do 5 lat . o zabezpieczenie wykonania orzeczenia na mieniu oskarżonego – art. 14 § 1 kpk. Z urzędu mogą być wszczynane i prowadzone postępowania o odtworzenie akt . Dochodzenie roszczeń majątkowych o przestępstwa art. Oportunizm niewłaściwy i oportunizm rzeczywisty właściwy. zażalenie na określoną czynność. 324 kpk). To dyrektywa zgodnie z którą organ procesowy prowadzi postępowanie tylko na żądanie innego uprawnionego podmiotu. apelacja. 161 kpk. 128. Wyróżniamy też skargi incydentalne np. 3. Zasada skargowości – skodyfikowana w art. wniosek o odszkodowanie za niesłuszne aresztowanie. Wyjątki od zasady skargowości: 1. 291 kpk. Opracować. 134. Zasada oportunizmu. wniosek prokuratora o zastosowanie środka zabezpieczającego (art. 130. kasacja. Wyróżniamy także skargi etapowe warunkujące określone stadia postępowania. 252 kk Ustanawiając zasadę legalizmu obowiązujące przepisy przewidują środki prawne jej przestrzegania. Żądaniem takim może być skarga uprawnionego oskarżyciela i jest nią akt oskarżenia. wniosek o warunkowe umorzenie. 415 § 5 kpk. 304 § 1kpk osób fizycznych – art. 240 kk instytucji państwowych i społecznych – art. 148. kontrolą objęto wszystkie te decyzje które tamują rozstrzygnięcie. 166.prawny społeczny – art. Wyraźnym przejawem jest art.art. Przepis ten nie daje oskarżycielowi możliwości zaniechania ścigania jako niecelowego. 304 § 2 kpk Przestępstwa ścigane z urzędu – 118. . jeżeli orzeczenie wobec oskarżonego kary byłoby niecelowe ze względu na rodzaj) Obowiązywanie zasady legalizmu w sprawach ściganych na wniosek – art. W postępowaniu przygotowawczym i sądowym. obligatoryjność tą podkreśla § 2. 163. 60 § 1 kpk – uprawnienie do inferencji ze względu na interes społeczny. Natomiast na gruncie trybu prywatno-skargowego zagadnienie legalizmu i oportunizmu jest aktualne w sytuacji przewidzianej w art. 140. skargi zasadnicze. 127. Przeciwieństwem zasady legalizmu jest zasada oportunizmu pozwalająca prokuratorowi na rozważenie celowości ścigania karnego pomimo istniejącego podejrzenia popełnienia przestępstwa. pozew cywilny. Postępowanie w sprawach nieletnich (sędzia wszczyna i rozstrzyga) 2. 11 kpk – umorzenie absorbcyjne (występek.

..p.k.k. 542 k. jeżeli akta sprawy wskazują na istotne braki tego postępowania. 398 § 2 k..p.). wniosek o ukaranie z art. 62 k.).Zasada skargowości w ujęciu konkretnym została sformułowana w ustawie w art.k.).k.k. przeciwko którym toczy się postępowanie. 552 k. albo dotyczyć kwestii odszkodowania za oczywiście niesłuszne tymczasowe aresztowanie lub niesłuszne skazanie (art. 252 i 270 k.). 345 § l k. Sąd może jedynie przekazać sprawę prokuratorowi w celu uzupełnienia śledztwa lub dochodzenia. Jest nią też pozew cywilny (art.). W obecnym stanie prawnym pozbawiono sąd możliwości zwrócenia sprawy prokuratorowi w celu rozszerzenia postępowania na czyny osób nie pociągniętych do odpowiedzialności karnej pozostające w ścisłym związku z czynami osób.k.-). 482 k. i dotyczy postępowania sądowego. zwłaszcza na potrzebę poszukiwania dowodów. wniosek prokuratora o zastosowanie środka zabezpieczającego (art. procesie wpadkowym. 86 k. sprzeciw od wyroku zaocznego art.p. Ramy przedmiotowe aktu oskarżenia mogą być rozszerzone na wniosek oskarżyciela. ponieważ zasada skargowości dotyczy momentu wszczynania procesu.k..p. 332 i nast. 506 § l k. Wyraża regułę.p. sprzeciw od nakazu karnego (art. który go zastępuje (np.k.p.). stwierdzając. Odstąpienie oskarżyciela publicznego od oskarżenia nie wiąże sądu.. 398 § l k.p.p.). Sąd może rozpoznać to nowe oskarżenie. 7 k. Kwalifikacja prawna zawart.k. ujawniony w toku rozprawy.).p.k. 14 k.p.p.p. kasacja (art. żądanie przekazania sprawy o wykroczenie na drogę postępowania sądowego (art.). zażalenie w kwestii środków zapobiegawczych (art.k. 459 k. 444 k.). 519 k. k. Skargi te z reguły odnoszą się do kwestii zasadniczej tj. j.. Skargą w procesie karnym jest nie tylko akt oskarżenia. Sąd związany jest ramami podmiotowymi i przedmiotowymi aktu oskarżenia.k. odpowiedzialności mogą jednak odnosić się do kwestii pobocznych np.p.a w akcie oskarżenia nie wiąże sądu. zażalenie (art.). Wyjątek stanowi ustne rozszerzenie aktu oskarżenia w tzw. Rozpoznanie sprawy na tej samej rozprawie wymaga zgody oskarżonego (art.k.p. gdy nie zachodzi potrzeba przeprowadzenia postępowania przygotowawczego.k.p.k. jeżeli zarzuci on inny. Określa ją art.p. skarga apelacyjna (art. Sąd jednak w razie dostrzeżenia możliwości zmiany kwalifikacji musi uprzedzić o tym oskarżonego.k.k. 14 § 2 k. Zasada swobodnej oceny dowodów jest nierozerwalnie związana z zasadą prawdy. czyn przestępczy. Wyjątkiem od zasady skargowości jest uregulowanie zawart.p.p. Jego zgoda może być uzależniona od ogłoszenia przerwy na przygotowanie obrony przed nowym oskarżeniem. 324 k.k. 399 k. Żądanie to w procesie przybiera formę aktu oskarżenia (art.). Akt oskarżenia i inne akty jako skargi procesowe wymagają formy pisemnej.p.).).) lub innego aktu procesowego.).k. czy też w kwestii wymierzenia kar porządkowych (art. że organy postępowania kształtują .p.k. zaś dokonanie niezbędnych czynności przez sąd powodowałoby znaczne trudności (art. Zmiana kwalifikacji czynu nie może wychodzić poza ramy oskarżenia (art.e w art. wniosek o wznowienie postępowania (art. 290 k. Skargą w procesie karnym określa się wniosek uprawnionego podmiotu skierowany do sądu inicjujący wszczęcie i przeprowadzenie postępowania oraz wydanie rozstrzygnięcia.p.w. 509 § 2 k. że sąd wszczyna postępowanie na żądanie uprawnionego oskarżyciela lub innego uprawnionego podmiotu. W razie odroczenia rozprawy prokurator zobowiązany jest wnieść nowy lub dodatkowy akt oskarżenia (art.

W przeciwieństwie do zasady swobodnej oceny dowodów teoria legy dowodów (ustawowej oceny dowodów). Kontrolę oceny dowodów spełnia organ rozpoznający środek odwoławczy (zażalenie lub apelację).k. a me na innych dowodach i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych. Przekonanie sądu podlega kontroli procesowej.). 170 § l pkt. 249 i 258 k.k. wiąże sędziego odpowiednimi regułami.p. Zasada swobodnej oceny dowodów dotyczy wszystkich dowodów. że okoliczność nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia (art. a także ocena nieprzydatności dowodu do stwierdzenia danej okoliczności (art. a także dlaczego uznał akt za udowodniony lub za nieudowodniony oraz dlaczego uznał fakt za istotny lub za nieistotny.prawo nieudzielenia odpowiedzi) lub z zasad procesowych i ich gwarancji (np. Sąd pierwszej instancji musi w uzasadnieniu wyjaśnić dlaczego oparł się na tych.p. ocenianych swobodnie z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego.). 438 pkt.e na zeznaniach co najmniej dwóch świadków. Sąd oddala wniosek dowodowy jeżeli przeprowadzenie dowodu jest niedopuszczalne (art.k. Swoboda w ocenie nie oznacza dowolności.zakaz dowodowy.k. wniosek o przeprowadzenie przesłuchania przy zastosowaniu narkoanalizy lub hipnozy). że opinia biegłego jest niejasna lub niepełna. aby skazanie było opart. Sędzia nie jest skrępowany żadnymi regułami dowodowymi. Zaskarżone orzeczenie ulega uchyleniu lub zmianie w razie stwierdzenia błędu w ustaleniach faktycznych. dla udowodnienia danej kwestii (ocena aprioryczna). art.p. 322 k. umorzeniu postępowania przygotowawczego (art. 170 § l pkt. 2 k. albo też jeżeli takich zeznań nie posiada skazać nie może (teoria negatywna).3 k. 182 . Jest to dyrektywa nakazująca wszystkim organom procesowym przy ocenie dowodów kierować się swobodnym uznaniem ukształtowanym z uwzględnieniem wiedzy. może zażądać uzupełnienia opinii przez tego samego biegłego albo powołać nowego biegłego (art.) oraz że okoliczność została już udowodniona zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcy (art. 183 k. Swobodna ocena jest bowiem kontrolowana w postępowaniu apelacyjnym.k.k.swe przekonanie na podstawie wszystkich przeprowadzonych dowodów.3 k.p.). Swobodna ocena dowodów.p. Reguły takie to np..k.2 k. wymaganie. Jeżeli sędzia dysponuje takimi dowodami to musi skazać (teoria pozytywna).p.). Ocena . 178 . Chodzi zwłaszcza o ocenę dowodów przy: odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego (art.p..k. 201 k.p.p. biegły nie udzielił odpowiedzi na wszystkie pytania. Na podstawie przeprowadzonych dowodów wyrabia sobie przekonanie. Niedopuszczalność dowodu wynika z przepisu (np.p. na którym opiera swoje rozstrzygnięcie. gdyż np. Jeżeli sąd uważa. . Oceną aprioryczną jest uznanie sądu.). Sąd ocenia wszystkie dowody swobodnie. przyjętych za podstawę orzeczenia. 305 k.. jeżeli ten błąd mógł mieć wpływ na treść orzeczenia.) itp. Następuje też w postępowaniu przygotowawczym. 170 § l pkt. kontrolowana przez organ wyższej instancji.k. Sąd ocenia dowody po ich przeprowadzeniu (ocena aposterioryczna) dokonując oceny każdego dowodu z osobna oraz dokonuje oceny kompleksowej. Podstawą prawną dla tej kontroli jest przepis art. Sąd ocenia również przydatność zawnioskowanego dowodu lub ewentualność dopuszczenia dowodu z urzędu.. 170 § l pkt..1 k.k.) stosowaniu środków zapobiegawczych (art. w tym zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego.prawo odmowy zeznań. ma miejsce nie tylko w postępowaniu jurysdykcyjnym.

p. przesłuchanie co do treści zarzutów.p.„każdy. gdy dowodu nie da się przeprowadzić (np. Konstytucja (art. że oskarżonemu przysługuje prawo do obrony i prawo do korzystania z pomocy obrońcy (art.).).p.3 Konwencji). ma prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania.k.).).p. przeciw komu prowadzone jest postępowanie karne. porozumiewania się z obrońcą. Przepisy prawa międzynarodowego stanowią. jeżeli ustawa zwalnia od wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutów (art. 175 § l k. uzasadnienie tego postanowienia na żądanie podejrzanego (art.k. siadania rezerwy odpowiedniego czasu i możliwości przygotowania się do obrony. gdy ustawa wyraźnie tego obowiązku nie stanowi (art. Organ prowadzący postępowanie ma obowiązek pouczyć uczestników postępowania karnego o ciążących na nich obowiązkach i przysługujących im uprawnieniach.k. Obrona materialna nie jest więc działalnością tylko oskarżonego ale każdej osoby. że oskarżony ma prawo do niezwłocznego otrzymania szczegółowej informacji w języku dla mego zrozumiałym o istocie i przyczynie wniesionego przeciwko niemu oskarżenia. a jeśli nie ma wystarczających środków na pokrycie kosztów obrony.p. świadek zmarł) (art. 4 k. art. Zasadę prawa do obrony oskarżonego normują przepisy prawa międzynarodowego (art. 6 k. Oskarżony ma prawo składać wyjaśnienia.). 2 stanowiący.k. To prawo do informacji ma ważne znaczenie dla realizacji obrony materialnej i wynika też z zasady bezstronności (art. Może on w szczególności wybrać obrońcę lub na zasadach określonych w ustawie korzystać z obrońcy z urzędu") oraz przepisy prawa wewnętrznego (art. aby osoba niewinna nie poniosła odpowiedzialności karnej albo aby oskarżony nie poniósł kary niewspółmiernie surowej oraz prawo oskarżonego do podejmowania czynności w celu odparcia zarzutu albo w celu zmniejszenia dolegliwości procesowych. 14 ust 3 Paktów. informację o treści zarzutu w razie przesłuchania osoby przed wydaniem postanowienia o przedstawieniu zarzutów (art.p. 6 pkt. jeżeli nie rozumie lub nie mówi językiem używanym w sądzie (art. 4 k. 170 § l pkt. do bezpłatnego korzystania z pomocy obrońcy wyznaczonego z urzędu. Oskarżony bowiem musi wiedzieć przed czym ma się bronić.k.p. 14 pkt.) W doktrynie rozróżnia się obronę materialną i obronę formalną. Obrona materialna obejmuje nakaz działania organów procesowych mających na względzie. Kluczowe znaczenie dla obrony materialnej ma przepis art.k. gdy wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości. 6 ust 3 Konwencji).aprioryczna obejmuje również przypadek.3 Paktów.. 6 k.k. która wykonuje czynności korzystne dla oskarżonego. art.k. a także w miarę potrzeby udzielać im informacji w wypadkach.k. 313 k.). korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza. że . Czynności w ramach obrony materialnej ułatwiają przepisy przewidujące: obowiązek wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutów (art.p. 16 § l i § 2 k. przesłuchania lub spowodowanie przesłuchania świadków oskarżenia oraz żądania obecności i przesłuchania świadków obrony na takich samych warunkach jak świadków oskarżenia. 313 § 3 k. 308 § 2 k. bronienia się osobiście lub przez ustanowionego przez siebie obrońcę..). 42 ust.k.).p. Nie ma jednak obowiązku składania .p. jeżeli ustawa tak stanowi. który stanowi. 473 k.k. Prawo do obrony jako zasada konkretna sformułowane jest w przepisie k.p.

że poczytalność oskarżonego nie budzi wątpliwości. 316 . 3. głuchy. 80 k. Realizację czynności w ramach obrony materialnej umożliwiają: przepisy o udostępnieniu akt (art. Z przyczyn podmiotowych ma to miejsce gdy oskarżony jest 1. W szerszym zakresie realizowane jest prawo do obrony w postępowaniu jurysdykcyjnym. składać oświadczenia i wnioski dowodowe.wyjaśnień. 2. Wnioski dowodowe podejrzany może składać zawsze na piśmie lub bezpośrednio przy składaniu wyjaśnień (art. Udział obrońcy .udział w czynnościach niepowtarzalnych.p.p. — dowód z opinii biegłego).k.). składać oświadczenia i wnioski dowodowe. 321 § 5 k. a gdy oskarżony w drodze tworzenia fałszywych dowodów lub drodze innych podstępnych zabiegów kieruje przeciwko określonej osobie ściganie naraża się na odpowiedzialność z art.) oraz możliwość złożenia wniosku przez podejrzanego o uzupełnienie postępowania przygotowawczego (art. Obrona w aspekcie formalnym jest to prawo oskarżonego do korzystania z pomocy obrońcy i obejmuje czynności podejmowane przez tego obrońcę. W postępowaniu karnym oskarżony w niektórych przypadkach musi mieć obrońcę. 321 k.k. a nie wyjaśnienia. gdy oskarżonemu zarzucono zbrodnię lub został pozbawiony wolności (art. 234 k.. gdy sąd uzna to za niezbędne ze względu na okoliczności utrudniające obronę (art. sądem wojewódzkim jako sądem pierwszej instancji. podlega osoba składająca zeznania.. 233 § l k. w których obowiązkowy jest udział oskarżonego. 156 i 157 k.).). Obrońcą w procesie karnym może być jedynie osoba uprawniona do obrony według przepisów ustawy o ustroju adwokatury (art. 321 § 6 k. 1..udział w innych czynnościach i 318 k.). Może więc bez podania powodów odmówić odpowiedzi na pytania i lub w ogóle odmówić składania wyjaśnień. przepisy nakazujące zapoznanie oskarżonego ze wszystkimi materiałami postępowania przygotowawczego (art.k. wykroczenia lub przewinienia dyscyplinarnego podlega odpowiedzialności z art. 4. Fałszywe wyjaśnienia są bezkarne. bronić się przed zarzutem oskarżenia. W tych wypadkach udział obrońcy jest obowiązkowy w rozprawie i w tych posiedzeniach.k.) i podjętymi rozstrzygnięciami (art.k. gdy zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności. przed organem ścigania fałszywie oskarża inną osobę o popełnienie przestępstwa. w trakcie których może zadawać pytania uczestnikom tych czynności. 79 k.k. kiedy nie włada językiem polskim.p.p. gdyż odpowiedzialności karnej z art. Jeśli jednak oskarżony w swoich wyjaśnieniach . oskarżony jednak musi mieć obrońcę do prawomocnego zakończenia postępowania. Oskarżony uczestnicząc w rozprawie może zadawać pytania.p.p. Poza tym jeśli w toku postępowania biegli lekarze psychiatrzy stwierdzą. 82 k. niemy lub niewidomy. 235 k.p.k.k. Obronę materialną podejrzany może realizować nie tylko poprzez składanie wyjaśnień ale i poprzez uczestnictwo w kontradyktoryjnych czynnościach postępowania przygotowawczego (art.).).k.k.k. 317 .. nieletni. 315 k.k. Z przyczyn przedmiotowych oskarżony musi mieć obrońcę w postępowaniu przed.p.p.

p. aktu oskarżenia wnoszonego samodzielnie przez oskarżyciela posiłkowego (art.p. Gdyby zaś wniósł on apelację na niekorzyść byłaby to czynność bezskuteczna. Jeden obrońca może bronić kilku oskarżonych tylko wówczas. 2. wojskowym sądem okręgowym (dotyczy postępowania apelacyjnego) jeśli prezes sądu lub sąd uznali ją za niezbędną (art. o którym wyżej mowa lecz sprawa dotyczy czynu. Udział obrońcy nie wyłącza osobistego działania oskarżonego (art.k. apelacji od wyroku sądu wojewódzkiego jako sądu pierwszej instancji (art. 85 k.).345 § 3 k..p. gdy ich interesy nie są sprzeczne (art.p. natomiast obrońca tylko na korzyść. Art 9..). wykroczeń (art. wojskowym sądem okręgowym.p.). 526 § 2 k.) Nadto oskarżony musi mieć obrońcę gdy: toczy się postępowanie poprawcze przed sądem w sprawie nieletniego (art. Obrońca może przedsiębrać czynności procesowe jedynie na korzyść oskarżonego (art. aczkolwiek prawo czasami przewiduje przymus adwokacki.k. 545 ^ 2 k.).10.p.k. 515 § 2 k.p.k.) 3. 6. który w postępowaniu przed sądami powszechnymi należy do właściwości sądu wojewódzkiego.k.p. który wyłącza udział oskarżonego w tej czynności. gdy oskarżonym nie jest żołnierz.p.n. Zachowuje jednak samodzielność w zakresie metod i sposobu obrony.).k. wniosku o uchylenie przez sąd wojewódzki prawomocnego rozstrzygnięcia kolegium ds. nawet wbrew jego woli. zażalenia na odmowę przyjęcia kasacji (530 § 2 w zw.jeśli Prezes sądu lub sąd uzna to za konieczne.k. kasacji (art. gdy toczy się postępowanie wznowione po śmierci oskarżonego (art. 671 § l i 4 3. 548 k. Wolno mu działać tylko i wyłącznie na korzyść oskarżonego. 671 § 3 k.p. 4. (art. 671 § 2 i 4 k. wniosku o wznowienie postępowania (art. Prywatny . 526 § 2 k.).p.k. Oskarżyciel publiczny może wnieść apelację zarówno na korzyść jak i na niekorzyść.). Zasady postepowania karnego :  Zasada ścigania z urzedu Ściganie niezależne od woli pokrzywdzonego(proces karny nie jest procesem dla pokrzywdzonego).obowiązkowy jest w rozprawie głównej.na dobra sprawę rownież z urzedu. Obowiazek zawiadomienia o przestępstwie : .k.). 76 § l k. 339 § 3. 5.k. 86 § 2 k.k.k. Obrońca jest pomocnikiem procesowym oskarżonego.określony katalog przestępstw formułowanych z oskarżenia prywatnego.) 4. jednak rozpoczynane na konkretny wniosek. 446 § l k.). Chodzi o wniesienie 1. sądem wojskowym.).p. Ściganie na wniosek . z art. gdyż przekroczyłaby uprawnienia obrońcy.304. albo przestępstw z art. gdy oskarżonym jest żołnierz odbywający zasadniczą służbę wojskową lub pełniący służbę w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego art. 2.p. 49 u.k. 55 § 2 k. a w apelacyjnej i kasacyjnej .

306 . oskarżenie wnosi pokrzywdzony bezpośrednio do sadu w formie prywatnego aktu oskarżenia. wniesienie i popierania oskarżenia o czyn ścigany z urzedu.umorzenie absorpcyjne. Art 14. moze byc złożony zarowno pisemnie jak i ustnie(potrzeba sformułowania protokołu).11. Moze tez zostać zawarta ugoda. Wniosek moze byc złożony pózniej. Nie ma konkretnych wymogów. Wniosek moze byc cofnięty. Np. . LEGALIZM . np.wszczęcie postępowania następuje na żądanie podmiotu posiadającego legitymacje do wniesienia stosownej skargi. potrzebna jest jednak zgoda prokuratora(w post przygotowawczym) sadu( w post sądowym).2014 Zasada skargowości .podstawowe dla procedury karnej. w trybie procesowym akt oskarżenia. Przykład oportunizmu . Należy wskazać. np apelacja. [actio dormiens]. Skargi : A) zasadnicze . W formie nie różni sie niczym od z urzedu. . Obowiazek społeczny dotyczy każdego.organ powołany do ścigania przestępstw jest zobowiązany do wszczęcia i przeprowadzenia postepowania przygotowawczego a oskarżyciel publiczny do sformułowania. akt oskarżenia. np. nie mozna wyłączyć osob ze ścigania. wnosi i popiera akt oskarzenia. B) etapowe . C) incydentalne . Oskarżyciel prywatny moze odstąpić od oskarzenia. 2. wniosek o wyłączenie sędziego. jest bezsankcyjny. Obowiazek prawny .ważny artykuł 60.dwuwymiarowy.art 11. . Moze podjąć sie mediacji. Warunkują one rozpoczęcie postępowania podstawowego. merytorycznego. 19. Wniosek jest niepodzielny podmiotowo. Przestepstwa prywatnoskargowe : Nie maja postepowania przygotowawczego.warunkujące rozpoczęcie/wszczęcie tzw. wniosek o warunkowe umorzenie postępowania.1. postepowań incydentalnych. Przestepstwa wnioskowe : jak wyglada wniosek? Brak wniosku jest ujemna przesłanka postepowania. 330. powództwo adhezyjne.  Zasada legalizmu Przeciwieństwo zasady oportunizmu. ze osoba wnioskująca wnosi o ściganie i ukaranie potencjalnego sprawcy. najcześciej spoczywa na organach państwowych. Pokrzywdzony przejmuje role oskarżyciela publicznego sporządza akta oskarzenia(objęte przymusem adwokacko-radcowskim).uruchamiają wszczęcie kolejnego etapu postepowania karnego w schemacie merytorycznym.

Zasada prawa oskarżonego do obrony . Przejawy : - prawo prawo prawo prawo prawo do do do do do inicjatywy dowodowej stawiania pytań osobom przesłuchiwanym uczestniczenia w czynnościach procesowych zaskarżania decyzji procesowych składania wyjaśnień Kazus wyroku nakazowego. ani nie może być kontynuowane. zarzutem(musi się zgadzać z treścią postanowienia o przedstawieniu zarzutów).konstytucyjna.wynikający z przepisów prawa uprawnienia oskarżonego. z uzasadnieniem podmiotu. 2) formalny . Świadek ze słyszenia. Art 17 KPK Brak skargi w kontekście art 17 powoduje. 03. 2) inicjująca .rodzaje . Sens : 1) materialny .12. bezpośrednio wynikające z popełnionego czynu.Wszczynane w ramach procesu merytorycznego.rozpoczyna postępowanie karne(sądowe) 3) programowa . np.możliwość korzystania z pomocy obrońcy. ze postępowanie karne ani nie może się rozpocząć. kopia . Pierwotne.reasumuje ustalenia postępowania przygotowawczego w kontekście uzasadnionej potrzeby śtwierdzenia odpowiedzialności karnej. Akt oskarżenia Funkcje : 1) bilansująca .akt zawiera "instrukcje". dotyczą jednak kwestii ubocznych powiązanych z głównym nurtem procesu. które wyznaczają działania sądu i akt oskarżenia jest tu wiążący dla sądu. sąd zajmujący się sprawą.2014 Zasada swobodnej oceny dowodów : Dowód . oryginał dokumentu 2. 1. o wymiarze miedzynarodowym.akt oskarżenia zawiera informacje co do osoby oskarżonego oraz co do zarzucanego mu czynu. świadek z widzenia. Wtórne (pochodne) np. 4) informacyjna .

 Negatywna . Od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego kończącego postępowanie może być wniesiona kasacja. którym dał wiary oraz dowody. (definicja istota przejawy i wyjątki) zasada jawności. Prywatne (na wniosek) .dość mocne uproszczenie Zasada skodyfikowana.sad musi uznać dany fakt. Sąd wszczyna postępowanie: skargami podstawowymi które powodują wszczęcie postępowania przed sądem pierwszej instancji jest: .logicznego rozumowania 2. Zasada prawidłowego rozumowania . 425 § 2 zdanie drugie nie stosuje się. Zasada bezpośredniości. obiektywizmu. Osobowe Rzeczowe 1.kryteria ocena : 1. Wszczęcie postępowania sądowego następuje na żądanie uprawnionego oskarżyciela lub innego uprawnionego podmiotu. z góry narzucającymi interpretacje określonego dowodu. 2. polega na wprowadzeniu do ustawy określonych z góry kryteriów oceny danego dowodu. Przepisu art. Postępowanie sądowe zakończone prawomocnym orzeczeniem wznawia się.1.często dot. zawnioskowane przez organ publiczny 2.dość mocne uproszczenie. KPK 14. 519. Swobodna kontrolowana ocena dowodów : par/art 7 kpk . § 1. Jednakże zasada ta nie oznacza dowolności w ocenie dowodów. a istnieje uzasadniona podstawa do przyjęcia. Publiczne ( z urzędu) . Wskazania wiedzy . Wyrażona została w treści art. 2) po wydaniu orzeczenia ujawnią się nowe fakty lub dowody nie znane przedtem . 540. Odstąpienie oskarżyciela publicznego od wniesionego oskarżenia nie wiąże sądu. Zasada związanej/legalnej oceny dowodów . Model ustawowej legalnej oceny dowodów :  Pozytywna . Zasada skargowości Art. Organ nie jest związany regułami dowodowymi narzuconymi przez ustawę. który powinine wskazać w uzasadnieniu dowody.przeciwieństwo swobodnej oceny dowodow.akt oskarżenia. co przejawia się w obowiązku sądu. Skargi etapowe Są też nadzwyczajne środki zaskarżania.KASACJE Art. § 1.WZNOWIENIE POSTEPOWANIA Art. § 2. że mogło to mieć wpływ na treść orzeczenia. jeśli zaistnieją dowody wskazane w ustawie.nie pozwala uznać pewnych faktów za udowodnione. którym wiary nie dał. . jeżeli: 1) w związku z postępowaniem dopuszczono się przestępstwa. 14. ewentualnie wniosek o warunkowe umorzenie postępowania. jeśli brak było dowodów określonych przez ustawę. które powodują: . opinii biegłych 3. Doświadczenia życiowe Swobodna niekontrolowana ocena dowodów : bez konieczności uzasadniania swojej dezycji.

Zasada legalizmu. Takie rozwiązanie byłoby sprzeczne z ideą równości wszystkich obywateli wobec prawa. Aby obiektywizm był realny trzeba: niezawisłości lub co najmniej niezależności organu -środkiem chroniącym przed niezawisłością jest wyłączenie organu procesowego. że: a) skazany nie popełnił czynu albo czyn jego nie stanowił przestępstwa lub nie podlegał karze. przeciwieństwem do tej zasady legalizmu jest zasada oportunizmu. że w takich sa¬mych sytuacjach jeden obywatel byłby pociągany do odpo¬wiedzialności karnej. Okoliczności wskazują na powiązanie sędziego ze sprawą. IV. czy ściganie jest w konkretnym wypadku celowe z punktu widzenia poli¬tycznych. jest małżonkiem dotyczy go bezpośrednio. Podstawy wyłączenia to: sędzia nie zdatny do orzekania w sprawie kiedy np. a drugi nie. nie mających jednak nic wspólnego z interesem wymiaru sprawiedliwości. -sędzia staje się osobą podejrzaną o stronniczość. . § 3. które w przypadku powzięcia podejrzenia popełnie¬nia przestępstwa ściganego z urzędu wszczynają i kontynu¬ują postępowanie karne niezależnie od tego. c) sąd umorzył lub warunkowo umorzył postępowanie karne błędnie przyjmując popełnienie przez oskarżonego zarzucanego mu czynu. ekonomicznych lub innych interesów państwa. jeżeli w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stracił moc lub uległ zmianie przepis prawny będący podstawą skazania lub warunkowego umorzenia. Wyłączenie może dotyczyć także ławników. w zależności od uznania organu ścigania.niezawisły i jednolity stosunek do każdej ze stron a także i brak kierunkowego nastawienia do sprawy i nie przesądzanie jej wyroku.sądowi. b) skazano go za przestępstwo zagrożone karą surowszą albo nie uwzględniono okoliczności zobowiązujących do nadzwyczajnego złagodzenia kary albo też błędnie przyjęto okoliczności wpływające na nadzwyczajne obostrzenie kary. która polega na tym iż są jednak w procesie przygotowawczym sytuacje kiedy prokurator będzie kombinować. wskazujące na to. był świadkiem. W praktyce zasada oportunizmu prowadziłaby do tego.związana jest z wszczęciem stadium przygotowawczego. Istotą legalizmu jest więc obowiązek ustawowy spoczywający na organach ścigania. w USA. W znaczeniu prawnoprocesowym przez „zasadę legalizmu" należy rozumieć normę ogólną. w myśl której organy ścigania mogły-ścigania) by rezygnować ze ścigania przestępstw ściganych z urzędu w przypadkach uzasadnionych celowościowo. w tym prawo do korzystania z pomocy obrońcy. o czym należy go pouczyć. Przejawy opor¬tunizmu występują współcześnie w procedurach karnych państw zachodnich (np. Obiektywizm . § 2. Zasada prawa do obrony Art. Oskarżonemu przysługuje prawo do obrony. wyłączenie z mocy prawa. ale muszą być ścigane przez prokuratora lub inne organy ścigania. Przeciwieństwem zasady legalizmu jest zasada o p o r t u n i z m u (celowości). Postępowanie wznawia się na korzyść oskarżonego. Postępowanie wznawia się na korzyść oskarżonego. gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na mocy umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską. w myśl której przestępstwa ścigane z urzędu nie tylko mogą. 6. gdzie rezygnacja prokurato¬ra ze ścigania może być rezultatem negocjacji z obrońcą oskar¬żonego określanych mianem plea bargaining). Zgłoszenie wniosku do wyłączenia sędziego może być podstawą odwołania.

Oskarżonego nie uważa się za winnego. § 1. Oskarżony. gdy sąd uzna to za niezbędne ze względu na okoliczności utrudniające obronę. (33) Oskarżony musi mieć obrońcę w postępowaniu przed sądem okręgowym jako sądem pierwszej instancji. który nie ma obrońcy z wyboru. aby mu wyznaczono obrońcę z urzędu. (32) Jeżeli w toku postępowania biegli lekarze psychiatrzy stwierdzą. w których obowiązkowy jest udział oskarżonego. może żądać. zasada ścigania z urzędu zasada ścigania z urzędu polega na tym. Oskarżony musi mieć obrońcę również wtedy. a w rozprawie apelacyjnej i kasacyjnej. § 2. na podstawie których go wyznaczono. Prezes sądu. (30) Sąd może cofnąć wyznaczenie obrońcy. Poza tym: . może wówczas cofnąć wyznaczenie obrońcy. oskarżony nie wyznaczył sobie obrońcy i trzeba wyznaczyć mu obrońcę. że poczytalność oskarżonego zarówno w chwili popełnienia zarzucanego mu czynu. jej istnienie jest wywodzone z wyjątków od niej przewidzianych w ustawie karnej. udział obrońcy w dalszym postępowaniu nie jest obowiązkowy. niemy lub niewidomy. a nie dających się usunąć wątpliwości nie wolno rozstrzygać na niekorzyść oskarżonego. a sam podejrzany. W postępowaniu karnym oskarżony musi mieć obrońcę.Oskarżony osoba fizyczna. jeżeli: 1) jest nieletni. np. do zakładania środków odwoławczych. Zasada ta nie jest określona w kpk wprost. § 2. 79. Obronaü fakultatywna (brak obrony z urzędu. 80. że nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. 2. prawo do obrony. przeciwko której został wniesiony akt oskarżenia. dopóki nie zostanie mu udowodniona wina. W wypadkach. jeżeli w sposób należyty wykaże. działam sam) Obrona obligatoryjna ze względu podmiotowego Art. że każde przestępstwo narusza porządek publiczny i prawny i jako takie powinno być ścigane przez państwo. że nie istnieją okoliczności. 78. do milczenia. § 4. 2) jest głuchy. § 3. że ściganie przestępstw przez organy państwa odbywa się niezależnie od woli pokrzywdzonego. o których mowa w § 1 i 2. Zasada ta opiera się na przekonaniu.Art. W takim wypadku udział obrońcy w rozprawie głównej jest obowiązkowy. Obrona z urzędu. § 1. jeżeli zarzucono mu zbrodnię lub jest pozbawiony wolności. 4) (31) (uchylony). jeżeli okaże się. Obrona obligatoryjna ze względu przedmiotowego Art. udział obrońcy jest obowiązkowy w rozprawie oraz w tych posiedzeniach. odmówienia złożenia wyjaśnień. W polskim procesie karnym oskarżony jest stroną procesową i przysługują mu pełne prawa na zasadzie równości stron. a na rozprawie sąd. Sytuacja obrony z urzędu ma miejsce wtedy kiedy obrona jest obligatoryjna. Oskarżony nie odpowiada karnie za złożenie wyjaśnień nieprawdziwych. 3) zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności. jeżeli prezes sądu lub sąd uzna to za konieczne. jak i w czasie postępowania nie budzi wątpliwości. tzn. nie ma obowiązku udowadniania swej niewinności (ciężar dowodu spoczywa na oskarżycielu).

a . gwałt * Przestępstwa względnie wnioskowe – ściganie takich przestępstw jest dodatkowo ograniczone pewnymi ustawowo określonymi przesłankami * Ściganie z oskarżenia prywatnego – oskarżenie prywatne wnosi i popiera przed sądem pokrzywdzony jako oskarżyciel prywatny (wyjątek kiedy prokurator wszczyna postępowanie lub dołącza się już do istniejącego postępowania . że dalsze postępowanie toczy się z urzędu (brak wniosku jest ujemną przesłanką procesową[jednak może być złożony później]). 304 – społeczny i prawny obowiązek informacji o popełnieniu przestępstwa Wyjątki: * Ściganie na wniosek – postępowanie w takich sprawach rozpoczyna się tylko wtedy kiedy zostanie złożony wniosek. że ustawa stanowi inaczej Art. 9 – organy procesowe prowadzą postępowanie i dokonują czynności z urzędu chyba. 10 – obowiązek wniesienia i popierania skargi przez prokuratora Art. jeżeli wymaga tego interes społeczny) o Oskarżyciel prywatny może odstąpić od oskarżenia o Strony mogą zawrzeć ugodę o Oskarżyciel może przebaczyć oskarżonemu 3. a jego złożenie powoduje.(postępowaniu przygotowawczym za zgodą prok. jednak tylko do rozpoczęcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie o Wniosek o ściganie jest niepodzielny podmiotowo(wnioskujący nie może się tylko ograniczyć do niektórych sprawców{wyjątek: osoby najbliższe dla składającego wniosek}) o DZIELĄ SIĘ NA: * Przestępstwa bezwzględnie wnioskowe – np. a w postępowaniu sądowym za zgodą sądu ). zasada legalizmu Zasada legalizmu(materalnego) – organ powołany do ścigania przestępstw jest obowiązany do wszczęcia i przeprowadzenia postępowania przygotowawczego. o Może być złożony w dowolnej formie zarówno ustnie jak i pisemnie.Art. o Przyjęcie i cofnięcie wniosku wymaga protokołu o Wniosek o ściganie może być cofnięty.

ograniczonego przez niską szkodliwość społeczną czynu) Art. 306 i 330 możliwość wniesienie skargi przez pokrzywdzonego w razie odmowy ścigania w sprawach z oskarżenia publicznego. 4. Przeciwieństwem od zasady legalizmu jest zasada oportunizmu uzależniająca ściganie od celowości tego ścigania Min. Funkcja programowa – akt oskarżenia zawiera program.1 – (umorzenie absorpcyjne)w przypadku występku zagrożonego karą pozbawienia wolności do lat 5. który spełnia szereg funkcji min. Zasada skargowości Zasada skargowości wyrażona jest w art. można umorzyć postępowanie jeśli orzeczenie kary wobec oskarżonego byłoby oczywiście niecelowe ze względu na rodzaj i wysokość kary prawomocnie orzeczonej za inne przestępstwo. że wszczęcie postępowania następuje na każde żądanie uprawnionego podmiotu Skargi można podzielić na: a. 14. który jest wiążący dla sądu. Funkcje bilansującą – stanowi ukoronowanie i podsumowanie postępowania przygotowawczego b.: a. niezależnie od woli pokrzywdzonego (materialnego – tzn. a interes pokrzywdzonego się temu nie sprzeciwia.2 odstąpienie oskarżyciela publicznego od oskarżenia nie wiąże sądu Art. 14. Najważniejszą spośród skarg jest akt oskarżenia. Zasadnicze – warunkujące postępowanie zasadnicze b. Etapowe – które uruchamiają kolejne stadia postępowania c. Treść aktu oskarżenia określa podmiotowe i przedmiotowe granice postępowania d. 11. Funkcja inicjująca – wniesienie aktu oskarżenia powoduje wszczęcie postępowania jurysdykcyjnego c.oskarżyciel publiczny także do wszczęcia i popierania oskarżenia o czyn ścigany z urzędu. Funkcja informacyjna – akt oskarżenia informuje o przedmiocie procesu . Incydentalne – warunkujące odpowiednie postępowania incydentalne Skarga jest dodatnia przesłanką procesową tzn. Art. który stanowi. jest warunkiem dopuszczalności wszczęcia i toczenia się procesu.

42 ust 2 KONSTYTUCJI – każdy przeciw komu toczy się postępowanie karne. niezależnie od czyjejkolwiek skargi. * Postępowanie w sprawach nieletnich * Zasadzenie odszkodowania pieniężnego z urzędu * W pewnym sensie odstąpienie oskarżyciela od wniesionego oskarżenia (w trakcie procesu= kiedy to nie wiąże sądu) 6. prokuratorze i sądzie obowiązek eksponowania okoliczności przemawiających za oskarżonym. 2. Zasada prawa oskarżonego do obrony Istota zasady prawa do obrony sprowadza się do zapewnienia oskarżonemu możliwości realizowania osobistej obrony przed stawianymi mu zarzutami. ma prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania(…) Każdy ma prawo(gwarancje procesowe KE): 1. w zakres prawa do obrony wchodzi też możliwość korzystania z obrońcy. . Obrona materialna – rozumie się przez to wynikający z przepisów kpk zespół gwarancji Obrona formalna – możliwość korzystania z pomocy obrońcy Funkcja obrony – to spoczywający na obrońcy. a jeśli nie ma wystarczających środków to ma prawo do bezpłatnego korzystania z pomocy obroncy z urzędu. o czym trzeba go pouczyć. Art. posiadanie odpowiedniego czasu i możliwości do przygotowania obrony 3. o istocie i przyczynie wniesionego przeciw niemu oskarżenia. w myśl której postępowanie może być prowadzone z własnej inicjatywy organu procesowego tj. policji. Np. w tym prawo do korzystania z obrońcy. niezwłocznego otrzymania szczegółowej informacji w języku dla niego zrozumiałym.Przeciwieństwem zasady skargowości jest zasada ścigania z urzędu. 6 kpk – oskarżonemu przysługuje prawo do obrony. bronienia się osobiście lub przez ustanowionego przez siebie obrońcę. Art.

jak świadków oskarżenia 5. może wprowadzić w życie koncepcje obrony aktywnej. która zmusza organ procesowy do liczenia się z jego argumentami – w wielu przypadkach jest to jednak ograniczone np. . 2. przesłuchania lub spowodowanie przesłuchania świadków oskarżenia oraz żądanie obecności świadków obrony na takich samych warunkach. jeśli nie rozumie lub nie mówi w języku używanym w sądzie Przejawem prawa do obrony min. może zastrzec swoją obecność a także kontrolę korespondencji. ograniczenia w możliwości kontaktowania się obrońcy z oskarżonym mogą trwać maksymalnie 14 dni od dnia tymczasowego aresztowania 3.: » prawo do inicjatywy dowodowej » prawo do stawiania pytań osobom przesłuchiwanym » prawo do uczestniczenia w czynnościach procesowych » prawo do posiadania obrońcy » prawo do zaskarżania decyzji procesowych » prawo do składania wyjaśnień(ustnie i pisemnie) Zakres prawa do obrony oskarżonego jest różny w przypadku różnych stanów postępowania. oskarżony ma prawo wnioskować o przerwę w rozprawie w przypadku zmiany kwalifikacji prawnej czynu na rozprawie w celu przygotowania obrony. od doręczenia pozwu do rozprawy głównej musi minąć co najmniej 7 dni 6. dostęp do akt sprawy może być ograniczony poprzez nieudzielanie zgody na wgląd do nich przez prowadzącego śledztwo prokuratora w oparciu o ważny interes śledztwa. POSTĘPOWANIE PRZYGOTOWAWCZE 1. oskarżony może porozumiewać się z obrońcą z wyłączeniem innych osób oraz korespondencyjnie (jednak prokurator. tylko w okresie 14 dni od tymczasowego aresztowania) 5.4. korzystanie z bezpłatnej pomocy tłumacza. obrońcy nie wolno działać w granicach niedozwolonego ryzyka dla podejrzanego 4.

Ustawowa (legalna) ocena dowodów * Pozytywna ustawowa ocena dowodów – sąd musi uznać dany fakt jeśli zaistnieją dowody wskazane w ustawie * Negatywna ustawowa ocena dowodów – nie pozwala uznać pewnych faktów za udowodnione jeśli brak było dowodów określonych przez ustawę B. Swobodna nie kontrolowana ocena dowodów Organ dowodowy dokonuje oceny dowodów swobodnie. która polega na wprowadzeniu do ustawy określonych reguł w przedmiocie oceny dowodów. Zasada swobodnej oceny dowodu swobodna ocena dowodów . 7 kpk. * Aprioryczna ocena dowodów – tzw. co przejawia się w obowiązku sądu do uzasadnienia wyroku. Organy postępowania mają obowiązek wziąć pod uwagę wszystkie dowody.art. z góry narzucającymi. w przypadku braku zgody na natychmiastowe rozpoznanie procesu wpadkowego sąd odracza rozprawę 7. Związana/legalna ocena dowodów – jest przeciwieństwem swobodnej oceny dowodów. sędzia nie jest skrępowany ustawowymi regułami dowodowymi lecz instancyjną podległością wobec organu wyższego szczebla. czy ma on znaczenie dla rozstrzygnięcia i czy da się przeprowadzić * Aposterioryczna ocena dowodów – ocena dowodów już przeprowadzonych . A.7. w którym musi przedstawić jakie fakty uznał za udowodnione lub nie udowodnione. ocenianych jednak swobodnie z uwzględnieniem zasad rozumowania i doświadczenia życiowego oraz przy uwzględnieniu wskazań wiedzy(przesłanki swobodnej oceny dowodów ). Jednakże nie oznacza to dowolności w ich ocenie. które wiążą organ dokonujący oceny dowodów. Wstępna ocena dowodów – i oznacza ocenie dowodu pod względem tego czy jest on przydatny do stwierdzenia danej okoliczności. dlaczego oparł się na takich a nie innych dowodach. Swobodna lecz kontrolowana ocena dowodów Ocena w tym systemie musi się opierać o obiektywne i sprawdzone kryteria. bez konieczności uzasadniania swojej decyzji C. organ procesowy nie jest związany regułami dowodowymi.