You are on page 1of 472

Verantwoordelijke uitgever

L.R.V.-Producties vzw

Groenstraat 45 A

3730 Hoeselt

Uitgave november 2009

Redactie, samenstelling en product

Els Keyen

Info met betrekking tot de voorstelling


L.R.V.-Producties vzw

Secretariaat

Groenstraat 45 A

3730 Hoeselt

089 75 48 98

0487 80 94 44 (Ann)

0474 98 60 93 (Peter)

www.lrvproducties.be

info@lrvproducties.be

Maatschappelijke zetel

p/a Gemeenschapscentrum Ter Kommen


Europalaan 2

3730 Hoeselt
Voorwoord

Met Bad_Girlz_Rule zijn we in de leefwereld van jongeren en de nieuwe media beland.

Deze nieuwe wijze van communiceren levert de basis voor het verhaal van Simon en

Mattias. Deze nieuwe wijze van communiceren levert ook de basis voor dit educatief

dossier.

Kennis en inzicht in nieuwe media zijn immers onontbeerlijk om problemen als

cyberpesten en internetmisbruik te voorkomen en aan te pakken.

Het verhaal speelt zich af op het internaat en op het internet.

Pestgedrag is niet nieuw. Alleen wijzigen met internet en met nieuwe media, de

mogelijkheden om te pesten.
We willen je in deze educatieve map niet enkel informeren over de gevaren en de

gevolgen van cyberpesten. We willen je ook handvaten aanreiken om problemen te

voorkomen of op te lossen.

We bieden jou een aantal werkvormen aan die je kan gebruiken in je lessen.

Sinds 1 september 2007 zijn eindtermen ICT van kracht. In deze werkmap vind je de

eindtermen, onderverdeeld per graad, terug voor de verschillende werkvormen.

Tieners doen tegenwoordig aan 'sexting'- een samentrekking van sex en texting. Dit is

het versturen van seksueel getinte boodschapjes. Dat kunnen berichtjes zijn, maar ook

foto's. 'Texting' of sms'jes sturen doet bijna elke tiener. Maar één op vijf tieners

verstuurt ook seksueel getinte berichten of naaktfoto's via gsm. 'Sexting' is een nieuwe

trend waar jongeren vaak geen problemen mee hebben. Toch nemen ze daarmee een

groot risico. Jonge tieners fotograferen zichzelf naakt met hun gsm en sturen de foto's

door naar hun liefje.

Bij de werkvormen kan je ook enkele methodieken terugvinden om te werken rond

‘grenzen stellen’ en ‘grensoverschrijdend gedrag’.


Veel plezier !
Inhoud

Voorwoord..........................................................................................................3

De voorstelling Bad_Girlz_Rule..............................................................................6

De spelersploeg....................................................................................................................6

Inhoud van het toneelstuk....................................................................................................6

Het verhaal............................................................................................................................6

Doelgroep..............................................................................................................................6

Cyberpesten........................................................................................................7

Wat is cyberpesten................................................................................................................7

Vormen van cyberpesten......................................................................................................8

1. Direct pesten..........................................................................................8

2. Indirect pesten.......................................................................................8

Verschillen en overeenkomsten tussen cyberpesten en pesten......................................10

De gevolgen van cyberpesten............................................................................................10

Wat zegt de wet over cyberpesten?...................................................................................12

1. De Federale Politie................................................................................12

2. De Lokale politie...................................................................................12

3. De Wet................................................................................................13

Multimedia … en jongeren...................................................................................16

Nieuwe media: de gsm en het internet.............................................................................16

Kenmerken van nieuwe media...........................................................................................16

Jongeren en toegang tot het internet................................................................................17

Jongeren en gsm-gebruik...................................................................................................17
Motivaties voor het gebruik van nieuwe media................................................................17

De plaats van nieuwe media in huis..................................................................................18

Soorten nieuwe media........................................................................................................19

1. Instant Messaging (IM)..........................................................................19

2. Chatboxen...........................................................................................20

3. E-mail.................................................................................................21

4. Forum.................................................................................................23

5. Profielpagina’s – sociale netwerksites.......................................................24

6. Blog....................................................................................................24

7. VoIP (Voice over IP)..............................................................................25

8. Gsm....................................................................................................25

Tips om risico’s te beperken...............................................................................................27

1. E-mail.................................................................................................27

2. Chat....................................................................................................27

3. IM.......................................................................................................27

4. Algemene tips.......................................................................................28

Weerbaar maken voor en afschermen van internet.........................................................29

1. Weerbaarheid.......................................................................................29

2. Afschermen..........................................................................................29

Opsporen van daders: IP-adres: de sleutel tot het opsporen van de dader(s).............31

Aan de slag in de klas.........................................................................................32

ICT-eindtermen...................................................................................................................32

Vakoverschrijdende eindtermen/ontwikkelingsdoelen voor het secundair onderwijs...35

1. Gemeenschappelijke stam......................................................................35

2. Vakoverschrijdende eindtermen/ontwikkelingsdoelen.................................35

Werkvormen.......................................................................................................................37
1. AFSPRAKEN..........................................................................................38

2. BRAINSTORMING..................................................................................40

3. STELLINGENSPEL: DE INVLOED VAN NIEUWE MEDIA.................................41

4. (KRANTEN)ARTIKEL...............................................................................45

5. EEN VRAGENLIJST ROND CYBERPESTEN...................................................60

6. VERHAAL.............................................................................................65

7. SITUATIE(KAARTJES)............................................................................71

8. TERMINOLOGIE....................................................................................74

9. EEN CHATGESPREK...............................................................................76

10. VERHALEN (ERVARINGEN) VAN JONGEREN............................................81

11. RISICO’S INSCHATTEN.......................................................................83

12. OVER DE GRENS (GRENZEN STELLEN)..................................................86

13. STRAFBAAR OF NIET?.........................................................................91

14. MOEILIJK OF GEMAKKELIJK?...............................................................95

15. ZELFTEST.........................................................................................97

16. INTERNETAFSPRAKEN VOOR IN DE KLAS............................................100

17. SMS-TAAL OEFENING.......................................................................102

18. E-MAILADRES OEFENING..................................................................105

Cyberpesten voorkomen...................................................................................................107

1. Op schoolniveau.................................................................................107

2. Op klasniveau.....................................................................................107

Wat kan je specifiek doen bij cyberpesten?....................................................................109

1. Op schoolniveau.................................................................................109

2. Op klasniveau / de individuele leerling...................................................109

3. Tips voor leerkrachten en ouders...........................................................110

Hulp & Co.......................................................................................................111


Meer info........................................................................................................112

Literatuur 112

Websites 112

Werkvormen.....................................................................................................................113

Voordrachten....................................................................................................................114

Interessante adressen en telefoonnummers...................................................................114

Verklarende woordenlijst...................................................................................115

BIJLAGEN........................................................................................................119

Bijlage 1: Schema vormen van cyberpesten..................................................................120

Bijlage 2: Het communicatieschema van Roman Jakobson...........................................121

Bijlage 3: Toelichting bij de ICT-eindtermen en ontwikkelingsdoelen voor de eerste

graad van het secundair onderwijs.................................................................122

Bronnenlijst / bibliografie..................................................................................125

Literatuur 125

Websites 126
De voorstelling Bad_Girlz_Rule

De spelersploeg

Tekst: Stijn Vranken, Manou Frateur en Frederik Huys

Spel: Manou Frateur en Frederik Huys

Spelbegeleiding: Jo Jochems

Techniek: Pat Caers en Wim Dolfyn

Ontwerp en affiche: Els Vrints

Productieleiding: Peter Ritzen

L.R.V.-Producties vzw

Links Rechts Vooruit

LRV kiest voor een ongecompliceerd en toegankelijk theater voor jong en oud.
LRV gebruikt als leidraad de emotie, de fantasie, de schoonheid, de vertedering van de

kleine maar ook zo moeilijke dingen.

LRV zoekt naar een eigenheid en oorspronkelijkheid gecreëerd door een juiste mix van

medewerkers.

LRV koppelt aan elke voorstelling en voor elke doelgroep een educatieve omkadering op

maat.

LRV een theatergezelschap dat haar weg in alle richtingen zoekt: links, rechts, maar

vooral vooruit.

Inhoud van het toneelstuk

Een beetje speels, een beetje uitdagend, een beetje cool, een beetje vreemd en allemaal

toch ook weer niet te …

Simon en Mattias chatten, plagen, vechten, lachen, filmen, …

Ze zitten dicht op mekaars vel.

Lopen bij mekaar in en uit op hun kamer op het internaat.

Zijn bloedbroeders, partners in crime.


Tot liefde hun vriendschap op het spel zet.

Met Bad-Girlz-Rule zijn we in de leefwereld van jongeren en de nieuwe media beland.

Deze nieuwe wijze van communiceren levert de basis voor het verhaal van Simon en

Mattias. Deze nieuwe wijze van communiceren levert ook de basis voor dit educatief

dossier.

Kennis en inzicht in nieuwe media zijn immers onontbeerlijk om problemen als

cyberpesten en internetmisbruik te voorkomen en aan te pakken.

Het verhaal speelt zich af op het internaat en op het internet.

Het verhaal

We maken kennis met twee vrienden, Simon en Mattias, die ons meenemen in hun

wereld van omgaan met elkaar en met anderen. We kunnen zien hoe ze met elkaar en

met anderen communiceren.

Ze maken ons deelgenoot van hun internetgrap waarin ze een verliefde vijftiger op het

verkeerde been zetten. Keigrappig vinden ze dat. Maar is het dat ook? Wat als het je zelf

overkomt?
Hoe grappig is het nog als Simon transformeert naar Bad_Girlz_Rule en Mattias zich

nietsvermoedend in de luren laat leggen.

Doelgroep

Deze voorstelling is geschikt voor alle jongeren van 13 tot 16 jaar. De werkvormen

achteraan in deze map, zijn afgestemd op deze doelgroep.

‘Bad_Girlz_Rule is ook geschikt voor alle ouders, ouderverenigingen en welzijnswerkers.


Cyberpesten

Wat is cyberpesten1

Een éénduidige definitie van cyberpesten is niet voorhanden. Meestal verwijst men naar

cyberpesten als ‘pesten dat gebeurt door middel van nieuwe informatie- en

communicatietechnologieën’.

Pesten is jammer genoeg een fenomeen van alle tijden. Recent onderzoek wees uit dat

ongeveer 20 % van de jongeren reeds het slachtoffer werd van pesterijen. Vaak gaat het

om "klassiek" pesten, maar toch zien we ook dat meer en meer kinderen het slachtoffer

worden van cyberpesten.

Momenteel zou één jongere op tien met cyberpesten geconfronteerd worden. 1,6 % van

de jongeren zou zelfs dagelijks of zeer regelmatig op deze manier lastiggevallen worden.

Bovendien is er een sterke correlatie tussen klassiek pesten en cyberpesten: het gewone

pesten zet zich blijkbaar verder via nieuwe technologieën. Daders blijven zo ook daders

en slachtoffers blijven slachtoffers.

Cyberpesten is met andere woorden een vorm van pesten via gsm of het internet. Het
kan gaan om kwetsende, bedreigende of intimiderende e-mails, sms’jes, mms’jes of

beelden die op het internet gezet worden.

Cyberpesten komt veel voor bij jongeren tussen 9 en 18 jaar. Ze doen het vaak uit

verveling en beseffen doorgaans niet wat ze aanrichten.

Door de snelle evolutie van de technologie en de ontwikkeling van digitale media en

communicatievormen zien we dat het pesten veel vaker voorkomt via het internet of

mobiele telefoon en zo wordt het kind ook meer thuis getroffen.

Enerzijds is belangrijk dat we dit digitaal pesten of cyberpesten zien binnen het bredere

geheel van het gewone pesten en we ons er van bewustzijn dat deze twee vaak hand in

hand gaan met elkaar.

Anderzijds is het ook belangrijk dat we dit cyberpesten niet bagatelliseren of afschilderen

als iets wat zelden voorkomt en geen impact heeft op het kind/de jongere. Steeds meer

jongeren bevinden zich namelijk steeds vaker op het internet. En – zoals bij vele dingen

– brengen voordelen ook nadelen met zich mee.

Onder cyberpesten verstaan we dus alle vormen van pesterijen die een beroep doen op

nieuwe informatie- en communicatietechnologieën, zoals internet, gsm of computer om

slachtoffers lastig te vallen, te bedreigen, te beledigen,... Zo kunnen er via sms


beledigingen of bedreigingen verstuurd worden of via mms onbehoorlijke foto's. Maar ook

via de computer en internet zijn er diverse ‘pestmogelijkheden': elkaars paswoord stelen

en zo iemands account binnendringen om deze voor de gebruiker te blokkeren of in

naam van het slachtoffer beledigende berichten rond te sturen, inbreken in de computer

en persoonlijke info stelen, pesten via MSN of chatrooms, een website of weblog met

kwetsende inhoud en foto's over het slachtoffer aanmaken,... .

Voor wie een beetje op de hoogte is van de nieuwe technologieën zijn de mogelijkheden

legio.

De vijf meest gebruikte manieren om te pesten zijn:

Beledigingen of bedreigingen via internet of MSN.

Zich als iemand anders voordoen en bijvoorbeeld bestellingen doen op diens naam.

Roddels verspreiden via internet of gsm.

In iemands inbox inbreken en het paswoord veranderen.


-

Opzettelijk een virus doorsturen.

1 http://www.cyberpesten.be (mei 2009); www.clicksafe.be (mei 2009) ; H., Vandebosch,, K.,


Van Cleemput,

D., Mortelmans, en M., Walrave, Cyberpesten bij jongeren in Vlaanderen, studie in opdracht
van het viWTA,

Brussel, 2006.
Vormen van cyberpesten

Hieronder worden de meest voorkomende vormen van cyberpesten verder beschreven.

De hoeveelheid, de vormen en de mogelijkheden bij het cyberpesten zijn enkel

ondergeschikt aan de verbeelding van het kind of de jongere, de toegang die het heeft

tot digitale media en zijn kennis over deze media.

Uit verschillende onderzoeken blijken er verscheidene vormen van digitaal pesten te

bestaan.

We onderscheiden directe en indirecte vormen van cyberpesten.

Zie bijlage 1: Schema vormen van cyberpesten.

1.

Direct pesten

Deze vorm is vergelijkbaar met het klassieke pesten. Bij dit soort pestgedrag is de
gepeste persoon op de hoogte van de pesterijen. Het enige verschil met het klassieke

pesten is dat dit bij cyberpesten digitaal gebeurt.

Fysiek cyberpesten

Hiermee bedoelt men het ‘fysiek’ schade toebrengen aan ICT-infrastructuur of aan het

slachtoffer.

Men kan de computer van een andere persoon beschadigen door hem/haar digitaal en

met opzet virussen door te sturen.

Een andere vorm is het hacken waarbij het paswoord van het e-mailadres of IMadres

van het slachtoffer veranderd wordt.

De dader kan de computer van het slachtoffer hacken om vertrouwelijke en private


informatie te bekomen van het slachtoffer.

Het opzettelijk versturen van enorm grote bestanden naar het e-mailadres of IM-

adres, zodat het slachtoffer zijn/haar e-mailadres of IM-adres niet meer kan

gebruiken.

Opzettelijk veel berichten naar het IM-adres van het slachtoffer versturen zodat de

computer van de tegenpartij vastloopt.

Verbaal online pesten

Flaming: dit is het opzettelijk plaatsen van kwetsende, aanvallende of beledigende

berichten op een forum. De berichten zelf worden flames genoemd. Deze flames zijn

vaak een antwoord op de flamebait. Wanneer men op een forum alleen maar
dergelijke flames plaatst, kan men spreken over een flamewar.

Seksueel suggestieve boodschappen doorsturen via e-mail, IM-mail en sms. Een

extreme vorm van dit verbaal pesten is cyberrape. Cyberrape is het stellen van

seksuele daden op het internet. Via het toetsenbord kunnen zelfs een aantal daders

hun handen niet thuis houden.

Non-verbaal online pesten

Bedreigende foto’s of illustraties doorsturen naar het slachtoffer. Bijvoorbeeld: foto’s

van dierenmishandeling, folteringen, kindermishandelingen, gevechten… .

Pornografische of obscene foto’s en prenten doorsturen.


Sociaal online pesten

Uitsluiting of blokkeren van het slachtoffer uit onlinegroepen. (bijvoorbeeld op MSN)

2.

Indirect pesten

Bij dit soort pestgedrag is het slachtoffer meestal niet op de hoogte van de pesterijen.
Outing

Hierbij maakt men gebruik van private of genante informatie van het slachtoffer met

de intentie deze te verspreiden.


2 Vlaamse overheid, ICT zonder beperkingen, tips voor het gebruik van ICT door leerlingen
met specifieke

onderwijsbehoeften, 2009.

De dader slaat de online gesprekken met het slachtoffer op om deze nadien door te

sturen of af te printen.

Masquerade

De dader neemt een andere identiteit aan en misleidt zijn slachtoffer en/of anderen….

Men gaat de elektronische identiteit van het slachtoffer overnemen en zich hiermee

op chatboxen, bulletinboards, pornografische websites, … begeven.


-

Een e-mailadres of IM-adres van een persoon hacken en obscene of bedreigende

berichten versturen naar zijn/haar contactpersonen in zijn/haar naam.

Identity fluidity: hierbij gaat de dader zich voordoen als iemand anders. Bijvoorbeeld:

een jongere leeftijd aannemen, een ander geslacht, een andere status… . De dader

heeft hierbij de intentie om het slachtoffer via online gesprekken te misleiden.

De dader schrijft het slachtoffer in voor een wedstrijd, activiteit of een nieuwsbrief

zonder zijn/haar toestemming of medeweten.

Denigreren

Men kan de reputatie van een persoon besmeuren door geruchten en roddels via e-mail,
IM-mail, sms en dergelijke door te sturen.

Haatwebsites

De dader kan bedreigende of vernederende boodschappen plaatsen op websites, blogs,

gastenboeken, bulletinboards en dergelijke over een bepaalde persoon. Hiervan is ‘hate

group’ een variant van dit soort pesterijen. Dit zijn websites die volledig gewijd zijn aan

personen, die om redenen als ras, geslacht, seksuele oriëntatie, godsdienst, …

ongewenst zijn door een groep van mensen. Dergelijke websites zijn dikwijls artistiek en

duidelijk. Ze scheppen een negatief beeld van de zondebokken.

Populariteitstesten op websites plaatsen.


Naast deze verschillende vormen, zijn er nog twee termen die ik je wil meegeven.2

“Hawking” is het in openbare chatboxen doelbewust speuren naar potentiële

slachtoffers: jongeren met een laag zelfwaardegevoel, een licht verstandelijke

handicap, … die erg kwetsbaar zijn voor misbruiken.

De term “grooming” staat voor het proces van verleiden en misleiden of de

benadering van kinderen en jongeren met seksuele bedoelingen.

Elementen in het groomingproces zijn:

Het leggen van het contact en het winnen van vertrouwen;


-

Verleiden met cadeautjes, aandacht, affectie, … .

Het isoleren van het kind.

Geheimhouding en loyaliteit van het kind verzekeren.

Het stapsgewijs verleggen van de grenzen.

Soms vragen daders in ruil voor alle cadeautjes naaktfoto’s of seksueel getinte filmpjes.

Die verkopen ze dan zonder medeweten van de betrokkenen. In andere gevallen gaat het

misbruik verder en leidt het tot vormen van prostitutie en verkrachting.


3 http://www.saferinternet.be/safer_internet_faq_nl_17.html (juni 2009)

4 http://www.saferinternet.be/safer_internet_faq_nl_17_2965.html (juni 2009)

5 http://www.klasse.be (juni 2009); H., Vandebosch,, K., Van Cleemput, D., Mortelmans, en
M., Walrave,

Cyberpesten bij jongeren in Vlaanderen, studie in opdracht van het viWTA, Brussel, 2006.

Verschillen en overeenkomsten tussen cyberpesten en pesten

Punten van overeenkomst3:

Ze zijn kwetsend.

Het gaat om een ongelijke strijd tussen de pester en het slachtoffer.

De berichten zijn systematisch.


-

De pesterijen kunnen langdurige psychologische en emotionele gevolgen hebben op

de gemoedstoestand van het kind.

Punten van verschil4:

Slachtoffers ervaren cyberpesten als nog indringender, zeker als de dader anoniem

blijft. Het pesten stopt namelijk niet aan de voordeur.

In plaats van fysieke superioriteit heeft de dader een superioriteit in technische

kennis ten opzichte van het slachtoffer. Dreigementen, zoals bijvoorbeeld: "pas op of

ik blokkeer je MSN-account", komen vaak voor.

Het bericht kan oneindig op internet blijven staan.

-
Het bericht is toegankelijk en zichtbaar voor een groot aantal personen. Heel de

wereld kijkt mee.

De pester kan niet zien hoe kwetsend zijn daden wel zijn, noch de schade die hij/zij

veroorzaakt. Vaak onderschat hij/zij dit en benoemt het cyberpesten als

kattenkwaad.

De gevolgen van cyberpesten

Zowel de pester als de gepeste persoon kunnen zondebok worden van de negatieve

gevolgen van pesten.

Daar cyberpesten kan gezien worden als een uitbreiding van het klassieke pesten,

kunnen we aannemen dat een aantal van de gevolgen van het klassieke pesten ook

gelden bij het cyberpesten.


Cyberpesten heeft een grotere impact dan het klassieke pesten. Dit zou te wijten zijn aan

specifieke kenmerken van deze communicatie- en informatietechnologieën.5

Het anonieme karakter: de daders zouden minder geremd zijn wanneer ze hun

anonimiteit kunnen bewaren. Bijvoorbeeld: “Ze kunnen me toch niets doen”. Verder

heeft de dader ook geen zicht op de direct waarneembare gevolgen van zijn daden.

De daden zijn als het ware losgekoppeld van de gevolgen.

Het indringende karakter: de slachtoffers worden niet alleen geconfronteerd op de

plaats waar de pesterijen begonnen zijn, maar ook binnen privé-situaties. Zoals een

pesterij die begonnen is in de klas, maar na de schooluren bij het slachtoffer thuis

nog verder loopt via MSN.

De reikwijdte: het potentieel aantal toeschouwers/pesters is groter bij cyberpesten


dan bij het klassieke pesten. Bij het klassieke pesten blijft het aantal

bijstaanders/pesters eerder beperkt.

De wetten en sociale normen worden via het cyberpesten frequenter geschonden in

vergelijking met het klassieke pesten. Het pestgedrag wordt al meteen veel brutaler

en directer. Dit bemoeilijkt het ondernemen van acties van de slachtoffers tegen de

daders, met als groot gevolg dat de dader zich nog machtiger en sterker voelt en het

slachtoffer meer en meer in de positie van machteloosheid terechtkomt.


6H., Vandebosch, K., Van Cleemput, D., Mortelmans, en M., Walrave, Cyberpesten bij
jongeren in Vlaanderen,

studie in opdracht van het viWTA, Brussel, 2006.

7 http://www.heteiland.org (mei 2009)

8http://www.heteiland.org (mei 2009) ; H., Vandebosch, K., Van Cleemput, D., Mortelmans,
en M., Walrave,

Cyberpesten bij jongeren in Vlaanderen, studie in opdracht van het viWTA, Brussel, 2006.

9 H., Vandebosch, K., Van Cleemput, D., Mortelmans, en M., Walrave, Cyberpesten bij
jongeren in Vlaanderen,

studie in opdracht van het viWTA, Brussel, 2006.

De pester is fysiek of sociaal niet altijd even sterk als men vermoedt. Cyberpesten

heeft veel meer te maken met een goede cyberkennis.

Het slachtoffer heeft meer last van stress en voelt zich minder veilig.
Voor het slachtoffer brengt het pesten veel mentale schade met zich mee. De gepeste

persoon heeft over het algemeen een lager zelfvertrouwen dan de gemiddelde

leeftijdsgenoot. Dit lager zelfvertrouwen is zelfs op latere leeftijd nog merkbaar. De

slachtoffers maken een grotere kans op het ontwikkelen van depressies en angsten

tegenover leeftijdsgenoten. Dit heeft tot gevolg dat deze groep personen mentaal meer

bezig is met suïcide(gedachten).6

Een negatieve ontwikkeling van het zelfbeeld, faalangst, zeer grote

eenzaamheidsgevoelens en het ontwikkelen van psychosomatische klachten zijn nog

enkele andere mogelijke bijkomende gevolgen.7

Voor de dader meldt men meerdere nadelige gevolgen.

Zo zouden de pesters agressiever gedrag stellen dan leeftijdsgenoten. Dit agressieve

gedrag kan later evolueren tot het ontwikkelen van gedragsproblemen onder andere

alcoholmisbruik en criminaliteit. Verder heeft men vastgesteld dat meisjes agressiever

zijn in interpersoonlijke interacties, wat op toekomstig gebied weer kan leiden tot een

slechte opvoedingsstijl als moeder. Opvallend vaak ziet men dat de pester het moeilijker

heeft met het naleven van (school-)regels en het behalen van goede (school-)prestaties.

Wanneer het pesten chronisch wordt kan dit ernstige nadelige gevolgen hebben voor

onze maatschappij. Deze personen hebben meer nood aan speciale opvoedingsdiensten,

sociale diensten, psychologische hulpverlening en komen ook meer in contact met


gerechtelijke diensten.8 De dader blijkt in veel gevallen geen nieuwe sociale

vaardigheden aan te leren en staat meestal ook geïsoleerd in de groep.

De symptomen van depressiviteit bij jonge mensen zijn driemaal zo groot bij slachtoffers

die werden aangerand via het internet in vergelijking tot de niet-slachtoffers. Er is zelfs

een verschil waar te nemen tussen mannen en vrouwen die slachtoffer zijn geworden van

cyberpesten. Mannen zouden meer depressiviteit vertonen dan vrouwen. De kans op

aanranding bij vrouwen is groter wanneer men meer tijd besteedt aan online

gesprekken, meer gebruik maakt van e-mail en IM.9


10 http://www.saferinternet.be/safer_internet_faq_nl_17_1978.html (juni 2009)

11 www.uga.be (november 2009), www.osbj.be (november 2009)

12 www.osbj.be (november 2009)

Wat zegt de wet over cyberpesten?

Alvorens de wet wordt uitgelegd, vind je een korte toelichting over de federale en lokale

politie. Nadien worden de verschillende misdrijven die betrekking hebben op

cyberpesten, kort uitgelegd.

1.

De Federale Politie

Binnen de gerechtelijke politie in België is er een afdeling die zich bezighoudt met

internetmisdaden; de “Federal Computer Crime Unit” (FCCU).

Deze organisatie heeft een belangrijke taak betreffende het geven van advies aan de
overheid en de private sector over bedreigingen en beveiliging in verband met

communicatie- en informatiesystemen. Verder helpt ze bij de opvolging en het opsporen

van criminele feiten op het internet en geeft ze ondersteuning aan de “Regional

Computer Crime Units” (RCCU).

Meer informatie en klachten via www.ecops.be.10

2.

De Lokale politie

Wanneer je een klacht neerlegt bij de lokale politie, wordt er in de meeste gevallen een

proces-verbaal opgesteld. De inhoud van de ingediende klacht kan variëren van

bedreigingen tot zedenfeiten naargelang de gebeurtenissen (zie verder in dit hoofdstuk

voor verdere informatie).

In het beginstadium worden de eerste onderzoeken gevoerd door de dienst jeugd of

jeugdbrigade van de lokale politie. Als blijkt dat de feiten ernstig genoeg zijn, kan de

zaak worden doorverwezen naar het parket van de jeugdrechtbank.

Vervolgens wordt er door de politie bij het parket een vordering aangevraagd voor

identificatie van een e-mailadres om zo de identiteit van de dader te achterhalen, indien

deze nog niet gekend is. Eens die vordering verkregen werd, kan de politie bij het bedrijf
van het internetprogramma waarmee de e-mail is verstuurd een IP-adres aanvragen

waarmee ze naar de internet provider kunnen stappen. Van deze internet provider

ontvangen ze dan een naam en een adres, zodat ze de dader/verdachte kunnen

terugvinden. De lokale politie onderneemt niet altijd deze stappen, dit is afhankelijk van

de ernst van de feiten.

Als een minderjarige een strafbaar feit heeft gepleegd dan moet de politie daarvan een

proces-verbaal opmaken. Normaal moet dit proces-verbaal worden doorgestuurd naar

het jeugdparket of openbaar ministerie (de procureur des Konings). Het openbaar

ministerie zal dan beslissen wat er verder met de zaak moet gebeuren.

Als de zaak werd doorverwezen naar het parket van de jeugdrechtbank kan de zaak nog

steeds geseponeerd worden (het dossier klasseren). Het jeugdparket kan ook een

bemiddeling organiseren of de zaak doorgeven aan de jeugdrechter.11

Bij doorverwijzing naar de jeugdrechtbank kan de jeugdrechter maatregelen opleggen

aan de desbetreffende jongere. Mogelijke voorbeelden hiervan zijn: een berisping geven,

het onder toezicht plaatsen van de sociale dienst, een verbod op het gebruik van internet

… . In het uiterste geval kan er zelfs sprake zijn van opname in een gesloten instelling.12

Als je met een klacht naar de politie gaat, is het belangrijk om er rekening mee te
houden dat het internet een vluchtig medium is. Alle informatie wijzigt dagelijks, daarom

is het zeer belangrijk dat men alle bewijsmateriaal (van websites tot MSN-gesprekken)

op de eigen computer opslaat en afprint zodat men deze aan de politie kan voorleggen.

Stel dat er op een bepaalde website bezwarende teksten geplaatst zijn, dan kan het best

zijn dat die teksten de volgende dag alweer verwijderd zijn. En dan heb je geen bewijs!
13 www.juridat.be (november 2009), Katholieke hogeschool Limburg, Cyberpesten
wetgeving, Hasselt.

14 Ook het gerecht is op 1 januari 2002 definitief het eurotijdperk ingegaan. De bedragen van
de strafrechtelijke

geldboetes die in de wet staan, zijn niét omgerekend. ‘Frank’ moet nu wel als ‘euro’ gelezen
worden, wat

maakt dat een boete van 100 Belgische frank bijvoorbeeld er nu een van 100 euro geworden
is.

3.

De Wet

Hieronder krijg je een overzicht van de meest gebruikt wetten13 voor het item

‘cyberpesten’ met de mogelijke strafmaat14.

Belaging (stalking)
Belaging is terug te vinden in het strafwetboek onder artikel 442 bis.

“Hij die een persoon heeft belaagd terwijl hij wist of had moeten weten dat hij door zijn

gedrag de rust van die bewuste persoon ernstig zou verstoren, wordt gestraft met

gevangenisstraf van vijftien dagen tot twee jaar en met geldboete van vijftig frank tot

driehonderd frank of met een van die straffen alleen.”

Een belaging: Het lastigvallen van iemand zodat het voor die persoon overlast

meebrengt, ook een handeling die niet herhaald wordt kan het misdrijf opleveren.

Een ernstige verstoring van de rust van iemand, iemand moet geviseerd worden.

De dader wist of had moeten weten dat hij door zijn gedrag de rust van die bewuste

persoon ernstig zou verstoren. Er is dus geen bijzonder opzet vereist.


Hieruit kunnen we duidelijk afleiden dat cyberpesten valt onder belaging. Verstoring van

de rust en overlast zijn aanwezig bij cyberpesten. Ook is er het feit dat er geen bijzonder

opzet vereist is. De daders van cyberpesten zijn zich meestal niet bewust van wat ze

doen.

De strafmaat voor belaging kan oplopen tot een gevangenisstraf van vijftien dagen tot

twee jaar en/of een geldboete van €50 tot €300.

Belaging is een klachtmisdrijf, dit betekent dat het alleen vervolgd kan worden als de

persoon die belaagd wordt een klacht indient.

Informaticacriminaliteit

Informaticacriminaliteit valt onder het hoofdstuk van het strafwetboek: Misdrijven tegen

de vertrouwelijkheid, integriteit en beschikbaarheid van informaticasystemen en van de

gegevens die door middel daarvan worden opgeslagen, verwerkt of overgedragen.

De wet wordt niet overgenomen, maar enkel de handelingen die voor cyberpesten

bruikbaar zijn, worden besproken.


-

Hacken van een informaticasysteem: (strafwetboek artikel 550 bis §1): “Hij die,

terwijl hij weet dat hij daar toe niet gerechtigd is, zich toegang verschaft tot een

informaticasysteem of zich daarin handhaaft...”.

Dit betekent concreet dat iemand, die bijvoorbeeld een MSN-account hackt en het

wachtwoord verandert, strafbaar is.

De straf kan oplopen van drie maanden tot één jaar of een geldboete van €26 tot

€25.000. Deze straffen kunnen oplopen wanneer de dader gehandeld heeft met een

bedrieglijk opzet, gegevens doorgegeven of verzameld heeft (bijvoorbeeld het maken

of gebruiken van hackertools) of wanneer hij opdracht heeft gegeven tot hacken.

Kwaadwillige manipulatie van data: (strafwetboek artikel 550 ter §2): “Hij die, met

het oogmerk om te schaden, rechtstreeks of onrechtstreeks, gegevens in een

informaticasysteem invoert, wijzigt, wist, of met enig ander technologisch middel de

mogelijke aanwending van gegevens in een informaticasysteem verandert...”.

Concreet betekent dit dat als mensen een virus/worm doorsturen naar een computer

dit strafbaar is als het bedoeld is om hem te pesten, niet als het onbewust zou

gebeuren. Hierop staat een strafmaat van zes maanden tot drie jaar en/of een boete
die kan oplopen tot €25.000. De strafmaat kan hoger oplopen als men door het
gedrag dat hierboven beschreven is het informaticasysteem beschadigt of de werking

ervan belemmert.

Zedenfeiten

Hiervoor belanden we in het strafwetboek bij de artikels 383 en 383 bis dat de volgende

titel heeft meegekregen; “Openbare schennis van de goede zeden”. We filteren het

belangrijkste gedeelde uit de 2 artikels: “Hij die liederen, vlugschriften of andere

geschriften, al dan niet gedrukt, afbeeldingen of prenten, die strijdig zijn met de goede

zeden, tentoonstelt, verkoopt of verspreidt … hij die, met het oog op de handel of de

verspreiding, liederen, vlugschriften, geschriften, afbeeldingen of prenten, die strijdig zijn

met de goede zeden, vervaardigt, in voorraad heeft ... door enig publiciteitsmiddel

bekend maakt ... hij die zinnebeelden, voorwerpen, films, foto's, dia's of andere

beelddragers die houdingen of seksuele handelingen met pornografisch karakter

voorstellen waarbij minderjarigen betrokken zijn of worden voorgesteld, tentoonstelt,

verkoopt, verhuurt, verspreidt, uitzendt of overhandigt ...”


Hieruit kunnen we duidelijk afleiden dat alle vormen van cyberpesten die een seksuele

aard hebben, (bijvoorbeeld foto’s plaatsen op websites of bepaalde filmpjes publiekelijk

maken) strafbaar zijn. Het in bezit hebben van dit soort foto’s is strafbaar. Hij die wetens

de in § 1 bedoelde zinnebeelden, voorwerpen, films, foto's, dia's of andere beelddragers

bezit, wordt gestraft met gevangenisstraf van een maand tot een jaar en met een

geldboete.

In het geval van cyberpesten gebeurt dit meestal door het gebruik van een webcam.

Er staan op deze vergrijpen verschillende straffen, al naargelang de ernst van de zaak

kan de straf oplopen tot een gevangenisstraf van twee jaar en een fikse boete tot €1000.

Laster en eerroof

Laster en eerroof wordt besproken in hoofdstuk 5 uit het Strafwetboek: “Aanranding van

de eer en goede naam van personen”. Meer bepaald artikel 443: “Hij die in de hierna

aangeduide gevallen aan een persoon kwaadwillig een bepaald feit ten laste legt, dat zijn

eer kan krenken of hem aan de openbare verachting kan blootstellen, en waarvan het

wettelijk bewijs niet wordt geleverd, is schuldig aan laster, wanneer de wet het bewijs
van het ten laste gelegde feit toelaat, en aan eerroof, wanneer de wet dit bewijs niet

toelaat.”

In de volksmond wordt hier meestal gesproken over ‘laster en eerroof’. Om hiervan te

kunnen spreken moet er sprake zijn van een aantal elementen.

Er moet kwaadwillig opzet in het spel zijn.

Het moet een aantijging zijn van een bepaald feit een feit dat rechtstreeks of door

tegenbewijs bewezen kan worden.

Het feit waarvan de persoon in kwestie beschuldigd wordt, moet twijfel werpen op de

eerlijkheid van die persoon en zijn goede naam besmeuren.

Het moet openbaar gebeuren.


Eerroof is de aantijging van bepaalde feiten waarvan de wet het bewijs niet toelaat. De

aantijging is steeds strafbaar ongeacht de echtheid van het bewijs. (Als iemand stelt dat

je vader niet jouw echte vader is). Laster is een valse aantijging van een bepaald feit

waarvan de wet het bewijs dus wel toelaat. Wanneer de persoon tegen wie de aantijging

gericht is definitief is vrijgesproken wegens het verweten feit kan er sprake zijn van

laster.

Concreet betekent dit dat cyberpesten pas strafbaar wordt wanneer de pester iemand

van feiten gaat beschuldigen, bijvoorbeeld wanneer hij/zij op een website schrijft dat

iemand een dief is.

Dit alles wordt nog eens verder toegelicht in artikel 448 waar staat: “Hij die hetzij door

daden, hetzij door geschriften, prenten of zinnebeelden iemand beledigt in een van de
omstandigheden in artikel 444 bepaald”. Dit betekent dat men door beledigende

afbeeldingen op een website te zetten zichzelf ook strafbaar maakt!

Artikel 449 bespreekt het volgende: “Wanneer bewezen kan worden dat iemand dit

gedaan heeft zonder publiek belang en enkel uit privaat belang en met als doel schade te

berokkenen spreken we van kwaadwillige ruchtbaarmaking.”

Straffen voor deze feiten liggen bij een gevangenisstraf van acht dagen tot maximaal één

jaar en geldboetes van maximaal €1000.


15H., Vandebosch,, K., Van Cleemput, D., Mortelmans, en M., Walrave, Cyberpesten bij
jongeren in Vlaanderen,

studie in opdracht van het viWTA, Brussel, 2006. ; Appermans, A., De Neve, K., Müller, F.
en Pollaris, L.,

Cyberpesten - Educatieve- en preventiepakketten, Katholieke Hogeschool Limburg, Limburg,


2007.

16 In het dagelijkse spraakgebruik bedoelt men met internet vaak het World Wide Web, dat
slechts één van de

diensten is die gebruikt worden via het internet. Andere bekende diensten zijn e-mail, FTP en
usenet.

17 Zie voor toelichting in de woordenlijst achteraan deze map.

Multimedia … en jongeren

Bij cyberpesten gebruiken de daders ‘nieuwe media’. Het draait hier dan

voornamelijk om de computer (PC) en de gsm. Om de impact van cyberpesten en de

gevolgen ervan beter te kunnen begrijpen, is het nodig dat we een kijkje nemen naar de

karakteristieken van de nieuwe media, de concrete toepassingen ervan en het gebruik

door de jongeren.

Nieuwe media: de gsm en het internet15


Zoals in de inleiding al geduid, herleidt men de nieuwe media tot twee grote groepen, het

internet en de gsm.

Het internet overkoepelt diverse vormen van communicatie. In de eerste plaats is het

een medium voor snelle informatieverspreiding (kijk maar naar het World Wide Web16).

Tevens is het ook een medium voor persoonlijke communicatie in de vorm van e-mails

en chatten. Die interpersoonlijke communicatie kan synchroon of asynchroon verlopen,

dit wil zeggen dat de communicatie tegelijk kan verlopen, zoals bijvoorbeeld bij chatten

of ongelijktijdig kan verlopen, bijvoorbeeld e-mail.

Kortom het internet dient voor zowel private als publieke communicatie.

Een nadeel aan het internet is dat het weinig tot niet gebonden is aan algemene regels.

De reden hiervoor is dat het geen eigendom is van één bepaald bedrijf en niet

gecontroleerd wordt door één bepaalde instantie. Het is simpelweg een netwerk van

computers die met elkaar communiceren (op basis van afgesproken protocols). Omdat

het internet internationaal is en er geen algemene controlerende instantie bestaat,

betekent dit dat het internet niet gebonden is aan een set van nationale regels. Toch

kunnen personen die er misbruik van maken, vervolgd worden op basis van de nationale

wetten en van eventueel internationale regels.

Een tweede (en tevens heel belangrijk) medium is de gsm of de mobiele telefoon. Het is
belangrijk om dit medium apart te vermelden omdat het in grote mate is doorgedrongen

in de huidige jongerencultuur. Het is er niet meer uit weg te denken. De gsm combineert

verschillende toepassingen (bijvoorbeeld spraak-, sms-, mms-, en spelmogelijkheden).

Een gsm maakt het individu overal bereikbaar en biedt specifiek aan jongeren het

voordeel om buiten de controle van hun ouders om te communiceren.

Zie verder in dit hoofdstuk “Soorten nieuwe media” voor meer uitleg.

Kenmerken van nieuwe media

Enkele kenmerken van nieuwe media en van het internet en de gsm in het bijzonder, die

tot specifieke voordelen leiden, maar die anderzijds ook misbruikt kunnen worden, kan je

hier terugvinden. Specifiek voor ‘cyberpesten’ zijn dit wellicht volgende karakteristieken:

Het grote bereik.

De aanwezigheid in de thuisomgeving (gedomesticeerde technologie).

Het gebrek aan regelgeving.


-

Het gebrek aan ouderlijke controle.

De afwezigheid van fysieke cues17 bij tekstboodschappen (e-mail, sms, chat….).

en (daar deels mee verbonden) hyperpersonalisering (het snel uitwisselen van zeer

vertrouwelijk gegevens door gebrek aan grenzen).

Het feit dat gebruikers niet alleen passieve ontvangers kunnen zijn maar ook actieve

zenders. Zie ook bijlage 2: Het communicatieschema van Roman Jakobson.

Deze kenmerken hebben zeker voordelen, zoals de snelle manier van communiceren,

maar kunnen ook leiden tot misbruik, zoals onder andere cyberpesten.
18 Appermans, A., De Neve, K., Müller, F. en Pollaris, L., Cyberpesten - Educatieve- en
preventiepakketten,

Katholieke Hogeschool Limburg, Limburg, 2007. ; H., Vandebosch,, K., Van Cleemput, D.,
Mortelmans, en M.,

Walrave, Cyberpesten bij jongeren in Vlaanderen, studie in opdracht van het viWTA, Brussel,
2006.

19 Goberecht, Timi, Onderzoek naar het verband tussen emotionele en gedragsproblemen en


cyberpesten bij

jongeren uit de eerste graad secundair onderwijs, Eindverhandeling tot master in de


Psychologie, Brussel,

2008.

20 http://www.oivocrioc.org/teksten/pdf/842.pdf. (juni 2009)

21 H., Vandebosch,, K., Van Cleemput, D., Mortelmans, en M., Walrave, Cyberpesten bij
jongeren in

Vlaanderen, studie in opdracht van het viWTA, Brussel, 2006.

Jongeren en toegang tot het internet18

De nieuwe media nemen een belangrijke rol in in het dagelijkse leven van jongeren.

De resultaten van enkele recente Vlaamse onderzoeken bevestigen dat heel wat Vlaamse

kinderen en tieners over de hierboven vermelde technologieën beschikken. Uit een

enquête die Dimarso in 2004 uitvoerde, bleek bijvoorbeeld dat 68% van de Vlamingen

thuis een PC had. Bij de gezinnen met jongeren (15 tot 24 jaar) liep dit op tot 99%. Van

deze jongeren had maar liefst 93% persoonlijk toegang tot het internet. Dit kon zowel
thuis zijn, op school, op het werk, bij vrienden of bij familie.

Toegang hebben tot een PC en het internet is uiteraard een noodzakelijke voorwaarde

voor het gebruik ervan. Uit een telefonische enquête (2008) van I-merge en InSites

bleek dat 72% van de Belgische teenagers (12 tot 17 jaar) regelmatig surft op het

internet. Bij de Belgische kinderen tussen negen en elf jaar surft al 43% regelmatig op

het internet.

‘Instant Messaging’ (IM) is een populair online communicatiemiddel, 67% van de tieners

en 71% van de jong volwassenen maakten er gebruik van.

Naast het internetgebruik van jongeren thuis, moet men ook rekening houden met het

internetgebruik van jongeren op school. Tegenwoordig hebben zowat alle scholen in

Vlaanderen internet waardoor de jongeren op school online kunnen werken.

Bij de Vlaamse internetgebruikers van het vierde, vijfde en zesde leerjaar die

ondervraagd werden, stond het spelen van online games aan de top van het lijstje met

de meest gebruikte internettoepassingen (61,8%). Op de tweede plaats kwam MSN/chat

(59,3%), gevolgd door schoolwerk (54,9%), e-mail (51,3%) en informatie zoeken

(43,9%).19
Jongeren en gsm-gebruik

Het Onderzoeks- en Informatiecentrum van de Verbruikers Organisaties (OIVO) deed in

2003 een onderzoek naar het gedrag van jongeren in verband met onder andere het

gebruiken van de gsm. Uit de resultaten bleek dat meer dan twee op de drie jongeren

een gsm gebruikten, meestal met een herlaadkaart. Ze gebruikten die vooral voor het

verzenden van sms’jes en in mindere mate voor het ontvangen van telefoonoproepen.

Jongere kinderen (11-12 jaar) gebruikten hun gsm vaker om spelletjes te spelen dan om

te communiceren.

Naarmate ze ouder werden, gebruikten ze de gsm op een meer rationele manier. Het

bezit van de gsm nam toe met de leeftijd.20

Motivaties voor het gebruik van nieuwe media

Uit onderzoek naar de motivaties voor het gebruik van gsm’s komen mobiliteit,

onmiddellijkheid, instrumentaliteit, sociale interactie en affectie als belangrijkste

motivaties naar voor.

Voor de motivaties rond internetgebruik zijn vijf belangrijke motivaties belangrijk. De

meest zichtbare motivatie was het zoeken naar informatie. Andere motivaties waren:

sociale aanwezigheid, entertainment, gebruikscomfort en het plezier van het


communiceren. Uit een andere studie kwam affiniteit met de computer als belangrijkste

motief naar voor. Jongeren houden ervan om met de computer te werken en zijn

nieuwsgierig naar wat het internet hen te bieden heeft.21


22 Goberecht, Timi, Onderzoek naar het verband tussen emotionele en gedragsproblemen en
cyberpesten bij

jongeren uit de eerste graad secundair onderwijs, Eindverhandeling tot master in de


Psychologie, Brussel,

2008.

23 H., Vandebosch,, K., Van Cleemput, D., Mortelmans, en M., Walrave, Cyberpesten bij
jongeren in

Vlaanderen, studie in opdracht van het viWTA, Brussel, 2006.

Het mediagebruik van jongeren onderscheidt zich van dat van volwassenen en dat van

kinderen.

Jongeren gebruiken media dikwijls gewoon voor entertainment. Het is een leuke activiteit

om in hun vrije tijd uit te oefenen.

Muziek staat bij vele adolescenten bovenaan op het lijstje met dingen die hen gelukkig

maken. Muziek is ook vaak aanwezig bij andere leuke activiteiten in hun vrije tijd,

bijvoorbeeld rondhangen met vrienden. Over de motivaties om ICT te gebruiken, zagen

we dat zowel bij internet, IM en de gsm, ‘entertainment’ als belangrijke motivatie

genoemd werd.

Een belangrijke uitdaging in het leven van een jongere is ook het zoeken naar en het

opbouwen van een eigen identiteit. Jongeren vragen zich af welke waarden ze willen

nastreven, wat hun mogelijkheden zijn en wat ze wensen voor de toekomst. De media
kunnen een belangrijke rol spelen in de opbouw van die identiteit. Jongeren kijken

bijvoorbeeld naar series over romantische relaties om zich een beeld te vormen van

seksualiteit en van hun eigen geslacht. Een ander voorbeeld zijn de magazines voor

meisjes met een overvloed aan informatie over jongens en relaties. Door hun

mediagebruik kunnen jongeren ook ideeën opdoen voor hun latere professionele

bezigheid.

Met de komst van het internet krijgen jongeren er een nieuwe manier bij om

hun identiteit op te bouwen. Internet is namelijk een plaats waar men (anoniem) kan

experimenteren met identiteit. Uit onderzoek kwam men tot de vaststelling dat 50% van

de IM- en chat-gebruikers al eens op het internet geëxperimenteerd had met zijn of haar

identiteit. Het belangrijkste motief hiervoor was ‘self-exploration’, gevolgd door

‘social compensation’ (bijvoorbeeld om verlegenheid te overwinnen) en ‘social facilitation’

(bijvoorbeeld om gemakkelijker met iemand een relatie te kunnen beginnen). Meisjes

experimenteerden meer met hun identiteit dan jongens.

Jongeren en adolescenten zijn in grotere mate op zoek naar sensatie dan volwassenen.

Sommige media zijn daar meer geschikt voor dan andere. Het publiek van actiefilms

bestaat voor een groot deel uit (mannelijke) adolescenten. Uit een onderzoek van Roe en

Muijs over computergames blijkt dat de zware gebruikers van gewelddadige games en

actiegames ook vooral mannelijke jongeren zijn22.


Vervolgens gebruiken jongeren en adolescenten media om met negatieve emoties om te

gaan. Dit noemt men ‘coping’. Een aantal studies wijzen uit dat ‘tv-kijken’ en ‘naar

muziek luisteren’ de twee meest gebruikte copingstrategieën bij jongeren zijn wanneer

ze boos of ongelukkig zijn. Jongeren gebruiken het internet en de gsm onder meer om

muziek te beluisteren of muziek te downloaden.

Ten slotte kunnen media aan jongeren een gevoel van samenhorigheid met andere

jongeren overbrengen. Vooral door middel van muziek wordt deze verbondenheid met de

jeugdcultuur uitgedrukt. Dikwijls gaat het niet om een algemene jeugdcultuur, maar om

een jeugdsubcultuur, bijvoorbeeld: punkers, rappers, gabbers. Het internet biedt vele

kansen om deze jeugdculturen uit te bouwen, te verspreiden en te ontdekken.

De plaats van nieuwe media in huis23

De plaats (fysische locatie) van de computer is voor de jongeren vooral van belang voor

de privacy die zij (willen) verkrijgen in of voor hun computergebruik. Men moet een

onderscheid maken tussen de fysieke en de symbolische ‘compartmentalization’ van een

huis. Het concept ‘compartmentalization’ kent het persoonlijke mediagebruik een functie

toe aan bepaalde ruimtes. Fysieke ‘compartmentalization’ is een gevolg van de


24 www.cyberpesten.be (mei 2009); Goberecht, Timi, Onderzoek naar het verband tussen
emotionele en

gedragsproblemen en cyberpesten bij jongeren uit de eerste graad secundair onderwijs,


Eindverhandeling tot

master in de Psychologie, Brussel, 2008. ; Vandebosch, Heidi, Van Cleemput, Katrien,


Mortelmans, Dimitri,

Walrave, Michel, Cyberpesten bij jongeren in Vlaanderen, studie in opdracht van het viWTA,
Brussel, 2006.

architecturale stijl van het huis. Veel jongeren hebben ICT op hun slaapkamer of in een

andere private kamer. Het is ook de plaats waar media en identiteit elkaar ontmoeten. In

hun slaapkamer worden de mediatechnologie en de inhoud aangepast door jongeren om

uit te drukken wie ze zijn. Met de term ‘slaapkamercultuur’ wordt verwezen naar het feit

dat jongeren meer en meer van hun tijd thuis spenderen met het gebruik van

massamedia in hun eigen private ruimte, in plaats van in een gemeenschappelijke of

familieruimte.

Symbolische ‘compartmentalization’ doet zich voor wanneer gezinsleden mentaal van

elkaar gescheiden worden en zo hun eigen private ruimte construeren.

Jongeren creëren bijvoorbeeld een barrière tussen zichzelf en hun familieleden wanneer

ze voor het computerscherm gaan zitten. Wanneer er geen mogelijkheid is om zich fysiek

af te zonderen, gaan jongeren zich geestelijk afsluiten voor wat er in de ruimte gebeurt.

Dit kan door bijvoorbeeld een hoofdtelefoon op te zetten.

Soorten nieuwe media


Hier vind je een lijst, samengesteld uit de belangrijkste programma’s of soorten

programma’s waar kinderen en/of jongeren dagelijks mee bezig zijn.

Per programma worden hierbij kort de belangrijkste gevaren en voordelen beschreven.

Achteraan dit hoofdstuk staat er een item over programma’s die je als opvoeder/ouder

kan gebruiken om de bewegingsvrijheid van je kind op de computer te beperken of

eventueel geheel te controleren.

Chatten is bij de meeste kinderen en jongeren veel populairder dan sms’en of mailen,

vandaar dat je eerst de uitleg over deze programma’s terugvindt.24

1.

Instant Messaging (IM)

‘Instant Messaging’ – letterlijk vertaald ‘directe berichtgeving’ – wordt afgekort als IM.

Hierbij wisselen de gebruikers in realtime berichten uit. In tegenstelling tot e-mail is de

persoon waartegen men iets wil zeggen online waardoor deze het bericht dadelijk kan

lezen en eventueel beantwoorden. Mailen is het best te vergelijken met het sturen van

brieven. IM daarentegen is eerder praten; men treedt in onmiddellijke interactie.


Om gebruik te kunnen maken van IM, moet men een hiervoor ontwikkeld programma

downloaden. Na het installeren van het programma, is het noodzakelijk dat de gebruiker

een account aanmaakt. Dit betekent dat er een aantal (persoonlijke) gegevens moeten

ingeven worden en dat men een naam voor zijn account moet kiezen. Na deze

handelingen kiest men een (veilig) wachtwoord en kan men aan de slag.

Een belangrijk aspect van een IM-programma is om mensen toe te voegen aan de

contactpersonenlijst. In het kader van cyberpesten is het voordeel van dergelijk account

dat je persoonlijke gegevens moet achterlaten en het niet anoniem is. Nadelig is wel dat

je kan werken met fictieve gegevens zodat je uiteindelijk anoniem bent en blijft.

Bij IM heeft men de keuze met wie men chat. Men kan andere gebruikers toevoegen en

wissen. Er is de mogelijkheid om de chatgesprekken op te slaan zodat men die later nog

eens kan nalezen en eventueel kan gebruiken als bewijsmateriaal in het geval van

pesten.

Verder hebben de gebruikers naast de accountnaam/gebruikersnaam ook nog eens de

mogelijkheid om een ‘nickname’ te kiezen. Een ‘nickname’ is een (zelf gekozen) bijnaam.

Naast die ‘nickname’ kan iedere gebruiker zijn aanwezigheid personaliseren door een

‘avatar’. Dit is een kleine afbeelding die naast of onder de nickname staat en die ertoe

bijdraagt om een eigen identiteit binnen het forum te bezitten.

Tijdens het chatten kan men zijn status veranderen in: ‘online’, ‘afwezig’, ‘bezet’,

‘lunchpauze’, ‘zo terug’ en ‘offline’. Bij ‘offline’ lijkt men ‘offline’ te zijn voor de andere
gebruikers maar kan men toch zien wie er ‘online’ is. Bedoeling van deze status is dat de

anderen kunnen zien of men je kan aanspreken of niet.

Bij dergelijke programma’s is het mogelijk andere gebruikers te blokkeren. Dat betekent

dat die andere gebruikers niet meer tegen je kunnen chatten en ook niet kunnen zien of

je online bent of niet.

De meeste IM-programma’s hebben een profielfunctie. Op dit profiel kan men

persoonlijke gegevens online zetten zodat anderen dit kunnen zien. Bijvoorbeeld je

naam, je hobby’s, je relatiestatus, … . Bij de laatste versie van ‘MSN’, ‘Windows Live

Messenger’ is dit verder uitgewerkt. Je kan bijvoorbeeld op je profiel fotoalbums plaatsen

of een blog posten.

Enkele voorbeelden van IM:

AIM, MSN, Windows Live Messenger/MSN Messenger, ICQ, Yahoo!, Google Talk, Internet

Relay Chat, Jabber, Zango Messenger,...

De voordelen:

Men heeft zelf de keuze met wie men praat en meestal kent men de mensen die men

toevoegt. Als men via dit programma gepest wordt, weet men meestal door wie. Er zijn
twee grote voordelen voor het bewijzen van pestgedrag: je kan de chatgesprekken

opslaan (en gebruiken als bewijsmateriaal) en je kan de gebruikers blokkeren en

registreren.

De gevaren:

In vergelijking met andere programma’s zijn de gevaren bij IM eerder beperkt. Toch

bestaat er het gevaar dat mensen zich een virtuele identiteit aanmeten en zich voordoen

als iemand anders.

IM kan gebruikt worden voor cyberpesten.

2.

Chatboxen

Een chatbox is een virtuele ruimte op het internet waar mensen (chatters) met elkaar

kunnen chatten. Hier zijn meestal meerdere chatters tegelijk aanwezig en iedereen kan

tegen elkaar “praten”. Net zoals bij IM hebben de gebruikers een ‘nickname’. Binnen de

chatbox kan ieder zich de identiteit aanmeten die hij/zij zelf wil. Als hier een boodschap

gepost/ontvangen wordt, kan in tegenstelling tot IM iedereen die op dat moment op de


chatbox zit deze boodschap lezen. Sommige chatboxen zijn erg uitgebreid en bieden, net

zoals de meeste IM-programma’s, de mogelijkheid tot het aanmaken van een profiel.

Daar kan men dan privé-chatten met één gebruiker en zijn de dingen die men zegt niet

langer voor iedereen zichtbaar.

Chatboxen bestaan er voor alle thema’s en in alle soorten en maten.

Chatten is één van de meest geliefde activiteiten van jongeren op het internet. De meest

gebruikte chattoepassing bij jongeren in Vlaanderen is MSN (vorm van IM).

Voordelen:

Men zit redelijk snel op een chatbox en het chatten kan onmiddellijk starten. Men

hoeft hiervoor geen lange procedure te volgen maar kan als gast dadelijk aan de slag.

Via thema-chatboxen komt men ook dadelijk terecht bij mensen met dezelfde

interesses.

Gevaren:

Teveel persoonlijke gegevens prijsgeven


-

Via IM-programma’s is het nog mogelijk te filteren met wie men praat door alleen

mensen in zijn contactpersonenlijst op te nemen die men kent. Dit is bij chatboxen

niet mogelijk. Je gesprekspartner kan zich voor iemand anders uitgeven.

Cyberpesten via chatbox komt regelmatig voor

Misbruik van de webcam

Het controleaspect van een account met persoonlijke gegevens ontbreekt. Vandaar

dat voorzichtigheid geboden is!


25 http://www.saferinternet.be/safer_internet_faq_nl_13.html (mei 2009)

26 www.consumentenbedrog.be (mei 2009)

3.

E-mail

E-mail (ook wel email, e-post of elektronische post) is het versturen van digitale

boodschappen via het internet. E-mail wordt gebruikt voor korte, informele berichten. In

tegenstelling tot een brief op papier wordt het bij e-mail aanvaard om korte en compacte

zinnen te gebruiken. Door het meesturen van bijlagen is het ook mogelijk om inhoud in

een andere vorm dan tekst te versturen.

Recentelijk heeft communicatie per e-mail dezelfde wettelijke status gekregen als die per

brief. De mails moeten dan wel aan een paar voorwaarden voldoen. De authenticiteit

moet zijn gewaarborgd, er moet zekerheid bestaan over de afzender, en er moet niet

achteraf aan kunnen worden geknoeid. De zogenaamde ‘elektronische handtekening’

biedt hier uitkomst.

We beperken ons hier tot gratis diensten omdat er weinig kinderen en jongeren zijn die

geld gaan investeren in een e-mailaccount. Er zijn verschillende aanbieders van gratis e-

mailaccounts te vinden op het internet. Binnen België denken we vooral aan “Hotmail”

(Microsoft) en “gmail” (Google). Belangrijkste concurrenten wereldwijd zijn AOL en


Yahoo!.

Voordelen:

Snellere communicatie en snellere contacten in vergelijking met andere vormen van

communicatie.

Besparing van (verzend-)kosten t.o.v. brieven

Men hoeft niet meer in persoon bij de ander langs.

Het is zeker een voordeel bij dergelijke programma’s dat men bij de meeste

voorzieningen adressen kan blokkeren of de mails kan afleiden naar een speciale

map.
Gevaren:

Een groot nadeel van e-mail is dat het aanmaken van een e-mailaccount vrij simpel is

en snel kan gebeuren. Dit maakt het voor cyberpesters natuurlijk aanlokkelijk om op

een anonieme manier haat- of pestmails te versturen.

Attachements: Een ander groot gevaar is om via e-mailbijlagen (attachements)

virussen op de computer te krijgen.

Phishing: via e-mail die van een betrouwbare bron lijkt te komen, tracht men je

persoonlijke gegevens te bemachtigen: paswoorden, creditcardgegevens, … .

Spam: e-mail waaraan de ontvanger weinig waarde toeschrijft en die ongevraagd aan

een groot aantal ontvangers wordt verstuurd.

Een hoax25 (letterlijke vertaling: een grap, een fopperij) is een e-mail met daarin

valse informatie en een aanmoediging aan het adres van de bestemmeling om het

verkeerde nieuws verder rond te sturen. Het enige doel van een hoax bestaat erin
een maximum aantal gebruikers voor de gek te houden en het netwerk te belasten.

Wie heeft nog nooit een zorgwekkende e-mail ontvangen zoals die hieronder?26
27 Marianne Bogaert, ontwerp werkmap Bad_Girlz_Rule, 2009.

<>

Dit is puur en simpel een hoax, die al jarenlang bestaat. In een handomdraai zou de gsm

gehackt worden. Omdat hoaxen zo courant voorkomen, kan je dit melden op

http://www.consumentenbedrog.be/contact.php. Stop deze geruchtenmolen en vernietig

de mail met deze waarschuwing.

Van e-mail naar hatemail27:


4.

Forum

Dit is een plaats op het internet die vooral bestaat uit digitale, meestal publieke,

discussiepagina’s.

De onderwerpen en de discussies kunnen enorm variëren en zijn meestal ook afhankelijk

van het soort forum. Fora zijn vaak opgebouwd rond een bepaald thema.

Het forum is meestal onderverdeeld in een aantal subthema’s waar men dan per thema

kan reageren.

Aan de meeste internetsites zijn fora verbonden. Dit kan gaan van fora over een

bepaalde muziekgroep tot usergroepen van een computerwebsite waarbij de gebruikers

tips over de computer uitwisselen en discussiëren over nieuwe releases.

Om op sommige internetfora te kunnen reageren, moet men geregistreerd zijn (onder

een nickname). Naast een nickname is het gangbaar dat de gebruikers een avatar of

afbeelding naar eigen keuze hebben. Op andere fora kan men gewoon als ‘gast’ zijn
commentaar, reacties of bedenkingen posten.

Voordelen:

Mensen hoeven niet op één bepaald moment en op éénzelfde plaats samen te komen

om over een bepaald onderwerp te praten.

De berichten en antwoorden blijven bewaard als een soort archief, wat in een

traditionele discussie minder gemakkelijk te realiseren valt.

Meer verlegen of timide personen gaan sneller antwoorden in een elektronisch forum

(waar ze de tijd kunnen nemen om hun antwoord zorgvuldig te overdenken en te

formuleren).

Gevaren:

-
Op fora waar registratie niet verplicht is, wordt er vaak spam geplaatst en is het nog

makkelijker om een onechte identiteit aan te nemen dan bij fora waar men zich moet

registreren.

Bij het gebruik van fora is enige voorzichtigheid met betrekking tot de informatie aan

te raden. Er dient zich informatie aan die bedenkelijke kwaliteit kan bevatten. Het is

dus zeker opletten geblazen bij de thema’s en de informatie van het forum. Zo

bestaan er fora met tips over anorexia of extreem rechtse fora. Pro-anorexia en pro-

boulimie-sites zijn erg geliefd bij jongeren.


5.

Profielpagina’s – sociale netwerksites

Profielpagina’s werken rond het principe van een sociaal netwerk. Er bestaan een aantal

sociale netwerksites die een groot aantal gebruikers, weblogs, profielen of groepen

samenbrengen. Zo’n site wordt ook wel eens een community of een gemeenschap

genoemd.

Op deze pagina’s kan men eigenlijk een soort van persoonlijke website aanmaken met

informatie over zichzelf. Het is mogelijk om “vrienden” toe te voegen aan je eigen pagina

en zo een virtueel sociaal netwerk op te bouwen. Op sommige sites is er de mogelijkheid

om een blog te starten of kan je je favoriete muziek online plaatsen. MySpace, Facebook,

LinkedIn, Netlog, … zijn bekende sociale netwerksites. Deze profielwebsites worden

gezien als een belangrijk onderdeel van de huidige jeugdcultuur omdat het hebben van

veel vrienden een statussymbool is.

MySpace is zo’n netwerksite en wordt gezien als een belangrijke exponent van de

hedendaagse jeugdcultuur. Heel wat muziekbands, populair bij jongeren, zijn bekend

geraakt met behulp van MySpace.


Netlog is vooral populair bij Europese jongeren en beschikbaar in 19 talen. Deze

netwerksite telt meer dan 35 miljoen leden. Jongeren kunnen op de site een webpagina

aanmaken met eigen foto’s, beelden, video en muziek en zo een sociaal netwerk

uitbouwen.

Facebook is een Amerikaanse sociale netwerksite voor scholieren, studenten en

werknemers. Sinds mei 2008 bestaat er ook een Nederlandse versie van.

Voor zakenmensen bestaan er sites als LinkedIn bijvoorbeeld, die professionals of

mensen met een bepaalde expertise samenbrengen.

YouTube is een website waar je kosteloos filmpjes kunt uploaden, delen of bekijken. Het

motto van YouTube is ‘Broadcast yourself’! YouTube op zich is geen sociaal netwerksite.

Wel kan je er een persoonlijk kanaal op maken en maak je er via je profiel gebruik van.

Voordelen:

Profielsites zijn leuk om nieuwe mensen te leren kennen en contact te onderhouden

met vrienden die ver weg wonen of die je niet regelmatig ontmoet.

Je kan foto’s en filmpjes met je vrienden delen.


Gevaren:

Het gebruik van valse identiteiten die ook in dit geval weer erg gemakkelijk aan te

nemen zijn.

Te veel persoonlijke gegevens publiceren. Bij de meeste profielpagina’s kan men er

voor kiezen om het eigen profiel of bepaalde gegevens op je pagina privaat te maken.

Hierdoor kan je zelf instellen wie de mogelijkheid heeft om je pagina te bekijken. Bij

deze sites is het belangrijk geen persoonlijke informatie zoals telefoonnummer,

bankgegevens en e-mailadres publiek te maken.

Te persoonlijke foto’s publiceren.


6.

Blog

Een weblog of blog is een website die bijna voortdurend – soms meermaals per dag –

geactualiseerd wordt. De nieuwste info verschijnt het eerst. Zo’n blog is erg persoonlijk

en gespecialiseerd, wat precies het succes ervan verklaart. De auteur biedt allerlei info

aan die hij of zij wil delen met het publiek: meestal gaat het om tekst, maar het kan ook

gaan om foto’s (fotoblog), video’s (vlog), audiomateriaal (podcast),... . Het is het

persoonlijke of juist het gespecialiseerde karakter dat weblogs interessant maakt voor

bezoekers. Twitter, momenteel ook erg populair, is een vorm van mini-blog. Blogs van

jongeren zijn vaak sociale netwerksites.


28 http://www.microsoft.com/belux/nl/protect/family/activities/blogging.mspx - 12
veiligheidstips voor over

weblogs voor ouders en kinderen. (juni 2009)

Recent onderzoek28 laat zien dat ongeveer de helft van alle blogs door tieners wordt

geschreven, waarbij twee op de drie kinderen hun leeftijd vermelden, drie op de vijf hun

woonplaats en contactgegevens en een op de vijf zijn of haar volledige naam. Het

spreekt vanzelf dat het vrijgeven van persoonlijke gegevens risico's met zich kan

meebrengen.

En aangezien steeds meer jonge kinderen in blogs gaan schrijven, doen zij van alles om

maar aandacht te krijgen. Sommige kinderen gaan zo ver, dat zij discutabel materiaal op

internet zetten, zoals aanstootgevende foto's van henzelf of hun vrienden.

Voordelen:

Een middel om met elkaar te communiceren en informatie te delen.

Kinderen kunnen hun ouders nieuwe technologieën leren en ouders kunnen hun

kinderen 'straatwijsheid' bijbrengen.


-

Het leren van verantwoordelijkheid en de discipline om een blog bij te houden.

Het hebben van een creatieve uitlaatklep.

Het leren van nieuwe internet- en computertechnologieën.

Het verwerven van meer vaardigheid op het gebied van typen, spelling, schrijven en

bewerken van tekst. Kortom het trainen van de schrijfvaardigheid en communicatie.

Gevaren:

Iedereen kan de blog lezen. Opletten met o.a. het geven van privacy-gegevens.

-
Geschreven woorden kunnen verkeerd begrepen worden. Je hoort niet op welke toon

iemand iets zegt, en dat kan tot misverstanden leiden.

7.

VoIP (Voice over IP)

‘VoIP’, bijvoorbeeld ‘Skype’, is software waarmee je gratis kunt bellen en chatten via het

internet. Je kan ook video-gesprekken voeren en bestanden uitwisselen. Meestal wordt

het gebruikt om bekenden te bellen, maar je kunt via het programma ook op zoek gaan

naar andere Skype-gebruikers.

Voordelen:

Je kan gratis bellen via het internet.


Gevaren:

In Nederland is gebleken dat jongeren steeds vaker Skype gebruiken om anderen te

pesten, precies omdat het gratis is.

8.

Gsm

Gsm, en dan meer bepaald het bellen, en sms’jes versturen, zijn handige manieren om

te communiceren, maar ze kunnen ook misbruikt worden. Veel volwassenen zien de gsm

als een telefoon, niet meer en niet minder.

Binnen de leefwereld van jongeren is een gsm veel meer dan een telefoon, het is een

statussymbool en heeft naast het telefoneren tal van andere nuttige en minder nuttige
functies. Zo kan je met een gsm naast telefoongesprekken voeren, onder andere

tekstberichten (sms) en geluiden, foto’s en videobeelden (mms) versturen. Je kan zelfs

geluiden, foto’s en videobeelden aan je bericht toevoegen. Sinds enkele jaren zit er bij

bijna elke gsm een digitale camera om foto’s en filmpjes te nemen. De meeste gsm’s zijn

uitgerust met Bluetooth. Dit is een systeem voor draadloze dataoverdracht op korte

afstand. Zo kan men snel verbinding maken met de computer en de gegevens van de

gsm naar de computer transfereren. De meeste gsm’s zijn uitgerust met een MP3-speler.

Verder doet een gsm dienst als agenda, als wekker en kan je er vaak ook mee surfen op

het internet. Via de laatste modellen kan men hierbij gebruik maken van IM-

programma’s.
29 http://www.klasse.be/leraren/archief.php?id=9624 (mei 2009)

Binnen België zijn er drie grote gsm-providers; Proximus, Mobistar en Base. Bij jongeren

zijn ook de gsm-providers, gelinkt aan o.a. televisiezenders, populair, zoals bijvoorbeeld

‘Jim Mobile’.

Net als via e-mail kan je spam, ongewenste berichtjes, genante opmerkingen of

scheldwoorden ontvangen of anoniem versturen via gsm. Een ander vervelend fenomeen

zijn filmpjes die met de gsm opgenomen en dan later via het internet verspreid worden.

Happy slapping is daar het voorbeeld van: men pest of mishandelt een willekeurig

slachtoffer, de feiten worden met de gsm gefilmd en later op het internet vertoond als

een soort triomf voor de dader(s). Phone slapping is daar een variante van: iemands gsm

wordt afgenomen en op de grond gegooid. Zomaar. De beelden worden nadien op het

internet geplaatst of naar vrienden verstuurd.

Ook steaming (afpersing)29, een vorm van geweld die een groep personen - meestal -

over een individuele persoon uitoefent, kan voorkomen. Gewoonlijk zijn zowel de daders

als de slachtoffers jongeren, vooral jongens. Het is een vorm van afpersen: een individu

afdreigen, vernederen of intimideren totdat hij geld of een goed afgeeft, zoals

bijvoorbeeld een gsm.

Voordelen:

-
Men is overal bereikbaar en men kan het toestel overal mee naartoe nemen.

Handig wanneer je bijvoorbeeld op weg naar huis een platte band krijgt.

Overal en altijd iedereen kunnen bereiken.

Overal en altijd bereikbaar zijn.

Gevaren:

Je ontvangt beledigende of bedreigende sms’en, of genante mms’en.

Nadeel is dat ze in de handen van de verkeerde personen een “wapen” kunnen

worden. Hoe bekend is het fenomeen dat een aantal jongeren iemand in elkaar

slagen en dat een van hen het filmt met zijn gsm? Door de aanwezigheid van internet
is het simpel om het filmpje online te posten. Hetzelfde geldt voor het nemen van

foto’s. Het gaat zelfs zo ver dat jongeren filmpjes van hun leerkrachten gaan maken,

deze bewerken met tekenprogramma’s, zodat de leerkracht in een slecht daglicht

komt te staan. Belangrijk is ook om even na te denken over het aantal onbehoorlijke

foto’s die genomen worden en waarvan op de een of andere manier misbruik

gemaakt wordt.
30 Marianne Bogaert, Ontwerp werkmap Bad_Girlz_Rule, 2009.

Tips om risico’s te beperken

1.

E-mail

Installeer een goede virusscanner en wees voorzichtig met het openen van e-

mailbijlagen.

Geef nooit vertrouwelijke informatie door over je rekeningnummer, je

internetaccount, je paswoorden.

Installeer een spamfilter en zorg ervoor dat je je e-mailadres niet te pas en te onpas

waar dan ook achterlaat.

-
Schrijf je email-adres waar mogelijk voluit wanneer je dit moet doorgeven

bijvoorbeeld: cyberdog.janssens@gmail.com = cyberdog punt janssens apenstaartje

gmail punt com.

2.

Chat

Voorzichtig omspringen met je persoonlijke gegevens.

Een gezonde dosis kritische geest aan de dag leggen tegenover je chatpartner(s).

Niet afspreken met onbekenden. Doe je het toch, zorg er dan voor dat je afspraak

bekend is, spreek af op een openbare plaats, neem iemand mee.


-

Denk goed na over het inschakelen van de webcam.

3.

IM

Blokkeren van de pestkop30.


4.

Algemene tips

Aandacht voor persoonlijke gegevens.

Leg een kritische geest aan de dag.

Respecteer ook de privacy van anderen. Geef nooit hun persoonlijke gegevens of

foto’s door zonder eerst hun toestemming te vragen.

Toon respect voor anderen.

-
Geloof niet zomaar alles wat je hoort, ziet of leest op het internet of de chat.

Niet afspreken met onbekenden. Doe je het toch, zorg er dan voor dat je afspraak

bekend is, spreek af op een openbare plaats, neem iemand mee.

Denk goed na over het inschakelen van de webcam.

Neem een mailadres zonder je naam erin.

Mail of plaats geen foto’s van jezelf (naakt). Ook beelden van een webcam kunnen

worden opgenomen!

Hou je paswoord geheim. Verander je paswoord af en toe.

Word je lastiggevallen? Zeg het dan tegen je ouders of een andere volwassene die
kan helpen.

Antwoord niet op alle vragen die je gesteld worden (zoals ‘Wanneer ben je alleen

thuis?’ of ‘Kom je naar het park?’).

Zie je porno of andere vervelende dingen? Roep er je ouders bij of verwittig Child

Focus (www.childfocus.be ).

Reageer nooit op spam, junkmail of op rare, gemene of bedreigende e-mails.

Krijg je vervelende vragen of berichten? Stop dan direct met chatten of mailen.

Zelfs als je al lang met iemand chat, weet je nog steeds niet of die persoon wel 100%

betrouwbaar is. Zeker als je die nog niet hebt ontmoet. Wees steeds alert.
31 http://www.actioninnocence.be (mei 2009) ; Vlaamse Overheid, ICT zonder beperkingen,
tips voor het

gebruik van ICT door leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften, 2009.

32 Meer info via: Het Veilig internetpakket van Insafe en Telenet, de 8 tips van Child Focus
via

http://www.clicksafe.be/leerkrachten/nl.materiaal/ ; Een leer- en doeboekje: ‘Internetknuffel’


van Mentor vzw.

33 www.we-blocker.com (juni 2009); Vlaamse Overheid, ICT zonder beperkingen, tips voor
het gebruik van ICT

door leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften, 2009.

Weerbaar maken voor en afschermen van internet.

1.

Weerbaarheid

Jongeren moeten zoveel mogelijk weerbaar, alert en kritisch zijn zodat ze de vele

mogelijkheden leren kennen van dit medium, maar er niet het slachtoffer van worden.31

Bij je leerling(en), je zoon of dochter kan je proberen om de alertheid en de

weerbaarheid te verscherpen.
Dit kan je doen door:

Samen het internet te verkennen.

Een aanspreekpunt te voorzien. Maak je kind of leerling duidelijk bij wie het terecht

kan als ze twijfelen over de juistheid van bepaalde informatie of als ze zich

ongemakkelijk voelen bij bepaalde inhouden.

Duidelijke afspraken te maken. Geef aan wat mag en niet mag. Herhaal regelmatig

deze afspraken.

Situaties in te oefenen. Alertheid kan je trainen. Er is hiervoor materiaal

voorhanden.32

2.

Afschermen33
Een jongere afschermen van het internet betekent niet dat hij niet kan (leren) surfen,

chatten of e-mailen. Dit alles kan met aangepaste en beveiligde browsers; dit zijn

programma’s die enkel gecontroleerde inhouden bevatten en die slechts communicatie

toelagen tussen geregistreerde gebruikers.

Enkele voorbeelden van dergelijke programma’s: ‘WAI-NOT’, ‘MyBee’.

Inzetten van hulpmiddelen kan voor of na het internetgebruik. In het eerste geval

worden foute inhouden zoveel mogelijk geblokkeerd. Dit is filteren.

Zet je hulpmiddelen na internetgebruik in, dan kan je het surf- en communicatiegedrag

van een leerling of van je kind nagaan. Dat heet monitoring.

Filteren
Filters werken doorgaans via:

Blacklisting: je blokkeert ongewenste internetadressen; die zitten in lijsten die

de producenten bijhouden en regelmatig aanvullen.

Whitelisting: je kunt enkel surfen naar goedgekeurde sites of sites die de

ouders, opvoeders of leerkrachten zelf toevoegen.

Content filtering: je blokkeert zoektochten naar ongewenste woorden; zo kun je

instellen dat de browser de zoekmachine blokkeert als je ‘borsten’, intypt, of

woorden als ‘penis’, ‘sex’, … .

Meestal worden bepaalde van deze technieken gecombineerd, maar hou er rekening mee

dat een filter nooit 100% waterdicht is. Soms komt er toch nog ongewenste inhoud door.

Jongeren die wat afweten van computers zeilen er in een mum van tijd om heen. Maar

voor erg jonge kinderen of voor leerlingen of kinderen met een verstandelijke handicap

kan een filter wél nuttig zijn.


Op zoek naar een filter? Dan zijn er verschillende mogelijkheden.

Via het besturingssysteem: sommige besturingssystemen, zoals Windows-Vista,

bieden via een module “ouderlijk toezicht” instelbare filter- en controlemogelijkheden

aan.
34 http://www.actioninnocence.be (mei 2009)

35 www.spectorsoft.com/products/SpectorPro_Windows/index.html , www.pcsafe.nl ,
www.dnd-int.nl ,

www.securus-software.com en www.eblaster.com

Via de provider: bij sommige providers kan je bovenop je abonnement extra

beveiligingsdiensten aankopen, waaronder een contentfilter. De provider houdt dan

ongewenste inhouden tegen aan de bron.

Via een afzonderlijk filterprogramma: veel beveiligingssuites zoals ‘McAfee’,

‘Symantec, Norton’, enz. integreren tegenwoordig standaard contentfilters in hun

pakketen.

Filtra34: dit softwareprogramma voorkomt dat je kind bepaalde persoonlijke informatie

verstuurt via het internet, zoals zijn naam, telefoonnummer of de naam van zijn school.

LogProtect werkt niet alleen preventief, maar ook educatief. Bij elke waarschuwing opent

zich een aangepast venster dat uw kind wijst op de gevaren van het net.
Monitoren35

Monitoring betekent dat je het surf- en communicatiegedrag van je kind of je leerling

nagaat via specifieke monitoringprogramma’s. Monitoring gebruik je bij kinderen of

jongeren die niet afgeschermd worden. Dat kan via een aantal tools die standaard op

elke PC aanwezig zijn zoals de internetgeschiedenis. Verder is er specifieke

monitoringsoftware beschikbaar in de handel waarmee je het surf-, communicatie- en

zelfs typgedrag van een gebruiker kan nagaan. Voorbeelden zijn ‘NetNanny’, ‘Spector

pro’, ‘Activity Logger’, ‘Surfwatch’ en ‘Perfect Key Logger’.

Wat kan je zoal nagaan via dergelijke software?

Welke websites werden bezocht?

Hoe lang bleef men op een bepaalde website?


-

Welke e-mails werden verzonden en ontvangen?

Wat werd ‘gezegd’ in chatboxen?

Welke programma’s werden gedraaid?

Kinderen en jongeren brengen ook veel uren al chattend door aan de computer. Ze

gebruiken hiervoor vaak instant messaging programma’s zoals Live Messenger (MSN).

Ook deze programma’s bieden de mogelijkheid om een chatgeschiedenis bij te houden.

Op deze manier worden alle gesprekken op de harde schrijf van de computer opgeslagen

zodat men ze later kan raadplegen in geval van problemen.


Voordelen:

Men is op de hoogte naar welke websites het kind surft en welke programma’s het

gebruikt. Zo kan men het kind ook beter bij begeleiden.

Alle gegevens worden opgeslagen (monitoring).

Je hebt de bewijzen dadelijk in handen.

Gevaren:

Het kind kan zich bekeken voelen en de privacy van het kind wordt geschonden.

Als je ziet wat je allemaal kan nagaan, zie je dat je al snel in de sfeer van

privacyoverschrijding zit (monitoring). Overweeg de noodzaak ervan en laat vooraf

aan de betrokkene weten dat er monitoringsoftware gebruikt wordt. Doe ook iets met
de bekomen informatie en beschouw de monitoringgegevens als basis voor een

opbouwend gesprek over het surfgedrag.


36 Marianne Bogaert, Ontwerp werkmap Bad_Girlz_Rule, 2009.

Opsporen van daders: IP-adres: de sleutel tot het opsporen van

de dader(s)

Elke computer die is aangesloten op het internet of netwerk heeft een nummer waarmee

deze zichtbaar is voor alle andere computers op het internet. Men kan dit vergelijken met

telefoonnummers of huisadressen. Om het mogelijk te maken dat computers elkaar

kunnen vinden en identificeren hebben deze hun eigen nummer nodig. Dergelijke

nummer noemt men IP-adres. Het IP-adres identificeert de computer binnen het grote

netwerk. Bij alles wat je verstuurt via het internet wordt je IP-adres meegestuurd.

Bijdragen op het internet zijn hierdoor bijna nooit werkelijk anoniem. De persoon achter

een IP-adres is in de meeste gevallen te achterhalen.

In de mail die je ontvangt zit een schat aan informatie waar de politiediensten mee aan

de slag kunnen om de computer van de dader op te sporen.

In de verborgen ‘header’ van je mail vind je niet alleen de afzender en zijn e-mailadres

terug, maar ook zijn IP-adres, zelfs de naam van het programma dat gebruikt wordt om

de mail te versturen.

Voorbeeld van een ‘header’36.


37 www.ond.vlaanderen.be/dvo (2 mei 2009)

Aan de slag in de klas

ICT-eindtermen

Niemand twijfelt er nog aan dat informatie- en communicatietechnologie (ICT) een

blijvend fenomeen is dat bij steeds meer aspecten van het dagelijkse leven een plaats

verovert.

Binnen het onderwijs is ICT een vernieuwing die van onderuit is gestart. Aanvankelijk

waren het individuele, enthousiaste leerkrachten en directeurs die ICT hebben

binnengebracht in de klas en de school. Dat leidde al van bij het begin tot grote

verschillen binnen scholen en tussen scholen onderling. Na verloop van tijd werd

computergebruik steeds sterker aangemoedigd en ondersteund door de pedagogische

begeleiding, de nascholingsdiensten van de koepels, de onderwijsinspectie, de overheid.

Er werd geïnvesteerd in materiaal en mensen. Scholen zijn gestaag verder geëvolueerd,

zij het in diverse richtingen. In andere is er nog maar nauwelijks sprake van ICT-

integratie in het school- en klasleven. Zo blijkt bij de instroom in het eerste jaar van het

secundair onderwijs dat sommige leerlingen al heel vaardig zijn met computers, terwijl

andere nog niet eens de echte basishandelingen beheersen. Het onderwijs heeft onder

meer als maatschappelijke opdracht het ontstaan van mogelijke ongelijke kansen op vlak

van ICT-competenties in te dijken.


De eindtermen en ontwikkelingsdoelen die vanaf de jaren ‘90 werden opgesteld, houden

in geringe mate rekening met een van de belangrijkste maatschappelijke evoluties van

de laatste kwarteeuw, namelijk de opkomst van informatie- en communicatie-

technologie.37 Ten tijde van de ontwikkeling van de eindtermen was het te vroeg om een

balans op te maken van de waarde van ICT voor het onderwijs, laat staan dat het

mogelijk was een wettelijk kader vast te leggen van wat leerlingen in de basisvorming

moeten verwerven op het vlak van ICT. Ook vandaag staan ontwikkelingen op

technologisch gebied niet stil, maar om de waarde van ICT als medium en inhoud nu

reeds te vertalen in relevante minimumdoelen, bestaan meerdere redenen.

De inhoudelijke invulling van de eindtermen voor ICT steunt op de volgende

uitgangspunten:

- De samenleving vraagt om een onderwijs dat rekening houdt met de mogelijkheden

van ICT.

- Het opnemen van ICT in de eindtermen moet kansenongelijkheid helpen tegengaan.

- ICT draagt mogelijkheden in zich om het onderwijs- en leerproces te veranderen en te

verbeteren.

- De formulering van eindtermen/ontwikkelingsdoelen voor ICT moet rekening houden


met de buitenschoolse context.

- Een ICT-stimuleringsbeleid vanwege de overheid moet leiden tot inspanningen van de

scholen.

- De school heeft zelf de verantwoordelijkheid om - vanuit een eigen visie en

beleidskader - de mogelijkheden van ICT in de klas te laten renderen.

- ICT-gebruik kan maar effectief zijn indien de integratiegraad voldoende hoog is.

- Het verwerven van ICT-competenties bevordert de participatie aan de maatschappij en

aan de arbeidsmarkt.

Vanuit verschillende kanalen in de samenleving wordt aan het onderwijs gevraagd om

rekening te houden met de mogelijkheden van ICT in het onderwijs. De samenleving

evolueert naar een kennissamenleving waarin het omgaan met ICT een belangrijke

basiscompetentie is geworden. Naarmate ICT meer geïntegreerd raakt in de

maatschappij, wordt het kunnen gebruiken van ICT steeds meer een voorwaarde voor

zelfstandig functioneren. Onderwijs zal dus aandacht moeten besteden aan kennis,

inzichten, vaardigheden en attitudes rond ICT.


38 www.ond.vlaanderen.be/dvo (2 mei 2009)

Het onderwijs heeft immers als maatschappelijke opdracht het ontstaan van mogelijke

ongelijkheid, ook op vlak van ICT, te voorkomen of in te dijken. Dat gebeurt door ICT op

te nemen in de eindtermen van het leerplichtonderwijs.

We kunnen ervan uitgaan dat alle jongeren in zekere mate in contact komen met de

mogelijkheden van ICT. Maar niet iedereen is in staat die vaardigheden te verwerven die

vanuit onderwijskundig oogpunt belangrijk worden geacht, zoals informatieverwerkings-

vaardigheden of het zelfstandig gebruik van ICT ter ondersteuning van het eigen

leerproces. Ook heeft het onderwijs de verantwoordelijkheid om leerlingen op een veilige,

bewuste en kritische manier te leren omgaan met ICT, een vaardigheid die jongeren

doorgaans niet spontaan verwerven in een buitenschoolse context. Vooral veilig

internetgebruik blijkt een groeiend knelpunt voor jonge kinderen. Onderzoek maakt

duidelijk dat de meeste jongeren in hun vrije tijd meer ICT-vaardigheden verwerven dan

op school. De school moet hiermee rekening houden en hierop verder bouwen. Daarbij

moet ze bijzondere aandacht schenken aan vaardigheden die minder snel verworven

worden buiten de school. In tegenstelling tot het inductieve leren thuis, zou dat binnen

het onderwijs kunnen leiden tot graduele cursussen over instrumenteel ICT-leren. De

overtuiging groeit echter in binnen- en buitenland dat het verwerven van technische

vaardigheden voor het basisonderwijs en de eerste graad van het secundair onderwijs

ondergeschikt zijn aan het verwerven van betere informatie-, expressie- en

communicatievaardigheden, die wel van cruciaal belang blijken voor (levenslang)

lerenden.38
De alomtegenwoordigheid van ICT in de samenleving is een voldoende reden voor het

onderwijs om ICT in te zetten. Jongeren groeien op in een ICT-rijke wereld en het

buitensluiten van ICT zou een wig drijven tussen school en samenleving. Een mogelijk

gevolg van de sterke aanwezigheid van ICT in de samenleving is dat sommige leerlingen

ongelijke kansen krijgen om ICT-competenties te verwerven. De verspreiding van om het

even welke technologische ontwikkeling houdt namelijk altijd een risico in op het

ontstaan van ongelijkheid.

Uit de onderwijsliteratuur wordt stilaan duidelijk dat verschillen op het gebied van ICT de

traditionele sociale en economische breuklijnen volgen. Deze ongelijkheid kan zich op

verschillende manieren manifesteren, bijvoorbeeld onder de vorm van ongelijke toegang

tot of gebruik van ICT op basis van de achtergrondkenmerken van de gebruiker

(bijvoorbeeld op basis van sekse, sociale of economische status, ...). Uit recent

onderzoek blijkt dat er in ons land bij vijftienjarigen een zeer grote kloof bestaat tussen

de ‘lage-frequentie-ICT-gebruikers’ en de ‘hoge-frequentie-ICT-gebruikers’. Het

onderwijs heeft bijgevolg de maatschappelijke opdracht te anticiperen op het ontstaan of

het vergroten van deze nieuwe vorm van ongelijkheid.

Bovendien heeft ICT een compenserend vermogen in zich. Het biedt namelijk bijkomende

mogelijkheden aan leerlingen met beperkingen op het vlak van mobiliteit,

leervaardigheid, gezondheid, leervermogen, visueel en auditief functioneren, enz. Dit

impliceert dat ook voor leerlingen met een verstandelijke handicap of een

functiebeperking de toegang tot de ICT-rijke wereld moet verzekerd worden. Het

opnemen van ICT-competenties als ontwikkelingsdoelen voor het buitengewoon

onderwijs zal dat stimuleren.


Eindtermen/ontwikkelingsdoelen voor ICT schetsen de contouren van wat van de school

wordt verwacht op vlak van ICT. Dit zorgt geenszins voor een uniformisering van wat er

in scholen zal gebeuren met ICT. Door de keuze voor leergebied-/vakoverschrijdende

eindtermen is het nadrukkelijk niet de bedoeling om er een apart vak van te maken. ICT

biedt kansen binnen alle vakken en leergebieden. Evenwel doen de

eindtermen/ontwikkelingsdoelen geen uitspraak hoe en in welke vakken of leergebieden

ICT moet worden geïntegreerd. Het is aan de school om daar afspraken rond te maken.

De integratie van ICT is geen verantwoordelijkheid van de individuele leraar, maar van

het hele schoolteam, op basis van haar visie op goed onderwijs. Een strategische en
planmatige aanpak van het ICT-beleid zorgt voor een geleidelijke en doelmatige

integratie van ICT in het onderwijsaanbod.


39 www.ond.vlaanderen.be/dvo (2 mei 2009)

Vakoverschrijdende eindtermen/ontwikkelingsdoelen voor het

secundair onderwijs39

1.

Gemeenschappelijke stam

* Mediawijsheid.

1)

De leerlingen gaan alert om met media.

2)

De leerlingen participeren doordacht via de media aan de publieke ruimte.


2.

Vakoverschrijdende eindtermen/ontwikkelingsdoelen

Eerste graad secundair onderwijs (A-stroom, B-stroom en BuSO OV3) -

Informatie- en communicatietechnologie (ICT)

1)

De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te

gebruiken om hen te ondersteunen bij het leren.

2)

De leerlingen gebruiken ICT op een veilige, verantwoorde en doelmatige manier.

3)

De leerlingen kunnen zelfstandig oefenen in een door ICT ondersteunde

leeromgeving.
4)

De leerlingen kunnen zelfstandig leren in een door ICT ondersteunde

leeromgeving.

5)

De leerlingen kunnen ICT gebruiken om eigen ideeën creatief vorm te geven.

6)

De leerlingen kunnen met behulp van ICT digitale informatie opzoeken, verwerken

en bewaren.

7)

De leerlingen kunnen ICT gebruiken bij het voorstellen van informatie aan

anderen.

8)

De leerlingen kunnen ICT gebruiken om op een veilige, verantwoorde en

doelmatige manier te communiceren.

9)

De leerlingen kunnen afhankelijk van het te bereiken doel adequaat kiezen uit
verschillende ICT-toepassingen.

10)

De leerlingen zijn bereid hun handelen bij te sturen na reflectie over hun eigen en

elkaars ICT-gebruik.

Zie ook bijlage 3: Toelichting bij de ICT -eindtermen en ontwikkelingsdoelen voor de

eerste graad van het secundair onderwijs.

Tweede graad ASO - Technisch-technologische vorming

1) Techniek begrijpen

1)

De leerlingen kunnen effecten van techniek op mens en samenleving illustreren en

in historisch perspectief plaatsen (zoals comfort, design, milieu, consumentisme

...).
2) Attitude

1)

De leerlingen ontwikkelen een constructief kritische houding ten aanzien van

techniek, echnische beroepen en ondernemingen/organisaties.

Tweede graad BSO - Project Algemene Vakken

* Functionele informatieverwerving en –verwerking.

1)

De leerlingen kunnen onder begeleiding relevante en voor hen toegankelijke

informatie in herkenbare concrete situaties vinden, selecteren en gebruiken.

2)

De leerlingen kunnen informatie uit uiteenlopend voor hen bestemd tekstmateriaal

en voor hen bestemde formulieren begrijpen en gebruiken.


3)

De leerlingen kunnen onder begeleiding gebruik maken van informatie- en

communicatietechnologie.
Derde graad ASO - Technisch-technologische vorming

1) Techniek begrijpen

1)

De leerlingen kunnen effecten van techniek op mens en samenleving illustreren en

in historisch perspectief plaatsen (zoals comfort, design, milieu, consumentisme

...).

2)

De leerlingen kunnen effecten van techniek op menselijke gedragingen,

houdingen, waarden en normen illustreren.

3)

De leerlingen kunnen kenmerken van een technische benadering onderscheiden

van andere benaderingen zoals wetenschappelijk, artistiek, sociaal,...

4)

De leerlingen kunnen gefundeerd oordelen over de rol van ondernemingen/

organisaties in en voor de samenleving bijvoorbeeld met betrekking tot welvaart,

ontwikkeling, welzijn,... .
2) Attitude

De leerlingen ontwikkelen een constructief kritische houding ten aanzien van techniek,

technische beroepen en ondernemingen/organisaties.


Werkvormen

In dit deel kan je werkvormen en werkbladen terugvinden alsook tips voor leerkrachten

om met het thema in de klas aan de slag te gaan.

1. Afspraken ‘Pikasol en internet’

2. Brainstorming

3. Stellingenspel: De invloed van nieuwe media

4. (Kranten)artikels cyberpesten + bespreken

5. Een vragenlijst rond cyberpesten

6. Verhaal

7. Situatie(kaartjes)
8. Terminologie

9. Een chatgesprek

10. Verhalen (ervaringen) van jongeren

11. Risico’s inschatten

12. Over de grens (grenzen stellen)

13. Strafbaar of niet

14. Moeilijk of gemakkelijk

15. Zelftest

16. Internetafspraken voor in de klas

17. Sms-taal oefening

18. E-mailadres oefening


40 Frans, E., Werkmap Goede Minnaars, Gent: Vereniging Centra voor Geboorteregeling &
Seksuele

Opvoeding, Connected Seks en internet, Gent, 2000.

1.

AFSPRAKEN

PIKASOL EN INTERNET40

Doelstelling

-
Communicatieregels voor internetgebruik overlopen en samenvatten.

Werkwijze

Dit letterwoord staat voor een aantal afspraken die je met de groep maakt, voor je

aan de vormingssessie begint. Deze woorden worden op een flap of op het bord gezet

of opgehangen. Je vraagt aan de deelnemers om aan te vullen waar nodig met

betrekking tot een veilig internetgebruik.

Materiaal

-
Flappenbord of krijtbord

Krijt of stiften

Deze afspraken – PIKASOL letterwoorden


PIKASOL EN INTERNET (werkblad)

P Privacy

Alles wat je op internet doet is niet privé, en kan gemakkelijk door anderen gelezen en

gevolgd worden. Het is dus heel belangrijk je goed bewust te zijn van het feit dat heel

wat mensen informatie over jou en anderen kunnen gebruiken of misbruiken. Wees dus

voorzichtig met privé-informatie van jezelf of anderen.

I Ik-vorm

Wees wie je bent, lieg niet (of niet teveel) als je jezelf online profileert. Erge leugens

komen toch steeds uit. Denk anderzijds goed na wat je van jezelf wil publiek maken.

K Kies
Kies wat je aan anderen over jezelf onthult. Kies ook wat je zegt en hoe; gebruik de filter

tussen je oren en stuur geen beledigende mails of foto’s.

A Actief

Als je misbruiken ziet, signaleer dit aan derden. Meldt het aan Child Focus, praat erover

met je ouders of leerkracht.

S Seksueel actief

Interesse hebben in seks is ok. Seks kan echter iets heel verschillend betekenen voor

ieder van ons. Dring je dus nooit op aan anderen, of laat je niet verleiden tot dingen

waar je niet achter staat. En vooral, er zijn ook mensen met slechte bedoelingen op

internet.

O Oriëntatie

Niet iedereen is heteroseksueel en richt zich tot mensen van zijn eigen leeftijd. Er zijn

speciale sites voor homo’s en lesbiennes, let ook daar op ervaring en leeftijd.
L Lachen, luisteren, leuk

Hou het leuk; doe geen mensen de duvel aan en blok diegenen die jou stalken, belagen

of intimideren.
2.

BRAINSTORMING

Doelstelling

Zich bewust zijn van de mogelijkheden en effecten van nieuwe media op relaties en

seksualiteit

Werkwijze

-
Je legt de jongeren een aantal woorden voor die te maken hebben met de invloed van

nieuwe media. Je kan 1 woord of verschillende woorden op het bord schrijven of in de

klas ophangen en de jongeren anoniem laten schrijven/reageren.

Mogelijke woorden voor de brainstorming: cyberpesten, computer, gsm,

internetgebruik, netlog, …

Nabespreking

Nadien wordt alles wat werd opgeschreven, nabesproken. Vraag ook of iedereen alles

begrijpt.
Materiaal

Flappenbord of krijtbord

Stiften of krijt
41 Graffiti Jeugddienst en UGent, De invloed van nieuwe media op de identiteitsvorming bij
jongeren, 2006.

Liz Else, I’ll have to ask my friends. In Living Online, New scientist, 2006 ; Jones, V.,
Quayle, E., Monsters en

co. Hoe gevaarlijk is internet voor kinderen? In Lief en Leed 1, Sensoa, 2005, Gent.

3.

STELLINGENSPEL: DE INVLOED VAN NIEUWE MEDIA41

Doelstelling

Zich bewust zijn van de mogelijkheden en effecten van nieuwe media op relaties en

seksualiteit
Werkwijze

Je legt de jongeren een aantal stellingen voor die te maken hebben met de invloed

die nieuwe media hebben op het gedrag van jongeren. Je kan de stellingen in de klas

ophangen en de jongeren anoniem hun stem laten uitbrengen.

Nabespreking

Bekijk de antwoorden per stelling en laat jongeren zowel argumenten voor als tegen

geven. Vul aan of corrigeer.


Materiaal

Flappenbord of krijtbord

Stiften of krijt

Stellingen

Plakband om de stellingen omhoog te hangen.


STELLINGENSPEL: DE INVLOED VAN NIEUWE MEDIA (vervolg)

Stellingen

Het sociaal leven van jongeren speelt zich hoofdzakelijk af op de pc en/of via de

gsm.

13% van de jongeren geeft aan dat hun sociaal leven zich hoofdzakelijk daar afspeelt,

70% van de jongeren noemt de school, de sportvereniging of andere hobbies.

Vriendschappen met mensen waarmee je ook via internet contact hebt, zijn

hechter, sterker dan anderen.

Op deze stelling reageren jongeren verdeeld; toenemend gebruik van nieuwe media

verdringt de relaties met vrienden niet, maar versterkt eerder het groepsgevoel.

Jongeren geven aan dat de vriendschappen niet persé hechter zijn als ze via MSN worden
onderhouden.

Op internet ben je minder verlegen om iets te zeggen dan in het echte leven.

Een grote 30% van de jongeren geeft aan dat ze nieuwe media vooral gebruiken omdat

ze zo sneller iets durven zeggen dan in het echt. Ongeveer 60% geeft aan dat ze minder

verlegen zijn. Er zijn ook sneller misverstanden en ruzies.

Het moet kunnen om afspraakjes te maken via het internet met onbekenden

Een meerderheid van jongeren (60%) gaf aan dat ze via het internet geen afspraakjes

zouden maken met onbekenden. Ze geven wel nuances aan indien ze de persoon al via

de chat hebben leren kennen. 7% vindt internet een goed medium om een lief te zoeken.

Er zijn vaak discussies of ruzies thuis over het internetgebruik van de jongere
65% geeft aan dat de relatie met de ouders niet wordt beïnvloed, 69% heeft weinig ruzie

over computergebruik. Voor de rest zijn er vooral ruzies over overmatig PC-gebruik, of

over de wijze waarop men bezig is met internet.

Ouderen gaan op internet om informatie te zoeken, jongeren om te leven

Jongeren groeien op met de nieuwe technologie en integreren dit in hun leven; in plaats

van een dagboek hebben ze een blog, er zijn 100 miljoen leden van MySpace, de

grootste networking site.

De belangrijkste redenen om te ‘bloggen’ is om zich creatief te uiten, en om persoonlijke

ervaringen te documenteren en te delen met anderen.

Gsm, internet,.. maakt dat je steeds door anderen kan gezien en gevolgd

worden, en nooit meer echt alleen kan zijn.

Ouders en vrienden kunnen je steeds bereiken via je gsm, je online vrienden verwachten

van jou dat je vaak iets van jou laat horen.


Nieuwe media vergen snelle communicatie en laten weinig ruimte voor

zelfreflectie. (zelfreflectie= nadenken over jezelf)

We gebruiken afkortingen, emoticons, korte berichten die niet de complexiteit van

gevoelens kunnen uitdrukken. Je wordt verwacht daarop snel te reageren met korte

berichten. Er is weinig tijd om erover te denken.


Op school schrijf je soms woorden die je ook op MSN/gsm gebruikt (vb. Nix,

mss, smilies,...).

40% van de jongeren gaat hiermee akkoord, iets meer jongeren gaat hier niet mee

akkoord.

Via internet wordt je op vroegere leeftijd geconfronteerd met een ruimere

groep mensen met diverse seksuele interesses.

Internet geeft je de kans wereldwijd met mensen in contact te komen, maar hoewel de

wereld bereikbaar is vinden mensen elkaar in “parochies”. Meestal leer je al doende

selectief om te gaan met dit aanbod en ga je maar in op die interacties die je

interesseren.

Door de anonimiteit van het internet kan grensoverschrijdend gedrag t.o.v.

anderen langer ongestraft en op grotere schaal gebeuren.

Interpol en in België organisaties zoals Child Focus volgen klachten en meldingen op,
maar kunnen tot nu toe slechts een beperkt aantal misbruikers en 2% van het aantal

slachtoffers identificeren.
STELLINGENSPEL: DE INVLOED VAN NIEUWE MEDIA (Werkblad)

Het sociaal leven van jongeren speelt zich hoofdzakelijk af op de pc en/of via de gsm.

Vriendschappen met mensen waarmee je ook via internet contact hebt, zijn hechter,

sterker dan anderen.


Op internet ben je minder verlegen om iets te zeggen dan in het echte leven.

Het moet kunnen om afspraakje te maken via het internet met onbekenden.

Er zijn vaak discussies of ruzies thuis over het internetgebruik van de jongere
Ouderen gaan op internet om informatie te zoeken, jongeren om te leven.

Gsm, internet,.. maakt dat je steeds door anderen kan gezien en gevolgd worden, en

nooit meer echt alleen kan zijn.

Nieuwe media vergen snelle communicatie en laten te weinig ruimte voor zelfreflectie.

Zelfreflectie = nadenken over jezelf.


Op school schrijf je soms woorden die je ook op MSN/gsm gebruikt (vb. Nix, mss,

smilies,...).

Via internet word je op vroegere leeftijd geconfronteerd met een ruimere groep mensen

met diverse seksuele interesses.

Door de anonimiteit van het internet kan grensoverschrijdend gedrag tegenover anderen

langer ongestraft en op grotere schaal gebeuren.


4.

(KRANTEN)ARTIKEL

Doelstelling

Kunnen reflecteren over de mogelijkheden, gevolgen en effecten van nieuwe media.

Mogelijke thema’s of subthema’s: cyberpesten, pesten, sociale netwerksites, gsm,

internet, internetgebruik, netlog, …


Werkwijze

Je geeft de leerlingen een krantenartikel die te maken hebben met nieuwe media.

Je kan de leerlingen in groepjes laten werken en elke groepje een ander

krantenartikel geven. Of je kan ervoor opteren om elke leerling hetzelfde artikel te

geven. Iedereen leest het artikel, nadien wordt het besproken met de hele klas of in

kleinere groepjes.

Nabespreking

Na het lezen van het artikel ontstaat er een groeps- of klasgesprek. Daar waar nodig

kan je als leerkracht aanvullen of corrigeren.


Materiaal

Krantenartikel(s)
(KRANTEN)ARTIKEL 1 (werkblad)

Volg je familie op de voet met je gsm

Binnenkort is het misschien mogelijk om mensen op de voet te volgen. Waar

netwerksites als Facebook nog net niet in slagen, kan de gsm er binnenkort voor zorgen

dat we van iemand precies weten waar die persoon zich bevindt. De Amerikaanse

computerreus Microsoft heeft een testprogramma klaar voor het Big Brother-systeem,

meldt de Sunday Times.

Schermpje

Daartoe ontwikkelde Microsoft de 'Waar ben je Klok, een schermpje waarop de locatie

wordt getoond waarop iemand zich bevindt. 'School' bijvoorbeeld. Of 'werk' of 'fitness'.

Het apparaatje werd bij wijze van proef geïnstalleerd in de huizen van families die wonen

nabij Microsofts onderzoekslaboratorium in Cambridge en op basis van die tests wordt nu

onderzocht hoe het op de markt kan worden gezet.

Volgens Richard Harper, het hoofd van Microsofts socio-digitale researchgroep, "willen wij

voldoende informatie verschaffen om mensen een gerust gevoel te geven, zonder dat ze

het gevoel krijgen ze in de gaten te worden gehouden".

Cel

Wanneer een gebruiker de 'klok' instelt, moet elk gezinslid een 'cel' invoeren en die een
naam geven. 'Werk' of 'school' bijvoorbeeld'. En elke keer iemand zich in zo'n cel

bevindt, herkent het apparaat dat en wordt het op een scherm weergegeven. Door het

apparaat af te zetten, blijft de plaats waar iemand zich bevindt natuurlijk geheim.

Harry Potter

De 'Waar ben je klok' wordt beschouwd als Microsofts antwoord op Google Latitude, een

systeem waarbij de locatie van een gebruiker wordt afgebeeld op een van de Google

maps. Het zal fans van Harry Potter alvast bekend voorkomen, want de ouders van

Harry's vriend Ron Weasley hebben ook een toverklok waarop de wijzers elk gezinslid

voorstellen en dan wijzen naar de woorden 'thuis' of 'werk' of 'levensgevaar'. (belga/gb)

Bron: Het Laatste Nieuws - 10/05/09 - 13u05


(KRANTEN)ARTIKEL 2 (werkblad)

Meisje met Mexicaanse griep gepest: "Je gaat

sterven!"

Het meisje gaat naar de Alleyn's School in Dulwich.

In Londen wordt een 12-jarig meisje zwaar gepest omdat ze Mexicaanse griep heeft.

Phoeby Wyburd krijgt telefoontjes, sms'jes en e-mails met berichten dat ze 'gaat

sterven'. Ze wordt ook bedreigd op Facebook, meldt de krant ‘Daily Mail’.

Het meisje is een van de leerlingen die vorige week ziek werden op een school in het

zuiden van Londen. Toen eergisteren werd bevestigd dat Phoeby Mexicaanse griep had,

begonnen de berichten vrijwel meteen te komen. Drie van haar vier zussen kregen ook

dergelijke berichten.

"Het voelt een beetje alsof wij de pest hebben," zegt haar vader Francis. "Phoebe was

wat van streek na de eerste berichten, maar toen we hadden uitgelegd dat ze niet zou
sterven, was ze terug in orde." Het meisje kent enkele afzenders, maar veel berichten

waren anoniem.

Bron: Het laatste Nieuws - 06/05/09 - 01u23


(KRANTEN)ARTIKEL 3 (werkblad)

'Verklap vooral niet te veel op MySpace of Facebook'

Miljoenen jonge mensen stellen zichzelf bloot aan identiteitsfraude en brengen hun

toekomst in gevaar doordat ze roekeloos persoonlijke informatie op het internet plaatsen.

De Britse privacycommissie waarschuwt met name jonge gebruikers van blogs en

socialenetwerksites zoals Facebook en MySpace. Brits onderzoek brengt aan het licht dat

een derde van de jongeren nooit privacyverklaringen van netwerksites leest. Meer dan de

helft geeft zijn profiel bloot, precies om vrienden te maken.

In België houdt de federale Computer Crime Unit zich met de kwestie bezig. Concrete

klachten zijn de 'e-cops' echter niet bekend. 'Maar inderdaad, weet goed dat het internet

nog jaren later toont wat je erop zet.'

De Information Commissioner's Office (ICO), het Britse equivalent van onze

privacycommissie, onderzocht het internetgebruik bij 2.000 jonge respondenten. Het

waarschuwt nu dat zo'n 4,5 miljoen Britten tussen 14 en 21 zich blootstellen aan fraude

doordat ze onzorgvuldig informatie over zichzelf op met name socialenetwerksites

plaatsen.

Elektronische voetafdruk

Een vergelijkbaar aantal laat een 'elektronische voetafdruk' achter die hen later nog
parten kan spelen bij hun studiekeuze of sollicitaties.

Daarbij blijkt dat een derde van de jongeren nooit privacyverklaringen van netwerksites

leest en evenmin begrijpt hoe die hun persoonlijke informatie kunnen gebruiken.

Momenteel ligt bijvoorbeeld een nieuwe advertentiestrategie van Facebook onder vuur:

gebruikers klagen dat wat zij kopen bij partnersites van Facebook meteen ook te zien is

bij de account van vrienden en familie.

"Dat bewijst dat als jongeren ermee geconfronteerd worden, ze wel bekommerd zijn over

wat met hun informatie gebeurt", stelt David Smith van de ICO. "Het internet is plezierig,

dat wel, maar niet zo veilig als velen denken."

Hengelen naar paswoorden

Twee derde accepteert ook probleemloos onbekenden als 'friends' in hun account, meer

dan de helft laat zijn profiel bewust open en bloot, net om nieuwe kennissen aan te

trekken. Als je alle gevoelige informatie optelt die zo vrijelijk te raadplegen is - vaak

inclusief geboortedatum, in 10 procent zelfs thuisadres - wordt het voor malafide geesten

interessant om te hengelen naar paswoorden.

De Belgische privacycommissie heeft zo'n onderzoek hier nog niet gevoerd, al mag je er

geredelijk van uitgaan dat onze jeugd zich aan dezelfde webgevaren blootstelt. De

netwerksite Netlog telt in ons land naar eigen zeggen al 2,5 miljoen gebruikers, vooral in

de leeftijdscategorie 14 tot 24 jaar. "Wij werken heel sterk aan privacy", aldus algemeen

directeur Lorenz Bogaert. "We leggen de privacycommissie voor welke gegevens we

verwerken. We waarschuwen ook in alle nieuwsbrieven en FAQ's dat je moet oppassen

met wat je in je profiel plaatst. Bovendien laten we bijvoorbeeld postcodes daar niet in

toe."

Netwerksite staat of valt met haar betrouwbaar imago

Daar zit natuurlijk een stukje welbegrepen eigenbelang bij: een netwerksite staat of valt
actief blijft. Wat je halverwege de jaren negentig op het web hebt gezet, staat er in veel

gevallen nog op. (grijnst) Dat weten wij bijvoorbeeld ook." (Kris Jacobs)

Hoe bescherm je je persoonlijke informatie?

- Bekijk de privacyinstellingen van een site.

- Lees regelmatig het privacybeleid en de gebruikersovereenkomst.

- Houd je paswoord geheim en verander het regelmatig.

- Vergeet niet dat wat je mensen online vertelt, je veiligheid in het echte leven kan

met haar betrouwbaar imago. "In Europa hechten mensen veel belang aan de

persoonlijke levenssfeer. Wellicht nog voor Nieuwjaar wordt ons systeem nog

restrictiever: de standaardoptie is dan dat alleen je erkende vrienden toegang hebben tot

je profiel", zegt Bogaert.

Luc Beirens, diensthoofd van de federale Computer Crime Unit, kent wel klachten over

bijvoorbeeld hotmailaccounts, maar niet zozeer over blogging en sociale netwerken.

"Mensen dienen daar meestal geen klacht over in bij de politie, maar dat privacy een

probleem wordt, zoveel is duidelijk. Het is vaak ook moeilijk te achterhalen wie achter

een account steekt. Denk aan het fenomeen van cyberpesten, waarbij de pester onder

een valse identiteit een pagina aanmaakt."

De cyberflikken werken wel samen met bijvoorbeeld het ministerie van Onderwijs om

richtlijnen voor verantwoord websurfen uit te werken. Beirens: "De waarschuwingen die

de Britten nu geven voor blogs en netwerksites zijn in het algemeen goede stelregels:

geef geen persoonlijke informatie en weet dat het geheugen van het internet nog jaren

bedreigen.

- Een goede test: zou je willen dat ouders, leraars of werkgevers je profiel zouden lezen?
Bron: Het Laatste Nieuws - 26/11/07 - 08u11
(KRANTEN)ARTIKEL 4 (werkblad)

Meisje pleegt zelfmoord nadat internetvriendje

buurvrouw bleek

In de Amerikaanse staat Missouri heeft een 13-jarig meisje zelfmoord gepleegd nadat ze

ontdekt had dat haar MSN-vriendje op het internet, waarop ze smoorverliefd was,

niemand minder dan haar buurvrouw was. Megan Meier had een tijdje geleden een van

haar hartsvriendinnen de rug toegekeerd na een periode van depressiviteit en een

gevecht tegen overgewicht. Die hartsvriendin was de dochter van buurvrouw Lori Drew.

Die was zo kwaad dat ze besloot om via het internet wraak te nemen. Dat schrijft De

Telegraaf.

Vals profiel

De 47-jarige buurvrouw maakte op MySpace een vals profiel aan. Aan de politie

verklaarde ze dat ze dit enkel deed om te zien wat Megan tegen een vreemde over haar

dochter zou zeggen. Toen hun relatie op een hoogtepunt was, stuurde de buurvrouw een

mail waarin ze zei dat Megan niet deugde en dat ze haar vrienden slecht behandelde. "De

wereld is beter af zonder jou", schreef ze. Even later vonden haar ouders haar hangend

aan een riem in de slaapkamer.

Niet strafbaar
Enkele weken later hoorden de ouders dat de internetpesterij de oorzaak voor de

zelfmoord van hun dochter was. De vader van Megan was woedend en sloeg een

kerstgeschenk, dat ze voor hun buren bewaarden, aan stukken. De onderdelen gooide hij

op hun oprit. Internetpesterijen zijn niet strafbaar in Amerika. Daardoor gaat de

buurvrouw dus vrijuit. (gb)

Bron: Het Laatste Nieuws – 02/12/2007 – 16u48


(KRANTEN)ARTIKEL 5 (werkblad)

Inbreker koos slachtoffers uit via MSN

Voor de Hasseltse correctionele rechtbank is vandaag David C., die inbrak bij mensen

van wie hij wist dat ze met vakantie waren, verschenen. Via het chatprogramma MSN

wist de dertiger uit Beringen wie afwezig was. Het openbaar ministerie vorderde een

effectieve celstraf van vijf jaar voor hem en van vier jaar voor zijn kompaan.

Vakantie

De dertiger uit Beringen zocht zijn slachtoffers uit via MSN. Hij keek wie er met vakantie

was en sloeg dan toe in de leegstaande huizen. Begin september dit jaar pleegde David

C. samen met een kompaan een inbraak in een beveiligde woning. Via een stil alarm

werden de bewoners op hun vakantiebestemming verwittigd. Ze stuurden familieleden en

de politie ter plaatse. David C. werd daarbij betrapt, maar gebruikte pepperspray om te

ontkomen. De kompaan hield zich verscholen op zolder, terwijl de politie het huis

doorzocht. Ook hij kon daarna ontkomen.

Recidivist

Intussen werden beide daders aangehouden en vandaag verschenen ze voor de

correctionele rechtbank. Het openbaar ministerie was niet mals. "David C. is een

recidivist die zijn enige inkomsten uit inbraken haalt", sprak de aanklager. "Sinds 1998

werd hij al verschillende keren veroordeeld."

Speedverslaving

De aanklager vordert vijf jaar cel voor David C. en vier jaar voor zijn kompaan. Voor C.
moet er bovendien worden nagedacht over een terbeschikkingstelling van de regering,

aldus de aanklager. De verdediging van de inbrekers verklaart het gedrag van beide

mannen door hun speedverslaving. De rechtbank doet uitspraak op 29 oktober.

Bron: Het Laatste Nieuws - 15/10/08 - 17u57


(KRANTEN)ARTIKEL 6 (werkblad)

Vijftien procent Belgen verslaafd aan internet

Meer en meer Belgen raken verslaafd aan het internet. Volgens onderzoek van Internet

Society Belgium (Isoc), een belangenorganisatie voor veilig internetgebruik, surft, chat

en mailt vijftien procent van de Belgische bevolking dwangmatig. Rudi Vansnick van Isoc

roept de overheid op om in 2009 een actieplan te ontwikkelen tegen problematisch

internetgebruik.

Sociale internetsites

Niet alleen kinderen en jongeren maar ook opvallend veel volwassenen verliezen zichzelf

urenlang in MSN-gesprekken of online zoektochten. Met het succes van netwerksites als

Facebook wordt een verdere stijging van het aantal cyberjunkies verwacht, en dat terwijl

de verslavingszorg nog nergens staat. Volgens Internet Society Belgium valt een

verslaving niet af te meten aan het aantal uren dat je achter de pc zit. "Net zoals je een

rookverslaving niet op het aantal sigaretten mag afrekenen. Het is een onweerstaanbare

drang. Het constant willen weten of er iets in je mailbox zit kan al op een verslaving

wijzen."
Bron: Het Laatste nieuws - 02/01/09 - 07u25
(KRANTEN)ARTIKEL7 (werkblad)

Moeder vindt ontvoerde zoon na 27 jaar terug via

Facebook

In het Verenigd Koninkrijk heeft de 61-jarige Avril Grube na 27 jaar zoeken haar

ontvoerde zoon teruggevonden via Facebook. Grube zag haar zoon Gavin Paros voor het

laatst in 1982. Haar Hongaarse ex-man kwam de toen driejarige jongen oppikken om

naar de dierentuin te gaan. In werkelijkheid vluchtte hij stiekem naar Boedapest, weten

de Corelio-kranten.

Gevonden op Facebook

In oktober vorig jaar ontdekte de zus van Grube een Gavin Paros op Facebook. Omdat

Gavin zijn berichten niet controleerde, duurde het nog weken voor de wanhopige vrouw

antwoord kreeg. Maar intussen heeft Gavin zijn moeder bezocht. "Ik kon niet meer

slapen toen ik wist dat Gavin thuis zou komen. Ik herkende hem meteen: hij heeft mijn

ogen'" aldus Grube, die gedeeltelijk verlamd raakte na een beroerte.

Geen Engels

Het bijpraten was niet evident, want Paros, intussen vader van drie kinderen, spreekt na

al die jaren geen Engels meer. "We hebben elkaar vooral geknuffeld. Het terugzien was

de mooiste dag uit mijn leven." De vader en ontvoerder van Gavin overleed drie jaar
geleden. (adv)

Bron: Het Laatste Nieuws - 02/06/09 - 12u34


(KRANTEN)ARTIKEL8 (werkblad)

Pooiers vinden slachtoffers almaar vaker via internet

Een loverboy kan via persoonlijk profiel op internet de zwakke kant van een meisje

opzoeken en daar misbruik van maken.

Loverboys - lees: pooiers - rekruteren hun slachtoffers steeds meer via populaire chat-

en netwerksites als Hyves, Netlog of MSN. Dat fenomeen werd het eerst in Nederland

opgemerkt. 'Een pooier in spe hoeft nergens meer rond te hangen, hij kan gewoon

profielen op het internet bekijken', zegt rechercheur Cher Cruden van de Utrechtse

politie.

Ook in ons land verschuift prostitutie van de straat en de bars naar onzichtbare oorden

als het internet, zo blijkt uit een recente studie van de Gentse professor strafrecht en

criminologie Gert Vermeulen. De Antwerpse vzw Payoke bevestigt de trend, en ook bij de

jeugdparketten noemt men het probleem 'reëel'.

Het Nederlandse dagblad de Volkskrant publiceert vandaag een onthutsend beeld van de

gedwongen prostitutie. Het fenomeen van de loverboys is al langer bekend, maar nu


signaleren de politie en de hulporganisatie Pretty Woman (Utrecht) dat de slachtoffers

van deze loverboys steeds vaker via het internet geronseld worden. "Meiden zien van

zichzelf niet of een foto sexy is of niet", waarschuwt Bregje Spaans van Pretty Woman.

Meisjes met licht verstandelijke handicap

Volgens de Utrechtse rechercheur Cher Cruden van het politieteam commerciële

zedenzaken in Utrecht worden meisjes ook digitaal doorgegeven, én kiezen pooiers

steeds vaker slachtoffers met een licht verstandelijke handicap. "Deze weinig weerbare

meiden staan ze op te wachten bij de opvanghuizen."

Pretty Woman probeert via 'laagdrempelige hulp' de vrouwen erbovenop te helpen.

Slachtoffers worden eerst op hun gemak gesteld, en leren vervolgens zelfvertrouwen te

krijgen, van zichzelf te houden, weerbaar te worden. Sommigen zijn met vijf gesprekken

geholpen, voor anderen duurt het jaren. Op 2 oktober organiseert de hulporganisatie het

congres Van Pretty Woman naar Pretty Women, met als doel landelijke navolging te

krijgen.

Ook in ons land is de problematiek actueel. Of wat dacht je van volgend krantenbericht:

"John T., een 26-jarige werkloze uit Mol-Rauw, zit in de gevangenis. De loverboy
uiteindelijk in de prostitutie dwingen. "Vaak pakken ze het zo subtiel aan dat die meisjes

er vanzelf in tuimelen", aldus hoofdinspecteur Iwan Simons van de Cel Prostitutie (politie

Antwerpen) in een publicatie van de Unie van Vrijzinnige Verenigingen.

De jongste tijd hebben loverboys het internet als hulpmiddel ontdekt: MySpace,

Chatmosphere, Hyves, Facebook, kortom alle sites waarop mensen een profiel van

zichzelf aanmaken en foto's plaatsen. Contact leggen via chatboxen is gemakkelijker dan

in levenden lijve, duurt veel minder lang en heeft als voordeel dat je kunt uitwijken naar

(plattelands)gemeenten waar prostitutie amper bestaat.

Bijkomend 'voordeel' voor een loverboy is dat hij via een profiel ook gemakkelijk de

zwakke kant van een slachtoffer kan opzoeken en er gebruik van kan maken.

Een verklaring? Uit een recent onderzoek van de Gentse hoogleraar Gert Vermeulen blijkt

dat de sector verschuift naar onzichtbare oorden, omdat het lokale beleid almaar

repressiever wordt. Het resultaat is dat de politie de slachtoffers van mensenhandel

steeds moeilijker vindt.

Niet alleen de rekrutering, ook de uitbuiting van de slachtoffers verplaatst zich naar het

internet. Volgens de Antwerpse vzw Payoke prostitueren steeds meer meisjes zich thuis

voor de webcam. "Ze kunnen niet weg, hun paspoort wordt afgenomen. Men heeft geen

idee hoeveel vrouwen illegaal in de prostitutie werkzaam zijn. Het is een verdoken

wereld. Hoe meer controles er uitgevoerd worden, hoe meer het verhuld wordt", klinkt

het.

De Antwerpse Cel Prostitutie telde in 2006 zo'n 561 prostituees, 202 onder hen kwamen

uit Nederland - niet zelden slachtoffers van loverboys die virtueel meisjes charmeren tot

ze de trein nemen naar België.

Moeilijk traceerbaar

Volgens de Mechelse jeugdrechter Nicole Caluwé, voormalig hoofd van het jeugdparket

Antwerpen, is het niet verwonderlijk dat pooiers vissen in de virtuele vijver van het
ronselde via het internet jonge meisjes en loodste hen in de prostitutie. Zijn manier van

werken is al enkele jaren schering en inslag in de grootsteden."

Datum: oktober 2003. Toen was het fenomeen nog relatief zeldzaam, vandaag al lang

niet meer.

Tot over hun oren verliefd

Loverboys - in ons land meestal gewoon 'pooiers' genoemd - zijn doorgaans jonge

mannen die meisjes op een liefdevolle manier benaderen, hen verleiden met cadeautjes,

mooie beloftes en liefdesverklaringen. De meisjes zelf hunkeren naar liefde, en worden

vaak binnen de kortste keren tot over hun oren verliefd op de loverboys, die hen

wereldwijde web. "Ik heb al dossiers geweten van mannen die slachtoffers rekruteren via

chatboxen. Meestal gaat dat om eenmalige gevallen en niet om een georganiseerde

'aanwerving' van verschillende meisjes tegelijkertijd. Maar ik ben er zeker van dat dat

ook hier bestaat: alles verschuift immers richting internet."

"Ik zie dan ook niet in waarom men bij ons minder internetslachtoffers van loverboys zou

tellen dan in Nederland. Het fenomeen is ook in België reëel, denk aan Brussel of

Antwerpen. En door het internet wordt prostitutie nog moeilijker traceerbaar en

moeilijker herkenbaar", besluit jeugdrechter Caluwé. (Marjan Justaert)

Bron: Het Laatste Nieuws - 09/09/08 - 07u12


(KRANTEN)ARTIKEL 9 (werkblad)

Facebook en Netlog gaan minderjarigen beter

beschermen

Zeventien in Europa toegankelijke sociale netwerksites hebben vandaag een akkoord

getekend waarmee ze zich ertoe engageren de risico's voor surfende minderjarigen te

beperken. Onder meer Facebook, Netlog en MySpace hebben het akkoord ondertekend,

zo deelde de Europese Commissie mee.

Cyberpesten

De grootste risico's waaraan minderjarigen op sociale netwerksites worden blootgesteld,

zijn cyberpesten, het per ongeluk openbaar maken van persoonsgegevens en seksuele

toenadering door volwassenen.

De zeventien websites zullen de "te jonge" kinderen voortaan verhinderen hun diensten

te gebruiken. Ook komt op elke site een makkelijk te hanteren knop waarmee misbruik

kan gesignaleerd worden.

Privé profielen

De verschillende opties voor het beschermen van de private levenssfeer, waarmee kan

worden ingesteld wie al dan niet toegang heeft tot de persoonsgegevens die online

worden geplaatst, zullen duidelijk zichtbaar op de sites worden geplaatst. Daarnaast

zullen de profielen van minderjarigen automatisch privé gemaakt worden en enkel voor

gekende vrienden toegankelijk zijn.


De websites die het akkoord hebben ondertekend, zijn: Facebook, Netlog, Myspace,

Google/YouTube, Microsoft Europe, Yahoo! Europe, Dailymotion, Arto, Bebo, Giovani.it,

Hyves, Nasza-klaza.pl, One.it, Skyrock, StudiVZ, Sulake/Habbo Hotel en zap.lu.

Details

De maatregelen die ze nu zullen nemen, moeten tegen april van dit jaar in werking

treden. De Europese Commissie vraagt dat ze de details van de maatregelen

overgemaakt worden.

In Europa tellen sociale netwerksites 41,7 miljoen regelmatige gebruikers, die gemiddeld

drie uur per maand op (een van) de sites surfen. De Europese Commissie verwacht dat

het aantal gebruikers tegen 2012 tot 107,4 miljoen zal aangroeien.

Bron: het Laatste Nieuws - 10/02/09 - 15u59


(KRANTEN)ARTIKEL 10 (werkblad)

"Stuur geen seksueel getinte foto naar je vriendje"

Tieners die nietsvermoedend suggestieve beelden van zichzelf via hun mobieltje naar hun

vriend of anderen sturen, denken maar beter twee keer na. Deze beelden kunnen hun

toekomst danig hypothekeren. Zowel de Australische als de Amerikaanse overheid

trekken aan de alarmbel.

Kinderporno

Pikante foto's van zichzelf, seksueel getinte beelden of tekstberichten worden vaak

verzonden naar vrienden of liefjes zonder nadenken. Als deze echter op internet

belanden of worden doorverzonden naar anderen, kunnen ze zelfs worden geklasseerd

als kinderporno.

"Jongeren denken niet na over de gevolgen van dergelijke acties", vertelt de Australische

minister Linda Burney in een bericht aan Reuters. "Het is angstaanjagend dat dergelijke

beelden, zelfs de wereld kunnen ingestuurd worden. Eenmaal op het wereldwijde

internet, is het onmogelijk deze beelden terug te halen en weet je niet waarvoor ze

gebruikt worden. Ze staan er en kunnen toekomstige carrières of relaties danig schaden.

Er zijn genoeg gevallen bekend van tienermeisjes die seksueel getinte beelden

doorsturen naar hun vriendje. Eenmaal de relatie gedaan is, worden deze zelfs
doorgestuurd naar anderen en weet je niet wat er mee gebeurt".

Gevaren

Een Amerikaans onderzoek stelt dat één op de vijf tieners eigen naakt- of semi

naaktfoto's doormailde naar anderen. Verschillende rechtszaken lopen er ginds al en ook

de Australische overheid wil stappen ondernemen. Een campagne, gericht naar de

tieners, moet hen wijzen op de mogelijke gevaren en risico's van dergelijke acties.

Ouders

Volgens de minister houden ouders ook beter een oogje in het zeil. Praten helpt en

regelmatig checken van wat er op MySpace en Facebook verschijnt, kan geen kwaad.

Bron: Het Laatste Nieuws - 04/05/09 - 14u40


(KRANTEN)ARTIKEL 11 (werkblad voor de leerkracht)

"Meneer ga dien toets van aarderijkskunde

moeielijk worden?"

In Nederland zijn 25 leraars ontslagen omdat ze hun leerlingen pikante sms'jes stuurden.

Ook bij ons waarschuwen het onderwijsblad Klasse en Child Focus leerkrachten voor de

gevaren van chatten en sms'en met leerlingen.

'Via chat of mail kan een leerkracht heel makkelijk doordringen in de leefwereld van

jongeren', zegt Leo Bormans, hoofdredacteur van Klasse. 'Maar bij leerkrachten die

bepaalde grenzen niet respecteren, loopt het snel uit de hand.'

"Overdag ben ik gewoon W. D., TSO/BSO leraar Nederlands, geschiedenis en

maatschappelijke vorming, maar 's avonds verander ik in Cookiemonster. Dan chat ik via

messenger met wel honderd leerlingen en oud-leerlingen in mijn contactlijst... In het

begin van het schooljaar schrijf ik mijn hotmail-adres en gsm-nummer op het bord, maar

ik heb weinig last van junkmail of hijgtelefoons. Als je je leerlingen met respect

behandelt, krijg je respect terug..." (website Klasse)

Bovenstaande 'case' is een klassiek voorbeeld van hoe leerlingen ook na de uren virtueel
in contact blijven met leerkrachten. Niet toevallig, aangezien steeds meer docenten hun

gsm-nummer en msn-adres in het begin van het schooljaar doorgeven aan leerlingen.

Dat schept een band.

Te nauwe band

In Nederland is die band het afgelopen jaar bij 25 leerkrachten echter wat te nauw

geworden, zo laat de Nederlandse Algemene Onderwijsbond (AOb) weten. Leerkrachten

die via sms en/of chatboxen - meestal erg jonge - meisjes uit hun klas zelfs seksuele

voorstellen deden. De leerkrachten werden ontslagen, maar volgens de AOb zijn zij

slechts het topje van de ijsberg. De bond wil nu dat er duidelijke regels komen over

digitale communicatie.

Ook in België is men zich bewust van de verandering die internet en gsm in het onderwijs

hebben teweeggebracht. "In Vlaanderen chatten leraars veilig", zegt Leo Bormans,

hoofdredacteur van Klasse. Maar niet zonder gevaar. Bij Limits vzw, het steunpunt

ongewenst gedrag op school, krijgen ze elk jaar een tiental klachten binnen over

leerkrachten die de grens van het wenselijke overschrijden bij leerlingen, een tweetal

daarvan doen dat met behulp van moderne communicatiemiddelen.


"De nieuwe communicatiemiddelen zorgen ervoor dat de grenzen vervagen", zegt An

Thys van Limits. "Leerkrachten stappen op chat of per sms snel af van hun

voorbeeldfunctie, die ze wel hebben. Scholen zouden er goed aan doen leerkrachten en

leerlingen te wijzen op 'netetiquette' die bij dat soort van contact van kracht is. Het is

zeker iets om alert voor te zijn."

Hoewel er in België de voorbije jaren slechts enkele gevallen van digitale ongewenste

intimiteit tussen leerkracht en leerling, zijn verschillende organisaties actief overgegaan

op preventie. Child Focus riep enkele maanden terug 'Clicksafe' in het leven, een website

waar zowel jongeren als leerkrachten de netetiquette kunnen leren kennen en gebruiken.

Het afgelopen jaar hebben 259 mensen via de site een vraag gesteld, de meeste daarvan

kwamen van leraars.

"We geven de scholen ook specifiek het advies mee al hun media misbruikvrij te maken

en ook leerlingen de mogelijkheid te geven misbruik van leerkrachten of medeleerlingen

anoniem via de site te kunnen melden."

Een leraar Nederlands: "Ik werd op de duur echt gestalkt. Ik had een leerling in de klas

met nogal wat gezinsproblemen. Na een persoonlijk gesprek zei ik dat ze me altijd mocht

bellen of mailen als het te erg werd. Dat had ik nooit mogen doen. Het begon met een

braaf sms'je. Maar al snel verschenen er berichten als 'ik ga zelfmoord plegen, help me'.

Soms kwamen die berichten midden in de nacht... Uiteindelijk heb ik de directie moeten

inlichten." (website Klasse)

"Zulke gevallen zijn ons inderdaad gemeld, van leraars die gestalkt worden", zegt Leo

Bormans van Klasse. "Leraars worden heel snel in de positie van hulpverlener gedrukt,

terwijl ze daar niet voor bevoegd zijn. Ook omgekeerd moet een leraar zijn grenzen goed

bewaken. Wij raden aan meteen eisen en structuur vast te leggen en in geen geval zelf

chattaal te beginnen te gebruiken."

Klasse voor Leerkrachten blijft liever niet bij de pakken zitten en heeft sinds deze week
een aantal tips op de website gezet om leerkrachten die met hun leerlingen willen

chatten te wijzen op de verantwoordelijkheid.

Een ouder: "Mijn zoon (16) vertelde me dat één van de jonge leraressen gewoon mee in

hun chatgroep zat. Ze had hem onder andere gevraagd eens wat van zijn

lievelingsmuziek door te sturen. Ze mailde terug dat ze het 'mottige negermuziek' vond.

Hij vond het vreemd dat ze zijn muziek niet goed vond. Ik vroeg me af welk

waardepatroon zo'n lerares op die manier doorgeeft." (www.klasse.be )

Grenzen vervagen

Bormans: "Digitaal contact heeft in het onderwijs zeker voordelen. Je kunt je leerlingen

op een informele manier interesseren in het onderwerp en taalarme leerlingen zijn veel

meer geneigd via mail te communiceren. Maar er zijn ook valkuilen en daar zijn leraren

zich vaak te weinig van bewust." (Tina De Gendt)

Bron: Het Laatste Nieuws - 13/03/08 - 09u17


42 Appermans, E., De Neve, K., Müller, F., Pollaris, L., Cyberpesten, Educatieve- en
preventiepakketten,

Katholieke Hogeschool Limburg, Departement SAW, 2007.

5.

EEN VRAGENLIJST ROND CYBERPESTEN42

Doelstelling

Bij jongeren het thema cyberpesten bespreekbaar maken. Deze vragenlijst kan

tevens gebruikt worden tot inleiding in een groter geheel ter preventie van

cyberpesten.
Maximum aantal deelnemers, leeftijd en activiteitenduur

Het aantal deelnemers is onbeperkt, maar een ideaal aantal is tussen de 5 en 10

personen. Je dient gewoon de vragenlijst uit te printen of te kopiëren voor elke

deelnemer.

Het liefst doe je de vragenlijst met een groepje jongeren zodat je achteraf ook nog in

groep kan discussiëren.

De vragenlijst is bedoeld voor jongeren van 13-18 jaar.

Het invullen van de vragenlijst zal niet zo veel tijd in beslag nemen, de nabespreking

daarentegen wel. Je kunt zelf bepalen hoelang je deze nabespreking laat duren.
Werkwijze

Iedere deelnemer krijgt een papier met de vragenlijst op.

De leerlingen moeten deze vragenlijst individueel invullen en dit liefst in stilte zodat

ze zich kunnen concentreren op de vragen.

Nadat iedereen de vragenlijst heeft ingevuld, vertel je dat ze hun score mogen

uittellen.

Je bevraagt daarna iedere score.

Hierna kun je ofwel de jongeren een papier geven waarop de uitleg van de

verschillende scores staat beschreven ofwel lees je de uitleg voor van elke score.
-

Waarvoor je kiest is afhankelijk van de groep jongeren waarmee je werkt. De ene

jongere kan zich gemakkelijker concentreren wanneer iemand iets vertelt dan de

andere.

Na de verklaring van de score kun je:

Of een nabespreking doen.

Of een andere werkvorm in verband met cyberpesten gebruiken.

Of een discussie doen met de jongeren over cyberpesten en hun ervaringen.

Of een eigen opvulling geven.


Materiaal

De vragen kan je terugvinden in bijlage. Elke jongere krijgt een blad dat hij/zij

individueel dient in te vullen.

Verder vind je ook de uitleg bij de verschillende scores.

2 reeksen vragen.
Ben jij ooit gecyberpest? (werkblad)

Cyberpesten kan iedereen overkomen. De meeste mensen weten niet wat cyberpesten is.

Misschien ben zelfs jij ooit gecyberpest zonder dat je het zelf weet.

Er zijn 2 reeksen met opdrachten. Los ze op om erachter te komen of je al eens het

slachtoffer van cyberpesten bent geweest.

Reeks 1

Scoor je zelf op de vraagjes:

0 = dit is mij nog nooit overkomen

1 = het is mij al 1 of 2 keer overkomen

2 = het is mij al 3 tot 5 keer overkomen


3 = het is mij al meer dan 5 keer overkomen.

Omcirkel je score.

1. Heb je het al ooit voor gehad dat je probeerde om ergens in te loggen en dat

je paswoord niet meer klopte?

0 = dit is mij nog nooit overkomen

1 = het is mij al 1 of 2 keer overkomen

2 = het is mij al 3 tot 5 keer overkomen

3 = het is mij al meer dan 5 keer overkomen.

2. Hebben ze ooit al een geheim van je rondverteld via internet?

0 = dit is mij nog nooit overkomen


1 = het is mij al 1 of 2 keer overkomen

2 = het is mij al 3 tot 5 keer overkomen

3 = het is mij al meer dan 5 keer overkomen.

3. Hebben ze al eens een geheim doorverteld dat jij iemand had toevertrouwd?

0 = dit is mij nog nooit overkomen

1 = het is mij al 1 of 2 keer overkomen

2 = het is mij al 3 tot 5 keer overkomen

3 = het is mij al meer dan 5 keer overkomen.

4. Heb je ooit met iemand een privégesprek gehad terwijl je dacht dat je tegen

iemand anders aan het ‘praten’ was?


0 = dit is mij nog nooit overkomen

1 = het is mij al 1 of 2 keer overkomen

2 = het is mij al 3 tot 5 keer overkomen

3 = het is mij al meer dan 5 keer overkomen.

5. Zijn er al eens foto’s die je liever had dat anderen niet zouden zien van jou op

het internet geplaatst of rond gegaan via het internet?

0 = dit is mij nog nooit overkomen

1 = het is mij al 1 of 2 keer overkomen

2 = het is mij al 3 tot 5 keer overkomen

3 = het is mij al meer dan 5 keer overkomen.


6. Heb je al eens meegemaakt dat iemand anders zich voordeed als jou via

internet?

0 = dit is mij nog nooit overkomen

1 = het is mij al 1 of 2 keer overkomen

2 = het is mij al 3 tot 5 keer overkomen

3 = het is mij al meer dan 5 keer overkomen.


7. Heeft iemand als eens je wachtwoord gekraakt en in je account ‘ingebroken’?

0 = dit is mij nog nooit overkomen

1 = het is mij al 1 of 2 keer overkomen

2 = het is mij al 3 tot 5 keer overkomen

3 = het is mij al meer dan 5 keer overkomen.

8. Heeft iemand jou ooit ingeschreven om ongewenste mails te ontvangen.

0 = dit is mij nog nooit overkomen

1 = het is mij al 1 of 2 keer overkomen

2 = het is mij al 3 tot 5 keer overkomen

3 = het is mij al meer dan 5 keer overkomen.


9. Ben je er ooit achter gekomen, dat je met iemand een MSN conversatie hield

of mails kreeg waarvan je dacht dat ze van iemand anders kwamen.

0 = dit is mij nog nooit overkomen

1 = het is mij al 1 of 2 keer overkomen

2 = het is mij al 3 tot 5 keer overkomen

3 = het is mij al meer dan 5 keer overkomen.


Reeks 2 (werkblad)

Bekijk nu even de volgende lijst met uitspraken. Elke uitspraak maakt het makkelijk om

slachtoffer te worden van cyberpesten. Ga de uitspraken na en duid aan welke bij jou

van toepassing zijn. Elk gedrag heeft een bepaalde waarde. Voor elke uitspraak die je

aanduidt, krijg je punten bij. Kies alles wat waar is voor jou.

..

Iemand anders kent mijn paswoord. [1 punt]

..

Meer dan 1 persoon kent mijn paswoord. [2 punten]

..
Ik chat met mensen die ik niet ken. (in chatrooms ) [1 punt]

..

Als ik met mensen chat, in chatrooms, geloof ik dat ze zijn wie ze zeggen. [2 punten]

..

Ik heb een website met persoonlijke informatie over mij en mijn vrienden. [4 punten]

..

Ik ben lid van een profielnetwerk (vb. Netlog). [2 punten]

..

Ik heb een gastenboek waar men commentaar in kwijt kan. [3 punten]


..

Ik gebruik een paswoord dat iemand anders kan raden (vb naam van mijn hond). [2 punten]

..

Ik heb online een foto van mij doorgegeven aan iemand. [2 punten]

..

Ik heb iemand online geheimen verteld. [1 punt]

..

Ik heb iemand beschamende of naakte foto’s van mij doorgemaild. [3 punten]

..
Ik heb een gastenboek op mijn website. [3 punten]

..

Ik gebruik een hint om mijn paswoord te onthouden. [2 punten]

..

Ik heb een online profiel. [2 punten]

..

Ik heb mijn gsm-nummer in mijn afwezigheidsmelding staan . [3 punten]

..

Ik pest of wordt gepest door mensen in mijn omgeving. [3 punten]


..

Ik heb het met iemand uitgemaakt en deze persoon is boos op mij. [3 punten]

..

Ik heb ruzie met mijn beste vriend(in). [3 punten]

..

Ik laat anderen foto’s maken met hun gsm’s van mij of mijn persoonlijke zaken.

[2 punten]

..

Ik roddel soms over mensen op MSN, zelfs over mijn beste vriend(in). [3 punten]

..
Het is gemakkelijk om mij boos of verdrietig te maken via MSN [2 punten]

..

Ik accepteer mails van vreemden . [2 punten]

..

Ik gebruik geen firewall, virusscan …. [3 punten]

..

Iemand heeft zich online voor mij uitgegeven. [3 punten]

..

Als ik iemand blokeer, verandert die persoon zijn naam en begint opnieuw met jou te chatten
onder een

andere naam. [2 punten]


..

Iemand geeft slechte commentaar op jouw gastenboek, blogs, …. [2 punten]


Punten tellen (werkblad)

Tel nu je punten op wat je jezelf hebt gescoord. In de eerste reeks heb je jezelf 0,1,2 of

3 gescoord. In de tweede reeks vragen staat het aantal punten van de uitspraak achter

de uitspraak.

Je totaal aantal punten is ….

Scores

Score van 0 tot 5:

Gefeliciteerd! Je bent nog nooit een slachtoffer geworden van cyberpesten, tenminste

toch niet dat je weet.

Hou zeker vast aan jouw goede gewoontes en blijf opletten.

Score van 6 tot 15:


Niet slecht, maar ook niet zo goed! Je bent niet zo voorzichtig als je hoort te zijn, begin

op te letten voor dat het erger wordt. Stop met risico’s nemen voordat iets ‘ergs’

gebeurt. Let een beetje op aan wie je je paswoord geeft en aan wie je persoonlijke

informatie toevertrouwt.

Gebruik een degelijke virusscan, firewall (denkbeeldige muur in je computer die ervoor

zorgt dat dat virussen, hackers, spam en allerlei andere ongewenste dingen worden

tegen gehouden zodat jij veilig kan internetten)… Praat erover met een volwassene

wanneer er iets gebeurt waar je je niet gemakkelijk bij voelt of waar je je onzeker over

voelt. Als je je in de ergste gevallen bedreigt, of in gevaar moest voelen neem dan

contact op met iemand op school, in de leefgroep, je ouders, de politie,… . Deze mensen

staan steeds voor je klaar om naar je te luisteren en je te helpen!

Score van 16 tot 30:

Niet slecht! Maar je bent een slachtoffer geworden en je gedraagt je risicovol om nog

eens opnieuw het slachtoffer te worden van cyberpesten.

Score van 31 tot 50:

Oh-oh! Je internetgedrag ziet er niet zo goed uit! Indien je nog geen slachtoffer bent
geworden van pesterijen gaat dit niet meer lang duren.

Doe niet zo lichtgelovig, het internet is gevaarlijk. Je moet beter gaan opletten. Stop met

het risicogedrag dat je openstelt voor pesterijen. Let een beetje op aan wie je je

paswoord geeft en aan wie je persoonlijk informatie toevertrouwt. Gebruik een degelijke

virusscanner, firewall,…

Als je je in de ergste gevallen bedreigd, of benaderd moest voelen neem contact op met

iemand op school of in de leefgroep, je ouders, de politie,… Google af en toe eens op

jouw naam en kijk of er niks slechts over je geschreven staat op één of andere site.

Score van 51 tot 94:

Je bent een vogel voor de kat! Je begeeft je op glad ijs. Je bent absoluut het slachtoffer

geworden van cyberpesten en bent ook een doelwit voor nog meer pesterijen. Als je

bedreigd bent of je bedreigd voelt, praat hier dan a.u.b. over met een volwassene. Zo

kunnen zij oordelen of ze al dan niet de politie inschakelen. Als je de persoon kent die jou

pest, confronteer hem hier dan NIET mee, wacht ermee totdat je met een volwassene

hebt gepraat.

Overweeg het om alles op te slaan op jouw computer, zodat je eventueel de bewijzen

kan voorleggen. Je gaat dit zeker en vast nodig hebben als ze je verder gaan

cyberpesten.
43 Appermans, E., De Neve, K., Müller, F., Pollaris, L., Cyberpesten, Educatieve- en
preventiepakketten,

Katholieke Hogeschool Limburg, Departement SAW, 2007.

6.

VERHAAL43

Femke is 14 jaar en is haar 2e middelbaar aan het dubbelen. Op een dag krijgt ze op

MSN ruzie met een goede vriendin, Kim. Kim maakte Femke via MSN uit voor het vuil

van de straat. Ze kraakte Femke met alles wat ze zei. Femke trok het zich allemaal aan.

Kim haalde er zelfs haar klasgenoten bij. Het werd zo erg dat Femke op momenten

huilend achter de computer zat.

Femke blokkeerde Kim dan op MSN. Dit was echter geen oplossing, Kim begon haar dan

gewoon te bellen en dreigende sms-jes te sturen. Wanneer Kim in het weekend op één of

ander feestje was maakte ze er met haar vriendinnen een spelletje van om Femke te

pesten. Kim liet haar vriendinnen naar Femke bellen (zodat ik wel op zou nemen omdat
ik de nummer niet kende) en liet ze scheldwoorden roepen door de telefoon. Ze legden

de telefoon na hun scheldpartij meteen weer op.

Hierbij hield het echter niet op. Ze stuurde Femke op ieder moment van de dag mailtjes

en ze droeg haar vriendinnen op om hetzelfde te doen. Na verloop van tijd begonnen ze

Femke zelfs op school te pesten. Het begon met ‘per ongeluk’ tegen haar aan te lopen en

later schelden ze Femke uit op de speelplaats. Ze deed dit wel nooit alleen, enkel samen

met haar vriendinnen.

Deze situatie stopte dan even maar heeft zich ondertussen weer 3 keer herhaald.
VERHAAL (Antwoordenblad voor de begeleider)

Vraag 1 :

Hoe zou jij reageren wanneer iemand je zo zou pesten? Je mag een algemeen antwoord

geven, maar je mag ook situatie per situatie bespreken.

De situaties:

..

Ruzie op MSN.

..

Dreigende SMS-berichtjes.

..

Scheldtelefoons.

..
dreigende mails.

..

Pesten op school.

Reactie van Femke:

Femke probeerde redelijk te blijven als ze op MSN zo tegen haar deden. Ze dacht; als ik

haar niet afsnauw en beledig, kan ze mij niks verwijten. Maar ondertussen zat ze wél

vaak huilend achter haar computer, te bang om iets te doen, en te trots om het te

vertellen. Na een tijdje begon Kim ook via de gsm en op school, en toen heb ik het

verteld aan enkele mensen.

Wanneer Kim Femke belde (om haar uit te schelden) nam Femke wel steeds haar gsm

op. Dit op te tonen dat ze niet bang van haar was, terwijl ze wel ontzettend bang was. Ze

wou ook niet ‘laf’ zijn door Kim te negeren. Na een tijdje nam Femke de telefoon gewoon

niet meer op, maar toen begon Kim gewoon sms-jes te sturen of liet ze haar vriendinnen

bellen.
Vraag 2:

Zou jij tegen iemand vertellen dat je gepest/gecyberpest wordt? Tegen wie zou je dit dan

zeggen ? En zou je hier lang mee wachten ?

Reactie van Femke:

Femke heeft er héél lang mee gewacht. Op den duur heeft ze het dan aan een paar

vriendinnen verteld, en later ook aan haar ouders.

Vraag 3:

Wat denk je dat volwassenen/vrienden zullen doen wanneer je met je verhaal naar hen

toegaat ? Wat wil je dat ze doen wanneer je hen vertelt dat je ge(cyber)pest wordt?

Reactie van Femke:

Diegene aan wie Femke de problemen had verteld, probeerden haar zo goed mogelijk op

te vangen, haar raad te geven en haar op te peppen. Femke had hier echter gemengde

gevoelens bij. De anderen wisten immers niet écht hoe het was om ge(cyber)pest te

worden, ook al deden ze hun best om het te begrijpen.


Vraag 4:

Wat kunnen volgens jou de gevolgen zijn van cyberpesten ?

De gevolgen bij Femke:

Femke sliep erg slecht en was voortdurend bang en onrustig. Ze werd ook heel

achterdochtig tegenover andere mensen, bij het minste vreemd gedrag had ze argwaan.

Pesten kan je verlammen. Je bent vaak te trots of te bang om iets tegen buitenstaanders

te zeggen, en daardoor blijf je vaak in die vicieuze cirkel zitten.

Andere mogelijke gevolgen:

Lager zelfvertrouwen, grotere kans op depressies en angsten, eenzaamheidsgevoel, …

Vraag 5:

Hoe denk je dat het gepest uiteindelijk is gestopt bij Femke ?


Antwoord:

Eén keer is het spontaan opgehouden, een andere keer hebben andere mensen met Kim

gepraat en daardoor is ze toen gestopt. Maar er bleef bij Femke altijd wel een grote

voorzichtigheid en ze voelde nog steeds de spanning en de dreiging tussen haar en Kim.

Vraag 6:

Hoe zou jij iemand helpen die gecyberpest wordt?

Femke zou na haar ervaringen iemand zo helpen:

Femke zou hen aanraden het zeker tegen iemand te vertellen. Het kan enorm opluchten

als je het geheim niet meer alleen moet dragen. En de kans is groot dat die persoon je

ook kan helpen.


VERHAAL (werkblad)

Vraag 1 :

Hoe zou jij reageren wanneer iemand je zo zou pesten? Je mag een algemeen antwoord

geven, maar je mag ook situatie per situatie bespreken.

De situaties:

..

Ruzie op MSN.

..

Dreigende SMS-berichtjes.

..

Scheldtelefoons.

..
Dreigende mails.

..

Pesten op school.

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

Vraag 2:

Zou jij aan iemand vertellen dat je gepest/gecyberpest wordt? Tegen wie zou je dit dan

zeggen? En zou je hier lang mee wachten?

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….
Vraag 3:

Wat denk je dat volwassenen/vrienden zullen doen wanneer je met je verhaal naar hen

toegaat? Wat wil je dat ze doen wanneer je hen vertelt dat je ge(cyber)pest wordt?

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

Vraag 4:

Wat kunnen volgens jou de gevolgen zijn van cyberpesten?

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….
Vraag 5:

Hoe denk je dat het gepest uiteindelijk is gestopt bij Femke?

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

Vraag 6:

Hoe zou jij iemand helpen die gecyberpest wordt?

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………….
44 Appermans, E., De Neve, K., Müller, F., Pollaris, L., Cyberpesten, Educatieve- en
preventiepakketten,

Katholieke Hogeschool Limburg, Departement SAW, 2007.

7.

SITUATIE(KAARTJES)44

Doelstelling

Zich bewust zijn van de mogelijkheden en effecten van nieuwe media op relaties en

seksualiteit

Zich bewust zijn van de effecten van communiceren via nieuwe media.
Werkwijze

Werk in kleine groepjes of met de ganse klas.

Kleine groepjes:

Elke groep heeft een set kaartjes met gedragingen op. Bij elk gedrag moeten ze

nadenken en hun mening verwoorden. Nadien kan er teruggekoppeld worden naar de

hele groep.

Grote groep:
-

Lees een kaart voor en discussieer met de groep.

Nabespreking

Overloop elke situatie en sta stil bij de redenen en reacties van de jongeren. Laat elke

jongeren of elke groep om beurt aan het woord. Laat de andere groepen of andere

leerlingen aanvullen.

Materiaal

-
Werkblad: situatiekaartjes

Print de kaartjes van het werkblad op gekleurde bladen, knip ze daarna uit en vouw

op de middenlijn.
SITUATIE(KAARTJES) (werkblad)

SITUATIEKAART

Je zit op een massagesprek op MSN, een

vriend van je begint iemand uit te

schelden en lacht hem uit. Wat vind je

hiervan? Hoe zou jij je hierbij voelen? Wat

zou jou reactie zijn?


SITUATIEKAART

Iemand stuurt jou een mail met

beledigende woorden. Hoe voel je je

hierbij? Wat denk je nu over hem? Zou je

terugsturen?

SITUATIEKAART

Een vriend van je stuurt jou een mail met

beledigende woorden. Achteraf blijkt dat


dit voor de grap was. De woorden hebben

jou wel gekwetst. Hoe voel je je hierbij?

Wat denk je nu over je vriend?

SITUATIEKAART

Je bent aan het chatten met een

jongen/meisje die je nog nooit hebt

gezien. Hij/zij vraagt jou om af te spreken.

Wat denk je? Hoe voel je je? Ga je hierop

in?

SITUATIEKAART
Je bent online aan het gamen. Je

tegenspeler is veel sterker dan jij en hij

wint. Hoe voel je je? Wat zou je doen?

Speel je nog een spel om wraak te

nemen?

SITUATIEKAART

Je staat op afwezig in MSN, omdat je met

rust gelaten wil worden. Iemand begint

tegen jou te praten. Wat denk je? Hoe voel

je je hierbij? Wat doe je?


SITUATIEKAART

Via ‘Google’ (een zoekrobot) kom je op

een profielpagina van jezelf uit. Je hebt

deze niet zelf gemaakt. Op deze site

staan allemaal beledigende dingen. Wat

zou je doen? Hoe voel je je? Wat denk je?

SITUATIEKAART
Je meld je aan op MSN en je merk dat

iedereen in zijn nick heeft staan dat je

een lelijke puistenkop bent. Achteraf blijkt

dit als een grap bedoeld. Wat denk je? Hoe

voel je je hier bij? Wat zou je doen?

SITUATIEKAART

Een vriend komt je vertellen dat hij op

MSN gepest wordt. Hoe ga je hierop

reageren? Hoe voel je je erbij?


SITUATIEKAART

Je bent aan het chatten met een

onbekende op het MSN. Hij vraagt of je

jezelf wil uitkleden voor de webcam. Hoe

ga je hierop reageren? Hoe voel je je

erbij?
SITUATIEKAART

Iemand uit je klas belt je en begint je

zomaar uit te schelden. Hoe reageer je?

Hoe voel je je erbij?

SITUATIEKAART
Je weet dat je beste vriendin iemand aan

het cyberpesten is. Je weet ook dat het

slachtoffer er erg van te leiden heeft. Hoe

ga je reageren en hoe voel je je erbij?

SITUATIEKAART

Je opent je inbox en je merkt dat je 15O

mails hebt van een onbekende afzender.

Daardoor zit je inbox vol en kan je geen

andere mails meer ontvangen. Hoe voel


je je en wat gaat er in je om?

SITUATIEKAART

Je zusje is het slachtoffer van

cyberpesten. Je weet uit anonieme bron

dat je buurjongen erachter zit. Hoe ga je

reageren en hoe voel je je erbij?

SITUATIEKAART
Je krijgt 100den smsjes op je gsm

waardoor je inbox constant volzit. Hoe

voel je je hierbij? Wat zou je doen als je

de dader kent?

SITUATIEKAART

Je krijgt naaktfoto’s doorgestuurd van een

goede vriend(in). Wat denk je, hoe voel je

je erbij? Denk je dat het echt je vriend(in)

is die deze mails doorstuurt.


SITUATIEKAART

Je wordt dag in dag uit gepest op school,

nu gaan ze je ook nog eens pesten via

MSN. Hoe voel je je hierbij, wat denk je?

SITUATIEKAART
Je wordt gepest op school en hierdoor ga

je de pester via internet zelf pesten, door

hem virussen door te sturen. Hoe voel je

je hierbij? Welk gedachten zorgen ervoor

dat je zelf gaat cyberpesten.


8.

TERMINOLOGIE (werkblad)

........ = USB-stick (of geheugenstick)

......... = muis

......... = Cd-rom

........ = webcam

......... = scherm

......... = luidsprekers

......... = muismat

......... = printer
......... = computerkast
A

I
45 Ins@fe, Veilig internet gezinspakket, internetten één feest ! , Ins@fe, 2008.

TERMINOLOGIE45 (antwoordenblad voor de begeleider)

D = USB-stick (of geheugenstick)

B = muis

E = Cd-rom

F = webcam

I = scherm

A = luidsprekers

C = muismat

G = printer

H = computerkast
B

I
9.

EEN CHATGESPREK

Doelstelling

Beseffen hoever je kan gaan in het geven van persoonlijke informatie tijdens een

chatgesprek

Werkwijze

-
De begeleider leest een chatgesprek voor (of laat dit voorlezen door één van de

deelnemers). Bij elke stop wordt het gesprek stilgelegd en moet elke deelnemer een

vraag beantwoorden door een groene of rode kaart op te steken. Groen wil zeggen:

doen, rood wil zeggen: niet doen.

Na elke stop stel je een paar bijkomende vragen en geef je basisinformatie.

Twee mensen ontmoeten elkaar op een chatbox. Hun nicknames zijn funnybunny en

naughtyboy.

Funnybunny vraagt in de chatbox of iemand zin heeft in een babbel. Naughtyboy ziet dat

wel zitten en begint privé tegen haar te praten.

Nabespreking

Vat de tips en suggesties samen


-

Natuurlijk surf je op het internet, voor school of voor de fun. Helaas is dat surfen niet

zonder gevaar. Er liggen heel wat haaien op de loer… Hoe zorg je dat ze jou niet als

prooi nemen?

Bescherm jezelf tegen de haaien:

Geef nooit je echte naam of familienaam, gsm- of telefoonnummer en zeg nooit waar

je woont.

Neem een mailadres zonder je naam erin.

Mail of plaats geen foto’s van jezelf (bloot). Ook beelden van een webcam kunnen

worden opgenomen!
-

Hou je paswoord geheim. Verander je paswoord af en toe.

Word je lastiggevallen? Zeg het dan tegen je ouders of een andere volwassene die

kan helpen.

Antwoord niet op alle vragen die je gesteld worden (zoals ‘Wanneer ben je alleen

thuis?’ of ‘Kom je naar het park?’).

Spreek nooit af met iemand die je leert kennen via chat, mail, messenger, internet,

zeker niet als die persoon veel ouder of jonger is als jijzelf.

Doe je het toch? Kies dan een plaats waar veel mensen zijn. Neem iemand mee. Zeg

thuis waar je bent.

Zie je porno of andere vervelende dingen? Roep er je ouders bij of verwittig Child

Focus (www.childfocus.be )
-

Reageer nooit op spam of junkmail.

Krijg je vervelende vragen of berichten? Stop dan direct met chatten of mailen.

Reageer nooit op rare, gemene of bedreigende e-mails.

Klik niet op links in mails van mensen die je niet kent.

Als iemand je uitdaagt via mail of chat, dan is die meestal slechte dingen van plan.

Geloof niet alles wat je ziet of leest op internet.

-
Zelfs als je al lang met iemand chat, weet je nog steeds niet of die persoon wel 100%

betrouwbaar is. Zeker als je die nog niet hebt ontmoet. Wees steeds alert.

Verwerking

Laat de leerlingen nog eens naar hun profielpagina kijken. Zouden ze eventueel de

gegevens wijzigen zodat ze niet teveel persoonlijke informatie geven?


EEN CHATGESPREK (Oplossingen voor de begeleider)

<Naughtyboy> hey funnybunny, alles cavatjes?

<Funnybunny> ja zenne, ‘k verveel mij alleen een beetje.

<Naughtyboy> Oei, hoe komt het? ‘t Is toch vakantie

<Funnybunny> jamaja, ‘t is zo slecht weer en, mijn beste vriendin is op reis.

<Naughtyboy> zeg geen goesting om op msn verder te babbelen? Da’s wat

gemakkelijker. Ge zult u niet meer vervelen, beloofd! ;-) mag ik uw emailadres?

Funnybunny geeft haar email-adres door want ze vindt het zelf ook wel leuker om via

MSN te babbelen. Ze moet wel weg dus ze zegt dat tegen Naughtyboy en ze belooft dat

ze de volgende dag zeker op MSN zal komen.

Stop 1

e het is niet gevaarlijk om je emailadres door te geven


e een e-mailadres is toch iets persoonlijk, ik zou dat niet zomaar aan iedereen

geven

In principe is het niet echt gevaarlijk om je email-adres aan iemand te geven. Ook niet

als die persoon hiermee op je MSN-lijst wil staan. Het is wel iets persoonlijk maar de

persoon weet hier mee nog niets meer van jou, op voorwaarde dat je je naam niet

gebruikt.

De volgende dag komt Naughtyboy online. Funnybunny is er nog niet maar Naughtyboy

is heel nieuwsgierig en dus kijkt hij naar haar profiel op MSN. Daar komt hij heel veel te

weten van Funnybunny o.a. dat haar naam Kelly De Smet is en dat zij 13 is, en ze woont

in Aalst. Ze houdt van lezen en shoppen, ze luistert naar R&B en ze speelt volleybal.

Naughtyboy vind het wel heel leuk om zoveel van haar te weten te komen. Maar zelf zou

hij nooit zoveel informatie van zichzelf op internet zetten.

Stop 2

e er is niks mis mee om veel over jezelf op MSN te zetten

e het is toch wel een beetje riskant om je achternaam op internet te zetten

Hou er rekening mee dat alles wat je op internet zet door iedereen kan bekeken worden
en dat iedereen daar alles mee kan doen wat hij/zij wil. Er is natuurlijk niets mis mee om

wat over jezelf te vertellen, over je hobby’s. Maar met persoonlijke gegevens zoals je

naam en je woonplaats moet je wel opletten. Uiteindelijk kan je dat ook aan mensen

doorgeven waar je al lang mee chat en die je al een beetje kent. Maar als je dat op je

profiel zet, dan weet iedereen waar je woont en wat je achternaam is.

Naughtyboy komt online…

<Naughtyboy> Hey Kelly

<Funnybunny> hallo, Hebde da nummer al gehoord van Rit Cli? Megawijs man.

<Naughtyboy> Nee, ik ken die nie. Pas nieuw? Ik wist nie dadde interesse had in Jazz.

<Funnybunny> Ha, gij hebt zeker al op mijn profiel zitten kijken. En was het een beetje

interessant?

<Naughtyboy> Ja, ik weet al heel veel over u.

<Funnybunny> Ja maar ik weet van u nu nog altijd niets he. Op uw profiel staat er niet

zoveel. Vertel eens wat over jezelf.

<Naughtyboy> Mijn naam is Dieter, ‘k ben van Dendermonde. ‘k Ben redelijk sportief
en ‘k luister graag naar hip hop.

<Funnybunny> aaah Dendermonde, ik kom daar veel, waar woon je ergens?

<Naughtyboy> in de Vlamingstraat

<Funnybunny> aaah ja ik weet dat zijn, allez ‘k zal eens langskomen als ik passeer.
Stop 3

e ik zou ook de straat doorgeven waar ik woon, dat is geen geheim.

e ik zou nooit zomaar mijn adres geven aan iemand die ik niet echt ken.

Hierboven hebben we het ook al gehad over persoonlijke informatie. Maar hierbij ging

het meer over je echte naam, je hobby’s, je interesses. Als je dit doorgeeft aan iemand

hoeft dit nog niet zo erg te zijn. je adres doorgeven is natuurlijk wel een beetje riskant.

Als iemand je lastig valt en je blokkeert hem op je MSN, heeft die persoon nog altijd je

adres.

Funnybunny en naughtyboy chatten nu bijna elke avond met elkaar. Soms zitten ze drie

uur na elkaar te chatten zonder dat ze het in de gaten hebben. Ze kijken alletwee steeds

meer en meer uit naar hun gesprekken. Maar dan krijgt funnybunny haar rapport en dat

is niet echt schitterend. Haar ouders zijn enorm kwaad. Ze denken dat ze zo slechte

punten heeft omdat ze zoveel op internet zit.

Dus mag ze een week niet op internet. Funnybunny vindt dit verschrikkelijk, nu kan ze

niet meer babbelen met Naughtyboy. En ze kan het hem niet eens laten weten. Dus op

een woensdagnamiddag als ze alleen thuis is, besluit ze snel op internet te gaan en hem

uit te leggen waarom ze niet op internet kan. Ze geeft hem haar gsm-nummer, dan kan

hij haar bellen als ze wil.


Naughtyboy was echt ongerust, hij heeft al vier dagen niets meer van Funnybunny

gehoord. Dan krijgt hij haar mailtje en belt haar direct op.

Stop 4

e ik vind het niet gevaarlijk om mijn gsm-nummer door te geven

e ik geef nooit zomaar mijn nummer aan iemand die ik niet ken

Het is niet ongevaarlijk om je gsm-nummer door te geven. Dit is heel persoonlijke

informatie waar je enorm veel mee kan doen. Het is een beetje hetzelfde als je adres

doorgeven. Je kan dit wel doorgeven als je al lange tijd met iemand chat. Maar als je die

persoon nog niet echt kent, is het wel riskant om je nummer te geven. Als deze persoon

je lastig valt, is het veel moeilijker om het contact volledig te verbreken.

De week straf is afgelopen. Ondertussen heeft Naughtyboy al een aantal keer naar

Funnybunny gebeld. Ook aan de telefoon klikt het heel snel. Funnybunny vertrouwt hem

steeds meer en vertelt dus ook steeds meer over zichzelf. Ze ziet in Naughtyboy haar

soulmate. Enkele dagen later…

<Naughtyboy> Zeg Funnybunny, we kennen elkaar toch al redelijk lang he?


<Funnybunny> eeeuhm ja da’s waar

<Naughtyboy> wel ja, niet benieuwd hoe da’k er uit zie

<Funnybunny> k heb daar niet echt bij stilgestaan eigenlijk, ‘k vind dat je een tof

karakter hebt en je uiterlijk doet er niet echt toe

<Naughtyboy> ik vind u ook een hele toffe maar soms wil ik wel eens weten wie er

aan de andere kant van de lijn zit.

<Funnybunny> mmmm

<Naughtyboy> heb je geen foto voor mij? Pleeaaase

<Funnybunny> nee ‘k geef je dat liever niet, ik doe dat nooit

<Naughtyboy> hier heb je mijn foto. Hopelijk bedenk je je nog. En weg is hij…

Funnybunny voelt zich nu wel een beetje slecht. Had ze toch beter haar foto gegeven of

niet? Hij was precies een beetje boos.

Had funnybunny toch beter haar foto gegeven?


Stop 5

e ja daar is toch niets mis mee om aan iemand je foto te geven

e ik vind dat te gevaarlijk. Je weet nooit wat ze met je foto gaan aanvangen

Het doorsturen van foto’s naar iemand is wel een beetje riskant. Je weet nooit echt 100

procent zeker wie er aan de kant van de verbinding is. Als je toch een foto wil, probeer
dan eerst zo zeker mogelijk te zijn van de persoon waar je mee chat. Je kan natuurlijk

nooit helemaal zeker zijn van iemand die je op de chat leert kennen. Veel mensen gaan

zich anders voordoen dan ze in het echt zijn. Uit onderzoek blijkt dat mensen steeds

eerlijker worden naarmate je langer chat. Dus als je echt al lang chat met iemand en je

hebt er een goed gevoel bij, stuur dan gerust die foto op.

Het is veel gevaarlijker om bijvoorbeeld zomaar foto’s op je MSN profiel of je MSN Space

te zetten.

Waarom is dit veel gevaarlijker? Iedereen kan hier aan. Zelfs iemand die je niet

toegevoegd hebt, kan aan je foto’s. Dus denk goed na vooraleer je zomaar foto’s van

jezelf op internet zet.

Funnybunny heeft al een paar dagen niets van Naughtyboy gehoord. Ze begint nu echt

wel ongerust te worden. Misschien had ze toch beter een foto opgestuurd. Haar beste

vriendin is nu terug thuis en zegt tegen haar: koop je dan een webcam, dat kan toch

geen kwaad.

Is een webcam echt niet gevaarlijk?

Stop 6
e met een webcam kan je niets misdoen

e ik vind het toch een beetje riskant

Een webcam is inderdaad gevaarlijk. Een webcam is een camera. Je kan niet alleen

elkaar er mee zien maar je kan ook beelden opnemen en opslaan en dus ook bewerken

Pas dus hier mee op. Doe dit ook weer maar alleen als je iemand echt vertrouwt.

Funnybunny heeft zich een webcam gekocht. Naughtyboy had er al een. Dus nu kunnen

ze niet alleen tegen elkaar praten maar elkaar ook zien. Zo chatten ze nog enkele weken

verder. De vriendschap tussen de twee wordt steeds groter en dan…

<Funnybunny> zeg, we zitten hier nu al 2 maanden te chatten met elkaar. Denk je dat

het niet tijd wordt om eens af te spreken?

<Naughtyboy> ja, ‘k heb dat ook al gedacht. En we wonen niet ver van elkaar he

<Funnybunny> a da’s waar. Dus heb je zaterdag iets te doen?

<Naughtyboy> nee, niet echt! Wat denk je, om 2 uur aan de ingang van het stadspark

in Aalst?
<Funnybunny> it’s a date.

Zou jij afspreken met iemand die je op de chat leren kennen hebt?

Stop 7

e ja zeker, spannend!

e neen, ik vind dat te gevaarlijk

Er is er niets mis mee om met iemand af te spreken. Op deze manier kan je iemand pas

echt leren kennen. Maar er zijn een paar dingen waar je zeker moet op letten:

Spreek pas af nadat je een tijdje met die persoon chat. Hoe langer je met iemand

chat, hoe eerlijker en oprechter de gesprekken worden. Spreek niet af met iemand

die veel jonger of veel ouder is dan jij.

Spreek af op een plaats waar veel mensen zijn. Afspreken in het park is dus niet zo’n

goed idee. Doe dit liever in een winkelstraat. Als er dan iets gebeurt, is er altijd

iemand in de buurt die je kan helpen.


-

Laat iemand weten dat je een afspraak hebt met iemand die je via internet leren

kennen hebt. Je kan het bijvoorbeeld aan je ouders vertellen, maar een vriend of een

vriendin is ook een mogelijkheid.

Doe niets waar je niet helemaal zeker van bent. Als je nog maar een klein beetje

twijfelt over de oprechtheid van deze persoon, doe het dan niet. Het is dan beter om

nog enkele weken met die persoon te chatten en dan toch zeker te zijn, dan iets te

doen waar je niet helemaal achterstaat.


EEN CHATGESPREK (Werkblad)

Stop 1: Funnybunny geeft haar email-adres door want ze vindt het zelf ook wel leuker

om via MSN te babbelen. Ze moet wel weg dus ze zegt dat tegen Naughtyboy en ze

belooft dat ze de volgende dag zeker op MSN zal komen.

e het is niet gevaarlijk om je emailadres door te geven

e een e-mailadres is toch iets persoonlijk, ik zou dat niet zomaar aan iedereen geven

Stop 2

e er is niks mis mee om veel over jezelf op MSN te zetten

e het is toch wel een beetje riskant om je achternaam op internet te zetten


Stop 3

e ik zou ook de straat doorgeven waar ik woon, dat is geen geheim.

e ik zou nooit zomaar mijn adres geven aan iemand die ik niet echt ken.

Stop 4

e ik vind het niet gevaarlijk om mijn gsm-nummer door te geven

e ik geef nooit zomaar mijn nummer aan iemand die ik niet ken

Stop 5: Had funnybunny toch beter haar foto gegeven?

e ja daar is toch niets mis mee om aan iemand je foto te geven

e ik vind dat te gevaarlijk. Je weet nooit wat ze met je foto gaan aanvangen
Stop 6: Is een webcam echt niet gevaarlijk?

e met een webcam kan je niets misdoen

e ik vind het toch een beetje riskant

Stop 7: Zou jij afspreken met iemand die je op de chat leren kennen hebt?

e ja zeker, spannend!

e neen, ik vind dat te gevaarlijk


10.

VERHALEN (ERVARINGEN) VAN JONGEREN

Doelstelling

Zich een beeld kunnen vormen van wat de impact van internet kan zijn op het leggen

van contacten

Zich bewust zijn van de verschillen met het echte leven

Werkwijze
-

De getuigenissen van de jongeren kunnen gebruikt worden als uitnodiging om over

eigen ervaringen te spreken. Deel de getuigenissen uit en nodig één voor één de

deelnemers uit om hun getuigenis voor te lezen. Stel uitnodigende vragen als:

Wat denk je van dit verhaal?

Heb je dit ook al ervaren?

Hoe zou jij dit ervaren?

Ken je mensen die dit al ervaren hebben?

Wat zou jij doen in die situatie?


Nabespreking

Het is belangrijk dat je de suggesties en tips van de jongeren zelf laat komen.

Besluit met te zeggen dat contacten leggen via internet heel veel mogelijkheden

biedt, maar dat er wel verschillen zijn en wat addertjes onder het gras zitten. Veel

hangt echter ook af van het gedrag van jezelf. In de volgende oefeningen leren we

wat je kan doen om jezelf niet in gevaar te brengen.


46 Getuigenissen uit Justine Pardoen & Remco Pijpers, Verliefd op internet. Over
internetgedrag van pubers,

SWP Amsterdam, 2006.(De namen van de jongeren zijn veranderd.)

VERHALEN (ERVARINGEN) VAN JONGEREN46 (Werkblad)

Regina (16): “Ik heb mijn vriend leren kennen tijdens een spelletje op internet. Ik chatte

met mijn tegenstander. Die stelde voor om op MSN verder te chatten. Na een tijdje

kletsen vroegen ze of het goed was dat ze hun webcam aanzetten. Toen zag ik Erik, hij

was veel interessanter dan mijn tegenspeler. Die avond heb ik met Erik tot elf uur zitten

doorkletsen. Ik gaf hem mijn mobiele nummer en we hebben nog even telefonisch

doorgepraat. Na twee weken hebben we afgesproken bij een bushalte. Ik nam mijn

vriendin mee, hij zijn vriend. Daarna heb ik het mijn ouders verteld.

Zondag komt hij bij ons thuis.

Joy (13): “Tegen mij is veel gezegd dat ik lelijk ben. Daardoor ben ik heel onzeker

geworden. Op mijn foto’s op mijn profiel krijg ik leuke reacties. Ze zeggen dat ik er leuk
uitzie, dat mijn haar zo mooi zit. Die complimenten doen me goed.”

Tara (15): “Ik heb een online vriendenkring die altijd op internet is. We zijn altijd

bereikbaar. Stuur je iemand een berichtje en je krijgt pas de volgende dag antwoord,

dan is dat niet echt attent. Ik ben dan alweer vergeten waar het over ging. Mijn

vriendengroep komt massaal voor me op wanneer ik haters op mijn profielpagina krijg,

mensen die mijn foto’s afzeiken. Die steun voelt goed. En voor veel mensen ben ik zelf

een luisterend oor: via MSN storten vrienden –maar ook onbekenden- hun

hart bij me uit. Met Taar kun je overal over praten, zeggen ze”.

Riet (15): “Ik heb vaak dat jongens van Superdudes zich bij mij aanmelden. Eerst doen

ze heel normaal (hoe oud ben je, van wat voor muziek hou je,..) en daarna beginnen ze

direct over seks. Ik vind dat ontzettend vervelend. Ze willen van alles van je weten. En

dat gebeurt bij heel veel. Tja wat doe je eraan? Ik blok ze gewoon. En dat is toch de

beste manier denk ik.”

Yasima (14): “Ik heb het soms dat vreemden zich bij mij aanmelden. Toen ik die ene

accepteerde, zei een ervan dat ik model moest worden en of ik voor de cam wilde

poseren enzo. Ik heb dit niet gedaan hoor. Vaak heb ik gehad dat jongens mij

toevoegden om mijn borsten of zo te zien. Ik heb dit een paar keer gedaan omdat ze me
bedreigden dat ze me gingen hacken of inbreken in mijn computer. Ik vond dat heel eng

en ben hier vaak verdrietig over geweest. Ik heb dit aan niet veel mensen verteld. Mijn

ouders niet, maar wel mijn twee beste vriendinnen. Ik accepteer nu geen vreemde

mensen meer hoor. Ik heb mijn lesje wel geleerd.”

Dennis (14): “Ik val op mooie meisjes, het liefst met een lichtbruine huidskleur. Ze

moeten niet te dik zijn, maar wel kont hebben. Geen dikke laag make-up op. Ten tweede

moet je ze weten aan te spreken. Meisjes krijgen heel veel berichtjes, dus maak het

verschil. Geef ze complimentjes, en doe dat goed. En als ze niet reageren dan is er maar

één conclusie: dan heb je pech! Dan hou je op met noten en val je ze niet meer lastig.”

Hakima (15): “Het is echt geen big deal als iemand een keer een seksuele opmerking

maakt. Daar hoef je toch niet voor naar een praatgroep of naar de politie. Dat gebeurt zo

vaak!”

Miro (15): “Ik denk dat normale jongeren zoals ik niet snel dingen kwijt willen over seks

enzo, omdat ze zich daar heel erg voor schamen. Dan ben ik er nog wel open over ja,

maar ik heb dan ook nog weinig meegemaakt. Ik heb alleen wel veel gezien.”
11.

RISICO’S INSCHATTEN

Doelstelling

Beseffen wat in jou geval het meest risicovol gedrag is.

Beseffen welke elementen een risico kunnen betekenen.

Werkwijze
-

De bedoeling is dat de volgende situaties gerangschikt worden naargelang ze als

risicovol worden beschouwd. Werk in kleine groepjes en laat de jongeren tot een

consensus komen.

Overloop de resultaten en bespreek de argumenten die jongeren voor de volgorde

geven. Geef aanvullende informatie daar waar nodig.

Onder risico verstaan we alles wat voor iemand in de situatie schade of nadeel zou

kunnen berokkenen. Dit kan zowel zichzelf als iemand anders zijn.

Nabespreking

Risico’s kunnen verschillen per persoon.


47 H. De Graaf en I. Vanwezenbeeck, Seks is een game. Gewenste en ongewenst seksuele
ervaringen van

jongeren op internet. Rutgers Nisso Groep, 2006. Online beschikbaar op www.rng.nl. Justine
Pardoen en Remco

Pijpers, Verliefd op Internet. SWP, 2006. ISBN 90 666 5784 7. Internetsoa.nl, lespakket
Internetsoa. 8 lessen

over flirten via internet, voor jongeren van 12 tot 18 jaar, 2006.

RISICO’S iINSCHATTEN (Infoblad voor de leerkracht)

Ter informatie47

Het blijkt dat jongeren van 12 tot 18 jaar massaal gebruik maken van de mogelijkheden

die internet biedt op romantisch gebied. De meeste jongeren vinden het leuk om te

flirten en te experimenteren met seksueel gedrag op het internet, en kunnen over het

algemeen goed met ongewenste ervaringen omgaan. Maar er zijn ook verliezers. Vooral

meisjes vinden het moeilijk om dingen te weigeren, waardoor ze verder gaan dan ze

eigenlijk zouden willen.


• Een overgrote meerderheid van de profielsite-bezoekers (82% van de jongens en 73%

van de meisjes) heeft het afgelopen jaar wel eens geflirt op het net.

• 1 op 4 jongens en 1 op 4 meisjes heeft het afgelopen jaar (naar eigen zeggen) wel

eens cyberseks met iemand gehad. Het kan gaan om seksueel chatten en/of het

uitwisselen van (webcam)-beelden.

• Iets meer dan de helft van de jongens (57%) en iets minder dan de helft van de

meisjes (42%) heeft in het afgelopen jaar een afspraakje in ‘real life’ gehad met iemand

die ze op het internet hadden ontmoet.

• Jongeren stellen elkaar regelmatig seksueel getinte vragen: 72% van de jongens en

83% van de meisjes die profielsites bezoeken, heeft het afgelopen jaar een vraag

gekregen over hun uiterlijk of hun seksleven.

• 40 % van de jongens en 57% van de meisjes heeft het afgelopen jaar wel eens een

verzoek gekregen om iets uit te trekken voor de webcam of om iets seksueels te doen.

De meeste jongeren gaan niet in op dat verzoek. Ze geven aan dat ze niet willen, en

blokkeren de andere desnoods. Degene die daar wel op ingaan (1/3 van de jongens en
1/10 van de meisjes) doen dit over het algemeen omdat ze het zelf leuk, spannend en

opwindend vinden, voor de jongens geldt dit sterker dan voor de meisjes.

• Er zijn grote verschillen tussen jongens en meisjes, vooral in de beleving van seksueel

getinte ervaringen. 62% van de meisjes vindt het over het algemeen niet leuk om een

seksueel getinte vraag te krijgen, tegenover 13% van de jongens.

• Ook als jongeren aangeven seksueel getinte vragen niet leuk te vinden, geven ze aan

dat ze niet vinden dat ze iets vervelends hebben meegemaakt. Door de anonimiteit zijn

deze ervaringen blijkbaar minder vervelend dan in real life.

• Wanneer er druk of dwang wordt uitgeoefend om op een verzoek in te gaan, wordt dit

veel vaker als ‘vervelend’ betiteld. Meisjes van 12 tot 14 overkomt het meer dan oudere

meisjes, wellicht omdat ze nog minder de vaardigheid hebben ontwikkeld om hierin hun

eigen grenzen te bewaken. Een deel zegt bang te zijn om preuts gevonden te worden.

Een deel wordt bedreigd.


RISICO’S INSCHATTEN (Werkblad)

Wat is het meest risicovol?

Stan is 16 en maakt een profiel aan op internet.

Daarop vertelt hij dat hij homo is. Zijn ouders en

vrienden weten dit nog niet. Stan zet er ook een foto

van zichzelf op.

Sofie is boos op haar stiefzusje en om haar te pesten

maakt ze een blog met haatboodschappen en

beledigende foto’s over haar.


Marie is 13 en kleedt zich uit voor de webcam als

iemand haar dit vraagt.

Sammy (13) chat met een onbekende jongen van 16

jaar en spreekt af om hem te ontmoeten. Hij zegt

niets tegen zijn ouders en gaat er alleen naartoe.

Rita (17) neemt met een gsm een foto van haar

geslachtsdelen en stuurt die foto per gsm naar haar

lief.

Manu is 15 en downloadt porno van het internet. Hij


stuurt deze ook door naar een vriend.

Rachel is een meisje van 15 en heeft een chatvriend

van 37. Hij zegt dat hij haar zeer graag ziet.

Micha en Mara (14) vertellen elkaar alles op MSN, op

wie ze verliefd zijn, wie op wie is enz. Ze beloven

niets verder te vertellen.

Hamed (16) heeft een blog waarop hij zijn hele leven

Vertelt, waar hij woont, waar hij naartoe gaat op reis,


wie zijn lief is en hoe de eerste keer was.
48 Sensoa vzw, Werkmap Goede Minnaars Connected – Seks en internet, Antwerpen, 2007.

12.

OVER DE GRENS (GRENZEN STELLEN)48

Doelstelling

Beseffen waar je eigen grenzen liggen.

Inzien dat grenzen kunnen verschillen voor iedereen.

Verschillen tussen jongens en meisjes beseffen.


-

Criteria kennen die essentieel zijn in het respecteren van grenzen van anderen.

Werkwijze

Aan de hand van de voorbeelden kan ieder voor zich (of in kleine groep) uitmaken of

dit al of niet over de grens is. Je kan kiezen tussen drie antwoordalternatieven:

Rood: dit wil ik helemaal niet

Geel: daar twijfel ik over of ik dat ok vind

Groen: dat is ok voor mij


-

Als je wil focussen op de verschillen tussen jongens en meisjes, deel ze dan in in

aparte groepjes en vergelijk de scores van de groepjes achteraf. De antwoordblaadjes

zijn verschillend voor jongens en voor meisjes.

Nabespreking:

- Je overloopt de situaties en benadrukt dat ieder voor zichzelf mag bepalen waar de

grens ligt. Ga in op de argumentatie waarom bepaalde situaties ok of niet ok zijn voor

iemand. Vraag ook welke verklaringen ze hebben voor de verschillen tussen jongens en

meisjes. (zie ook verder voor de info voor de begeleider).

- Noteer de argumenten op het bord.

- Leg uit dat seks intiem is en dat je dit niet met om het even wie deelt. Je kiest de

mensen met wie je seks hebt. Meestal is dat omdat je die persoon graag ziet of

aantrekkelijk vindt. En dat is ok. Er zijn een aantal situaties waarin seks niet ok is, en

waar het dus niet goed is om seks met die ander te hebben. En dat is wanneer:
• Er geen sprake is van wederzijdse instemming: je moet het alle twee willen. Als de

één het niet graag heeft, of er geen zin in heeft, dring je dan niet op en ga niet verder.

Ook als de ander passief blijft en niets zegt, is er geen instemming. Je moet een klaar en

duidelijke JA krijgen voor je verder gaat.

• Er is geen sprake van gelijkheid: de ander is veel zwakker, jonger, dommer, minder

ervaren of kwetsbaarder dan jij. Dan mag je geen misbruik maken van de situatie en je

zin doordrijven.

Het kan ook omgekeerd, namelijk dat de ander veel ouder, ervarener en slimmer is dan

jij. Weet dan dat er kans is dat die misbruik maakt van je onervarenheid.

• Er is sprake van dwang: de ander forceert je om dingen te doen die je eigenlijk niet

ziet zitten, door te dreigen of door je onder druk te zetten. Dan is het nooit goed om seks

te hebben. Seks is iets wat je aan elkaar geeft uit vrije wil, en niet omdat je gedwongen

wordt.

- Overloop in de situaties die door de meerderheid van de jongeren zijn aangeduid als

“rood” welke van de drie hierboven genoemde criteria hierbij meespeelden.


Materiaal

Werkblad over de grens (meisjes)

Werkblad over de grens (jongens)

Bijlage begeleiding: ongewenste seksuele ervaringen op het internet


OVER DE GRENS (GRENZEN STELLEN) (Werkblad meisjes)

Meisjes

Iemand die tegenover jou in de trein zit heeft per gsm een gesprek met zijn

lief en uit de conversatie kan je afleiden dat ze met elkaar aan het flirten zijn.

..

..

..
Een jongen die je pas in een chatroom hebt ontmoet, vraagt je hoe groot je

borsten zijn.

..

..

..

Je krijgt het verzoek je uit te kleden voor de webcam van iemand waarmee je

al 3 maanden chat.

..

..

..

Iemand stuurt je naaktfoto’s door van een meisje of jongen die je kent van

school.

..
..

..

De ander heeft ongevraagd opnames van je gemaakt terwijl je je borsten

toont.

..

..

..

Je kan ongevraagd seksueel getinte opnames van iemand maken en

doorsturen naar anderen.

..

..

..
De ander zet je onder druk om te strippen voor de webcam, anders stuurt hij

jullie intieme conversaties naar je vrienden door.

..

..

..

Je spreekt af met iemand die je via de chat hebt leren kennen, maar na 10

minuten probeert hij jou al in bed te krijgen.

..

..

..
OVER DE GRENS (GRENZEN STELLEN) (Werkblad jongens)

Jongens

Iemand die tegenover jou in de trein zit heeft per gsm een gesprek met zijn

lief en uit de conversatie kan je afleiden dat ze met elkaar aan het flirten zijn.

..

..

..

Een meisje die je pas in een chatroom hebt ontmoet, vraagt je of je “het” al

gedaan hebt.
..

..

..

Je krijgt het verzoek je uit te kleden voor de webcam van iemand waarmee je

al 3 maanden chat.

..

..

..

Iemand stuurt je naaktfoto’s door van een meisje of jongen die je kent van

school.

..

..

..
De ander heeft ongevraagd opnames van je gemaakt terwijl je stript voor de

webcam.

..

..

..

Je kan ongevraagd seksueel getinte opnames van iemand maken en

doorsturen naar anderen.

..

..

..

De ander zet je onder druk om te strippen voor de webcam, anders stuurt zij
jullie intieme conversaties naar je vrienden door.

..

..

..

Je spreekt af met iemand die je via de chat hebt leren kennen, maar na 10

minuten probeert zij jou al in bed te krijgen.

..

..

..
49 Bron: Hanneke de Graaf, Ine Vanwesenbeeck, Seks is een game. Gewenste en ongewenste
seksuele

ervaringen van jongeren op internet, Rutgers Nissogroep, Utrecht, 2006.

OVER DE GRENS - Ongewenste seksuele ervaringen op het

internet49 (info voor de begeleider)

Seksueel getinte vragen

72% van de jongens en 83% van de meisjes heeft het afgelopen jaar wel eens een

vraag gekregen als “Heb je het al gedaan?” of “Hoe groot zijn je borsten?”. Jongens

vinden dergelijke vragen over het algemeen gewoon (71%), meisjes (helemaal) niet

leuk (62%).

Meisjes geven ook veel minder een antwoord op een vraag dan jongens (31%

tegenover 77%). In de hele groep heeft 9% van de jongens en 51% van de meisjes

het afgelopen jaar een vraag gekregen die ze –in het algemeen -niet leuk vonden.
-

12% van de jongens en 4% van de meisjes heeft het afgelopen jaar wel eens een

seksueel getinte vraag gesteld waarbij ze niet ophielden wanneer de ander het

antwoord weigerde.

Verzoek om iets seksueels te laten zien voor de webcam

Een kleine meerderheid van de meisjes (57%) en 2 op de 5 jongens heeft het

afgelopen jaar één of meerdere keren de vraag gekregen om zich uit te kleden voor

de webcam of om iets seksueels te doen (bijvoorbeeld masturberen). Opnieuw

worden dergelijke verzoeken door jongens doorgaans gewoon of leuk gevonden, het

overgrote deel van de meisjes ervaart dit als (helemaal) niet leuk. 11% van de

meisjes en 39% van de jongens heeft aan een dergelijk verzoek gehoor gegeven,
-

34% van de jongens en 12% van de meisjes heeft het afgelopen jaar wel eens

iemand gevraagd of hij/zij iets wilde uittrekken of iets wilde doen op seksueel gebied

voor de webcam. Meestal vragen ze dit aan iemand die ze goed kennen of waar ze

een relatie mee hebben (gehad).

Ongevraagd iets seksueels doen voor de webcam wordt door 8% van de jongens en

3% van de meisjes gedaan.

Beelden van naakt of seksueel gedrag op de webcam

45 % van de jongens en 49% van de meisjes heeft het afgelopen jaar wel eens de

borsten, billen of geslachtsdelen van iemand gezien via de webcam, of dat iemand

iets seksueels deed via de webcam. 2/3 van de jongens vond dit leuk en 2/3 van de

meisjes vond dit niet leuk.


-

Bij de meisjes gebeurde dit meestal ongevraagd (75%) terwijl bij de jongens dit

vaker met instemming of op eigen voorstel gebeurde.

17% van de jongens en 38% van de meisjes hebben ongevraagde beelden gezien. 9

op de tien jongens blijven kijken, bij meisjes slechts 1 op de 4.

Seksueel getinte opnames

3% van de jongens en 4% van de meisjes zegt dat ze wel eens zijn opgenomen met

de webcam, bij een iets kleinere groep werden die seksueel getinte opnames ook

verspreid.
-

Meestal gebeurden de opnames en de verspreiding daarvan ongevraagd, en de

meeste jongeren vinden dit vervelend.

3% van de jongens en 9% van de meisjes heeft wel eens een seksueel getinte foto

van zichzelf online gezet, waar men achteraf spijt van had.
Afspreken via internet

2/3 van de jongens en 3/4 van de meisjes heeft het afgelopen jaar wel eens

meegemaakt dat iemand die ze via internet hadden ontmoet, ergens wilde afspreken.

Dergelijke verzoeken worden over het algemeen niet vervelend gevonden, maar 1 op

4 meisjes en 1 op 20 jongens vindt dit helemaal niet leuk.

Van alle jongens heeft 52% het afgelopen jaar één of meerdere internet-dates gehad.

Meisjes spreken iets minder vaak af (42%).

6% van de meisjes en 9% van de jongens heeft het afgelopen jaar een afspraakje

gemaakt die niet leuk was. Voor de meisjes was dat in 20% van de gevallen omdat

de ander seks wilde en zijzelf niet, en in 9% van de gevallen omdat ze tot seks

gedwongen werden. Bij jongens was het eerder om de omgekeerde reden namelijk

omdat zij zelf seks wilden en de ander niet.


13.

STRAFBAAR OF NIET?

Doelstelling

Weten wat de wet zegt over jongeren en seks.

Inzien dat internet je kan verleiden tot strafbare zaken.

Beseffen wat al of niet strafbaar is.

Weten wat je moet doen als je geconfronteerd wordt met strafbare feiten.
Werkwijze

Werk in kleine groepjes. Elke groep heeft een set kaartjes met gedragingen op. Bij

elk gedrag moeten ze nadenken of dit strafbaar is of niet.

Nabespreking

Overloop elk item en sta stil bij de reden waarom ze denken dat iets wel of niet

strafbaar is. Laat elke groep om beurt voor een item aan het woord. Laat de andere

groepen aanvullen en verbeteren.


-

Besluit met de opmerking dat zedendelicten via internet een groeiende categorie is,

dus dat betekent dat justitie deze feiten wel ernstig neemt. 48% van de agressieve

verzoeken naar kinderen en jongeren komt van jongeren zelf (15-19 jaar). Deze

verzoeken zijn niet steeds seksueel geïnspireerd, maar bijvoorbeeld commercieel.

Materiaal

Werkblad: Strafbaar of niet?


STRAFBAAR OF NIET? (infoblad voor de begeleider)

Wat is strafbaar volgens de strafwet?

Kinderporno

“Voorwerpen of beelddragers van welke aard dan ook die houdingen of seksuele

handelingen met pornografisch karakter vertonen waarbij minderjarigen worden

voorgesteld of betrokken zijn”

Men onderscheidt drie vormen van kinderporno op het internet;

..

Kinderporno in de eigenlijke betekenis van het woord, die beelden met een

pornografisch karakter toont van minderjarigen.

..

Pseudo-kinderporno, die pornografische beelden toont van kinderen die het gevolg

zijn van diverse trucages via computertechnieken waarbij beelden van volwassenen

vervangen worden door die van kinderen (=morphing).


..

Child erotica waarbij beelden van naakte of schaars geklede kinderen getoond

worden.

Seksuele handelingen kopen

Wie met een minderjarige tot seksuele handelingen overgaat en de minderjarige (-18-

jarige) daarvoor betaalt of op materiële wijze beloont, of zelfs enkel beloning aanbiedt,

pleegt een misdrijf.

Het bijwonen van prostitutie van een minderjarige is ook strafbaar.

Seksuele handelingen verkopen

Jongeren beneden de zestien jaar mag men geen seksuele handelingen verkopen, ook al

neemt die daar zelf het initiatief toe. De meerderjarige zal hier altijd strafbaar bevonden

worden.

Zestien en zeventienjarigen: kan beschouwd worden als ontucht of “aanzetten tot

ontucht” en is dus strafbaar.


Porno en levend naakt

Middellijke zedenschennis: het verkopen, tentoonstellen of verspreiden van met de

goede zeden strijdige teksten, afbeeldingen en voorwerpen is strafbaar, of het nu voor

minderjarigen of voor meerderjarigen is. Het kopen is niet strafbaar.

Wat “strijdig is met de goede zeden” is niet duidelijk, maar ook seks tussen instemmende

volwassenen wordt als strijdig met de goede zeden beschouwd.

Als de afbeeldingen, teksten of voorwerpen “oneerbaar” zijn, is het strafbaar

minderjarigen hiermee te confronteren. Met oneerbaar wordt bedoeld: dat ze de

verbeelding van de minderjarige kunnen prikkelen. Wat daaronder valt is niet zo

duidelijk, en sinds de jaren 70 wordt deze strafbaarstelling niet zo vaak meer toegepast.

Onmiddellijke zedenschennis

Je moet minstens 16 jaar oud zijn en misschien zelfs achttien jaar oud (als het om

familie gaat) vooraleer je geldig kan toestemmen met de confrontatie met ‘live’ seksueel

getint gedrag.

Optreden in porno of seksshows

Wie jonger is dan 18 mag niet meewerken aan de productie van pornofilms, pornofoto’s

of andere pornografische afbeeldingen of voorwerpen.


De strafwet geldt enkel voor meerderjarigen, wat betekent dat minderjarigen niet zullen

gestraft worden maar (bijna) steeds worden beschouwd als slachtoffer. De jeugdrechter

kan een jongere wel een sanctie opleggen voor een “als misdrijf omschreven feit”, een

MOF. Jongeren die een dergelijk vergrijp plegen, kunnen verwezen worden voor een

begeleiding.

Wat doen?

Indien jongeren geconfronteerd worden met strafbare feiten, kunnen ze dit melden aan

Childfocus. www.childfocus-net-alert.be, het gratis noodnummer 116000 bellen, een brief

sturen naar Child Focus, Childfocus-net-alert, Houba- de Strooperlaan 292, 1020 Brussel.
STRAFBAAR OF NIET? (Werkblad)

Een naaktfoto van jezelf als 13-jarige

opsturen naar een vriendje, omdat hij het

vraagt.

Pornofoto’s downloaden en op je computer

bewaren als 15 jarige.

Je bent 16 en je hebt webcamseks met een

29-jarige.
Je bent 17 en je bekijkt kinderporno op

internet.

Je bent 18 en je zet naaktfoto’s van je

broertje en zusje op internet.

Je bent 17 en ruilt pornoprenten met een

andere verzamelaar.

Je (18 jaar)stuurt een vriendin van jou (18

jaar) ongevraagd naaktfoto’s van jezelf.


Een volwassen man vraagt jou als 14-

jarige te chatten. Hij vraagt of hij je vriend

mag zijn.

Je bent 14 en je spreekt via de chat af met

een man van 24. Je hebt seks met hem.

Hij denkt dat je 16 bent.

Je verkoopt naaktfoto’s van kinderen via

internet.

Je bent 35 en een meisje van 14 is verliefd

op jou en vertelt je al haar gedachten.


Je downloadt kinderporno en bewaart dit

op je computer.
STRAFBAAR OF NIET? (Oplossing)

Een naaktfoto van jezelf als 13-jarige

opsturen naar een vriendje, omdat hij het

vraagt.

Naargelang de foto kan dit als “oneerbaar”

worden beschouwd en is dus strafbaar.

Pornofoto’s downloaden en op je computer

bewaren als 15 jarige.

Is niet strafbaar zolang het niet over

kinderporno gaat.
Je bent 16 en je hebt webcamseks met een

29-jarige.

Is niet strafbaar, tenzij je dit opneemt,

want beneden de 16 wordt het beschouwd

als kinderporno.

Je bent 17 en je bekijkt kinderporno op

internet.

Kinderporno gebruiken is strafbaar.

Je bent 18 en je zet naaktfoto’s van je

broertje en zusje op internet

Is niet strafbaar zolang het zedig blijft

Je bent 17 en ruilt pornoprenten met een


andere verzamelaar.

Verkopen(ook ruilen) is strafbaar.

Je (18 jaar) stuurt een vriendin van jou

(18 jaar) ongevraagd naaktfoto’s van

jezelf.

Is niet strafbaar zolang het zedig blijft.

Een volwassen man vraagt jou als 14-

jarige te chatten. Hij vraagt of hij je vriend

mag zijn.

Is niet strafbaar. Maar of het verstandig is?

Je bent 14 en je spreekt via de chat af met

een man van 24. Je hebt seks met hem.

Hij denkt dat je 16 bent.

Seks hebben met een -16 jarige is steeds


strafbaar.

Je verkoopt naaktfoto’s van kinderen via

internet.

Is altijd strafbaar.

Je bent 35 en een meisje van 14 is verliefd

op jou en vertelt je al haar gedachten.

Is niet strafbaar, maar is het verstandig?

Je downloadt kinderporno en bewaart dit

op je computer.

Kinderporno is steeds strafbaar.


14.

MOEILIJK OF GEMAKKELIJK?

Doelstelling

Inzien dat de drempel om te communiceren met anderen verschilt naargelang je een

face-to-face gesprek hebt, een telefoongesprek of een chatgesprek.

Beseffen wat de mogelijkheden en beperkingen zijn van internetcommunicatie


Werkwijze

Geef de deelnemers een werkblad en vraag hen stil te staan bij de vragen. Je kan ook

in kleine groepjes werken.

Nabespreking

In welke zin is communiceren via internet gemakkelijker?

In welke zin moeilijker?

-
Waar krijg je het meest informatie?

Waaraan zie je het als mensen boos zijn, of gegeneerd, of verliefd?

Non-verbale informatie mis je bij het chatten. Waar let je dan wel op?

Materiaal

Werkblad ‘Moeilijk of gemakkelijk’


50 Sensoa vzw, Werkmap Goede Minnaars Connected – Seks en internet, Antwerpen, 2007.

MOEILIJK OF GEMAKKELIJK50 (Werkblad)

X = gemakkelijk

XX = moeilijker

XXX = moeilijk

XXXX = zeer moeilijk


Face-to-face

Telefonisch

Mail

Chat

Iemand versieren
Met iemand flirten

Liegen
Je verliefdheid uiten

Boos zijn

Iemand dumpen
51 Sensoa vzw, Werkmap Goede Minnaars Connected – Seks en internet, Antwerpen, 2007.

15.

ZELFTEST51

Doelstelling

Inzien dat internet ook de drempel verlaagt voor negatieve communicatie.

Beseffen welke omgangsregels je voor jezelf in acht moet nemen.


Werkwijze

Je legt uit dat internet de drempel kan verlagen voor het leggen van contacten en het

delen van emoties en ervaringen met anderen. Maar het verlaagt ook de drempel

voor negatief gedrag zoals liegen, roddelen en pesten. Ieder van ons kan daar het

slachtoffer van worden, of in de fout gaan. We gaan eens testen in welke mate ieder

van ons daar gevaar voor loopt via een zelftest.

Je deelt het werkblad uit en ieder kan dit individueel invullen door een kruisje te

zetten bij de items die op hen van toepassing zijn.

Nadat dit gebeurd is, overloop je de items en voor elk item geef je de score. Je geeft

ook wat uitleg bij elke score. 0= geen risico, 4=risicovol.

Iedere deelnemer maakt zijn eigen eindscore en vervolgens lees je het advies per

scoreresultaat voor.
Nabespreking

Ben je akkoord met het gegeven advies?

Wat geldt voor jou als zinvol? Wat ben je van plan om daarmee te gaan doen?

Wat heb je al geleerd uit je ervaringen op internet? Vertel.

Wat zou je zelf als advies toevoegen?


Score:

vraag

9
10

11

12

13

14

15

punten

4
3

vraag

16

17

18

19
20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

punten

2
2

1
0-10: Proficiat, je bent nooit in gevaar geweest voor cyberpesten. Noch voor jezelf noch

voor anderen. Hou het zo!

10-25: Niet al te slecht: je bent al af en toe gevaarlijk bezig geweest, maar de schade is

wellicht beperkt. Dat wil zeggen dat je internetgebruik redelijk veilig is tot nu toe. Hou

het zo!

25-45: Oei oei, je internetscore is niet zo goed als het moet. En als jij of iemand anders

nu reeds niet de gevolgen ondervonden heeft, zal dit in de toekomst wellicht gebeuren.

Internet is een gevaarlijke speeltuin, en je moet beter opletten. Als je je bedreigd voelt,

spreek erover met een volwassene. Als je anderen nadeel berokkent, weet dat de

gevolgen ernstig kunnen zijn.

45-70:Help! Je vaart in gevaarlijke wateren. Je bent of een pestslachtoffer en een

eersteklas doelwit voor meer pesterijen. Of je bent een gevaar voor anderen. Wees

voorzichtig en stop het riskante internetgedrag. Praat met een volwassene als je je

bedreigd voelt, boos bent of morbide grappen hebt uitgehaald.

Materiaal

Werkblad zelftest
Bijlage begeleiding
ZELFTEST (Werkblad)

Vul individueel in

Ik heb al eens vervelende en gemene dingen tegen iemand gezegd online, zelfs tegen

een beste vriend.

Ik heb al eens met iemand ruzie gemaakt omdat die via de chat of mail onvriendelijke

dingen heeft gezegd.

Het is gemakkelijk om me boos of verstoord te maken online.


4

Ik heb soms achteraf spijt van wat ik in een boze bui naar iemand mail.

Ik ga in een chatroom en praat met mensen die ik niet ken.

Als ik met mensen in een chatroom praat, dan geloof ik dat ze zijn wie ze zeggen te

zijn.

7
Ik heb een website met persoonlijke informatie over mij en mijn vrienden.

Ik heb een weblog waar commentaar op kan.

Ik heb al eens geheimen verteld online aan mijn beste vrienden.

10

Ik heb al vervelende of naaktfoto’s gemaild van mijzelf of anderen.


11

Ik heb een online profiel.

12

Ik heb mijn telefoonnummer staan in mijn afwezigheidsboodschap.

13

Niemand anders kent mijn paswoord.


14

Ik heb een paswoord dat anderen kunnen raden zoals de naam van mijn

huisdier of mijn huisnummer.

15

Ik ben al eens gepest door anderen op school of uit de buurt.

16

Iemand heeft je al eens bedreigd online.

17

Nadat je iemands naam geblokkeerd had, heeft die toch terug contact met je
opgenomen onder een andere naam.

18

Iemand heeft vervelende commentaar in je gastenboek, blog of in een

discussieforum gezet.

19

Ik check steeds of ik de dingen naar de juiste persoon stuur en controleer of het is

toegekomen en of die persoon het heeft gekregen.

20

Ik denk nooit lang na voor ik iets stuur en controleer mijn geschrijf nooit.
21

Ik stuur soms mails door van anderen zonder hun toestemming.

22

Ik ben soms boos als ik mails schrijf en verstuur.

23

Ik verspreid soms roddels over anderen via mail, zeker als ze grappig zijn.

24

Ik bestrijd vuur met vuur: als iemand mij pest dan doe ik hetzelfde terug.
25

Ik negeer pesters, reageer niet op wat ze schrijven dan druipen ze vanzelf af.

26

Ik hou van provocerende namen geven aan anderen zoals tietepoes of lullemans.

27

Ik schaam me niet voor wat ik voel en denk, dus anderen mogen alles weten.
28

Ik heb ooit al gelogen op internet.

29

Ik heb al mensen bedreigd via internet.

30

Ik heb al iets online gezet waar iemand misbruik zou kunnen van maken.
ZELFTEST (info voor de begeleider)

Wat zijn de regels waaraan je je als internetgebruiker moet houden?

Laat de antwoorden van de deelnemers zelf komen en voeg tips toe als ze er niet zelf

aan denken.

..

Zorg dat je de dingen naar de juiste persoon stuurt, controleer of het is toegekomen en

of die persoon het heeft gekregen door een bevestigingsmailtje te vragen.

..

Denk na voor je iets stuurt: gebruik je eigen filter namelijk deze tussen je oren.
..

Controleer je geschrijf en onderteken het.

..

Val anderen niet aan of zeg geen dingen die de ander zouden kunnen beledigen.

..

Stuur geen mails van anderen door zonder hun toestemming.


..

Zorg dat je niet boos bent als je mails schrijft en verstuurt. Ga dan iets anders doen

dan internetten.

..

Geef geen antwoord op spam (ook niet om je van de mailinglijst te schrappen),

blokkeer de spam.

..

Stuur geen “gevoelige” privé informatie door; anderen kunnen dit doorsturen zonder

jouw toestemming. Ga er niet vanuit dat anderen dit niet doen, zelfs vrienden.
..

Verspreid geen roddels over anderen via mail (ook niet op een andere manier).

..

Negeer pesters, reageer niet op wat ze schrijven dan druipen ze vanzelf af.

..

Bestrijd vuur niet met vuur: als iemand je pest, doe dan niet hetzelfde terug, want dan

wordt het alleen maar erger.


..

Vermijd provocerende nicknames zoals tietepoes of lullemans, dit kan een pestkop

alleen maar aanmoedigen.

..

Lieg niet te hard, leugens komen toch meestal uit en dan verspeel je het vertrouwen

van de ander. Maar ga er van uit dat anderen zichzelf mooier maken dan ze zijn.

..

Leg je ziel niet bloot voor je internetvrienden; ook anderen kunnen meelezen en de

informatie tegen jou gebruiken.


..

Plaats nooit naaktfoto’s van jezelf of anderen online; ook je toekomstige werkgever of

leerkracht, je ouders of je toekomstig lief kan dit bekijken.


52 Ins@fe, Veilig internet gezinspakket, internetten één feest ! , Ins@fe, 2008.

16.

INTERNETAFSPRAKEN VOOR IN DE KLAS52

Doelstelling

Samen nadenken over afspraken rond internetgebruik.

Beseffen wat de mogelijkheden en beperkingen zijn van internet en pc-gebruik in de

klas.
Werkwijze

Geef de deelnemers een werkblad en vraag hen stil te staan bij de vragen. Je kan ook

in kleine groepjes werken of met de ganse klas.

Nadien kan je de antwoorden van de verschillende groepjes samenbrengen om tot

gemeenschappelijke afspraken te komen voor de ganse klas.


Materiaal

Werkblad ‘Internetafspraken voor in de klas’.


INTERNETAFSPRAKEN VOOR IN DE KLAS (werkblad)

We stellen nu samen 5 hoofdregels op waar we ons als klas en als leerling

aan houden als we op de computer werken en het internet gebruiken.

Klas:

De hoofdregels van de klas

1.
2.

3.
4.

5.
53 Ins@fe, Veilig internet gezinspakket, internetten één feest ! , Ins@fe, 2008.

17.

SMS-TAAL OEFENING53

Als jongeren online chatten, gebruiken ze een unieke taal vol emoticons en acroniemen.

Werkwijze

Geef de deelnemers een werkblad en vraag hen om het in te vullen.


Nabespreking

Wanneer gebruik je sms-taal?

Wanneer gebruik je emoticons

Begrijpt iedereen deze taal?

Schrijf je op school soms woorden die je ook op MSN of gsm gebruikt?


Materiaal

Werkblad ‘Sms-taal oefening’


SMS-TAAL OEFENING (werkblad)

Schrijf de sms-taal voluit of schrijf in sms-taal:

4U

ASAP

ASL
BBN

BTW

LOL

ff

Thanks
KUS

D8

Idd

W8
BBB

CU

F2F

CUL

PAL
I don’t know

Parent over shoulder

Gebruik toetsencombinaties om de emoticons uit te beelden.

Een knipogend gezichtje


Een verbaasd gezichtje

Tong uitsteken

Brede lach
54 www.smstaal.nl , Veilig internet gezinspakket, Ins@fe, 2008.

SMS-TAAL OEFENING54 (oplossingenblad voor de begeleider)

4U

For you

ASAP

As soon as possible

ASL

Age, sex, location?

BBN
Bye bye now

BTW

By the way

LOL

Laughing out loud; maar ook: Lots of luck

ff

Effe, eventjes

Thanks
THX

KUS

D8

Dacht

Idd

Inderdaad

W8

Wacht
BBB

Bye bye baby

CU

See you

F2F

Face to face

CUL

See you later

PAL

Parents are listening


I don’t know

IDK

Parent over shoulder

POS

Gebruik toetsencombinaties om de emoticons uit te beelden.

Een knipogend gezichtje

;) of ;-)
Een verbaasd gezichtje

:o of :-o

Tong uitsteken

:p of :-p

Brede lach

:D of :-D
55 Veilig internet gezinspakket, internetten, één feest ! , Ins@fe, 2008.

18.

E-MAILADRES OEFENING55

Doelstelling

- Leer hoe je je e-mailadres moet uitschrijven als je het echt eens online moet zetten.

Zo voorkom je dat je e-mailadres automatisch opgepikt en gebruikt wordt door

spammers.

Werkwijze
-

Geef de deelnemers een werkblad en vraag hen om het in te vullen.

Materiaal

Werkblad ‘E-mailadres oefening’


E-MAILADRES OEFENING (werkblad)

Bijvoorbeeld:

cyberdog.janssens@gmail.com = cyberdog punt janssens apenstaartje gmail punt com


Schrijf om te oefenen de e-mailadressen van jullie gezin eens voluit:

Je eigen e-mailadres: .............................................................................................

E-mailadres van jullie gezin: ....................................................................................

E-mailadres van je moeder: .....................................................................................

E-mailadres van je vader: .......................................................................................


56 www.saferinternet.be (mei 2009)

57 Informeren, sensibiliseren en activeren van alle actoren. Zowel de leerlingen, de


leerkrachten als de ouders.

Met aandacht voor alle leerlingen, zowel slachtoffers, daders en bijstaanders.

Cyberpesten voorkomen en oplossingen

Cyberpesten voorkomen56

1.

Op schoolniveau

1.

Integreer de thematiek van cyberpesten in het pestbeleid van de school.

2.

Werk aan welbevinden. Kinderen die zich goed in hun vel voelen, hebben minder
neiging om te pesten.

3.

Sensibiliseer leerkrachten over het fenomeen cyberpesten. Veel leerkrachten

denken dat zij er niets aan kunnen doen, aangezien het buiten de schooluren

gebeurt.

4.

Sensibiliseer ook ouders. Organiseer vorming over cyberpesten en vraag hen

eventuele problemen snel te melden. Wijs hen er ook op dat zij verantwoordelijk

blijven voor wat hun kinderen doen op het web en spoor hen dan ook aan om hun

kinderen hier goed in op te volgen.

5.

Laat ouders en leerlingen weten dat cyberpesten binnen de school niet geduld

wordt en stimuleer hen om incidenten te melden.

6.

Werk met heel het schoolteam een aanpak uit rond de nieuwe ICT-eindtermen.

7.

Zorg dat het schoolnetwerk zo goed mogelijk beveiligd is. Laat leerlingen niet
zonder toezicht in het informaticalokaal.

8.

Maak afspraken over gsm- en computergebruik tijdens de schooluren.

9.

Bekijk goed welke foto's je op de schoolwebsite plaatst. In principe moeten ouders

hun expliciete toestemming geven voor een afbeelding van hun kind waarop hun

kind duidelijk op herkenbaar is.

2.

Op klasniveau

1.

Creëer een positief klasklimaat zodat ouders en leerlingen in een sfeer van

vertrouwen problemen kunnen melden.


2.

Toon interesse in wat je leerlingen doen op de computer. Ga op een positieve

manier het gesprek aan rond internet, misschien kan je zelf veel leren van je

leerlingen.

3.

Discussieer met de leerlingen over wat kan en wat niet kan op internet en met de

gsm. Vanuit dit gesprek kan met de klas een charter met afspraken over

nettiquette opgesteld worden.

4.

Leer de leerlingen dat ze verantwoordelijk zijn voor hun daden. Reflecteer met

hen over wat de gevolgen kunnen zijn van hetgeen ze doen. Hoe zouden zij

reageren in verschillende situaties? Help hen ook om de consequenties voor de

slachtoffers te begrijpen.

5.

Vertel hen wat wettelijk gezien strafbaar is. Haatmail of -smsjes, zich voordoen

als iemand anders, iemands foto's versturen zonder diens toestemming, inbreken

in computers, racistische uitspraken doen, paswoorden verspreiden,... zijn bij wet

verboden en kunnen dus gevolgen hebben voor de dader of zijn ouders.


Wat kan je eraan doen als leerkracht?

Zoals je hierboven al kon lezen, gaan klassiek pesten en cyberpesten vaak hand in hand.

Het pesten op school vindt blijkbaar zijn weg naar de nieuwe technologieën die het hele

gebeuren verder zetten buiten de schooluren. Daarom is het zeer belangrijk dat de

aanpak van het cyberpesten kadert in een globaal pestbeleid van de school. Zowel met

leerlingen als met ouders moet er een open communicatie zijn rond deze problematiek.

De aanpak van (cyber)pesten dient te gebeuren op basis van een vijfsporenbeleid57 met
acties ten opzichte van slachtoffer, daders, omstaanders, ouders en scholen. Het globaal

pestbeleid van een school zou ook de vorm ‘cyberpesten’ moeten voorzien.
Wat kan je specifiek doen bij cyberpesten?

1.

Op schoolniveau

1.

Heb aandacht voor hoe leerlingen en leerkrachten met elkaar omgaan en neem dit

sociaal functioneren mee in evaluaties en klasbesprekingen.

2.

Zorg voor een laagdrempelig meldpunt waar leerlingen en ouders terecht kunnen

om pestproblemen te melden.

3.

Zorg dat er genoeg expertise in huis is. Iemand die met kennis van zake de

aanpak coördineert en die voldoende vertrouwen uitstraalt naar ouders en

leerlingen toe.

4.

Betrek pester en slachtoffers actief bij het antipestbeleid. Laat hen tonen hoe
cyberpesten in zijn werk kan gaan, zij zijn ervaringsdeskundigen.

2.

Op klasniveau / de individuele leerling

(deze aanpak kan je ook aan de ouders aanraden)

Ten opzichte van het slachtoffer

1.

Wees attent op signaalgedrag bij je leerlingen.


2.

Neem het slachtoffer serieus maar stel hem wel gerust. Vaak moeten de

beledigingen of bedreigingen niet persoonlijk genomen worden en het is zeker en

vast niet zijn of haar schuld.

3.

Beloof geen snelle oplossing. Cyberpesten is vaak heel complex.

4.

Zeg de gepeste leerling om niet te reageren op haatmailtjes of -berichten. Vaak is

de lol er voor de pester dan snel af.

5.

Ongewenste mails of sms'jes kunnen geblokkeerd worden. Eventueel kan het

slachtoffer een andere nickname kiezen of een nieuw e-mailadres aanmaken.

Hierbij kan het eventueel werken met twee adressen. Eentje dat gebruikt wordt

voor goede vrienden (die dan ook beloven dit aan niemand anders door te geven)

en eentje voor de ruimere kennissenkring en de inschrijving op sites of MSN.

6.

Als het kind gepest wordt in publieke chatrooms, kan je de moderator


aanspreken. Hij zal de persoon dan eventueel blokkeren. Hetzelfde geldt voor de

providers van websites of weblogs.

7.

Als het pesten echter aanhoudt en in ernstige gevallen, kan de lokale of federale

politie ingeschakeld worden. Hiervoor is echter ‘bewijsmateriaal' nodig. Leer

kinderen dan ook hoe ze een MSN-conversatie kunnen opslaan of printscreens

kunnen maken van ongewenste chatsessies of foto's. Houdt ook de datum en het

uur bij. Ook zich voordoen als iemand anders, iemands foto's versturen zonder

diens toestemming, inbreken in computers, racistische uitspraken doen,

paswoorden verspreiden,... zijn bij wet verboden en dus strafbaar.

8.

Verwittig de ouders als je denkt dat ze niet op de hoogte zijn.

Ten opzichte van de dader en "omstaanders"

1.

Maak duidelijk dat jij dat pestgedrag niet accepteert.


2.

Praat met het kind en vraag hem waarom hij dit doet. Vaak wordt het pestgedrag

als plagerij of kattenkwaad bestempeld en beseft men niet dat men het slachtoffer

wel degelijk schade berokkent of dingen doet die soms zelfs strafbaar zijn.

3.

Straf niet meteen, maar wijs de dader wel op zijn verantwoordelijkheden en

probeer hem bewust te maken van de gevolgen van zijn daden. Stel vragen als

"Hoe zou jij reageren als jou dat zou overkomen?" of "Zou je die dingen ook

durven zeggen als die persoon in kwestie ook echt voor je zou staan?".

4.

Zet daders aan om onmiddellijk te stoppen met het pestgedrag.

5.

Verwittig de ouders als je denkt dat ze niet op de hoogte zijn.


58 www.klasse.be (november 2009)

59 www.klasse.be (november 2009)

Ook al lijkt het soms een verleidelijke of voor de hand liggende oplossing, het heeft geen

zin om de nieuwe media te diaboliseren of te verbannen. Hoewel er hier en daar iets fout

loopt, blijft internet een fantastisch medium dat de leefwereld van onze kinderen en

jongeren vooral verrijkt. Mail, chat, gsm of MSN zijn belangrijke instrumenten geworden

om sociale netwerken uit te bouwen en te onderhouden. Deze niet meer kunnen

gebruiken staat voor kinderen en jongeren gelijk aan absolute isolatie, wat zo ongeveer

het ergste is wat jou op die leeftijd kan overkomen. Ophouden met chatten, webcammen

of mailen is voor hen dan ook absoluut geen optie. Pesten is bovendien geen nieuw

fenomeen, het evolueert enkel mee met de mogelijkheden die kinderen en jongeren

kennen, waardoor cyberpesten vorm krijgt. Maar als we dit integreren in een breder

pestbeleid op school en tegelijkertijd onze kinderen en jongeren opvoeden omtrent veilig

en gepast internetgebruik komen we al een heel eind verder... .

3.

Tips voor leerkrachten en ouders


Tips voor leerkrachten en scholen.58

1. Maak duidelijk wat het internet is. Veel leerlingen weten dat niet.

2. Bespreek cyberpesten in een niet-problematische context in de les (lessen Nederlands,

Leefsleutels...). Discussieer met de leerlingen, laat ze mee bepalen wat wel en niet kan.

3. Maak ze verantwoordelijk voor hun daden. Op MSN zeggen jongeren vaak wat ze in

het gewone leven tegen niemand zouden durven uitspreken.

4. Spreek regels af hoe je met elkaar omgaat op het internet (niet hacken, niet

terugschelden, geen virussen sturen, niet roddelen, niet schelden...).

5. Help ze de consequenties begrijpen. Veel jongeren weten niet wat de gevolgen zijn als

ze iemand belachelijk maken op het internet. Het lijkt een spel.

6. Vertel wat strafbaar is (zich voordoen als iemand anders is strafbaar, foto's publiceren

op het internet zonder toestemming van de persoon in kwestie is strafbaar...). Benoem

de mogelijke gevolgen voor henzelf en voor hun ouders (straffen, relationele schade...).

7. Toon interesse voor wat je leerlingen doen op internet. Zo kom je te weten wat hen

bezighoudt en kan je helpen als dat nodig is.

8. Help leerlingen en ouders bij het hanteren van eenvoudige regels voor veilig gebruik

en help slachtoffers van digitaal geweld bij het instellen van blokkade, beveiliging e.d.

9. Zeg de leerlingen steeds te melden als ze gevallen van cyberpesten tegenkomen.


Tips voor ouders59

1. Volg je kind van jongsaf aan, van bij zijn eerste stappen op internet. Zorg voor een

positieve sfeer zodat je kind ook komt melden als er wat fout loopt.

2. Zet de computer in de woonkamer. Kinderen gaan kritischer en voorzichtiger chatten

en surfen als ouders een oogje in het zeil houden. Zeg hen nooit hun paswoord te

verklappen (ook niet aan hun beste vrienden) of foto's of persoonlijke gegevens door te

sturen.

3. Praat met je kinderen over een verantwoorde manier van internetgebruik, zeg hen dat

ze nooit wat op het internet posten waarvan ze niet zeker weten dat de hele wereld het

wil lezen.

4. Ouders blijven verantwoordelijk voor wat hun kind doet op internet. De meeste

cyberpesters denken dat ze niet gevonden kunnen worden. Dat klopt niet.

5. Dreig- of haatmail versturen is strafbaar bij wet. Zich op internet voordoen als een

andere persoon, foto's publiceren zonder toestemming van de persoon in kwestie,

inbreken in computers, racistische uitspraken doen, paswoorden verspreiden... ook.


60 www.saferinternet.be (mei 2009); www.ecops.be (mei 2009) ; www.gezinsbond.be (juni
2009)

Hulp & Co60

Als je vragen hebt over cyberpesten of je gewoon je verhaal kwijt wil:

Child Focus via clicksafe@childfocus.org

Eventueel de school of het CLB van je kind. Het CLB kan je vinden via

www.ond.vlaanderen.be/CLB of navragen in de school.


Als je ernstige problemen wilt melden:

FCCU (Federal Computer Crime Unit bij de politie) via www.ecops.be .

Bij FCCU kan je meldingen doen van onaangename informatie die je op internet

vindt, zoals racisme, kinderpornografie, fraude,... of ander computergerelateerde

misdaden.

Bij de beheerder van de website, blog of chat waarop het pesten plaats vindt.

Klacht neerleggen bij de lokale politie via www.lokalepolitie.be en doorklikken naar de

lokale politie van jouw gemeente.


-

Surf eens naar www.spamsquad.be , de Belgische portaalsite in de strijd tegen spam.


Meer info

Literatuur

Pardoen, J., Pijpers, R., "Mijn kind online ; hoe begeleid je je kind op Internet ?", SWP,

2006.

Pardoen, J., Pijpers, R., "Mijn leerling online ; hoe begeleid je je leerling op Internet ?"

SWP, 2005.

Pardoen, J., Pijpers, R., "Verliefd op Internet", SWP, 2006.

Vandenbosch, H., Van Cleemput, K., Walrave, M., "Cyberpesten bij jongeren in

Vlaanderen, onderzoek in opdracht van viWTA”, Brussel", 2006.


De Preter Alain, Van aanval tot zelfverdediging, 250 tips voor je eigen veiligheid en die

van je kinderen, Van Halewyck, Leuven, 2003, 181 p.

De Vlaamse Overheid, ICT zonder beperkingen, tips voor het gebruik van ICT door

leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften, Brussel, 2009.

Hoger Instituut voor Sociale Readaptatiewetenschappen, Brochure "Ongewild in beeld, Niet


iedereen

is wie je denkt dat hij is”, HRL Hoger Onderwijs, Lokale politie Leuven.

Websites

http://www.clicksafe.be: Clicksafe.be is een website van Child Focus in samenwerking


met Sensoa. Op deze website vind je alle informatie die je zoekt over een veilig en

verantwoord internetgebruik.

http://www.cyberhate.be: Het meldpunt van het Centrum voor gelijkheid van kansen

en voor racismebestrijding. Haat, racisme en discriminatie waarmee je

geconfronteerd wordt op het internet kan je hier melden. Je vindt er ook meer info

over cyberhate.

http://www.cyberpesten.be: Informatieve website over cyberpesten.

http://www.ecops.be: Belgisch overheidsmeldpunt voor internetmisbruik

eCops is een online meldpunt waar jij als internetgebruiker misdrijven op of via het

internet kan melden. Je hoeft je niet te bekommeren over "Wie is er nu juist

bevoegd?", eCops zorgt ervoor dat jouw melding door de bevoegde dienst wordt

onderzocht.
-

http://www.fedpol.be: de portaalsite van de federale politie in België.

http://www.gezinsbond.be/veiligonline: Deze website van de Gezinsbond is bedoeld

voor ouders en jongeren die op een veilige manier met internet aan de slag willen.

Veel informatie, tips, filmpjes en uitleg over de mogelijkheden van het internet voor

kinderen en jongeren.

http://www.ictgids.be: Een online versie van de publicatie en cd-rom Veilig Online

over veilig ICT-gebruik op school.


-

http://www.infogsm.be: Informatieve website over de mobiele telefoon: technische

aspecten, veiligheid en gezondheid, geschiedenis en ontwikkeling, een rubriek

'weetjes'.

http://www.juridat.be: De portaalsite van de rechterlijke macht in België.

http://www.klasse.be/leraren/help.php?id=7415: Dossier Eerste Lijn over

cyberpesten met nuttige info over het probleem, de aanpak ervan en mogelijke

preventie.

http://www.mijnkindonline.nl: De stichting Mijn Kind Online is een kennis- en

adviescentrum over jeugd en (nieuwe) media dat tot doel heeft meer inzicht te

verschaffen in de mogelijkheden van nieuwe media, alsook het bevorderen van het

verantwoord gebruik daarvan.


-

http://www.oivo-crioc.org: Dit is de website van het Onderzoeks- en

Informatiecentrum van de Verbruikersorganisaties. Het OIVO heeft tot doel een

technische hulp te verstrekken aan de verbruikersorganisaties, de consumptiefunctie

te valoriseren en de bescherming van de consumenten te bevorderen.

http://www.ond.vlaanderen.be: de portaalsite van het Vlaamse ministerie van

Onderwijs en Vorming

http://www.ond.vlaanderen.be/clb: Dit is de website van het Vlaamse ministerie van

Onderwijs en vorming, startpagina Centra voor Leerlingbegeleiding.

-
http://www.pegionline.eu/nl: Informatieve site van de game-industrie over PEGI, de

veiligheidscode, onlinespellen, veiligheidstips voor ouders en jongeren,...

http://www.saferinternet.be: Een portaalsite over veilig ICT-gebruik met didactische

fiches, up-to-date-informatie, sensibiliseringsmateriaal, enz. .

http://www.safestart.be: De Safe Start website bundelt praktische informatie en

verzamelt de initiatieven over de veiligheid, de gezondheid, en het welzijn van

jongeren op het werk in België.

http://www.veiligonline.be: Deze handige site helpt jonge mensen én hun ouders om

dit allemaal op een veilige manier te doen. Pakken praktische info, filmpjes uit het

leven gegrepen en demo’s waarin stap voor stap wordt uitgelegd hoe je e-mail, chat

en profiel veilig kunt instellen. Als toemaatje krijg je er nog een stapeltje

opvoedingstips bovenop.
-

http://www.spamsquad.be: de Belgische portaalsite in de strijd tegen spam.

Werkvormen

http://www.gezinsbond.be/veiligonline: Deze website van de Gezinsbond is bedoeld

voor ouders en jongeren die op een veilige manier met internet aan de slag willen.

Veel informatie, tips, filmpjes en uitleg over de mogelijkheden van het internet voor

kinderen en jongeren.
-

http://www.ictgids.be: De Belgische Awareness Node en Hotline werkten mee aan

deze lespakketten die werden voorgesteld bij de introductie van de nieuwe ICT-

eindtermen in de scholen

http://www.iksurfveilig.nl:Het lesmateriaal op deze Nederlandse site bestaat uit acht

lessen over o.a. het verstrekken van privé-gegevens, chatten, e-mailen, downloaden
en digitaal pesten. Het kan gratis gedownload worden en is bestemd voor de

leerlingen van de laatste jaren van het basisonderwijs.

http://www.internetsoa.nl: Verliefd zijn. Flirten. En zelfs seks hebben. Het gebeurt

allemaal op internet. Dat is leuk en spannend, maar er zijn ook risico’s aan

verbonden. Net als in het echte leven heb je kans op een seksueel overdraagbare

aandoening, een internetSOA. Want van internetseks kun je goed ziek zijn … Veel

info, filmpjes, een test en ook een gratis lespakket over flirten via het internet voor

leerkrachten van de Stichting Mijn Kind Online, een onafhankelijk expertisecentrum

voor ‘jeugd en nieuwe media’.

http://www.ond.vlaanderen.be/publicaties/?get=&nr=306: 'Veilig online. Tips voor

veilig ict-gebruik op school'


-

http://www.prevent.be: Prevent is een multidisciplinair kennisinstituut gericht op de

preventie van beroepsrisico's door de bevordering van de kwaliteit van de

arbeidsomstandigheden en de verbetering van de arbeidsorganisatie.

http://www.sensoa.be: is het Vlaamse service- en expertisecentrum voor seksuele

gezondheid en hiv.

Voordrachten

Ouderverenigingen EVO en VCOV organiseren voordrachten voor oudercomités in

verband met cyberpesten.


-

De Gezinsbond organiseert voordrachten over ‘kinderen veilig online’.

Interessante adressen en telefoonnummers

Vzw Limits

Tiensestraat 40

3000 Leuven

tel. 016 20 85 88

Jolijn ( voor jongeren en hun ouders)


tel. 0800 20 033

De kinder- en jongerentelefoon:

tel. 102
61 Opgezocht via www.wikipedia.nl (29 april 2009) ; www.vandale.be (29 april 2009) ;
Hoger Instituut voor

Sociale Readaptatiewetenschappen, Brochure "Ongewild in beeld, Niet iedereen is wie je


denkt dat hij is”, HRL

Hoger Onderwijs, Lokale politie Leuven. ; www.cyberpesten.be ; www.clicksafe.be ;


www.computerwoorden.nl

(22 juli 2009) ; Veilig internetpakket, internetten een feest! Ins@fe, 2008.

Verklarende woordenlijst

Om onnodig veel opzoekwerk te voorkomen kan je hier een korte verklarende

woordenlijst61 terugvinden.

Account: Abonnement bij een provider om toegang te krijgen tot internet.

Acroniem: Een afkorting die bestaat uit de eerste letters van elk woord uit een zindseel

of uitdrukking. Acroniemen worden vaak gebruikt door chatters om sneller te kunnen

communiceren.
Avatar: Is een kleine foto of afbeelding dat als gebruikersafbeelding gebruikt wordt op

computerforums of bij Instant Messaging. Ze staan meestal naast of onder de nickname

van een lid. Een avatar is dan de verschijningsvorm van de persoon van vlees en bloed in

de virtuele wereld of fantasiewereld. Het wordt gebruikt om een gebruiker te

personaliseren.

Blog: Afkorting van weblog. Dit is een website die een virtueel dagboek voorstelt. De

weblogger/blogger schrijft over zichzelf of over dingen die hij interessant vindt. Een blog

wordt heel regelmatig geactualiseerd en is openbaar. Kortom het is een dagboek op

internet.

Blokkeren: Belemmeren, tegenhouden; de weg versperren, onttrekken aan gebruik.

Voor het internet wil dit zeggen dat je aan bepaalde zaken niet meer kan deelnemen

omdat bepaalde mensen/profielen jouw tegenhouden. Voorbeeld MSN.

Bluetooth: Een standaard voor draadloze communicatie over afstanden - afhankelijk van

de klasse - van 10 tot 100 meter. Bluetooth wordt veel gebruikt voor communicatie door

mobiele handapparaten zoals mobiele telefoons, navigatiesystemen en pda's.


Chatbox: Een chatroom of chatbox is een virtuele plaats op het internet waar men kan

chatten. Een letterlijke vertaling uit het Engels is "praatjeskamer". Het is een website

waar men kan chatten, met name een babbelbox of chatroom.

Chatten: Twee personen die via de computer een gesprek met elkaar voeren. Dit doen

ze door tekst in te typen en deze heen en weer te sturen. Kortom: online teksten

uitwisselen over alle mogelijke onderwerpen. Chatter: Een persoon die chat.

Community: Een virtuele gemeenschap, internetgemeenschap of online gemeenschap is

een groep mensen die communiceren en/of samenwerken, met behulp van vooral het

internet of een andere informatietechnologie, in plaats van elkaar in levenden lijve te

ontmoeten. In het Nederlands taalgebied wordt de term gemeenschap ook regelmatig

vervangen door de Engelse vertaling community.

Cue: Een teken waarmee het begin van een actie wordt weergegeven. Een cue-bestand

(ook wel cue-sheet genoemd) is een bestand waarin informatie in tekstuele vorm over

een bijhorende cd staat (voorbeeld nummer, artiest, cd-titel, ..).


Cyberpesten: pesten via elektronische media, meestal via Instant Messaging en e-mail.

Het kan bestaan uit herhaaldelijk toegebrachte schade, bedreigingen, seksueel getinte

opmerkingen en kleinerend taalgebruik.


E-mail: Een elektronische brief, het versturen van berichten van een computer naar een

andere computer (de ‘e’ betekent ‘electronic’). E-mailen: E-mails sturen, per e-mail

aanschrijven of versturen; mailen. E-mailadres: Een virtuele locatie waarop e-

mailberichten kunnen worden bezorgd. Een e-mailadres bestaat uit twee delen,

gescheiden door het @-symbool.

Firewall: Software om een computer tegen indringers te beschermen.

Flamebait – Flaming: is het plaatsen op een discussieforum van berichten die met

opzet aanvallend of beledigend zijn. Zulke berichten worden flames genoemd en worden

vaak geplaatst als antwoord op een zogenaamde flamebait. Het langere tijd over en weer

posten van flame-berichten wordt een flamewar genoemd.

Forum: Een website waar over een bepaalde zaak of een bepaald thema kan worden

gediscussieerd.

Gsm: “Global system for mobile communications”, een wereldwijd systeem voor mobiele

communicatie, dit is een standaard aanduiding voor de mobiele telefonie. Een gsm is ook
een draagbare telefoon.

Grooming: Staat voor het proces van verleiden en misleiden of de benadering van

kinderen en jongeren met seksuele bedoelingen.

Hackertools: Programma’s die men gebruikt om te hacken. Zo hoeft men niet alles

handmatig te doen maar kan men de “werkzaamheden” door het programma laten

uitvoeren.

Hacken: Inbraak in een computer met de bedoeling om gegevens te achterhalen of te

wijzigen.

Hawking: Is het in openbare chatboxen doelbewust speuren naar potentiële

slachtoffers: jongeren met een laag zelfwaardegevoel, een licht verstandelijke handicap,

… die erg kwetsbaar zijn voor misbruiken.


Hoax: Een onterechte waarschuwing voor een computervirus.

ICT: Informatie- en communicatietechnologie.

Internet: Wereldwijd computernetwerk dat het mogelijk maakt informatie te

verspreiden of te zoeken en te e-mailen.

IM: Staat voor ‘Instant Messaging’ of onmiddellijke berichtgeving. Het belangrijkste en

meest gebruikte programma in de lage landen is MSN/Windows Live Messenger.

IM-adres: (E-mail)adres dat gebruikt wordt voor ‘Instant Messaging’.

Internetprovider: (= Internet verdeler) is een organisatie, bedrijf of persoon die

diensten levert op of via het internet. Dit kan zowel de verbinding van een gebruiker aan

het internet zijn, alsook diensten die de gebruiker via het internet kan gebruiken.
Belangrijke internetverdelers in België zijn Belgacom en Telenet.

IP-adres: Elke computer die is aangesloten op het internet heeft een nummer waarmee

deze zichtbaar is voor alle andere computers op het internet. Men kan dit vergelijken met

telefoonnummers. Om het mogelijk te maken dat computers elkaar kunnen vinden en

identificeren hebben deze hun eigen nummer nodig. Deze nummers zijn de IP-adressen.

Een IP-adres op internet is meestal gekoppeld aan een internetverdeler. Zo is het te

achterhalen waar bewerkingen onder een IP-adres vandaan komt. Bij mensen die vanuit

huis werken identificeert het IP-adres hun internetprovider. Bijdragen op het internet zijn
hierdoor bijna nooit werkelijk anoniem. De persoon achter een IP-adres is in de meeste

gevallen te achterhalen, soms direct, maar soms alleen via medewerking van justitie.

Mms: ‘Multimedia message service’, het versturen van boodschappen met beeld, geluid

en/of tekst per mobiele telefoon.

MOF: Een als misdrijf omschreven feit, een term uit het jeugdrecht.

Monitoring: Monitoring betekent dat je het surf- en communicatiegedrag van je kind of

je leerling nagaat via specifieke monitoringprogramma’s.

Morphing: Staat voor het geleidelijk overvloeien van de ene afbeelding in een andere.

Het resultaat wordt een morph genoemd.

Met behulp van een computerprogramma kan bijvoorbeeld een morph gemaakt worden

van twee afbeeldingen van gezichten. De computer berekent dan alle tussenliggende

beelden, zodat het ene gezicht langzaam verandert tot het andere gezicht.
MP3-speler: MP3 is een digitaal muziekformaat. Het is een muziekbestand dat kan

worden gedownload en afgespeeld op pc of MP3-speler. Men kan cd’s op de computer

importeren en dan omzetten naar MP3-formaat. Het voordeel hiervan is dat deze een

heel stuk minder plaats in beslag neemt. MP3-spelers zijn de opvolgers van de discman

en de walkman, die werkten met cd’s en cassettes.

MSN/Windows Live Messenger: Een softwareprogramma dat gratis verkrijgbaar is via

het Internet. Het valt in de categorie ‘Instant Messaging’ (IM-systemen). Dergelijke

systemen signaleren automatisch wanneer je online bent, zodat vrienden, zakelijke

relaties of familieleden jouw direct kunnen bereiken. In tegenstelling tot e-mail wordt een

instant bericht direct ontvangen en gelezen. Met MSN Messenger kan je vervolgens

chatten met de verzender van het bericht.

Dit is het IM-programma dat het meest gebruikt wordt in België en Nederland.

Nickname: Een nickname is een (zelf gekozen) bijnaam. Het is vaak een korte, slim

gekozen, grappige, schattige, beledigende of anderszins alternatieve naam voor een

mens of voorwerp. ‘Nicknames’ worden veel gebruikt bij het chatten. De meeste mensen

chatten niet onder hun echte naam maar onder een (meestal) zelf gekozen nickname.

Meestal kan men uit de nickname iets van de persoonlijkheid of de gemoedstoestand

afleiden. Indien je nickname goed gekozen is, kan hij je anonimiteit online beschermen.
Online: Term die frequent gebruikt wordt bij o.a. IM. Als men online is betekent het dat

men ook in het programma zit en men kan praten met de mensen die online zijn. In de

ruimere context betekent het gewoon dat men op het internet zit. Men is direct

verbonden met een computernetwerk.

Persoonlijke gegevens: Alle informatie die met een persoon in verband kan worden

gebracht. Als er persoonlijke gegevens worden verzameld, verwerkt en opgeslagen,

moeten de redenen daarvoor expliciet vermeld worden.

Sms: Is de afkorting van ‘short message service’. Een sms’je is een elektronisch

tekstbericht dat kan verstuurd of ontvangen worden via mobiele telefoon. Sms wordt in

vele gevallen gebruikt wanneer men niet in de gelegenheid is om te praten of als de te

bereiken persoon niet bereikt kan worden.

Space: Soort van profielpagina die men kan aanmaken als men een MSN account heeft.

Men kan er gegevens opzetten en foto’s, blogs, muzieklijsten, ... op posten. Vergelijkbaar

met andere profielpagina’s. Ruimte op het internet.


Spam: Ongewenste post. E-mails of post op internetfora die ongevraagd zijn. Vaak

wordt spam verstuurd met reclame. Ook via sms kan spam worden verstuurd.
Virus: Klein programma, meestal met kwade bedoeling, die zichzelf kunnen

vermeerderen en op geïnfecteerde computers schade kan aanrichten. Juist internet en e-

mail wordt veel gebruikt voor het verspreiden van virussen. Om je computer te

beschermen tegen virussen is een antivirusprogramma essentieel. Antivirusprogramma's

kunnen vaak behalve virussen ook andere malware ontdekken, zoals spyware, rootkits,

trojaanse paarden en potentieel gevaarlijke programma's.

VoIP: Bij Voice over IP wordt het internet of een ander internetprotocol-netwerk

gebruikt om spraak te transporteren. Hierdoor wordt telefonie mogelijk op

datanetwerken en ontstaat de mogelijkheid om de voorheen traditioneel gescheiden

werelden van spraak en data samen te voegen.

Webcam: Een camera die kan uitzenden via het web, in instant messaging, pc-

toepassingen voor videoconferenties, chatplatforms, … .

Worm: Een worm is een programma dat de mogelijkheid heeft zichzelf te verspreiden

naar andere systemen vanuit zijn huidige plaats zonder evenwel andere programma's te

infecteren. Het plant zich met andere woorden vanzelf voort. Aangezien zij geen
programma's of boot sectors (de opstartdelen van een harde schijf met essentiële

informatie) infecteren, zijn ze minder in aantal dan de virussen. Meestal verspreiden ze

zich via netwerkconnecties en kunnen ze ongewenste effecten hebben bij het draaien van

verschillende stuurprogramma's.

Het probleem met wormen is, dat als ze zichzelf zo hebben vermenigvuldigd, ze alle vrije

ruimte op een schijf hebben ingenomen. Bovendien, als je gegevens naar een printer

stuurt, duurt het langer voordat de gegevens de printer bereiken omdat ook deze

stukken geheugen (spooling en printerbuffers) vervuild zijn.


BIJLAGEN
62 Vandebosch, H. , Van Cleemput, K., Mortelmans, D., Walrave, M., (2006),Cyberpesten bij
jongeren in Vlaanderen, studie in opdracht van het viWTA,

Brussel

Bijlage 1: Schema vormen van cyberpesten62


Cyberpesten

Direct cyberpesten

Indirect cyberpesten

Overige vormen

Fysiek Cyberpesten

(Virus doorsturen)

Verbaal online pesten

(Flaming: opzettelijk

berichten op een forum

plaatsen die kwetsend zijn)

Non-verbaal online pesten


(Bedreigende foto’s naar het

slachtoffer doorsturen,

bijvoorbeeld foto’s van

dierenmishandeling)

Masquerade

(Elektronische identiteit van

het slachtoffer overnemen)

Outing

(Online gesprekken

opslaan en nadien

doorsturen)

Hate group

Populariteitstesten

Geruchten en

roddels

doorsturen
Sociaal online pesten

(Uitsluiten uit

onlinegroepen)
Bijlage 2: Het communicatieschema van Roman Jakobson.

De ZENDER stuurt een BERICHT naar de ONTVANGER. Om effectief te kunnen zijn moet
het bericht een CONTEXT hebben waarnaar

verwezen wordt, die begrijpelijk is voor de ontvanger en die ofwel verbaal is ofwel
geverbaliseerd kan worden; een CODE die volledig, of

tenminste gedeeltelijk gemeenschappelijk is aan de zender en de ontvanger (…): en, ten slotte,
een CONTACT, een fysiek kanaal en een

psychologische koppeling tussen de zender en de ontvanger, die beiden in staat stelt om in


communicatie te treden en te blijven.
zender

ontvanger

context

bericht

contact

code
63 www.ond.vlaanderen.be/dvo (2 mei 2009)

Bijlage 3: Toelichting bij de ICT-eindtermen en

ontwikkelingsdoelen voor de eerste graad van het secundair

onderwijs63

Eindterm/ontwikkelingsdoel 1

De leerlingen hebben een positieve houding tegenover ICT en zijn bereid ICT te gebruiken
om hen

te ondersteunen bij het leren.

Toelichting

Naast het ontwikkelen van een positieve houding ten aanzien van ICT, wordt ook de
bereidheid om

ICT te gebruiken als middel om te leren, aangescherpt. ICT kan immers behalve een
aanvullende

rol, ook een remediërende en compenserende rol vervullen.

Zoals reeds aangegeven in de visietekst speelt het ICT-gebruik op school een compenserende
rol

voor mensen met een beperking. Dat geldt evenzeer voor diegenen die thuis niet de
mogelijkheden
hebben om met ICT te leren omgaan. Maar ook moet ICT op school een compensatie bieden
voor

vaardigheden en attitudes die bij thuisgebruik niet of veel minder worden verworven.

Eindterm/ontwikkelingsdoel 2

De leerlingen gebruiken ICT op een veilige, verantwoorde en doelmatige manier.

Toelichting

Met ‘veilig’ wordt bedoeld dat leerlingen alert zijn voor ondermeer schadelijke of
discriminerende

inhouden en voor het bestaan van virussen, spam en pop-ups. Ze geven geen persoonlijke en

vertrouwelijke informatie door aan onbekenden. Ze kweken de reflex aan om dubieuze


berichten

en ongewone inhouden te signaleren.

Bij ‘verantwoord gebruik’ wordt bijvoorbeeld gedacht aan de zorg voor apparatuur en
software. Dat

houdt ondermeer in dat leerlingen rekening houden met de financiële en ecologische aspecten
van

ICT-gebruik: zij printen bv. niet elk document uit en respecteren de afspraken over
downloaden en

kopiëren.
Verantwoord gebruik heeft ook ethisch-sociale aspecten. Leerlingen gebruiken ICT niet om
anderen

lastig te vallen en te pesten. Ze hebben respect voor de intellectuele eigendom van anderen bij
het

gebruik van informatie en software. Er is ook de zorg voor zichzelf: de leerlingen werken op
een

ergonomisch verantwoorde manier met de computer.

‘Doelmatigheid’ heeft te maken met zich afvragen of de middelen in verhouding staan tot het
doel.

Leerlingen leren hun ICT-gebruik kritisch te overdenken. Zij houden bij het werken met ICT
steeds

hun doel voor ogen. Ze gebruiken ICT enkel waar dat zinvol is, ze proberen bv. de duur van
hun

ICT- gebruik realistisch in te schatten en te bewaken.

Eindterm/ontwikkelingsdoel 3

De leerlingen kunnen zelfstandig oefenen in een door ICT ondersteunde leeromgeving.

Toelichting

Nadat kinderen en jongeren nieuwe leerinhouden verworven hebben, is het van belang dat ze
voldoende mogelijkheden krijgen om te oefenen. De computer kan daarvoor een nuttig
hulpmiddel

zijn. Wij denken bijvoorbeeld aan de wijd verspreide oefenprogramma’s.

De meerwaarde van deze vorm van ICT-integratie kan onder meer bestaan uit: variatie (in

oefenvormen, het inspelen op verschillende leerstijlen..), differentiatie (op het vlak van tempo
en

niveau), geïndividualiseerde feedback of tijdswinst bij de evaluatie.

Eindterm/ontwikkelingsdoel 4

De leerlingen kunnen zelfstandig leren in een door ICT ondersteunde leeromgeving.

Toelichting

Met zelfstandig leren wordt bedoeld dat de leerlingen nieuwe leerinhouden verwerven en
verwerken, waarbij de computer als het ware de rol van de leerkracht overneemt. Een
voorbeeld is

de werkvorm waarbij de leerling stapsgewijze geleid wordt naar de sites waar informatie te
vinden

is, en door gerichte opdrachten die informatie moet verwerken. Ook kunnen de leerlingen bv.
een

simulatie uitvoeren aan de hand van een voor hen geschikt educatief programma en daar

conclusies uit trekken. In het secundair onderwijs gebruiken steeds meer scholen een open

leercentrum om leerlingen zelfstandig te leren werken. Ook voor leerlingen met lage
cognitieve

mogelijkheden worden programma’s ontworpen.

Eindterm/ontwikkelingsdoel 5

De leerlingen kunnen ICT gebruiken om eigen ideeën creatief vorm te geven.

Toelichting

ICT kan het creëren faciliteren. Dat betekent dat zij creatief kunnen omgaan met beelden,

woorden, eventueel klank. Wij denken aan het maken van een attractieve affiche met woord
en

beeld, een menukaart, het illustreren van een zelfgemaakte tekst, het maken een elektronische
‘collage’, het gebruik van digitale fotografie. De leerlingen kunnen daarbij gebruik maken van
de

elementaire mogelijkheden die allerlei tekst-, beeld- en tekenprogramma’s bieden. Door het

aanwenden van ICT krijgen leerlingen bijkomende kansen om hun ideeën te verwezenlijken.

Eindterm/ontwikkelingsdoel 6

De leerlingen kunnen met behulp van ICT digitale informatie opzoeken, verwerken en
bewaren.

Toelichting

Het zoeken van informatie situeert zich hier gedeeltelijk in de ‘elektronische bibliotheek’ die
ter

beschikking staat op cd-roms, de schoolserver of op het internet. Wij denken aan


elektronische

encyclopedieën, vertaalwoordenboeken, educatieve cd-roms met tekst, beeld, geluid, animatie


en uiteraard webpagina’s. Net zoals de leerlingen vooral hun gading zullen vinden in het op
hen

gerichte deel van de echte bibliotheek, kan de leerkracht hier een ‘platform’ afbakenen met
enkel

voor hen geschikte of specifiek op hen gerichte informatie. Hij kan de leerlingen ook laten
werken

met speciaal voor het onderwijs ontworpen zoekrobots.


Met het verwerken van informatie bedoelen wij bijvoorbeeld dat zij uitmaken wat er
interessant is

in het kader van hun doel of opdracht; dat zij deze informatie gebruiken om oplossingen te
geven

voor een vraag of een opdracht; dat zij deze informatie ordenen om ze nadien te kunnen

voorstellen aan anderen en dat zij de informatie representeren onder een andere vorm, zoals
een

grafiek, een schema, een affiche... In de eerste graad van het secundair onderwijs denken we
ook

aan het representeren en groeperen van cijfergegevens in tabelvorm (rekenblad).

Het begrip digitale informatie dient ruim geïnterpreteerd en omvat ook het omzetten van

informatie naar een elektronische drager, bv. het gebruik van foto’s of krantenartikels die men

eerst ingescand heeft.

De reikwijdte van deze eindterm wordt qua inhoud beperkt door de context van de
leerinhouden

van het betreffende niveau, qua moeilijkheid door eindtermen/ ontwikkelingsdoelen die deze

contexten aflijnen. Bijvoorbeeld voor informatieverwerken gelden hier ook de beperkingen in


het

basisonderwijs inzake verwerkingsniveau, afstandsniveau en tekstsoorten die de

eindtermen/ontwikkelingsdoelen voor lezen vastleggen. Voor de eerste graad beperken de

eindtermen de gebruikte teksten niet meer als ‘voor hen bestemd’. Dat betekent dat deze
eindterm

daar ook inhoudt dat leerlingen geleidelijk criteria leren hanteren om een digitale bron op haar

inhoudelijke kwaliteit te beoordelen.


Eindterm/ontwikkelingsdoel 7

De leerlingen kunnen ICT gebruiken bij het voorstellen van informatie aan anderen.

Toelichting

Het gaat hier om het proces van het voorstellen op zich: leerlingen die, alleen of in
samenwerking

met anderen, in staat zijn om informatie aan anderen mee te delen of te tonen met
ondersteuning

van multimedia, bijvoorbeeld een leerling vertelt in de kring op maandagmorgen iets over het

voorbije weekend, daarbij ondersteund door een paar elektronische foto’s. Een leerling uit de
derde

graad geeft een ‘spreekbeurt’. Hij gebruikt daarbij ook bewegende elektronische beelden. Een

leerling uit opleidingsvorm 3 gebruikt digitale foto’s om een sfeerbeeld te brengen over zijn
stage.
Het genereren van die te presenteren info zit vervat onder eindterm 5 namelijk onder de term

‘verwerken’ of onder eindterm 4 ‘creatief vormgeven’. Bijgevolg gaat het hier over het
voorstellen

op zich, niet over het ‘maken van een presentatie’.

Eindterm/ ontwikkelingsdoel 8

De leerlingen kunnen ICT gebruiken om op een veilige, verantwoorde en doelmatige manier


te

communiceren.

Toelichting

Met communiceren bedoelen wij hier dat leerlingen de faciliteiten die ICT biedt, kunnen
gebruiken

om informatie (onder de vorm van woord, beeld, klank) te geven of te vragen aan derden.
Daarbij

denken wij aan mogelijkheden die een bijdrage kunnen leveren aan het leerproces, zoals
afspraken

maken via e-mail of SMS, elektronische documenten meesturen met een e-mailbericht,
contacten

leggen en informatie verzamelen voor een studiebezoek, live chatten met leerlingen van een

andere school, gebruiken van internetfora, blogging, enz.

De toevoegingen ‘veilig, verantwoord’, focussen op de elementaire regels en omgangsvormen


voor
ICT-communicatie. De leerlingen leren onder meer omgaan met de conventies en regels die
op het

net gelden, soms netetiquette genoemd.

Met ‘doelmatig’ wordt bedoeld dat leerlingen zich afvragen wat het beste
communicatiemiddel is, in

functie van hun doel.

Het is aan de scholen om te oordelen welke de meest gangbare communicatiemiddelen en -

applicaties zijn (of worden in de toekomst).

Ook voor leerlingen met een verstandelijke beperking bestaan er specifieke ICT-
hulpmiddelen voor

communicatie.

Eindterm/ontwikkelingsdoel 9

De leerlingen kunnen afhankelijk van het te bereiken doel adequaat kiezen uit verschillende
ICT-

toepassingen.

Toelichting
Niemand zal ooit 100% ICT-competent zijn. Maar als men zich afvraagt wat de kenmerken
zijn van

een ICT-competent iemand, dan komt men bij iemand die in staat blijkt om bij elk probleem
of

doel keuzes te maken uit een breed scala van programma’s, applicaties of instrumenten, al of
niet

elektronisch. Een één-op-één benadering in het onderwijs, waarbij men uitgaat van één

programma voor één doel, staat daar haaks op. Vandaar dat het belangrijk is dat leerlingen

ontdekken dat er meerdere middelen zijn om bv. tekst, foto’s, grafieken te bewerken (ook
open

software), berekeningen te maken, een voorstelling te ondersteunen, een route naar de

stageplaats uit te stippelen … . Deze keuzes moeten adequaat gebeuren.

Dat geldt niet enkel voor software, maar evenzeer voor het gebruik van
communicatiemiddelen.

Zoals hierboven reeds aangegeven kiezen ze op basis van hun kennis en ervaring van de

kenmerken ervan (vb. snelheid, kostprijs, gebruiksgemak), voor het communicatiemiddel dat
het

best aansluit bij hun doel.

Eindterm/ontwikkelingsdoel 10

De leerlingen zijn bereid hun handelen bij te sturen na reflectie over hun eigen en elkaars
ICT-

gebruik.
Toelichting

Het reflecteren is een gevolg van adequaat leren kiezen. Door te reflecteren op de gebruikte

middelen, en de bekomen resultaten te vergelijken, leren de leerlingen de verschillende

eigenschappen, voor- en nadelen van de aangewende middelen, programma’s, applicaties.


Daarom

is dit ook een ICT-competentie.

Het is dus nuttig om leerlingen, probleemoplossend, met verschillende middelen te laten

experimenteren. Daarna kunnen de producten en de processen met elkaar vergeleken worden.

Deze werkwijze zal hen ervaring opleveren waarvan ze bij een volgende opdracht profijt
kunnen

halen.
Bronnenlijst / bibliografie

Literatuur

Appermans, E., De Neve, K., Müller, F., Pollaris, L., Cyberpesten, Educatieve- en

preventiepakketten, Katholieke Hogeschool Limburg, Departement SAW, 2007.

Bogaert Marianne, Ontwerp werkmap Bad_Girlz_Rule, 2009.

De Graaf, H. en Vanwezenbeeck, I., Seks is een game. Gewenste en ongewenst seksuele

ervaringen van jongeren op internet. Rutgers Nisso Groep, 2006. Online beschikbaar op

www.rng.nl.

De Preter Alain, Van aanval tot zelfverdediging, 250 tips voor je eigen veiligheid en die

van je kinderen, Van Halewyck, Leuven, 2003, 181 p.


De Vlaamse Overheid, ICT zonder beperkingen, tips voor het gebruik van ICT door

leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften, Brussel, 2009.

Frans, E., Werkmap Goede Minnaars, Gent: Vereniging Centra voor Geboorteregeling &

Seksuele Opvoeding, Connected Seks en internet, Gent, 2000.

Goberecht, Timi, Onderzoek naar het verband tussen emotionele en gedragsproblemen

en cyberpesten bij jongeren uit de eerste graad secundair onderwijs, Eindverhandeling

tot master in de Psychologie, Brussel, 2008.

Graffiti Jeugddienst en Ugent, De invloed van nieuwe media op de identiteitsvorming bij

jongeren, 2006.

Hoger Instituut voor Sociale Readaptatiewetenschappen, Brochure "Ongewild in beeld,

Niet iedereen is wie je denkt dat hij is”, HRL Hoger Onderwijs, Lokale politie Leuven.
Ins@fe, Veilig internet gezinspakket, internetten één feest ! , Ins@fe, 2008.

Jones, V., Quayle, E., Monsters en co. Hoe gevaarlijk is internet voor kinderen? In Lief en

Leed 1, Sensoa, 2005, Gent.

Katholieke hogeschool Limburg, Cyberpesten wetgeving, Hasselt.

Liz Else, I’ll have to ask my friends. In Living Online, New scientist, 2006

Pardoen, J., Pijpers, R., "Mijn kind online ; hoe begeleid je je kind op Internet ?", SWP,

2006.

Pardoen, J., Pijpers, R., "Mijn leerling online ; hoe begeleid je je leerling op Internet ?"

SWP, 2005.
Pardoen, J., Pijpers, R., "Verliefd op Internet", SWP, 2006.

Pardoen, Justine & Pijpers; Remco, Verliefd op internet. Over internetgedrag van pubers,

SWP Amsterdam, 2006.

Sensoa vzw, Werkmap Goede Minnaars Connected – Seks en internet, Antwerpen, 2007.

Vandenbosch, H., Van Cleemput, K., Walrave, M., "Cyberpesten bij jongeren in

Vlaanderen, onderzoek in opdracht van viWTA”, Brussel", 2006.


Websites

http://www.actioninnocence.be

http://www.childfocus.be

http://www.clicksafe.be

http://www.computerwoorden.nl

http://www.consumentenbedrog.be

http://www.cyberhate.be

http://www.cyberpesten.be

http://www.dnd-int.nl

http://www.eblaster.com

http://www.ecops.be
http://www.fedpol.be

http://www.gezinsbond.be/veiligonline

http://www.heteiland.org

http://www.hln.be

http://www.ictgids.be

http://www.internetsoa.nl

http://www.juridat.be

http://www.klasse.be/leraren/help.php?id=7415

http://www.microsoft.com/belux/nl/protect/family/activities/blogging.mspx

http://www.mijnkindonline.nl

http://www.oivo-crioc.org

http://www.oivocrioc.org/teksten/pdf/842.pdf.

http://www.ond.vlaanderen.be/dvo

http://www.ond.vlaanderen.be
http://www.osbj.be

http://www.pcsafe.nl

http://www.saferinternet.be

http://www.safestart.be

http://www.securus-software.com

http://www.smstaal.nl

http://www.spectorsoft.com/products/SpectorPro_Windows/index.html

http://www.uga.be

http://www.vandale.be

http://www.veiligonline.be

http://www.woordenlijst.org