You are on page 1of 66

BUDYNKI STALOWE

W EUROPIE
Jednokondygnacyjne
konstrukcje stalowe
Cz 3: Oddziaywania

Jednokondygnacyjne
konstrukcje stalowe
Cz 3: Oddziaywania

3 - ii

Cz 3: Oddziaywania

PRZEDMOWA
Niniejsza publikacja stanowi cz trzeci przewodnika projektanta zatytuowanego
Jednokondygnacyjne konstrukcje stalowe.
Przewodnik Jednokondygnacyjne konstrukcje stalowe skada si z nastpujcych 11 czci:
Cz 1:
Cz 2:
Cz 3:
Cz 4:
Cz 5:
Cz 6:
Cz 7:
Cz 8:
Cz 9:
Cz 10:
Cz 11:

Poradnik architekta
Projekt koncepcyjny
Oddziaywania
Projekt wykonawczy ram portalowych
Projekt wykonawczy kratownic
Projekt wykonawczy supw zoonych
Inynieria poarowa
Przegrody zewntrzne budynku
Wprowadzenie do oprogramowania komputerowego
Wzorcowa specyfikacja konstrukcji
Poczenia zginane

Jednokondygnacyjne konstrukcje stalowe to jeden z dwch przewodnikw projektanta.


Drugi przewodnik nosi tytu Wielokondygnacyjne konstrukcje stalowe.
Obydwa przewodniki projektanta powstay w ramach europejskiego projektu Wspieranie
rozwoju rynku ksztatownikw na potrzeby hal przemysowych i niskich budynkw
(SECHALO) RFS2-CT-2008-0030.
Przewodniki projektanta zostay opracowane pod kierownictwem firm ArcelorMittal,
Peiner Trger oraz Corus. Tre techniczna zostaa przygotowana przez orodki
badawcze CTICM oraz SCI wsppracujce w ramach joint venture Steel Alliance.

3 - iii

Cz 3: Oddziaywania

3 - iv

Cz 3: Oddziaywania

Spis treci
Nr strony
PRZEDMOWA

iii

STRESZCZENIE

vi

WPROWADZENIE

FILOZOFIA BEZPIECZESTWA WEDUG NORMY EN 1990


2.1 Oglny format sprawdzania
2.2 Stany graniczne nonoci i stany graniczne uytkowalnoci
2.3 Wartoci charakterystyczne i wartoci obliczeniowe oddziaywa

2
2
2
3

KOMBINACJE ODDZIAYWA
3.1 Oglne
3.2 Kombinacje ULS
3.3 Kombinacje SLS

5
5
5
7

ODDZIAYWANIA STAE

OBCIENIA KONSTRUKCJI

10

OBCIENIA UYTKOWE
6.1 Oglne
6.2 Oddziaywania wywoane dwignicami zgodnie z norm EN 1991-3
6.3 Obcienia poziome na attykach

11
11
12
17

OBCIENIA NIEGIEM
7.1 Oglne
7.2 Metodologia

18
18
18

ODDZIAYWANIA WIATRU
8.1 Oglne
8.2 Metodologia
8.3 Schematy blokowe

24
24
24
33

WPYW TEMPERATURY

34

LITERATURA

35

ZACZNIK A Przykad praktyczny: Obcienie niegiem budynku


jednokondygnacyjnego

37

ZACZNIK B Przykad praktyczny: Oddziaywanie wiatru na budynek


jednokondygnacyjny

48

3-v

Cz 3: Oddziaywania

STRESZCZENIE
Niniejszy dokument zawiera wytyczne dotyczce okrelania oddziaywa na budynek
jednokondygnacyjny, zgodnie z normami EN 1990 i EN 1991. Po krtkim opisie
oglnego formatu projektowania metod stanw granicznych podano w niniejszym
przewodniku informacje dotyczce wyznaczania oddziaywa staych, zmiennych i ich
kombinacji. Wyznaczanie obcienia niegiem oraz obliczanie oddziaywania wiatru
opisano i podsumowano w kompletnych schematach blokowych. Zamieszczono rwnie
proste przykady praktyczne zwizane z obcieniem niegiem i oddziaywaniem wiatru.

3 - vi

Cz 3: Oddziaywania

WPROWADZENIE
Niniejszy przewodnik zawiera podstawowe informacje o wyznaczaniu oddziaywa
obliczeniowych na budynek jednokondygnacyjny. Opisano w nim podstawy
projektowania w nawizaniu do metody stanw granicznych oraz metody
wspczynnikw czciowych, zgodnie z nastpujcymi czciami Eurokodw:
EN 1990: Podstawy projektowania konstrukcji[1].
EN 1991: Oddziaywania na konstrukcje
-

Cz 1-1: Oddziaywania oglne Ciar objtociowy,


ciar-wasny, obcienia uytkowe w budynkach[2].

Cz 1-3: Oddziaywania oglne Obcienia niegiem[3]

Cz 1-4: Oddziaywania oglne Oddziaywania wiatru[4]

Cz 1-5: Oddziaywania oglne Oddziaywania termiczne[5]

Cz 3: Oddziaywania wywoane dwignicami i maszynami.[6]

Przewodnik jest wyczerpujc prezentacj zasad projektowania budynkw


jednokondygnacyjnych-w odniesieniu do odpowiednich paragrafw, tabel oraz
wykresw zawartych w Eurokodach.
Dodatkowe informacje mona znale w pozycjach rdowych [7][8].

3-1

Cz 3: Oddziaywania

FILOZOFIA BEZPIECZESTWA WEDUG


NORMY EN 1990

2.1

Oglny format sprawdzania


Wyrnia si stany
uytkowalnoci (SLS).

graniczne

nonoci

(ULS)

stany

graniczne

Stany graniczne nonoci s zwizane z nastpujcymi sytuacjami obliczeniowymi:


Trwae sytuacje obliczeniowe (warunki normalnego uytkowania)
Przejciowe sytuacje obliczeniowe (tymczasowe warunki uytkowania
konstrukcji, np. podczas wykonywania konstrukcji, napraw itp.)
Wyjtkowe sytuacje obliczeniowe (wyjtkowe warunki uytkowania
konstrukcji)
Sytuacje obliczeniowe dla oddziaywa sejsmicznych (warunki uytkowania
konstrukcji poddanych zjawiskom sejsmicznym). Zjawiska te s omwione
w normie EN 1998[9]i wykraczaj poza zakres niniejszego przewodnika.
Stany graniczne uytkowalnoci dotycz funkcjonowania konstrukcji
w warunkach normalnego uytkowania, komfortu ludzi i wygldu budynku.
Sprawdzanie naley przeprowadzi dla wszystkich stosownych sytuacji
obliczeniowych i przypadkw obcie.

2.2

Stany graniczne nonoci i stany graniczne


uytkowalnoci

2.2.1

Stany graniczne nonoci (ULS)


Do stanw granicznych nonoci zalicza si stany dotyczce bezpieczestwa
ludzi i/lub bezpieczestwa konstrukcji. Konstrukcja musi zosta sprawdzona
metod stanw granicznych nonoci (ULS) w przypadku moliwoci:
Utraty rwnowagi caoci lub jakiejkolwiek jej czci (EQU)
Zniszczenia w wyniku nadmiernego odksztacenia, zerwania, utraty
statecznoci caoci konstrukcji lub jakiejkolwiek jej czci (STR)
Zniszczenia lub nadmiernego odksztacenia podoa (GEO)
Zniszczenia spowodowanego zmczeniem lub innymi zjawiskami
zalenymi od czasu (FAT).

3-2

Cz 3: Oddziaywania
2.2.2

Stany graniczne uytkowalnoci (SLS)


Konstrukcja powinna zosta sprawdzona metod stanw granicznych
uytkowalnoci (SLS) w przypadku moliwoci wystpienia:
Odksztace majcych wpyw na wygld, komfort uytkownikw lub
funkcjonowanie konstrukcji
Drga powodujcych dyskomfort u ludzi lub ograniczajcych funkcjonaln
efektywno konstrukcji
Uszkodze, ktre mog niekorzystnie wpyn na wygld, trwao lub
funkcjonowanie konstrukcji

2.3

Wartoci charakterystyczne i wartoci


obliczeniowe oddziaywa

2.3.1

Oglne
Oddziaywania s nastpujco klasyfikowane ze wzgldu na zmienno w czasie:
Oddziaywania stae (G), np. ciar-wasny konstrukcji, stae wyposaenie itp.
Oddziaywania zmienne (Q), np. obcienia uytkowe, oddziaywania
wiatru, obcienia niegiem itp.
Oddziaywania wyjtkowe (A), np. wybuchy, uderzenia pojazdami itp.
Pewne oddziaywania mog by uznane za oddziaywania wyjtkowe i/lub
zmienne, np. oddziaywania sejsmiczne, obcienia niegiem, oddziaywania
wiatru w niektrych sytuacjach obliczeniowych.

2.3.2

Wartoci charakterystyczne oddziaywa


Warto charakterystyczna (Fk) oddziaywania to jego gwna warto
reprezentatywna. W zwizku z tym, e warto ta moe zosta zdefiniowana
w sposb statystyczny, wybiera si j tak, aby odpowiadaa zalecanemu
prawdopodobiestwu niewykraczania na niekorzystn stron podczas okresu
referencyjnego, biorc pod uwag obliczeniowy okres uytkowania konstrukcji.
Te wartoci charakterystyczne s okrelone w rnych czciach normy EN 1991.

2.3.3

Obliczeniowe wartoci oddziaywa


Obliczeniowa warto Fd oddziaywania F moe by wyraona oglnie jako:
Fd = f Fk
gdzie:
Fk

to warto charakterystyczna oddziaywania

to wspczynnik czciowy oddziaywania

wynosi 1,00, 0, 1 lub 2

3-3

Cz 3: Oddziaywania
2.3.4

Wspczynniki czciowe
Wspczynniki czciowe s wykorzystywane do weryfikacji konstrukcji
metodami stanw granicznych nonoci (ULS) i uytkowalnoci (SLS).
Powinny one pochodzi z Zacznika A1 normy EN 1990, lub z normy
EN 1991 albo z odpowiedniego Zacznika krajowego.

2.3.5

Wspczynniki
W kombinacjach oddziaywa wspczynniki maj zastosowanie do oddziaywa
zmiennych w celu uwzgldnienia zmniejszonego prawdopodobiestwa
jednoczesnego wystpienia ich wartoci charakterystycznych.
Zalecane wartoci wspczynnikw dla budynkw naley pobra z tabeli A1.1
w Zaczniku A1 normy EN 1990 lub z normy EN 1991 albo z odpowiedniego
Zacznika krajowego.

3-4

Cz 3: Oddziaywania

KOMBINACJE ODDZIAYWA

3.1

Oglne
Poszczeglne oddziaywania powinny by czone, tak aby nie przekraczay
stanu granicznego dla odpowiednich sytuacji obliczeniowych.
Oddziaywania, ktre nie mog wystpi jednoczenie, np. z przyczyn fizycznych,
nie powinny by analizowane razem w tej samej kombinacji.
W zalenoci od przeznaczenia budynku, jego formy i lokalizacji, kombinacje
oddziaywa mog by oparte na nie wicej ni dwch zmiennych
oddziaywaniach patrz uwaga 1 w normie EN 1990, A1.2.1(1). Dodatkowe
informacje mog by podane w Zaczniku krajowym.

3.2

Kombinacje ULS

3.2.1

Rwnowaga statyczna
Aby sprawdzi stan graniczny rwnowagi statycznej konstrukcji (EQU),
naley upewni si, e:
Ed,dst Ed,stb
gdzie:
Ed,dst to warto obliczeniowa wpywu oddziaywa destabilizujcych
Ed,stb to warto obliczeniowa wpywu oddziaywa stabilizujcych

3.2.2

Zerwanie lub nadmierne odksztacenie elementu


Aby sprawdzi stan graniczny zerwania lub nadmiernego odksztacenia
ksztatownika, elementu konstrukcji lub poczenia (STR i/lub GEO), naley
si upewni, e:
Ed Rd
gdzie:
Ed

to warto obliczeniowa wpywu oddziaywa

Rd

to warto obliczeniowa odpowiadajcej nonoci

Kada kombinacja oddziaywa powinna zawiera gwne oddziaywanie


zmienne lub oddziaywanie wyjtkowe.

3-5

Cz 3: Oddziaywania
3.2.3

Kombinacje oddziaywa dla trwaych lub przejciowych sytuacji


obliczeniowych
Zgodnie z 6.4.3.2(3) normy EN 1990 kombinacje oddziaywa mog by
wyprowadzone z wyraenia (6.10) lub z wyrae (6.10a i 6.10b tego, ktre
jest bardziej obciajce). Wybr jednego z tych dwch ukadw wyrae
moe zosta narzucony przez Zacznik krajowy.
Zazwyczaj wyraenie (6.10) jest zachowawcze w porwnaniu z par wyrae
(6.10a i 6.10b), ale prowadzi ono do zmniejszenia liczby analizowanych
kombinacji.
Gwne
oddziaywanie
zmienne

Oddziaywania
stae

Towarzyszce
oddziaywania
zmienne

Ed =

G, jGk, j

Q,1Qk,1

Q,i 0,iQk,i

(6.10)

Ed =

G, jGk, j

0,1 Q,1Qk,1

Q,i 0,iQk,i

(6.10a)

Ed =

G, jGk, j

Q,1Qk,1

Q,i 0,iQk,i

(6.10b)

j 1

j 1

j 1

i >1

i >1

i >1

Wartoci wielkoci Gk oraz Qk podano w normie EN 1991 lub w Zaczniku


krajowym do tej normy.
Wartoci wielkoci G oraz Q podano dla rwnowagi statycznej (EQU)
w tabeli A1.2(A), a dla zerwania (STR i/lub GEO) w tabelach A1.2(B)
i A1.2(C) pochodzcych z normy EN 1990 lub w Zaczniku krajowym.
Zalecane wartoci wspczynnikw czciowych podano w Tabeli 3.1.
Tabela 3.1

Zalecane wartoci wspczynnikw czciowych

Tabela
(EN 1990)

Stan
graniczny

Gj,inf

Gj,sup

Q,1 = Q,I

Q,1 = Q,I

A1.2(A)

EQU

0,90

1,10

1,50

1,50

A1.2(B)

STR/GEO

1,00

1,35

1,50

1,50

A1.2(C)

STR/GEO

1,00

1,00

1,30

1,30

Wspczynniki 0 podano w tabeli A1.1 normy EN 1990 lub w Zaczniku


krajowym do tej normy. Ten wspczynnik zmienia si pomidzy 0,5 a 1 z wyjtkiem
dachw kategorii H (0 = 0).

3-6

Cz 3: Oddziaywania

to wspczynnik redukcyjny dla obcie staych. Zgodnie z tabel A1.2(B)


normy EN 1990 jego zalecana warto dla budynkw wynosi = 0,85.
W Zaczniku krajowym moe by okrelona inna warto.
Na przykad zgodnie z wyraeniem 6.10:
1. Gdy nieg jest gwnym oddziaywaniem zmiennym:

Ed = 1,35 G + 1,5 S + (1,5 0,6) W = 1,35 G + 1,5 S + 0,9 W


2. Gdy wiatr jest gwnym oddziaywaniem zmiennym:

Ed = 1,35 G + 1,5 W + (1,5 0,5) S = 1,35 G + 1,5 W + 0,75 S


3.2.4

Kombinacje oddziaywa dla wyjtkowych sytuacji obliczeniowych


Kombinacje oddziaywa dla wyjtkowych sytuacji obliczeniowych powinny
zawiera jawne oddziaywanie wyjtkowe lub odnosi si do sytuacji po
wystpieniu wyjtkowego zdarzenia.
Oddziaywania
stae

Ed =

Gk, j
j 1

Gwne
oddziaywanie
zmienne

Oddziaywanie
wyjtkowe
+

Ad

( 1,1 lub 2,1 )


Qk,1

Towarzyszce
oddziaywania
zmienne
+

Q,i 0,iQk,i
i >1

Wybr pomidzy 1,1Qk,1 lub 2,1Qk,1 powinien zalee od danej wyjtkowej


sytuacji obliczeniowej. Wskazwki podano w normie EN 1990 lub w Zaczniku
krajowym do tej normy.

3.3

Kombinacje SLS

3.3.1

Stan graniczny uytkowalnoci


Aby sprawdzi stan graniczny uytkowalnoci, naley si upewni, e:

Ed Cd
gdzie:

Ed

to warto obliczeniowa wpywu oddziaywa okrelona w kryterium


uytkowalnoci,

Cd

to graniczna warto obliczeniowa odpowiedniego kryterium


uytkowalnoci.

3-7

Cz 3: Oddziaywania
3.3.2

Kombinacja charakterystyczna
Kombinacja charakterystyczna jest zwykle wykorzystywana w przypadku
nieodwracalnych stanw granicznych.
Gwne
oddziaywanie
zmienne

Oddziaywania
stae

Gk, j

Ed =

j 1

Qk,1

Towarzyszce
oddziaywania
zmienne
+

0,iQk,i
i >1

Na przykad:

Ed = G + S + 0,6 W
Ed = G + W + 0,5 S
3.3.3

Kombinacja czsta
Kombinacja czsta jest zwykle wykorzystywana w przypadku odwracalnych
stanw granicznych.
Gwne
oddziaywanie
zmienne

Oddziaywania
stae

Gk, j

Ed =

j 1

1,1Qk,1

Towarzyszce
oddziaywania
zmienne
+

2,iQk,i
i >1

Na przykad:
(2 = 0 dla oddziaywania wiatru)

Ed = G + 0,2 S

Ed = G + 0,2 W (2 = 0 dla obcienia niegiem)


3.3.4

Kombinacja quasi-staa
Kombinacja quasi-staa wykorzystywana jest zwykle w przypadku dugotrwaych
zjawisk i ze wzgldu na wygld konstrukcji.
Oddziaywania
stae

Ed =

Gk, j
j 1

Oddziaywania
zmienne
+

2,iQk,i
i >1

Na przykad:

Ed = G (gdy 2 = 0 zarwno dla oddziaywania wiatru, jak i dla obcienia niegiem)

3-8

Cz 3: Oddziaywania

ODDZIAYWANIA STAE
Ciar wasny konstrukcji stanowi zasadniczo gwne obcienie stae. Powinien
on by klasyfikowany jako oddziaywanie stae umiejscowione. W wikszoci
przypadkw powinien by on reprezentowany przez pojedyncz warto
charakterystyczn.
W kombinacjach oddziaywa cakowity ciar wasny elementw konstrukcyjnych
i niekonstrukcyjnych, cznie ze staymi instalacjami, powinien by przyjmowany
jako pojedyncze oddziaywanie.
Do elementw niekonstrukcyjnych zalicza si zadaszenia, powierzchnie, pokrycia,
cianki dziaowe i wykadziny, porcze, bariery ochronne, balustrady, okadziny
cian, podwieszane sufity, izolacj termiczn, urzdzenia zamocowane na stae
i wszystkie stae instalacje (urzdzenia grzewcze, wentylacyjne, elektryczne
i klimatyzacyjne, rury bez ich zawartoci, kanay i rurki kablowe).
Wartoci charakterystyczne ciaru wasnego powinny by okrelone na podstawie
wymiarw i ciaru objtociowego elementw.
Wartoci ciaru objtociowego materiaw konstrukcyjnych podano w normie
EN 1991-1-1, Zacznik A (tabele od A.1 do A.5).
Na przykad:
Stal:

= od 77,0 do 78,5 kN/m3

Aluminium:

= 27,0 kN/m3

W przypadku elementw wyprodukowanych (fasady, sufity i inne wyposaenie


budynkw) dane mog by podane przez producenta.

3-9

Cz 3: Oddziaywania

OBCIENIA KONSTRUKCJI
W normie EN 1991-1-6 podano zasady wyznaczania oddziaywa podczas
wykonywania konstrukcji. Zarwno w przypadku stanw granicznych
uytkowalnoci jak i stanw granicznych nonoci wymagana jest weryfikacja.
W tabeli 4.1 zdefiniowano obcienia konstrukcji, ktre musz zosta
uwzgldnione:
Personel i narzdzia rczne (Qca)
Magazyn sprztu ruchomego (Qcb)
Wyposaenie tymczasowe (Qcc)
Ruchome cikie maszyny i urzdzenia (Qcd)
Nagromadzenie odpadw (Qce)
Obcienia wywierane przez czci konstrukcji w stanie tymczasowym (Qcf).
Zalecane wartoci s podane w tej samej tabeli, ale mog te by podane
w Zaczniku krajowym.
W budynkach jednokondygnacyjnych przykadem obcienia konstrukcji moe
by ciar wizek okadzin wywierany na konstrukcj przed montaem okadzin.

3 - 10

Cz 3: Oddziaywania

OBCIENIA UYTKOWE

6.1

Oglne
Zasadniczo obcienia uytkowe budynkw powinny by klasyfikowane jako
oddziaywania zmienne. Wynikaj one z uytkowania i zajmowania. Zalicza
si do nich zwyke uytkowanie przez ludzi oraz zajmowanie przestrzeni przez
meble, przedmioty ruchome i pojazdy z przewidywaniem zdarze rzadko
wystpujcych (koncentracja ludzi lub mebli, chwilowe przestawianie lub
ukadanie przedmiotw w stosy itp.). Przenone ciany dziaowe naley
traktowa jako obcienia uytkowe.
Obcienia uytkowe mog by modelowane jako obcienia rwnomiernie
rozoone, obcienia liniowe lub obcienia skupione dziaajce na dachach
lub stropach, lub jako kombinacja tych obcie.
Powierzchnie stropw i dachw w budynkach s podzielone na kategorie
zgodnie z ich uytkowaniem (norma EN 1991-1-1, Tabela 6.1). Wartoci
charakterystyczne qk (obcienie rozoone rwnomiernie) i Qk (obcienie
skupione) zwizane z tymi kategoriami podano w tabeli 6.2 normy
EN 1991-1-1 lub w odpowiednim Zaczniku krajowym.
W przypadku projektowania pojedynczego stropu lub dachu obcienie
uytkowe powinno by uwzgldnione jako oddziaywanie nieumiejscowione
wywierane na najbardziej niekorzystn cz powierzchni wpywu analizowanych
skutkw oddziaywania.
W przypadku obcie uytkowych na stropach i dostpnych dachach warto
charakterystyczna qk moe zosta pomnoona przez wspczynniki redukcyjne
ze wzgldu na obcion powierzchni oraz liczb kondygnacji (EN 1991-1-1,
6.3.1.2). Wicej informacji podano w rozdziale 6 przewodnika Wielokondygnacyjne
konstrukcje stalowe. Cz 3: Oddziaywania[10].
Wartoci charakterystyczne obcie uytkowych s okrelone w paragrafie
6.3 normy EN 1991-1-1 w nastpujcy sposb:
6.3.1 Powierzchnie mieszkalne, socjalne, handlowe i administracyjne
6.3.2 Powierzchnie skadowania i dziaalnoci przemysowej
6.3.3 Garae i powierzchnie przeznaczone do ruchu pojazdw
6.3.4 Dachy

3 - 11

Cz 3: Oddziaywania

6.2

Oddziaywania wywoane dwignicami zgodnie


z norm EN 1991-3

6.2.1

Oglne
Wikszo budynkw przemysowych musi by wyposaona w urzdzenia
transportu bliskiego umoliwiajce przemieszczanie i transport adunkw
w obrbie budynku. Na rysunku 6.1 pokazano typow dwignic wykorzystywan
w budynkach przemysowych wraz z gwnymi podzespoami.
Jednym z dogodnych rozwiza jest instalacja dwignic. Konstrukcja poddawana
jest obcieniom zarwno pionowym jak i bocznym. Takie oddziaywania mog
sta si dominujce dla danej konstrukcji.
Okrelenie oddziaywa wywoywanych przez dwignice jest spraw zoon,
gdy skada si na nie wiele parametrw, takich jak:
Ciar dwignicy i dopuszczalne obcienie robocze
Sztywno zarwno konstrukcji dwignicy, jak i dwigarw jezdnych
Szybko i przypieszenie dwignicy
Konstrukcja dwignicy (napdy k, systemy prowadzce itd.).
Charakterystyka dwignicy musi zasadniczo zosta dostarczona przez jej producenta.
7

2
4
8
3
7

7
5

1
2
3
4

O k
Wzek
Gwne dwigary dwignicy
Wzek suwnicy

5
6
7
8

Jednostka napdu silnikowego


Hak
Osie belek jezdnych
O k

Rysunek 6.1 Gwne podzespoy dwignicy

Oddziaywania te okrelono w normie EN 1991-3 Oddziaywania na konstrukcje


Oddziaywania wywoane dwignicami i maszynami.
Oddziaywania zmienne wywoane prac dwignicy dziel si na:
Oddziaywania zmienne pionowe wywoane przez ciar wasny dwignicy
oraz podnoszony adunek
Oddziaywania zmienne poziome spowodowane przyspieszaniem bd
hamowaniem, przekrzywieniem lub innymi zjawiskami dynamicznymi.
3 - 12

Cz 3: Oddziaywania
6.2.2

Oddziaywania pionowe
Oddziaywania pionowe obejmuj obcienia statyczne (ciar wasny dwignicy,
dopuszczalne obcienie robocze, zblocze hakowe itd.).
Rozkad tych obcie statycznych przyjmuje si zazwyczaj na podstawie
belek swobodnie podpartych, z uwzgldnieniem zarwno dwigarw gwnych,
jak i belek drugorzdnych ponad wzkami.
Zwykle przyjmuje si, e dwa pooenia wzka suwnicy powoduj najgorszy
rozkad obcie na torze jezdnym suwnicy: wzek suwnicy znajdujcy si
w poowie rozpitoci dwignicy lub wzek suwnicy znajdujcy si w minimalnej
odlegoci zblienia haka do toru jezdnego suwnicy.
Rozpatrzenie obu pooe wzka suwnicy prowadzi do uzyskania maksymalnego
i minimalnego obcienia na koo dziaajcego na tor jezdny suwnicy.
Naley rwnie uwzgldni mimorodowo przyoenia tych obcie przyjmowan
na og jako gwki szyny.
W celu uwzgldnienia niektrych zjawisk, takich jak uderzenie k na stykach
szynowych, zuycie szyny i k, opuszczanie lub podnoszenie obcienia
roboczego itd., powysze wartoci oddziaywania statycznego korygowane s
przez wspczynniki dynamiczne.
W przypadku oddziaywania pionowego wspczynniki dynamiczne oznaczane
s symbolami od 1 do 4 (patrz tabela 2.4 normy EN 1991-3).

6.2.3

Oddziaywania poziome
Naley uwzgldni nastpujce rodzaje si poziomych:
siy poziome spowodowane przyspieszaniem i zwalnianiem dwignicy
wzgldem jej ruchu wzdu belek jezdnych,
siy poziome spowodowane przyspieszaniem i zwalnianiem wzka suwnicy
wzgldem jego ruchu wzdu pomostu dwignicy,
siy poziome wywoywane przekrzywieniem dwignicy wzgldem jej ruchu
wzdu belki jezdnej,
siy buforowe zwizane z ruchem dwignicy,
siy buforowe zwizane z ruchem wzka suwnicy.
Jednoczenie naley analizowa tylko jeden z 5 powyszych rodzajw si
poziomych. Zazwyczaj przyjmuje si, e pita sia obejmuje trzeci. Ostatnie
dwie siy uwaa si za siy wyjtkowe.

3 - 13

Cz 3: Oddziaywania
Nastpujce szczegy zwizane z pierwszymi dwoma rodzajami si brane s
na og pod uwag przy konfiguracjach wymiarowania toru jezdnego dwignicy:
1. Siy wywoywane przyspieszaniem i zwalnianiem dwignicy wzdu
toru jezdnego dwignicy.
Dziaaj one na powierzchni styku pomidzy szyn a koem. Naley je
powikszy, stosujc wspczynnik dynamiczny 5 (patrz tabela 2.6 normy
EN 1991-3), ktrego warto moe wynosi od 1,0 do 3,0. Na og
przyjmuje si, e warto 1,5 jest odpowiednia. Siy te skadaj si z si
wzdunych (K1 oraz K2) i si poprzecznych (HT,1 oraz HT,2), jak pokazano
na rysunku 6.2.
Siy wzdune odpowiadaj wypadkowej sile napdowej K; sia ta musi by
przenoszona przez napdzane koa bez polizgu, nawet gdy dwignica
porusza si bez obcienia roboczego.
Wypadkowa siy napdowej nie przechodzi przez rodek masy S, wywoujc
par si generujc moment przekrzywiajcy za kadym razem, gdy
dwignica przypiesza lub hamuje. Moment ten jest rozdzielany na kady
tor jezdny zgodnie z jego odlegoci od rodka masy.
1

2
HT,2

HT,1
S

M
HT,1

HT,2

ls

3
K1

K=K1+K2

1 l

2 l

3
K2

l
1
2
3

Szyna
Szyna
Koa napdzane

Rysunek 6.2 Siy przyspieszenia

Siy spowodowane przekrzywieniem dwignicy wzgldem jej ruchu


wzdu belki jezdnej
Siy opisane poniej wynikaj z jazdy skonej dwignicy w momencie, kiedy
z jakiego powodu przyjmuje on pozycj przekrzywion i porusza si ukonie,
dopki element prowadzcy nie wejdzie w kontakt z bokiem szyny.
Sia boczna dziaajca na bok szyny zwiksza si, osigajc warto szczytow
S; dziki dziaaniu tej siy dwignica powraca do prawidowego kierunku
jazdy, przynajmniej tymczasowo.
Systemem prowadzcym mog by specjalne rolki prowadzce lub
konierze k jezdnych.
Obliczenie odpowiednich si zaley od rodzaju ukadu napdowego (jednostki
napdowe bez synchronizacji napdzanych k jezdnych lub centralna
jednostka napdowa poczona z koami), ustalenia k zgodnie z ruchem
bocznym oraz pooenia chwilowego rodka obrotu.
3 - 14

Cz 3: Oddziaywania
Siy wynikajce z przekrzywienia skadaj si z si wzdunych i si poprzecznych,
jak pokazano na rysunku 6.3.
Obcienia te dziaaj przy kadym kole (HS,i,j,k) a sia prowadzca S (zwana
rwnie si kierujc) dziaa przy systemie prowadzcym.
W przypadku si HS,i,j,k indeksy oznaczaj:
S przekrzywienie,
i belka jezdna,
j para k (numer 1 oznacza par najbardziej oddalon od rodka obrotu),
k kierunek siy L w przypadku dziaania wzdunego lub T w przypadku
dziaania poprzecznego.
Sia S rwnoway sum si poprzecznych.
i=1

i=2

h
aext

ej

HS,1,j,T

HS,2,j,T

j
HS,1,j,L

HS,2,j,L

1
2
3

jest ktem przekrzywienia

1 l

1
i=1
j=1

HS,1,1,T

j=2

HS,1,2,T

i
j

2 l
i=2

HS,2,1,T

HS,2,2,T

5
6
HS,1,2,L

HS,2,2,L

Rysunek 6.3 Siy wynikajce z przekrzywienia

3 - 15

System prowadzcy
Kierunek ruchu
Chwilowy rodek obrotu
= szyny
= pary k

Cz 3: Oddziaywania
6.2.4

Inne obcienia lub siy


W celu przedstawienia penego obrazu obcie zwizanych z prac dwignic
naley koniecznie wspomnie:
1. Oddziaywanie wiatru na konstrukcj dwignicy oraz adunek
Na og uwzgldnia si wiatr o prdkoci 20 m/s, jeeli analizowany jest
razem z adunkiem (zastosowanie zewntrzne).
2. Obcienia prbne
-

Prbne obcienie dynamiczne: co najmniej 110% udwigu


znamionowego pomnoonego przez wspczynnik dynamiczny 6
(patrz norma EN 1991-3, 2.10 (4)).

Prbne obcienie statyczne: co najmniej 125% udwigu


znamionowego bez zastosowania wspczynnika dynamicznego.

3. Oddziaywania wyjtkowe
-

Sia odchylajca: gdy adunek lub zawiesie dwignicy wchodzi


w kolizj z przeszkod.

Oraz jeeli dotyczy: uszkodzenie mechaniczne (uszkodzenie jednego


hamulca, uszkodzenie osi koa itp.).

6.2.5 Oddziaywanie wielu dwignic


Czsto w jednym budynku znajduje si wicej dwignic; mog one porusza si
po tym samym torze jezdnym lub na kilku poziomach w tej samej nawie bd
w budynkach wielonawowych.
Oddziaywanie wielu dwignic naley analizowa w najbardziej niekorzystnym
pooeniu:
toru jezdnego dwignicy,
konstrukcji nonej.
Tabela 6.1

Zalecana maksymalna liczba dwignic jak naley podda


analizie w najbardziej niekorzystnym pooeniu
Liczba dwignic
na kadym torze
jezdnym

Liczba dwignic
w kadej nawie
hali

Liczba dwignic w budynkach


wielonawowych

Pionowe

Poziome

Oddziaywanie
dwignicy

W przypadku oddziaywa poziomych dwignicy dopuszczalne jest ograniczenie


liczby dwignic oddziaujcych wraz z adunkiem do dwch; w przypadku
oddziaywa pionowych liczba dwignic waha si od dwch do czterech.
Niemniej jednak, naley uwzgldni oddziaywanie dwigw nieobcionych,
jeeli znajduj si w niekorzystnym pooeniu.
3 - 16

Cz 3: Oddziaywania

6.3

Obcienia poziome na attykach


Wartoci charakterystyczne obcie liniowych qk dziaajcych na wysokoci
cian dziaowych lub attyk, ale nie wyszej ni 1,20 m, powinny by
przyjmowane z tabeli 6.12 normy EN 1991-1-1 lub z Zacznika krajowego.

3 - 17

Cz 3: Oddziaywania

OBCIENIA NIEGIEM

7.1

Oglne
Niniejszy dokument zawiera wytyczne dotyczce wyznaczania wartoci obcie
niegiem, ktre naley wykorzystywa w przypadku typowego budynku
jednokondygnacyjnego, zgodnie z norm EN 1991-1-3. Procedur projektow
przedstawiono na schemacie blokowym (rysunek 7.5). Przykad praktyczny
ilustrujcy wyznaczanie obcie niegiem budynku jednokondygnacyjnego
podano w Zaczniku A.
Wytyczne te nie dotycz terenw znajdujcych si na wysokoci powyej 1500 m
(jeli nie okrelono inaczej).
Obcienia niegiem powinny by klasyfikowane jako oddziaywania zmienne
umiejscowione, jeli nie podano inaczej w normie EN 1991-1-3. W szczeglnych
warunkach, takich jak wyjtkowe obcienia niegiem i/lub obcienia spowodowane
wyjtkowymi naniesieniami niegu, obcienia niegiem mog by traktowane
jako oddziaywania wyjtkowe, w zalenoci od pooenia geograficznego.
Obcienia niegiem naley klasyfikowa jako oddziaywania statyczne.
Konieczne moe by rozwaenie dwch sytuacji obliczeniowych:
Przejciow/trwa sytuacj naley wykorzystywa dla rozkadw obcienia
zarwno niegiem naniesionym jak i nienaniesionym w przypadku lokalizacji,
w ktrych prawdopodobiestwo wystpienia wyjtkowych opadw niegu
oraz wyjtkowych naniesie niegu jest znikome.
Wyjtkow sytuacj obliczeniow naley wykorzystywa w przypadku
lokalizacji geograficznych, w ktrych prawdopodobiestwo wystpienia
wyjtkowych opadw niegu i/lub wyjtkowych naniesie niegu jest due.
Zacznik krajowy moe okrela, ktr sytuacj obliczeniow naley stosowa.

7.2

Metodologia

7.2.1

Obcienie niegiem gruntu


Rne warunki klimatyczne s rdem rnych sytuacji obliczeniowych.
Moliwoci s nastpujce:
Przypadek A:

Przypadek normalny (brak wyjtkowych opadw oraz


naniesie)

Przypadek B1: Wyjtkowe opady oraz brak wyjtkowych naniesie


Przypadek B2: Wyjtkowe naniesienia oraz brak wyjtkowych opadw
(zgodnie z norm EN 1991-1-3, Zacznik B)
Przypadek B3: Wyjtkowe opady oraz wyjtkowe naniesienia
(zgodnie z norm EN 1991-1-3, Zacznik B)
Wadze krajowe mog wybra przypadek waciwy dla poszczeglnych
lokalizacji znajdujcych si na terenie objtym ich jurysdykcj.
3 - 18

Cz 3: Oddziaywania
W Zaczniku krajowym okrelono warto charakterystyczn sk obcienia
niegiem gruntu, ktry bdzie wykorzystywany.
W przypadku lokalizacji, w ktrych mog wystpi wyjtkowe obcienia
niegiem gruntu, mona je wyznaczy w oparciu o wyraenie:

sAd = Cesl sk
gdzie:

sAd

jest wartoci obliczeniow wyjtkowego obcienia niegiem gruntu


w danej lokalizacji

Cesl jest wspczynnikiem wyjtkowych obcie niegiem (warto


zalecana = 2,0)
sk

jest wartoci charakterystyczn obcienia niegiem gruntu w danej


lokalizacji

W Zaczniku krajowym moe by zalecana inna warto Cesl lub inna warto
obliczeniowa wyjtkowego obcienia niegiem gruntu sAd.
7.2.2

Obcienie niegiem dachw


Obcienie dziaa pionowo i odnosi si do rzutu poziomego powierzchni
dachu. Istnieje wiele rnych modeli rozkadu niegu na dachu.
Naley rozway dwa podstawowe rozkady obcienia:
Obcienie dachw niegiem nienaniesionym
Obcienie dachw niegiem naniesionym
Obcienia niegiem dachw s wyprowadzane z obcie niegiem gruntu
poprzez ich pomnoenie przez odpowiednie przeliczniki (wspczynniki:
ksztatu, ekspozycji oraz termiczny). Naley wyznaczy je w nastpujcy sposb:
Trwae (warunki normalnego uytkowania)/przejciowe (tymczasowe
warunki uytkowania) sytuacje obliczeniowe:

s = i Ce Ct sk
Wyjtkowe sytuacje obliczeniowe (wyjtkowe warunki), w ktrych
wyjtkowe obcienie niegiem jest oddziaywaniem wyjtkowym:

s = i Ce Ct sAd
Wyjtkowe sytuacje obliczeniowe, w ktrych wyjtkowe oddziaywanie
jest wyjtkowym naniesieniem i w ktrych obowizuje Zacznik B normy
EN 1991-1-3:

s = i sk
gdzie:

jest wspczynnikiem ksztatu niegu. Zaley on od kta nachylenia


dachu (Tabela 6.1)

Ce

jest wspczynnikiem ekspozycji (Ce = 1,0 jest wartoci domyln).

Ct

jest wspczynnikiem termicznym (Ct 1; Ct = 1,0 jest wartoci


domyln).
3 - 19

Cz 3: Oddziaywania
W Zaczniku krajowym mog by podane warunki stosowania wspczynnikw
Ce oraz Ct.
Tabela 7.1

Wspczynniki ksztatu obcienia niegiem

Kt nachylenia dachu

0 30

30 < < 60

60

0.8

0.8 (60 )/30

0.8 + 0.8 /30

1.6

Te wartoci 1 oraz 2 maj zastosowanie, gdy dach nie jest wyposaony


w elementy zapobiegajce zelizgiwaniu si niegu (brak barier niegowych
lub innych przeszkd jak attyki). Jeeli przeszkody istniej, wspczynnik
ksztatu obcienia niegiem nie powinien by mniejszy ni 0,8.
Wspczynnik ksztatu obcienia niegiem, ktry powinien by wykorzystywany
w przypadku dachw jednospadowych, przedstawiono na rysunku 7.1, gdzie 1
podano w tabeli 7.1.
Ten rozkad obcienia powinien by wykorzystywany zarwno dla rozkadu
obcienia niegiem nienaniesionym, jak i naniesionym.
1()

Rysunek 7.1 Wspczynnik ksztatu obcienia niegiem dach jednospadowy

Wspczynniki ksztatu obcienia niegiem, ktre powinny by wykorzystywane


w przypadku dachw dwuspadowych zaprezentowano na rysunku 7.2, gdzie 1
podano w tabeli 7.1.
Przypadek (i) odpowiada rozkadowi obcienia niegiem nienaniesionym.
Przypadki (ii) oraz (iii) odpowiadaj rozkadom obcienia niegiem naniesionym.

3 - 20

Cz 3: Oddziaywania

(i)

1 (1)

(ii)

0,5 1 (1)

(iii)

1 (1)

1 ( 2 )
1 ( 2 )
0,5 1 (2)

(i)
(ii) oraz (iii)

Rozkad obcienia niegiem nienaniesionym


Rozkad obcienia niegiem naniesionym

Rysunek 7.2 Wspczynnik ksztatu obcienia niegiem dach dwuspadowy

Wspczynniki ksztatu obcienia niegiem, ktre powinny by wykorzystywane


w przypadku dachw wieloprzsowych przedstawiono na rysunku 7.3, gdzie
1 oraz 2 podano w tabeli 7.1.
Przypadek (i) odpowiada rozkadowi obcienia niegiem nienaniesionym.
Przypadek (ii) odpowiada rozkadowi obcienia niegiem naniesionym.
1 (1)

1 (2)

1 (1)

1 (2)

(i)
2 [(1+2)/2]

1 (1)

1 (2)

(ii)

(i)

Rozkad obcienia niegiem nienaniesionym

(ii)

Rozkad obcienia niegiem naniesionym

Rysunek 7.3 Wspczynnik ksztatu obcienia niegiem dach wieloprzsowy

Wspczynniki ksztatu obcienia niegiem, ktre powinny by wykorzystywane


w przypadku dachw przylegajcych do wyszych konstrukcji zaprezentowano
na rysunku 7.4, gdzie 1, 2, s, w s okrelone nastpujcymi wyraeniami:

1 = 0,8

w przypadku tej wartoci zakada si, e dach niszy jest paski.


Jeeli tak nie jest, naley przeprowadzi dokadn analiz
uwzgldniajc kierunek nachylenia.

3 - 21

Cz 3: Oddziaywania

2 = s + w
gdzie:

jest wspczynnikiem ksztatu niegu zwizanym ze zelizgiwaniem


si niegu z dachu wyszego.
Dla 15, s = 0
Dla > 15, s = poowa obcienia niegiem przylegej poaci
dachu wyszego.

jest wspczynnikiem ksztatu obcienia niegiem zwizanym z wiatrem.

w = (b1 + b2)/2h

z w h / sk

A wic zalecany zakres to (moe by podany w Zaczniku krajowym):


0,8 w 4

b1, b2 oraz h zdefiniowano na rysunku 7.4

jest ciarem waciwym niegu dla tego obliczenia (2 kN/m3),

ls

jest dugoci naniesienia okrelon jako:

ls = 2 h
Zalecane wartoci graniczne dugoci naniesienia wynosz (mog by podane
w Zaczniku krajowym):
5 m ls 15 m
Jeeli b2 < ls, to wspczynnik 2 jest obcity na kocu dachu niszego.
Przypadki (i) odpowiadaj rozkadowi obcienia niegiem nienaniesionym.
Przypadki (ii) odpowiadaj rozkadom obcienia niegiem naniesionym.
1

(i)

(ii) 2

(i)

(ii) 2

w
ls

ls

b1

b2

b1

b2 < ls

Rysunek 7.4 Wspczynnik ksztatu obcienia niegiem dachy


przylegajce do konstrukcji wyszych

3 - 22

Cz 3: Oddziaywania
7.2.3

Efekty lokalne
Sytuacje obliczeniowe wymagajce rozpatrzenia s trwae/przejciowe.
W rozdziale 6 normy EN 1991-1-3 podano siy, ktre naley uwzgldni
w przypadku lokalnych weryfikacji:
Naniesie niegu przy wystpach i przeszkodach (EN 1991-1-3, 6.2)
Krawdzi dachu (EN 1991-1-3, 6.3)
Barier niegowych (EN 1991-1-3, 6.4).

Trwae/przejciowe sytuacje
obliczeniowe

Schemat blokowy

Wyjtkowe sytuacje obliczeniowe


Bez naniesienia wynikajcego z efektu lokalnego

7.2.4

Lokalizacja konstrukcji
Mapa kraju

Ksztat dachu

Wspczynnik ekspozycji Ce
Wspczynnik termiczny Ct

Lokalizacja konstrukcji
Mapa kraju

Warto charakterystyczna
obcienia niegiem gruntu sk

Wspczynniki ksztatu i

EN 1991-1-3
5.3

Obcienie niegiem dachu: s = I Ce Ct


sk

EN 1991-1-3
5.2(3) a)

Wyjtkowe naniesienia
Obcienie niegiem dachu:
s = I sk

EN 1991-1-3
Zacznik B

Wspczynnik Cesl wyjtkowego


obcienia niegiem

EN 1991-1-3
4.3

Wyjtkowe obcienie gruntu


sAd = Cesl sk

EN 1991-1-3
4.3

Obcienie niegiem dachu:


s = I Ce Ct sAd

EN 1991-1-3
5.2(3) b)

(wraz z naniesieniami, bez efektw lokalnych)

Rysunek 7.5 Wyznaczanie obcie niegiem

3 - 23

Zacznik krajowy

Cz 3: Oddziaywania

ODDZIAYWANIA WIATRU

8.1

Oglne
Niniejszy rozdzia zawiera wytyczne dotyczce wyznaczania wartoci oddziaywania
wiatru, ktre naley wykorzystywa w przypadku projektw typowych
budynkw jednokondygnacyjnych, zgodnie z norm EN 1991-1-4. Procedur
projektow przedstawiono za pomoc schematw blokowych na rysunku 8.6
oraz rysunku 8.7. Przykad praktyczny ilustrujcy wyznaczanie oddziaywania
wiatru na budynek jednokondygnacyjny podano w Zaczniku B.
Reguy te dotycz caej konstrukcji lub jej czci, np. komponentw, okadzin
czy ich elementw zcznych.
Oddziaywanie wiatru reprezentowane jest uproszczonym ukadem cinie lub
si, ktrych skutki s rwnowane ekstremalnym skutkom wiatru turbulentnego.
Oddziaywania wiatru naley klasyfikowa jako oddziaywania zmienne
umiejscowione.
W przypadku kadej zidentyfikowanej sytuacji obliczeniowej naley wyznaczy
odpowiednie oddziaywania wiatru.
W przypadkach, gdy w projekcie zaoono, e okna i drzwi maj by zamykane
w czasie wichury, oddziaywanie podczas ich otwarcia naley traktowa jako
wyjtkow sytuacj obliczeniow.

8.2

Metodologia
Odpowied konstrukcji na oddziaywanie wiatru zaley od rozmiaru, ksztatu
oraz waciwoci dynamicznych konstrukcji. Odpowied t naley obliczy ze
szczytowego cinienia prdkoci qp oraz ze wspczynnikw siy i/lub cinienia.

8.2.1

Szczytowe cinienie prdkoci


Szczytowe cinienie prdkoci qp(z) to cinienie prdkoci wykorzystywane
w obliczeniach.
Zaley ono od wietrznoci, wysokoci odniesienia oraz od chropowatoci i rzeby
terenu. Rwne jest redniemu cinieniu prdkoci powikszonemu o krtkookresowe
wahania cinienia.
Szczytowe cinienie prdkoci moe by obliczone na podstawie poniszej
procedury.
1. Warto podstawowa bazowej prdkoci wiatru vb,0
Warto podstawowa bazowej prdkoci wiatru jest charakterystyczn 10-minutow
redni prdkoci wiatru wiejcego na wysokoci 10 m nad poziomem gruntu
w otwartym terenie wiejskim, bez wzgldu na kierunek wiatru i por roku.
Odpowiada redniemu okresowi powrotu wynoszcemu 50 lat (roczne
prawdopodobiestwo przekroczenia rwne 0,02).
3 - 24

Cz 3: Oddziaywania
W Zaczniku krajowym okrelono warto podstawow bazowej prdkoci wiatru.
2. Bazowa prdko wiatru vb

vb = cdir cseason vb,0


gdzie:

cdir

jest wspczynnikiem kierunkowym

cseason jest wspczynnikiem sezonowym


Zalecana warto wynosi 1,0 dla obu wspczynnikw cdir i cseason, ale
w Zaczniku krajowym mog by podane inne wartoci.
3. Bazowe cinienie prdkoci
Bazowe cinienie prdkoci qb obliczane jest w nastpujcy sposb:

qb =

1
vb2
2

gdzie:

jest gstoci powietrza,


= 1,25 kg/m3 (zalecana warto, ale w Zaczniku krajowym moe by
podana inna warto)

4. Wspczynnik terenu kr
z
kr = 0,19 0
z0, II

0 , 07

gdzie:
z0

jest dugoci chropowatoci zgodnie z kategori terenu

z0,II

jest dugoci chropowatoci dla kategorii II terenu:


z0,II = 0,05 m

zmax = 200 m
Kategorie i parametry terenu zdefiniowano w Tabeli 4.1 normy EN 1991-1-4,
ale w Zaczniku krajowym mog by podane inne wartoci.
5. Wspczynnik chropowatoci cr(z)
cr(z) = kr ln(z/z0)

dla zmin z zmax

cr(z) = cr(zmin)

dla z zmin

gdzie:
z

jest wysokoci odniesienia zdefiniowan na rysunku 7.4 normy


EN 1991-1-4.

zmin zaley od kategorii terenu; Tabela 4.1 normy EN 1991-1-4.


6. Wspczynnik rzeby terenu (orografii) co(z)
Orografia obejmuje analiz uksztatowania terenu w ssiedztwie danej konstrukcji.

3 - 25

Cz 3: Oddziaywania

Wpyw rzeby terenu moe zosta pominity, gdy rednie nachylenie terenu
nawietrznego jest mniejsze ni 3. Zalecana warto wspczynnika co(z)
wynosi 1,0, ale w Zaczniku krajowym moe by podana procedura obliczania
wspczynnika rzeby terenu.
W Zaczniku A3 normy EN 1991-1-4 podano zalecan procedur wyznaczania
wspczynnika co dla wzgrz, klifw itp.
7. Wspczynnik turbulencji kl
Zalecana warto wynosi 1,0, ale w Zaczniku krajowym mog by podane
inne wartoci.
8. Szczytowe cinienie prdkoci qp(z)
1
qp ( z ) = [1 + 7 I v ( z )] vm2 ( z )
2
gdzie:
Iv(z) jest intensywnoci turbulencji, ktra umoliwia uwzgldnienie
udziau krtkookresowych waha

I v ( z) =

kl
co ( z ) ln( z / z0 )

I v ( z ) = I v ( zmin )

dla zmin z zmax


dla z < zmin

zmax = 200 m
vm(z) jest redni prdkoci wiatru na wysokoci z powyej poziomu terenu:
vm(z) = cr(z) co(z) vb
Alternatywa dla kroku 8:
W przypadku budynkw jednokondygnacyjnych wyznaczenie redniej prdkoci
wiatru vm(z) nie jest bezwzgldnie wymagane. Szczytowe cinienie prdkoci
moe by uzyskane bezporednio ze wspczynnika ekspozycji ce(z):
qp ( z ) = ce ( z ) qb
gdzie:

7 kl k r 2
co ( z ) cr2 ( z )
ce ( z ) = 1 +
co ( z ) cr ( z )

W przypadku terenu paskiego (co(z) = 1) i wspczynnika turbulencji kl = 1,


wspczynnik ekspozycji ce(z) moe by odczytany bezporednio z rysunku 4.2
normy EN 1991-1-4 jako funkcja wysokoci nad poziomem terenu oraz
funkcja kategorii terenu.

3 - 26

Cz 3: Oddziaywania
8.2.2

Cinienie wiatru wywierane na powierzchnie siy wiatru


Wystpuj trzy rodzaje si wiatru oddziaujcych na budynek:

siy zewntrzne Fw,e (patrz 8.2.2.1),


siy wewntrzne Fw,i (patrz 8.2.2.2),
siy tarcia Ffr (patrz 8.2.2.3).
Siy zewntrzne i zewntrzne powoduj powstawanie cinie prostopadych do
cian (cian pionowych, dachw itp.). Zgodnie z konwencj znakw cinienie
zwrcone ku powierzchni ma warto dodatni, natomiast podcinienie
skierowane od powierzchni ma warto ujemn (rysunek 8.1).

q<0

q>0

Rysunek 8.1 Konwencja znakw dla cinienia

Jak podano w 5.3(2) normy EN 1991-1-4 wynikowa sia wiatru Fw oddziaujca


na konstrukcj lub element konstrukcji moe by wyznaczona na drodze
sumowania wektorw si Fw,e, Fw,i oraz Ffr. Oglnie mona to wyrazi rwnaniem:

Fw = cscd cf qp(ze) Aref


gdzie:

cscd jest wspczynnikiem konstrukcyjnym (w przypadku budynkw


niszych ni 15 m moe by przyjty jako 1)
Uwaga: rednia prdko wiatru vm(z) potrzebna jest do obliczenia
wspczynnika konstrukcyjnego cscd.

cf

jest wspczynnikiem siy dla konstrukcji (lub elementu konstrukcyjnego)

Aref

jest polem powierzchni odniesienia konstrukcji (lub elementu


konstrukcyjnego). Moe by tutaj zdefiniowane jako pole powierzchni
rzutu konstrukcji lub elementu konstrukcyjnego na paszczyzn
pionow prostopad do kierunku wiatru.

Podejcie praktyczne
W praktyce, w celu wyznaczenia oddziaywa na elementy konstrukcyjne
projektant powinien oszacowa wynikowe cinienie wywierane na ciany.
Wynikowe cinienie moe by wyraone w nastpujcy sposb:

Fw/Aref = cscd we wi
gdzie:

we

jest cinieniem wiatru wywieranym na powierzchni zewntrzn


(patrz 7.2.1.2)

wi

jest cinieniem wiatru wywieranym na powierzchni wewntrzn


(patrz 7.2.1.3)

Dodatkowo, gdy jest to konieczne, naley uwzgldni wpyw si tarcia (patrz 7.2.1.4).
3 - 27

Cz 3: Oddziaywania
8.2.2.1 Siy zewntrzne

Siy zewntrzne obliczane s ze wzoru:

Fw, e = cs cd

we Aref

surfaces

gdzie:

cscd jest wspczynnikiem konstrukcyjnym (patrz 7.2.1.1)


we

jest cinieniem wiatru wywieranym na powierzchni zewntrzn:

we = qp(ze) cpe
qp(ze) jest szczytowym cinieniem prdkoci na wysokoci odniesienia ze
ze

jest wysokoci odniesienia dla cinienia zewntrznego (przewanie


jest to wysoko konstrukcji). Zaley ona od wspczynnika ksztatu
h/b, gdzie h jest wysokoci budynku, natomiast b jest wymiarem
poprzecznym do kierunku wiatru.

W przypadku budynkw jednokondygnacyjnych wymiar h jest zazwyczaj


mniejszy ni wymiar b. W takim przypadku wysoko ze jest przyjmowana
jako rwna wysokoci budynku a cinienie prdkoci qp(z) jest jednakowe
na caej konstrukcji: qp(ze) = qp(h).
cpe

jest wspczynnikiem cinienia dla cinienia zewntrznego. W 8.2.3


podano informacje na temat cian pionowych, a w 8.2.4 na temat
dachw.

Aref

jest polem powierzchni odniesienia. W tym przypadku jest to pole


powierzchni rozwaane pod ktem projektu konstrukcji lub elementu
konstrukcyjnego.

8.2.2.2 Siy wewntrzne

Siy wewntrzne obliczane s ze wzoru:

Fw,i =

wi Aref

surfaces

gdzie:

wi

jest cinieniem wiatru wywieranym na powierzchni wewntrzn:

wi = qp(zi) cpi
zi

jest wysokoci odniesienia dla cinienia wewntrznego (zazwyczaj: zi = ze)

qp(zi) jest szczytowym cinieniem prdkoci na wysokoci zi (zazwyczaj:


qp(zi) = qp(ze))
cpi

jest wspczynnikiem cinienia dla cinienia wewntrznego, patrz 8.2.5

3 - 28

Cz 3: Oddziaywania
8.2.2.3 Siy tarcia

Siy tarcia spowodowane s tarciem wiatru wiejcego rwnolegle do powierzchni


zewntrznej. Tarcie jest uwzgldniane wtedy, gdy cakowite pole wszystkich
powierzchni rwnolegych do kierunku wiatru jest wiksze od czterokrotnoci
cakowitego pola wszystkich powierzchni prostopadych do kierunku wiatru
(po stronie nawietrznej i zawietrznej), co ma miejsce w przypadku konstrukcji
dugich.

b
Min(2b ; 4h)

Rysunek 8.2 Siy tarcia

Siy tarcia obliczane s ze wzoru:

Ffr = cfr qp ( ze )Afr


gdzie:

cfr

jest wspczynnikiem tarcia. Mona przyj, e jest on rwny:


0,01 w przypadku powierzchni gadkich (stal, gadki beton itp.)
0,02 w przypadku powierzchni chropowatych (chropowaty beton,
papa itp.)
0,03 w przypadku powierzchni o wysokiej chropowatoci
(marszczenia, ebrowania, pofadowania itp.).

qp(ze) jest szczytowym cinieniem prdkoci na wysokoci odniesienia ze


Afr

8.2.3

jest polem powierzchni odniesienia. Siy tarcia wystpuj na czci


powierzchni zewntrznych rwnolegych do kierunku wiatru Afr
znajdujcej si poza odlegoci od okapw lub naronikw po stronie
nawietrznej rwn mniejszej wartoci z: 2b lub 4h; wielkoci b oraz h
zdefiniowano na rysunku 8.2.

Wspczynniki cinienia zewntrznego na cianach pionowych


Wartoci wspczynnikw cinienia zewntrznego podane w tabelach Eurokodu
s doczone do zdefiniowanych stref. Wspczynniki zale od wielkoci
obcionej powierzchni A generujcej oddziaywanie wiatru w rozwaanej strefie.
Znajdujce si w tabelach wspczynniki cinienia zewntrznego podano dla
obcionych powierzchni o polu rwnym 1 m2 (cpe,1) oraz 10 m2 (cpe,10).
W niniejszym przewodniku brane s pod uwag jedynie wspczynniki cpe,10,
poniewa s one uywane do projektowania cakowitej konstrukcji nonej
budynkw.

3 - 29

Cz 3: Oddziaywania

Strefy dla cian pionowych zdefiniowano na rysunku 7.5 normy EN 1991-1-4,


a wspczynniki cinienia zewntrznego cpe,10 podano w tabeli 7.1 normy
EN 1991-1-4. Do wyznaczenia wartoci porednich stosunku h/d moe by
stosowana interpolacja liniowa.
Wartoci wspczynnikw cinienia zewntrznego mog by podane
w Zaczniku krajowym.
d

e/5
D

4/5 e

de

b
1

2
Rzut poziomy

e/5

d e/5

Rzut pionowy dla e < d

Rzut pionowy dla e d


1
2

Kierunek wiatru
Rzut pionowy

Rzut pionowy dla e 5d


e
b

= min(b ; 2h)
jest wymiarem poprzecznym do kierunku
wiatru

Rysunek 8.3 Kluczowe parametry cian pionowych

W przypadku budynkw o stosunku h/d > 5 cakowite obcienie wiatrem


moe by wyznaczone w oparciu o wspczynniki siy cf.
W przypadkach, w ktrych sia wiatru oddziaujca na konstrukcje budowlane
jest wyznaczana przez zastosowanie wspczynnika cinienia cpe jednoczenie
po stronie nawietrznej i zawietrznej budynku (strefa D oraz E), brak korelacji
pomidzy cinieniem wiatru po stronie nawietrznej i zawietrznej mona
uwzgldni w nastpujcy sposb:

W przypadku budynkw o stosunku h/d 5 sia wynikowa mnoona jest przez 1


W przypadku budynkw o stosunku h/d 1 sia wynikowa mnoona jest
przez 0,85
Do wyznaczenia wartoci porednich stosunku h/d moe by stosowana
interpolacja liniowa.
3 - 30

Cz 3: Oddziaywania
8.2.4

Wspczynniki cinienia zewntrznego na dachach


Strefy dla dachw oraz wspczynniki zewntrzne cpe,10 doczone do tych stref
zdefiniowano w normie EN 1991-1-4 w nastpujcy sposb:

Dachy paskie: rysunek 7.6 oraz tabela 7.2


Dachy jednospadowe: rysunek 7.7 oraz tabele 7.3a i 7.3b
Dachy dwuspadowe: rysunek 7.8 oraz tabele 7.4a i 7.4b
Dachy czterospadowe: rysunek 7.9 oraz tabela 7.5
Dachy wieloprzsowe: rysunek 7.10 oraz wspczynniki cpe pochodz
z tabel od 7.3 do 7.4.
Rysunek 8.4 niniejszego przewodnika przedstawia strefy dachw dwuspadowych.
e/10

e/10
e/2

e/4
1

e/10

e/4

G
G

e/4

e/4

F
3

I
b

Wiatr napierajcy na duszy bok


(prostopadle do linii grzbietu dachu)
1
2
3
4

Kierunek wiatru
Linia grzbietu dachu
Powierzchnia nawietrzna
Powierzchnia zawietrzna

Wiatr napierajcy na cian szczytow


(rwnolegle do linii grzbietu dachu)
e
b

= min(b ; 2h)
jest wymiarem poprzecznym do kierunku
wiatru

Rysunek 8.4 Strefy dla dachw dwuspadowych

8.2.5

Wspczynniki cinienia wewntrznego


Wspczynniki cinienia wewntrznego cpi zale od rozmiaru oraz rozkadu
otworw w zewntrznych przegrodach budynku.

Gdy w przynajmniej dwch bokach budynku (fasady lub dach) sumaryczna


powierzchnia otworw w kadym boku przekracza 30% powierzchni tego
boku, konstrukcj naley uzna za zbudowan z zadaszenia i cian wolnostojcych.
Elewacj budynku naley uwaa za dominujc, gdy powierzchnia otworw
w niej wykonanych jest co najmniej dwukrotnie wiksza od powierzchni
otworw w pozostaych elewacjach rozpatrywanego budynku.
Tam gdzie zewntrzny otwr byby dominujcy, gdyby by otwarty, ale
w stanie granicznym nonoci jest uwaany za zamknity, podczas silnych
wichur (wiatr wykorzystywany do projektowania konstrukcji), stan z otwartym
otworem naley uwaa za wyjtkow sytuacj obliczeniow.

3 - 31

Cz 3: Oddziaywania

W przypadku budynkw z elewacj dominujc, cinienie wewntrzne naley


przyjmowa jako tarcie cinienia zewntrznego na otworach tej elewacji dominujcej:

Powierzchnia otworw w elewacji dominujcej = 2 powierzchnia


otworw w pozostaych elewacjach:
cpi = 0,75 cpe
Powierzchnia otworw w elewacji dominujcej = 3 powierzchnia
otworw w pozostaych elewacjach:
cpi = 0,90 cpe
Powierzchnia otworw w elewacji dominujcej = od 2 do 3 x powierzchnia
otworw w pozostaych elewacjach:
Interpolacja liniowa do obliczenia cpi.
W przypadku, gdy otwory zlokalizowane s w strefach o rnych wartociach cpe,
naley wykorzysta warto redni waon powierzchni.
W przypadku budynkw bez elewacji dominujcej wspczynnik cpi powinien
zosta wyznaczony z funkcji stosunku h/d oraz wspczynnika otworw dla
kadego kierunku, jak pokazano na rysunku 8.5.
gdzie:

area of openings where c


area of all openings

pe

Rysunek 8.5 Wspczynniki cinienia wewntrznego dla jednakowo


rozmieszczonych otworw

W przypadku wartoci od h/d = 0,25 a h/d = 1,0 mona zastosowa interpolacj


liniow.
Tam gdzie dla danego przypadku oszacowanie jest niemoliwe lub uwaa si
je za nieuzasadnione, wspczynnik cpi powinien zosta przyjty jako bardziej
obciajcy spord wartoci + 0,2 oraz - 0,3.
Wysoko odniesienia zi dla cinie wewntrznych powinna by rwna wysokoci
odniesienia ze dla cinie zewntrznych na elewacjach, ktre z powodu
znajdujcych si w nich otworw przyczyniaj si do generowania cinienia
wewntrznego. Zazwyczaj w przypadku budynkw jednokondygnacyjnych,
zi = ze = h, a cinienie prdkoci qp(z):

qp(zi) = qp(ze) = qp(h)


3 - 32

Cz 3: Oddziaywania

8.3

Schematy blokowe
Lokalizacja konstrukcji
Mapa kraju

Warto podstawowa bazowej


prdkoci wiatru vb,0

Wspczynnik kierunkowy cdir


Wspczynnik sezonowy cseason

Bazowa prdko wiatru vb

Gsto powietrza

Kategoria terenu

Wysoko odniesienia z

EN 1991-1-4
4.2(1)
(patrz Zacznik krajowy)

Bazowe cinienie prdkoci qb

EN 1991-1-4
4.5(1)

Wspczynnik terenu kr

EN 1991-1-4
4.3.2

Wspczynnik chropowatoci cr(z)

Wspczynnik rzeby terenu co(z)

EN 1991-1-4
4.3.3 and A.3
(patrz Zacznik krajowy)

Wspczynnik turbulencji kl

EN 1991-1-4
4.4
(patrz Zacznik krajowy)

Szczytowe cinienie prdkoci qp(z)

EN 1991-1-4
4.5(1)

Rysunek 8.6 Schemat blokowy A: obliczenie szczytowego cinienia prdkoci

Szczytowe cinienie prdkoci qp(z)

Wymiary budynku

Patrz Schemat blokowy A

Wspczynnik konstrukcyjny cs cd

EN 1991-1-4
6 i Zaczniki B, C, D
(patrz Zacznik krajowy)

Wspczynniki cinienia zewntrznego cpe


na cianach pionowych

EN 1991-1-4
7

Wspczynniki cinienia zewntrznego cpe


na dachu
Wspczynniki cinienia wewntrznego cpi

EN 1991-1-4
7.2.9

Siy wiatru Fw,e oraz Fw,i

EN 1991-1-4
5.3

Wspczynnik tarcia cfr


Powierzchnia odniesienia Afr

EN 1991-1-4
7.5
Tabela 7.10

Siy tarcia Ffr

EN 1991-1-4
5.3

Typ powierzchni

Rysunek 8.7 Schemat blokowy B: obliczenie si wiatru

3 - 33

Cz 3: Oddziaywania

WPYW TEMPERATURY
Budynki, ktre nie s poddane codziennym lub sezonowym zmianom
klimatycznym nie musz by zawsze sprawdzane pod wzgldem oddziaywa
termicznych. W przypadku duych budynkw zazwyczaj dobr praktyk jest
projektowanie zczy kompensacyjnych, tak aby zmiany temperatury nie
wywoyway si wewntrznych w konstrukcji. Informacje na temat projektowania
zczy kompensacyjnych podano w rozdziale 1.4.2 przewodnika Jednokondygnacyjne
konstrukcje stalowe. Cz 2: Projekt koncepcyjny[11].
Gdy wpyw temperatury musi zosta uwzgldniony, zasady jego wyznaczania
mona znale w normie EN 1993-1-5.

3 - 34

Cz 3: Oddziaywania

LITERATURA
1

EN 1990:2002: Eurokod Podstawy projektowania konstrukcji

EN 1991-1-1:2002: Eurokod 1 Oddziaywania na konstrukcje. Oddziaywania


oglne. Ciar objtociowy, ciar wasny, obcienia uytkowe w budynkach.

EN 1991-1-3:2003: Eurokod 1 Oddziaywania na konstrukcje. Oddziaywania


oglne. Obcienia niegiem

EN 1991-1-4:2005: Eurokod 1 Oddziaywania na konstrukcje. Oddziaywania


oglne. Oddziaywania wiatru

EN 1991-1-5:2003: Eurokod 1 Oddziaywania na konstrukcje. Oddziaywania


oglne. Oddziaywania termiczne

EN 1991-3:2006: Eurokod 1 Oddziaywania na konstrukcje. Oddziaywania


wywoane dwignicami i maszynami

CLAVAUD, D.
Exemple de dtermination des charges de neige selon lEN 1991-1-3. Revue
Construction Mtallique n2-2007.
CTICM.

CLAVAUD, D.
Exemple de dtermination des actions du vent selon lEN 1991-1-4. Revue
Construction Mtallique n1-2008.
CTICM.

EN 1998-1:2004: Eurokod 8 Projektowanie konstrukcji odpornych na wstrzsy


sejsmiczne. Reguy oglne, oddziaywania sejsmiczne i reguy dla budynkw.

10 Konstrukcje stalowe w Europie


Wielokondygnacyjne konstrukcje stalowe. Cz 3: Oddziaywania
11 Konstrukcje stalowe w Europie
Jednokondygnacyjne konstrukcje stalowe. Cz 2: Projekt koncepcyjny

3 - 35

Cz 3: Oddziaywania

3 - 36

Cz 3: Oddziaywania

ZACZNIK A
PRZYKAD PRAKTYCZNY:
OBCIENIE NIEGIEM BUDYNKU
JEDNOKONDYGNACYJNEGO

3 - 37

ZACZNIK A. Przykad praktyczny: Obcienie


niegiem budynku jednokondygnacyjnego
Arkusz
obliczeniowy

1.

Wykona

DC

Data

02/2009

Sprawdzi

AB

Data

03/2009

Dane

Ten przykad praktyczny dotyczy budynku jednokondygnacyjnego


pokazanego poniej.
A

25,00 m
B

Rzut poziomy
1
1

0,75 m

15%
3,00 m

1,25 m

10%

6,00 m

b1 = 40,00 m

b2 = 10,00 m

Przekrj- BB
1

10,25 m

25,00 m

Przekrj- AA

Attyki

Rysunek A.1 Geometria budynku

2.

Obcienie niegiem gruntu

Warto charakterystyczna sk obcienia niegiem gruntu:

sk = 0,65 kN/m2
Wspczynnik dla wyjtkowego obcienia niegiem:

Cesl = 2
Wyjtkowe obcienie niegiem gruntu:

sAd = Cesl sk = 2 0,65 = 1,30 kN/m2

3 - 38

EN 1991-1-3
4.3

ZACZNIK A. Przykad praktyczny: Obcienie niegiem budynku


jednokondygnacyjnego

Tytu

3.

Obcienie niegiem dachu

3.1.

Oglne

Obcienia dziaaj pionowo i odnosz si do rzutu poziomego


powierzchni dachu.

EN 1991-1-3
5.2(1)

Naley rozway dwa podstawowe rozkady obcienia:

obcienie dachw niegiem nienaniesionym,


obcienie dachw niegiem naniesionym.
Obcienia niegiem dachw wyznaczane s w nastpujcy sposb:

Trwae (warunki normalnego uytkowania)/przejciowe (tymczasowe


warunki uytkowania) sytuacje obliczeniowe:

EN 1991-1-3
5.2(3) a)

s = i Ce Ct sk

Wyjtkowe sytuacje obliczeniowe (wyjtkowe opady niegu), w ktrych


wyjtkowe obcienie niegiem jest oddziaywaniem wyjtkowym:
s = i Ce Ct sAd

Wyjtkowe sytuacje obliczeniowe (wyjtkowe naniesienie niegu),


w ktrych wyjtkowe oddziaywanie jest wyjtkowym naniesieniem
i w ktrych obowizuje Zacznik B:

5.2(3) b)

5.2(3) c)

s = i sk
gdzie:

jest wspczynnikiem ksztatu niegu

Ce

jest wspczynnikiem ekspozycji, Ce = 1,0

Ct

jest wspczynnikiem termicznym, Ct = 1,0

3.2.

EN 1991-1-3
5.3
5.2(7)
5.2(8)

Dach grny (dach dwuspadowy)

Kt nachylenia dachu (15%):

= arc tan (0,15) = 8,5


0 30

Trwae/przejciowe sytuacje obliczeniowe


-

Przypadek (i): rozkad obcienia niegiem nienaniesionym

1( = 8,5) = 0,8
s = 0,8 0,65 = 0,52 kN/m2

3 - 39

EN 1991-1-3
5.3.3
Rysunek 5.3

ZACZNIK A. Przykad praktyczny: Obcienie niegiem budynku


jednokondygnacyjnego

Tytu

Przypadek (ii): rozkad obcienia niegiem naniesionym


0,5 1 (= 8,5) = 0,4

s = 0,4 0,65 = 0,26 kN/m2


-

Przypadek (iii): rozkad obcienia niegiem naniesionym


Z powodu symetrii dachu (1 = 2 = 8,5) przypadek (iii) jest
symetryczny wzgldem przypadku (ii).
0,52 kN/m2

przypadek (i)

0,52 kN/m2

przypadek (ii) 0,26 kN/m2

0,26 kN/m2

przypadek (iii) 0,52 kN/m2

Rysunek A.2 Rozkady obcienia niegiem dachu wyszego w trwaej


sytuacji obliczeniowej

Wyjtkowe sytuacje obliczeniowe wyjtkowe obcienie gruntu


-

Przypadek (i): rozkad obcienia niegiem nienaniesionym

1( = 8,5) = 0,8
s = 0,8 1,30 = 1,04 kN/m2
-

Przypadek (ii): rozkad obcienia niegiem naniesionym


0,5 1(= 8,5) = 0,4

s = 0,4 1,30 = 0,52 kN/m2


-

Przypadek (iii): rozkad obcienia niegiem naniesionym


Z powodu symetrii dachu (1 = 2 = 8,5) przypadek (iii)
jest symetryczny wzgldem przypadku (ii).

3 - 40

EN 1991-1-3
Rysunek 5.3

ZACZNIK A. Przykad praktyczny: Obcienie niegiem budynku


jednokondygnacyjnego

Tytu

1,04 kN/m2

przypadek (i)

1,04 kN/m2

przypadek (ii) 0,52 kN/m2

0,52 kN/m2

przypadek (iii) 1,04 kN/m2

Rysunek A.3 Rozkady obcienia niegiem dachu wyszego w wyjtkowej


sytuacji obliczeniowej

Wyjtkowe sytuacje obliczeniowe wyjtkowe naniesienie:


Ten przypadek nie ma zastosowania. Brak attyk czy koszy dachu.

3.3.

Dach niszy: dach dwuspadowy przylegajcy


do konstrukcji wyszych

Kt nachylenia dachu (10%):

= arc tan (0,10) = 5,7


0 30

Trwae/przejciowe sytuacje obliczeniowe


-

Przypadek (i): rozkad obcienia niegiem nienaniesionym

1(5,7) = 0,8
s = 0,8 0,65 = 0,52 kN/m2
0,52 kN/m2
0,52 kN/m2

Rysunek A.4 Rozkad obcienia niegiem nienaniesionym dachu niszego


w trwaej sytuacji obliczeniowej

3 - 41

EN 1991-1-3
5.3.6(1)

ZACZNIK A. Przykad praktyczny: Obcienie niegiem budynku


jednokondygnacyjnego

Tytu

Przypadek (ii): rozkad obcienia niegiem naniesionym

1(5,7) = 0,8
s = 0,8 0,65 = 0,52 kN/m2

2 = s + w
gdzie:

jest wspczynnikiem ksztatu niegu zwizanym


ze zelizgiwaniem si niegu z dachu wyszego.
Dla 15: s = 0

jest wspczynnikiem ksztatu obcienia niegiem


zwizanym z wiatrem.

w = (b1 + b2) / 2h
wraz z: w h/sk

b1 = 10 m
b2 = 40 m
h zmienia si od 3 m przy grzbiecie dachu do 4,25 m
w naroach

= 2 kN/m3
Zalecany zakres to: 0,8 w 4
Przy grzbiecie dachu: h/sk = 2 3/0,65 = 9,2

w = (10 + 40)/(2 3) = 8,3


Przy okapie:

h/sk

h/sk = 2 4,25/0,65 = 13,1


w = (10 + 40)/(2 4,25) = 5,9 h/sk

Ale w powinien wynosi maksymalnie 4, wic:

w = 4
Zatem:

s = 4 0,65 = 2,60 kN/m2


ls jest dugoci naniesienia okrelon jako:
ls = 2 h
Dugo naniesienia zmienia si od 6 m przy grzbiecie dachu
do 8,5 m w naroach.
Zalecane ograniczenie to: 5 m ls 15 m

3 - 42

EN 1991-1-3
5.3.6(1)

ZACZNIK A. Przykad praktyczny: Obcienie niegiem budynku


jednokondygnacyjnego

Tytu

6,00 m
2,60 kN/m2

2,60 kN/m2

0,52 kN/m2
0,52 kN/m2

Rysunek A.5 Rozkad obcienia niegiem naniesionym dachu niszego


przylegajcego do konstrukcji wyszej w trwaej sytuacji
obliczeniowej

Wyjtkowe sytuacje obliczeniowe wyjtkowe obcienie gruntu:


Przypadek (i): rozkad obcienia niegiem nienaniesionym

1(5,7) = 0,8
s = 0,8 1,3 = 1,04 kN/m2
Rozkad jest taki sam jak na rysunku A.4 z: s = 1,04 kN/m2
-

Przypadek (ii): rozkad obcienia niegiem naniesionym


Rozkad jest taki sam jak na rysunku A.5 z: s1 = 1,04 kN/m2
gdzie:

1 = 0,8
oraz

EN 1991-1-3
Rysunek 5.7

8,50 m

s2 = 5,20 kN/m2 gdzie w = 4

3 - 43

ZACZNIK A. Przykad praktyczny: Obcienie niegiem budynku


jednokondygnacyjnego

Tytu

3.4.

Dach niszy: naniesienia przy przeszkodach


(attyki)

Naley uwzgldni tylko trwae/przejciowe sytuacje obliczeniowe.

EN 1991-1-3

6.2(2)

Kt nachylenia dachu (10%): = 5,7

1(5,7) = 0,8
s = 0,8 0,65 = 0,52 kN/m2

2 = h/sk
gdzie:

h to wysoko attyki. Zmienia si ona od 0 m przy grzbiecie dachu


do 1,25 m przy dolnych naroach.

= 2 kN/m3
Przy grzbiecie dachu:

2 = 0

Przy dolnych naroach:

2 = 2 1,25/0,65 = 3,8

Z ograniczeniem:

0,8 2 2

2 zmienia si od 0,8 przy grzbiecie dachu do 2 przy okapie.


s zmienia si od 0,52 kN/m2 przy grzbiecie dachu do
2 0,65 = 1,30 kN/m2 przy dolnych naroach.
Dugo naniesienia ls wyznacza si z zalenoci:

ls = 2 h

Dugo naniesienia zmienia si od 0 m przy grzbiecie dachu do 2,50 m


przy dolnych naroach.
Zalecane ograniczenie to: 5 m ls 15 m. Zatem:

ls = 5 m przy dolnych naroach.


5,00 m
1,30 kN/m

0,52 kN/m

1,30 kN/m2

1,30 kN/m2

0,52 kN/m2
0,52 kN/m2
5,00 m

5,00 m

5,00 m

5,00 m

Rysunek A 6. Rozkad obcienia niegiem naniesionym dachu niszego


w przypadku istnienia przeszkody w trwaej sytuacji
obliczeniowej

3 - 44

Tytu

ZACZNIK A. Przykad praktyczny: Obcienie niegiem budynku


jednokondygnacyjnego

3.5.

Wyjtkowe naniesienia niegu

3.5.1.

Dachy przylegajce do konstrukcji wyszych i znajdujce


si w ich pobliu

1 = 2 = 3 = min(2h/sk ; 2b/ls ; 8)
gdzie b jest wiksz wartoci spord b1 i b2

ls = min(5h ; b1 ; 15 m)
h = 4,25 m
b1 = 40,00 m
b2 = 10,00 m
sk = 0,65 kN/m2
5 h = 21,25 m; ls = 15,00 m;

1 = 2 = 3 = 5,3

oraz:

s = 3 sk = 3,45 kN/m2

2h/sk = 13,08;

2b/ls = 5,3

15,00 m
3,45 kN/m2

Rysunek A.7 Wyjtkowe naniesienie niegu na dachu niszym w przypadku


dachw przylegajcych do budynku wyszego i znajdujcych
si w jego pobliu

3 - 45

EN 1991-1-3
Zacznik B
B.3

ZACZNIK A. Przykad praktyczny: Obcienie niegiem budynku


jednokondygnacyjnego

Tytu

3.5.2.

Dachy, na ktrych wystpuje naniesienie za attykami


przy naroach

1 = min(2 h/sk ; 2 b2/ls ; 8)

EN 1991-1-3
Zacznik B
B.4

gdzie: ls = min(5h ; b1 ; 15 m)

h = 3,00 m
b1 = 12,50 m
b2 = 25,00 m
sk = 0,65 kN/m2
5h = 15,00 m ; ls = 12,50 m ; 2h/sk = 9,23 ; 2b2/ls = 4,00

1 = 4,00

oraz:

s = 1 sk = 2,60 kN/m2

3.5.3.

Dachy, na ktrych wystpuje naniesienie za attykami


przy kocu ze cian szczytow

1 = min(2 h/sk ; 2 b2/ls ; 8)


gdzie: ls = min(5h ; b1 ; 15 m)

h = 3,00 m
b1 = 40,00 m
b2 = 25,00 m
sk = 0,65 kN/m2
5h = 15,00 m ; ls = 15,00 m ; 2h/sk = 9,23 ; 2b2/ls = 5,33

1 = 5,33

oraz:

s = 1 sk = 3,46 kN/m2
15,00 m

3,46 kN/m2

2,60 kN/m2

2,60 kN/m2

0,00 kN/m2

12,50 m

nieg za attyk przy kocu ze cian szczytow

12,50 m

nieg za attykami przy naroach

Rysunek A.8 Wyjtkowe naniesienie niegu na dachu niszym w przypadku


dachw, na ktrych dochodzi do naniesienia niegu za attykami
przy naroach

3 - 46

EN 1991-1-3
Zacznik B
B.4

Cz 3: Oddziaywania

3 - 47

Cz 3: Oddziaywania

ZACZNIK B
Przykad praktyczny: Oddziaywanie wiatru
na budynek jednokondygnacyjny

3 - 48

ZACZNIK B. Przykad praktyczny:


Oddziaywanie wiatru na budynek
jednokondygnacyjny
Arkusz
obliczeniowy

1.

1 z 10

Wykona

DC

Data

06/2009

Sprawdzi

AB

Data

07/2009

Dane

Ten przykad praktyczny ilustruje obliczenie oddziaywania wiatru na


budynek jednokondygnacyjny wedug normy EN 1991-1-4. Istotne
wymiary budynku przedstawiono na rysunku B.1.

6m

14

5m
16 m

6m

16 m

4,8 m

6m

60 m

5m

Rysunek B.1 Geometria budynku

Zakada si, e podczas silnych wichur drzwi bd zamknite.


Warto podstawowa bazowej prdkoci wiatru wynosi:

vb,0 = 26 m/s

2.

Szczytowe cinienie prdkoci

Szczytowe cinienie prdkoci jest wyznaczane zgodnie z dokadn


procedur podan w tym przewodniku.
1. Warto podstawowa bazowej prdkoci wiatru

vb,0

= 26 m/s

2. Bazowa prdko wiatru


Dla wspczynnikw cdir i cseason zalecane s nastpujce wartoci:

cdir

= 1,0

EN 1991-1-4
4.2(2)

cseason = 1,0
Wwczas: vb = vb,0 = 26 m/s
3. Bazowe cinienie prdkoci

EN 1991-1-4
4.5(1)

1
2
qb = vb
2
gdzie:

= 1,25 kg/m3 (warto zalecana)


Wwczas: qb = 0,5 1,25 262 = 422,5 N/m2

3 - 49

ZACZNIK B. Przykad praktyczny: Oddziaywanie wiatru


na budynek jednokondygnacyjny

Tytu

4. Wspczynnik terenu
z
k r = 0,19 0
z
0, II

10

EN 1991-1-4
4.3.2(1)
Tabela 4.1

0, 07

Teren naley do kategorii III, tak wic:

z0

= 0,3 m

zmin = 5 m

0,30
k r = 0,19

0,05

0, 07

= 0,215

5. Wspczynnik chropowatoci

EN 1991-1-4
4.3.2(1)

z
cr ( z ) = k r ln
z0

przyjmuje si warto rwn wysokoci budynku:

z=8m

8,0
Wwczas: cr ( z ) = 0,215 ln
= 0,706
0,3
6. Wspczynnik rzeby terenu
Budynek jest wzniesiony na obszarze podmiejskim, na ktrym rednie
nachylenie terenu od strony nawietrznej jest bardzo mae (< 3), wic:

EN 1991-1-4
4.3.3(2)

co(z) = 1
7. Wspczynnik turbulencji

EN 1991-1-4
4.4(1)

Wykorzystano zalecan warto:

kl = 1,0
8. Szczytowe cinienie prdkoci
(alternatywa dla budynku jednokondygnacyjnego)

qp(z) = ce(z) qb
gdzie:

7kl k r 2
co ( z ) cr2 ( z )
ce ( z ) = 1 +
c
(
z
)
c
(
z
)
o
r

7 1,0 0,215
ce ( z ) = 1 +
1,0 2 0,706 2 = 1,56
1,0 0,706

Wwczas:

qp(z) = 1,56 423 = 659 N/m2


qp(z) = 0,659 kN/m2 dla z = 8 m

3 - 50

EN 1991-1-4
4.5(1)

ZACZNIK B. Przykad praktyczny: Oddziaywanie wiatru


na budynek jednokondygnacyjny

Tytu

3.

Cinienie wiatru wywierane


na powierzchnie

3.1.

Wspczynniki cinienia zewntrznego cpe,10

3.1.1.

ciany pionowe

10

1. Napr wiatru na cian szczytow

=8m

= 32 (wymiar poprzeczny do kierunku wiatru)

< b, wic ze = wysoko odniesienia = h = 8 m

= 60 m

h/d

= 8/60 = 0,13 (h/d < 0,25)

2h

= 16 m

= 16 m (b lub 2h, zalenie od tego ktra warto jest mniejsza)

<d

e/5

= 3,2 m

EN 1991-1-4
7.2.2 (1)
Rysunek 7.4
EN 1991-1-4
7.2.2 (2)
Tabela 7.1
EN 1991-1-4
7.2.2 (1)
Rysunek 7.5

4/5 e = 12,8 m

d e = 44 m
Na rysunku B.2 zdefiniowano wspczynniki cinienia zewntrznego cpe,10
na cianach pionowych dla stref A, B, C, D oraz E przy naporze wiatru
na cian szczytow.
3,2 m

Wiatr
D
+ 0,7

A
- 1,2

12,8 m

B
- 0,8

EN 1991-1-4
7.2.2(2)
Tabela 7.1

44 m

C
- 0,5

h=8m

- 0,3

Rysunek B.2 Wspczynniki cpe,10 dla stref A, B, C, D oraz E przy naporze


wiatru na cian szczytow

2. Napr wiatru na duszy bok

h=8m
b = 60 m (wymiar poprzeczny do kierunku wiatru)

EN 1991-1-4
7.2.2 (1)
Rysunek 7.4

h < b, wic ze = wysoko odniesienia = h = 8 m


d = 32 m
h/d = 8/32 = 0,25

EN 1991-1-4
7.2.2(2)
Tabela 7.1

2h = 16 m

3 - 51

ZACZNIK B. Przykad praktyczny: Oddziaywanie wiatru


na budynek jednokondygnacyjny

Tytu

e = 16 m (b lub 2h, zalenie od tego, ktra warto jest mniejsza)


e<d

10

EN 1991-1-4
7.2.2(1)
Rysunek 7.5

e/5 = 3,2 m
4/5 e = 12,8 m

d e = 16 m
Na rysunku B.3 zdefiniowano wspczynniki cinienia zewntrznego cpe,10
na cianach pionowych dla stref A, B, C, D oraz E przy naporze wiatru na
duszy bok.
3,2 m

12,8 m

EN 1991-1-4
7.2.2(2)
Tabela 7.1

16 m

Wiatr
D
+ 0,7

A
- 1,2

- 0,8

- 0,5

h= 8m

- 0,3

Rysunek B.3 Wspczynniki cpe,10 dla stref A, B, C, D oraz E przy naporze


wiatru na duszy bok

3.1.2.

Dachy

1. Napr wiatru na cian szczytow


Grzbiety dachu rwnolege do kierunku wiatru: = 90

EN 1991-1-4
7.2.5(1)
Rysunek 7.8

Kt nachylenia dachu: = 14

=8m

= 32 (wymiar poprzeczny do kierunku wiatru)

Wysoko odniesienia: ze = h = 8 m

EN 1991-1-4
7.2.7(3)

2h

= 16 m

= 16 m (b lub 2h, zalenie od tego ktra warto jest mniejsza)

e/4

=4m

e/10 = 1,6 m
e/2

=8m

3 - 52

EN 1991-1-4
7.2.5(1)
Rysunek 7.8

ZACZNIK B. Przykad praktyczny: Oddziaywanie wiatru


na budynek jednokondygnacyjny

Tytu

Na rysunku B.4 zdefiniowano wspczynniki cinienia zewntrznego cpe,10


na dachach dla stref F, G, H oraz I przy naporze wiatru na cian szczytow.

- 1,3
G

- 1,3

- 0,6

- 0,5

Przelot

b = 32 m

- 0,6
- 0,5

- 1,3

- 1,3

- 0,6

- 1,3

Grzbiet dachu

EN 1991-1-4
7.2.2(2)
Tabela 7b

Grzbiet dachu

G
4m

10

- 0,5

- 0,6

- 1,3

Wiatr

d = 60 m

F
4m

- 0,5

1,6 m
8m

Rysunek B.4 Wspczynniki cpe,10 dla stref F, G, H oraz I przy naporze wiatru
na cian szczytow

2. Napr wiatru na duszy bok


i.

Grzbiety dachw prostopade do kierunku wiatru: = 0

ii.

Kt nachylenia dachu = 14

iii.

h=8m

iv.

b = 60 m (wymiar poprzeczny do kierunku wiatru)

v.

h < b, a wic wysoko odniesienia wynosi: ze = h = 8 m

vi.

d = 32 m

vii.

2h = 16 m

EN 1991-1-4
7.2.5(1)
Rysunek 7.8

viii. e = 16 m (b lub 2h, zalenie od tego, ktra warto jest mniejsza)


ix.

e/4 = 4 m

x.

e/10 = 1,6 m

EN 1991-1-4
7.2.5(1)
Rysunek 7.8

3 - 53

ZACZNIK B. Przykad praktyczny: Oddziaywanie wiatru


na budynek jednokondygnacyjny

Tytu

Na rysunku B.5 zdefiniowano wspczynniki cinienia zewntrznego cpe,10


na dachach dla stref F, G, H, I oraz J przy naporze wiatru na duszy bok.

10

EN 1991-1-4
7.2.7(2)
Rysunek 7.10c

b = 60 m

H
- 0,5
Przelot

- 0,5
Grzbiet dachu

- 0,9

d = 32 m

H
Przelot

- 0,3
+ 0,2
1,6 m
F

- 0,9
+ 0,2

H
- 0,9
+ 0,2

- 0,8
+ 0,2

4m

4m

Wiatr

Rysunek B.5 Wspczynniki cpe,10 dla stref F, G, H oraz I przy naporze wiatru
na duszy bok

3.2.

Wspczynniki cinienia wewntrznego cpi

3.2.1.

Trwaa lub przejciowa sytuacja obliczeniowa

Zakada si, e podczas silnych wichur drzwi bd zamknite:

cpi = + 0,2
oraz

EN 1991-1-4
7.2.9(6)
7.2.9(7)

cpi = -0,3

z wysokoci odniesienia dla cinienia wewntrznego: zi = ze = h = 8 m


3.2.2.

Wyjtkowa sytuacja obliczeniowa

Drzwi otwieraj si na stron nawietrzn (napr wiatru na cian szczytow):


EN 1991-1-4
ta elewacja jest dominujca a powierzchnia otworw w elewacji
7.2.9(3)
dominujcej = 3 powierzchnia otworw w pozostaych elewacjach:
7.2.9(5)

cpi = 0,90 cpe


cpi = 0,90 (+0,7) = +0,63

Drzwi otwieraj si na stron zawietrzn (napr wiatru na duszy bok): ta


elewacja jest dominujca a powierzchnia otworw w elewacji dominujcej
= 3 powierzchnia otworw w pozostaych elewacjach.

3 - 54

Tytu

ZACZNIK B. Przykad praktyczny: Oddziaywanie wiatru


na budynek jednokondygnacyjny

Najbardziej niekorzystny przypadek ma miejsce wtedy, gdy otwr znajduje


si w strefie, w ktrej warto |cpe| jest najwysza (drzwi w caoci znajduj
si w strefie B).

10

EN 1991-1-4
7.2.9(6)

cpi = 0,90 cpe


cpi = 0,90 -0,8 = -0,72

4.

Siy tarcia

4.1.

Napr wiatru na cian szczytow

Pole powierzchni zewntrznych rwnolegych do kierunku wiatru jest


obliczane nastpujco:
60 2 (6 + 8,25 2) = 2700 m2
Pole powierzchni zewntrznych prostopadych do kierunku wiatru wynosi:
2 2 16 (6 + 1) = 448 m2
Pole powierzchni zewntrznych rwnolegych do kierunku wiatru jest wiksze EN 1991-1-4
5.3(4)
ni 4 pole powierzchni zewntrznych prostopadych do kierunku wiatru:
naley uwzgldni siy tarcia:
4 h = 32 m
2 b = 64 m
4h<2b

EN 1991-1-4
7.5(3)

Siy tarcia dziaaj na powierzchni Afr:

Afr = 2 (60 32) (6 + 8,25 2) = 1260 m2


W przypadku powierzchni gadkiej (stal):

cfr = 0,01
a sia tarcia Ffr (dziaajca w kierunku wiatru) wynosi:

Ffr = cfr qp(ze) Afr = (0,01 66 1260) 10-2 = 8,316 kN


4h<2b

EN 1991-1-4
5.5(3)
EN 1991-1-4
7.5(3)

Siy tarcia dziaaj na powierzchni Afr:

Afr = 2 (60 32) (6 + 8,25 2) = 1260 m2


W przypadku powierzchni gadkiej (stal):

cfr = 0,01
a sia tarcia Ffr (dziaajca w kierunku wiatru) wynosi:

Ffr = cfr qp(ze) Afr = (0,01 66 1260) 10-2 = 8,316 kN

3 - 55

EN 1991-1-4
5.5(3)

ZACZNIK B. Przykad praktyczny: Oddziaywanie wiatru


na budynek jednokondygnacyjny

Tytu

4.2.

10

Napr wiatru na duszy bok

Pole powierzchni zewntrznych rwnolegych do kierunku wiatru < 4 pole


powierzchni zewntrznych prostopadych do kierunku wiatru: nie naley
uwzgldnia si tarcia

5.

EN 1991-1-4
5.3(4)

Siy wiatru wywierane na powierzchnie

F/Aref = cscd qp(ze) cpe qp(zi) cpi

EN 1991-1-4
6.2(1)b

wraz z: cscd = 1 (wysoko < 15 m)

qp(ze) = qp(zi) = 0,66 kN/m2


Na poniszych rysunkach przedstawiono siy wiatru wywierane
na powierzchnie jednostkowe:

F/Aref = 0,66 (cpe cpi) (w kN/m2)


Ffr = 8,32 kN
-0,33
-0,53

-0,46

-0,99

-0,46

+0,33
Wiatr

-0,66

-0,92

Rysunek B.6 Napr wiatru na cian szczytow przy wspczynniku cpi = +0,2
Ffr = 8,32 kN
0
-0,20

-0,13

-0,66

-0,13

+0,66
Wiatr

-0,33

-0,59

Rysunek B.7 Napr wiatru na cian szczytow przy wspczynniku cpi = -0,3

3 - 56

ZACZNIK B. Przykad praktyczny: Oddziaywanie wiatru


na budynek jednokondygnacyjny

Tytu

-0,73

-0,33

-0,33
(+ 0)

-0,46

-0,46
+0,33
-0,73
(+ 0)

-0,66

-0,66
(+ 0)

-0,73
(+ 0)

Wiatr

-0,92

Rysunek B.8 Napr wiatru na duszy bok przy wspczynniku cpi = +0,2

Naley wykorzysta rwnoczenie wartoci w nawiasach.

-0,40
-0
(+0,33)

-0,13

-0,13
+0,66
-0,40
(+0,33)

-0,33

-0,33
(+0,33)

-0,40
(+0,33)

Wiatr

-0,59

Rysunek B.9 Napr wiatru na duszy bok przy wspczynniku cpi = -0,3

Naley wykorzysta rwnoczenie wartoci w nawiasach.

3 - 57

10

ZACZNIK B. Przykad praktyczny: Oddziaywanie wiatru


na budynek jednokondygnacyjny

Tytu

Ffr = 8,32 kN
-0,59
-0,79

-0,73

-1,25

+0,07

-0,73

Wiatr

-0,92

-1,19

Rysunek B.10 Wyjtkowa sytuacja obliczeniowa: drzwi otwierane


na stron nawietrzn (napr wiatru na cian szczytow)
przy wspczynniku cpi = +0,6

+0,13

+0,26

-0,26
(+0,59)

+0,13

+0,13
+0,92
-0,13
(+0,59)

-0,7

-0,07
(+0,59)

-0,13
(+0,59)

Wiatr

-0,33

Rysunek B.11 Wyjtkowa sytuacja obliczeniowa: drzwi otwierane


na stron zawietrzn (napr wiatru na duszy bok)
przy wspczynniku cpi = -0,7

Naley wykorzysta rwnoczenie wartoci w nawiasach

3 - 58

10

10