Plan wynikowy z biologii w klasach: IIP i IIE Zespołu Szkół Ekonomicznych w Mińsku Mazowieckim Zakres podstawowy nr programu nauczania

DKOS-4015-5/02 nauczyciel: mgr Leszek Sęktas rok szkolny: 2007/2008 Nr lekcji 1 Temat lekcji Kwas deoksyrybonukleinowy nośnikiem informacji genetycznej Wymagania podstawowe (P) - zdefiniować termin informacja genetyczna - wymienić etapy prawidłowo prowadzonego doświadczenia biologicznego - wyjaśnić przebieg doświadczeń prowadzących do poznania nośnika informacji genetycznej - uzasadnić potrzebę stosowania doświadczeń w badaniach genetycznych -zdefiniować terminy: nukleozyd, nukleotyd, informacja genetyczna - wymienić składniki chemiczne DNA - omówić lokalizację DNA na terenie komórki - określić na czym polega komplementarność nici w cząsteczce DNA - analizować strukturę przestrzenną podwójnego heliksu DNA - zdefiniować terminy: replikacja DNA - wymienić zasadnicze etapy replikacji i opisać ich przebieg oraz efekty - wyjaśnić na czym polega semikonserwatywność replikacji - określić biologiczną rolę DNA i procesu replikacji - zapisywać literowo fragmenty kodu genetycznego i produkty jego replikacji - podać współczesną definicję genu - zdefiniować terminy: genom, genotyp, fenotyp - porównać historyczną i współczesną definicję genu - podać przykłady komórek (organizmów) haploidalnych i diploidalnych Wymagania ponadpodstawowe (PP) - analizować i wybrać sposób prezentacji przebiegu doświadczeń Griffitha i Avery'ego

2

Budowa DNA i RNA

- konstruować modele DNA - przedstawić w postaci schematycznego rysunku chemiczną budowę DNA

3

Replikacja DNA

4

Gen - podstawowa jednostka dziedziczenia

- rozpoznać na schematach poszczególne etapy procesu replikacji - wymienić i omówić rodzaje DNA - wymienić organelle komórki roślinnej, w których zachodzi replikacja DNA - zilustrować schematycznym rysunkiem proces semikonserwatywnej replikacji DNA - określić źródła energii dla procesu replikacji - analizować związek między stopniem wierności procesu replikacji a częstotliwością mutacji punktowych - porównać budowę genów organizmów prokariotycznych i eukariotycznych - analizować fakt występowania genów nakładających się i jego znaczenie dla biologii wirusów - wyjaśnić dlaczego informacja genetyczna jest zakodowana

Nr lekcji 5 6

Temat lekcji Kod genetyczny i jego cechy Struktura przestrzenna materiału genetycznego

Wymagania podstawowe (P) - podać i scharakteryzować cechy kodu genetycznego - posługiwać się tabelą kodu genetycznego - definiować termin "kariotyp" - wyjaśnić, na czym polega badanie genomu - zilustrować budowę chromosomu - wymienić kolejne struktury biorące udział w pakowaniu DNA - określić haploidalną i diploidalną liczbę chromosomów w jądrze komórkowym - analizować wielkość genomu u różnych organizmów - definiować terminy: transkrypcja, translacja - wymienić elementy aparatu translacyjnego - omówić budowę i rolę rybosomów - analizować przebieg transkrypcji i translacji - wymienić rodzaje RNA oraz porównać ich budowę i funkcje - porównać budowę i funkcje DNA i RNA, budowę i funkcje mRNA, tRNA i rRNA - analizować na modelach (schematach) przebieg procesu transkrypcji i translacji

Wymagania ponadpodstawowe (PP) - wyjaśnić, jak zmieniało się rozumienie pojęcia genu - omówić cechy kodu genetycznego i ich następstwa - charakteryzować metody badania kariotypu - ocenić przydatność badań kariotypu - scharakteryzować kolejne struktury biorące udział w pakowaniu DNA - wyjaśnić rolę enzymów chromatyny w kondensacji i dekondensacji chromatyny oraz w przebiegu replikacji, transkrypcji i translacji - wyjaśnić sposób odczytywania informacji genetycznej - omówić zasady realizacji informacji genetycznej - porównać przebieg i znaczenie poszczególnych etapów translacji - przedstawić w postaci schematycznych rysunków chemiczną budowę RNA (różnych rodzajów) - określić źródła energii dla procesów transkrypcji i translacji - ocenić biologiczne znaczenie transkrypcji i translacji dla komórki (organizmu) - przewidywać konsekwencje zaburzeń procesu transkrypcji i translacji - określić wielkość genomu człowieka - krótko scharakteryzować metody badania genomu i przebieg jego poznawania - charakteryzować metody badania kariotypu - ocenić przydatność badań kariotypu - omawia efekty poszczególnych rodzajów mutacji (genowych i chromosomowych) - przedstawić w postaci schematów poszczególne rodzaje mutacji oraz określić ich konsekwencje

7

Realizowanie informacji genetycznej - synteza białka

8

Poznawanie genomu człowieka

9

Rodzaje mutacji

10

Przyczyny i skutki mutacji oraz ich

- opisać kariotyp człowieka - rozróżnić autosomy i heterosomy na schemacie kariotypu człowieka - określić na podstawie kariotypu płeć człowieka - zilustrować budowę chromosomu - definiować termin mutacja - klasyfikować mutacje (punktowe i chromosomowe) - analizować mechanizm mutacji genowych i chromosomowych - wymienić i omawiać wybrane czynniki mutagenne - analizować proces mutagenezy jako molekularne

Nr lekcji

Temat lekcji znaczenie w ewolucji organizmów.

Wymagania podstawowe (P) - przewidzieć skutki oddziaływania wybranych mutagenów - zaproponować sposoby postępowania służące minimalizowaniu wpływu wybranych czynników mutagennych - wyjaśnić znaczenie stwierdzenia, że Grzegorz Mendel jest ojcem genetyki - wyjaśnić znaczenie określenia „linia czysta” oraz terminów: allel dominujący, allel recesywny, cecha dominująca, cecha recesywna - konstruować krzyżówki genetyczne ilustrujące dziedziczenie według I prawa Mendla - przedstawić pierwsze prawo Mendla - określić wpływ doświadczeń Mendla na rozwój genetyki - scharakteryzować drugie prawo Mendla - rozwiązywać proste krzyżówki genetyczne dwucechowe - uzasadnić, że krzyżówki genetyczne pozwalają na określenie homo- i heterogametyczności - opisywać odkrycie Tomasza Morgana - rozwiązywać proste zadania genetyczne uwzględniające dziedziczenie wg. Morgana - definiuje pojęcie choroba genetyczna - klasyfikować choroby dziedziczne według kryterium rodzaju mutacji wywołującej chorobę - wyjaśnić znaczenie terminów: mutacja dominująca, mutacja recesywna, gen sprzężony z płcią, gen autosomalny - klasyfikować mutacje wywołujące choroby dziedziczne według kryterium rodzaju mutacji wywołującej chorobę - analizować bezpośrednie przyczyny wybranych chorób dziedzicznych

Wymagania ponadpodstawowe (PP) podłoże zmian ewolucyjnych

11 12

Sprawdzian z genetyki molekularnej I prawo Mendla

- analizować dziedziczenie dwóch cech - rozwiązywać krzyżówki i zadania genetyczne oparte na dwóch parach przeciwstawnych cech

13

II prawo Mendla

- wyjaśnić dlaczego geny znajdujące się na jednym (tym samym) chromosomie dziedziczą się niezgodnie z II prawem Mendla - potrafić analizować schematy rodowodów

14 15

Dziedziczenie cech sprzężonych z płcią i związanych z płcią Choroby dziedziczne człowieka

- opisywać objawy wybranych chorób dziedzicznych i rozwój tych chorób

16

Badania i diagnostyka chorób dziedzicznych

- charakteryzować metody i techniki stosowane w diagnostyce chorób dziedzicznych

Nr lekcji

Temat lekcji

Wymagania podstawowe (P) - zdefiniować czym są testy (badania) prenatalne w kierunku chorób genetycznych - wymienić rodzaje testów prenatalnych

Wymagania ponadpodstawowe (PP) - ocenić znaczenie poradnictwa i diagnostyki chorób dziedzicznych - analizuje wpływ czynników środowiskowych na występowanie chorób wielogenowych - opisać metody i techniki inżynierii genetycznej - wyjaśnić co to są lepkie końce i w jaki sposób cecha ta jest wykorzystywana - wyjaśnić na czym polega klonowanie

17 18

Sprawdzian: reguły dziedziczenia cech Podstawowe metody i techniki inżynierii genetycznej

19

Znaczenie genetyki dla zdrowia i życia człowieka

- zdefiniować pojęcia: inżynieria genetyczna, enzymy restrykcyjne, wektory, transformacja genetyczna - zdefiniować pojęcia: organizmy transgeniczne, klonowanie - charakteryzować wektory - wymienić metody stosowane w inżynierii genetycznej - wymienić zastosowania inżynierii genetycznej w rolnictwie, ochronie środowiska i medycynie

20 21 22

Czy inżynieria genetyczna jest zagrożeniem, czyli jej wykorzystanie w praktyce Sprawdzian: zastosowania inżynierii genetycznej Rodzaje i źródła zmienności w przyrodzie

- określić korzyści i zagrożenia wynikające z możliwości praktycznego zastosowania zdobyczy biotechnologii - definiować pojęcie zmienności i wymieniać jej rodzaje oraz krótko je charakteryzować - omówić przyczyny poszczególnych rodzajów zmienności - uzasadnić, dlaczego zmienność jest podstawową cechą życia - wymienić i omówić tezy teorii ewolucji drogą doboru naturalnego - zdefiniować pojęcia: dobór naturalny, dobór

- analizować możliwości zastosowania inżynierii genetycznej w rolnictwie i hodowli zwierząt - opisać i omówić sposoby wykorzystywania genetycznie zmodyfikowanych organizmów do syntezy szczepionek, leków i przeciwciał - zanalizować mechanizm powstawania organizmów transgenicznych oraz korzyści wynikające z wykorzystania biotechnologii w procesach syntezy szczepionek i leków - zdecydowanie wyrażać własną opinię na temat inżynierii genetycznej, popartą rzetelnymi informacjami - ocenić przydatność inżynierii genetycznej - porównać poszczególne rodzaje zmienności - określić molekularne podłoże zmian ewolucyjnych - porównać znaczenie poszczególnych rodzajów zmienności w ewolucji - wyjaśnić zjawisko radiacji adaptacyjnej i ocenić jego znaczenie - wymienić i scharakteryzować rodzaje doboru

23

Znaczenie teorii ewolucji Darwina

Nr lekcji 24

Temat lekcji

Wymagania podstawowe (P) sztuczny - wyjaśnić co przedstawia drzewo rodowe - wyliczyć bezpośrednie dowody ewolucji oraz klasyfikować je - znać znaczenie pojęć: narząd homologiczny, narząd analogiczny, narząd szczątkowy, atawizm i podawać ich przykłady - wyliczyć pośrednie dowody ewolucji oraz klasyfikować je

Wymagania ponadpodstawowe (PP) naturalnego oraz rodzaje specjacji - podawać przykłady bezpośrednich dowodów ewolucji

Bezpośrednie dowody ewolucji

25 26

Pośrednie dowody ewolucji Rodowód człowieka

- podawać przykłady pośrednich dowodów ewolucji

- zdefiniować terminy: antropogeneza, hominizacja - charakteryzować formy przed- i praludzkie - wymienić i omówić kolejne etapy antropogenezy - analizować dowody ewolucji i drzewo rodowe hominidów - określić czas, miejsce i warunki w jakich powstały formy ludzkie - porównać cechy człowieka i małp człekokształtnych - uzasadnić pozycję systematyczną człowieka - wymienić i omawia specyficzne cechy Homo sapiens - omówić rasy ludzkie i ich cechy - zdefiniować równowagę Hardy'ego - Weinberga i towarzyszące jej procesy, podać przykłady - omówić zadania systematyki i taksonomii - identyfikować pospolite gatunki roślin i zwierząt - wymienić nazwy głównych taksonów w porządku - porównać kryteria taksonomiczne zastosowane przez wstępującym i zstępującym Linneusza z kryteriami stosowanymi obecnie - opisać ogólne zasady nomenklatury binominalnej - określić pozycję systematyczną wybranych organizmów - zdefiniować termin gatunek biologiczny - charakteryzować grupy organizmów zaliczanych do - określić pozycję taksonomiczną człowieka w poszczególnych królestw i typów odpowiednich taksonach systematycznych - uzasadnić podział organizmów na 5 królestw - znać najczęściej występujące w Polsce gatunki - potrafić wskazać podobieństwa i różnice w budowie liści drzew i krzewów drzew występujących w Polsce - wyjaśnić technikę oznaczania gatunków oraz - znać i rozumieć zalety i wady oznaczania roślin za konstrukcję kluczy i przewodników pomocą kluczy - ocenić znaczenie mowy, techniki i kultury w przebiegu ewolucji człowieka - starać się przewidzieć w jaki sposób aktualny rozwój komunikacji, techniki i kultury wpłynie na ewolucję biologiczną współczesnego człowieka

27 28

Sprawdzian: ewolucjonizm Człowiek jako gatunek biologiczny i istota społeczna

29 30 31

Czy istnieją rasy ludzkie? Równowaga Hardy'ego-Weinberga Podstawy klasyfikacji organizmów

32

Oznaczanie gatunków drzew i krzewów występujących w Polsce

Nr lekcji 33

Temat lekcji

Wymagania podstawowe (P)

Wymagania ponadpodstawowe (PP) - porównać sposoby oddychania bakterii - wymienić nazwy kilku bakterii chorobotwórczych dla człowieka - ocenić znaczenie bakterii dla gospodarki i środowiska człowieka - zanalizować zróżnicowanie morfologiczne bakterii - zaprojektować i wykonać doświadczenie ilustrujące przebieg fermentacji alkoholowej lub mlekowej

34

35

36 37

Budowa, funkcje życiowe i znaczenie - wymienić cechy komórki prokariotycznej bakterii - podać podstawowe funkcje życiowe bakterii - opisać znaczenie bakterii w przyrodzie i gospodarce człowieka - opisać środowisko, formy morfologiczne i rozmnażanie bakterii - wyjaśnić rolę endodspor - porównać budowę bakterii cudzo- i samożywnej - porównać sposoby odżywiania się bakterii; scharakteryzować te sposoby - ocenić znaczenie różnych sposobów odżywiania się bakterii Budowa, funkcje życiowe i znaczenie - wymienić podstawowe funkcje życiowe protistów protistów - wymienić cechy komórki eukariotycznej - podać przykłady chorób wywoływanych przez pierwotniaki, ich źródła oraz drogi zakażeń - zdefiniować terminy: plecha - opisać środowisko, formy morfologiczne i rozmnażanie wybranych przedstawicieli protistów - identyfikować pospolite gatunki protistów - porównać budowę komórki prokariotycznej i eukariotycznej - ocenić znaczenie biologiczne protistów Mszaki - rośliny z przewagą - zdefiniować pojęcia: gametofit, sporofit, gametofitu przemiana pokoleń - wymienić grupy mszaków - scharakteryzować środowisko życia i wymagania życiowe mszaków - identyfikować pospolite i chronione gatunki mszaków - porównać warunki panujące na lądzie z warunkami środowiska wodnego Tkanki roślinne - wyjaśnić rolę organów wegetatywnych i generatywnych roślin Paprotniki - budowa i cykle - zdefiniować termin "rozdzielnopłciowość" rozwojowe - wymienić grupy paprotników - wyjaśnić znaczeni mszaków i paprotników w

- wykonać preparat mikroskopowy i prowadzić obserwację mikroskopową, np. drożdży, wody ze stawu zawierającej pierwotniaki - klasyfikować podstawowe gatunki protistów wg. przynależności gatunkowej - porównać sposoby odżywiania się i rozmnażania protistów - zanalizować zróżnicowanie morfologiczne i funkcjonowanie protistów - opisać przystosowania do lądowego środowiska życia u mszaków - wyjaśnić przebieg cyklu rozwojowego mszaków - charakteryzować budowę gametofitu i sporofitu mszaków

- charakteryzować poszczególne tkanki roślinne - wyjaśnić przebieg cykli rozwojowych paprotników jednako- i różnozarodnikowych - charakteryzować budowę gametofitu i sporofitu

Nr lekcji

Temat lekcji

Wymagania podstawowe (P) powstawaniu złóż węgla identyfikować pospolite i chronione gatunki paprotników - wskazać przykłady adaptacji do życia roślin nasiennych w warunkach środowiska lądowego - omówić budowę i biologiczną rolę nasion - podać przykłady gospodarczego wykorzystania roślin nasiennych - scharakteryzować środowisko życia roślin nasiennych - wymienić i rozróżnić elementy strukturalne kwiatu identyfikować pospolite i chronione gatunki roślin nasiennych - opisać mechanizm podwójnego zapłodnienia, powstawania nasienia i owocu, budowę nasienia i owocu - podać przykłady gospodarczego wykorzystania grzybów - zdefiniować terminy: strzępka, strzępka komórczakowa, owocnik - scharakteryzować środowisko życia grzybów - omówić specyficzne cechy królestwa grzybów wymienić gatunki grzybów trujących i prawnie chronionych - wyliczyć typy królestwa grzybów oraz je scharakteryzować - opisać rolę grzybów w procesie krążenia materii w przyrodzie - omówić ogólnie sposoby rozmnażania się grzybów - opisać zasady prawidłowego zbioru grzybów - wymienić kilka pasożytniczych gatunków płazińców i obleńców - omówić budowę morfologiczną i wybrane cechy anatomiczne oraz tryb życia kilku przedstawicieli bezkręgowców

Wymagania ponadpodstawowe (PP) mszaków - wyjaśnić przebieg cykli rozwojowych roślin nagonasiennych i okrytonasiennych - charakteryzować budowę i sporofitu i gametofitu u nagoi okrytozalążkowych - porównać cykle rozwojowe wszystkich grup roślin, w tym też w kontekście ewolucyjnym

38

Organy i cykle rozwojowe roślin nasiennych

39

Grzyby - cudzożywne organizmy lądowe

- zdefiniować terminy: mejoza pregamiczna, mejoza postgamiczna, gametangia, sporangia - założyć, prowadzić oraz dokumentować hodowlę grzybów pleśniowych - uzasadnić słuszność wyodrębnienia królestwa grzybów

40 41 42

Rozmnażanie się i cykle rozwojowe grzybów Sprawdzian: rośliny i grzyby Budowa i funkcje życiowe bezkręgowców

- scharakteryzować cykle rozwojowe grzybów

- porównać budowę oraz realizację podstawowych funkcji życiowych u pajęczaków, skorupiaków i owadów oraz u płazińców i obleńców - zanalizować drzewo rodowe ilustrujące ewolucję zwierząt

Nr lekcji

Temat lekcji

Wymagania podstawowe (P) - omówić morfologiczne, anatomiczne i fizjologiczne przystosowania płazińców i obleńców do pasożytnictwa

Wymagania ponadpodstawowe (PP)

43

Stawonogi - najliczniej reprezentowany typ zwierząt Rozmnażanie się i rozwój stawonogów Strunowce - najwyżej uorganizowany typ zwierząt Zasadnicze cechy i systematyka kręgowców

44 45 46

47

Charakterystyka bezżuchwowców i ryb Charakterystyka płazów i gadów

48

49

Charakterystyka ptaków i ssaków

- zaprojektować prosty klucz do oznaczania wybranej grupy bezkręgowców - zaplanować, założyć i prowadzić hodowlę wybranych bezkręgowców (np. dżdżownic, patyczaków, ślimaków, motyli - ich poczwarek, świerszczy…) oraz dokumnetować jej przebieg - wymienić kilka pasożytniczych gatunków - omówić podstawowy model przemiany pokoleń i stawonogów systematykę stawonogów - omówić morfologiczną budowę stawonogów oraz - porównać rozmnażanie się i rozwój różnych gromad wybranych gromad stawonogów - zdefiniować terminy: metamorfoza, larwa, imago, - porównać rozmnażanie się i rozwój gromad różnych poczwarka, przeobrażenie niezupełne, gatunków stawonogów przeobrażenie zupełne, linienie - wymienić swoiste cechy strunowców - omówić budowę i funkcje życiowe lancetnika - wymienić co najmniej jeden gatunek bezżuchwowca - omówić budowę morfologiczną i wybrane cechy - porównać cechy kręgowców i bezkręgowców; wskazać anatomiczne oraz tryb życia kilku przedstawicieli różnice kręgowców - wymienić swoiste cechy kręgowców - charakteryzować kręgowce wg. różnych kryteriów - omówić wymagania życiowe ryb - przedstawić podział ryb na dwie zasadnicze grupy - wskazać swoiste cechy budowy ryb - omówić budowę i pracę skrzela ryby - uzasadnić, dlaczego lancetnika można uważać - omówić budowę szkieletu ryby za pierwowzór strunowca - omówić wymagania życiowe płazów i gadów - omówić jakie zmiany ewolucyjne pojawiały się w - wskazać swoiste cechy budowy płazów i gadów układzie ruchu płazów i gadów - omówić sposoby rozmnażania się płazów i gadów - omówić znaczenie błon płodowych u gadów - omówić wymagania życiowe wybranych ptaków i - scharakteryzować stałocieplność jako przystosowanie do ssaków życia - wskazać swoiste cechy budowy ptaków i ssaków - scharakteryzować przystosowania, które pojawiły się u łożyskowców - porównać trzy zasadnicze grupy ssaków - zdefiniować terminy: populacja, pojemność i opór - omówić populacyjne mechanizmy regulacji liczebności

50 51

Sprawdzian: zwierzęta Czym jest a czym nie jest ekologia?

Nr lekcji

Temat lekcji Podstawowe cechy populacji biologicznej

Wymagania podstawowe (P)

Wymagania ponadpodstawowe (PP) - analizować wykresy ilustrujące rodzaje krzywych przeżywania i wzrostu liczebności populacji - analizować przyczyny zróżnicowanej struktury i dynamiki rozrodczej populacji ludzkiej w różnych rejonach świata

52

53

54

środowiska, rozrodczość, śmiertelność - wymienić i charakteryzować cechy grupowe populacji biologicznej - omówić czynniki wpływające na liczebność populacji - analizować strukturę przestrzenną, ilościową, wiekową i płciową populacji Oddziaływania międzypopulacyjne w - zdefiniować terminy: biocenoza, konkurencja, biocenozie. Struktura wybranych drapieżnictwo, pasożytnictwo, mutualizm, biocenoz komensalizm, protokooperacja - podać przykłady powyższych pojęć - dobrać odpowiednie przykłady populacji ilustrujących zależności antagonistyczne lub protekcjonistyczne - analizować zmiany liczebności populacji w układzie drapieżnik - ofiara Przemiany materii i energii w - zdefiniować terminy: biotop, ekosystem ekosystemach - rozróżnić i omówić rodzaje zależności troficznych w biocenozie - opisać ogólną strukturę i funkcjonowanie ekosystemu - omówić przepływ materii i energii przez ekosystem - wyjaśnić znaczenie pojęć: produktywność, produktywność pierwotna, produktywność wtórna Sukcesja ekologiczna. Obieg - określić przyczyny, rodzaje oraz kierunki sukcesji pierwiastków i związków w biosferze - zdefiniować termin klimaks Tolerancja ekologiczna organizmów i - zdefiniować pojęcia: tolerancja ekologiczna, czynniki wpływające na minimum i maksimum życiowe, endemit, relikt rozmieszczenie organizmów - podać treść i interpretować prawo tolerancji ekologicznej i prawo minimum - podać przykłady barier fizyczno-geograficznych ograniczających występowanie osobników - wymienić przykłady gatunków zagrożonych ekstynkcją

- analizować typy interakcji międzygatunkowych (międzypopulacyjnych) - analizować zależność między niszą ekologiczną z zjawiskiem konkurencji - ocenić rolę zależności międzygatunkowych w przyrodzie i w życiu człowieka

- porównywać produktywność pierwotną i wtórną - udowodnić, że skrócenie łańcuchów pokarmowych może być potencjalnym źródłem ograniczenia kosztów produkcji żywności

55

- zdefiniować termin: stadia seralne - przewidzieć wpływ działania człowieka na przebieg sukcesji - ocenić znaczenie procesu sukcesji w przyrodzie - porównać znaczenie pojęć: optimum fizjologiczne, optimum ekologiczne - klasyfikować rośliny wg. wymagań wilgotnościowych - ocenić wpływ czynników zewnętrznych na zasięg występowania gatunków - wyliczyć przystosowania morfologiczne, anatomiczne i fizjologiczne organizmów do życia w odmiennych warunkach środowiskowych

Nr lekcji 56 57

Temat lekcji Sprawdzian: ekologia Charakterystyka państw roślinnych

Wymagania podstawowe (P) - definiować terminy: biom, państwo roślinne, biogeografia - wymienić i scharakteryzować biomy Ziemi - wymienić państwa roślinne - definiować termin "kraina zwierzęca" - wymienić krainy zwierzęce - zdefiniować terminy: efekt cieplarniany, dziura ozonowa - wymienić przyczyny zanikania ozonu w stratosferze i ocieplania się klimatu - wymienić przykłady negatywnego wpływu człowieka na stan środowiska i przykłady gatunków zagrożonych wyginięciem - wymienić i klasyfikować zasoby naturalne Ziemi na odnawialne i nieodnawialne - określić główne przyczyny wymierania gatunków - ocenić działalność człowieka w środowisku - wymienić i charakteryzować formy ochrony przyrody w Polsce - porównać sposób ochrony przyrody np. w parku narodowym i krajobrazowym, rezerwacie ścisłym i częściowym - wymienić przykładowe zobowiązania państw, które zaakceptowały ustalenia szczytu Ziemi w Rio - wyjaśnić co to są zasady zrównoważonego rozwoju i kogo dotyczą

Wymagania ponadpodstawowe (PP) - wyjaśnić znaczenie wyznaczania granic w obszarach Ziemi przez biogeografów - charakteryzować wybrane państwo roślinne - dobierać przykłady roślin charakterystycznych dla danego państwa roślinnego - charakteryzować wybraną krainę zwierzęcą - dobierać przykłady roślin charakterystycznych dla danej krainy zwierzęcej - ocenić (na wybranych przykładach ) zasięg antropopresji - przewidywać lokalne i globalne skutki zmniejszania się warstwy ozonowej i ocieplania klimatu na Ziemi

58 59

Charakterystyka krain zwierzęcych Wpływ człowieka na różnorodność biologiczną

60

Formy ochrony przyrody w Polsce

61

Prawne podstawy ochrony przyrody

- omówić działania prawne związane z ochroną przyrody podejmowane w najbliższym środowisku - wyjaśnić na czym polega czynna ochrona przyrody oraz w jakim celu zostały wprowadzone okresy ochronne dla zwierzyny łownej i wymiary ochronne dla ryb - wymienić podstawowe ustawy i akty prawne regulujące ochronę przyrody i środowiska w Polsce