You are on page 1of 14

Zeszyty naukowe nr 4

2006

Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Bochni

Bartłomiej Wrona

Istota, funkcje i nadrzędne zasady rachunkowości
w gospodarce rynkowej
W latach 90 nastąpiła w Polsce przemiana systemu gospodarczo-ustrojowego. Zmiana systemu politycznego i gospodarczego na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych w Polsce spowodowała nieodwracalne odejście od
zasad gospodarki nakazowo-rozdzielczej. Przedsiębiorstwa zmieniły orientację
na prozyskową. Konieczność prezentacji danych w sprawozdaniach finansowych na koniec roku zwróciła na nowo uwagę na rachunkowość.
Wraz ze zmianami gospodarczo-ustrojowymi wzrosła rola rachunkowości
w zarządzaniu przedsiębiorstwem. Musi ona obecnie w sposób jasny, przejrzysty
i wiarygodny prezentować dane. Następujące w polskiej gospodarce przemiany
systemowe wymusiły na jednostkach gospodarczych zmianę sposobu gospodarowania oraz ich podporządkowanie regułom rynku.
To właśnie rynek wymusza ekonomiczną racjonalność gospodarowania, grożąc bankructwem i eliminacją z rynku podmiotów, które się do niego nie dostosują. Przejście do gospodarki rynkowej i kierowanie się jej zasadami spowodowało zasadniczy wzrost roli i znaczenia rachunkowości. Przedsiębiorstwa zostały zmuszone do racjonalnego działania, a także ponoszenia odpowiedzialności finansowej za podejmowane decyzje, osiągane przychody, ponoszone koszty
i realizowane zyski. Reguły gospodarki, wynikające z mechanizmu rynkowego,
przywracają właściwą rangę problemowi autentycznego gospodarowania, u którego podstaw leży rachunek mikroekonomiczny, oparty na kryterium maksymalizacji krótkookresowego zysku. Rynek szeroko wykorzystuje właściwie rozumianą rachunkowość w procesie zarządzania jednostkami gospodarczymi. I dlatego
1
rachunkowość często określana jest jako „język biznesu”.
Rachunkowość zrodziła się z potrzeb praktyki gospodarczej i rozwija się
wraz z rozwojem gospodarki, szczególnie zaś gospodarki rynkowej. Współczesna
rachunkowość odgrywa coraz większą rolę w funkcjonowaniu przedsiębiorstw,
stanowiąc zarazem ważny instrument nowoczesnego gospodarowania.
Istotne znaczenie dla jej rozwoju miały również w tym zakresie: postęp
techniczno-organizacyjny, rozwój międzynarodowej wymiany towarowej, międzynarodowe przepływy kapitału, wymogi ochrony środowiska naturalnego itp.

To jedna z dyscyplin ekonomicznych. Ośrodki tego rozwoju zlokalizowane są zawsze tam. S. zwłaszcza gdy transakcje rozciągnięte były w czasie i zachodziła obawa. . Księgowy w zakładzie może więc być uważany za zarządzającego informacjami.ze zintegrowaną rachunkowością retro. Zaczęły się pojawiać nowe dziedziny księgowości (rachunek kosztów i bilanse majątkowe) wraz z ich analizą i interpretacją. technicznych. Rozwój przedsiębiorstw na przełomie XIX i XX wieku spowodował masowe zastosowanie księgowości podwójnej. Natomiast jej celem jest „stworzenie podstaw liczbowych dla po8 dejmowania decyzji na różnych szczeblach zarządzania”. ekologicznych i edukacyjnych. tylko dlatego. Pojęcie „rachunkowość’ jest wieloznaczne. Skala i tempo ewolucji rachunkowości zależą od wielu czynników ekonomicznych. zbliżoną bądź do rzemiosła. W literaturze poświeconej rachunkowości można znaleźć wiele definicji tej dziedziny nauki i działalności praktycznej. Dlatego często zdarza się zamienne używanie terminów „rachunkowość” 7 i „księgowość”. Rachunkowość jako jedna z najstarszych dyscyplin ekonomicznych spełnia 4 w praktyce życia gospodarczego wiele istotnych funkcji. pisze. gdzie najbardziej dynamicznie rozwija się gospodarka i zawsze jest to gospodarka rynkowa. środowiskowych. zaś w przedsiębiorstwach średnich i du6 żych .126 Wszystko to doprowadziło do bardzo dynamicznego rozwoju rachunkowości w świecie. a także system rachunkowości działający w konkretnej jednostce gospodarczej. i dlatego zaczęła się rozpowszechniać na3 zwa „rachunkowość”. Jest on bowiem odpowiedzialny za dostarcza5 nie informacji zarówno wewnątrz organizacji. jak i poza nią. a następnie na całym świecie. społecznych. Współczesna rachunkowość w przedsiębiorstwie nie przedstawia jednolitego modelu.i prospektywną (planowanie). wyjaśniających jej istotę. Skrzywan. Zasady podwójnej księgowości zostały rozpowszechnione początkowo w Europie. że były one wyjątkowo przydatne przy prowadzeniu przedsiębiorstwa w większych rozmiarach. W małych przedsiębiorstwach mamy z reguły doczynienia z rachunkowością retrospektywną (ewidencja). Nazwa „księgowość” już nie oddawała pełnego zakresu zainteresowań tej dyscypliny wiedzy. bądź do sztuki prowadzenia ksiąg handlowych opisujących w wielkościach liczbowych działalność gospodarczą danego podmiotu według standaryzowanych algorytmów podwójnej księgowości. iż „rachunkowość jest szczególnym rodzajem ewidencji odzwierciedlającej działalność gospodarczą i sytuację majątkową jednostki gospodarującej”. że pamięć właściciela zawiedzie. Prawie w każdej organizacji gospodarczej system rachunkowości pełni ważną funkcję sieci informacyjnej. Właściwe dostosowanie rachunkowości do tych warunków jest warunkiem rozwoju 2 gospodarczego. Dotychczas rachunkowość uważana była za dyscyplinę wiedzy wąskopraktyczną.

elastyczność.127 Inną definicję rachunkowości podaje E. że gdy rosną uprawnienia decyzyjne przedsiębiorstwa. zaczynając od obserwacji. że „rachunkowość jest uniwersalnym i elastycznym systemem informacyjno-kontrolnym. rachunkowość to proces dostarczania informacji pomocnych zarządzającym w podejmowaniu racjonalnych decyzji. Elastyczność rachunkowości to możliwość jej wykorzystania w każdej jednostce gospodarczej. Uniwersalność rachunkowości polega na możliwości jej wykorzystania w różnych warunkach działalności przedsiębiorstw dotyczących przedmiotu. Uniwersalność rachunkowości przejawia się w jej zdolności do dostosowania się do właściwości i warunków działania podmiotu. Innymi słowy. poprzez gromadzenie danych. zakresu i rozmiarów tej działalności. 11 System ten posiada następujące cechy : . który odzwierciedla przebieg i rezultaty działalności go10 spodarczej przedsiębiorstw” . przy czym nie ma znaczenia jej wielkość oraz możliwość dostarczania informacji o różnym zakresie i różnym stopniu szczegółowości. elastyczny. pozwalających na formułowanie opinii (sądów) i decyzji przez odbiorców informacji. zdeterminowany metodą bilansową. Jednak definicją. oraz przekazywania informacji ekonomicznych. który obejmuje kilka następujących po sobie czynności. ich analizowanie. Można jednak zauważyć. Burzymowa. zdolności do jednoczesnego pełnienia różnych funkcji i zadań szczegółowych. umiejętności tworzenia obrazu liczbowego opartego na wielkościach rzeczywistych i przewidywanych oraz zdol9 ności dostosowania do różnych technik i form ewidencji. umożliwiającą tworzenie liczbowego obrazu powstawania. Rachunkowość postrzegana jest często jako proces transformacji informacji.Jaklika. a także na możliwości wykorzystania różnych form i technik obliczeniowych. a kończąc na przekazaniu informacji ich użytkownikom. jest sformułowanie Amerykańskiego Stowarzyszenia Księgowych (American Accounting Association) określające rachunkowość jako proces identyfikacji. Micherdy i A. podziału i przepływu wartości oraz wynikających stąd rozrachunków między podmiotami”. dokonywanie zapisów. pomiaru. która najtrafniej odzwierciedla istotę rachunkowości jako systemu informacyjnego. może być różny. zdolności do jednoczesnego spełniania kilku funkcji. która mówi. która jest nierozerwalnie z nim związaną metodą poznawczą. która definiuje rachunkowość jako „uniwersalny. podmiotowy system informacyjno-kontrolny. Podobne podejście można zauważyć w definicji B. Cecha uniwersalności wskazuje na rozległą skalę możliwości rachunkowości. . możliwości rachunkowości wykorzystywane są w dużo większym stopniu. Zakres wykorzystania cech rachunkowości (a tym samym jej możliwości). Dlatego można stwier- .uniwersalność.

wynik działalności gospodarczej każdego okresu.odznacza się systematyzowaniem i relatywizacją danych. Rachunkowość zajmuje się przeszłością przedsiębiorstw. . co zabezpiecza odpowiednie adresowanie (dostarczanie informacji właściwym osobom i instytucjom) oraz różną szczegółowość informacji.realizuje uniwersalizację danych przez ich wartościowanie. 2) informacje tworzone przez system informacyjny rachunkowości mogą 14 być wyrażone w kategoriach finansowo-księgowych. Ponadto rachunkowość składa się ze wzajemnie ze sobą powiązanych podsystemów. . jeżeli jej metody i formy techniczne zostaną podporządkowane potrzebom podejmowania . Jest ona najbogatszym. przetwarzanie i wyjście.odznacza się bilansowaniem danych porównywalnych. Rachunkowość dostarcza informacji o procesach gospodarczych zachodzących w przedsiębiorstwie. Wzrost zainteresowania rachunkowością wynika ze znaczenia. Rachunkowość rejestruje w odpowiednich przekrojach pieniężnych wartości 15 liczbowe następujących zjawisk : . jakie spełnia ona w każdym systemie informacyjnym jednostki gospodarczej. opracowuje je. System informacyjny rachunkowości jest jednym z elementów zintegrowanej całości systemu informacyjnego przedsiębiorstwa. Zmieniały się środki techniczne wykorzystywane do jej prowadzenia od prostych form ewidencji aż po wykorzystanie technik komputerowych. służy ich kontroli. że: 1) system informacyjny rachunkowości umożliwia tworzenie obrazu całości przedsiębiorstwa zarówno menadżerom. że informacje księgowe mają szczególne znaczenie przy podejmowaniu decyzji. . W miarę rozwoju gospodarki i cywilizacji zmieniał się zakres oraz przedmiot rachunkowości. Sama rachunkowość posiada wszystkie cechy systemu i wykonuje jego podstawowe czynności obejmujące wejście.stan środków i źródeł ich pochodzenia.128 dzić. Powodowane jest to tym. jak i odbiorcom zewnętrznym. bowiem zadaniem rachunkowości jest przekształcanie surowych danych 12 w informacje ekonomiczne.sposób wykorzystania środków w działalności gospodarczej. . . która stawia sobie za cel analizę systemu informacyjnego. co stwarza podstawy do podejmowania decyzji. będącym jednym z najważniejszych elementów tej całości. Rachunkowość to najlepiej udokumentowany układ przetwarzania danych stanowiących źródło informacji ekonomicznych. lecz przez rejestrację zdarzeń minionego okresu może stać się instrumentem zarządzania. ponieważ: .posługuje się podwójnym zapisem chronologiczno-systemowym wprowadzającym do ewidencji elementy samokontroli. Rachunkowość to nauka. najbardziej wszechstronnym oraz wiernym źródłem informacji 13 i dlatego odgrywa główną rolę w systemie informacji ekonomicznej.

Decydujące są zwłaszcza 21 tworzone przez nią informacje. Skrzywana. oddziałów). Po pierwsze. . 3) tworzenie podstaw liczbowych dla bieżących i okresowych analiz działalności jednostki gospodarczej. że dostarcza ona informacji niezbędnych do podejmowania decyzji w zarządzaniu. jak i o ich efektach. 18 . wybiegających w przyszłość.stymulacyjną. . Są to: 1) dostarczenie kierownictwu bieżących i okresowych informacji liczbowych niezbędnych w procesie decyzyjnym. Po poddaniu informacji odpowiedniej analizie. jak i strategicznych.analityczną. a zwłaszcza w miarę 16 rozszerzania różnych jej funkcji i zadań.funduszów (pasywów) oraz wyniku finansowego. Rola rachunkowości rosła w miarę doskonalenia jej form. Przy tak sformułowanych zadaniach rachunkowość pełni następujące funkcje: . zmierzających w końcowym 19 wyniku do lepszego.informacyjną. 2) wykonywanie funkcji kontrolnej wewnętrznej i zewnętrznej. Funkcja informacyjna rachunkowości zauważalna jest w tym. . stanowić one mogą ważną podstawę do podejmowania wielu decyzji zarówno operatywnych (bieżących). opartego i połączonego z rachunkowością oparta jest na tej ostatniej.kontrolną. Funkcja informacyjna zawłaszcza w rozwiniętej gospodarce rynkowej wychodzi na pierwsze miejsce jako integralna część systemu informacyjnego przedsiębiorstwa. Jak można zauważyć poprawność rachunku ekonomicznego. umożliwiające na podstawie danych z przeszłości podejmowanie decyzji przyszłościowych. Ma to miejsce. Ich rozwój generowany jest potrzebami praktyki. stanowią podstawę do określenia zakresu działalności jednostki gospodarczej oraz poszczególnych komórek (wydziałów. gdy poszerzymy dotychczasowe zadania rachunkowości (opis i ewidencja) o nowoczesne metody analityczno-kontrolne. Zadania i funkcje rachunkowości zostały wyraźnie określone przez S. efektywniejszego gospodarowania. jednak jej znaczenie nie było tak duże jak obecnie. Rachunkowość od samego początku pełniła służebną rolę w stosunku do podmiotu gospodarczego.129 decyzji przez kierownictwo przedsiębiorstwa. informuje o stanie i o zmianach środków gospodarczych (aktywów) i finansujących je kapi20 tałów. 17 4) tworzenie podstaw liczbowych dla stworzenia obrazu gospodarki. Dostarczane w odpowiedni sposób informacje są wykorzystywane w szerokim zakresie.Podstawę tej oceny stanowią zarówno informacje o przebiegu poszczególnych procesów. Bez niej sprawne funkcjonowanie zarówno małych spółek handlowych jak i ogromnych holdingów jest niemożliwe.

celowo ułatwiają zadanie. wiemy. D.odpowiednio wyselekcjonowane.przedstawione w odpowiednich przekrojach. . Nowak.rzetelność. Dane dotyczą zdarzeń różnego rodzaju. porównywalność.wymierność. za Raportem Komisji Modeli Decyzyjnych Zarządzania podaje inną definicję informacji.dostarczone w odpowiednim czasie. . tj.właściwie zaadresowane. Związki jednostki gospodarczej z jej otoczeniem 29 dotyczą przede wszystkim : . a takimi są tylko informacje: .istotność. Informacje tworzone przez rachunkowość służą także otoczeniu jednostki gospodarczej. które odnoszą się do czegoś lub są użyteczne.jej aktualnych właścicieli oraz potencjalnych inwestorów – są oni szczegól- . z odpowiednią częstotliwością. Informacje dostarczane przez rachunkowość służą podejmowaniu takich decyzji. aby była przydatna musi: 1) dotyczyć interesującego kadrę menedżerską problemu.czytelne i przejrzyste. pieniężne i inne cechy tego problemu 23 3) być aktualną. 2) ujmować ilościowe. Wiadomość zawarta w danych traktowana jest jako informacja tylko wtedy.130 Przede wszystkim należy rozróżnić informacje od danych. i ak24 tualność informacji. jakościowe. gdy powiększa zasób wiedzy. Misińska skupia zaś swą uwagę na takich cechach informacji. zrozumiałą i łatwo dostępną.prawdziwe. która mówi że „informacje rachunkowe to te. speł27 niając zapotrzebowanie działalności gospodarczej”. zwięzłość. 100) nie jest informacją. co jest błędem. Natomiast wykorzystanie tej samej liczby w raporcie powiększa zasób naszej wiedzy (gdy np. Są to przede wszystkim zbiory danych. 25 . . Messner zwraca uwagę na rzetelność. Wierzbicki pisze. Z. które umożliwią osiąganie najlepszych wyników finansowych. które są warunkiem użyteczności rachunkowości w praktyce: . gdyż te dwa pojęcia często używane są zamiennie. ponieważ nie powiększa zasobów naszej wiedzy. . Z kolei E. Informacja. które pomogą lepiej wykorzystać majątek i czas pracy. że produkcja wzrosła o 100 sztuk) i traktowane jest 22 jako informacja. związanymi z tym różnego rodzaju transakcjami gospodarczymi i powiązaniami kapitałowymi. . 26 . że informacje winny być przede wszystkim „przydatne”. czy też optymalne programowa28 nie realizacji zadań. T. Przykładowo sama liczba (np. Informacje natomiast trzeba rozumieć bardziej szeroko.

problemów miejsc pracy. ochrony środowiska. poziomu kosztów. które dokładnie precyzują formy i terminy ogłaszania sprawozdań finansowych jednostki gospodarczej. Należy również pamiętać.skarbu państwa – jest on szczególnie zainteresowany informacjami finansowymi kształtującymi wynik finansowy jednostki gospodarczej i służącymi do rozliczeń jej obciążeń podatkowych. rozmiarów i kierunków sprzedaży dóbr i usług. Gwarantują to im przepisy prawa o rachunkowości. . warunkującym realność spłacania przez nią krótkoterminowych zobowiązań. że rachunkowość jako uporządkowany i wzajemnie powiązany system ewidencji zdarzeń gospodarczych stanowi najlepszy instrument kontroli wewnętrznej.jednostek konkurencyjnych – są one szczególnie zainteresowane aspektami finansowo-organizacyjnymi działalności jednostki gospodarczej dotyczącymi jej rentowności. . a także perspektywami dalszego działania jednostki gospodarczej w kontekście ich zatrudnienia i spraw płacowych. . Funkcja kontrolna rachunkowości przejawia się w tym. pracownikami i urzędami publicznymi.kredytodawców i pożyczkodawców – są oni szczególnie zainteresowani stopniem płynności finansowej jednostki. .kontrahentów rynkowych – są oni szczególnie zainteresowani oceną ogólnej sytuacji finansowej jednostki i jej zamierzeniami na przyszłość. jak i jej wypłacalnością – rzutującą na ocenę ryzyka kredytowego.władz lokalnych – są one szczególnie zainteresowane ogólną sytuacją finansową jednostki gospodarczej i jej perspektywami w kontekście podatków lokalnych. Umożliwia on ciągłą kontrolę rozrachunków z kontrahentami. . jak i przedsiębiorstwem. że zewnętrzni odbiorcy informacji z rachunkowości muszą mieć zapewniony dostęp do danych.131 nie zainteresowani wynikami finansowymi i stopniem ryzyka działalności prowadzonej przez jednostkę gospodarczą. lokalnych subwencji i dotacji.instytucji i organizacji administracji państwowej – są oni szczególnie zainteresowani informacjami dla potrzeb makrostatystyki gospodarczej oraz polityki gospodarczej i fiskalnej. 31 Kontrolna funkcja rachunkowości posiada dwie strony : 1) bierną ochronę mienia przed zniszczeniem i kradzieżą. cen i marż handlowych. . .pracowników – są oni szczególnie zainteresowani problemami wynagrodzeń za pracę. 2) aktywne oddziaływanie na przebieg działalności gospodarczej umożliwiający osiągnięcie najlepszych wyników przy niedopuszczeniu do niegospodarności i marnotrawstwu. . Wszystkie te informacje stanowią warunek prawidłowego zarządzania zarówno gospodarką. dlatego stanowią najważniejszy ele30 ment funkcji informacyjnej rachunkowości.

w miarę występujących potrzeb. ujawnienie nieprawidłowości. Analiza danych liczbowych to bowiem dalsze pogłębienie kontroli.ustalania i rozliczania wyniku finansowego. akceptowania i archiwowania dokumentów. technika i organizacja. . . przebiegu procesów gospodarczych i osiąganych wyników.kontrola zapasów składników majątkowych.rozliczanie osób odpowiedzialnych za majątek przedsiębiorstwa. . . Dane te posiadają określoną treść. W ramach każdej funkcji realizowane są różnorodne zadania szczegółowe. niedbalstwem i niegospodarnością oraz w ciągłym uczestnictwie w zarządzaniu działalnością gospodarczą. . wskazanie rezerw oraz podjęcie racjonalnych decyzji. Aktywna strona kontrolnej funkcji rachunkowości przejawia się w jej współudziale w ujawnianiu strat spowodowanych przestępczością.bieżące ujawnianie niegospodarności i rezerw gospodarczych. a zbiorczo prezentowane są w postaci sprawozdań.rozliczanie komórek organizacyjnych przedsiębiorstwa z wykorzystania zasobów gospodarczych i osiąganych wyników.132 Ochrona mienia przed kradzieżą i zniszczeniem jest możliwa dzięki stworzeniu sprawdzonego i usankcjonowanego przepisami prawa systemu emitowania. sprawdzania. efektywności wykorzystania zasobów. Charakteryzują się one zmiennością. W związku z tym można wymie32 nić kilka przykładowych grup : . . Funkcja analityczna rachunkowości polega na interpretacji danych liczbowych dostarczanych przez rachunkowość poprzez dodatkowe czynności obrachunkowe i analityczne.dostarczanie informacji niezbędnych do kształtowania wielkości i struktury produkcji. a rezultatem analizy są zawsze wnioski. a inne realizowane są sporadycznie. Zmierzają one bowiem do ostatecznie do właściwego wykonania zadań przedsiębiorstwa i efektywnego wykorzystania zasobów. wszystkie są równie ważne. kreowania cen i optymalizacji zysku.rejestrowanie operacji gospodarczych dotyczących zasobów gospodarczych.prowadzenie rozliczeń finansowych z bankami. budżetami i kontrahentami zewnętrznymi. która zinterpretowana w odpowiedni sposób pozwala na ocenę działalności przedsiębiorstwa. Funkcja ta powiązana jest w ścisły sposób z funkcją kontrolną i informacyjną. Dokumenty te stanowią podstawę wszelkich zapisów księgowych i umożliwiają sprawdzenie ich prawdziwości i kompletności. Rachunkowość pełni wszystkie opisane funkcje równocześnie. Jedne występują stale. . Umożliwiają to odpowiednie jej formy. Informacje te zawarte są w urządzeniach ewidencyjnych.kontrola rozliczeń pieniężnych.pomiar i rozliczanie zużycia zasobów gospodarczych. . . które posiadają walory informacyjne. . zabez- .ocena stanu przedsiębiorstwa z punktu widzenia potrzeb kredytowych.

które w nich wystąpiły. czy rozrachunki powstałe w związku z nimi zostały w tych okresach uregulowane. Istnieją jednak normy rachunkowości.zasada ciągłości działania. Dlatego pomiar wyniku finansowego ma szczególne znaczenie i wyraża się go 33 jako cel rachunkowości. Oznacza to. Zasada ciągłości działania wyraża przekonanie. Najważniejsze z nich 35 to : . a także . prowadzenia rachunku kosztów i ustalania wyniku finansowego. dokładnej i czytelnej dla jej użytkowników. Normy te. wyrażonego w reprodukcji kapitału jednostek gospodarczych. Zasada podstawy memoriałowej nakłada na jednostko gospodarcze obowiązek zaliczania do kosztów i przychodów okresów obrachunkowych tych operacji.zasada podmiotowości. Zasady te nie zostały ujęte w postaci standardów czy dyrektyw. bez względu na to. pomnażania zaangażowanego kapitału itp. normowania podstawowych zasad funkcjonowania systemu rachunkowości. wyceny aktywów i pasywów. . czy odbiorcy za nie zapłacili. to jest wyniku lub straty. Zasada ta wyraża się również w tym. z których można wyprowadzić pewne nadrzędne zasady. gdyż jednym z zadań rachunkowości jest ochrona interesów majątkowych i podatkowych otoczenia jednostki gospodarczej.zasada ostrożnej wyceny. że jednostka gospodarcza 36 będzie kontynuować swą działalność w przyszłości. . które są honorowane w poszczególnych standardach.zasada podstawy memoriałowej. .133 pieczania możliwości rozwojowych. określane są zazwyczaj jako powszechnie akceptowane zasady rachunkowości o za34 sięgu krajowym. Zróżnicowane zadania szczegółowe rachunkowości mają na swe źródło w jej ogólnym celu. Wiarygodność informacji płynących z rachunkowości musi być niepodważalna. europejskim i światowym. Doprowadziło to. W ramach tego pomiaru szczególne znaczenie ma zagadnienie wyniku finansowego. Ponadto konieczność ciągłego dostosowywania się jednostki gospodarczej i jej otoczenia do gry rynkowej zwiększa wyraźnie potrzeby informacyjne w tym zakresie. przyczym nie ma znaczenia. . że obliczając wynik finansowy bierzemy pod uwagę wszystkie przychody ze sprzedaży towarów. od wielkości zysku. Reprodukcja ta to warunek przetrwania i rozwoju.zasada periodyzacji. Jest nim pomiar wyniku działalności gospodarczej. by w kolejno następujących po sobie latach stosować jednolite (jednakowe) zasady grupowania operacji gospodarczych.zasada wiernego obrazu. do ciągle doskonalonego. Wynika to z uzależnienia skali i tempa pomnażania wartości gospodarczych. . co wymusza dostarczanie przez rachunkowość informacji wieloaspektowej. wyrobów i usług.

zasada podwójnego zapisu ( podwójnego księgowania ).zasada istotności. czyli podmiotach. a okresy – okresami obrachunkowymi.zasada powtarzanego zapisu. 2) okresy sprawozdawcze czyli poszczególne miesiące roku obrotowego. . aby pomiar ten nie spowodował zmian i przeinaczeń wyniku finansowego. . . w których mogą być realizowane zasady: podstawy memoriałowej i wiernego obrazu. „lepszy zysk mniejszy niż przesadzony”.zasada kompletności i chronologii zapisów. Jeżeli przerywamy naszą działalność wcześniej. Zasada periodyzacji czyli ujmowanie działalności jednostek gospodarczych w wyznaczonych odcinkach czasu.01 do 31. aby stan aktywów i pasywów w bilansie otwarcia następnego roku obrotowego był zgodny z ich stanem wykaza37 nym w bilansie zamknięcia na dzień kończący poprzedni rok obrotowy. Zasada periodyzacji tworzy ramy czasowe. Okresy obrachunkowe obejmują: 1) rok obrotowy czyli okres od 1.01 do 31. sytuacja na rynku zewnętrznym i wewnętrznym. zaś dla banku wierzytelność (należność). Zasada wiernego obrazu rzeczywistości nakłada na jednostki gospodarcze obowiązek odzwierciedlania w ich rachunkowości realnej sytuacji majątkowej i finansowej z uwzględnieniem różnych warunków zewnętrznych.01. I tak podjecie gotówki z rachunku bankowego do kasy dla jednostki gospodarczej jest wpłatą. takich jak: stopa inflacji. . organizacyjnym i prawnym.12 danego roku.zasada dokumentacji zapisów księgowych. Za rok obrotowy możemy przyjąć okres inny niż 1.12 bądź od daty rozpoczęcia działalności gospodarczej do 31.12 lub od 1. jak np. np. Zasadę tę konkretyzuje się poprzez przyjęcie pewnych konwencji. dotyczy takiej bieżącej wyceny majątku i kapitału jednostki gospodarczej . Daty te nazwane są momentami bilansowymi. do 31. które są pewnymi umownymi datami. 39 Oprócz tych głównych zasad wymieniane są też: . datę 31. gdy obejmuje on 12 kolejnych miesięcy.zasada zamkniętego zespołu kont syntetycznych. .05.12 danego roku.134 sporządzania sprawozdania finansowego tak. Są one wyodrębnione pod względem majątkowym. a zaciągnięcie kredytu 38 bankowego to dług (zobowiązanie). I dlatego operacje gospodarcze rozpatrywane są z punktu widzenia tej jednostki. Zasada podmiotowości polega na prowadzeniu rachunkowości w jednostkach gospodarczych. wahania giełdowe. Zasada ostrożnej wyceny zwana też zasadą ostrożności lub zasadą ostrożności kupieckiej.01 do 31. .: systematyczne odpisywanie w ciężar strat „niechodliwych” towarów. a strat – poniesionych i potencjalnych. obejmowanie rachunkiem wyników zysków zrealizowanych.12 zastępujemy data zakończenia działalności gospodarczej. W praktyce ujmuje się to w kilku regułach wyrażających się hasłami: „nie wyżej niż cena rynkowa”.: od 1.

zasada systematycznej kontroli oraz aktualizacji aktywów i pasywów za pomocą inwentaryzacji. ale być również ważnym elementem planowania i zarządzania. Jak widać rachunkowość w nowej sytuacji gospodarczej i politycznej ma spełniać różnorodne zadania. Ma nie tylko przedstawiać dane finansowe.135 . I właśnie temu podporządkowane są jej nadrzędne zasady. .zasada wiarygodności danych księgowych.zasada zgodności wewnętrznej ksiąg rachunkowych. . .

Micherda B. Warszawa 2002 5. Gmytrasiewicz M.. Warszawa 1971 16.. nr 1 i 2 3. D. Wydawnictwo Uczelniane AE. Rachunek kosztów w warunkach nowoczesnej techniki obliczeniowej. Zeszyty Naukowe AE Katowice Nr 135. Warszawa 1972 17. Messner Z. Warszawa 2005 11. Micherdy. PWE. Brzezin W. Micherda B. zadania i znaczenie rachunkowości w gospodarce narodowej.. Karmańska A.136 Bibliografia: 1. Difin. Rachunek kosztów jako instrument operatywnego zarządzania przedsiębiorstwem przemysłowym. Podstawy rachunkowości jednostek gospodarczych. System informacyjno-decyzyjny współczesnej rachunkowości. 1944 8. Prace Naukowe AE Wrocław Nr 690. Analityczna funkcja rachunkowości w okresie przejściowym do gospodarki rynkowej. pod red. Istota. Skrzywan S. Rachunkowość finansowa. PWE. B. Żyznowski T. Rachunkowość jednostek gospodarczych. Siwoń B. Współczesne tendencje rozwoju rachunku kosztów i wyników. PWE. Jaklik A. „Rachunkowość” 1977. Stowarzyszenie Księgowych w Polsce. Ogólna teoria rachunkowości.. Kamela-Sowińska A.. Teoretyczne podstawy rachunkowości. Zeszyty Naukowe AE. Warszawa 1997 4.. Messner Z.. Rachunkowość jako system informacyjny przedsiębiorstwa. Nowak E. Międzynarodowe standardy rachunkowości i ich znaczenie. Wydawnictwo Politechniki Częstochowskiej..... [w:] Podstawy rachunkowości. Wierzbicki T.. PWE. Podstawy rachunkowości.. Warszawa 1995 . Funkcje i struktura współczesnej rachunkowości.. Przedmiot i ogólny zakres zmian w rachunkowości.. Zeszyty Fundacji Własności Prywatnej Nr 2 7. Warszawa 1972 9. 1997 10. Burzym E. Nowak E. Wydawnictwo Naukowe PWN. Warszawa 1972 15. Seria Specjalna: Monografie Nr 129. 1994 14. Dobija M. Kraków 1992 6. Rachunkowość zarządcza i controlling. Warszawa 1994 12. PWN.. Częstochowa 1995 2. Wydawnictwo DIFIN. Micherda B... Wydawnictwo Naukowe PWN.. Prace Naukowe AE we Wrocławiu Nr 638 13. Misńska D.

s. op. s. Warszawa 1972. cit. Prace Naukowe AE we Wrocławiu Nr 638. 1997. 22 E. T. cit. s. „Rachunkowość jako system informacyjny przedsiębiorstwa”. 1994.18 W. „Rachunkowość” 1977.71 W. D. cit. op. Prace Naukowe AE Wrocław Nr 690. E. nr 1 i 2. Micherda. s.. s. Burzymowa. Podstawy rachunkowości.. Warszawa 1997. Messner. s. Burzymowa.79-81 Z. Nowak..78. Rachunkowość zarządcza i controlling. Warszawa 1994. Wydawnictwo Politechniki Częstochowskiej. Micherda. Funkcje i struktura współczesnej rachunkowości. Z. op. 9. s. op. op. s. op. Brzezin. 8 B. Nowak.46-47 E. s. s.33. 24-25 B. Siwoń. 17. cit.137 Przypisy 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 B. pod red. cit. s. op. Istota.24 S.5 A. Micherda.13 E. Częstochowa 1995. Micherda. 12. PWE. Messner. Współczesne tendencje rozwoju rachunku kosztów i wyników. Teoretyczne podstawy rachunkowości. Kraków 1992. Brzezin.35 T. op. 33-35 S. s. [w:] Podstawy rachunkowości. cit. B. PWN. A. cit. cit.41 E. 1944. PWE. 79 Z. Seria Specjalna: Monografie Nr 129.. s.cit. Żyznowski.3 E. s. Messner. Warszawa 1995. op. s.. Jaklik.. s. Warszawa 2005. s. Micherda. B. Nowak. 33 Z. Misńska. Jaklik. Zeszyty Naukowe AE. s.. s. s. Warszawa 1971.. Nowak. s. B. Wydawnictwo Naukowe PWN. s.17.. Analityczna funkcja rachunkowości w okresie przejściowym do gospodarki rynkowej. Stowarzyszenie Księgowych w Polsce. cit. Micherda. s. System informacyjno-decyzyjny współczesnej rachunkowości. s. B. op.. op.22 B. Messner.. B. 14 Z. „Międzynarodowe standardy rachunkowości i ich znaczenie”. Rachunek kosztów jako instrument operatywnego zarządzania przedsiębiorstwem przemysłowym. Wierzbicki. s. Funkcje i struktura współczesnej rachunkowości.18 M.3 A.. Wydawnictwo Uczelniane AE. Skrzywan. Dobija. Nowak. PWE. s. Difin. Warszawa 1972. Warszawa 1972. Podstawy rachunkowości jednostek gospodarczych. Rachunkowość jednostek gospodarczych. op. Micherdy. Micherda. cit.77. 33 E. Messner. . zadania i znaczenie rachunkowości w gospodarce narodowej. Skrzywan. Ogólna teoria rachunkowości. Rachunek kosztów w warunkach nowoczesnej techniki obliczeniowej. cit. op. Wydawnictwo Naukowe PWN. cit. Jaklik.. PWE. s. Zeszyty Naukowe AE Katowice Nr 135.

B. Jaklik. s. op. 14-15 T. Olchowicz. B. s. s.. Wydawnictwo DIFIN. s. Jaklik. Rachunkowość finansowa. Micherda. cit.. Przedmiot i ogólny zakres zmian w rachunkowości. Gmytrasiewicz. Zeszyty Fundacji Własności Prywatnej Nr 2. s. s. cit. Żyznowski. 10 A. s.138 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 M. s.. op. cit. Micherda. B. cit. cit. I. s. cit. Micherda. Kamela-Sowińska. 16 A. op. cit... 9-10 M. 14 A. Warszawa 1997 A. 10 A. Micherda. B. 9-10 A. Micherda. Jaklik.. s. Micherda. op. Jaklik. op. B.. B. Micherda. cit. Gmytrasiewicz. Jaklik. A. op. cit. op. op. Karmańska. B.. Jaklik. 21 A. 32 .. op. 9 A. Jaklik.