ΔΕΛΦΟΙ, Η ΑΠΟΛΛΩΝΙΟΣ ΓΗ

Οι Δελφοί το πνευματικό και θρησκευτικό κέντρο του αρχαίου ελληνισμού παραμένει ακόμα και
σήμερα ένας ισχυρός τόπος δύναμης, ένας τόπος όπου το φανταστικό και το πραγματικό
συναντιούνται κάτω από το προστατευτικό φως του θεού Απόλλωνα. Ο «ομφαλός της γης», όπως
είναι γνωστός ο τόπος μέχρι τις μέρες μας, βρίσκεται σε υψόμετρο 500-700 μ. χαρίζοντας στον
επισκέπτη μια μοναδική θέα που συνδυάζει όλες τις φυσικές ομορφιές.

Στην όμορφη αυτή περιοχή της αρχαίας Φωκίδας, ανάμεσα σε δύο πελώριους βράχους, τις Φαιδριάδες
πέτρες, ήταν χτισμένο το Μαντείο των Δελφών, η δημιουργία του οποίου χάνεται μέσα στην αρχαιότητα.
Το πώς και από ποιον δημιουργήθηκε αρχικά το Μαντείο δεν είναι εύκολο να βρεθεί, αφού πολλοί
μελετητές θεωρούν ότι η δράση του ανάγεται στην προκατακλυσμιαία εποχή, γεγονός που ενισχύεται και
από τις διάφορες θεότητες που το προστάτευαν στο διάβα της ιστορίας: η Γη, στη συνέχεια η Θέμιδα, έπειτα
ο Απόλλωνας και ο Διόνυσος. Καθώς η ιστορία άπλωνε περίτεχνα το πέπλο της πάνω από το Μαντείο των
Δελφών, δημιουργήθηκαν διάφοροι μύθοι που εξιστορούσαν τις απαρχές του. Επομένως, είναι ιδιαίτερα
δύσκολο έως και ακατόρθωτο για τον ιστορικό ερευνητή να διαπιστώσει αν υπάρχουν ψήγματα αλήθειας σε
αυτές τις διηγήσεις, καθώς και να τις αποκωδικοποιήσει.
Ένας από τους πιο γνωστούς μύθους δημιουργίας του Μαντείου, ο οποίος διασώθηκε από τον Διόδωρο τον
Σικελιώτη μιλάει για έναν βοσκό, ο οποίος καθώς έβοσκε το κοπάδι του στην περιοχή διαπίστωσε ότι από
ένα άνοιγμα, δίπλα στις Φαιδριάδες πέτρες, έβγαιναν διάφορες αναθυμιάσεις. Παρατήρησε μάλιστα ότι τα
ζώα που πλησίαζαν στο άνοιγμα αποκτούσαν μια πολύ περίεργη συμπεριφορά. Πλησιάζοντας, λοιπόν, και ο
ίδιος στο χάσμα για να δει τι συμβαίνει άρχισε να λέει διάφορα ακατάληπτα πράγματα πέφτοντας σε
έκσταση, λόγια τα οποία εκ των υστέρων διαπιστώθηκε ότι προέλεγαν τα μελλούμενα. Από τότε
εγκαταστάθηκε στο σημείο εκείνο μια ιέρεια, η Πυθία και άρχισε να λειτουργεί το Μαντείο. Ένας άλλος

μύθος θέλει τον ήρωα Παρνασσό, το όνομά του οποίου δόθηκε στο ομώνυμο βουνό, ν’ ανακαλύπτει σ’
εκείνη την περιοχή την οιωνοσκοπία, μαντεύοντας από τον τρόπο που πετούσαν τα πουλιά της περιοχής.

Στην Ομηρική Οδύσσεια, στην Ραψωδία Θ’ γίνεται αναφορά στο Μαντείο των Δελφών, χωρίς όμως να
δίνονται επιπλέον πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο και τον χρόνο ίδρυσής του. Επιπλέον πληροφορίες
παίρνουμε από άλλα τρία κείμενα: τον Ομηρικό Ύμνο στον Απόλλωνα και τις τραγωδίες Ευμενίδες του

Αισχύλου και Ιφιγένεια εν Ταύροις του Ευριπίδη.
Σύμφωνα με τον Ομηρικό Ύμνο εις Απόλλωνα Πύθιον, ο Απόλλων έχτισε τον πρώτο του ναό στους
Δελφούς, αφού σκότωσε πρώτα τον δράκοντα με μορφή φιδιού Πύθωνα, από το όνομα του οποίου φαίνεται
να προήρθαν μετέπειτα και τα ονόματα Πυθώ, Πυθία, Πύθιος κλπ. Θέλοντας ο θεός να εξαγνίσει τον χώρο
από τη παρουσία του θηρίου έφερε εκεί το ιερό του δέντρο, τη δάφνη, με την οποία έχτισε μάλιστα και τον
πρώτο του ναό. Στο μέρος αυτό χρησμοδοτούσε ο Απόλλων διά στόματος της Πυθίας, η οποία καθόταν
πάνω σ’ ένα γήινο χάσμα από το οποίο έβγαιναν αναθυμιάσεις. Μάλιστα σύμφωνα με τον ύμνο, οι πρώτοι
ιερείς του ναού ήταν Κρήτες, τους οποίους έσωσε ο ίδιος ο θεός με τη μορφή δελφινιού μεταφέροντάς τους
στην πλάτη του σ’ εκείνη την περιοχή. Σε ερώτησή τους προς το θεό πως θα καταφέρουν να επιβιώσουν σε
αυτό τον τόπο, εκείνοι που ήταν συνηθισμένοι να ζουν κοντά στη θάλασσα, ο θεός τους απάντησε ότι θα
ζήσουν από τις προσφορές των πιστών. Έτσι, λοιπόν, φαίνεται ότι οι Κρήτες έφεραν στον τόπο τη λατρεία
του Απόλλωνα Δελφίνιου και μάλλον από αυτούς ονομάστηκε το μέρος Δελφοί. Ο μύθος αυτός επιβίωσε σε
διάφορες εορταστικές αναπαραστάσεις που λάμβαναν χώρα στους Δελφούς με αποκορύφωμα τα Πύθια, τα
οποία περιελάμβαναν μουσικούς διαγωνισμούς κι αθλητικούς αγώνες και τελούνταν κάθε τέσσερα χρόνια.
Στην τραγωδία Ευμενίδες ο Αισχύλος μας παρουσιάζει μια διαφορετική εκδοχή. Η πρώτη προφήτισσα
στους Δελφούς ήταν η θεά Γη την οποία διαδέχθηκε η κόρη της Θέμις. Στη συνέχεια ήρθε η Τιτάνιδα
Φοίβη, κόρη επίσης της Γης και έπειτα ήρθε ο Απόλλων, ο οποίος προφανώς και ονομάστηκε Φοίβος από
τη Φοίβη. Στο μύθο του Αισχύλου, ο Απόλλων φαίνεται να ήρθε από τη Δήλο και να εγκαταστάθηκε στον
τόπο χωρίς να χρειαστεί να φονεύσει τον Πύθωνα.
Στην Ιφιγένεια εν Ταύροις του Ευριπίδη, αναφέρεται ότι ο Απόλλων ενώ ήταν ακόμα βρέφος έφτασε μαζί
με τη μητέρα του Λητώ από τη Δήλο στον Παρνασσό κι εκεί κατέλαβε το μαντείο, αφού πρώτα σκότωσε το
τεράστιο τέρας που το φύλαγε. Η Γη όμως θύμωσε γιατί με αυτό τον τρόπο εκδιώχθηκε βίαια από το
μαντείο η κόρη της η Θέμις κι άρχισε να στέλνει προφητικά όνειρα στους ανθρώπους, με σκοπό ν’
αποδυναμώσει τη δύναμη του θεού Απόλλωνα. Το πρόβλημα επιλύθηκε τελικά με παρέμβαση του Δία, ο
οποίος πήρε το μέρος του Απόλλωνα δίνοντάς του την εξουσία.
Διαπιστώνουμε μέσα από αυτά τα χαρακτηριστικά παραδείγματα ότι υπήρχαν διάφοροι μύθοι σχετικά με το
από ποιον και κάτω από ποιες συνθήκες ξεκίνησε να λειτουργεί το Δελφικό Μαντείο, το όποιο με τον καιρό
εξελίχθηκε σε θρησκευτικό κέντρο της αρχαίας Ελλάδας.

Αναπαράσταση ΔΕΛΦΙΚΟΥ ΤΡΙΠΟΔΑ

Η Πυθία κρυμμένη πίσω από το παραπέτασμα δίνει χρησμούς μασώντας δάφνη και πίνοντας νερό από την Κασσιώτιδα
πηγή.

Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΧΡΗΣΜΟΔΟΣΙΑΣ
Στην αρχαία Ελλάδα υπήρχαν διάφορα είδη μαντικής τα οποία χρησιμοποιούνταν και ήταν ιδιαίτερα
δημοφιλή, όπως η οιωνοσκοπία, η σπλαγχνοσκοπία, η ονειρομαντεία, η κληρομαντεία, η αστρολογία κλπ.
Οι αρχαίοι Έλληνες δεν ήταν μοιρολάτρες. Αντιθέτως μελετούσαν τη φύση και προσπαθούσαν να
διαβάσουν τα μηνύματά της ώστε να κατανοήσουν καλύτερα τις δομές του παρόντος και να μπορέσουν να
πορευτούν σωστά και στο μέλλον. Δεν θα πρέπει επομένως να τους κρίνουμε με βάση τον σημερινό τρόπο
σκέψης, μιας και ζούμε σε πολύ διαφορετικούς καιρούς. Επίσης, πριν προχωρήσουμε παρακάτω κι
αρχίσουμε να μιλάμε για τη μαντική τέχνη όπως αυτή χρησιμοποιούνταν στο Δελφικό Μαντείο, καλό θα
ήταν να επισημάνουμε τον πολύ χρήσιμο διαχωρισμό που επιχείρησε ο Δ. Δημόπουλος στο βιβλίο Στο
άδυτο των ελληνικών μαντείων. Χωρίζει, λοιπόν, τη μαντική σε δύο είδη: την «έντεχνο μαντική» και την
«ένθεο μαντική». Με τον όρο «έντεχνο μαντική» εννοεί κάθε μορφή μαντικής, η οποία γίνεται μέσω
«προφητών», οι οποίοι προλέγουν το μέλλον διαβάζοντας διάφορα φυσικά σημάδια. Η μορφή αυτή δεν
είναι όμως αξιόπιστη μιας και το αποτέλεσμα εξαρτάται άμεσα από την ευσυνειδησία αλλά και την
ερμηνευτική ικανότητα των λειτουργών του. Ενώ, η «ένθεος μαντική» αναφέρεται στις προφητείες που
δίνονταν στους πιστούς από τον ίδιο τον θεό μέσω των αντιπροσώπων του. Τέτοια είναι κι η περίπτωση του
Δελφικού Μαντείου, όπου η Πυθία χρησμοδοτούσε διά στόματος του θεού. Αυτό είναι και το είδος της
μαντικής τέχνης που εξυψώνει τον άνθρωπο, γι’ αυτό και δεν θα πρέπει να υποβιβάζεται στο επίπεδο της
«εντέχνου μαντικής». Δεν είναι άλλωστε τυχαίο το γεγονός ότι το μόνο είδος μαντικής που έχει επιβιώσει
και χρησιμοποιείται μαζικά από εκατομμύρια ανθρώπους είναι η «έντεχνος μαντική», ενώ η «ένθεος
μαντική» χάθηκε μαζί με την καταστροφή των μαντείων.
Όπως ήταν φυσικό, οι πιστοί είχαν σε πολύ υψηλή εκτίμηση τους χρησμούς που έδινε το Μαντείο καθώς
θεωρούσαν ότι τους μιλάει ο ίδιος ο Απόλλων. Η Πυθία και οι ιερείς του Μαντείου ήταν απλά τα φερέφωνα

του θείου λόγου. Η πρόσβαση στο Μαντείο ήταν ελεύθερη σε κάθε πιστό που ήθελε να συμβουλευτεί τον
θεό, όχι όμως και σε οποιοδήποτε ήθελε να παρίσταται στην τελετή από περιέργεια. Η είσοδος στο ιερό
απαγορευόταν μόνο στις γυναίκες. Μπορούσαν όμως να στείλουν κάποιον αντιπρόσωπο για να θέσει στην
Πυθία αντί γι’ αυτές τα ερωτήματά τους.
Ο Πλούταρχος στα Ηθικά αναφέρει ότι η Πυθία αρχικά χρησμοδοτούσε μια φορά τον χρόνο, στις 7 του
μήνα Βυσίου (μέσα Φεβρουαρίου-Μαρτίου), μέρα των γενεθλίων του Απόλλωνα. Από τον 6ο αιώνα π.Χ.
όμως που οι πιστοί άρχισαν να πληθαίνουν, το Μαντείο άρχισε να χρησμοδοτεί στις 7 κάθε μήνα, πλην των
«αποφράδων ημερών», όπου δεν μπορούσε να δώσει χρησμό η Πυθία και τους τρεις χειμερινούς μήνες, τότε
που ο Απόλλωνας ταξίδευε στους Υπερβορείους και την εξουσία του ιερού χώρου αναλάμβανε ο αδερφός
του Διόνυσος.

Ο Ορέστης κατέφυγε στο Μαντείο για να ζητήσει εξιλέωση από τον Απόλλωνα για το δολοφονία της μητέρας του.

Η διαδικασία που θα έπρεπε ν’ ακολουθήσουν όλοι όσοι ζητούσαν χρησμό ήταν η εξής: κατ’ αρχήν πριν
μπουν στο άδυτο, έπρεπε να πληρώσουν στους ιερείς τον «πέλανο», ένα είδος γλυκού, και να φέρουν
κάποια ζώα για τις θυσίες που γίνονταν πριν τη χρησμοδοσία. Επίσης, έπρεπε να γνωστοποιήσουν στους
ιερείς εκ των προτέρων τα ερωτήματά τους. Στη συνέχεια καθοριζόταν με κλήρωση η σειρά με την οποία θα
έμπαιναν στο ιερό για να πάρουν τον χρησμό τους. Σε πολύ συγκεκριμένες περιπτώσεις, κάποιοι πιστοί
απολάμβαναν για τιμητικούς λόγους το δικαίωμα της «προμαντείας», έπαιρναν δηλαδή χρησμό πριν από
τους υπόλοιπους. Σημαντικό ρόλο στην όλη διαδικασία έπαιζε ο εξαγνισμός στην Κασταλία πηγή, που
αφορούσε τόσο την Πυθία όσο και τους ιερείς και αυτούς που ζητούσαν χρησμό. Αφού, λοιπόν,
εξαγνίζονταν έμπαιναν μέσα στο άδυτο κι οδηγούνταν σε μία ειδική θέση μπροστά στη Πυθία, χωρίς όμως
να μπορούν να τη δουν. Τους χώριζε ένα παραπέτασμα. Η Πυθία μασώντας φύλλα δάφνης και πίνοντας
νερό από την Κασσωτίδα πηγή άκουγε τα ερωτήματά και χρησμοδοτούσε. Οι χρησμοί ήταν συνήθως
έμμετροι, σε δακτυλικό εξάμετρο αν και καθοριστικό ρόλο για το ποιο ακριβώς θα ήταν το μέτρο του
χρησμού έπαιζε πάντα το είδος του, σε ποιον δινόταν αλλά και ο βαθμός του προβλήματος. Κάποιες φορές
η Πυθία κατέφευγε και σε κληρομαντεία, ειδικά όταν τα ερωτήματα αφορούσαν διαζευκτικές ερωτήσεις κι
όταν δεν υπήρχε πολύς χρόνος για χάσιμο. Επειδή ο λόγος της Πυθίας ήταν συνήθως δυσκολονόητος και
γεμάτος γρίφους, οι ιερείς του ναού καλούνταν ν’ αποκωδικοποιήσουν και να μεταφέρουν το μήνυμα του
θεού στους χρηστηριαζόμενους.
Είπαμε όμως λίγο πιο πάνω ότι υπήρχαν κάποιες μέρες που η Πυθία δεν μπορούσε να χρησμοδοτήσει. Οι
ιερείς του Μαντείου για να διαπιστώσουν αν ο θεός επιθυμούσε να απαντήσει μέσω της Πυθίας στις
ερωτήσεις των πιστών κατέβρεχαν με κρύο νερό μια κατσίκα. Αν το ζωντανό έτρεμε, τότε εκείνη τη μέρα
μπορούσε να χρησμοδοτήσει η Πυθία. Αν δεν έτρεμε, τότε όλοι οι πιστοί καλούνταν να έρθουν μια άλλη
μέρα. Ο Πλούταρχος, ο οποίος υπήρξε κι ο ίδιος ιερέας του Δελφικού Μαντείου, κάνει λόγο για μια
περίπτωση όπου ενώ η κατσίκα δεν άρχισε να τρέμει, οι ιερείς της έριξαν παγωμένο νερό ώστε να
εκβιάσουν τη διαδικασία. Η Πυθία άρχισε να χρησμοδοτεί εκείνη τη μέρα παρά τη θέληση τη δική της αλλά
και του θεού. Από το στόμα της όμως άρχισαν να βγαίνουν κάποιες άναρθρες κραυγές λες και είχε
καταληφθεί από δαίμονα και ουρλιάζοντας πετάχτηκε έξω από το ιερό, τρομάζοντας όλους όσοι
παρευρίσκονταν μέσα σ’ αυτό. Σε λίγες μέρες η Πυθία πέθανε.

Πίνακας του Εντιμότατου Τζον Μάλερ Κόλερ με τίτλο Η ιέρεια των Δελφών.

ΠΥΘΙΑ, Η ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΣ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ
Η Πυθία για να αποσαφηνίσουμε μια συχνή παρανόηση δεν ήταν ένα συγκεκριμένο πρόσωπο, αλλά τίτλος
που δινόταν στις προφήτισσες του Απόλλωνα που επιλέγονταν για να αφιερώσουν τη ζωή τους στην
υπηρεσία του. Αρχικά, οι πρώτες Πυθίες ήταν νεαρές, παρθένες κοπέλες. Μετά από ένα συμβάν όμως όπου
ένας άνδρας που είχε έρθει να ζητήσει χρησμό, ερωτεύτηκε μια Πυθία και την έκλεψε, οι Πυθίες ήταν
γυναίκες προχωρημένης ηλικίας, γύρω στα 50, συνήθως παντρεμένες με παιδιά. Από τη στιγμή όμως που
μια γυναίκα με οικογένεια καλούνταν να υπηρετήσει τον Απόλλωνα, εγκατέλειπε το σπίτι και την
οικογένειά της κι έμενε σ’ ένα συγκεκριμένο οίκημα εντός του ναού για να διατηρείται αμόλυντη. Φορούσε
άσπρα ρούχα και ζούσε με βάσει τους κανονισμούς που της είχαν θέσει εξ αρχής οι ιερείς. Δεν χρειαζόταν
να έχει κάποια συγκεκριμένη μόρφωση, ούτε και κάποιες ικανότητες ενόρασης ή διορατικότητας. Στην
αρχή ήταν μία η Πυθία. Όσο όμως τα χρόνια περνούσαν κι η φήμη του Μαντείου μεγάλωνε οι Πυθίες ήταν
συνήθως τρεις.

Η ΣΙΒΥΛΛΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΜΙΧΑΗΛ ΑΓΓΕΛΟ

Το ποιες ακριβώς ήταν αυτές οι γυναίκες, με ποια κριτήρια επιλέγονταν αλλά και πως ακριβώς έρχονταν σε
επαφή με το θείο και χρησμοδοτούσαν, είναι ερωτήσεις που δύσκολα μπορούν να βρουν απάντηση. Παρ’
όλο που έχουν σωθεί πολλές μαρτυρίες ανθρώπων που είτε διετέλεσαν ιερείς του ναού, είτε έφτασαν στους
Δελφούς για να ζητήσουν τη συμβολή του θεού, η αρχαιολογική σκαπάνη δεν έχει φέρει μέχρι στιγμής στο
φως κάποια ευρήματα που θα μπορούσαν να διαλευκάνουν το μυστήριο της χρησμοδοσίας. Μάλιστα, η
έρευνα των αρχαιολόγων κατέληξε στο συμπέρασμα ότι σ’ αυτή την περιοχή δεν υπήρχε κάποιο χάσμα γης
απ’ το οποίο να εκλύονταν αναθυμιάσεις. Όπως καταλαβαίνουμε, το κουβάρι περιπλέκεται ακόμα
περισσότερο γεννώντας νέα ερωτήματα.

ΤΟ ΜΑΝΤΕΙΟ ΚΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ
Όσο παράξενη και να μας φαίνεται σήμερα όλη αυτή η διαδικασία, θα πρέπει να τονίσουμε ότι δεν
προβλημάτιζε καθόλου τους αρχαίους Έλληνες, οι οποίοι έσπευδαν σωρηδόν για να συμβουλευτούν το
Μαντείο. Η εμπιστοσύνη τους στη δύναμη του Μαντείου ήταν τόσο μεγάλη που το συμβουλεύονταν για
πλείστα θέματα, τόσο για πολιτικά όσο και για προσωπικά ζητήματα. Όχι μόνο φτωχοί άνθρωποι αλλά και
βασιλιάδες κατέφευγαν στο Μαντείο ή έστελναν τους αντιπροσώπους τους προκειμένου να ζητήσουν
βοήθεια από τον θεό. Πολλές φορές κατέφθαναν και αντιπροσωπείες από πόλεις που είχαν πληγεί από
κάποια φυσική καταστροφή και ζητούσαν εξιλέωση. Σε περιόδους κρίσης το πρώτο πράγμα που έκαναν οι
Έλληνες πριν αναλάβουν δράση ήταν να συμβουλευτούν το Μαντείο. Ο πιο σημαντικός ρόλος όμως που
έπαιξε το Μαντείο των Δελφών έχει να κάνει με τη στάση που κράτησε και τον τρόπο με τον οποίο
χειρίστηκε τους αποικισμούς που έλαβαν χώρα τον 8ο – 6ο αιώνα π.Χ.
Κατά τη διάρκεια αυτών των αιώνων οι Έλληνες αποίκισαν τα παράλια της Μικράς Ασίας, τον Ελλήσποντο
και τον Εύξεινο Πόντο, την Κάτω Σικελία και έφτασαν μέχρι και τα παράλια της Αφρικής, ιδρύοντας
εκατοντάδες αποικίες, οι περισσότερες εκ των οποίων επρόκειτο να σημειώσουν μια λαμπρή πορεία που
έμελλε να αλλάξει για πάντα τον ελληνισμό και τον υπόλοιπο κόσμο. Ένα μεγάλο μέρος αυτής της
επιτυχίας θα πρέπει ν’ αποδοθεί και στο Μαντείο των Δελφών ο ρόλος του οποίου, όπως φαίνεται από τα
ιστορικά στοιχεία, ήταν μείζονος σημασίας.
Οι άποικοι ξεκινώντας να καταλάβουν μια ξένη περιοχή, πολύ μακριά από τη γενέτειρά τους γνώριζαν πολύ
καλά ότι θα καλούνταν ν’ αντιμετωπίσουν μεγάλους κινδύνους. Γι’ αυτό και είχαν ανάγκη από τη βοήθεια
και την ευλογία των θεών, την οποία επιδίωκαν να ζητήσουν από τον θεό Απόλλωνα, μιας και το Μαντείο
αποτελούσε εκείνη την εποχή το κατεξοχήν θρησκευτικό κέντρο του Ελλαδικού χώρου. Ο Απόλλωνας,
όπως φαίνεται από τους χρησμούς που έχουν σωθεί, άλλες φορές έδινε απλά τη συγκατάθεση και την
ευλογία του κι άλλες φορές τους υποδείκνυε ακόμα και σε ποια ακριβώς περιοχή να πάνε ή όριζε ο ίδιος τον
επικεφαλής του αποικισμού.

ΜΕΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΧΩΡΟ ΤΩΝ ΔΕΛΦΩΝ

Ενδεικτικά παραθέτουμε έναν μεταφρασμένο χρησμό που δόθηκε από το Μαντείο στον Περδίκκα τον Α’
σχετικά με τον αποικισμό των Αιγών (όπου αίγα=κατσίκα), της πρώτης πρωτεύουσας των Μακεδόνων. Του
είπε λοιπόν ο θεός:
Υπάρχει βασιλική δύναμη γης πλουτοφόρας
για τους ευλαβείς γιους του Τημένου, γιατί τη
δίνει ο Δίας που κρατά αιγίδα. Όμως πήγαινε
γρήγορα στη Βοττιαία γη με τα πολλά κοπάδια.
Κι εκεί, όπου θα συναντήσεις ασημοκέρατες
γίδες άσπρες σαν το χιόνι να κοιμούνται, στο
έδαφος εκείνης της γης θυσίασε στους
μακάριους θεούς και χτίσε την ακρόπολη της
πόλης.

Ο ΘΗΣΑΥΡΟΣ ΤΩΝ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΣΤΟΥΣ ΔΕΛΦΟΥΣ

Το Μαντείο των Δελφών κατάφερνε επί αιώνες να συσπειρώνει θρησκευτικά τους απανταχού Έλληνες
συνδυάζοντας αρμονικά τη λογική και τη μεταφυσική, κάτι που στις μέρες μας θεωρείται ιδιαίτερα
δύσκολο, έως κι ακατόρθωτο. Το Μαντείο κατόρθωσε να παραμείνει ζωντανό όλους αυτούς τους αιώνες
της ακμής του ελληνικού πολιτισμού. Ακόμα κι όταν εκείνος παρήκμασε προσπάθησε με κάθε δυνατό
τρόπο να κρατηθεί και να συνεχίσει το έργο του. Μόνο όταν η παλιά θρησκεία πέθανε οριστικά μέσα στις
καρδιές των ανθρώπων κι αντικαταστάθηκε από τον χριστιανισμό, μόνο τότε το Μαντείο έπαψε να
λειτουργεί κι η Πυθία σταμάτησε να χρησμοδοτεί στο όνομά του Απόλλωνα. Γνωστός είναι άλλωστε ο
χρησμός που δόθηκε από το Μαντείο στον αυτοκράτορα Ιουλιανό που προσπαθώντας ν’ αναβιώσει την
αρχαία ελληνική πίστη επιχείρησε ν’ αναβιώσει και πάλι το Μαντείο:

Να πείτε στον βασιλιά ότι σωριάστηκε κάτω η
πλουμιστή αυλή. Ο Φοίβος δεν έχει πια κατοικία
ούτε προφητική δάφνη ούτε πηγή που μιλά. Και
το φλύαρο νερό έχει στερέψει.

ΔΕΛΦΟΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ

ΘΥΜΙΑΤΗΡΙ ΑΠΟ ΧΑΛΚΟ 460-450 Π.Χ. ΜΕ ΜΟΡΦΗ ΚΑΡΥΑΤΙΔΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΑΜΜΕΝΟ ΘΗΣΑΥΡΟ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΟΔΟΥ. ΑΡΧ
ΜΟΥΣ. ΔΕΛΦΩΝ

Ο ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ «ΘΟΛΟ» ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΒΙΤΡΟΥΒΙΟ ΣΤΟ ΠΕΡΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ.

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΚΟΡΕΣ. ΑΡΧ ΜΟΥΣΕΙΟ ΔΕΛΦΩΝ ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΑ

ΣΤΟ ΜΑΝΤΕΙΟ ΤΩΝ ΔΕΛΦΩΝ ΤΟ 1500 Π.Χ...

Ο Ηρόδοτος ( 484 - 426 π.Χ. ), ήταν ιστορικός από την Άλικαρνασσό της Μ. Ασίας και ονομάστηκε πατέρας
της ιστορίας. Το έργο του περιλαμβάνει τους πολέμους των Ελλήνων κατά των βαρβάρων και διαιρείται
σε εννέα βιβλία.
Στο πρώτο του βιβλίο ( Κλειώ ) διηγείται το παρακάτω περιστατικό :
Ο Βασιλιάς της Λυδίας Κροίσος ( 6ος αιώνας π.Χ. ) ο οποίος πενθούσε δυο χρόνια τον θάνατο του γιου
του, έμαθε ότι στο μεταξύ η δύναμη των Περσών μεγάλωσε κι αναρωτήθηκε αν θα έπρεπε να επιχειρήσει
μια εκστρατεία εναντίον τους. Προκειμένου να πάρει τη σωστή απόφαση, σκέφτηκε να συμβουλευτεί
επτά μαντεία, ελληνικά ( Δελφοί, Φωκίδα, Δωδώνη ) και ξένα ( Λιβύη, Αίγυπτος ) για να δοκιμάσει τις
γνώμες τους. Το μαντείο το οποίο θ' αποδεικνυόταν το πιο αξιόπιστο, θα ήταν αυτό που θα
συμβουλευόταν για δεύτερη φορά για το θέμα που τον απασχολούσε.
Έστειλε λοιπόν επτά αγγελιοφόρους, ένα σε κάθε μαντείο, με την εντολή να μετρούν τις μέρες που
περνούν από την ημέρα της αναχώρησής τους και την εκατοστή να πάνε στα μαντεία και να ρωτήσουν : "
Τι κάνει αυτή τη στιγμή ο Βασιλιάς των Λυδών Κροίσος ; " Να καταγράψουν τις απαντήσεις και να
επιστρέψουν στις Σάρδεις.
Από τις απαντήσεις αυτές, μόνο εκείνη του Μαντείου του Απόλλωνα των Δελφών ( βλ. φωτογραφία )
φθάνει ως εμάς. Η ιέρεια Πυθία, πριν καν ακούσει την διατύπωση της ερώτησης, έβγαλε χρησμό σ'
εξάμετρο ρυθμό :
" Πόση είν' η άμμος ξέρω εγώ, της θάλασσας τα μέτρα.
Καταλαβαίνω τον μουγκό, τον άλαλο ακούω.
Μούρθε στη μύτη μυρωδιά σκληρόδερμης χελώνας,
που βράζει σ' ένα χάλκωμα, μαζί μ' αρνίσιο κρέας.
Κάτω έχει στρώμα από χαλκό, χαλκός είναι κι απάνω."
Όταν οι αγγελιοφόροι επέστρεψαν κι ο Κροίσος διάβασε τις απαντήσεις, έμεινε έκπληκτος επειδή η
απάντηση της Πυθίας των Δελφών ήταν εκπληκτικά ακριβής. Πράγματι, την εκατοστή ημέρα από την
αναχώρηση των αγγελιοφόρων, έκοψε κομμάτια μια χελώνα κι ένα αρνί ο ίδιος και τα βαλε να βράσουν
μαζί σ' ένα χάλκινο λέβητα που τον σκέπασε με χάλκινο σκέπασμα, πιστεύοντας ότι θα ήταν αδύνατο να
μαντέψει κανείς την επινόησή του. Οι σχετικοί με μαντεία τη εποχής εκείνης διακήρυξαν ότι επρόκειτο
αναμφίβολα για χρησμό.

Ο Απόλλων καθισμένος στον δελφικό ομφαλό, μπροστά στον δελφικό τρίποδα. Ασημένιος στατήρας της δελφικής
αμφικτιονίας, 4ος αιώνας π.Χ. Νομισματικό Μουσείο, Εθνική βιβλιοθήκη, Παρίσι. .

Δελφικός τρίποδας
Τρόπαιο της μάχης μεταξύ του Απόλλωνα και του Πύθωνα. Ασημένιος στατήρας του Κρότωνα, τέλη του 5ου αιώνα
π.Χ. Νομισματικό Μουσείο, Εθνική βιβλιοθήκη, Παρίσι.
.

Δελφικός τρίποδας
Δηνάριο του Λ. Κορβάτου ( πίσω όψη ). Νομισματικό Μουσείο, Εθνική βιβλιοθήκη, Παρίσι.
.

Κεφαλή της Σίβυλλας
Ασημένιο δηνάριο του Λ. Κορβάτου, ( L. Torquatus ) Ρώμη, 65 π.Χ. Νομισματικό Μουσείο, Εθνική βιβλιοθήκη,
Παρίσι.

ΓΝΩΘΙ ΣΑΥΤΟΝ

Ο "Ομφαλός", το κέντρο της Γης, όπως οι αρχαίοι πίστευαν, ήταν στους Δελφούς. Ο Ομφαλός είναι καλυμμένος με ένα πλέξιμο
από κορδέλες, το ονομαζόμενο "αγρηνόν". Σύμφωνα με την παράδοση, ο Ομφαλός ήταν ο τάφος του δράκοντα Πύθωνα, γιου
της Γης, τον οποίον σκότωσε ο θεός Απόλλων, για να καταλάβει το Μαντείο. Σύμφωνα με άλλους, ο Δίας άφησε ελεύθερους
δύο αετούς από τα πέρατα του σύμπαντος, για να βρουν το κέντρο της γης. Πέταξαν και συναντήθηκαν στους Δελφούς, στον
Ομφαλό.

Για να έχουμε ισορροπία στη ζωή μας, πρέπει να έχουμε ισορροπία στον τρόπο που σκεπτόμαστε, που
αισθανόμαστε και στον τρόπο που ενεργούμε, στην ουσία δηλαδή να έχουμε ερευνήσει και γνωρίσει τον αληθινό
Εαυτό μας.
Γνωρίζοντας τον Εαυτό μας έχουμε το προνόμιο να σεβόμαστε, να αγαπάμε και να ενδιαφερόμαστε για
οποιονδήποτε και για οτιδήποτε είναι διαφορετικό από εμάς αλλά και ταυτόχρονα τόσο όμοιο με εμάς.

Οι δύο αετοί του Διός / Ζηνός (Ζεν – Ζεν στα Αραουκανικά), ιστάμενοι εκατέρωθεν του Ομφαλού -κεντρικού σημείου της
Γήινης Σφαίρας, ενσαρκωτές της Ελληνικής Διασποράς ανά τον Πλανήτη Γή και ακατάλυτοι φύλακες της Μυστικής
(Α)Δελφικής Ενότητος του Ελληνισμού…

Μέρος από βωμό στους Δελφούς, όπου οι ιέρειες κρεμούσαν τα αφιερώματα που προσφέρονταν.
Αρχ. Μουσείο Δελφών.

Στο βιβλίο «Περί του Σωκράτους Δαιμονίου – Περί του ΕΙ του εν Δελφοίς – Περί του μη χραν έμμετρα νυν την
Πυθίαν» και συγκεκριμένα στην ενότητα «Περί του ΕΙ του εν Δελφοίς» ο Πλούταρχος αναφέρεται σε μια σειρά
διαλόγων τους οποίους ονομάζει πυθικούς λόγους γιατί εκτυλίσσονται στους Δελφούς και σχετίζονται με το
περίφημο μαντείο και περιστρέφονται γύρω από ένα πρόβλημα που σχετίζεται με τη θρησκεία των Δελφών, το
οποίο προσπαθεί να ερμηνεύσει σε θεωρητικό και φιλοσοφικό επίπεδο.
Για τον Πλούταρχο, ο οποίος υπήρξε ιερέας των Δελφών, ο Απόλλωνας δεν είναι μόνο μάντης αλλά και φιλόσοφος.
Ο Απόλλωνας όχι μόνο δίνει απαντήσεις στα προβλήματα της ανθρώπινης ζωής με τη βοήθεια των χρησμών, αλλά
και δημιουργεί στη φιλοσοφική ψυχή το ερέθισμα να φτάσει στην αλήθεια, αρκεί η ψυχή να είναι σε θέση να
ερευνήσει και να προσπαθήσει να λύσει τα προβλήματα που θέτει ο ίδιος ο θεός.
Ο Πλούταρχος δεν ενδιαφέρεται μόνο για τη λειτουργία του μαντείου αλλά και για την ίδια την ουσία του Θεού. Η
φύση του Απόλλωνα αποκαλύπτεται σε μια σειρά χαρακτηριστικών που άπτονται της φιλοσοφικής αναζήτησης και
μπορεί να διερευνηθεί με τη βοήθεια των ονομάτων του θεού, των ερωτήσεων που απευθύνονται σε αυτόν αλλά
και των περίφημων ρητών, όπως το γνώθι σαυτόν και το μηδέν άγαν. Η φύση και η φιλοσοφική διάθεση του θεού
αποκαλύπτεται επίσης και από το Ε που υπήρχε στον πρόναο του ναού του θεού στους Δελφούς. Αυτό ακριβώς το
γράμμα και η θρησκευτικο-φιλοσοφική του σημασία είναι το θέμα του «Περί του ΕΙ εν Δελφοίς».

. Ο Οινόμαος συμβουλεύεται το μαντείο και ο "Ομφαλός" στέκεται μπροστά από την Πυθία.

Στο βιβλίο του ο Πλούταρχος αναλύει διαφορετικές εξηγήσεις που δόθηκαν κατά καιρούς για το Ε του μαντείου των
Δελφών.
Ο Λαμπρίας έλεγε ότι το Ε έχει αριθμητική αξία και συμβολίζει τον αριθμό 5 επειδή στην πραγματικότητα οι πρώτοι
σοφοί ήταν 5 και όχι 7: ο Χίλων, ο Θαλής, ο Σόλων, Ο Βίας και ο Πιττακός. Οι άλλοι δύο, ο Κλεόβουλος και ο
Περίανδρος δεν άξιζαν τον τίτλο του σοφού αφού τον απέκτησαν με πλάγια μέσα. Για τον λόγο αυτό οι 5
πραγματικοί σοφοί αφιέρωσαν στους Δελφούς το Ε, για να γίνει γνωστό πόσοι ήταν οι αληθινοί σοφοί.
Ο Χαλδαίος είπε ότι το Ε αντιπροσωπεύει το δεύτερο στη σειρά από τα φωνήεντα, καθώς και τη δεύτερη θέση
κατέχει ο Ήλιος (ο ήλιος και ο Απόλλωνας ταυτίζονται) στη σειρά των πλανητών.
Ο ιερέας Νίκανδρος πίστευε ότι το γράμμα Ε με την προφορά του σαν ει, αντιπροσωπεύει τις ερωτήσεις αυτών που
ζητούσαν χρησμό από το μαντείο, καθώς και την ευχή τους να πραγματοποιηθεί το αίτημα για το οποίο έκαναν την
ερώτηση.

Για τον φίλο του Πλούταρχου τον Θέωνα, το Ε προφερόμενο και πάλι σαν ει αντιπροσώπευε το υποθετικό ει (εάν)
και έχει να κάνει με τη δύναμη του συλλογισμού που διακρίνει τον άνθρωπο από τα ζώα, τα οποία μπορούν να
συλλάβουν την ύπαρξη των πραγμάτων όχι όμως και να συλλογιστούν πάνω σε αυτά.
Ο Εύστροφος θεωρεί ότι το Ε συμβολίζει τον αριθμό 5 καθώς η σπουδαιότητα του αριθμού αυτού για την ύπαρξη
και την υπόσταση των πραγμάτων είναι καθοριστική.
Όμως η αληθινή λύση του προβλήματος δίνεται από τον Αμμώνιο ο οποίος πιστεύει ότι το γράμμα Ε
αντιπροσωπεύει ήχο [ει], υποστηρίζει ότι το Ε συμβολίζει το β΄ενικό πρόσωπο (=εί) του ενεστώτα της οριστικής του
ρήματος ειμί (=είσαι, υπάρχεις). Πρόκεται για έναν χαιρετισμό αντάξιο προς ένα θεό. Σ’ αυτό τον χαιρετισμό ο
Απόλλωνας απαντά με το ΓΝΩΘΙ ΣΑΥΤΟΝ.
Ο Αμμώνιος μας λέει λοιπόν ότι για να
μπορέσουμε να αποδεχθούμε τη Θεότητα,
όλοι μας πρέπει πρώτα να ερευνήσουμε, να
γνωρίσουμε και να καταλάβουμε τον αληθινό
εαυτό μας, με τον τρόπο αυτό μπορούμε να
χαιρετήσουμε τη Θεότητα η οποία βρίσκεται
πάντοτε μέσα μας και να ψάξουμε γι’ αυτήν.

Ο Ηνίοχος
Το χάλκινο άγαλμα βρέθηκε στους
Δελφούς και αρχικά αποτελούσε μέρος
ενός μεγαλύτερου συγκροτήματος, που
παρουσίαζε άρμα με τέσσερα άλογα, από
τα οποία μερικά μικρά κομμάτια σώθηκαν.
Το ύψος του είναι 1.8μ και αποτελείται
από έξι διαφορετικά κομμάτια.
Είχε αφιερωθεί στον Απόλλωνα από τον
Πολύζαλο, τον τύραννο της Γέλας, το 478
π.Χ., μετά την νίκη του στις αρματοδρομίες
στους Πυθικούς αγώνες.
Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών

Κλέοβις και Βίτων, 580 π.Χ., υπογεγραμμένο από τον Αργείο γλύπτη [Πολυ]μήδη και αφιερωμένο από τους
Αργείους στους Δελφούς. Όταν η μητέρα του Κλέοβη και Βίτωνα, ιέρεια Κυδίππη, έπρεπε να μεταφερθεί
επειγόντως στο ιερό της Ήρας στο Άργος, κατά την διάρκεια τελετής, ο Κλέοβις και Βίτων έζευξαν την άμαξα,
γιατί τα βόδια δεν είχαν επιστρέψει από τους αγρούς. Τρέχοντας 45 στάδια(5 μίλια) και φθάνοντας στη ώρα
τους, επευφημήθηκαν και συνεχάρησαν από τους Αργείους, οι οποίοι έγιναν μάρτυρες του κατορθώματος.Η
μητέρα τους περιχαρής, προσευχήθηκε στην θεά Ήρα να τους δόση ότι καλύτερο υπάρχει στον άνθρωπο.
Μετά την τελετή, οι νέοι έπεσαν να κοιμηθούν στο ιερό της Ήρας και δεν ξανασηκώθηκαν.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Δημόπουλος, Δημήτριος Π., Στο άδυτο των ελληνικών μαντείων, εκδ. Ελεύθερις Σκέψις, Αθήνα 2005
- Καραδημητρίου, Αναστάσιος Κ., Το μαντείο των Δελφών: χρησμοδοσία – Κείμενα των χρησμών,
Ανάλυση της χρησμικής γλώσσας, εκδ. Ζήτη, Θεσσαλονίκη 2002
- Πέτσας, Φώτης Μ., Δελφοί: τα μνημεία και το μουσείο, εκδ. Κρήνη, Αθήνα 1983
-Roland Martin, Architettura Greca
Electa Editrice, 1980

Πηγές στοιχείων :

- Ράνια Ιωάννου- Συγγραφέας:

-Κα Ελένη Παπακυριάκου/Αναγνώστου- ΙΣΤΟΤΟΠΟΣ sikyon.

-Γιώργης Καραφουλίδης, Τηλεπάθεια, Δρόμων 2007,
- Χαράλαμπος Μπαρακλής, Γνωμικά και παροιμίες, Εστία 2004,
-ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ.
-ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΔΙΚΤΥΟ 2010 μ.Χ.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful