Plan wynikowy z biologii w klasach: IIP i IIE Zespołu Szkół Ekonomicznych w Mińsku Mazowieckim Zakres podstawowy nr programu nauczania

DKOS-4015-5/02 nauczyciel: mgr Leszek Sęktas rok szkolny: 2007/2008 Nr lekcji 1 Temat lekcji DNA jako nośnik informacji genetycznej Wymagania podstawowe (P) - zdefiniować termin informacja genetyczna - wymienić etapy prawidłowo prowadzonego doświadczenia biologicznego - wyjaśnić przebieg doświadczeń prowadzących do poznania nośnika informacji genetycznej - uzasadnić potrzebę stosowania doświadczeń w badaniach genetycznych -zdefiniować terminy: nukleozyd, nukleotyd, replikacja DNA - wymienić składniki chemiczne DNA - omówić lokalizację DNA na terenie komórki - wymienić zasadnicze etapy replikacji i opisać ich przebieg oraz efekty - wyjaśnić na czym polega semikonserwatywność replikacji - określić biologiczną rolę DNA i procesu replikacji - określić na czym polega komplementarność nici w cząsteczce DNA - analizować strukturę przestrzenną DNA - podać współczesną definicję genu - zdefiniować terminy: genotyp, fenotyp - podać i scharakteryzować cechy kodu genetycznego - porównać historyczną i współczesną definicję genu - posługiwać się tabelą kodu genetycznego - definiować terminy: genom, genotyp, kariotyp - podać przykłady komórek (organizmów) Wymagania ponadpodstawowe (PP) - analizować i wybrać sposób prezentacji przebiegu doświadczeń Griffitha i Avery'ego

2

Budowa i replikacja DNA

3

Pojęcie genu i kodu genetycznego

4

Chromosomy i genom człowieka

- rozpoznać na schematach poszczególne etapy procesu replikacji - wymienić i omówić rodzaje DNA - wymienić organelle komórki roślinnej, w których zachodzi replikacja DNA - konstruować modele DNA - przedstawić w postaci schematycznego rysunku chemiczną budowę DNA - zilustrować schematycznym rysunkiem proces semikonserwatywnej replikacji DNA - określić źródła energii dla procesu replikacji - analizować związek między stopniem wierności procesu replikacji a częstotliwością mutacji punktowych - zapisywać literowo fragmenty kodu genetycznego i produkty jego replikacji - omówić cechy kodu genetycznego i ich następstwa - porównać budowę genów organizmów prokariotycznych i eukariotycznych - analizować fakt występowania genów nakładających się i jego znaczenie dla biologii wirusów - wyjaśnia dlaczego informacja genetyczna jest zakodowana - określić wielkość genomu człowieka - charakteryzować metody badania kariotypu

Nr lekcji

Temat lekcji

Wymagania podstawowe (P) haploidalnych i diploidalnych - opisać kariotyp człowieka - wyjaśnić, na czym polega badanie genomu - zilustrować budowę chromosomu - określić haploidalną i diploidalną liczbę chromosomów w jądrze komórkowym - rozróżnić autosomy i heterosomy na schemacie kariotypu człowieka - określić na podstawie kariotypu płeć człowieka - analizować wielkość genomu u różnych organizmów - definiować terminy: transpkrypcja, translacja - wymienić elementy aparatu translacyjnego - omówić budowę i rolę rybosomów - analizować przebieg transkrypcji i translacji - wymienić rodzaje RNA oraz porównuje ich budowę i funkcje - porównuje budowę i funkcje DNA i RNA

Wymagania ponadpodstawowe (PP) - ocenić przydatność badań kariotypu

5, 6

Biosynteza białka

7

Zmienność mutacyjna organizmów. Choroby genetyczne człowieka

- definiuje termin mutacja - klasyfikuje mutacje (punktowe i chromosomowe) - wymienia i omawia wybrane czynniki mutagenne - analizuje mechanizm mutacji genowych i chromosomowych - definiuje pojęcie choroba genetyczna - klasyfikuje choroby dziedziczne według kryterium rodzaju mutacji wywołującej chorobę - analizuje bezpośrednie przyczyny wybranych chorób dziedzicznych

- wyjaśnić sposób odczytywania informacji genetycznej - omówić zasady realizacji informacji genetycznej - porównać przebieg i znaczenie poszczególnych etapów translacji - określić źródła energii dla procesów transkrypcji i translacji - ocenić biologiczne znaczenie transkrypcji i translacji dla komórki (organizmu) - przewidywać konsekwencje zaburzeń procesu transkrypcji i translacji - omawia efekty poszczególnych rodzajów mutacji (genowych i chromosomowych) - przedstawić w postaci schematów poszczególne rodzaje mutacji oraz określić ich konsekwencje - analizować proces mutagenezy jako molekularne podłoże zmian ewolucyjnych - opisuje objawy wybranych chorób dziedzicznych - charakteryzuje metody i techniki stosowane w diagnostyce chorób dziedzicznych - ocenia znaczenie poradnictwa i diagnostyki chorób dziedzicznych - analizuje wpływ czynników środowiskowych na występowanie chorób wielogenowych

8 9

Sprawdzian z genetyki molekularnej Omówienie prac klasowych. Wprowadzenie do genetyki

- wyjaśnić znaczenie stwierdzenia, że Grzegorz Mendel jest ojcem genetyki

Nr lekcji

Temat lekcji mendlowskiej

Wymagania podstawowe (P) - wyjaśnić znaczenie określenia „linia czysta” oraz terminów: allel dominujący, allel recesywny, cecha dominująca, cecha recesywna - konstruować krzyżówki genetyczne ilustrujące dziedziczenie według I prawa Mendla - przedstawić pierwsze prawo Mendla - określić wpływ doświadczeń Mendla na rozwój genetyki - scharakteryzować drugie prawo Mendla - rozwiązywać proste krzyżówki genetyczne dwucechowe - uzasadnić, że krzyżówki genetyczne pozwalają na określenie homo- i heterogametyczności - opisywać odkrycie Tomasza Morgana - rozwiązywać proste zadania genetyczne uwzględniające dziedziczenie wg. Morgana - zdefiniować pojęcia: inżynieria genetyczna, enzymy restrykcyjne, wektory, transformacja genetyczna - wymienić metody stosowane w inżynierii genetycznej - wymienić przykłady zastosowania inżynierii genetycznej przez człowieka - zdefiniować pojęcia: organizmy transgeniczne, klonowanie - charakteryzować wektory - wymienić zastosowania inżynierii genetycznej w rolnictwie, ochronie środowiska i medycynie

Wymagania ponadpodstawowe (PP)

10, 11 Pierwsze prawo Mendla

- potrafić analizować schematy rodowodów

12, 13 Drugie prawo Mendla

- analizować dziedziczenie dwóch cech - rozwiązywać krzyżówki i zadania genetyczne oparte na dwóch parach przeciwstawnych cech - wyjaśnić dlaczego geny znajdujące się na jednym (tym samym) chromosomie dziedziczą się niezgodnie z II prawem Mendla - opisać metody i techniki inżynierii genetycznej - wyjaśnić co to SA lepkie końce i w jaki sposób cecha ta jest wykorzystywana - wyjaśnić na czym polega klonowanie

14 15 16

Cechy sprzężone z płcią Sprawdzian: Dziedziczenie wg. Mendla i Morgana. Na czym polega inżynieria genetyczna?

17 18 19

Wykorzystanie inżynierii genetycznej w rolnictwie, ochronie środowiska i medycynie Czy inżynieria genetyczna może być - określić korzyści i zagrożenia wynikające z zagrożeniem? możliwości praktycznego zastosowania zdobyczy biotechnologii Rodzaje i źródła zmienności w - definiować pojęcie zmienności i wymieniać jej przyrodzie rodzaje oraz krótko je charakteryzować

- analizować możliwości zastosowania inżynierii genetycznej w rolnictwie i hodowli zwierząt - ocenić przydatność inżynierii genetycznej - porównać poszczególne rodzaje zmienności - określić molekularne podłoże zmian ewolucyjnych

Nr lekcji

Temat lekcji

Wymagania podstawowe (P) - omówić przyczyny poszczególnych rodzajów zmienności - uzasadnić, dlaczego zmienność jest podstawową cechą życia - wymienić i omówić tezy teorii ewolucji drogą doboru naturalnego - zdefiniować pojęcia: dobór naturalny, dobór sztuczny - wyjaśnić co przedstawia drzewo rodowe - wyliczyć bezpośrednie dowody ewolucji oraz klasyfikować je - znać znaczenie pojęć: narząd homologiczny, narząd analogiczny, narząd szczątkowy, atawizm i podawać ich przykłady - wyliczyć pośrednie dowody ewolucji oraz klasyfikować je - zdefiniować terminy: antropogeneza, hominizacja - wymienić i omówić kolejne etapy antropogenezy - określić czas, miejsce i warunki w jakich powstały formy ludzkie - uzasadnić pozycję systematyczną człowieka - wymienić i omawia specyficzne cechy Homo sapiens - omówić rasy ludzkie i ich cechy - porównać cechy człowieka i małp człekokształtnych - omówić zadania systematyki i taksonomii - wymienić nazwy głównych taksonów w porządku wstępującym i zstępującym - opisać ogólne zasady nomenklatury binominalnej - zdefiniować termin gatunek biologiczny - określić pozycję taksonomiczną człowieka w odpowiednich taksonach systematycznych - zdefiniować terminy: populacja, pojemność i opór

Wymagania ponadpodstawowe (PP) - porównać znaczenie poszczególnych rodzajów zmienności w ewolucji - wyjaśnić zjawisko radiacji adaptacyjnej i ocenić jego znaczenie - wymienić i scharakteryzować rodzaje doboru naturalnego oraz rodzaje specjacji - podawać przykłady bezpośrednich dowodów ewolucji

20

Znaczenie teorii Darwina

21

Bezpośrednie dowody ewolucji

22 23

Pośrednie dowody ewolucji Rodowód człowieka

- podawać przykłady pośrednich dowodów ewolucji - charakteryzować formy przed- i praludzkie - analizować dowody ewolucji i drzewo rodowe hominidów - ocenić znaczenie mowy, techniki i kultury w przebiegu ewolucji człowieka - starać się przewidzieć w jaki sposób aktualny rozwój komunikacji, techniki i kultury wpłynie na ewolucję biologiczną współczesnego człowieka

24 25

Sprawdzian z ewolucjonizmu Podstawy klasyfikacji organizmów

26

Podstawowe cechy populacji

- identyfikować pospolite gatunki roślin i zwierząt - porównać kryteria taksonomiczne zastosowane przez Linneusza z kryteriami stosowanymi obecnie - określić pozycję systematyczną wybranych organizmów - charakteryzować grupy organizmów zaliczanych do poszczególnych królestw i typów - uzasadnić podział organizmów na 5 królestw - omówić populacyjne mechanizmy regulacji liczebności

Nr lekcji

Temat lekcji biologicznej

Wymagania podstawowe (P) środowiska, rozrodczość, śmiertelność - wymienić i charakteryzować cechy grupowe populacji biologicznej - omówić czynniki wpływające na liczebność populacji - analizować strukturę przestrzenną, ilościową, wiekową i płciową populacji - zdefiniować terminy: biocenoza, konkurencja, drapieżnictwo, pasożytnictwo, mutualizm, komensalizm, protokooperacja - podać przykłady powyższych pojęć - dobrać odpowiednie przykłady populacji ilustrujących zależności antagonistyczne lub protekcjonistyczne - analizować zmiany liczebności populacji w układzie drapieżnik - ofiara - zdefiniować terminy: biotop, ekosystem - rozróżnić i omówić rodzaje zależności troficznych w biocenozie - opisać ogólną strukturę i funkcjonowanie ekosystemu - omówić przepływ materii i energii przez ekosystem - wyjaśnić znaczenie pojęć: produktywność, produktywność pierwotna, produktywność wtórna - określić przyczyny, rodzaje oraz kierunki sukcesji - zdefiniować termin klimaks - definiować terminy: biom, państwo roślinne, kraina zwierzęca, biogeografia - wymienić i scharakteryzować biomy Ziemi - zdefiniować terminy: efekt cieplarniany, dziura ozonowa - wymienić przyczyny zanikania ozonu w stratosferze i ocieplania się klimatu - wymienić przykłady negatywnego wpływu

Wymagania ponadpodstawowe (PP) - analizować wykresy ilustrujące rodzaje krzywych przeżywania i wzrostu liczebności populacji - analizować przyczyny zróżnicowanej struktury i dynamiki rozrodczej populacji ludzkiej w różnych rejonach świata

27

Oddziaływania międzypopulacyjne w biocenozie

- analizować typy interakcji międzygatunkowych (międzypopulacyjnych) - analizować zależność między niszą ekologiczną z zjawiskiem konkurencji - ocenić rolę zależności międzygatunkowych w przyrodzie i w życiu człowieka

28, 29 Struktura i funkcjonowanie ekosystemów. Przemiany materii i energii w ekosystemach

- zdefiniować termin: stadia seralne - porównywać produktywność pierwotną i wtórną - udowodnić, że skrócenie łańcuchów pokarmowych może być potencjalnym źródłem ograniczenia kosztów produkcji żywności - przewidzieć wpływ działania człowieka na przebieg sukcesji - ocenić znaczenie procesu sukcesji w przyrodzie

30 31

Sprawdzian z ekologii Charakterystyka biomów, państw roślinnych i krain zwierzęcych Znaczenie różnorodności biologicznej dla człowieka

32

- charakteryzować wybrane państwo roślinne i krainę zwierzęcą - wyjaśnić znaczenie wyznaczania granic w obszarach Ziemi przez biogeografów - ocenić (na wybranych przykładach ) zasięg antropopresji - przewidywać lokalne i globalne skutki zmniejszania się warstwy ozonowej i ocieplania klimatu na Ziemi

Nr lekcji

Temat lekcji

Wymagania podstawowe (P) człowieka na stan środowiska i przykłady gatunków zagrożonych wyginięciem - wymienić i klasyfikować zasoby naturalne Ziemi na odnawialne i nieodnawialne - określić główne przyczyny wymierania gatunków - ocenić działalność człowieka w środowisku - wymienić przykładowe zobowiązania państw, które zaakceptowały ustalenia szczytu Ziemi w Rio - wymienić i charakteryzować formy ochrony przyrody w Polsce - wyjaśnić co to są zasady zrównoważonego rozwoju i kogo dotyczą - porównać sposób ochrony przyrody np. w parku narodowym i krajobrazowym, rezerwacie ścisłym i częściowym

Wymagania ponadpodstawowe (PP)

33

Formy ochrony przyrody w Polsce

- omówić działania prawne związane z ochroną przyrody podejmowane w najbliższym środowisku - wyjaśnić na czym polega czynna ochrona przyrody oraz w jakim celu zostały wprowadzone okresy ochronne dla zwierzyny łownej i wymiary ochronne dla ryb