You are on page 1of 472

Mε πολλή αγάπη αφιερωμένο

При большом количестве
посвященный
στους γονείς μου
любви мои родители
στους ΕΛ_ληνες
Греки
στη Νatalia, Οlga, Οnder В Наталья,Οльга,и
Ондер
στους Συνεργατες μου
к моим коллегам
Με Τιμή / По цене
ΛΙΑΠΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ

DON’T KILL MOSKITOES. OTHER DRINK YOUR BLOOD

Συγγραφέας ΛΙΑΠΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ
Τίτλος
X-RAYS kai ATM

Δ/νση
Τηλ.
Κιν.
Ε-mail

Κ.Βάρναλη 12, 15121 Πεύκη, Αθήνα
210-6149149
6937097443
real_estate_liapis@yahoo.gr

ΔΙΑΘΕΣΗ 210.8065618 6937097443

Λίγα λόγια από το συγγραφέα
Φίλοι μου με το σύγγραμμα τούτο, και
γνώση, που φυλάσσουν τα σκονισμένα
Ελληνικά
Αριστοτέλη
φωτοδοτών

χειρόγραφα
κι
μέσα

Πλάτωνα

άλλων
από

αρχαίων

αριστοτεχνικά

συνταιριασμένα γεγονότα της οικονομίας,
της θρησκείας, της Ελληνικής ιστορίας και μυθολογίας, των
επιβεβαιώσεων της ιατρικής και των τις πολυδιάστατων κοινωνικών
δομών σας παρουσιάζω με επεισοδιακό τρόπο τους κύκλους των 50
ετών που ανατρέπουν και το πολιτειακό γιγνεσθαι, καταστρέφοντας
και αναδημιουργώντας περιοδικά τη κοινωνία όταν η εκμετάλλευση
πόρων γης κι ανθρώπου από άνθρωπο φτάνει σε οριακό σημείο που
προσβάλει τη ίδια τη φύση. Σας υποδεικνύω ακόμη οικονομικές
συμπεριφορές με τις οποίες είναι εφικτό να περάσετε σχεδόν
ανώδυνα μέσα από το παλιρροιακό αυτό οικονομικό κύμα,
ετοιμαστείτε φίλοι μου για τη καταρευση του δολλαρίου και μι
βουτιά χωρίς κανένα δίχτυ ασφαλείας, ιστορίες απύθμενης
πραγματικότητας Με μια σειρά γεγονότων πλάνης για τους
αστερισμούς, και πιθανής παραποίησης της Κοσμογονίας, με
συμβάντα στα οποία εμπλέκονται οι ΝΑΖΙ και οι πιθανές βάσεις
τους στο Διάστημα, Ο πρόεδρος Ομπαμα, και το νέο δόγμα
Πανθρησκείας που προωθείται σε συσχετισμό με την λατρεία
Υποχθόνιων όντων αποτελούν ένα νέο κάτοπτρο μέσα από το οποίο
δύναται να ειδωθε το σημερινό γιγνεσθαι Η αλματώδης εξέλιξη
στους τομείς του MIND CONTROL, των chip EMV του Bill Gates
στις τραπεζικές πιστωτικές κάρτες, το Αναδυομενο Τραπεζικο
Συστημα σε σχέση με το Οικονομικό ΚΡΑΧ της Αμερικής, ο
ΣΙΩΝΙΣΜΟΣ, και η ΝΕΑ ΤΑΞΗ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ του 4ου ΡΑΙΧ,
καθώς και οι ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΚΛΩΝΟΙ - Μen in Black, και η CIA σε σχέση με τα αντιδραστικά
κι αντικυβερνητικά συνθηματα σε τοίχους προσδιορίζουν μια νέα πραγματικότητα, η οποία για

να ελεγχθει ωθεί τις Αστυνομικές Δυνάμεις στη χρήση των από αιώνες κρυμμένα Ηχητικά
Οπλα των αρχαίων Ελλήνων, τα οποία αναπτύχθηκαν από τον ΕΛΛΗΝΑ Πυρηνικο
επιστήμοινα Γ.Γκιόλβα. Τα δημιουργήματά του Σχέδιο «Βέλος» (ηχητικό κανόνι) Και το
ηχητικό «Αρτεμις», ως παρουσιάζουν πηγές του διαδυκτίου παρουσιάζονται κάτωθι διεξοδικά
και σε σχέση με Βιολογικό Πόλεμο από Αεροσκάφη των ΗΠΑ –Ψεκασμοι από Αερα χημικών
και μικροβίων πάνω από μεγαλουπόλεις. Με τον Μπαντουβά πρότυπ[ο κρητικής παλικαριάς
βάσει των οδηγιών του Μαχατμα Γκάντι, γίνεται προσπάθεια μείωσης των βλαπτικών συνεπειών
των αντισυνταγματικών αυτών δραστηριοτήτων οι οποίες με χρήση Γενετικής Βιομηχανίας,
εκτεταμένων πυρκαγιών, δόμηση μεγαλουπόλεων ως τα νέα Στρατόπεδα Συγκεντρώσεως του Δ
Ραιχ, εφαρμόζεται το γεωστρατηγικό σχέδιο εφαρμογής νέου πολέμου στα ΒΑΛΚΑΝΙΑ λογω
ΚΟΣΣΥΦΟΠΕΔΙΟΥ όπου με το σχέδιο «Μπλέ Ακτίνα» κατόπιν των επερχόμενων ταραχων
μέχρι το τέλος του 01/2010, θα χρησημοποιηθούν νέα όπλα χαμηλών συχνοτήτων της
Αστυνομίας με φυσικές συνέπειες των ακτινοβολιών στον ανθρώπινο οργανισμό- ΚΑΡΚΙΝΟΥΣ
Η όλη διαμάχη θα οδηγήσει σε αναβάθμιση κι επικράτηση της Ρωσίας κι Ελλάδας στα
Βαλκάνια, και στην οικονομική και πολιτιστική τους κατάσταση με ταυτόχρονη υποβάθμιση
των ρόλων Γερμανίας κι Γαλίας, κι εξέλιξη της κίνας

Mε Τιμή

ΛΙΑΠΗΣ Παναγιώτης

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ
ΕΝΩΣΗ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗΣ
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ
ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ
και
ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΝΑΥΤΙΚΟΥ (Σ.Δ.Υ.Ν)

Επιστημονική Ημερίδα
<<Ακτινοβολία - Επιπτώσεις στην Υγεία και το Περιβάλλον
- Μύθοι και Πραγματικότητα>>

ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ
Αθήνα 17 Απριλίου 2008
ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΝΑΥΤΙΚΟ
Σχολή Ναυτικών Δοκίμων

Εργαστήριο Τηλεπικοινωνιών και Ηλεκτρονικού Πολέμου
Καθηγητής ΣΝΔ Ιωάννης Κούκος,

Λέκτορας ΣΝΔ Γ.

Βαρδούλιας

Βιολογικές Επιδράσεις διαφόρων περιοχών
του Η/Μ φάσματος στους Ανθρώπινους
ιστούς

:

Από

την

υποψία

στην

πραγματικότητα.
Στην παρουσίαση αυτή γίνεται μία σύντομη επισκόπιση των δυσμενών
επιρροών των Η/Μ ακτινοβολιών στον ανθρώπινο οργανισμό από την
περιοχή των ELF μέχρι και τις παρυφές του οπτικού φάσματος. Στην διεθνή
βιβλιογραφία και τώρα και στην διαδικτυακή υπάρχει μία πληθώρα
δημοσιεύσεων και μαρτυριών σχετικά με βλαπτικές επιδράσεις των Η/Μ
ακτινοβολιών τόσο μέσω θερμικών φαινομένων όσο και μέσω μοριακών
αντιδράσεων. Δεν υπάρχει πάντα εκτεταμένη πειραματική υποστήριξη όλων
των υποψιών και μαρτυριών, αλλά όλη η υπάρχουσα πληροφορία είναι
πολύτιμη για περαιτέρω αξιολόγηση σχετικά με το κρίσιμο ζήτημα της
Ηλεκτρομαγνητικής «μόλυνσης» του στενού καθημερινού περιβάλλοντος του
ανθρώπινου πληθυσμού ο οποίος κατά παγκόσμια πλειοψηφία είναι πλέον
αστικός.

YΠ.ΕΘ.Α

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΑΙ
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

Αντισυνταγματάρχης (Εφοδιασμού Μεταφορών) Ανδρέας
Μαστιχίδης
Τμηματάρχης Τμήματος Ασφάλειας και Περιβάλλοντος της
Διεύθυνσης

της

Διεύθυνσης

Ανθρώπινου

Δυναμικού

και

Περιβάλλοντος
ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΙΣ ΕΝΟΠΛΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ –
ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΡΓΟΥ
-

Βασικοί άξονες Υλοποίησης του Έργου –Υγιεινή και Ασφάλεια
στις Ε.Δ

1ος ΑΞΟΝΑΣ. Επιθεώρηση όλων των στρατοπέδων της χώρας
Εκπαίδευση προσωπικού
Επιθεώρηση όλων των στρατοπέδων της χώρας
Σύνταξη μελετών εκτίμησης επικινδυνότητας
Επιθεωρήσεις ακτινοπροστασίας από τη Διαρκή Επιτροπή
Ακτινοπροστασίας
2Ο ΑΞΟΝΑΣ . Σχεδιασμός και υλοποίηση ενός συστήματος διαχείρισης
υγιεινής και ασφάλειας
κατά τα Διεθνή Πρότυπα Διαχείρισης
Σύσταση Διακλαδικής Επιτροπής
Ενημέρωση προσωπικού
Σύσταση 154 Γραφείων Υγιεινής και Ασφάλειας
Εκπόνηση Διαδικασιών Συστήματος Υγιεινής και Ασφαλείας ΥΠΕΘΑ
Εκπαίδευση και Ευαισθητοποίηση προσωπικού
-

Δομή Διοίκηση Υγιεινής και Ασφάλειας

-

Σταθμοί ορόσημο στο θέμα Υγιεινή και Ασφάλειας Προσωπικού
Ε.Δ

-

Περιβάλλον και Ε.Δ
Δράσεις περιβαντολλογικής διαχείρισης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ
ΤΟΜΕΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΚΥΤΤΑΡΟΥ

&

ΒΙΟΦΥΣΙΚΗΣ
Ε ΙΣΗΓΗΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΒΙΟΦΥΣΙΚΗΣ
ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΩΝ
Καθηγητής Λουκάς Χ. Μαργαρίτης, Δρ. Δ. Παναγόπουλος
και συνεργάτες:
Ε. Χαβδούλα, Α. Φραγκοπούλου, Α. Σούρδη, Ε. Πάσιου, Αικ.
Σουλάνδρου, Κ. Κοκκαλιάρης,
Π. Κέφαλος, Π. Κοτσίλα, Ε.Αργύρη, Ε. Σταυροπούλου, Β.
Συκιώτη, Δ. Σχίζα, Α. Κουρουζίδου,
Γ. Κοντογιάννη, Α. Κατσαρού, Α. Κούμπου, Π. Κορρέ, Μ.
Σαββάκη
Η πρόσφατη ερευνητική δραστηριότητα της 17μελούς ερευνητικής μου
ομάδας εστιάζεται στις επιπτώσεις της ακτινοβολίας από συμβατικό
κινητό τηλέφωνο καθώς και από ασύρματο οικιακό τηλέφωνο, σε
πειραματόζωα (έντομα και ποντίκια). Έχουν διαπιστωθεί αλλαγές στην
αναπαραγωγική ικανότητα των εντόμων ενώ στα ποντίκια διαφαίνεται
δυσχέρεια στη διαδικασία της μάθησης και απομνημόνευσης.
Επίσης μέλη της ερευνητικής ομάδας πραγματοποιούν μετρήσεις σε
κατοικημένες περιοχές πλησίον κεραιών βάσης κινητής τηλεφωνίας καθώς
και πλησίον γραμμών μεταφοράς υψηλής τάσης ή μετασχηματιστών. Σε κάθε
περίπτωση με κριτήριο την πρόσφατη επιστημονική έρευνα στα πεδία αυτά
αξιολογούνται οι μετρήσεις και παρέχονται γνωματεύσεις επικινδυνότητας ή
μή.

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΕΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ
Καθ. Νικόλαος Ουζούνογλου
"Προβλήματα και Ψευδοπροβλήματα της Επίδρασης των
Ηλεκτρομαγνητικών Κυμάτων στον Άνθρωπο"
Η Παρουσίαση θα επικεντρωθεί στα ζητήματα που πραγματικά υπάρχει
θέμα αρνητικών επιδράσεων στον γενικό πληθυσμό αλλά και σε
εργαζόμενους στην βιομηχανία από πηγές μη-ιοντίζουσας ακτινοβολίας. Τα
προβλήματα αυτά πολλές φορές καταπνίγονται μέσα στην μαζική κραυγή σε
περιπτώσεις που δεν υπάρχει πρόβλημα αποδεδειγμένα. Η ζημιά δεν

περιορίζεται στην παραμέληση των ουσιαστικών προβλημάτων από την
έκθεση σε ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία αλλά αρκετές φορές η προβολή
ψευδοπροβλημάτων έχει σοβαρότατο κοινωνικό κόστος για να μην
αναφερθεί και η πρόκληση κινδύνων κατά της ζωής πολλών ανθρώπων όταν
"επιστήμονες" ενσπείρουν αδικαιολόγητα κινδύνους προς τους πολίτες

Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας
Δρ. Σωτήριος Οικονομίδης, Τμήμα Αδειών & Ελέγχων
Ακτινοπροστασία εργαζομένων και πληθυσμού από ιοντίζουσες
ακτινοβολίες - Κανονισμοί ακτινοπροστασίας
Abstract: Οι κανονισμοί ακτινοπροστασίας (Υ.Α. 1014/ΦΕΚ 216 τ.β /
6.3.2001) αποτελούν τη βάση του συστήματος ακτινοπροστασίας της χώρας
και είναι εναρμονισμένοι με τις οδηγίες 96/29 και 97/43 της Ευρωπαϊκής
Ένωσης και τα Διεθνή Πρότυπα Ασφάλειας (BSS). Αποσκοπούν στην
προστασία ανθρώπων, αγαθών και περιβάλλοντος από τις επιδράσεις των
ιοντιζουσών ακτινοβολιών που προέρχονται από τις ειρηνικές χρήσεις τους.
Αφορούν σε όλες τις εφαρμογές των ιοντιζουσών ακτινοβολιών (ιατρικές,
βιομηχανικές,

εκπαιδευτικές

κλπ.)

και

περιλαμβάνουν

συγκεκριμένες

απαιτήσεις, ώστε να εξασφαλίζεται η ακτινοπροστασία εργαζομένων και
κοινού.
Η Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας (ΕΕΑΕ) είναι η αρμόδια αρχή στη
χώρα για θέματα ακτινοπροστασίας. Αποτελεί αποκεντρωμένη Δημόσια
Υπηρεσία και υπάγεται στο Υπουργείο Ανάπτυξης. Η ΕΕΑΕ συντάσει,
εφαρμόζει και τηρεί τους κανονισμούς ακτινοπροστασίας. Στα πλαίσια αυτά
και μεταξύ άλλων πραγματοποιεί επιτόπιους ελέγχους για τη διαπίστωση της
ορθής εφαρμογής των τριών βασικών αρχών της ακτινοπροστασίας: της
αρχής της αιτιολόγησης, της βελτιστοποίησης και των ορίων δόσης. Όπου
απαιτείται εισηγείται πρόσθετα μέτρα, προκειμένου να υλοποιείται ο
αντικειμενικός σκοπός των κανονισμών και να εξασφαλίζεται ο περιορισμός
των ατομικών και συλλογικών δόσεων. Επίσης, η ΕΕΑΕ είναι αρμόδια και
για την αξιολόγηση της επάρκειας της εκπαίδευσης και της εξειδίκευσης σε

θέματα ακτινοπροστασίας του προσωπικού, το οποίο απασχολείται στις
διάφορες εφαρμογές των ιοντιζουσών ακτινοβολιών.

Δρ. Αθανάσιος Νασιόπουλος, Καθηγητής ΤΕΙ Αθηνών,
Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών, Τμήμα Ηλεκτρονικής
Ο Αθανάσιος Νασιόπουλος έλαβε το Πτυχίο Φυσικής από το
Πανεπιστήμιο Αθηνών το 1976 και το Μεταπτυχιακό Δίπλωμα DEA και το
Διδακτορικό του από το Πανεπιστήμιο Παρίσι ΧΙ, ORSAY, στην Γαλλία. το
1977 και 1979 αντίστοιχα.
Εργάστηκε ως Μηχανικός υπεύθυνος Έρευνας στην THOMSONCSF στο Παρίσι έως το 1984 και από το 1984 έως το 1986 ως Προϊστάμενος
Τμήματος Μελετών και Ερευνας στην Βιομηχανία Τηλεπικοινωνιών CSEE
επίσης στο Παρίσι. Από το 1987 έως το 1992 εργάστηκε ως Τεχνικός
Διευθυντής στην TALCO Hellas Electronics στην Αθήνα και στην συνέχεια
έως το 1997 ως Διευθυντής Έρευνας και Ανάπτυξης, στην Βιομηχανία
Ηλεκτρονικών και Τηλ/νιών, Μ&Σ ΧΟΥΡΔΑΚΗΣ ΑΕΒΕ στην Αττική.
Από το 1997 είναι Καθηγητής στο Τμήμα Ηλεκτρονικής, Σχολή
Τεχνολογικών Εφαρμογών, του ΤΕΙ Αθήνας και επικεφαλής του Εργαστηρίου
Τηλεπικοινωνιών. Έχει αρκετές δημοσιεύσεις σε περιοδικά και πρακτικά
διεθνών συνεδρίων και είναι συγγραφέας τεσσάρων (4) βιβλίων με
αντικείμενο

την

Ηλεκτρονική

και

τις

Τηλεπικοινωνίες.

Έχει

έντονη

δραστηριότητα σε ευρωπαΐκά και εθνικά ερευνητικά προγράμματα.

‘ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΦΑΣΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ – ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ – ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ’

Περίληψη

Η ‘Τηλέπικοινωνιακή Επανάσταση’ των τελευταίων ετών, ιδιαίτερα
των Ασύρματων Επικοινωνιών ή Ραδιοεπικοινωνιών τείνει να αλλάξει τα
δεδομένα διαβίωσης, συμεριφοράς και δραστηριότητας του σύγχρονου
ανθρώπου. Τα ασύρματα δίκτυα δεδομένων, που καλύπτουν τις ανάγκες
επικοινωνίας χωρίς την δέσμευση της καλωδιακής σύνδεσης, του τοπικού
προσδιορισμού και του χρονικού περιορισμού αποτελούν μέσα και εργαλεία
που δίνουν νέες διαστάσεις και δυναμική στην καθημερινότητα του πολίτη και
επηρεάζουν το παγκόσμιο γίγνεσθαι.
Στην παρούσα εισήγηση θα επιχειρησουμε να διανύσουμε την
απόσταση από την Φυσική των Ηλεκτρομαγνητικών Κυμάτων έως την
σημερινή

Τεχνολογία

και

τις

πολλές

Εφαρμογές

των

Ασύρματων

Επικοινωνιών, οι οποίες καλύπτουν ένα ευρύτατο εύρος συχνοτήτων, στο
οποίο

μπορεί να αποδοθεί ο όρος ‘Φασματικός Ορίζοντας’. Ένας

φασματικός ορίζοντας που συνεχώς διευρύνεται και στον οποίο το
‘ηλεκτρομαγνητικό νέφος’ θα πυκνώνει συνεχώς.
Τεχνολογικά τιθασεύσαμε το φάσμα των Ηλεκτρομαγνητικών
Κυμάτων. Η έξυπνη διαχείρισή του έλυσε τα προβλήματα της συνεχούς και
αδιάλειπτης
συμβατότητας

κάλυψης,
πολλών

του

μεγάλου

συστημάτων

με

αριθμού

συνδρομητών,

ιδιαιτερότητες,

τον

όλο

της
και

μεγαλύτερο όγκο αποστελλόμενων πληροφοριών. Σίγουρα ο σύγχρονος
άνθρωπος και η καθημερινότητά του είναι στο κέντρο του ‘Χώρου των
Επικοινωνιών’. Μένει όμως να αξιολογηθεί το πρόσημο του ευρύτερου
κοινωνικού επηρεασμού, το πρόσημο του βάρους και των επιπτώσεων όλων
αυτών στην διαμόρφωση της σύγχρονης κοινωνικής συνείδησης.
Διατυπώνονται ερωτήματα της μορφής: Διευρύνθηκαν οι γνώσεις μας,
μήπως χάσαμε την σοφία; Αναπτύχθηκαν τα μέσα επικοινωνών, μήπως
χάσαμε την ανθρώπινη επαφή; Σίγουρα ερωτήματα που δεν έχουν απλή
απάντηση αλλά απαιτούν προσέγγιση από πολλές οπτικές γωνίες.
Πληθαίνουν και ερωτήματα του τύπου: Τι γίνεται με την αφομοίωση των
τεχνολογιών. Μήπως η απόσταση από την πραγματική ανάγκη επικοινωνίας
έως την λανθάνουσα υπερβολή είναι πολύ μικρή;

Οδεύοντας προς την ενοποίηση των τηλεπικοινωνιακών μέσων και των
ευρυζωνικών υπηρεσιών, πέραν των ερωτημάτων που διατυπώνονται με
καθαρά κοινωνικά κριτήρια για αυτές τις εφαρμογές, αυξάνεται παράλληλα
και ο προβληματισμός για την επιβάρυνση και τις επιπτώσεις της
ηλεκτρομαγνητικής αντινοβολίας στην ανθρώπινη υγεία.
Δρ. Κων/νος Βουδούρης
Επίκουρος Καθηγητής στο Τμήμα Ηλεκτρονικής του ΤΕΙ Αθήνας, είναι διδάκτωρ
Μηχανικός Τηλεπικοινωνιών (PhD) του πανεπιστημίου Bradford, U.K., με γνωστικό
αντικείμενο τα ασύρματα συστήματα και υποσυστήματα τηλεπικοινωνιών. Η
επαγγελματική εμπειρία του επεκτείνεται σε όλο το φάσμα των τηλεπικοινωνιών
πανεπιστήμιο Kent at Canterbury, U.K. (1990-1993), ΟΤΕ Α.Ε. (1996-2000), EETT
2000-01, Υπ. Μεταφορών και Επικοινωνιών 2001, Μόνιμη Ελληνική Αντιπροσωπεία
στην Ευρωπαϊκή Ένωση 2001-2004, μέλος του Δ.Σ. Ευρωπαϊκού Οργανισμού
ασφάλειας δικτύων και πληροφοριών (ENISA) 2004-06. Ο Δρ Βουδούρης,
προήδρευσε της Επιτροπής Τηλεπικοινωνιών & υπηρεσιών κοινωνίας των
πληροφοριών, του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις Βρυξέλλες κατά τη διάρκεια της
ελληνικής προεδρίας, Α΄ εξάμηνο 2003. Σήμερα είναι Επιστημονικός υπεύθυνος και
Συντονιστής του Ευρωπαϊκού προγράμματος REWIND στο πλαίσιο του FP7.
(Πληροφορίες: www.ee.teiath.gr/TeA)

Εισαγωγή στην Ηλεκτρομαγνητική Συμβατότητα
Η ηλεκτρομαγνητική συμβατότητα (EMC) είναι ο κλάδος της επιστήμης του
Ηλεκτρονικού Μηχανικού που μελετά την ακούσια παραγωγή, διάδοση και
λήψη της ηλεκτρομαγνητικής ενέργειας σε σχέση με ανεπιθύμητα
επακόλουθα. Στη εργασία αυτή παρουσιάζονται βασικές αρχές και έννοιες
όπως η ατρωσία, η παρεμβολή, τεχνικές λύσεις όπως η θωράκιση και
μεθοδολογίες υπολογισμού του ηλεκτρομαγνητικού πεδίου.
Στέφανος Θ. Τσιτομενέας
δρ. Φυσικός, Ηλεκτρονικός & Ραδιοηλεκτρολόγος, Αντιπρόεδρος της
Ένωσης Ελλήνων Φυσικών
ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
Οι ακτινοβολίες στο περιβάλλον προέρχονται από φυσικές ή/και
ανθρωπογενείς πηγές. Η ανίχνευση και οι μετρήσεις τους οδηγούν στην
εφαρμογή

διαδικαστικών

και

περιοριστικών

κανόνων,

διότι

διαπιστώνονται λειτουργικές και βιολογικές επιδράσεις, για τις οποίες δεν
υπάρχουν όρια ασφαλούς ατρωσίας ή ασφαλούς έκθεσης.

Από πλευράς επίδρασης οι ακτινοβολίες διακρίνονται σε:
α)-Ιονίζουσες (ή ιοντίζουσες) που έχουν υψηλή ενέργεια φωτονίου και
προκαλούν ιονισμό. Δηλαδή στις σωματιδιακές και ηλεκτρομαγνητικές (ΗΜ)
με μικρά μήκη κύματος (λ<100nm),>σωμάτια α & β και οι ακτίνες γ & Χ μαζί
με ένα τμήμα του υπεριώδους (UV) και
β)-Μη-ιονίζουσες (ή μη-ιοντίζουσες) που δεν προκαλούν ιονισμό, λόγω
μικρής

ενέργειας

φωτονίου

(Ε<12ev).>

ή

κύματα

με

συχνότητες

F<3000thz>100nm, στις οποίες ανήκουν τα ηλεκτρικά & μαγνητικά
πεδία εξαιρετικά χαμηλής συχνότητας (ELF), όλα τα ραδιοηλεκτρικά
κύματα (3KHz-3THz), το υπέρυθρο (ΙR) & ορατό φως (V) μαζί με τμήμα του
UV.
Η μετρολογία των ιονιζουσών ακτινοβολιών περιλαμβάνει όλα τα
ραδιενεργά μεγέθη (Bq, Gy, Sv κλπ.). Η ισοδύναμη δόση (equivalent
dose, Sv) και η απορροφούμενη δόση (absorbed dose, Gy) συνδέονται
με την σχέση Sv=Q.Gy, όπου Q αντιστοιχεί στον τύπο της ραδιενεργού
ακτινοβολίας. Η μονάδα Gray (1Gy=100rad) που δεν αντιστοιχεί ευθέως σε
βιολογικά αποτελέσματα, είναι η ενέργεια 1Joule οποιασδήποτε ραδιενεργού
ακτινοβολίας που απορροφάται από 1kg οποιουδήποτε υλικού. Ενώ η
μονάδα Sievert (1Sv=100 rem) που αντιστοιχεί στα βιολογικά αποτελέσματα
της απορροφούμενης δόσης από τον ανθρώπινο ιστό, εξαρτάται από τον
τύπο της ραδιενεργού ακτινοβολίας. Τα μεγέθη των μη-ιονιζουσών
μετρούνται με μονάδες της ραδιομετρίας (W, W/m2, J/m2 κλπ) και σπάνια
της φωτομετρίας (lm, Lx κλπ) που βασίζεται στην απόκριση του ανθρώπινου
ματιού. Τα κυριότερα ΗΜ μεγέθη είναι η ένταση του ηλεκτρικού πεδίου Ε
(V/m), η ένταση του μαγνητικού πεδίου Η (A/m), η πυκνότητα ισχύος
του Η/Μ πεδίου S (W/m2) και η πυκνότητα της μαγνητικής ροής Β (Τ). Η
ΗΜ ισχύς P που προσπίπτει σε επιφάνεια Α, κάθετη στην διάδοση,
προσδιορίζει την πυκνότητα ισχύος (power density) Ρ/Α=Ε.Η=S. Αντί του
1W/m2 χρησιμοποιείται και το 1mW/cm2=10W/m2.
Η έκθεση ζώντων οργανισμών στην ακτινοβολία αποτιμάται με βάση τον
ρυθμό της απορροφούμενης δόσης (D για τις ιονίζουσες & SAR για τις μη

ιονίζουσες) μέσα στο χρονικό διάστημα t. Με βάση την πυκνότητα, τον
συντελεστή απορρόφησης και την ειδική αγωγιμότητα των ιστών, σε
συνδυασμό με την ένταση της ιονίζουσας ακτινοβολίας ή την ένταση του
ηλεκτρικού πεδίου της μη- ιονίζουσας. Η σχετικά περιορισμένης έκτασης
επιστημονική πείρα δείχνει ότι δεν αναμένονται επιδράσεις σε φυσικά &
τεχνητά συστήματα ή σε ζώντες οργανισμούς από την ασθενή ακτινοβολία,
ενώ η έστω και πρόσκαιρη έκθεση σε ισχυρή μπορεί να επιφέρει
λειτουργικές ή/και βιολογικές επιδράσεις και μη αναστρέψιμες βλάβες. Η
επιβεβαίωση έρχεται με βάση την αποτίμηση των ποικίλων επιδράσεων των
φυσικών ακτινοβολιών, όπως είναι οι επιδράσεις της UV ηλιακής
ακτινοβολίας στην βιολογία των ζώντων οργανισμών ή τα συνθετότερα
προβλήματα τόσο στις αεροδιαστημικές ηλεκτρονικές διατάξεις, όσο και στην
βιολογία των ζώντων οργανισμών που προέρχονται από την υψομετρικά
μεταβλητή κοσμική & γήινη ραδιενεργό ακτινοβολία. Η μέση τιμή της
ιονίζουσας ακτινοβολίας εδάφους στην Ελλάδα είναι 0,3mSv (οι τιμές
εκτείνονται από 0,1 έως 1mSv). Η μέση ωριαία ισοδύναμη δόση από
φυσικά αίτια είναι 300nSv και η γενικά αποδεκτή τιμή της ωριαίας
απορροφούμενης δόσης είναι 40nGy. Ακραίες περιπτώσεις είναι οι
περιοχές

των

λιγνιτικών

σταθμών

που

οι

μετρήσεις

οδηγούν

σε

συγκλίνουσες εκτιμήσεις για 295nGy. Αν και στους κλειστούς χώρους που
δεν αερίζονται καλά, η φυσική ραδιενέργεια, από το ραδόνιο, έχει αυξημένες
τιμές, ενώ υπάρχουν και αντικείμενα οικιακής χρήσης που ακτινοβολούν
ισχυρά, για τα οποία πρέπει να επιδεικνύεται η κατάλληλη προσοχή.
Υπάρχουν βέβαια και οι περιπτώσεις που έχουν τοπική ή πλανητική
σημασία, όπως είναι τα προβλήματα στην γήινη ατμόσφαιρα, λόγω
απορρόφησης της μη-ιονίζουσας θερμικής ακτινοβολίας της γης, από αέρια
που εντείνουν το φαινόμενο του θερμοκηπίου ή που προκαλούν επεισόδια
φωτοχημικής ρύπανσης και τέλος τους εμπρησμούς δασών από την τυχαία
εστίαση της ηλιακής ακτινοβολίας. ή από τις βίαιες μεταβολές του γήινου
ηλεκτρικού πεδίου στα φαινόμενα της κεραυνόπτωσης που προκαλούν

τραυματισμούς ή θανάτους ζώντων οργανισμών και βλάβες στα τεχνικά
συστήματα

Dr. Andreas Miaoudakis
dipl. Electrical & Computer Engineer
Ph.D. of University of Patras
Non-Ionizing Radiation Laboratory
"Μη ιοντίζουσα Ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, Όρια επιτρεπτής έκθεσης,
Μετρήσεις και Συμπεράσματα."
Μέλος του Εργαστηρίου Μη Ιοντιζουσών Ακτινοβολιών του τμήματος Εφαρμοσμένης
Πληροφορικής και Πολυμέσων του ΤΕΙ Κρήτης. Το εργαστήριο μας μεταξύ άλλων
ασχολείται μεμετρήσεις Ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας τόσο σε υψηλές συχνότητες
RF (Ραδιοεκπομπές- Κινητή τηλεφωνία) όσο και στις πολύ χαμηλές συχνότητες ELF
Μεταφορά και κατανάλωση Ηλεκτρικής Ενεργείας). Το Εργαστήριο διαθέτει κινητή
μονάδα μετρήσεων και έχει πραγματοποιήσει πολλές μετρήσεις εντός καιεκτός
Κρήτης διαθέτοντας μεγάλη εμπειρία στο Θέμα αυτό. Έχει δε συμμετάσχει σε πάρα
πολλές ημερίδες και συνέδρια.

Στην ομιλία του κ Μιαουδάκη παρουσιάζονται θέματα που αφορούν την
έκθεση του ανθρώπου σε μή ιοντίζουσα ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία
ιδιαιτέρα από πηγές που βρίσκονται στο καθημερινό του περιβάλλον.
Εξηγούνται τα όρια επιτρεπτής έκθεσης όπως έχουν υιοθετηθεί από
διάφορους οργανισμούς και κράτη. Περιέχονται παραδείγματα πραγματικών
μετρήσεων οι οποίες έχουν πραγματοποιηθεί από το Εργαστήριο ΜήΙοντιζουσών Ακτινοβολιών του τμήματος Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και
Πολυμέσων του ΤΕΙ Κρήτης και συγκριτικά αποτελέσματα. Τέλος τίθενται
προβληματισμοί και συμπεράσματα σχετικά με την κατάσταση στην Ελλάδα
αλλά και σχετικά με τη χρήση εξοπλισμού ο οποίος δημιουργεί
ηλεκτρομαγνητικά πεδία.

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΝΤΟΥΤΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε.
Δρ. Βασίλειος Μακρόπουλος
Πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Υγιείνης και Ασφάλειας της Εργασίας
(ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε.)
Ιατρός διδάκτωρ πανεπιστημίου Φρανκφούρτης στην Παθολογία στην
Καρδιολογία και στην Ιατρική Εργασίας. Μεταπτυχιακό στην Ασφάλεια
Εργασίας. Πλήθος δημοσιεύσεων σε πολλά επιστημονικά περιοδικά με
κριτές.
Οι άξονες που θα κινηθεί η εισήγηση του κυρίου Μακρόπουλου είναι:
● Οι επιπτώσεις της ιοντίζουσας ακτινοβολίας στους χώρους εργασίας
● Οι επιπτώσεις της μη ιοντίζουσας ακτινοβολίας στους χώρους εργασίας

Κώστας Αντωνιάδης M.Sc
Ειδικός Επιστήμονας του κύκλου Ποιότητας Ζωής στο Συνήγορο του Πολίτη από το
1998. Ενασχόληση με το θέμα των σταθμών βάσης κινητής τηλεφωνίας από το 1999.

Θέμα: Σταθμοί βάσης κινητής τηλεφωνίας – Μακροχρόνια έκθεση στη μη
ιονίζουσα ακτινοβολία. Η εμπειρία του Συνηγόρου του Πολίτη
Ο Συνήγορος του Πολίτη είναι αποδέκτης πολλών αναφορών πολιτών που
εξέφραζαν και εκφράζουν τις ανησυχίες τους για τις επιπτώσεις από την εγκατάσταση
και λειτουργία σταθμών βάσης κινητής τηλεφωνίας. Η Αρχή έχει αποτυπώσει σε
Ειδική Έκθεσή της το Νοέμβριο του 2003, τα ελλείμματα των μηχανισμών διοικητικού
ελέγχου των σταθμών βάσης κινητής τηλεφωνίας σε συνάρτηση με τις επιστημονικές
διαπιστώσεις για την επικινδυνότητα της ακτινοβολίας, την κοινοτική αρχή της
προφύλαξης της δημόσιας υγείας και τις νομολογιακές απαιτήσεις αποτελεσματικής
προστασίας του περιβάλλοντος.
Στην παρουσίαση αυτή αναφέρονται οι διαπιστώσεις και προτάσεις της Αρχής που
αναδείχθηκαν μέσω της Ειδικής Έκθεσης του 2003 καθώς και τα προβλήματα που
αναδείχθηκαν στην πράξη από τη διερεύνηση των αναφορών που συνέχισαν να
υποβάλλουν οι πολίτες για τα θέματα αυτά προς την Ανεξάρτητη Αρχή, μετά την
Έκθεση και μετά το νέο νομοθετικό πλαίσιο [3.2.2006 του Ν. 3431/2006 (ΦΕΚ Α’ 13)]
περί ηλεκτρονικών επικοινωνιών.

Οι σχετικές διαπιστώσεις και προτάσεις του Συνηγόρου του Πολίτη, αφ’ ενός
αναδεικνύουν τα προβληματικά σημεία ως προς την ενημέρωση και αποτελεσματική
προστασία των πολιτών και αφ΄ ετέρου καλούν προς ανταπόκριση και έγκαιρη
συνεργασία τις συναρμόδιες υπηρεσίες της Διοίκησης, προκειμένου να εξασφαλιστεί
η αποτελεσματικότητα και πιθανή τροποποίηση του νέου νομικού καθεστώτος με
απώτερο σκοπό την προστασία της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος.

Δημήτρης Κολοκοτρώνης
Διπλωματούχος Ηλεκτρονικός Μηχανικός & Μηχανικός Υπολογιστών του
Πανεπιστημίου του Λίβερπουλ με μεταπτυχιακό στην μικροηλεκτρονική και
τις τηλεπικοινωνίες. Η μεταπτυχιακή του εργασία είχε θέμα τα συστήματα
ραντάρ διείσδυσης εδάφους με έμφαση στον σχεδιασμό και λειτουργία των
ευρυζωνικών κεραιών που εφαρμόζονται σε αυτά.
Από το 2000 μέχρι το 2005 εργάστηκε στην Vodafone στη διεύθυνση
ραδιοσυστημάτων ως μηχανικός δικτύου όπου και συμμετείχε σε διάφορα
έργα της εταιρείας όπως το σχεδιασμό του συστήματος κάλυψης των
Ολυμπιακών Αγώνων 2004 στο ΟΑΚΑ, το σχεδιασμό του συστήματος
κάλυψης του Αεροδρομίου Ελευθέριος Βενιζέλος κ.α. Μέσω της τοπικής
Vodafone συμμετείχε ως ειδικός επιστήμον σε διεθνής ομάδες εργασίας του
Ομίλου Vodafone σε θέματα κεραιών και ραδιοσυστημάτων σταθμών βάσης.
Από το 2005 μέχρι και σήμερα εργάζεται ως σύμβουλος μηχανικός για
διάφορες εταιρείες του χώρου. Το 2006, μεταξύ άλλων, συμμετείχε στην
συγγραφή του οδηγού εφαρμογής του προτύπου 1422 Συνεγκατάσταση
Κεραιών

Ραδιοεπικοινωνιών

ως

εμπειρογνώμονας

του

Ελληνικού

Οργανισμού Τυποποίησης (ΕΛΟΤ). Είναι περιφερειακός Τεχνικός Διευθυντής
της Αμερικανικής εταιρείας κεραιών και ραδιοσυστημάτων σταθμών βάσης
Powerwave Technologies Inc. όπου για λογαριασμό της παρακολουθεί την
προτυποποίηση στο Ευρωπαικό Ινστιτούτο Τυποποίησης Τηλεπικοινωνιών
(ETSI), στο 3rd Generation Partnership Project (3GPP) και το WIMAX
Forum.
Από το 2005 μέχρι και σήμερα είναι συνιδρυτής και Γενικός Διευθυντής της
τεχνικής εταιρείας FASMETRICS, της πρώτης τεχνικής εταιρείας στην

Ελλάδα με διαπίστευση από το Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης (ΕΣΥΔ) να
διεξάγει μετρήσεις ηλεκτρομαγνητικών πεδίων χαμηλών και υψηλών
συχνοτήτων.

Το πεδίο δραστηριότητας είναι μετρήσεις και μελέτες ηλεκτρομαγνητικής
ακτινοβολίας (μη-ιοντιζουσών ακτινοβολιών) με διαπίστευση από το Εθνικό
Συμβούλιο Διαπίστευσης (ΕΣΥΔ) με πεδίο εφαρμογής την ως άνω
δραστηριότητα. Θα αναπτύξουμε τις μετρήσεις που διεξάγουμε στις
χαμηλές (γραμμές μεταφοράς ΔΕΗ, υποσταθμούς, κλπ) και υψηλές
συχνότητες (ραδιοτηλεοπτικοί πομποί, κεραίες κινητής τηλεφωνίας, TETRA,
κλπ), με σκοπό να αναδείξουμε την προτυποποίηση, τις σωστές πρακτικές,
τα όργανα μέτρησης αλλά και την τεχνική επάρκεια που απαιτείται για τον
σκοπό αυτό.
Επίσης, θα παρουσιάσουμε αποτελέσματα των μετρήσεων μας και να
αναφέρουμε παραδείγματα περιπτώσεων στον αστικό ιστό, σε πάρκα
κεραιών, σε πυλώνες, κ.α.

Έργο «Προώθηση της ευρυζωνικής πρόσβασης Επιπτώσεις
ασύρματωνδικτύων στους νομούς της Περιφέρειας Πελοποννήσου»
επικοινωνιών στην δημόσια υγεία 29 Ιουνίου 2005 © Πανεπιστήμιο
Πελοποννήσου

Επιπτώσεις Ασύρματων
Δικτύων
Επικοινωνιών (WiFi) στην
δημόσια υγεία

Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας
Τηλεπικοινωνιών
Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Έκδοση 2.4
Δράκος Αντρέας Ματεεβίτσι Βίκτωρας

1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
1
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ.....................................................
............................................2
2
ΕΙΣΑΓΩΓΗ ...........................................................
...............................................3
3 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΑ
ΚΥΜΑΤΑ..............................................................
.4
3.1 Τι είναι τα ηλεκτρομαγνητικά
κύματα...........................................................4
3.2 Επιπτώσεις των ηλεκτρομαγνητικών πεδίων στα
μόρια................................5
3.3 Η μη ιονίζουσα
ακτινοβολία......................................................................
....6
3.4 Το ηλεκτρομαγνητικό
φάσμα ........................................................................6
4 ΤΑ ΑΣΥΡΜΑΤΑ
ΔΙΚΤΥΑ ...............................................................
..................9
4.1 ΤΟ ΕΥΡΟΣ ΤΩΝ
2,4GHz..............................................................................
9
4.2 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ KAI ΔΙΕΘΝΗΣ
ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ...............9
4.2.1 Ηλεκτρομαγνητικά κύματα
γενικά.........................................................10
4.2.2 Κινητά
τηλέφωνα.........................................................................
.........11
4.2.3 Ασύρματα δίκτυα
..................................................................................13
4.3 ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ
ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ.....................................................................1
4

4.4 ΠΡΟΤΥΠΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ
ETSI ................................................................16
4.5 ΝΟΜΙΚΟ
ΠΛΑΙΣΙΟ............................................................................
........16
4.5.1 Στις
ΗΠΑ..................................................................................
............16
4.5.2 Στην Ελλάδα
.........................................................................................
17
4.6 ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΟΥ WIFI ΣΕ ΔΗΜΟΣΙΕΣ
ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ.........................17
5
ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ.....................................................
...........................................18
6 ΕΠΙΠΡΟΣΘΕΤΕΣ ΠΗΓΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΥΡΜΑΤΑ
ΔΙΚΤΥΑ.......................21
Έργο «Προώθηση της ευρυζωνικής πρόσβασης Επιπτώσεις
ασύρματωνδικτύων
στους νομούς της Περιφέρειας Πελοποννήσου» επικοινωνιών στην
δημόσια υγεία
29 Ιουνίου 2005 Σελίδα 3 © Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου

2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Στο παρών κείμενο θα εξετάσουμε κατά πόσο η χρήση
ασυρμάτων δικτύων
επικοινωνιών (συχνοτήτων 2,4 GHz) επηρεάζουν
την δημόσια υγεία. Σκοπός μας
είναι να καταγράψουμε έρευνες που αφορούν πιθανές
επιπτώσεις και προβλήματα
υγείας στον ανθρώπινο οργανισμό από την
συστηματική χρήση συσκευών
ασύρματων ζεύξεων. Τα αποτελέσματα έχουν προέλθει
από αναφορές που βρήκαμε
στη διεθνή βιβλιογραφία και δεν είναι σε καμία
περίπτωση πλήρη. Επίσης δεν
καταλήγουμε σε δικά μας συμπεράσματα αλλά κάνουμε
μια απλή αναφορά έτσι ώστε

ο κάθε ενδιαφερόμενος να μπορεί να ψάξει περαιτέρω
μόνος του. Η μελέτη αυτή
γίνεται στα πλαίσια του προγράμματος του
Πανεπιστημίου Πελοποννήσου
«Προώθησης της ευρυζωνικής πρόσβασης στην
Περιφέρεια Πελοποννήσου».
Στο επόμενο κεφάλαιο θα προσπαθήσουμε να
εξηγήσουμε την λειτουργία των
ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων, πως αυτά μπορούν και
επιδρούν στα μόρια, καθώς και
να τα διαχωρίσουμε ανάλογα με τις ιδιότητες τους. Στη
συνέχεια θα αναφερθούμε
στα ασύρματα δίκτυα και στην συχνότητα των 2.4GHz
και πως αυτά επηρεάζουν τον
άνθρωπο. Θα παρουσιάσουμε μελέτες και δείκτες
αξιολόγησης που υπάρχουν, θα
αναφερθούμε στο νομικό πλαίσιο που διέπει αυτή την
συχνότητα και τέλος θα
δώσουμε παραδείγματα από ασύρματα δίκτυα από όλο
τον κόσμο.
Έργο «Προώθηση της ευρυζωνικής πρόσβασης Επιπτώσεις
ασύρματωνδικτύων
στους νομούς της Περιφέρειας Πελοποννήσου» επικοινωνιών στην
δημόσια υγεία
29 Ιουνίου 2005 Σελίδα 4 © Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου

3 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ
Σε αυτό το κεφάλαιο κάνουμε μια εισαγωγή στα
ηλεκτρομαγνητικά κύματα.
Προσπαθούμε να εξηγήσουμε την λειτουργία τους και
πως δημιουργούνται ενώ
δίνουμε παραδείγματα όπου τα συναντάμε καθημερινά
στην ζωή μας. Ύστερα
εξηγούμε πως αυτά μας μπορούν να επηρεάσουν τα
μόρια και διαχωρίζουμε την
ακτινοβολία σε ιονίζουσα και μη. Στο τέλος
παρουσιάζουμε το ηλεκτρομαγνητικό
φάσμα και αναλύουμε της διάφορες κατηγορίες.

3.1 Τι είναι τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα

Τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα (ακτινοβολία) είναι τα
γνωστά σε όλους
ραδιοκύματα που χρησιμοποιούνται στο ραδιόφωνο,
στην τηλεόραση και σε άλλες
τεχνολογικές εφαρμογές της καθημερινής μας ζωής
[1]. Πρόκειται για ταλαντώσεις
ηλεκτρικών και μαγνητικών πεδίων που διαδίδονται ως
κύματα με την ταχύτητα του
φωτός. Ποικίλες εφαρμογές τους βρίσκονται στην
υπηρεσία του ανθρώπου για
περισσότερο από 100 χρόνια, καθώς καθημερινά
χρησιμοποιούνται για την
λειτουργία οικιακών συσκευών (όπως για παράδειγμα
ραδιόφωνο, τηλεόραση,
φούρνος μικροκυμάτων), ασύρματων εφαρμογών καθώς
και σε ιατρικές εφαρμογές
κ.α. Επιπλέον χρησιμοποιούνται στα τηλεπικοινωνιακά
συστήματα της
Πυροσβεστικής, Αστυνομίας, των ασθενοφόρων αλλά
και των ραντάρ. Οι πιο
πρόσφατες εφαρμογές των ηλεκτρομαγνητικών
κυμάτων πραγματοποιήθηκαν στις δεκαετίες του ΄80
και ’90, όταν έγινε η χρήση τους στην κινητή και
δορυφορική επικοινωνία. Κάθε πηγή
ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων (π.χ. κεραίες
ραδιοφωνίας, τηλεόρασης, κινητής τηλεφωνίας,
ραντάρ) παράγει ηλεκτρομαγνητικό πεδίο που
διαδίδεται στο χώρο (συχνά χρησιμοποιούμε τον όρο
ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία). Τα ηλεκτρομαγνητικά
πεδία (ΗΜΠ), υπάρχουν παντού στο περιβάλλον μας.
Μπορεί να είναι φυσικής προέλευσης ή μπορεί να έχουν
δημιουργηθεί από τον άνθρωπο. Το ηλεκτρικό ρεύμα
δημιουργεί ΗΜΠ. Τα ΗΜΠ μπορεί να είναι ψηλής ή
χαμηλής έντασης, συνεχή ή μικρής διάρκειας. Τα
ηλεκτρικά πεδία δημιουργούνται λόγω διαφοράς
ηλεκτρικής τάσης. Όσο πιο μεγάλη είναι η

διαφορά, τόσο πιο δυνατό θα είναι το ηλεκτρικό
πεδίο που προκύπτει. Η μονάδα μέτρησης των
ηλεκτρικών πεδίων είναι βολτ ανά μέτρο (V/m). Τα
μαγνητικά πεδία δημιουργούνται όταν υπάρχει ροή
ηλεκτρικού ρεύματος.
Όσο πιο ψηλή είναι η ένταση του ρεύματος τόσο πιο
δυνατό θα είναι το μαγνητικό πεδίο. Όταν διακοπεί το
ηλεκτρικό ρεύμα, το μαγνητικό πεδίο μηδενίζεται. Μια
συσκευή όπως για παράδειγμα ο στεγνωτήρας μαλλιών,
παράγει μαγνητικό πεδίο μόνο όταν το ηλεκτρικό ρεύμα
τη θέτει σε λειτουργία. Η διακοπή του ρεύματος,
εξαφανίζει άμεσα το μαγνητικό πεδίο. Τα ΗΜΠ
δημιουργούνται μεταξύ άλλων από τα ακόλουθα:
1. Ηλεκτροφόρα καλώδια ψηλής τάσης
2. Ηλεκτροφόρα καλώδια στις γειτονιές
3. Συστήματα γείωσης που προστατεύουν από
κεραυνούς ή από ελαττωματικές
οικιακές συσκευές
4. Οικιακές συσκευές όπως φούρνοι
μικροκυμάτων, στεγνωτήρες μαλλιών,
ηλεκτρικοί φούρνοι, ηλεκτρική θέρμανση,
5. Οθόνες ηλεκτρονικών υπολογιστών, ηλεκτρικά
ρολόγια, ηλεκτρικές
κουβέρτες
Έργο «Προώθηση της ευρυζωνικής πρόσβασης Επιπτώσεις
ασύρματωνδικτύων
στους νομούς της Περιφέρειας Πελοποννήσου» επικοινωνιών στην
δημόσια υγεία
29 Ιουνίου 2005 Σελίδα 5 © Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου

6. Κινητά τηλέφωνα, κεραίες σταθμών βάσης, ραντάρ,
ραδιοφωνικοί και
τηλεοπτικοί σταθμοί
7. Φυσικές πηγές
8. Ακτίνες Χ
9. Φως του ήλιου
10. Ακτίνες γάμα

3.2 Επιπτώσεις των ηλεκτρομαγνητικών
πεδίων στα μόρια

Τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα μεταφέρονται από τα
σωματίδια που
ονομάζονται κβάντα. Στην ψηλή συχνότητα (και άρα
στα μικρά μήκη κύματος) η
κβαντική ενέργεια είναι πολύ μεγάλη και αποτελεί
μεταλλαξογόνο παράγοντα [2]. Όταν η
μεταφερόμενη ενέργεια είναι μεγάλη, τότε σπάζουν οι
δεσμοί μεταξύ των μορίων. Το γεγονός αυτό είναι
ιδιαίτερα επικίνδυνο. Προκαλούνται αλλοιώσεις του
γενετικού κώδικα του DNA. Το αποτέλεσμα είναι η
πρόκληση καρκίνου και άλλων σοβαρών
ασθενειών. Ευτυχώς δεν είναι όλα τα είδη ΗΜΠ που
μπορούν να
προκαλέσουν αλλοιώσεις στο DNA. Μόνο αυτά που
χαρακτηρίζονται από
ψηλή συχνότητα,
μικρό μήκος κύματος και
ψηλή ενέργεια
μπορούν να προκαλέσουν βλάβες στο DNA. Η
ακτινοβολία που έχει αυτή τη δυνατότητα
ονομάζεται ιονίζουσα ακτινοβολία.
Η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία στην οποία
υποβαλλόμαστε συνήθως
και καθημερινά είναι η μη ιονίζουσα ακτινοβολία και
δεν έχει τέτοιες δυνατότητες
και κινδύνους. Υπάρχει μόνο μια εξαίρεση στην
καθημερινή ακτινοβολία που
δεχόμαστε. Πρόκειται για την ιονίζουσα ακτινοβολία
που προκαλείται από τις
υπεριώδεις ακτίνες του ήλιου. Η έκθεση στο ηλιακό
φως και κατά συνέπεια στις
υπεριώδεις ακτίνες, είναι αιτία καρκίνου του δέρματος
(μελανώματος,
ακανθοκυτταρικού και βασεοκυτταρικού
καρκινώματος) και άλλων αλλοιώσεων και ρυτίδων. Τα

διάφορα είδη ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας και τα
πεδία που
προκύπτουν, έχουν διαφορετικές επιδράσεις στον
ανθρώπινο οργανισμό.
Οι επιπτώσεις που προκαλούνται από την έκθεση στην
ηλεκτρομαγνητική
ακτινοβολία εξαρτώνται κυρίως από δύο παράγοντες:
Τη Συχνότητα Εκπομπής: Για συχνότητες που
ανήκουν στο ραδιοφάσμα (υπηρεσίες ραδιοφωνίας,
τηλεόρασης, κινητής τηλεφωνίας), η εκπεμπόμενη
ακτινοβολία ονομάζεται «μη ιονίζουσα», διότι δεν
μπορεί να δημιουργήσει ιόντα μέσα στην ύλη, δηλαδή
(με επιστημονικούς όρους) το φωτόνιό της δεν έχει
αρκετή ενέργεια, ώστε να εκδιώξει ένα ηλεκτρόνιο από
ένα άτομο της ύλης. Αντιθέτως, σε πολύ υψηλές
συχνότητες (π.χ. ακτίνες Χ) η ακτινοβολία μπορεί
να προκαλέσει ιονισμό, επομένως άμεση βλάβη
στη βιολογική ύλη, και ονομάζεται «ιονίζουσα».
Στις ραδιοσυχνότητες, έχει διαπιστωθεί ότι οι
κύριες επιπτώσεις της ηλεκτρομαγνητικής
ακτινοβολίας είναι θερμικές.
Την Ισχύ Εκπομπής: Υπάρχουν διάφορα μεγέθη που
ποσοτικοποιούν την
ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, με το πιο ευρέως
διαδεδομένο στις ραδιοσυχνότητες την Ένταση του
ηλεκτρικού πεδίου (συμβολίζεται με Ε και μετριέται σε
Βολτ ανά μέτρο). Άλλα μεγέθη είναι η Ένταση του
μαγνητικού πεδίου (συμβολίζεται με Η καιμετριέται σε
Αμπέρ ανά μέτρο), η Μαγνητική Επαγωγή πεδίου
(συμβολίζεται με Β και μετριέται σε Τέσλα) και η
Πυκνότητα Ροής Ισχύος (συμβολίζεται με S και
μετριέται σε Βατ ανά τετραγωνικό μέτρο).
Έργο «Προώθηση της ευρυζωνικής πρόσβασης Επιπτώσεις
ασύρματωνδικτύων
στους νομούς της Περιφέρειας Πελοποννήσου» επικοινωνιών στην
δημόσια υγεία
29 Ιουνίου 2005 Σελίδα 6 © Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου

3.3 Η μη ιονίζουσα ακτινοβολία

Η ενέργεια που μεταφέρουν τα κβάντα των
ηλεκτρομαγνητικών πεδίων
μεγάλου μήκους κύματος και χαμηλής συχνότητας, δεν
είναι αρκετή για να
προκαλέσει ιονισμό. Οι πηγές των ΗΜΠ που έχει
κατασκευάσει ο άνθρωπος, στα οποία υποβαλλόμαστε
καθημερινά (ραδιοκύματα, μικροκύματα, ????
ηλεκτρισμός), είναι μεγάλου μήκους κύματος και
χαμηλής συχνότητας. Δεν μπορούν να προκαλέσουν
ιονισμό διότι η ενέργεια που μεταφέρουν τα κβάντα
τους είναι μικρή. Δεν μπορούν να σπάσουν χημικούς
δεσμούς στα μόρια των κυττάρων.

3.4 Το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα

Οι ηλεκτρομαγνητικές πήγες διαφέρουν ως προς τη
συχνότητα εκπομπής τους και
έτσι προκύπτει μία βασική κατηγοριοποίηση των
ηλεκτρομαγνητικών πεδίων. Ο
όρος ηλεκτρομαγνητικά πεδία περιλαμβάνει τα
στατικά πεδία, τα πεδία ιδιαίτερα χαμηλής συχνότητας
(ELF) και τα πεδία ραδιοσυχνοτήτων (RF),
συμπεριλαμβανομένων των μικροκυμάτων και καλύπτει
τη ζώνη συχνοτήτων από 0 Hz έως 300 GHz. Το σύνολο
των συχνοτήτων εκπομπής ονομάζεται φάσμα.
Το φάσμα των ηλεκτρομαγνητικών ακτινοβολιών
μπορούμε να το δούμε στην Εικόνα 1.
Τα ΗΜΠ που παράγονται από τα καλώδια
ηλεκτρικού ρεύματος και τις
ηλεκτρικές συσκευές στο σπίτι, είναι εξαιρετικά
χαμηλής συχνότητας που φτάνουν μέχρι 300 Hz.
Οι κεραίες ραδιοφωνίας, τηλεόρασης και κινητής
τηλεφωνίας εκπέμπουν ηλεκτρομαγνητικά πεδία
ραδιοσυχνοτήτων και το αντίστοιχο τμήμα του
φάσματος ονομάζεται ραδιοφάσμα (RF spectrum).
Εικόνα 1
Έργο «Προώθηση της ευρυζωνικής πρόσβασης Επιπτώσεις
ασύρματωνδικτύων

στους νομούς της Περιφέρειας Πελοποννήσου» επικοινωνιών στην
δημόσια υγεία
29 Ιουνίου 2005 Σελίδα 7 © Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου

Ας δούμε τώρα τις κατηγορίες πως κατηγοριοποιείται
το φάσμα καθώς και τις
επιπτώσεις που μπορεί να έχει η κάθε συχνότητα στον
άνθρωπο.
Μήκος κύματος (μm –
μικρόμετρο) Ακτινοβολία
10-8 - 10-6 Ακτίνες γ
10-6 - 10-2 Ακτίνες Χ
0.28 - 10-2 Υπεριώδης
0.70 – 0.40 Ορατή
0.70 - 103 Υπέρυθρη
103 - 106 Μικροκύματα
106 - ∞ Ραδιοκύματα
Ακτίνες γ: Έχουν τη μεγαλύτερη συχνότητα και
τα μικρότερα μήκη κύματος
εκπέμπονται από ραδιενεργά υλικά και
βρίσκονται και στο διάστημα. Οι ακτίνες
αυτές έχουν μια εκπληκτική διατρητική
ικανότητα. Μπορούν να διατρήσουν μια
επιφάνεια τσιμέντου με πάχος 3 μέτρα! Τα μήκη
κύματος αυτής της ακτινοβολίας
εκτείνονται από 0.1 έως 0.000001 νανόμετρα.
Ακτίνες Χ: Η συχνότητά τους βρίσκεται σε τιμές
μεταξύ των ακτίνων γ και των
υπεριωδών ακτίνων. Έχουν τέτοια διατρητική
ικανότητα ώστε να διαπερνούν εύκολα αρκετά
υλικά και να καταστρέφουν ιστούς δέρματος
πολλών ζώων. Αυτό έχει οδηγήσει τους
επιστήμονες στο να χρησιμοποιούν τις ακτίνες Χ
(με αρκετή φειδώ όμως) ώστε να παρατηρούν το
ανθρώπινο σώμα (ακτινογραφίες). Τα μήκη
κύματος των ακτίνων Χ έχουν μεγάλη έκταση.
Εκτείνονται από ένα μέχρι 0.00001 νανόμετρα.
Υπεριώδης ακτινοβολία: Έχουν συχνότητες λίγο
παραπάνω από αυτές του ορατού φωτός. Ωστόσο η

έντασή τους είναι τέτοια που μπορεί να καταστρέψει
ιστούς και κύτταρα. Ο ήλιος είναι μια πηγή
ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας και μικρές δόσεις
αυτής της ακτινοβολίας βοηθούν στην παραγωγή της
βιταμίνης D και προκαλούν το μαύρισμα του
ανθρώπινου δέρματος. Φυσικά, μεγαλύτερες δόσεις
προκαλούν σοβαρά εγκαύματα. Η ηλεκτρομαγνητική
ακτινοβολία χρησιμοποιείται ευρέως στον επιστημονικό
χώρο σε διάφορα πειράματα, καθώς και από τους
αστρονόμους για την παρατήρηση του ηλιακού
συστήματος, του γαλαξία μας και άλλων περιοχών του
σύμπαντος. Το μήκος κύματος της υπεριώδους
ακτινοβολίας εκτείνεται από 50 μέχρι 350 και 400
νανόμετρα.
Ορατό φως: Τα χρώματα ενός ουράνιου τόξου, δηλαδή
η ακτινοβολία που μπορεί να εντοπιστεί από το
ανθρώπινο μάτι (από 400 έως 700 νανόμετρα) δεν είναι
παρά ένα πολύ μικρό μέρος του ηλεκτρομαγνητικού
φάσματος. Εμείς, αν και δεν το αντιλαμβανόμαστε,
βρισκόμαστε υπό το συνεχή βομβαρδισμό
ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας, η οποία εκτείνεται
σε πολύ διαφορετικά μήκη κύματος. Έργο «Προώθηση
της ευρυζωνικής πρόσβασης Επιπτώσεις
ασύρματωνδικτύων στους νομούς της Περιφέρειας
Πελοποννήσου» επικοινωνιών στην δημόσια υγεία
29 Ιουνίου 2005 Σελίδα 8 © Πανεπιστήμιο
Πελοποννήσου
Υπέρυθρη ακτινοβολία: Εκτείνεται από εκεί που
σταματάει η ορατή ακτινοβολία, δηλαδή περίπου τα
700 νανόμετρα μέχρι περίπου το ένα χιλιοστό. Αυτού
του τύπου η ακτινοβολία έχει να κάνει με θερμότητα.
Για παράδειγμα, το ανθρώπινο σώμα εκπέμπει
θερμότητα όχι στο ορατό φως, αλλά σε περιοχές της
υπέρυθρης ακτινοβολίας. Όλα τα σώματα λίγο έως
πολύ εκπέμπουν θερμότητα σε αυτά τα μήκη κύματος
ανάλογα με τη θερμοκρασία τους. Οι πιο κοινές χρήσεις
της υπέρυθρης ακτινοβολίας έχουν να κάνουν με τη

νυχτερινή όραση, ανιχνευτές σε δορυφόρους και
αεροπλάνα, καθώς και την αστρονομία.
Μικροκύματα: Έχουν ένα μήκος κύματος που
εκτείνεται από ένα χιλιοστό μέχρι 30 εκατοστά. Ο
άνθρωπος εκμεταλλεύτηκε αυτήν την ακτινοβολία στην
κατασκευή φούρνων μικροκυμάτων, οι οποίοι μπορούν
να θερμάνουν φαγητά, καθώς η ακτινοβολία αυτή
απορροφάται από τις τροφές και τις θερμαίνει. Τα
μικροκύματα είναι ένα μέρος μιας μεγαλύτερης
κατηγορίας ακτινοβολίας, τα ραδιοκύματα
(radiowaves).
Ραδιοκύματα : Εκπέμπονται από τη Γη, τα κτήρια, τα
αυτοκίνητα κι άλλα μεγάλα σε μέγεθος αντικείμενα.
Πάνω στα ραδιοκύματα έχει βασιστεί η λειτουργία των
ραντάρ τα οποία ανιχνεύουν την παρουσία και την
κίνηση σωμάτων που εκπέμπουν αυτού του τύπου την
ακτινοβολία. Τα ραδιοκύματα επίσης είναι ευρέως
γνωστά για την ικανότητά τους να μεταφέρουν
ραδιοφωνικά σήματα και σήματα τηλεόρασης. Τα
ραδιοκύματα έχουν μήκος κύματος, που εκτείνεται σε
μια αρκετά μεγάλη περιοχή, από ένα εκατοστό έως
δεκάδες και εκατοντάδες μέτρα.

4 ΤΑ ΑΣΥΡΜΑΤΑ ΔΙΚΤΥΑ
Έχοντας αναλύσει γενικά τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα
προχωράμε στην
εξέταση των μικροκυμάτων και ποιο συγκεκριμένα των
2,4 GHz που
χρησιμοποιούνται από τα ασύρματα δίκτυα. Θα
αναφερθούμε σε μελέτες που έχουν γίνει και θα
εξηγήσουμε μονάδες μετρήσεων που θεσπίζονται από
διεθνής
οργανισμούς. Έπειτα θα αναλύσουμε το νομικό πλαίσιο
σε Αμερική και Ελλάδα και θα καταλήξουμε στην
παρουσίαση εφαρμογών του Wi-Fi ανά τον κόσμο

ΤΟ ΕΥΡΟΣ ΤΩΝ 2,4GHz
Το εύρος των 2,4 GHz είναι η συχνότητα που
χρησιμοποιείται στις ασύρματες
επικοινωνίες και αποτελούν μικροκύματα. Ανήκουν
στην κατηγορία των μη
ιονίζουσων ακτινοβολιών, δηλαδή αντίθετα με τις
ακτίνες Χ (χρησιμοποιούνται
κυρίως για ακτινογραφίες) και το πλουτώνιο, δεν
προκαλούν αλλαγές στο DNA άρα προκαλούνται
παθήσεις που σχετίζονται με την μετάλλαξή του (π.χ.
καρκίνος). Από την άλλη τα μικροκύματα ασκούν
ηλεκτρομαγνητική δύναμη στα μόρια του νερού,
με αποτέλεσμα αυτά να ταλαντώνονται τόσο
γρήγορα που στο τέλος δεν μπορούν να
ακολουθήσουν τον ρυθμό και καθυστερούν. Το
αποτέλεσμα είναι να τα μόρια να απορροφούν μέρος
της ισχύς του σήματος και να την απελευθερώνουν σε
μορφή θερμότητας (Dr. Eleanor R. Adair, ειδική σε
έρευνες για τα μικροκύματα, σε
συνέντευξή της στην εφημερίδα New York Times) [3] .
Αυτός είναι και ο κύριος
λόγος που τα μικροκύματα χρησιμοποιούνται από
τους φούρνους μικροκυμάτων (πιο συγκεκριμένα
αν και όλες οι συχνότητες άνω των 2GHz μπορούν
να θερμάνουν το νερό, τα 2,4 επιλέχθηκαν για
λόγους σταθερότητας).
Σε αυτό το σημείο αξίζει να κάνουμε μια σημαντική
παρατήρηση. Οι φούρνοι
μικροκυμάτων, που χρησιμοποιούν την ίδια συχνότητα
με τα ασύρματα δίκτυα,
συγκεντρώνουν σήματα ισχύος 1kW σε μια μικρή
περιοχή, ενώ στα ασύρματα δίκτυα μιλάμε για σήματα
ισχύος το πολύ (σύμφωνα με τον ελληνικό νόμο όπως
αναλύεται παρακάτω) 100mW.

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ KAI ΔΙΕΘΝΗΣ
ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

Παρακάτω βρίσκονται μελέτες που έχουν γίνει ανά τον
κόσμο για τις
επιδράσεις που μπορεί να έχει η ηλεκτρομαγνητική
ακτινοβολία στον ανθρώπινο
οργανισμό. Παρόλα αυτά, όσο αφορά το εύρος των
2,4GHz οι μελέτες που υπάρχουν
είναι πολύ λίγες, καθώς η ισχύς που χρησιμοποιούν τα
ασύρματα τερματικά είναι
πολύ μικρή. Αντίστοιχα, μπορούμε εύκολα να βρούμε
έναν μεγάλο αριθμό από
μελέτες και έρευνες που έχουν γίνει για την επίδραση
των κινητών τηλεφώνων, αφού
αυτά χρησιμοποιούν τουλάχιστον την δεκαπλάσια ισχύ
σε σχέση με τα ασύρματα
τερματικά και είναι πολύ περισσότερο διαδεδομένα.

Ηλεκτρομαγνητικά κύματα γενικά
National Radiological Protection Board
(NRPB)

O NRPB είναι πλέον μέλος του “Health Protection
Agency (HPA)” [23], ο
οποίος είναι ένας οργανισμός ο οποίος έχει ως στόχο
την προστασία της υγείας
των κατοίκων της Αγγλίας και Ουαλίας.
Σύμφωνα με σχετική έρευνα που δημοσιοποίησε τον
Ιανουάριο του 2005,
δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να αποδεικνύει πως τα
ηλεκτρομαγνητικά
κύματα δημιουργούν ή επιταχύνουν την εμφάνιση
ασθενειών στον ανθρώπινο
οργανισμό. Στην έρευνά τους [25] αναφέρουν πολλά
παραδείγματα κατοίκων
που είχαν εκτεθεί σε υψηλά επίπεδα ηλεκτρομαγνητικής
ακτινοβολίας και δεν

παρουσίασαν το παραμικρό σύμπτωμα, το οποίο να είχε
σχέση με την έκθεση
αυτή.

International Commission on Non-Ionizing
Radiation
Protection

Η ICNIRP είναι η Διεθνής Υπηρεσία Προστασίας της
Μη-Ιονίζουσας
Ακτινοβολίας. Είναι ένα σώμα από ανεξάρτητους
επιστημονικούς
εμπειρογνώμονες που απαρτίζουν την κύρια Υπηρεσία
με 14 μέλη, την
Επιστημονική Νομοπαρασκευαστική Επιτροπή η οποία
καλύπτει τους τομείς
της Επιδημιολογίας, της Βιολογία, της Δοσιμετρίας,
της Οπτικής
Ακτινοβόλησης και από έναν αριθμό από συμβουλευτικά
μέλη. Αυτή η σύνθεση
έχει ως σκοπό να τονίσει σημαντικά θέματα
πιθανών δυσμενών επιπτώσεων
στην ανθρώπινη υγεία που θα επιφέρει η έκθεση
σε μη-ιονίζουσα ακτινοβολία.
Η επίσημη θέση της υπηρεσίας είναι πως αν και έχουν
γίνει εκατοντάδες
έρευνες την τελευταία δεκαετία σχετικά με τις
επιπτώσεις που επιφέρουν τα
ηλεκτρομαγνητικά κύματα στην ανθρώπινη υγεία δεν
υπάρχει καμία
επιστημονική απόδειξη που να το αποδεικνύει πως τα
ηλεκτρομαγνητικά
κύματα προκαλούν αρνητικές επιπτώσεις στον άνθρωπο
[8].

Reflex - Δεκέμβριος του 2004.

Η έρευνα της Reflex διήρκησε 4 χρόνια και διεξήχθη σε
συνεργασία με
την γερμανική ερευνητική ομάδα Verum και
χρηματοδοτήθηκε από την
Ευρωπαϊκή Ένωση. Μελέτησε τις επιδράσεις της
ακτινοβολίας πάνω σε ζωικά
και ανθρώπινα κύτταρα σε συνθήκες εργαστηρίου και,
τελικά, διαπιστώθηκε ότι
μετά από παρατεταμένη έκθεση σε ηλεκτρομαγνητικά
πεδία τα κύτταρα
παρουσίασαν αυξανόμενες βλάβες του DNA που δεν
ήταν δυνατόν να
διορθωθούν σε όλες τις περιπτώσεις. Επιπλέον, οι
βλάβες αυτές
παρουσιάστηκαν και στις επόμενες γενιές κυττάρων,
ενώ παρουσιάστηκε και
πληθώρα άλλων βλαβερών επιδράσεων σε αυτά. Τα
συγκεκριμένα
μεταλλαγμένα κύτταρα θεωρούνται πιθανή αιτία
πρόκλησης καρκίνου. Η
ακτινοβολία που χρησιμοποιήθηκε στα πειράματα
ανέρχονταν από 0,3 έως και 2
watt ανά χιλιόγραμμο ιστού, σύμφωνα με την κλίμακα
SAR. Τα αποτελέσματα
όμως αυτά θεωρούνται προκαταρκτικά και δεν έχουν
ακόμα δημοσιευθεί σε
κάποια επιστημονική επιθεώρηση, ούτε έχουν
διασταυρωθεί από άλλες ομάδες
επιστημόνων.

4.2.1.4 Wiley-Liss Inc

Η Wiley-Liss Inc διενέργησε μια έρευνα σχετικά με τις
επιπτώσεις που
έχει ηλεκτρομαγνητικό πεδίο εντάσεως 0.2mT, το οποίο
δημιουργείται από
ημιτονοειδές ρεύμα των 50Hz, επάνω στα κύτταρα των
ερυθρών αιμοσφαιρίων

και στις καρδιακές λειτουργίες 24 αρσενικών
λευκοπαθικών (αλβίνων)
ποντικιών. Τα αποτελέσματα της έρευνας αυτής
έδειξαν πως τα ποντίκια που
υποβλήθηκαν σε αυτή την έκθεση σημείωσαν
μείωση στην ελαστικότητα και
περατότητα της μεμβράνης των κυττάρων των
ερυθρών αιμοσφαιρίων καθώς και αλλαγές στην
μοριακή δομή του hemoblogin. Επίσης, το EGC των
εκτιθέμενων ποντικιών είχε αλλοιωθεί σε μεγάλο
βαθμό. [27]

Κινητά τηλέφωνα
Σουηδικό Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας

Η συγκεκριμένη έρευνα, που κράτησε έναν ολόκληρο
χρόνο,
πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα του Σουηδικού
Εθνικού Ινστιτούτου
Εργασίας, της νορβηγικής SINTEF Unimed και της
νορβηγικής υπηρεσίας για
την προστασία από την ακτινοβολία (Norwegian
Radiation Protection
Authority) με σκοπό να ανακαλύψουν αν και κατά
πόσο υπάρχουν επιπτώσεις
στην υγεία των εργαζομένων από την χρήση
κινητών τηλεφώνων. Συνολικά
βρέθηκε πως το 25% των ερωτηθέντων εμφανίζει
απώλεια μνήμης, το 50%
πονοκεφάλους και σχεδόν το 70% νιώθει μια
αφύσικη υπνηλία. Σημαντικό
είναι επίσης το γεγονός ότι ένας στους τρεις
συμμετέχοντες, δήλωσε ότι
αντιμετωπίζει πρόβλημα συγκέντρωσης κατά τη
διάρκεια, ή αμέσως μετά από ένα τηλεφώνημα. Τα
συμπτώματα βρέθηκαν να είναι πιο συχνά στους
χρήστες κάτω των 30 ετών και σε αυτούς που

χρησιμοποιούν πολύ συχνά το κινητό τους
τηλέφωνο. Σχετικά με αυτά τα ευρήματα, ο ερευνητής
Dr. Gunnhild
Oftedal δήλωσε ___________πως "μπορεί να υπάρχουν
πολλοί παράγοντες που να οδηγούν σε αυτά τα
συμπτώματα, δεν μπορούμε όμως να αγνοήσουμε και
τον παράγοντα της ακτινοβολίας." Μια ανεξάρτητη
έρευνα, για παράδειγμα, έφτασε στο συμπέρασμα πως
οι πόνοι στο λαιμό, οφείλονται στην κύρτωση του
κεφαλιού
που κάνουν οι άνθρωποι, όταν μιλάνε στο τηλέφωνο και
το έχουν στερεώσει
στον ώμο τους για πολύ ώρα. Ειδικοί, από το
πανεπιστήμιο του Surrey
βρήκαν πως μιλώντας πολύ ώρα στο τηλέφωνο με
αυτόν τον τρόπο, αυξάνεται
ο κίνδυνος για σκλήρυνση των μυών, ερεθισμούς στους
τένοντες, και
δισκοπάθειες. Οπότε, επιβάλλεται η χρήση ακουστικών
handsfree, ώστε το
κεφάλι να παραμένει σε όρθια στάση και η εκπομπή
ακτινοβολίας μακριά από
τον εγκέφαλο.

Βρετανοί και Κινέζοι μελετούν τις
επιπτώσεις στα παιδιά

Έρευνα που πραγματοποιήθηκε από Βρετανούς
επιστήμονες δείχνει
ότι σε σχέση με τους ενήλικες, τα παιδιά λόγω του ότι
έχουν μικρότερα αυτιά
και λεπτότερο κρανιακό φλοιό, ενδέχεται να
απορροφήσουν 50%
περισσότερη ακτινοβολία χρησιμοποιώντας
κινητό τηλέφωνο. Σε ένα παιδί
πέντε χρονών η ακτινοβολία θα απορροφηθεί στο
50% του εγκεφάλου του,

ενώ σε ένα παιδί δέκα χρονών η ακτινοβολία θα
επηρεάσει το 30% της φαιάς
ουσίας του εγκεφάλου του. Επίσης, Κινέζοι γιατροί
υποστηρίζουν ότι η χρήση
Έργο «Προώθηση της ευρυζωνικής πρόσβασης
Επιπτώσεις ασύρματωνδικτύων
στους νομούς της Περιφέρειας Πελοποννήσου»
επικοινωνιών στην δημόσια υγεία
29 Ιουνίου 2005 Σελίδα 12 © Πανεπιστήμιο
Πελοποννήσου
κινητών τηλεφώνων σε νεαρές ηλικίες μπορεί να
επηρεάσει το κρανιακό
νεύρο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ημικρανίες, απώλεια
μνήμης, καθώς και
διαταραχές ύπνου, αναφέρει ο Liang Xuanmei, γιατρός
στο Lanzhou Chinese
& Western Medicine Hospital και προσθέτει πως "όσοι
παίζουν παιχνίδια στα
κινητά τηλέφωνα συχνά νιώθουν ενοχλήσεις. Σε
ορισμένους παρουσιάζεται το
σύνδρομο του καρπιαίου σωλήνα, ή ακόμα και
διαταραχές των ακροδακτύλων
από την πίεση που ασκούν στα πλήκτρα, ενώ σε άλλες
περιπτώσεις υπάρχουν
ακόμα και οφθαλμικές επιπλοκές."

Αustralian Communications Authority &
Radiation
Protection and Nuclear Safety Agency

Ασφαλή για την υγεία τα 3G δίκτυα έδειξε έρευνα
σχετικά με τις
επιπτώσεις της εκπομπής των εγκαταταστάσεων 3ης
γενιάς κινητής
τηλεφωνίας που παρουσίασε στο ευρύ κοινό η
αυστραλιανή αρχή
επικοινωνιών (Australian Communications Authority ACA) μαζί με την

αυστραλιανή αρχή που είναι υπεύθυνη για την
προστασία από τις
ακτινοβολίες και για την πυρηνική ασφάλεια (Radiation
Protection and
Nuclear Safety Agency - ARPANSA). Ο αντιπρόεδρος της
ACA, δρ Robert
Horton εξήγησε τι είναι τελικά γνωστό σχετικά με τις
επιπτώσεις της
παραγόμενης από 3G πομπούς, ηλεκτρομαγνητικής
ακτινοβολίας, καθώς και
τι προσπάθειες γίνονται ώστε να περιοριστεί αυτή για
την προστασία της
υγείας των αυστραλών. "Καθώς πλέον τα 3G δίκτυα
έχουν κάνει την εμφάνισή
τους στην Αυστραλία οι απορίες είναι πολλές. Στόχος
αυτής της έρευνας ήταν να
κατευνάσουμε τις ανησυχίες του κόσμου σχετικά με το
θέμα της εκπεμπόμενης
ακτινοβολίας", είπε. "Η ακτινοβολία των 3G
πομπών θεωρείται χαμηλή, με
μέσο όρο εκπομπής 3 watt ενός σταθμού βάσης,
το οποίο αποτελεί λίγο
περισσότερο από το ένα δέκατο εκπομπής ενός
ασυρμάτου ταξί, περιπολικού ή
ασθενοφόρου", δήλωσε. Εξηγώντας περισσότερο το
θέμα, είπε πως οι κεραίες
των δικτύων 3G χρειάζονται λιγότερη ενέργεια στις
κεραίες τους από τους
άλλους πομπούς λόγω του ότι χρησιμοποιούν
μικρότερες κυψέλες αλλά και
προηγμένες τεχνολογίες για την κωδικοποίηση του
σήματος. Ακόμα μέσο
ειδικής τεχνολογίας η ενέργεια των 3G κινητών
μειώνεται στο κατώτερο
αναγκαίο επίπεδο (συνήθως χαμηλότερο κι από τα GSM
και CDMA
συστήματα), όσο χρειάζεται δηλαδή για να είναι
απρόσκοπτη η επικοινωνία.

Έτσι παράλληλα μειώνεται κι άλλο εκπομπή η
ακτινοβολίας! Κάνoντας ένα
βήμα παραπέρα, η ACA πρόσφατα ανακοίνωσε νέα όρια
σχετικά με την
μέγιστη επιτρεπόμενη ανθρώπινη έκθεση στην
ηλεκτρομαγνητική
ακτινοβολία, βασισμένα σε επίπεδα που τέθηκαν από
την ARPANSA. Τα
όρια αυτά είναι αρκετά χαμηλότερα από αυτά που
έχουν αποδειχθεί να έχουν
επιπτώσεις στον ανθρώπινο οργανισμό, ενώ όλες οι
εταιρίες κινητής
τηλεφωνίας υποχρεώνονται να θέσουν τους πομπούς
τους και τις κεραίες τους
εντός αυτών των ορίων, μέσα σε ένα εύλογο χρονικό
διάστημα.

National Institute of Environmental Health
Sciences
Στο Πανεπιστήμιο Lund της Σουηδίας τελείωσε τον
Ιανουάριο του 2003
μια έρευνα σχετικά με τις επιπτώσεις της έκθεσης σε
ηλεκτρομαγνητικά πεδία
των 900MHz (αυτά που χρησιμοποιούνται στην κινητή
τηλεφωνία). Σε αυτή
Έργο «Προώθηση της ευρυζωνικής πρόσβασης
Επιπτώσεις ασύρματωνδικτύων
στους νομούς της Περιφέρειας Πελοποννήσου»
επικοινωνιών στην δημόσια υγεία
29 Ιουνίου 2005 Σελίδα 13 © Πανεπιστήμιο
Πελοποννήσου
την έρευνα, υποβλήθηκαν 3 ομάδες των 8 ποντικών σε
δίωρη έκθεση
ηλεκτρομαγνητικών πεδίων, διαφορετικών εντάσεων,
παρόμοιων με αυτών
που χρησιμοποιούν τα GSM τηλέφωνα. Τα
αποτελέσματα της έρευνα έδειξαν,

για πρώτη φορά, στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η
έκθεση σε
ηλεκτρομαγνητικά πεδία κινητών τηλεφώνων μπορούν
να προκαλέσουν
βλάβες στους νευρώνες του φλοιού, του ιππόκαμπου και
της γάγγλιας του
εγκεφάλου των ποντικιών που εκτέθηκαν σε αυτού του
είδους τις
ακτινοβολίες. [26]

Έρευνα του νοσοκομείου του Birmingham
Σε ένα νοσοκομείο του Bristol, πομποί εμφυτεύτηκαν
στα κεφάλια
εθελοντών για αρκετό χρονικό διάστημα. Αυτοί οι
πομποί εξέπεμπαν
ηλεκτρομαγνητικά κύματα παρόμοια με αυτά των
κινητών τηλεφώνων.
Έπειτα από αυτή την έκθεση, ερευνητές στο
νοσοκομείο του Birmingham,
υπέβαλαν τους εθελοντές αυτούς σε απλά τεστ για να
μετρήσουν την
λειτουργία του εγκεφάλου τους. Το ένα τρίτο των
ανθρώπων που
υποβλήθηκαν στην έκθεση των μικροκυμάτων αυτών
είχαν σημαντικά
χειρότερες επιδόσεις στα τεστ [28].

Ασύρματα δίκτυα
Federal Communications Commission
(FCC)

Σύμφωνα με τον FCC [24], εάν η χρήση των
μικροκυμάτων στις
τηλεπικοινωνίες μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα
υγείας στον άνθρωπο
είναι ακόμα υπό αμφισβήτηση. Δεν υπάρχουν ακόμα
σοβαρές ενδείξεις που να

αποδεικνύουν ότι η χρήση των μικροκυμάτων (και
συγκεκριμένα των 2,4GHz)
στις τηλεπικοινωνίες μπορούν να βλάψουν τον
άνθρωπο. Παρά ταύτα, ο
οργανισμός παραδέχεται το γεγονός ότι υψηλή έκθεση
σε μικροκυματική
ακτινοβολία μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση
της θερμοκρασίας του
δερμάτινου ιστού και κατ’ επέκταση την αύξηση της
θερμοκρασίας του
σώματος. Άλλωστε με αυτόν τον τρόπο λειτουργεί και
ο φούρνος
μικροκυμάτων. [22]

World Health Organization

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας είναι τμήμα του
Οργανισμού
Ηνωμένων Εθνών εξειδικευμένο πάνω σε θέματα
υγείας. Ιδρύθηκε στις 7
Απριλίου του 1948. Αντικείμενό του, σύμφωνα με το
καταστατικό του, όλοι οι
άνθρωποι να μπορούν να απολαμβάνουν το υψηλότερο
δυνατό επίπεδο υγείας.
Η υγεία ενός ανθρώπου είναι ορισμένη στο καταστατικό
του, ως η κατάσταση
πλήρους φυσικής, πνευματικής, και κοινωνικής ευεξίας.
Σύμφωνα με την δημοσίευση υπ’ αριθμών 193, που
δημοσιεύθηκε τον
Ιούνιο του 1993 από τον Οργανισμό [21], οι
περισσότερες έρευνες που έχουν
γίνει, είναι αποτελέσματα βραχυπρόθεσμης έκθεσης σε
ηλεκτρομαγνητικά
πεδία επιπέδου πολύ μεγαλύτερου από αυτά που
δεχόμαστε καθημερινά από τις
ασύρματες τεχνολογίες. Οι τρέχουσες επιστημονικές
μελέτες προς το παρόν δεν
έχουν βρει κανένα στοιχείο που να αποδεικνύει πως τα
ηλεκτρομαγνητικά

Έργο «Προώθηση της ευρυζωνικής πρόσβασης
Επιπτώσεις ασύρματωνδικτύων
στους νομούς της Περιφέρειας Πελοποννήσου»
επικοινωνιών στην δημόσια υγεία
29 Ιουνίου 2005 Σελίδα 14 © Πανεπιστήμιο
Πελοποννήσου
κύματα δημιουργούν ή επιταχύνουν την εμφάνιση του
καρκίνου ή άλλων
παρεμφερών ασθενειών.
Παρά ταύτα, η επίσημη θέση του οργανισμού είναι πως
αναγνωρίζει ότι τα
ηλεκτρομαγνητικά πεδία μπορεί να είναι αιτία
πρόκλησης καρκίνου [6].

National Cancer Institute

Γιατροί από το National Cancer Institute των Ηνωμένων
Πολιτειών [4],
εξέτασαν τα δεδομένα υγείας για 40 χρόνια από 40.581
βετεράνους στρατιώτες
και ναύτες που πολέμησαν στον πόλεμο της Κορέας από
το 1950 έως το 1954.
Η ιδιαιτερότητα που χαρακτηρίζει τους βετεράνους
αυτούς είναι ότι
υποβλήθηκαν κατά τον πόλεμο της Κορέας σε πολύ
ψηλές δόσεις ακτινοβολίας
μικροκυμάτων από τα ραντάρ(τα ραντάρ
χρησιμοποιούν μεγαλύτερες
συχνότητες των 2,4GHz). Οι συχνότητες μικροκυμάτων
των ραντάρ
χρησιμοποιήθηκαν για σκοπούς ανίχνευσης, για τα
οπλικά συστήματα και
ακόμη για άμεσες βολές. Οι βετεράνοι αυτοί και
ιδιαίτερα οι ναυτικοί,
υποβλήθηκαν σε πολύ ψηλότερες δόσεις ακτινοβολίας
μικροκυμάτων απ' ότι
υποβαλλόμαστε εμείς συνήθως σήμερα.
Τα αποτελέσματά της έρευνας έδειξαν ότι η έκθεση σε
ψηλά επίπεδα

ακτινοβολίας μικροκυμάτων που προερχόταν από τα
ραντάρ, δεν προκάλεσε
στους βετεράνους αυτούς περισσότερους καρκίνους
από ότι στον υπόλοιπο
πληθυσμό. Μάλιστα βρέθηκε οι άνδρες αυτοί, είχαν
35% λιγότερες πιθανότητες
να πεθάνουν κατά τη διάρκεια των 40 ετών της
έρευνας σε σύγκριση με τους
υπόλοιπους άνδρες. Το γεγονός αυτό πιστεύουν οι
ερευνητές, οφείλεται στο ότι
ένα από τα βασικά κριτήρια της επιλογής των ναυτών,
είναι η πολύ καλή τους
υγεία και υποχρεώνονται να διατηρούνται σε μια πολύ
καλή φυσική κατάσταση
κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας τους. Φαίνεται λοιπόν
ότι η έκθεση σε ψηλά
επίπεδα ακτινοβολίας μικροκυμάτων από ραντάρ δεν
είχε επιπτώσεις με
περισσότερους καρκίνους ή αυξημένους θανάτους στη
μεγάλη αυτή ομάδα
βετεράνων.

ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

Από αυτά τα πειράματα μαζί με άλλα που έχουν γίνει
πάνω σε ανθρώπινα
ομοιώματα, μετρώντας την άνοδο της θερμοκρασίας
που η ακτινοβολία προκαλούσεv και συνυπολογίζοντας
το Specific Absorption Rate (SAR)(μέτρο που έχει
καθορίσει η FCC (Federal Communications Commission
[24]) για το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας
από το σώμα) βρέθηκαν (όπως αναλύεται και στις
διαφάνειες του κ. Νικήτα Γιαννάκου[10]) τα ακόλουθα
μεγέθη για την ένταση του πεδίου σε σχέση με τα όρια
του ανθρώπινου οργανισμού:
1 μέχρι 10 mW/cm2 Είναι επιτρεπτή η έκθεση λίγες
ώρες κάθε 24ωρο
Πάνω από 10 mW/cm2 ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ.
Το

προσωπικό δεν πρέπει να εκτίθεται σε
ακτινοβολία αυτού του μεγέθους
Έργο «Προώθηση της ευρυζωνικής πρόσβασης
Επιπτώσεις ασύρματωνδικτύων
στους νομούς της Περιφέρειας Πελοποννήσου»
επικοινωνιών στην δημόσια υγεία
29 Ιουνίου 2005 Σελίδα 15 © Πανεπιστήμιο
Πελοποννήσου
Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι αν υπερβούμε το
1mW/cm2 η άνοδος της
θερμοκρασίας θα μας προκαλέσει μη αντιστρεπτή
μεταβολή στα κύτταρα μας. Επίσης άλλες
έρευνες, χρησιμοποιώντας τα δεδομένα από την
FCC, έχουν καταλήξει ότι μπορούμε να
υπολογίσουμε μια απόσταση ασφαλείας για κάθε
πηγή σύμφωνα με τον παρακάτω τύπο : Rmin =

√N 10(G-L)/10 P
√4 π S
όπου
• G το κέρδος (gain) της κεραίας
• P η ισχύς εισόδου στην κεραία
• L απώλειες (dB) μεταξύ πομπού - κεραίας
• N αριθμός πομπών συνδεδεμένοι με την κεραία
• S μέγιστη επιτρεπόμενη πυκνότητα ισχύος (W/m2)
Υπολογίζοντας μάλιστα για κάποιες ενδεικτικές τιμές
έχουμε
Ισχύς (W) Επικίνδυνη
Απόσταση (m)
Απόσταση
Ασφαλείας (m)
1 0.2 0.3
4 0.2 0.6
10 0.3 0.95
40 0.6 2.0
400 1.9 6.0
1000 3.0 9.5

έτσι σε πραγματικές συνθήκες, ανάλογα με την
περίπτωση, υπολογίζουμε ότι
• Ένα WiFi τερματικό, όπου η EIRP περιορίζεται εκ
του νόμου στα 100mW,
δηλαδή 0,1Watt έχει απόσταση ασφαλείας τα 10cm
• Ένα κινητό GSM εκπέμπει 1 με 2 Watt (όταν είναι
μακριά από το σταθμό
βάσης του), άρα η απόσταση ασφαλείας είναι 30cm
• Μία κεραία κινητής τηλεφωνίας στη χειρότερη
περίπτωση έχει 40Watt
ισχύ, με κέρδος κεραίας 10db, άρα EIRP=400Watt,
άρα η ελάχιστη
απόσταση είναι 6 μέτρα
• Ένας πομπός ραδιοφώνου ή τηλεόρασης με ισχύ
30000Watt έχει ελάχιστη
απόσταση 30μέτρα
Εύκολα μπορούμε να διαπιστώσουμε πως η ισχύς
εκπομπής καθώς και η
απόσταση ασφαλείας των ασυρμάτων δικτύων είναι
κατά πολύ μικρότερα αυτών
των κινητών τηλεφώνων. Από τα παραδείγματα
βλέπουμε πως μια κεραία
ασυρμάτων δικτύων εκπέμπει στα 0,1Watt, ενώ μια
κεραία κινητής τηλεφωνίας
στα 40Watt, με αποστάσεις ασφαλείας 10cm στα
ασύρματα και 6 μέτρα στα
κινητά !
Έργο «Προώθηση της ευρυζωνικής πρόσβασης
Επιπτώσεις ασύρματωνδικτύων
στους νομούς της Περιφέρειας Πελοποννήσου»
επικοινωνιών στην δημόσια υγεία
29 Ιουνίου 2005 Σελίδα 16 © Πανεπιστήμιο
Πελοποννήσου
Επιπρόσθετα, να σημειώσουμε ότι για μία
απόσταση 1 μέτρου η ένταση πεδίου θα είναι
10000 φορές μικρότερη από το όριο ασφαλείας
και για μία απόσταση 10 μέτρων θα είναι 1000000
φορές μικρότερη. Άρα καταλαβαίνουμε ότι σε μία

απόσταση ενός μέτρου από την κεραία
ασυρμάτων δικτύων η ένταση πεδίου είναι
ελάχιστη !

ΠΡΟΤΥΠΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ETSI

Ο οργανισμός ETSI - European Telecommunications
Standards Institute [11]
είναι ένας ανεξάρτητος, μη-κερδοσκοπικός οργανισμός
του οποίου ο σκοπός είναι να παράγει
τηλεπικοινωνιακά πρότυπα (standards).
Ο ETSI έχει δημιουργήσει το πρότυπο ETSI EN 300
328 [12] για τις
ασύρματες επικοινωνίες. Πιο συγκεκριμένα το
πρότυπο αυτό απευθύνεται στις συσκευές που
κάνουν χρήση της ασύρματης τεχνολογίας ΙΕΕΕ
802.11, HomeRF και Bluetooth. Το πρότυπο αυτό
αναφέρει όλες τις προδιαγραφές τις οποίες πρέπει να
τηρεί ένα κεραιοσύστημα για να είναι αποδεκτό από
τον οργανισμό ETSI έτσι ώστε να είναι ασφαλές ως
προς το περιβάλλον και τον άνθρωπο, καθώς και να μην
δημιουργεί προβλήματα προς άλλα ασύρματα
συστήματα. Μάλιστα στις
περισσότερες χώρες ο νόμος επιβάλει στους χρήστες
να επιλέγουν συσκευές
σύμφωνες με το πρότυπο αυτό.

4.5 ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
4.5.1 Στις ΗΠΑ

Ένα καλό παράδειγμα για να καταλάβουμε τα επίπεδα
των ορίων που έχουν
θεσπιστεί είναι αυτό των ΗΠΑ, μια χώρα με αρκετά
αναπτυγμένα ευρυζωνικά δίκτυα.
Η FCC (Federal Communications Commission [24]),ο
αντίστοιχος φορέας της ΕΕΤΤ
στις ΗΠΑ, έχει θέσει το όριο των +36 dBm (4 watt) για
πολύ-σημειακές (Multi-Point)
διασυνδέσεις, και το όριο των +30 dBm (1 watt) στην
ενέργεια που αποδίδει η

Ασύρματη Κάρτα του πομπού. Επίσης όσον αφορά τις
Point-to-Point συνδέσεις των
+36 dBm (30 dB η κάρτα και 6 dB η κεραία), ορίζει την
δυνατότητα για κάθε 3 dB
αύξηση πέρα των 6 dB της κεραίας μείωση 1 dB στην
ισχύ της κάρτας.
Παραδείγματα :
Κέρδος Κεραίας Μέγιστη Ενέργεια
Εισόδου της Κεραίας
Εξασθένηση EIRP(max)
+6 dBi +30 dBm 0 dB 36 dBm
+12 dBi +28 dBm 2 dB 40 dBm
+18 dBi +26 dBm 4 dB 44 dBm
+24 dBi +24 dBm 6 dB 48 dBm
+30 dBi +22 dBm 8 dB 52 dBm

Στην Ελλάδα

Αντίστοιχα στην Ελλάδα από το 1992 (Ν.2075) αρμόδια
για την
τηλεπικοινωνιακή αγορά και την αγορά είναι η ΕΕΤΤ
(Εθνική Επιτροπή
Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων [13] ). Η
ανεξάρτητη αυτή αρχή είναι υπεύθυνη
για την ρύθμιση και επίβλεψη των νόμων που αφορούν
τις τηλεπικοινωνίες στην
Ελλάδα.Σύμφωνα με την απόφαση της 20ής Ιούνη του
2002 από την βουλή,
αποφασίστηκε η χρήση της συχνότητας που
χρησιμοποιείται στα ασύρματα δίκτυα
των 2,4GHz να είναι ελεύθερη και νόμιμη προς
μη εμπορική εκμετάλλευση.
Σύμφωνα, λοιπόν, με τον παραπάνω νόμο η ΕΕΤΤ έχει
επιβάλει τις παρακάτω
προδιαγραφές (σχετικές με την ασφάλεια της δημόσιας
υγείας)
1. Η εκπεμπόμενη ισχύ ενός κεραιοσυστήματος να μην
υπερβαίνει τα

20 dBm (100mW).
2. Όλες οι συσκευές που χρησιμοποιούνται πρέπει να
συμφωνούν με
το πρότυπο ETSI EN 300 328
3. Όλες οι συσκευές πρέπει να φέρουν την σχετική
έγκριση ασφαλείας
CE της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την δημόσια υγεία.
Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να ανατρέξετε
στον αριθμό φύλλου
895, τεύχος δεύτερο της Εφημερίδας Κυβερνήσεως που
εκδόθηκε στις 16 Ιουλίου του2002 [14]

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΟΥ WIFI ΣΕ ΔΗΜΟΣΙΕΣ
ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ

Τα ασύρματα δίκτυα στους 2,4GHz δεν είναι επιβλαβή
προς τον ανθρώπινο
οργανισμό, όπως αναφέραμε και παραπάνω. Απόδειξη
αυτού είναι ότι
χρησιμοποιούνται κατά κόρον παντού:
• Σε νοσοκομεία: Στην Καλιφόρνια, στο Βανκούβερ, Λος
Άντζελες αλλά και σε
άλλες πολιτείες [15]
• Σε μαιευτήριο στο Chicago τα βραχιόλια που
χρησιμοποιούνται στα νεογνά
ως ταυτότητές τους, περιέχουν chip το οποίο
επικοινωνεί ασύρματα με κάποιο
κέντρο του νοσοκομείου [16]
• Σε παιδιατρικά νοσοκομεία [17]
• Σε σχολεία [18]
• Σε δημόσια πάρκα [19]
Στην Ελλάδα το WiFi έχει χρησιμοποιηθεί για τη
διασύνδεση 15 Σχολικών
Μονάδων της περιοχής Ζωγράφου μεταξύ τους, καθώς
και με το Πανελλήνιο Σχολικό
Δίκτυο EDUnet και αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα
έργα ασύρματης δικτύωσης που
έχουν υλοποιηθεί στην Ελλάδα. [20]

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ
[1] Geosystems Christopherson
o
http://wps.prenhall.com/esm_christopherson_geosystem
s_5/0,6339,389792main,00.html
[2] World Health Organization (WHO)
o http://www.who.int/peh-emf/about/en/
[3] New York Times
o http://www.nytimes.com
[4] National Cancer Institute
o
http://aje.oupjournals.org/cgi/content/abstract/155/9/81
0
[5] Royal Society of Canada
o http://www.rsc.ca/
Τα αποτελέσματα της έρευνας της RSC:
o
http://www.rsc.ca//files/publications/expert_panels/RF//e
xpert_panel_radiofre
quency_update2.pdf
o
http://www.rsc.ca//files/publications/expert_panels/RF//R
Freport-en.pdf
[6] θέση του World Health Organization
o
http://www.who.int/mediacentre/news/statements/state
mentemf/en/
[7] International Agency for Research Cancer
o http://www.iarc.fr/ENG/Units/RCAd.html
[8] ICNIRP
o http://www.icnirp.net/activities.htm
[9] National Cancer Institute
o
http://aje.oupjournals.org/cgi/content/abstract/155/9/81
0

[10] ΘΕΩΡΙΑ ΡΑΔΙΟΖΕΥΞΕΩΝ του Νικήτα Γιαννάκου
o Radio Propagation Theory for WiFi.ppt
[11] ETSI
o http://www.etsi.org
[12] Πρότυπο ETSI EN 300 328
o http://webapp.etsi.org/action
%5COP/OP20041105/en_300328v010601o.pdf
[13] ΕΕΤΤ
o http://www.eett.gr/
[14] ΦΕΚ 11/7 2002 αριθμός φύλλου 895, δεύτερο
τεύχος
Έργο «Προώθηση της ευρυζωνικής πρόσβασης
Επιπτώσεις ασύρματωνδικτύων
στους νομούς της Περιφέρειας Πελοποννήσου»
επικοινωνιών στην δημόσια υγεία
29 Ιουνίου 2005 Σελίδα 19 © Πανεπιστήμιο
Πελοποννήσου
o
http://www.eett.gr/gr_pages/telec/kanonistika_keimena/
APOF2002/APOF254
-72FEK.pdf
[15] παραδείγματα νοσοκομείων
o http://www.engadget.com/entry/7684782035846660/
o http://wifinetnews.com/archives/003876.html
o http://www.pdacortex.com/WiFi_Patients.htm
o http://www.ihealthbeat.org/index.cfm?
Action=dspItem&itemID=100216
o
http://www.proxim.com/about/pressroom/pressrelease/p
r2003-07-29.html
o
http://www.cio.com/archive/080103/mobile_sidebar_1.ht
ml
o
http://www.cioinsight.com/article2/0,1397,1170383,00.a
sp
o http://www.canadait.com/cfm/index.cfm?
It=106&Id=18593&Se=2&Lo=2

[16] μαιευτήριο στο Σικάγο
o http://washingtontimes.com/upi-breaking/20040429101218-5859r.htm
[17] παιδιατρικά νοσοκομεία
o http://www.ihealthbeat.org/index.cfm?
Action=dspItem&itemID=100216
[18] παραδείγματα σχολείων
o http://www.enterblog.com/200304270630.php
o
http://searchnetworking.techtarget.com/originalContent/
0,289142,sid7_gci785
343,00.html
o http://www.psusd.us./
o http://www.rm.com/HE/Products/Story.asp?
cref=PS95306
[19] δημόσια πάρκα
o http://www.wi-fiplanet.com/news/article.php/3087291
[20] EDUnet
o
http://www.crm2day.gr/news/106795783272998.shtml
[21] Wireless Devices, Standards, and Microwave
Radiation in the Education
Environment - Gary Brown, October, 2000
o http://www.emfacts.com/wlans.html
[22] Suit Alleges Health Risks of Wi-Fi
o http://www.cio.com/archive/021504/tl_lawsuits.html
[23] Health Protection Agency
o http://www.hpa.org.uk/
[24] Federal Communications Commission
o http://www.fcc.gov
[25] Έρευνα του National Radiological Protection Board
o
http://www.hpa.org.uk/radiation/publications/documents
_of_nrpb/pdfs/doc_15
_5.pdf
[26] Έρευνα του Πανεπιστημίου Lund της Σουηδίας
Έργο «Προώθηση της ευρυζωνικής πρόσβασης
Επιπτώσεις ασύρματωνδικτύων

στους νομούς της Περιφέρειας Πελοποννήσου»
επικοινωνιών στην δημόσια υγεία
29 Ιουνίου 2005 Σελίδα 20 © Πανεπιστήμιο
Πελοποννήσου
o http://www.applelinks.com/p5/index.php?
URL=http://www.elektrosmognews.
de/salfordjan2003.pdf
[27] Έρευνα του Wiley-Liss Inc
o http://www3.interscience.wiley.com/cgibin/
abstract/106561095/ABSTRACT?CRETRY=1
[28] Έρευνα του νοσοκομείου του Birmingham
o
http://www.theregister.co.uk/1999/03/01/mobile_phone_
cause_memory_loss/
Έργο «Προώθηση της ευρυζωνικής πρόσβασης
Επιπτώσεις ασύρματωνδικτύων
στους νομούς της Περιφέρειας Πελοποννήσου»
επικοινωνιών στην δημόσια υγεία
29 Ιουνίου 2005 Σελίδα 21 © Πανεπιστήμιο
Πελοποννήσου

ΕΠΙΠΡΟΣΘΕΤΕΣ ΠΗΓΕΣ ΓΙΑ ΤΑ
ΑΣΥΡΜΑΤΑ ΔΙΚΤΥΑ
• Ασύρματο Μητροπολιτικό Δίκτυο Αθηνών
• Ασύρματο Δίκτυο Θεσσαλονίκης
• Is Wi-Fi Bad for Your Health? – Paul Swider
• The Royal Society of Canada
• Wireless Network Access Point (WNAP) Set Up Guide Appendix B : Health
& Safety - Toronto Wireless Community Network
• Connected Home, Rethinking Microsoft, and Wireless
Health Issues – Paul
Thurrott
• ETSI - European Telecommunications Standards
Institute
• Εγκυκλοπέδια του φωτός – Ηλεκτρομαγνητική
ακτινοβολία
• Ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία

• Medlook – Ηλεκτρομαγνητικά πεδία και υγεία
• Evaluation of the effects of electric and magnetic
fields in humans of
• National Radiological Protection Board (NRPB)
http://www.nrpb.org/
• Assessing human exposure to power-frequency
electric and magnetic fields
• National Institute of Environmental Health Sciences
• Radio Frequency Safety
• National Institute for Occupational Safety and Health
fact sheet on EMF
• International Agency for Research on Cancer (IARC)
• International Commission on Non-Ionizing Radiation
Protection (ICNIRP)
• Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενεργείας
• National Institute for Environmental Health Science
(NIEHS) RAPID
Program
Έργο «Προώθηση της ευρυζωνικής πρόσβασης
Επιπτώσεις ασύρματωνδικτύων
στους νομούς της Περιφέρειας Πελοποννήσου»
επικοινωνιών στην δημόσια υγεία
29 Ιουνίου 2005 Σελίδα 22 © Πανεπιστήμιο
Πελοποννήσου
• World Health Organization, Electromagnetic fields
(WHO EMF Project)
• Non-Ionizing Radiation, Part 1: Static and Extremely
Low-Frequency (ELF)
Electric and Magnetic Fields, Summary of Data Reported
and Evaluation,
Monographs, International Agency for Research on
Cancer
• Electric Power Research Institute (EPRI)
• How Safe Is Wireless Computer Networking?
• Institute of Informatics and Telecommunication – Τι
ακτινοβολούν οι σταθμοί
και τα κινητά μας__

ΕΘΝΙΚΌ ΜΕΤΣΌΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΊΟ
ΣΧΟΛΉ ΗΛΕΚΤΡΟΛΌΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΏΝ
ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΏΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΏΝ
ΤΟΜΈΑΣ ΣΥΣΤΗΜΆΤΩΝ ΜΕΤΆΔΟΣΗΣ
ΠΛΗΡΟΦΟΡΊΑΣ
ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΊΑΣ ΥΛΙΚΏΝ
ΜΗ ΙΟΝΙΖΟΥΣΑ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ
ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΤΗΣ
ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ
ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ
Δημήτριος Β. Ιακωβάκης
Επιβλέπων: Διονύσιος - Δημήτριος Κουτσούρης
Καθηγητής Ε.Μ.Π

Αθήνα, Ιούλιος 2008

ΕΘΝΙΚΌ ΜΕΤΣΌΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΊΟ
ΣΧΟΛΉ ΗΛΕΚΤΡΟΛΌΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΏΝ
ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΏΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΏΝ
ΤΟΜΈΑΣ ΣΥΣΤΗΜΆΤΩΝ ΜΕΤΆΔΟΣΗΣ
ΠΛΗΡΟΦΟΡΊΑΣ

ΚΑΙ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΊΑΣ ΥΛΙΚΏΝ

ΜΗ ΙΟΝΙΖΟΥΣΑ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ
ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΤΗΣ
ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Δημήτριος Β. Ιακωβάκης

Επιβλέπων: Διονύσιος - Δημήτριος Κουτσούρης
Καθηγητής Ε.Μ.Π

Εγκρίθηκε από την τριμελή εξεταστική επιτροπή την 1η Ιουλίου 2008.
Αθήνα, Ιούλιος 2008

............................

............................

............................

Δ.Κουτσούρης
Καθηγητής Ε.Μ.Π.

Κ. Νικήτα
Καθηγήτρια Ε.Μ.Π.

Π. Μπούρκας
Καθηγητής Ε.Μ.Π.

Copyright © Δημήτριος Β. Ιακωβάκης 2008.
Με επιφύλαξη παντός δικαιώματος. All rights reserved.
Απαγορεύεται η αντιγραφή, αποθήκευση και διανομή της παρούσας εργασίας,
εξ ολοκλήρου ή τμήματος αυτής, για εμπορικό σκοπό. Επιτρέπεται η
ανατύπωση, αποθήκευση και διανομή για σκοπό μη κερδοσκοπικό,
εκπαιδευτικής ή ερευνητικής φύσης, υπό την προϋπόθεση να αναφέρεται η
πηγή προέλευσης και να διατηρείται το παρόν μήνυμα. Ερωτήματα που
αφορούν τη χρήση της εργασίας για κερδοσκοπικό σκοπό πρέπει να
..............................................
απευθύνονται
τον συγγραφέα.
Δημήτριος προς
Β. Ιακωβάκης
Οι
απόψεις και Ηλεκτρολόγος
τα συμπεράσματα
που περιέχονται
σε αυτόΥπολογιστών
το έγγραφο Ε.Μ.Π.
Διπλωματούχος
Μηχανικός
και Μηχανικός
εκφράζουν τον συγγραφέα και δεν πρέπει να ερμηνευθεί ότι αντιπροσωπεύουν
τις επίσημες θέσεις του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου.

Περίληψη
Η συνεχής επαφή με τα διάφορα, φυσικά ή τεχνητά, πεδία μπορεί να επιδράσει
ποικιλοτρόπως στον ανθρώπινο οργανισμό. Πολλές από τις επιδράσεις της
ακτινοβολίας είναι ιδιαίτερα επιβαρυντικές για την υγεία. Οι διάφοροι διεθνείς
οργανισμοί, τα κράτη και οι ερευνητές έχουν επιδοθεί σε μία προσπάθεια
προσδιορισμού των επικίνδυνων ορίων έκθεσης στα ηλεκτρομαγνητικά πεδία.
Αντικείμενο

αυτής

της

μελέτης

είναι

οι

βιολογικές

επιδράσεις

της

ηλεκτρομαγνητικής και ιδιαίτερα της μη ιονίζουσας ηλεκτρομαγνητικής
ακτινοβολίας στον άνθρωπο.
Η παρούσα διπλωματική είναι δομημένη ως εξής: Στο

κεφάλαιο 2

περιγράφονται οι γενικές έννοιες που σχετίζονται με τις ηλεκτρομαγνητικές
πηγές και την ακτινοβολία τους. Στο κεφάλαιο 3 αναφέρονται οι μηχανισμοί
αλληλεπίδρασης των ανθρώπινων βιολογικών ιστών με τα ηλεκτρομαγνητικά
πεδία. Το κεφάλαιο 4 παρουσιάζει τις μεθόδους, με βάση τις οποίες, εξετάζεται
από τους ειδικούς φορείς η επικινδυνότητα της έκθεσης σε ηλεκτρομαγνητικά
πεδία. Το κεφάλαιο 5 επικεντρώνεται στις βιολογικές επιδράσεις της μη
ιονίζουσας ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας. Στο κεφάλαιο 6 παρατίθενται τα
όρια έκθεσης στην ακτινοβολία, που έχουν θέσει διεθνείς οργανισμοί, πάνω
από τα οποία τίθεται σε κίνδυνο η υγεία και η ομαλή λειτουργία του
ανθρώπινου οργανισμού. Εν συνεχεία τα επόμενα κεφάλαια περιγράφουν
ξεχωριστά

την

επιβάρυνση

που

υφίσταται

ο

άνθρωπος

από

την

ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία που προέρχεται από το δίκτυο διανομής
ηλεκτρικού ρεύματος (κεφάλαιο 7), τις κεραίες ραντάρ (κεφάλαιο 8), τις
συσκευές που χρησιμοποιούνται στους χώρους εργασίας και στις κατοικίες
(κεφάλαιο 9) , τη χρήση κινητού τηλεφώνου (κεφάλαιο 10), και τα μηχανήματα
που χρησιμοποιούνται στις ιατρικές εξετάσεις (κεφάλαιο 11).
Λέξεις κλειδιά

Ηλεκτρομαγνητικό φάσμα, μη ιονίζουσα ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, ειδικός
ρυθμός απορρόφησης της ενέργειας, θερμικές και αθερμικές επιδράσεις, όρια
επικινδυνότητας μη ιονίζουσας ακτινοβολίας.

Abstract
The constant contact with, natural or artificial, fields may affect variously the
human body. Radiation effects can be particularly harmful for our health.
Researchers and numerous health organizations have been constantly trying
to obtain rigorous methodologies that determine the exact exposure of the
electromagnetic fields. The aim of this dissertation is to identify the biological
effects of the electromagnetic radiation and particularly the effects of the non
ionizing radiation on humans.
The present investigation has the following structure: Chapter 2 provides a
number of definitions related to the electromagnetic sources and their radiation.
Chapter 3 states properties and functions of how electromagnetic field
mechanisms interact with human biological tissues. Chapter 4 presents
methodologies authorized organizations use to examine risks of exposure to
the fields. Chapter 5 focuses on biological effects of a non ionizing
electromagnetic radiation. Chapter 6 provides a list of radiation boundaries,
made by international health organization that a person exceeds through
exposure. It refers to those limits that human body functions can be in danger.
Furthermore, the next chapters describe separately the harmful effects of the
electromagnetic fields arising from the an electric current distribution (chapter
7), the antennas (chapter 8), the electric devises which are used within the
work places and residences (chapter 9) the use of cellular phones (chapter 10)
and the machinery used for medical tests (chapter 11).

Key Words
Electromagnetic spectrum, non ionizing electromagnetic radiation, Specific
Absorption Rate (SAR), thermal and non thermal effects, limits of exposure to
non ionizing electromagnetic fields.

Αφιερώνεται στους γονείς μου και στην αδερφή
μου για την αγάπη και την στήριξη που
μου προσέφεραν και μου προσφέρουν

Ευχαριστώ ιδιαιτέρως τον καθηγητή μου κ.
Διονύσιο -Δημήτριο Κουτσούρη, ο οποίος με
εμπιστεύτηκε αναθέτοντάς μου την παρούσα
διπλωματική εργασία.
Επίσης, ένα θερμό ευχαριστώ στον Υποψήφια
Διδάκτορα Ξανθή Μπενέτου για την πολύτιμη
βοήθεια
και καθοδήγησή της, καθ’ όλη την περίοδο
εκπόνησης της διπλωματικής μου εργασίας.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΠΕΡΙΛΗΨΗ
ABSTRACT
1.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

2.

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΚΑΙ Η/Μ ΚΥΜΑ – ΒΑΣΙΚΕΣ
ΕΝΝΟΙΕΣ

2.1
2.2
2.3

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ
ΠΗΓΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ
ΕΙΔΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΩΝ

2.3.1
2.3.2

ΙΟΝΙΖΟΥΣΑ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ
ΜΗ ΙΟΝΙΖΟΥΣΑ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

2.4

ΜΕΓΕΘΗ – ΜΟΝΑΔΕΣ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕΔΙΩΝ

3.

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ

3.1
3.2
3.3

ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ
Η ΑΠΕΙΛΗ
ΡΥΘΜΟΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ - SAR
ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ
ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΩΝ
ΠΕΔΙΩΝ
ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΙΣΤΟΥΣ

3.3.1
3.3.1.1
3.3.1.2
3.3.1.3
3.3.2

ΥΨΗΛΕΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΕΣ
Υπεριώδης Ακτινοβολία (UV)
Ακτίνες Χ
Ακτίνες Γάμμα – Ραδιενέργεια
ΧΑΜΗΛΕΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΕΣ

Μ

4.
4.1
4.2

ΜΕΘΟΔΟΙ ΜΕΛΕΤΗΣ
ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΘΕΡΜΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ
ΜΕΘΟΔΟΙ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟ Τ
ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΑ ΠΕΔΙΑ

4.2.1
4.2.2
4.2.2.1
4.4.2.2
4.2.3
4.2.4

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ
ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ
Μελέτες με ανθρώπους
Μελέτες με πειραματόζωα
ΜΕΛΕΤΕΣ ΜΕ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΥΤΤΑΡΩΝ
ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΑΙΦΝΙΔΙΩΝ ΘΑΝΑΤΩΝ ΤΩΝ ΒΡΕΦΩΝ

5.

ΟΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΜΗ ΙΟΝΙΖΟΥΣΑΣ Η/Μ
ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ

5.1
5.2
5.3

ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΜΗ ΙΟΝΙΖΟΥΣΑΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ
ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗΣ
ΤΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΜΗ ΙΟΝΙΖΟΝΤΟΣ Η/Μ ΦΑΣΜΑΤΟΣ Σ
ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ

5.3.1
5.3.2

ΟΠΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ
ΜΗ ΙΟΝΙΖΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΜΕ ΜΙΚΡΟ ΜΗΚΟΣ ΚΥΜΑΤΟΣ

5.3.3

ΜΗ ΙΟΝΙΖΟΥΣΑ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΜΕ ΜΕΓΑΛ

5.4

ΜΗΚΟΣ ΚΥΜΑΤΟΣ
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

6.

ΟΡΙΑ

6.1

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ
ΌΡΙΑ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΙΣ ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΜΟΝΟ

ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ

ΤΗΣ

ΜΗ

ΙΟΝΙΖΟΥΣΑ

ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑΣ RF (30KHz – 300GHz)
6.2

ΟΡΙΑ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΘΕΡΜΙΚΕΣ
ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ Η/Μ ΠΕΔΙΩΝ – ΣΥΧΝΟΤΗΤΑΣ RF (30KHz -

6.3

300GHz)
ΣΥΓΚΡΙΣΗ

6.4

ΣΥΧΝΟΤΗΤΕΣ RF (30KHz - 300GHz)
ΟΡΙΑ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΔΙΚΤΥΟ

ΤΩΝ

ΟΡΙΩΝ

ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ

ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΓΙΑ

ΤΙ

6.5

ΣΤΑΤΙΚΑ ΠΕΔΙΑ

7.

Η/Μ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΚΑΙ ΤΗ ΧΡΗΣ

7.1

ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ
ΜΕΡΙΚΟΙ ΠΡΟΣΘΕΤΟΙ ΠΙΘΑΝΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩ

ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΤΩΝ Η/Μ ΠΕΔΙΩΝ ΑΠΟ ΓΡΑΜΜΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑ
7.2

ΥΨΗΛΗΣ ΤΑΣΗΣ
ΚΑΘΗΚΟΝΤΑ ΤΗΣ ΔΕΗ

8.
8.1
8.2

Η/Μ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗ ΑΠΟ ΚΕΡΑΙΕΣ ΡΑΝΤΑΡ
ΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΜΑΚΡΙΝΟ ΠΕΔΙΟ ΚΕΡΑΙΑΣ ΕΚΠΟΜΠΗΣ
ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΠΟ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΕ
ΚΕΡΑΙΩΝ ΡΑΝΤΑΡ

8.2.1
8.2.2
8.2.3

ΡΑΝΤΑΡ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ
ΡΑΝΤΑΡ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΑΕΡΟΔΡΟΜΙΩΝ
ΛΟΙΠΑ ΕΙΔΗ ΡΑΝΤΑΡ

9.
9.1

Η/Μ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗ ΑΠΟ ΟΙΚΙΑΚΕΣ ΣΥΣΚΕΥΕΣ
Η/Μ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗ ΑΠΟ ΤΗΛΕΟΡΑΣΕΙΣ

ΚΑΙ

ΟΘΟΝΕ

ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ
9.1.1
9.1.2

ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΗΛΕΟΡΑΣΕΩΝ
ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΟΘΟΝΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ

9.2

ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗ ΑΠΟ ΟΙΚΙΑΚΕΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΣΚΕΥΕΣ

9.3

ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΦΟΡΗΤΩΝ ΠΟΜΠΩΝ VHF

10.
10.1
10.2
10.3

Η/Μ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗ ΑΠΟ ΚΙΝΗΤΗ ΤΗΛΕΦΩΝΙΑ
ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΚΕΡΑΙΩΝ ΒΑΣΗΣ
ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΚΙΝΗΤΩΝ ΤΗΛΕΦΩΝΩΝ
ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΚΙΝΗΤΩΝ ΤΗΛΕΦΩΝΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ

10.4

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΤΑΙΡΙΕΣ
ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΗΛΕΦΩΝΙΑΣ

11.
11.1

Η/Μ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗ ΑΠΟ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
ΟΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ

11.1.1

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ
Ακτινοπροστασία
Όρια δόσης – Επιβάρυνση

11.1.1.1
11.1.1.2

11.1.1.3

11.1.2
11.1.3

Δόσεις που λαμβάνουμε από εξετάσεις με ακτίνες Χ
ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ
ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

12.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΧΗΜΑΤΩΝ, ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΠΙΝΑΚΩΝ
Κεφάλαιο 2. Ηλεκτρομαγνητικό πεδίο και
Σχ. 2.1

Εικ. 3.1
Σχ. 4.1

ηλεκτρομαγνητικό κύμα – βασικές έννοιες
Περιοχές ηλεκτρομαγνητικού φάσματος.
Κεφάλαιο 3. Οι βιολογικές επιδράσεις της
ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας
Ακτινογραφίες.
Κεφάλαιο 4. Μέθοδοι μελέτης
Μεταβολή της ταχύτητας εκροής (ραδιενεργού) ασβεστίου

26

36

από εγκεφαλικά κύτταρα νεογνών πουλερικών, υπό
Σχ. 4.2

συνθήκες μικροκυματικής ακτινοβόλησης (147MHz).
Μεταβολή της ταχύτητας εκροής (ραδιενεργού) ασβεστίου

52

από εγκεφαλικά κύτταρα νεογνών πουλερικών, υπό
συνθήκες μικροκυματικής ακτινοβόλησης στη συχνότητα
450 MHz διαμορφωμένη κατά πλάτος στα 16Hz.
Κεφάλαιο 5. Οι βιολογικές επιδράσεις της μη
ιονίζουσας ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας

53

Πίν. 5.1

Σχ. 6.1

Κίνδυνοι από την οπτική ακτινοβολία.
Κεφάλαιο 6. Όρια επικινδυνότητας της μη ιονίζουσας

62

ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας
Καθορισμός των δυνατών προσανατολισμών του
ανθρώπινου σώματος σε σχέση με τα πεδία Ε, Β και τη
διεύθυνση διάδοσης επίπεδου ηλεκτρομαγνητικού

Σχ. 6.2

71

κύματος.
Μέσος Ειδικός Ρυθμός Απορρόφησης (ΕΡΑ), για ενήλικα
γειωμένο, παιδί 2 χρονών γειωμένο, παιδί 1χρόνου
μετέωρο και νήπιο μετέωρο σα συνάρτηση της
συχνότητας. Φαίνονται επίσης τα όρια μέγιστης δυνατής
απορρόφησης κυματικής ενέργειας για όλα τα ανθρώπινα

Σχ. 6.3

μεγέθη.
Κατανομή της απορροφούμενης κυματικής ισχύος στους

Σχ. 6.4

διάφορους ιστούς μετέωρου ανθρώπινου σώματος.
Όρια επικινδυνότητας της IRPA στην περιοχή των

72

73

ραδιοσυχνοτήτων για τους εργαζόμενους και το γενικό
πληθυσμό.
Όρια επικινδυνότητας της ANSI (IEEE C95.1-1991) για

75

Σχ. 6.5

τους εργαζόμενους στην περιοχή ραδιοσυχνοτήτων.
Όρια επικινδυνότητας της ANSI (IEEE C95.1-1991) για το

76

Σχ. 6.6

γενικό πληθυσμό στην περιοχή ραδιοσυχνοτήτων.
Όρια επικινδυνότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τους

77

Σχ. 6.7

εργαζόμενους στην περιοχή των ραδιοσυχνοτήτων
Σχ. 6.8

(10KHz – 300 GHz).
Όρια επικινδυνότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον

78

γενικό πληθυσμό στην περιοχή των ραδιοσυχνοτήτων
Σχ. 6.9

(10KHz – 300 GHz).
Όρια επικινδυνότητας των Ανατολικών Χωρών (πρώην

78

Σοβιετική Ένωση) για εργαζόμενους και γενικό πληθυσμό
Σχ. 6.10

στις συχνότητες 100KHz – 10GHz.
Συγκριτική παρουσίαση των ορίων επικινδυνότητας

79

ακτινοβολίας ραδιοσυχνοτήτων για τους εργαζόμενους,
όπως καθιερώθηκαν από την Ε.Ε., IRPA, ANSI,
ανατολικές χώρες και ΝΑΤΟ.

80

Σχ. 6.11

Συγκριτική παρουσίαση των ορίων επικινδυνότητας
ακτινοβολίας ραδιοσυχνοτήτων για το γενικό πληθυσμό,
όπως καθιερώθηκαν από την Ε.Ε., IRPA, ANSI και

Πίν. 6.1

ανατολικές χώρες (πρώην ΕΣΣΔ).
Όρια επικινδυνότητας ηλεκτρικού και μαγνητικού πεδίου

81

για τους εργαζόμενους και το γενικό πληθυσμό στα 50Hz
(δίκτυο ΔΕΗ) σύμφωνα με την IRPA και την Ευρωπαϊκή
Πίν. 6.2

Ένωση.
Όρια επικινδυνότητας για στατικά μαγνητικά πεδία.
Κεφάλαιο 7. Ηλεκτρομαγνητική επιβάρυνση από το

Σχ. 7.1

δίκτυο διανομής και τη χρήση ηλεκτρικού ρεύματος
Εικονική παράσταση δύο πυλώνων υψηλής τάσης

Σχ. 7.2

(380.000V) της ΔΕΗ.
Ένταση του ηλεκτρικού πεδίου στις διάφορες αποστάσεις

82
83

85

από γραμμές υψηλής τάσης (380.000V) της ΔΕΗ
Σχ. 7.3

(πυλώνες).
Ένταση του μαγνητικού πεδίου σε διάφορες αποστάσεις

87

από γραμμές υψηλής τάσης (380.000V) της ΔΕΗ
Σχ. 7.4
Σχ. 7.5

(πυλώνες).
Τροχιές σωματιδίων που εκπέμπει ο ήλιος στη γη
Συγκέντρωση ραδιενέργειας χαμηλής ενέργειας από

88
91

τυπική γραμμή ισχύος 6KV.
Κεφάλαιο 8. Ηλεκτρομαγνητική επιβάρυνση από

92

Σχ. 8.1

κεραίες ραντάρ
Στερεό, οριζόντιο και κατακόρυφο διάγραμμα ακτινοβολίας

Πίν. 8.1

κεραίας
Πυκνότητα ισχύος σε διάφορες αποστάσεις από την κεραία

97

τερματικού ραντάρ των ελληνικών αεροδρομίων, μέσα στο
εγγύς πεδίο της (0-500m).
Κεφάλαιο 9. Ηλεκτρομαγνητική επιβάρυνση από

104

Σχ. 9.1

οικιακές συσκευές
Μαγνητικό πεδίο VLF (3-30KHz) γύρω από τυπική
συσκευή (δέκτη) έγχρωμης τηλεόρασης.
Πυκνότητα ισχύος ραδιοσυχνοτήτων (RF) γύρω από

109

Σχ. 9.2

τυπική έγχρωμη τηλεόραση.
Πυκνότητα ισχύος ραδιοσυχνοτήτων (RF) γύρω από

109

Πίν. 9.1

τυπική έγχρωμη τηλεόραση.
Πυκνότητα ισχύος RF (300KHz – 10GHz) γύρω από

111

Πίν. 9.2

οθόνη υπολογιστή για μια σειρά μοντέλων του εμπορίου.
Τρισδιάστατη αναπαράσταση της επίδρασης των

112

Σχ. 9.3

«θερμικών σημείων» τυπικού αμερικανικού καθιστικού
δωματίου.
Κεφάλαιο 10. Ηλεκτρομαγνητική επιβάρυνση από την
Σχ. 10.1

κινητή τηλεφωνία
Διάταξη κεραιών κυτταρικής (κυψελωτής) κινητής

Σχ. 10.2

τηλεφωνίας.
α) Τυπική κεραία συστήματος κινητής τηλεφωνίας GSM.

115

118

β) Ολικό (στερεό) διάγραμμα ακτινοβολίας της κεραίας.
γ) Κατακόρυφο διάγραμμα ακτινοβολίας.

Σχ. 10.3

δ) Οριζόντιο διάγραμμα ακτινοβολίας.
Θεωρητικά αναμενόμενες τιμές της πυκνότητας ισχύος

Σχ. 10.4

ακτινοβολίας από κεραία βάσης κινητής τηλεφωνίας
Απεικόνιση του βαθμού διείσδυσης της ακτινοβολίας

119

120

φορητού τηλεφώνου στους διάφορους ιστούς του κρανίου
Πίν. 10.1

με μεθόδους τομογραφίας μαγνητικού συντονισμού.
Θεωρητικά αναμενόμενος Ειδικός Ρυθμός Απορρόφησης

125

(ΕΡΑ) της ακτινοβολίας φορητού τηλεφώνου από το μάτι,
τον εγκέφαλο και το αυτί για δύο θέσεις του φορητού,
κατακόρυφη και υπό κλίση 45ο.
Κεφάλαιο 11. Ηλεκτρομαγνητική επιβάρυνση από

127

Πίν. 11.1

ιατρικές εξετάσεις.
Πηγές και ποσότητες φυσικής ακτινοβολίας που δέχεται ο
άνθρωπος ετησίως.
Δόσεις ακτινοβολίας που λαμβάνει ο άνθρωπος από

130

Πίν. 11.2

ιατρικές εξετάσεις.

136

Πίν. Π1.1
Πίν. Π1.2
Πίν. Π2

Παράρτημα 1
Όρια επικινδυνότητας IRPA για τους εργαζομένους.
Όρια επικινδυνότητας IRPA για το γενικό πληθυσμό.
Παράστημα 2
Τιμές για το παράδειγμα πάνω στη συμμόρφωση στα όρια

143
145

ασφαλείας.

151

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Είναι αλήθεια ότι ζούμε σε ένα περιβάλλον, το οποίο, πέραν της φυσικής
ακτινοβολίας, «βομβαρδίζεται» συνεχώς και αοράτως από ακτινοβολίες που
παράγουν οι ανθρώπινες δραστηριότητες.
Καθημερινά υποβαλλόμαστε, άθελά μας, σε φυσικές ακτινοβολίες, που
προέρχονται από πηγές όπως ο ήλιος, και η κοσμική ακτινοβολία. Η μη
αποτρέψιμη αυτή κατάσταση είναι ένα γεγονός, το οποίο, όμως, έχει
αφομοιωθεί από το οικοσύστημα της γης, με τις θετικές (ανάπτυξη φυτών,
φωτοσύνθεση, κ.λ.π.) και τις αρνητικές (γήρανση, κ.λ.π.) επιπτώσεις του. Αν
όμως σε αυτές τις συνθήκες που έχουμε μάθει να ζούμε, προσθέσουμε την
ηλεκτρομαγνητική επιβάρυνση που προέρχεται από την ανθρώπινη
δραστηριότητα θα τεθούμε αντιμέτωποι με ένα σημαντικό παράγοντα
ανησυχίας. Οι απειλές για την υγεία από την ηλεκτρομαγνητική μόλυνση που
έχει προκαλέσει τα τελευταία χρόνια ο άνθρωπος είναι ολοένα και
περισσότερες. Ερχόμαστε λοιπόν στην κατάσταση, που πρέπει να ζυγίσουμε
τα οφέλη από τη χρήση της τεχνολογίας που παράγει ακτινοβολία
(ραδιοφωνία, τηλεόραση, ηλεκτρικά δίκτυα και συσκευές, κινητή τηλεφωνία,
ραντάρ, κ.λ.π.) με τους κινδύνους που είναι δυνατόν να προκαλέσουν
(θερμικές επιδράσεις στους ιστούς, αλλοιώσεις DNA, καρκινοπάθειες).
Δυστυχώς, όπως προκύπτει, από τη βιβλιογραφία που αναπτύσσεται στην
εργασία, δεν υπάρχει συμφωνία μεταξύ των μελετητικών οργανισμών και των
κρατών για τα «όρια επικινδυνότητας» της έκθεσης στην ακτινοβολία.
Επιπλέον, αυτό που ανησυχεί ακόμη περισσότερο τον καθένα μας είναι ότι δε
γίνεται αναφορά σε «όρια ασφαλείας», αλλά σε «όρια επικινδυνότητας». Το
τελευταίο αυτό χαρακτηριστικό, αποδίδει το ρόλο του μπούμερανγκ στις
επιδράσεις της καθημερινή χρήση των νέων τεχνολογιών στη ζωή του
ανθρώπου. Από τη μία πλευρά συμβάλλουν στη διευκόλυνση και την άνοδο

του βιοτικού επιπέδου, αλλά από την άλλη, δημιουργούν μια συνεχώς
αυξανόμενη ηλεκτρομαγνητική επιβάρυνση στο περιβάλλον, που είναι ύπουλη,
αόρατη και χωρίς άμεσα αποτελέσματα και ενδείξεις κινδύνων, ώστε να
αντιδράσουμε και να προστατευθούμε.
Η ευκολία της τεχνολογίας σε όλους τους τομείς της ζωής μας (από τις
συσκευές τεχνητού μαυρίσματος και την αλόγιστη χρήση κινητών τηλεφώνων
μέχρι την ανάπτυξη οικισμών σε ακατάλληλες, λόγω πυλώνων, περιοχές)
αποδεικνύει την αφέλεια και το στρουθοκαμηλισμό στον οποίο
καταφεύγουμε προκειμένου να μην απαρνηθούμε τις νέες ανέσεις που τόσο
απλόχερα προσφέρει και συχνά επιβάλει ο σύγχρονος τρόπος ζωής. Είμαστε
ασφαλείς ή μήπως απλά δε θέλουμε να παραδεχτούμε ότι κινδυνεύουμε;
Πέρα από το γενικό πληθυσμό, που δέχεται το σύνολο από κάθε είδους
φυσικής η τεχνητής ακτινοβολίας, πρέπει επίσης να εξετάσουμε και τις
συνθήκες των εργαζομένων σε περιβάλλοντα ιδιαίτερα επιβαρυμένα από τα
ηλεκτρομαγνητικά πεδία.
Στην παρούσα εργασία, αναλύονται σε κατανοητό επίπεδο οι διάφοροι
μηχανισμοί αλληλεπίδρασης της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας με τον
ανθρώπινο οργανισμό. Ταυτόχρονα, μνημονεύονται τα όρια επικινδυνότητας
που επικαλούνται οι διάφοροι οργανισμοί και περιγράφονται οι επιπτώσεις
στην υγεία από τις δραστηριότητές της ΔΕΗ και από τις διάφορες άλλες πηγές
ακτινοβολίας που συναντούμε στην καθημερινότητά μας.

2. ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΚΥΜΑ
– ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ
2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ

Το φάσμα της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας αποτελείται από αόρατα, στην
πλειονότητά τους, κύματα. Μόνο ένα μικρό μέρος της ακτινοβολίας μπορεί να
εντοπισθεί από το ανθρώπινο μάτι και αποτελεί το ορατό φως που παράγει τα
χρώματα του ουράνιου τόξου. Τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα ταξιδεύουν με την
ταχύτητα του φωτός, μεταφέροντας ενέργεια και πληροφορίες.
Τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία (ΗΜΠ), υπάρχουν παντού στο περιβάλλον μας.

Μπορεί να είναι

φυσικής προέλευσης ή μπορεί να έχουν δημιουργηθεί από τον άνθρωπο. Για
παράδειγμα, το ηλεκτρικό ρεύμα δημιουργεί ΗΜΠ. Τα ΗΜΠ μπορεί να είναι
υψηλής ή χαμηλής έντασης, συνεχούς ή μικρής διάρκειας. Σε βιολογικό
επίπεδο, προκαλούν ιονισμό και αύξηση της θερμότητας.
Τα ηλεκτρικά πεδία δημιουργούνται

λόγω διαφοράς ηλεκτρικής τάσης. Όσο πιο

μεγάλη είναι η διαφορά, τόσο πιο δυνατό θα είναι το ηλεκτρικό πεδίο που
προκύπτει. Η μονάδα μέτρησης των ηλεκτρικών πεδίων είναι το βολτ ανά
μέτρο (V/m).
Τα μαγνητικά πεδία δημιουργούνται όταν υπάρχει ροή ηλεκτρικού ρεύματος.

Όσο πιο υψηλή

είναι η ένταση του ρεύματος τόσο πιο δυνατό θα είναι το μαγνητικό πεδίο. Όταν
διακοπεί το ηλεκτρικό ρεύμα, το μαγνητικό πεδίο μηδενίζεται. Μια συσκευή,
όπως για παράδειγμα ο στεγνωτήρας μαλλιών, παράγει μαγνητικό πεδίο μόνο
όταν το ηλεκτρικό ρεύμα τη θέτει σε λειτουργία. Η διακοπή του ρεύματος,
εξαφανίζει άμεσα το μαγνητικό πεδίο. Η μονάδα μέτρησης των μαγνητικών
πεδίων είναι το αμπέρ ανά μέτρο (A/m). Συνήθως για τη μέτρηση των
μαγνητικών πεδίων χρησιμοποιείται μια σχετική μέτρηση, η πυκνότητα ροής
microtesla (μΤ). Τα μαγνητικά πεδία διαπερνούν τα περισσότερα φυσικά εμπόδια όπως οι
τοίχοι, ενώ τα

ηλεκτρικά πεδία σταματούν μπροστά σε τοίχους ή άλλα

φυσικά εμπόδια. Τα μαγνητικά πεδία μειώνονται πολύ σημαντικά όταν
αυξάνεται η απόσταση από την πηγή εκπομπής τους.

2.2 ΠΗΓΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ
Οι άνθρωποι υποβάλλονται καθημερινά σε σωρεία ΗΜΠ από εξωγενείς παράγοντες.

Το

μαγνητικό πεδίο της γης είναι εκείνο που κάνει το δείκτη της πυξίδας να
κατευθύνεται στο βορρά. Οι κεραυνοί δημιουργούν ΗΜΠ. Στο ανθρώπινο
σώμα υπάρχουν ενδογενώς, φυσικά ΗΜΠ τα οποία μεταφέρουν μηνύματα στο
νευρικό σύστημα. Η λειτουργία της καρδιάς στηρίζεται στη μεταφορά
ηλεκτρικών μηνυμάτων και κάθε φορά που υπάρχει μεταφορά
ηλεκτρικού φορτίου, συνεπάγεται δημιουργία ΗΜΠ.

Τα ΗΜΠ δημιουργούνται μεταξύ άλλων από τα ακόλουθα:

Ηλεκτροφόρα καλώδια ψηλής τάσης

Ηλεκτροφόρα καλώδια στις γειτονιές

Συστήματα γείωσης που προστατεύουν από κεραυνούς ή από

ελαττωματικές οικιακές συσκευές

Οικιακές συσκευές όπως φούρνοι μικροκυμάτων, στεγνωτήρες

μαλλιών, ηλεκτρικοί φούρνοι, ηλεκτρική θέρμανση

Οθόνες

ηλεκτρονικών

υπολογιστών,

ηλεκτρικές

κουβέρτες,

ηλεκτρικά ρολόγια

Κινητά τηλέφωνα, κεραίες σταθμών βάσης, ραντάρ, ραδιοφωνικοί

και τηλεοπτικοί σταθμοί

Φυσικές πηγές

Ακτίνες Χ

Φως του ήλιου

Ακτίνες γάμμα

Ραδιενέργεια

2.3 ΕΙΔΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΩΝ

Υπάρχουν πολλών ειδών ΗΜΠ και οι διαφορές μεταξύ τους είναι πολύ
σημαντικές. Τα χαρακτηριστικά τους εξαρτώνται από το είδος των
ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων που τα δημιουργούν.
Τα κυριότερα χαρακτηριστικά που σχετίζονται με τη διαφοροποίηση της
ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας είναι:
1.

Το μήκος κύματος

2.

Η συχνότητα

3.

Η ενέργεια που μεταφέρεται

Το μήκος κύματος είναι αλληλένδετο με τη συχνότητα. Όσο πιο μικρό
είναι το μήκος κύματος, τόσο πιο ψηλή είναι η συχνότητα.
Ένα ακόμη σημαντικό χαρακτηριστικό της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας
που σχετίζεται με το μήκος κύματος και τη συχνότητα, είναι η ενέργεια που
μεταφέρεται. Τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα μεταφέρονται από σωματίδια που
ονομάζονται κβάντα. Στην υψηλή συχνότητα (και άρα στα μικρά μήκη
κύματος) η κβαντική ενέργεια είναι πολύ μεγάλη.
Όταν η μεταφερόμενη ενέργεια είναι μεγάλη, τότε σπάζουν οι δεσμοί μεταξύ των μορίων.

Το γεγονός αυτό είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο και έχει ως αποτέλεσμα
αλλοιώσεις του γενετικού κώδικα του DNA και κατά συνέπεια, την
πρόκληση καρκίνου και άλλων σοβαρών ασθενειών.
Ευτυχώς δεν είναι όλα τα είδη ΗΜΠ που μπορούν να προκαλέσουν
αλλοιώσεις στο DNA. Μόνο αυτά που χαρακτηρίζονται από υψηλή
συχνότητα, μικρό μήκος κύματος και υψηλή ενέργεια μπορούν να
προκαλέσουν βλάβες στο DNA.

Η ακτινοβολία που έχει αυτή τη δυνατότητα ονομάζεται ιονίζουσα ακτινοβολία.

Η

ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία στην οποία υποβαλλόμαστε συνήθως, στην
καθημερινότητά μας, είναι η μη ιονίζουσα ακτινοβολία και δεν ενέχει τέτοιους
κινδύνους.

Η μοναδική εξαίρεση στην καθημερινή ακτινοβολία που δεχόμαστε, είναι η
ιονίζουσα ακτινοβολία που προκαλείται από τις υπεριώδεις ακτίνες του ήλιου.
Η έκθεση στο ηλιακό φως και κατά συνέπεια στις υπεριώδεις ακτίνες, είναι αιτία
δημιουργίας καρκίνου του δέρματος (μελανώματος, ακανθοκυτταρικού και
βασεοκυτταρικού καρκινώματος) και άλλων αλλοιώσεων και ρυτίδων.
Τα διάφορα είδη ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας και τα πεδία που
προκύπτουν από αυτήν, έχουν διαφορετικές επιδράσεις στον ανθρώπινο
οργανισμό.
2.3.1 ΙΟΝΙΖΟΥΣΑ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ
Η ιονίζουσα ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία είναι αυτή που έχει συχνότητα υψηλότερη από
το ορατό φως. Είναι μικρότερου μήκους κύματος και μεταφέρει πολύ υψηλή ενέργεια.

Η ιονίζουσα ακτινοβολία περιλαμβάνει τις υπεριώδεις ηλιακές ακτίνες,
την κοσμική ακτινοβολία, τις ακτίνες Χ και γάμμα (ραδιενέργεια). Η
ακτινοβολία αυτή είναι επικίνδυνη διότι μπορεί να προκαλέσει ιονισμό.
Ο ιονισμός είναι η απόσπαση ηλεκτρονίων από τα άτομα. Το φαινόμενο
αυτό είναι επικίνδυνο διότι διασπά τους δεσμούς του DNA και είναι αιτία
βλαβών που προκαλούν καρκίνο και άλλες ασθένειες.

2.3.2 ΜΗ ΙΟΝΙΖΟΥΣΑ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

Η μη ιονίζουσα ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία είναι αυτή που έχει χαμηλή
συχνότητα και μεγάλο μήκος κύματος. Η ενέργεια που μεταφέρουν τα κβάντα
των ηλεκτρομαγνητικών πεδίων μεγάλου μήκους κύματος και χαμηλής
συχνότητας, δεν είναι αρκετή για να προκαλέσει ιονισμό. Δεν μπορεί να σπάσει τους
χημικούς δεσμούς στα μόρια των κυττάρων.
Οι πηγές των ΗΜΠ που έχει κατασκευάσει ο άνθρωπος, στα οποία υποβαλλόμαστε καθημερινά
(ραδιοκύματα, μικροκύματα, ηλεκτρισμός), είναι μεγάλου μήκους κύματος και χαμηλής συχνότητας.
Δεν μπορούν να προκαλέσουν ιονισμό διότι η ενέργεια που μεταφέρουν τα κβάντα τους είναι
μικρή.

Tα ΗΜΠ που παράγονται από τα καλώδια ηλεκτρικού ρεύματος και τις
ηλεκτρικές συσκευές στο σπίτι, είναι εξαιρετικά χαμηλής συχνότητας που
φτάνουν μέχρι 300Hz. Οι ραδιοσυχνότητες βρίσκονται μεταξύ 10MHz και
300GHz.
Η κυριότερη επίδραση των ραδιοκυμάτων (κινητά τηλέφωνα, κεραίες σταθμών βάσης,
ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές, μικροκύματα) στον ανθρώπινο οργανισμό είναι η αύξηση
της θερμότητας στους ιστούς. Για

να επέλθει όμως το φαινόμενο αυτό, χρειάζεται μια

πολύ ισχυρότερη έκθεση από τη συνηθισμένη.
Στις ραδιοσυχνότητες, επειδή τα μαγνητικά και ηλεκτρικά πεδία σχετίζονται
πολύ στενά, η μονάδα μέτρησή τους είναι η πυκνότητα ισχύος (W/m2).
Τα μικροκύματα μεταφέρουν πιο υψηλές ενέργειες.

Όταν διαπερνούν κάτι που περιέχει

νερό, προκαλούν δονήσεις των μορίων του νερού και έτσι παράγουν
θερμότητα. Είναι αυτή η θερμαντική ιδιότητα των μικροκυμάτων που
χρησιμοποιείται στους φούρνους μικροκυμάτων για το ζέσταμα ή το ψήσιμο
των φαγητών.
Συνοπτικά λοιπόν βλέπουμε ότι τα ΗΜΠ περιλαμβάνουν την ιονίζουσα
ακτινοβολία (ραδιενέργεια, ακτίνες Χ και γάμμα, υπεριώδης ακτινοβολία) που
είναι επικίνδυνη γιατί μεταφέρει υψηλές ενέργειες και τη μη ιονίζουσα
ακτινοβολία (ραδιοσυχνότητες, που στο περιβάλλον μας προέρχεται από

κινητά τηλέφωνα, κεραίες σταθμών βάσης, εκπομπές ραδιόφωνου και
τηλεόρασης, οικιακές ηλεκτρικές συσκευές και ηλεκτροφόρα καλώδια) είναι
χαμηλής ενέργειας και δεν είναι επικίνδυνη για την υγεία μας. [1]
Στο παρακάτω σχήμα δίδεται ένα διάγραμμα με τις περιοχές του φάσματος,
όπου απεικονίζονται τα διαστήματα των συχνοτήτων της μη ιονίζουσας
(ραδιοσυχνότητες, μικροκύματα,...) και της ιονίζουσας (UV ακτινοβολία, ακτίνες
Χ, ...) ακτινοβολίας.

ATM frequency 2,54Ghz
Σχήμα 2.1 Περιοχές ηλεκτρομαγνητικού φάσματος [2]

2.4 ΜΕΓΕΘΗ – ΜΟΝΑΔΕΣ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕΔΙΩΝ
Η ένταση E του ηλεκτρικού πεδίου μετρείται με τη μονάδα βολτ ανά μέτρο
(V/m).
Η μονάδα αμπέρ ανά μέτρο (A/m) χρησιμοποιείται για να εκφράσει την ένταση
H του μαγνητικού πεδίου
Η μονάδα μέτρησης των στατικών μαγνητικών πεδίων είναι γενικά το Tesla (T),
το milliTesla (mT) και το microTesla (µT), όπου:
1000mT = 1T
1000µT = 1mT.
Στις ΗΠΑ, τα πεδία, μερικές φορές μετρούνται σε Gauss (G) και milliGauss
(mG), όπου:
10,000G αντιστοιχούν σε 1T
1G = 100μT
1µT = 10mG.
Τα μαγνητικά πεδία μπορούν να προσδιοριστούν είτε με την πυκνότητα
μαγνητικής ροής είτε με την ισχύ μαγνητικού πεδίου. Στις ΗΠΑ και τη δυτική
Ευρώπη η ισχύς των πεδίων συνήθως καθορίζεται με μονάδες μέτρησης
πυκνότητας μαγνητικής ροής (Tesla ή Gauss). Ωστόσο, στη βιβλιογραφία της
ανατολικής Ευρώπης, τα μαγνητικά πεδία προσδιορίζονται σε Oersteds (Oe),
που είναι μονάδες ισχύος μαγνητικού πεδίου.

Όταν εξετάζουμε την έκθεση μη σιδηρομαγνητικών υλικών, όπως είναι οι ζωικοί
ιστοί ή τα κύτταρα, η πυκνότητα μαγνητικής ροής μπορεί να υποτεθεί ότι είναι
ίση με την ισχύ του μαγνητικού πεδίου. Συνεπώς:
1 Oersted = 1 Gauss = 100μT = 0.1mΤ [3]

3. ΟΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ
ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ
3.1 Η ΑΠΕΙΛΗ
H αυξανόμενη ανησυχία για τις πιθανές επιδράσεις στην ανθρώπινη
υγεία της έκθεσης σε ηλεκτρομαγνητικά πεδία προέρχεται κυρίως από
επιδημιολογικές μελέτες εκτεθειμένων πληθυσμών αλλά επίσης και από
τα αποτελέσματα μελετών σε ζώα και σε καλλιέργειες κυττάρων ή ιστών
εκτεθειμένων σε διάφορα επίπεδα ακτινοβολίας.

Η απειλή του καρκίνου από μόνη της αποτελεί σημαντικό λόγο
αναστάτωσης. Ωστόσο, η ανησυχία αναμφίβολα αυξάνεται εξαιτίας της
προφανούς έλλειψης συμφωνίας ανάμεσα στους επιστήμονες όσον αφορά τη
σπουδαιότητα αυτών των επιδράσεων, αλλά και λόγω της
παραπληροφόρησης πολλές φορές από τα μέσα ενημέρωσης που εντείνουν
αδικαιολόγητα την κινδυνολογία γύρω από τα θέματα που έχουν να κάνουν με
την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία που προσλαμβάνει ο οργανισμός μας
καθημερινά.
Γεννάται εύλογα λοιπόν το ερώτημα αν όντως απειλούμαστε από την
πρόσληψη ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας. Το σίγουρο είναι ότι στη
συγκεκριμένη περίπτωση ένα ναι ή ένα όχι σίγουρα δε θα ήταν η ενδεδειγμένη
απάντηση.

Με μια πιο ψύχραιμη θεώρηση του ζητήματος θα γίνει αντιληπτό ότι η φύση της
αλληλεπίδρασης μιας ηλεκτρομαγνητικής πηγής με το βιολογικό υλικό
εξαρτάται από τη συχνότητα της πηγής. Άρα, δεν μπορούμε να θεωρήσουμε
ως ενιαία τη συμπεριφορά όλων των ειδών των ηλεκτρομαγνητικών πεδίων, σε
σχέση με τις βιολογικές τους επιδράσεις. Συνεπώς οφείλουμε να μελετήσουμε
ξεχωριστά τα διάφορα είδη ηλεκτρομαγνητικών πηγών και τις συνέπειές τους.

3.2 ΡΥΘΜΟΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ - SAR
Πριν περιγράψουμε τους τρόπους με τους οποίους αλληλεπιδρούν τα διάφορα
είδη ακτινοβολίας με τα κύτταρα και τους ζωτικούς ιστούς, είναι χρήσιμο να
εισάγουμε τη βασική έννοια του ρυθμού απορρόφησης της ενέργειας.
Η αναλογία της παραγωγής θερμότητας μπορεί να εκφραστεί ως ο
αποκαλούμενος ρυθμός απορρόφησης της ενέργειας (SAR – Specific
Absorption Rate) με μονάδα μέτρησης, τα W.kg-1 όπου:

SAR = (J2/2)σ.ρ

ή SAR = Εi2(σ/2)ρ

όπου J είναι η μέγιστη πυκνότητα ρεύματος (Α.m-2), Ei είναι η μέγιστη ισχύς του
εσωτερικού ηλεκτρικού πεδίου (V.m-1), σ είναι η ηλεκτρική αγωγιμότητα του
ιστού (S.m-1) και ρ είναι η φυσική πυκνότητα (kg.m-3). [4]
Αργότερα, στο κεφάλαιο 6 θα γίνει εκτενέστερη αναφορά στο ρυθμό
απορρόφησης και τη φυσική του σημασία.

3.3 ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ ΜΕ
ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΙΣΤΟΥΣ
Οι ακτίνες Χ, οι υπεριώδεις ακτίνες (UV), το ορατό φως, τα πεδία
ραδιοσυχνοτήτων, τα μαγνητικά πεδία που προέρχονται από συστήματα
ηλεκτρικής ενέργειας και τα στατικά μαγνητικά πεδία είναι όλα πηγές
ηλεκτρομαγνητικής ενέργειας. Όλες αυτές οι διαφορετικές ηλεκτρομαγνητικές
πηγές χαρακτηρίζονται από ξεχωριστή συχνότητα και μήκος κύματος.
Η συχνότητα μιας ηλεκτρομαγνητικής πηγής είναι ο ρυθμός με τον οποίο το
ηλεκτρομαγνητικό πεδίο αλλάζει κατεύθυνση και/ή πλάτος. Η σχέση της
συχνότητας με το μήκος κύματος είναι αντίστροφα ανάλογη και όσο μικραίνει η
συχνότητα, τόσο μεγαλώνει το μήκος κύματος. Τα μαγνητικά πεδία που
προέρχονται από συστήματα ηλεκτρικής ενέργειας έχουν συχνότητες που
κυμαίνονται μεταξύ 50 και 60Hz και μήκος κύματος γύρω στα 5000m.

Αντίθετα, οι φούρνοι μικροκυμάτων λειτουργούν σε συχνότητες
2,54.103GHz με μήκος κύματος 10cm και οι ακτίνες Χ έχουν
συχνότητες μεγαλύτερες από 1015Hz και μήκη κύματος πολύ
μικρότερα των 100nm. Τα στατικά πεδία, ή τα πεδία συνεχούς ρεύματος
μένουν σταθερά στο χρόνο και θα μπορούσαμε να πούμε ότι έχουνε μηδενική
συχνότητα και άπειρο μήκος κύματος.

Η αλληλεπίδραση ενός βιολογικού ιστού με μια πηγή ηλεκτρομαγνητικού
πεδίου σχετίζεται με τη συχνότητα της πηγής. Συνήθως κάνουμε λόγο για
ηλεκτρομαγνητικό φάσμα σαν να έχουμε παραγωγή κυμάτων ενέργειας, αλλά
αυτό δεν είναι αυστηρά σωστό, διότι πολλές φορές η ηλεκτρομαγνητική
ενέργεια δρα όπως τα άτομα (κβάντα) παρά ως κύμα. Αυτό ισχύει κυρίως στις
υψηλές συχνότητες. Αυτή η ατομική μορφή της ηλεκτρομαγνητικής ενέργειας
είναι πολύ σημαντική, διότι η ενέργεια ανά άτομο (ή φωτόνιο όπως καλούνται

αυτά τα άτομα) είναι αυτή που καθορίζει τις βιολογικές επιδράσεις που θα έχει
η ηλεκτρομαγνητική ενέργεια.
3.3.1 ΥΨΗΛΕΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΕΣ
Στις υψηλές συχνότητες, που χαρακτηρίζουν τις σκληρές υπεριώδεις
ακτινοβολίες και τις ακτίνες Χ και γάμμα (ραδιενέργεια), τα φωτόνια
έχουν αρκετή ενέργεια για να σπάσουν χημικούς δεσμούς (ιονισμός).
3.3.1.1 Υπεριώδης Ακτινοβολία (UV)
Η Υπεριώδης ηλεκτρομαγνητική Ακτινοβολία εκτείνεται από τα 40nm έως
περίπου τα 400nm.
Ανάλογα με τις βιολογικές επιπτώσεις που προκαλεί στον ανθρώπινο
οργανισμό έχει διαιρεθεί σε τρεις επί μέρους περιοχές: την υπεριώδη Α (UV-A),
την υπεριώδη Β (UV-B) και την υπεριώδη C (UV-C).

Η UV-C εκτείνεται από τα 40 nm έως τα 280nm και είναι εξαιρετικά

επικίνδυνη. Μεταξύ άλλων έχει χρησιμοποιηθεί και στο εργαστήριο για την
προξένηση κληρονομικών αλλαγών στους οργανισμούς (μεταλλάξεις), καθώς
και για την αποστείρωση επιφανειών.

Η UV-B εκτείνεται από τα 280 μέχρι τα 315nm. Είναι ουσιαστικά ο

λόγος που προκαλείται το μαύρισμα από τον ήλιο αλλά και σοβαρές βλάβες
στο δέρμα.

Η UV-A εκτείνεται από τα 315 μέχρι τα 400nm και μπορεί να είναι

επικίνδυνη σε μεγάλες δόσεις.
Παρά την μικρή της ένταση, ή υπεριώδης ακτινοβολία μπορεί να προκαλέσει
σημαντικά προβλήματα στον άνθρωπο, ειδικά όταν αυτός εκτίθεται
παρατεταμένα σε αυτή. Γενικά, όσο μικρότερο είναι το μήκος κύματος, τόσο
μεγαλύτεροι οι κίνδυνοι από την έκθεση σε ακτινοβολία UV.

Για τους περισσότερους, η κύρια πηγή έκθεσης σε ακτινοβολία UV είναι ο
ήλιος. Άλλες πηγές, επίσης αποτελούν οι θάλαμοι μαυρίσματος και τα black
lights, ενώ οι κυριότερες πηγές υπεριώδους ακτινοβολίας στα εργαστήρια είναι
οι μικροβιοκτόνοι λαμπτήρες (UV-C στα 253,7nm) και οι τράπεζες υπεριώδους
ακτινοβολίας (UV-B στα 312nm).
Βιολογικές επιπτώσεις της υπεριώδους ακτινοβολίας:
Γενικά, τα όργανα που υφίσταται την μεγαλύτερη έκθεση στις υπεριώδεις
ακτίνες του ήλιου είναι το δέρμα και τα μάτια. Αν και τα μαλλιά και τα νύχια είναι
περισσότερο εκτεθειμένα, είναι λιγότερο σημαντικά από ιατρικής άποψης. Η
παρατεταμένη έκθεση στην ηλιακή υπεριώδη ακτινοβολία μπορεί να καταλήξει
σε άμεσα και σε χρόνια προβλήματα υγείας του δέρματος, των ματιών και του
ανοσοποιητικού συστήματος.

Οφθαλμικές βλάβες

Ακόμα και μικρά ποσά ηλιακής ακτινοβολίας, αυξάνουν τις πιθανότητες
οφθαλμικής βλάβης, όπως είναι η φωτοκερατίτις που είναι ουσιαστικά έγκαυμα
του οφθαλμού και προδιαθέτει σε επιπλοκές αργότερα στη ζωή. Στα χρόνια
αποτελέσματα του ματιού περιλαμβάνονται ο καταρράκτης, που είναι μια από
τις κύριες αιτίες τύφλωσης, το πτερύγιο και η κερατοπάθεια.
Είναι πολύ σημαντικό να προστεθεί ότι η βλάβη στους οφθαλμούς από την
υπεριώδη ακτινοβολία, είναι αθροιστική. Έτσι δεν είναι ποτέ αργά για να
αρχίσουμε να προστατεύουμε τα μάτια μας. Εξάλλου, ο οργανισμός μέσω του
δέρματος έχει την ικανότητα να αφομοιώσει την υπεριώδη ακτινοβολία
παράγοντας μελανίνη (μαύρισμα), η οποία προστατεύει από την έκθεση στην
UV ακτινοβολία. Ωστόσο, το ανθρώπινο μάτι δεν έχει αυτή την ικανότητα,
γεγονός που το καθιστά πιο ευπαθές.

Καταστολή Ανοσοποιητικού Συστήματος

Η υπερβολική έκθεση στον ήλιο αυξάνει τις πιθανότητες να αλλάξει η κατανομή
και η λειτουργία των υπεύθυνων κυττάρων για την άμυνα του οργανισμού, ενώ
η επαναλαμβανόμενη υπερέκθεση στην ακτινοβολία μπορεί να προκαλέσει
μείωση της αμυντικής ικανότητας του οργανισμού.

Δερματοπάθειες

Παθήσεις του δέρματος που σχετίζονται άμεσα με την ακτινοβολία UV είναι η
Ροδόχρους Νόσος, ο Απλούς Έρπις, η Ανεμοβλογιά, η Ψωρίαση, ο
Ερυθηματώδης Λύκος αλλά και άλλες δερματοπάθειες συγγενείς και μη.
Επίσης πολύ πιθανές είναι και οι αλλεργικές αντιδράσεις που οφείλονται στο
ηλιακό φως (ηλιακή κνίδωση) ή στην αλληλεπίδραση της ακτινοβολίας με
καλλυντικά, αρώματα, φυτά, τοπικές κρέμες ή ακόμα και αντηλιακά.
Ορισμένα φάρμακα, όπως τα αντισυλληπτικά, τα αντιϋπερτασικά, τα
αντιφλεγμονώδη, τα αντικαταθλιπτικά κ.α. μπορεί να προκαλέσουν
φωτοαλλεργικό εξάνθημα.
Εκτός από τις παραπάνω παθήσεις, πρέπει να αναφέρουμε τα
επιβραδυνόμενα αποτελέσματα της ακτινοβολίας στο δέρμα (οφείλονται
κυρίως στη UV-B ακτινοβολία), όπως, οι φακίδες, οι δυσχρωμίες, οι
βαθιές ρυτίδες και το ηλιακό ερύθημα, το κλασσικό έγκαυμα. Αυτό,
μπορεί να ποικίλλει από ένα ήπιο κοκκίνισμα έως την εμφάνιση
φυσαλίδων και η βαρύτητά του εξαρτάται από την ένταση και τον χρόνο
έκθεσης στον ήλιο καθώς και από τον φωτότυπο του δέρματος. Οι ακτίνες
UV-A επιδεινώνουν το έγκαυμα.
Όσο για την επιβραδυνόμενη μελάγχρωση ή "μαύρισμα", αυτή προκαλείται
από την UV-B ακτινοβολία, εμφανίζεται 2 μέρες μετά την έκθεση στον ήλιο, έχει
τη μέγιστη ένταση την 20η περίπου ημέρα και μετά υποχωρεί σταδιακά. H UV-

A ακτινοβολία, διεγείρει επίσης την παραγωγή μελανίνης, αλλά για τον σκοπό
αυτό απαιτείται 1000 φορές περισσότερη ενέργεια ακτινοβολίας.
Σχετικά με τα χρόνια αποτελέσματα, αυτά οφείλονται στη UV-A και UV-B
ακτινοβολία και θεωρούνται ως τα πιο επικίνδυνα και συχνά μοιραία. Μπορεί
να δημιουργηθούν λοιπόν παθήσεις όπως διάχυτη ερυθρότητα, ευρυαγγείες,
φλεβικές λίμνες, σταγονοειδής υπομελάνωση μέχρι και πρόκληση σπίλων και
δερματικών καρκίνων.
Είδη δερματικών καρκίνων υπάρχουν αρκετά. Το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα
(επιθηλίωμα), αποτελεί τη συχνότερη μορφή δερματικού καρκίνου (>75%) και
εμφανίζεται κυρίως σε υπέρ-εκτεθειμένες στον ήλιο περιοχές όπως πρόσωπο
(ιδίως στη μύτη), αλλά και σε πλάτη, ώμους. Ωστόσο, ο πιο επικίνδυνος τύπος
δερματικού καρκίνου (το 80% των θανάτων λόγω δερματικού καρκίνου
οφείλονται σε αυτό) είναι το μελάνωμα, που είναι μορφή επιθετικού όγκου και
δημιουργεί σύντομα μεταστάσεις. Η σχέση της υπεριώδους ακτινοβολίας με
αυτές τις ασθένειες είναι άμεση, γιατί ευθύνεται για τον ιονισμό των ατόμων των
κυττάρων του DNA και κατά συνέπεια για την αλλοίωση του γενετικού κώδικα.

Τέλος, η UV-A ακτινοβολία παίζει σημαντικό ρόλο στη φωτογήρανση. Μέσω
ενός σύνθετου γενετικού μηχανισμού, το ηλιακό φως καταστέλλει τη παραγωγή
κολλαγόνου αδρανοποιώντας τα γονίδια που "παράγουν" το κολλαγόνο.
Ταυτοχρόνως, το ηλιακό φως ενεργοποιεί καταστρεπτικά για το κολλαγόνο
ένζυμα. Αυτό έχει σα συνέπεια τη σταδιακή φθορά και καταστροφή του
δέρματος. Εξάλλου, όταν το δέρμα έχει ένα τραύμα, φροντίζει ώστε να
επουλωθεί. Η επούλωση ενός τραύματος δεν είναι ποτέ τέλεια. Η μικροουλή
αυτή δεν είναι ορατή με το μάτι, αλλά μετά από προκλήσεις χιλιάδων τέτοιων
ουλών στη διάρκεια της ζωής, οι μικροουλές γίνονται μακρο-ουλές και ορατές.
Επιπλέον, οι ίνες κολλαγόνου και της ελαστίνης που διατηρούν ελαστικό το
δέρμα, αδυνατίζουν ή καταστρέφονται. Το δέρμα αρχίζει και φαίνεται θαμπό,

χαλαρό και μαλακό, γίνεται λεπτότερο, χάνει το λίπος του και γίνεται πιο
πλαδαρό.

Η φωτογήρανση είναι ένα φαινόμενο αθροιστικό. Η συσσώρευση στο δέρμα
της δράσης της ηλιακής ακτινοβολίας, συνεχίζεται από τη βρεφική ηλικία μέχρι
το θάνατο. Το 60-80% της συνολικής δράσης της ακτινοβολίας έχει "αποκτηθεί"
μέχρι την ηλικία των 18. Η ικανότητα του ανθρώπινου σώματος να προστατεύει
και να αποκαθιστά τις βλάβες που προκαλούνται από την υπεριώδη
ακτινοβολία, μειώνεται κατά τη διάρκεια της ζωής μας.
Από την άλλη πλευρά πρέπει να αναφερθεί ότι οι επιδράσεις της υπεριώδους
ακτινοβολίας δεν είναι μόνο αρνητικές καθώς ο ήλιος είναι απαραίτητος για την
παραγωγή θερμότητας, που είναι αποτέλεσμα της υπέρυθρης ακτινοβολίας, τη
σύνθεση βιταμίνης D στο δέρμα (αποτέλεσμα της UV-B ακτινοβολίας), καθώς
επίσης και για τη σωματική και συναισθηματική μας σταθερότητα. Επιπλέον,
δεν πρέπει να ξεχνάμε την τεράστια σημασία του στη φωτοσύνθεση των
φυτών. [5]
3.3.1.2 Ακτίνες Χ
Οι ακτίνες Χ ανακαλύφθηκαν το 1895 κατά τη διάρκεια πειραμάτων με
ηλεκτρικά ρεύματα που περνούσαν μέσα από σωλήνα κενού. Ο Röntgen
διαπίστωσε ότι κάθε φορά που περνούσε ηλεκτρικό ρεύμα από τον κενό
σωλήνα, προκαλούσε τη διέγερση μιας διπλανής φθορίζουσας οθόνης, η οποία
σταματούσε να λάμπει αμέσως μόλις σταματούσε η ροή του ρεύματος. Οι
άγνωστες αυτές ακτίνες ονομάστηκαν ακτίνες Χ και είναι μορφές (αόρατης)
ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας, Το μήκος κύματός τους είναι 10000 φορές
μικρότερο από το μήκος κύματος του ορατού φωτός και είναι συγκρίσιμο με το
μέγεθος του ατόμου.

Όταν οι ακτίνες Χ διαπερνούν οποιοδήποτε υλικό, τότε ένα μέρος της
ακτινοβολίας απορροφάται από το υλικό. Η απορρόφηση της ακτινοβολίας
εξαρτάται από τη φύση του υλικού, το μήκος κύματος της ακτινοβολίας και το
πάχος του υλικού. Οι ακτίνες Χ που έχουν μικρά μήκη κύματος είναι
περισσότερο διεισδυτικές και ονομάζονται σκληρές ακτίνες, ενώ οι ακτίνες που
έχουν μεγάλα μήκη κύματος είναι λιγότερο διεισδυτικές και ονομάζονται
μαλακές ακτίνες.
Οι Ακτίνες Χ είναι ιδιαίτερα χρήσιμες στο χώρο της ιατρικής. Όσοι έχουμε
βγάλει ακτινογραφία θώρακα γνωρίζουμε ότι κατά τη λήψη της ακτινογραφίας
μένουμε ακίνητοι, χωρίς να αναπνέουμε, ενώ ο ακτινολόγος βγαίνει έξω από το
χώρο λήψης της ακτινογραφίας. Αν στη συνέχεια παρατηρήσουμε προσεκτικά
την ακτινογραφία, θα δούμε ότι τα οστά του θώρακα εμφανίζονται ως φωτεινές
περιοχές, ενώ οι ιστοί ως σκοτεινές περιοχές που απορροφούν περισσότερο
τις ακτίνες σε σχέση με τα οστά.
Οι ακτίνες Χ δεν είναι ραδιενέργεια. Όταν το ακτινολογικό μηχάνημα πάψει να
εκπέμπει ακτίνες Χ, στην ακτινολογική αίθουσα δεν υπάρχει ακτινοβολία.
Ωστόσο και παρά τη μεγάλη τους χρησιμότητα οι ακτίνες Χ μπορεί να είναι
ιδιαίτερα επιβλαβείς για το ανθρώπινο σώμα. Πολλοί επιστήμονες και ιατροί
ακτινολόγοι πέθαναν από βλάβες που τους προκάλεσαν οι ακτίνες Χ, στις
αρχές του αιώνα όταν δεν ήξεραν τις βλαβερές συνέπειες της ακτινοβολίας
αυτής. Γρήγορα, λοιπόν, έγινε αντιληπτό στην επιστημονική κοινότητα
ότι οι ακτίνες Χ προκαλούν ζημιά στα ζωντανά κύτταρα. Η ζημιά μπορεί
να είναι είτε πρόωρος θάνατος, είτε προσωρινή είτε μόνιμη βλάβη.
Επίσης, τα αποτελέσματα της ακτινοβολίας μπορεί να είναι είτε
σωματικά, βραχυπρόθεσμα (εγκαύματα, αλλοιώσεις του αίματος κ.λ.π.,
έως θάνατος) ή μακροπρόθεσμα (καρκίνος κ.λ.π.), είτε γενετικά τα οποία
οφείλονται στις μεταλλάξεις των γεννητικών κυττάρων και εμφανίζονται
στους απογόνους (αλλοιώσεις της διάπλασης, λειτουργικές διαταραχές

κ.λ.π.). Συγκεκριμένα, όταν απορροφηθούν οι ακτίνες Χ από τους ιστούς,
διασπούν τους μοριακούς δεσμούς και δημιουργούν ενεργές ελεύθερες
ρίζες, που με τη σειρά τους μπορεί να διαταράξουν τη μοριακή δομή των
πρωτεϊνών και ειδικά του γενετικού υλικού (DNA). Αν το κύτταρο που έχει
υποστεί βλάβη από την ακτινοβολία επιβιώσει, τότε μπορεί να δώσει πολλές
γενεές μεταλλαγμένων κυττάρων. Αν οι αλλαγές στο DNA αφορούν σε γονίδια
που ελέγχουν το ρυθμό πολλαπλασιασμού των κυττάρων, οι ακτίνες Χ μπορεί
να προκαλέσουν καρκίνο. Η υπερβολική έκθεση ενός οργανισμού σε
ακτινοβολία μπορεί να προκαλέσει μεταβολές στα γενετικά κύτταρα. Σ’ αυτή
την περίπτωση, ενώ ο ίδιος οργανισμός δε θα εμφανίσει κάποια βλάβη, θα
επηρεαστούν οι απόγονοί του. Η χρήση των ακτίνων Χ για διαγνωστικούς και
θεραπευτικούς σκοπούς πρέπει να γίνεται με προσοχή, εκτιμώντας τόσο τα
οφέλη όσο και τους κινδύνους που προέρχονται από την έκθεση του
οργανισμού σε ακτινοβολία για μεγάλο χρονικό διάστημα. [6]

Εικόνα 3.1 Ακτινογραφίες

3.3.1.3 Ακτίνες Γάμμα – Ραδιενέργεια

Με τον γενικό όρο Ραδιενέργεια χαρακτηρίζεται το φαινόμενο της εκπομπής
σωματιδίων ή ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας από τους πυρήνες ορισμένων
χημικών στοιχείων, που και γι' αυτό το λόγο ονομάζονται ραδιενεργά. Τα άτομα
των ραδιενεργών στοιχείων φέρουν ασταθείς πυρήνες. Τούτο σημαίνει πως
αυτά μπορούν να διασπαστούν αυθόρμητα, απελευθερώνοντας πυρηνική
ακτινοβολία. Η ακτινοβολία συνίσταται σε σωματίδια άλφα (ή ακτίνες α),
σωματίδια βήτα (ή ακτίνες β) και ακτινοβολία γάμμα (ή ακτίνες γ). Η
ακτινοβολία γάμμα φέρει συνήθως την περισσότερη ενέργεια από τα
προϊόντα των ραδιενεργών διασπάσεων. Γενικά όλα τα προϊόντα της
διάσπασης μπορεί να αποδειχτούν επικίνδυνα για την ισορροπία της
λειτουργίας του ανθρώπινου οργανισμού.

Πιο αναλυτικά, κάθε σωματίδιο άλφα είναι ένας πυρήνας του στοιχείου ηλίου, ο
οποίος σχηματίζεται από δύο πρωτόνια και δύο νετρόνια. Ταξιδεύουν με
ταχύτητα μεταξύ 15.000-20.000 χιλιομέτρων την ώρα, αλλά έχουν μικρότερη
ικανότητα διείσδυσης. Αρκεί ένα χαρτί -ή ένα στρώμα αέρα πάχους το πολύ
οχτώ εκατοστών- για να ανακόψει την πορεία τους. Για τον άνθρωπο οι
ακτίνες άλφα, δηλαδή η ροή σωματιδίων Α, είναι βλαβερές μόνο αν
κάποιος καταπιεί ή εισπνεύσει την ουσία που τις εκπέμπει. Σ' αυτή την
περίπτωση η τεράστια δύναμη ιοντισμού τους προκαλεί σοβαρές βλάβες
στους ιστούς του σώματός μας. Τα σωματίδια βήτα είναι ηλεκτρόνια ή
ποζιτρόνια -θετικά σωματίδια αντιύλης που αντιστοιχούν στα ηλεκτρόνια- που
εκπέμπονται από τους πυρήνες με ταχύτητα μεγαλύτερη από 150.000
χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο. Η διεισδυτική τους ικανότητα είναι εκατό
φορές μεγαλύτερη από εκείνη των ακτίνων άλφα και για να τα
εμποδίσουμε απαιτούνται πέντε χιλιοστά αλουμινίου. Στο δέρμα εισχωρούν σε
βάθος μέχρι και ένα εκατοστό. Οι ακτίνες γάμμα είναι μορφή
ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας, γι' αυτό κινούνται με την ταχύτητα του

φωτός. Έχουν μεγάλη διεισδυτική ικανότητα και μπορούν εύκολα να
διαπεράσουν το ανθρώπινο σώμα.
Συγκεκριμένα, η έκθεση στην ακτινοβολία ενός ζώντος οργανισμού δημιουργεί
προβλήματα υγείας τόσο στα άτομα που εκτέθηκαν σε αυτή όσο και τους
απογόνους τους. Γενικά παρατηρούνται δυο κατηγορίες συνεπειών στην υγεία,
οι στοχαστικές και οι μη στοχαστικές συνέπειες. Οι πρώτες χαρακτηρίζονται
από μια τυχαιότητα και το μέγεθός τους είναι πάντα το μέγιστο δυνατόν.
Αντίθετα οι δεύτερες δεν παρουσιάζουν τυχαιότητα, δηλαδή η εμφάνισή τους
από ένα επίπεδο δόσης και πάνω είναι βέβαιη και το μέγεθος συνδέεται άμεσα
με το μέγεθος της απορροφώμενης δόσης.
Στις μη στοχαστικές συνέπειες κατατάσσονται το γαστρεντερικό σύνδρομο, η
καταστροφή του μυελού των οστών, η ακτινική πνευμονίτις και άλλα
μικρότερης σημασίας σύνδρομα. Κοινό τους χαρακτηριστικό είναι ότι για όλα
υπάρχει μια κατώτατη δόση κάτω από την οποία αυτά δεν εμφανίζονται.
Αντίθετα οι στοχαστικές επιπτώσεις δεν συνδέονται με την ύπαρξη κατώτερου
ορίου ακτινοβολίας. Αυτές είναι ο καρκίνος και οι κληρονομικές αλλοιώσεις που
εμφανίζονται στους απογόνους, η δε εκδήλωσή τους μπορεί να γίνει δεκάδες
χρόνια μετά την έκθεση στην ακτινοβολία.
Οι στοχαστικές επιπτώσεις που προκαλούνται από πολύ χαμηλές δόσεις
ακτινοβολίας είναι πολύ σπουδαιότερες για το μέλλον της ανθρωπότητας
επειδή δεν αφορούν μόνο τους λίγους ανθρώπους που βρέθηκαν κοντά στην
εστία του πυρηνικού ατυχήματος, αλλά αφορούν τη ζωή εκατοντάδων χιλιάδων
ατόμων ακόμη και στην περίπτωση περιορισμένου ατυχήματος. Το κοινό
χαρακτηριστικό των κληρονομικών ανωμαλιών και των καρκινοπαθειών που
προκαλούνται από τη ραδιενέργεια είναι οι αλλοιώσεις στο DΝΑ. Οι πιο
συνηθισμένες μορφές καρκινοπαθειών που προκαλούνται από την
ακτινοβολία είναι λευχαιμίες, καρκίνοι του στήθους, του μυελού των
οστών, του πνεύμονα, των οστών, του εντέρου, του θυρεοειδούς, του
ήπατος, του λεπτού εντέρου και του δέρματος. [7]

Για να γίνει κατανοητή η επικινδυνότητα της έκθεσης του ανθρώπου αρκεί μια
σύντομη επισκόπηση στο ατύχημα του Τσερνομπίλ. Έκθεση της Greenpeace
καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, βάσει των δημογραφικών δεδομένων, τα
τελευταία 15 χρόνια, στη Ρωσία προκλήθηκαν 60.000 επιπλέον θάνατοι από το
ατύχημα στο Τσερνομπίλ και εκτιμά ότι ο συνολικός απολογισμός των θανάτων
στην Ουκρανία και τη Λευκορωσία μπορεί να αυξηθεί κατά 140.000 θύματα.
Παράλληλα, η έκθεση εξετάζει τις επιπτώσεις του Τσερνομπίλ στην υγεία όσων
επιβίωσαν από την καταστροφή και στους απογόνους τους. Ο απολογισμός
και σε αυτό το σημείο είναι τραγικός: βλάβες στο ανοσοποιητικό και το
ενδοκρινικό σύστημα, πρόωρη γήρανση, καρδιαγγειακές, αιματολογικές
και ψυχολογικές παθήσεις, χρωμοσωμικές εκτροπές και αύξηση των
παραμορφώσεων σε έμβρυα και παιδιά. Το ατύχημα του Τσερνομπίλ
στιγματίζει τη ζωή πολλών από τα παιδιά που δεν έχουν γεννηθεί. [8]

3.3.2 ΧΑΜΗΛΕΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΕΣ ELF
Στις χαμηλές συχνότητες, που χαρακτηρίζουν το φάσμα του ορατού φωτός, τις
ραδιοσυχνότητες, τις υπέρυθρες και τα μικροκύματα, η ενέργεια του φωτονίου
είναι πολύ χαμηλότερη από αυτή που απαιτείται για να τη διάσπαση των
χημικών δεσμών. Αυτό το κομμάτι του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος καλείται
μη-ιονίζων. Αφού η μη-ιονίζουσα ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία δεν μπορεί να
διασπάσει τους χημικούς δεσμούς δεν τίθεται θέμα αντιστοιχίας ανάμεσα στις
βιολογικές συνέπειες της ιονίζουσας και της μη-ιονίζουσας ηλεκτρομαγνητικής
ακτινοβολίας.
Ωστόσο, οι μη-ιονίζουσες ηλεκτρομαγνητικές πηγές μπορούν επίσης να
επιδράσουν βιολογικά. Πολλές από τις βιολογικές παρενέργειες της
χαμηλής υπεριώδους ακτινοβολίας, της ορατής και της υπέρυθρης
ακτινοβολίας εξαρτώνται επίσης από τη φωτονική ενέργεια, αλλά
σχετίζονται με την ηλεκτρονική διέγερση παρά με τον ιονισμό και δεν
υφίστανται σε συχνότητες κάτω από 3.1011Hz.

Οι πηγές ραδιοσυχνοτήτων και μικροκυμάτων μπορεί να προκαλέσουν
παρενέργειες επάγοντας ηλεκτρικά ρεύματα στους ιστούς, που
προκαλούν τη θέρμανσή τους. Η δυνατότητα επαγωγής ηλεκτρικού
ρεύματος και κατά συνέπεια παραγωγής θερμότητας από μια
ηλεκτρομαγνητική πηγή εξαρτάται από τη συχνότητα της πηγής, το
μέγεθος και τον προσανατολισμό του αντικειμένου που θερμαίνεται.

Σε συχνότητες κάτω από 106Hz τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία αλληλεπιδρούν
ασθενώς με τους ζωτικούς ιστούς και έτσι δεν επάγονται τα ηλεκτρικά ρεύματα
που απαιτούνται για την παραγωγή θερμότητας.

Συνεπώς όσο αφορά τις πιθανές βιολογικές επιδράσεις του μη-ιονίζοντος
ηλεκτρομαγνητικού φάσματος , μπορούμε να το χωρίσουμε σε τρία τμήματα.

Το τμήμα της οπτικής ακτινοβολίας, όπου μπορεί να συμβεί διέγερση

των ηλεκτρονίων (χαμηλή υπεριώδης ακτινοβολία, ορατό φως και υπέρυθρη
ακτινοβολία) με αποτέλεσμα φωτοχημικές βιολογικές επιδράσεις.

Το τμήμα όπου το μήκος κύματος είναι μικρότερο από το σώμα που

ακτινοβολείται και μπορεί να προκληθεί θέρμανση μέσω των επαγόμενων
ρευμάτων (μικροκύματα και υψηλές ραδιοσυχνότητες).


και

Το τμήμα όπου τα μήκη κύματος είναι πολύ μεγαλύτερα από το σώμα
είναι

σπάνιο

να

επαχθούνε

ρεύματα

και

θερμότητα

(χαμηλές

ραδιοσυχνότητες, μαγνητικά πεδία από συστήματα ηλεκτρικής ενέργειας και
στατικά πεδία). [3]
Οι βιολογικές επιδράσεις της μη-ιονίζουσας ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας
θα μελετηθούν εκτενέστερα στο κεφάλαιο 5.

4. ΜΕΘΟΔΟΙ ΜΕΛΕΤΗΣ
4.1 ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΘΕΡΜΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ
Ως

θερμικές

ορίζονται

οι

επιδράσεις

εκείνες

της

ηλεκτρομαγνητικής

ακτινοβολίας που οφείλονται σε μετρήσιμη αύξηση της θερμοκρασίας των
ιστών που ακτινοβολούνται. Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, που επικρατεί στη
Δύση, οι οποιεσδήποτε βλάβες οφείλονται στη θέρμανση των ιστών από
την ακτινοβόληση και την αδυναμία των θερμορυθμιστικών μηχανισμών

των διάφορων ιστών να την αντιμετωπίσουν. Παρατηρήσιμη αύξηση της
θερμοκρασίας προκαλείται από πυκνότητες ισχύος πάνω από 1mW/cm2. Οι
επιστήμονες των ανατολικών χωρών, αντίθετα, ακόμη και πριν από το δεύτερο
παγκόσμιο πόλεμο, ανίχνευσαν και τις αθερμικές επιδράσεις, εκείνες
δηλαδή που προκαλούνται από τόσο μικρές πυκνότητες ισχύος (της
τάξης των λίγων μW/cm2), που να μην παρατηρείται αύξηση της
θερμοκρασίας των ιστών. Αυτός είναι και ο λόγος της μεγάλης διαφοράς
μεταξύ των ορίων επικινδυνότητας Ανατολής – Δύσης.

4.2 ΜΕΘΟΔΟΙ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟ ΤΑ
ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΑ ΠΕΔΙΑ
Καταρχήν, για μεγάλες πυκνότητες ισχύος, οι επιπτώσεις είναι ανάλογες
εκείνων της ηλεκτροπληξίας. Κανένας δηλαδή επιστήμων, ή τεχνικός δε
διανοείται π.χ. να πλησιάσει την κεραία ραντάρ ισχύος κατά την κύρια
διεύθυνση ακτινοβολίας, καθώς οι συνθήκες είναι ανάλογες με εκείνες
ενός φούρνου μικροκυμάτων σε λειτουργία. Τα ατυχήματα σε βάρος
τεχνιτών ραντάρ, στρατιωτικών κυρίως εγκαταστάσεων, θα μπορούσαν
να αποτελέσουν μια τραγική απόδειξη των κινδύνων, η επίσημη όμως
επίκλησή τους είναι δυσχερής επειδή καλύπτονται από το στρατιωτικό
απόρρητο. Οι χώροι άμεσου κινδύνου είναι πάντοτε επιτηρούμενοι και το
προσωπικό τους πλήρως ενημερωμένο για τους κινδύνους. Η μελέτη
επομένως των επιπτώσεων των ηλεκτρομαγνητικών πεδίων στην υγεία γίνεται
για τις ισχείς εκείνες που αποτελούν το άμεσο περιβάλλον του ευρύτερου
κοινού και με τις παρακάτω μεθόδους: [9]
4.2.1 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ

Η επιδημιολογία μπορεί να καθοριστεί ως η μελέτη της κατανομής των
ασθενειών στους πληθυσμούς και των παραγόντων που επηρεάζουν αυτήν
την κατανομή. Σε αντίθεση με την κλινική ιατρική, όπου δίνεται έμφαση στη
θεραπεία του ατόμου, η επιδημιολογία σχετίζεται με την εκτίμηση μοντέλων
ασθενειών σε ομάδες ασθενών και όχι σε μεμονωμένα περιστατικά.
Οι επιδημιολογικές μελέτες στηρίζονται γενικά στην παρατήρηση, παρά στο
πείραμα και έχουν σα βάση τους τη στατιστική. Στο σημείο αυτό είναι
σημαντικό να τονίσουμε τη σημασία της στατιστικής μελέτης, τα αποτελέσματα
της οποίας εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την ποιότητα του δείγματος. Για
παράδειγμα, ορισμένες φορές για μία αξιόπιστη επιδημιολογική μελέτη, έχει
σημασία το στατιστικό δείγμα να αποτελείται από περιστατικά που βρίσκονται
στον ίδιο γεωγραφικό χώρο, με τα ίδια συμπτώματα και με παρόμοιο τρόπο
έκθεσης. Εξάλλου το μέγεθος του στατιστικού δείγματος είναι αυτό που μειώνει
την πιθανότητα του σφάλματος και φέρνει τα αποτελέσματα της μελέτης πιο
κοντά στην πραγματικότητα. [10]
Υπάρχουν δύο ειδών επιδημιολογικές μελέτες. Αυτές που εξετάζουν την
ορθότητα και αντικειμενικότητα μιας υπόθεσης και αυτές που έχουν ως στόχο
την “παραγωγή” υποθέσεων σχετικά με πιθανούς παράγοντες που επηρεάζουν
ένα φαινόμενο.
Τέλος, όσο αφορά την ερμηνεία τους, πρέπει να τονιστεί ότι οι επιδημιολογικές
μελέτες πάνω σε ανθρώπους που εκτίθενται σε ηλεκτρομαγνητικά πεδία έχουν
το πλεονέκτημα, έναντι αυτών πάνω σε ζώα, ότι παρέχουν άμεση
πληροφόρηση για την υγεία των ανθρώπων που εκτίθενται σε τέτοιου είδους
ακτινοβολίες.
Ωστόσο, οι επιδημιολογικές μελέτες από μόνες τους, δεν αρκούν για την
εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων, λόγω των πολλαπλών υποθέσεων που
υπάρχουν προς εξέταση και εξ αιτίας του ότι πολλές φορές το στατιστικό
δείγμα δεν είναι επαρκές. Στην περίπτωση που εξετάζεται, για παράδειγμα, δεν
υπάρχει αρκετά μεγάλο δείγμα ανθρώπων με παρόμοιες παθήσεις λόγω
έκθεσης σε συγκεκριμένα ηλεκτρομαγνητικά πεδία. Γι’ αυτό το λόγο, οι
επιδημιολογικές μελέτες, όχι από μόνες τους, αλλά σε συνδυασμό με

πληροφορίες από άλλες πηγές, όπως η βιολογία, μας παρέχουν την
απαραίτητη βοήθεια στη μελέτη της αιτιότητας των διαφόρων φαινομένων. Τα
αποτελέσματα

βέβαια

οιασδήποτε

τέτοιας

μελέτης,

οφείλουμε

να

τα

αντιμετωπίζουμε με κριτικό πνεύμα. [11]
Από

τις

εκατοντάδες

σταχυολογούνται,

επιδημιολογικές

καταρχήν,

τα

ευρήματα

μελέτες
των

παγκοσμίως,

σημαντικότερων,

κλασσικών πλέον, μελετών:

1.

Οι περιπτώσεις καρκίνων παιδιών αυξάνουν όσο μικραίνει η

απόσταση των κατοικιών τους από γραμμές υψηλής τάσης (ΔΕΗ) των
50Hz.

2.

Τα παιδιά που κατοικούν σε απόσταση μέχρι 150 μέτρων από

γραμμές υψηλής τάσης (50Hz, 200KV), έχουν διπλάσιο κίνδυνο να
αναπτύξουν καρκίνο σε σχέση με τα παιδιά απομακρυσμένων περιοχών.
Σε περιοχές όπου το μαγνητικό πεδίο υπερβαίνει το 0,3 mT, ο κίνδυνος
βρέθηκε 5,6 φορές μεγαλύτερος.
3.

Για

τους

ηλεκτρολόγους,

μηχανικούς

τηλεπικοινωνιών

και

ραδιοερασιτέχνες, ο κίνδυνος ανάπτυξης οξείας μυελώδους λευχαιμίας
είναι 2,6 φορές μεγαλύτερος.
4.

Για τους ηλεκτρολόγους, ο κίνδυνος καρκίνου του αίματος και της

λέμφου είναι 7 φορές μεγαλύτερος.
5.

Για τα παιδιά που κατοικούν κοντά σε καλώδια υψηλής τάσης, ο

κίνδυνος καρκίνου είναι 5 φορές μεγαλύτερος
6.

Ο κίνδυνος αποβολών διπλασιάζεται για τις έγκυες γυναίκες που

δουλεύουν στις οθόνες υπολογιστών.

7.

Ο κίνδυνος ανάπτυξης όγκων του εγκεφάλου στους τεχνικούς

ηλεκτρικών εγκαταστάσεων είναι 13 φορές μεγαλύτερος.
Πρόσφατα ευρήματα των επιδημιολογικών ερευνών της δεκαετίας του ’80 είναι
η αύξηση των αυτοκτονιών, για μαγνητικά πεδία (από γραμμές ισχύος) της
τάξης των 0,1μΤ, η αύξηση των καρδιοπαθειών, υπέρτασης και κατάθλιψης,
για μαγνητικά πεδία (γραμμών ισχύος) 0,3μΤ, η δραματική αύξηση αποβολών
εγκύων γυναικών που χρησιμοποιούν ηλεκτρικές κουβέρτες και θερμαινόμενα
στρώματα νερού κ.λ.π.
Οι πλέον πρόσφατες επιδημιολογικές μελέτες μας δείχνουν ότι:

Η

σύνδεση

μεταξύ

παιδικής

λευχαιμίας

και

οικιακών

ηλεκτρομαγνητικών πεδίων (50Hz) είναι εμφανής (University of Southern
California, Los Angeles, 1991).

Οι όγκοι του νευρικού συστήματος σε παιδιά, εμφανίζουν αύξηση

για μαγνητικά πεδία (γραμμών ισχύος) μεγαλύτερα των 0,2μΤ (Φινλανδία,
1993)

Ο κίνδυνος λευχαιμίας τριπλασιάζεται για παιδιά που ζουν σε

σπίτια όπου το μαγνητικό πεδίο (50Hz) είναι τουλάχιστον 0,2μΤ, ενώ
τετραπλασιάζεται όταν το μαγνητικό πεδίο είναι πάνω από 0,4μΤ, σε
σύγκριση με παιδιά που ζουν σε σπίτια όπου το μαγνητικό πεδίο είναι
κάτω από 0,1μΤ (Σουηδία, 1992). Η μελέτη αυτή θεωρείται η πλέον
σημαντική, γιατί περιλάμβανε ολόκληρο τον πληθυσμό της Σουηδίας.

Ο κίνδυνος αποβολών εγκύων γυναικών που εκτίθενται σε

μαγνητικά πεδία (από οθόνες υπολογιστών, κ.λ.π.) μεγαλύτερα από 0,3
μΤ, είναι τριπλάσιος σε σχέση με αυτές που εκτίθενται σε μαγνητικά

πεδία μικρότερα των 0,1μΤ (Ινστιτούτο υγείας εργαζομένων της
Φινλανδίας, 1992). Το σημαντικότερο εύρημα της μελέτης είναι ότι ο
κίνδυνος αποβολών για μαγνητικά πεδία ανάμεσα στα 0,2μΤ και 0,3μΤ
είναι διπλάσιος. Αυτό αναδεικνύει άμεση σχέση κινδύνου έντασης
μαγνητικού πεδίου.

Για τους εργαζόμενους στις εταιρίες παραγωγής ηλεκτρικής

ενέργειας ο κίνδυνος ανάπτυξης οξείας μυελώδους λευχαιμίας είναι
τριπλάσιος (Theriault, 1993). Για τους περισσότερο εκτιθέμενους στα
ηλεκτρομαγνητικά πεδία, ο κίνδυνος ανάπτυξης όγκων εγκεφάλου είναι
δωδεκαπλάσιος. Η μελέτη περιλάμβανε 223.000 εργάτες επιχειρήσεων
ηλεκτρισμού Γαλλίας, Οντάριο και Κεμπέκ. Όλοι τους φορούσαν φορητούς
μετρητές ηλεκτρομαγνητικών πεδίων. Η μαζική αυτή μελέτη προκλήθηκε από
προηγούμενες, που ανέδειξαν το γεγονός ότι το 50% των εργαζομένων που
εκτίθονταν στα πλέον ισχυρά πεδία, έπασχαν από οξεία μυελώδη λευχαιμία.
Για άλλες 29 μορφές καρκίνου, καμία αύξηση του κινδύνου δεν παρατηρήθηκε.

Ο κίνδυνος καρκίνου του στήθους για τις εργαζόμενες στις

εταιρίες ηλεκτρικής ενέργειας και τηλεφωνικών γραμμών εξαπλασιάζεται
(Cancer Research Center, Seattle, Washington).

Ο

κίνδυνος

ηλεκτροκίνητα

μέσα

καρκίνου

του

μεταφοράς

στήθους

στις

εξαπλασιάζεται

εργαζόμενες
(Cancer

σε

Registry,

Νορβηγία).

Για τους εργαζόμενους σε εργοστάσια παραγωγής αλουμινίου,

όπου τα ρεύματα ηλεκτρόλυσης είναι ισχυρότατα, ο κίνδυνος ανάπτυξης
λευχαιμίας
Pittsburgh).

και

λεμφώματος

είναι

πενταπλάσιος

(Πανεπιστήμιο

Στους

τεχνικούς

τηλεφωνικών

καλωδίων,

τα

περιστατικά

λευχαιμίας είναι επταπλάσια σε σχέση με το γενικό πληθυσμό (μελέτη
Johns Hopkins).
Παρόμοια είναι και τα ευρήματα δεκάδων άλλων πρόσφατων μελετών, ενώ
πρέπει να αναφερθεί ότι υπήρξαν και μελέτες χωρίς ευρήματα.
Οι επιδημιολογικές μελέτες για την ανίχνευση των επιπτώσεων των
ηλεκτρομαγνητικών

πεδίων

στην

υγεία

πάσχουν

από

τα

εξής

δύο

μειονεκτήματα:

Είναι δυσχερέστατη η αφαίρεση μεγάλου αριθμού πρόσθετων

παραγόντων, που θα μπορούσαν να προκαλέσουν την εκδήλωση των ίδιων
ασθενειών.

Τέτοιοι

παράγοντες

είναι

το

κάπνισμα,

η

κατανάλωση

οινοπνευματωδών, η κληρονομικότητα, η ψυχοσύνθεση, το στρες κ.λ.π. Για
την πλήρη δηλαδή αξιοπιστία της επιδημιολογικής έρευνας, θα έπρεπε να
προσδιορισθούν δύο δείγματα πληθυσμών, με κοινό υπόβαθρο , με μόνη
διαφορά μεταξύ τους το διαφορετικό βαθμό έκθεσης στα ηλεκτρομαγνητικά
πεδία. Είναι κατανοητή η δυσκολία προσδιορισμού δύο τέτοιων δειγμάτων.

Η «δόση» μη ιονίζουσας ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας που

δέχεται κάθε ένα ξεχωριστό μέλος των δειγμάτων δεν είναι δυνατόν να
προσδιοριστεί με ικανοποιητική ακρίβεια. Όπως δήλωσε ο υπεύθυνος
της προαναφερθείσας μελέτης Γαλλίας – Οντάριο – Κεμπέκ, G. Theriault,
«παρόλο που κάθε εργαζόμενος φορούσε μετρητή πεδίων, η επεξεργασία του
αχανούς πλήθους μετρήσεων που προέκυψε δεν μπορούσε να οδηγήσει στον
ακριβή

προσδιορισμό

της

«δόσης»

των

εκτεθειμένων,

παρόλο

που

χρησιμοποιήθηκαν όλα τα δυνατά μέσα». Εξάλλου η σύγκριση του εκτιθέμενου
σε ακτινοβολία δείγματος γίνεται με ένα άλλο δείγμα πληθυσμού που η
«ηλεκτρομαγνητική καθαρότητά» του δεν είναι εύκολο να πιστοποιηθεί, ιδίως
αν το δεύτερο δείγμα είναι ο γενικό πληθυσμός. Σε πολλές δε επιδημιολογικές

μελέτες που αφορούσαν μακροχρόνια έκθεση σε ηλεκτρομαγνητικά πεδία, η
«δόση» για τα προηγούμενα χρόνια φυσικά δε μετρήθηκε αλλά υπολογίστηκε
κατ’ αναλογία ή επέκταση, πρακτική που εισάγει πρόσθετα σφάλματα.
Όσοι από επιστημονικές επιφυλάξεις ή συμφέροντα δε δέχονται τις
βιολογικές επιδράσεις των ηλεκτρομαγνητικών πεδίων, θεωρούν τις
αδυναμίες των επιδημιολογικών ερευνών τόσο μεγάλες, που απορρίπτουν
τα ευρήματά τους. Όσοι, αντίθετα (και είναι οι περισσότεροι από τους
επιστήμονες), υποστηρίζουν την επικινδυνότητα των πεδίων αυτών,
θεωρούν ότι οι αδυναμίες των επιδημιολογικών υπερκαλύπτονται, όταν ο
παράγων κινδύνου που αναδεικνύουν είναι αρκούντως μεγάλος. Έτσι ένας
παράγων

κινδύνου

2

(διπλάσιος

κίνδυνος

ασθένειας

για

τους

εκτεθειμένους σε πεδία), είναι πράγματι μικρός και θεμελιώνει μια απλή
ένδειξη επικινδυνότητας. Οι συντάκτες των επιδημιολογικών ερευνών
θεωρούν ότι ένας παράγων κινδύνου 10, αν αυτός προέκυπτε σταθερά
από τέτοιες έρευνες, θα ήταν αποδεικτικός παράγων επικινδυνότητας των
ηλεκτρομαγνητικών πεδίων, διότι θα υπερκάλυπτε τις αδυναμίες των
μελετών αυτών. Παρόλο που υπάρχουν ήδη επιδημιολογικές έρευνες που
ανέδειξαν παράγοντα κινδύνου μέχρι και 13, κατά μέσο όρο ο παράγοντας
κινδύνου κινείται γύρω στο 3, με αυξητικές τάσεις όσο αυξάνει το πλήθος
των επιδημιολογικών ερευνών.
Συμπέρασμα: Οι επιδημιολογικές

μελέτες δεν ανέδειξαν ακόμη μια

απόδειξη, αλλά μια σοβαρή ένδειξη της επικινδυνότητας της μη ιονίζουσας
ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας. [9]
4.2.2 ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ
Οι βιολογικές μελέτες περιλαμβάνουν εργαστηριακά πειράματα, τόσο με
ανθρώπους που προσφέρονται ως εθελοντές, όσο και με διάφορα είδη ζώων.
Βασική επιδίωξη των μελετών αυτών είναι να καθορίσουν τα είδη των

βιολογικών

αντιδράσεων

που

προκύπτουν

από

την

έκθεση

σε

ηλεκτρομαγνητικά πεδία και να εκτιμήσουν τις όποιες αβεβαιότητες που
αφορούν την αξιοπιστία με την οποία μπορούν να καθοριστούν αυτές οι
αντιδράσεις. Ως βιολογική αντίδραση, μπορεί να οριστεί οποιαδήποτε
ανιχνεύσιμη

αλλαγή

σε

ένα

βιολογικό

σύστημα

που

βρίσκεται

σε

αλληλεπίδραση, π.χ. με ηλεκτρομαγνητικά πεδία. Δεν είναι απαραίτητο μια
βιολογική αντίδραση να είναι επικίνδυνη για την υγεία. Ως κίνδυνο για την υγεία
δεν εννοούμε μόνο κάποια ασθένεια, αλλά οτιδήποτε μπορεί να διαταράξει την
απόλυτη φυσική, πνευματική και κοινωνική ευεξία ενός οργανισμού. Όπως
αναφέρθηκε και πιο πάνω, οι βιολογικές μελέτες μπορούν να αφορούν είτε
μελέτες πάνω στον άνθρωπο, είτε σε ζώα.
4.2.2.1 Μελέτες με ανθρώπους
Τα πειράματα που χρησιμοποιούν εθελοντές, συμπεριλαμβανομένου αυτών
που εκτίθενται σε ηλεκτρομαγνητικά πεδία, περιορίζονται για λόγους ηθικής
στην έρευνα προσωρινών φαινομένων φυσιολογίας, τα οποία μέσα στις
ελεγχόμενες συνθήκες ενός εργαστηρίου μπορούν να καθοριστούν έτσι ώστε
να είναι αβλαβή.
Το πλεονέκτημα των πειραμάτων πάνω σε ανθρώπους έγκειται στο γεγονός
ότι

μας

φανερώνουν

τις

πραγματικές

αντιδράσεις

των

ανθρώπινων

οργανισμών που εκτίθενται σε παρόμοιες συνθήκες.
Από την άλλη πλευρά, υπάρχει μεγάλος περιορισμός στο εύρος των
πειραμάτων που μπορούν να λάβουν χώρα κι αυτά περιορίζονται στα πιο
αθώα από άποψη παρενεργειών, ενώ και το πλήθος των ατόμων που
συμμετέχουν στις έρευνες είναι αρκετά μικρό. Εξάλλου οι άνθρωποι που
λαμβάνουν μέρος στις μελέτες εκτίθενται για μικρό χρονικό διάστημα στις
συνθήκες του πειράματος, γεγονός που αναγκάζει τους επιστήμονες να

μελετήσουν μόνο τις παροδικές επιδράσεις της αλληλεπίδρασης του
ανθρώπινου σώματος με την ακτινοβολία.
Στην έκθεση σε στατικά ηλεκτρικά πεδία, οι βασικές συνέπειες προέρχονται
από μία αντίληψη του πεδίου και από τις σπινθηρικές αποφορτίσεις ύστερα
από επαφή με αντικείμενα με διαφορετικό ηλεκτρικό δυναμικό. Παρομοίως, οι
βασικές επιπτώσεις της έκθεσης σε στατικά μαγνητικά πεδία, προέρχονται από
τις συνέπειες των ηλεκτρικών πεδίων που επάγονται σε ζωντανούς ιστούς
λόγω της κίνησης μέσα σε ένα πεδίο. Αυτές οι επιδράσεις εξαρτώνται από το
μέγεθος του αντίστοιχου πεδίου και είναι αμελητέες στα επίπεδα που συνήθως
βιώνουμε καθημερινά.

Ηλεκτρικά πεδία

Λίγες μελέτες έχουν διεξαχθεί πάνω στις επιδράσεις των στατικών ηλεκτρικών
πεδίων στον άνθρωπο κι από αυτές δεν προκύπτουν σημαντικά προβλήματα
στην υγεία. Επίπονες σπινθηρικές αποφορτίσεις αναμένονται όταν ένα
καλά μονωμένο άτομο έρχεται σε επαφή με ένα γειωμένο αντικείμενο, ή
όταν ένα γειωμένο άτομο έρχεται σε επαφή με αγώγιμο και καλά
μονωμένο αντικείμενο. Ο βαθμός στον οποίο θα γίνουν αντιληπτές αυτές
οι εκφορτίσεις εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως η μόνωση.
Πειράματα σε ανθρώπους εθελοντές που εκτέθηκαν σε στατικά ηλεκτρικά
πεδία 40 kV.m-1, έδειξαν ότι ένα κατώφλι αντίληψης θα μπορούσαν να
αποτελέσουν τα 20 kV.m-1, τα οποία πιθανώς σχετίζονται με το φαινόμενο
Corona. Ενοχλητικές αποφορτίσεις παρατηρήθηκαν πάνω από τα 25 kV.m-1.

Μαγνητικά πεδία

Εθελοντές που εκτέθηκαν σε στατικά μαγνητικά πεδία των 1,5 με 4Τ,
ανάλογα

με

το

χρόνο

έκθεσης,

ανέφεραν

συμπτώματα

ιλίγγου,

σκοτοδίνης, ναυτίας και αίσθησης μεταλλικής γεύσης στο στόμα, κατά τη

διάρκεια της κίνησης του κεφαλιού. Αυτά τα αποτελέσματα οφείλονται
πιθανότατα στο ρεύμα που επάγεται από την κίνηση σε ένα στατικό
πεδίο. Ωστόσο, δεν αναφέρθηκε καμία βλάβη στον προθάλαμο του αυτιού και
γενικά στο ακουστικό σύστημα σε υγιείς εθελοντές που εκτέθηκαν σε 2 με 7 mT
για 9 ώρες.

Οι

δυνάμεις

Lorentz,

που

προέρχονται

από

την

κίνηση

φορτισμένων σωματιδίων σε μαγνητικό πεδίο, ασκούνται πάνω
στα ιόντα που ρέουν μέσα από τις νευρικές μεμβράνες σε στατικά
πεδία. Αυτό θα μπορούσε να επιδράσει στη λειτουργία των
νεύρων, αν και είναι απίθανο να έχει μεγάλη βιολογική σημασία
για πεδία μέχρι 20Τ.Σε θεωρητικό επίπεδο, έχει αναφερθεί ότι οι δυνάμεις
Lorentz που ασκούνται στη ροή του αίματος παράγουν ηλεκτρικά
δυναμικά κατά μήκος των αιμοφόρων αγγείων, τα λεγόμενα δυναμικά
“ροής”. Πρακτικά, εθελοντές εκτέθηκαν σε πεδία μεγαλύτερα του 0,1Τ. Τα
μεγαλύτερα δυναμικά ροής παρουσιάζονται κατά μήκος της αορτής μετά
την

κοιλιακή

συστολή.

Ωστόσο,

αυτό

είναι

πολύ

απίθανο

να

δημιουργήσει αρρυθμία και προβλήματα στο ρυθμό συστολής της
καρδιάς.
Τέλος, προβλέπεται 5 με 10% μείωση της ροής του αίματος στην αορτή για
στατικά πεδία 10 με 15Τ, εξ’ αιτίας μαγνητικών και υδροδυναμικών
αλληλεπιδράσεων. Όμως, σε εθελοντές που εκτέθηκαν σε πεδία 8Τ για μια
ώρα δεν εμφανίστηκαν αλλαγές στον καρδιακό ρυθμό ή τη συστολική και
διαστολική πίεση κατά τη διάρκεια ή μετά την έκθεση. Παρόλα αυτά
διαπιστώθηκε μία αίσθηση ναυτίας και ίλιγγος κατά την κίνηση μέσα στο πεδίο.
[11]

4.4.2.2 Μελέτες με πειραματόζωα

Οι μελέτες πάνω στα ζώα στηρίζονται κυρίως σε πειράματα πάνω σε συγγενείς
(από άποψη φυσιολογίας) ποικιλίες ζώων, όπως ποντίκια και αρουραίους.
Το πλεονέκτημα αυτού του είδους των μελετών είναι ότι παρέχουν
πληροφορίες σχετικά με την αλληλεπίδραση των ηλεκτρομαγνητικών πεδίων
με τα ζωτικά συστήματα, όπως οι αντιδράσεις του ανοσοποιητικού και οι
καρδιαγγειακές αλλαγές και συμπεριφορά, με τρόπο που τις περισσότερες
φορές δεν μπορεί να επιτευχθεί από τις κυτταρικές μελέτες.
Ωστόσο, δεν μπορούμε να αντιπαραβάλουμε άμεσα τις πληροφορίες που
αντλούμε από τα πειράματα σε ζώα, σε ασφαλή συμπεράσματα για αντίστοιχες
περιπτώσεις

στους

ανθρώπους.

Υπάρχουν

προφανείς

διαφορές

στη

φυσιολογία και το μεταβολισμό ανάμεσα στα διάφορα είδη καθώς και διαφορές
στην υπολογιζόμενη διάρκεια ζωής, την αναπαραγωγική ικανότητα και το DNA.
Παρόλα αυτά, σε κυτταρικό επίπεδο, υπάρχουν πολλές ομοιότητες μεταξύ των
διαφόρων διαδικασιών στους ανθρώπους και τα ζώα.
Στις μελέτες λοιπόν αυτές, πειραματόζωα, όπως κουνέλια, ποντίκια, γάτες
κ.λ.π. εκτίθενται σε ηλεκτρομαγνητικά πεδία και τα αποτελέσματα της
ακτινοβόλησης ανιχνεύονται με κλινικές μελέτες ή νεκροτομή και ιστολογική
εξέταση στο εργαστήριο, σε σύγκριση πάντα με μη εκτιθέμενα πειραματόζωα.
Ενδεικτικά αναφέρονται τα ευρήματα από μερικές μόνο από την πληθώρα των
ερευνών που έχουν πραγματοποιηθεί.

Διαταραχές στη συμπεριφορά των πειραματόζωων για πυκνότητες

ισχύος άνω των 40mW/cm2 μικροκυματικής συχνότητας (Lin, 1977).

Υπερθερμία, υποθερμία, βραδυκαρδία και καρδιακή αρρυθμία στις

μικροκυματικές συχνότητες για ρυθμούς απορροφούμενης ισχύος 11mW/cm2

(απορροφούμενη

ισχύς

ανά

γραμμάριο

βάρους

του

σώματος

του

πειραματόζωου, πηλίκο της ολικής απορροφούμενης ισχύος προς το βάρος
του σώματός του), φαινόμενα που εντείνονται όταν η μικροκυματική ισχύς
προσφέρεται κατά παλμούς (Hunt, 1975).

Αύξηση της έκκρισης θυροξίνης από το θυροειδή αδένα και

μείωση της αυξητικής ορμόνης σε μικροκυματικές συχνότητες 2450ΜΗz
(Lu, 1980). Διόγκωση του θυροειδούς παρατηρήθηκε και σε τεχνικούς
μικροκυματικών εγκαταστάσεων. Η συχνότητα των 2450ΜΗz είναι εκείνη
του φούρνου των μικροκυμάτων.

Λευκοπενία,

λεμφοπενία,

ουδετεροφιλία,

αυξομειώσεις

αιματοκρίτη, ερυθροκυττάρων και αιμογλοβίνης, αιματοδιάλυση ή πήξη
του

αίματος,

μείωση

των

ιοσινόφιλων

(2800MHz),

καταρράκτης,

ανικανότητα οπτικού διαχωρισμού αντικειμένων, γενετικές ανωμαλίες
νεογνών, εγκεφαλικές βλάβες (2450MHz), ταχυπαλμία και αύξηση της
αρτηριακής πίεσης (2000MHz).

Μείωση του αριθμού των λεμφοκυττάρων μέχρι ποσοστού 40%

με την εφαρμογή κατακόρυφου μαγνητικού πεδίου σε ποντίκια, χωρίς
επίδραση στον αριθμό αιμοσφαιρίων (Bormothy, 1950).

Θάνατος πειραματόζωων που τοποθετήθηκαν κάτω από γραμμές

μεταφοράς υψηλής τάσης. Η νεκροψία έδειξε αλλοιώσεις εγκεφαλικών
κυττάρων (Hanssen, 1981).
Πρέπει επίσης να αναφερθεί ότι υπάρχουν, φυσικά, και μελέτες σε
πειραματόζωα χωρίς ευρήματα.

Τα συμπεράσματα των ερευνών με πειραματόζωα ελέγχονται στο κατά πόσον
μπορούν να επεκταθούν και στον άνθρωπο, που σαν τελειότερος – και κατά
μερικούς διαφορετικός – οργανισμός, έχει περισσότερο ολοκληρωμένους
μηχανισμούς αντίστασης στα εξωτερικά ερεθίσματα.

4.2.3 ΜΕΛΕΤΕΣ ΜΕ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΥΤΤΑΡΩΝ

Συμπεράσματα

για

τις

βιολογικές

επιδράσεις

της

ηλεκτρομαγνητικής

ακτινοβολίας μπορούν να συναχθούν και από την ακτινοβόληση επιλεγμένων
ιστών, ή καλλιεργειών κυττάρων, στο εργαστήριο.

Σχήμα 4.1 Μεταβολή της ταχύτητας εκροής (ραδιενεργού) ασβεστίου από
εγκεφαλικά

κύτταρα

μικροκυματικής

νεογνών

ακτινοβόλησης

πουλερικών,

(147MHz).

Μέγιστη

υπό

συνθήκες

εκροή

ασβεστίου

παρατηρείται όταν η συχνότητα διαμόρφωσης των μικροκυμάτων ταυτίζεται με
τις ηλεκτροφυσιολογικές ιδιοσυχνότητες του εγκεφάλου (6-20Hz).

Σχήμα 4.2 Μεταβολή της ταχύτητας εκροής (ραδιενεργού) ασβεστίου από
εγκεφαλικά

κύτταρα

νεογνών

πουλερικών,

υπό

συνθήκες

μικροκυματικής ακτινοβόλησης στη συχνότητα 450 MHz διαμορφωμένη
κατά

πλάτος

στα

16Hz.

Μεταβλητή

η

πυκνότητα

ισχύος

των

μικροκυμάτων. Μέγιστη εκροή ασβεστίου παρατηρείται για πυκνότητες
ισχύος 0,6-1mW/cm2.
Το σημαντικότερο εύρημα των ερευνών αυτών είναι η εκροή ασβεστίου από
εγκεφαλικά κύτταρα (κοτόπουλα, γάτες), που εκτίθενται σε μικροκύματα
διαμορφωμένα σε χαμηλές συχνότητες (Bawin, 1976). Η ταχύτητα εκροής του
ασβεστίου εξαρτάται, τόσο από την συχνότητα διαμόρφωσης, όσο κι από την
ισχύ των μικροκυμάτων, βρέθηκε πως γίνεται μέγιστη όταν η συχνότητα
παλμικής

διαμόρφωσης

των

μικροκυμάτων

ηλεκτροφυσιολογικές ιδιοσυχνότητες

ταυτίζεται

με

τις

του εγκεφάλου (6-20Hz) και για

πυκνότητες ισχύος από 0,1 έως 1mW/cm2, όπως φαίνεται στα σχήματα
4.1 και 4.2. Άλλα ευρήματα είναι:

Μεταβολή στην ιοντική διαπερατότητα της κυτταρικής μεμβράνης

(καβούρια) υπό συνθήκες παλμικής μικροκυματικής ακτινοβόλησης (Brown
1980), ειδικότερα σε νευρικά κύτταρα. Ισοδύναμη θέρμανση των ίδιων
κυττάρων με συμβατικά μέσα (θερμός αέρας), ή αδιαμόρφωτα μικροκύματα
(CW), δεν επέφερε καμία μεταβολή της διαπερατότητας της κυτταρικής
μεμβράνης (αθερμική επίδραση).

Επίδραση στη σύνθεση πρωτεϊνών και του DNA, για συχνότητες

από 40 μέχρι 150GHz.

Αθερμική επίδραση στο γενετικό μηχανισμό απλών κυττάρων

(ιών) στα 3GHz.

Επίδραση

λεμφοκυττάρων,

στην
παρουσία

κυτταρική
αντιγόνων

διαίρεση
όπως

η

(πολλαπλασιασμό)
κονσαβαλίνη

Α,

στις

μικροκυματικές συχνότητες παλμικά διαμορφωμένες από 1 έως 100Hz.

Αλλοίωση του εγκεφαλογραφήματος για συχνότητες 10-20Hz ή

μικροκυματικές, διαμορφωμένες στις συχνότητες ELF, πολύ χαμηλής ισχύος.

Μεταβολή του αριθμού των αντιγράφων DNA σε κύτταρα που

εκτίθενται σε ηλεκτρομαγνητικά πεδία συχνότητας ELF πολύ χαμηλής
ισχύος.

Επίδραση στον πολλαπλασιασμό καρκινικών κυττάρων σε

ραδιοσυχνότητες παλμικά διαμορφωμένες στα 27,1Hz.

Αναπαραγωγή του ιού του καρκίνου F-Stampar σε καλλιέργειες

ανθρωπίνων κυττάρων με ακτινοβόληση στα 10MHz και με αθερμικές
ποσότητες ισχύος («ασφαλείς» δηλαδή σύμφωνα με τα Δυτικά όρια
επικινδυνότητας).

Μείωση (μέχρι 25%) της ικανότητας των λεμφοκυττάρων Τ του

ανοσοποιητικού συστήματος (ποντικών) να καταστρέφουν καρκινικά
κύτταρα, παρουσία μικροκυμάτων 450Hz, διαμορφωμένων κατά παλμούς
συχνότητας 60Hz (συχνότητα δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας).

Τα παραπάνω ευρήματα από την ακτινοβόληση ιστών ή καλλιεργειών
κυττάρων ενισχύουν τις ενδείξεις για την επικινδυνότητα της ηλεκτρομαγνητικής
ακτινοβολίας χωρίς να την αποδεικνύουν, διότι παραμένει το ερώτημα αν
μπορούν να επεκταθούν σε ολοκληρωμένους οργανισμούς όπως ο άνθρωπος.
4.2.4 ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΑΙΦΝΙΔΙΩΝ ΘΑΝΑΤΩΝ ΤΩΝ ΒΡΕΦΩΝ
Στην προσπάθειά του να εξηγήσει το φαινόμενο του αιφνίδιου θανάτου των
βρεφών (σύνδρομο βρεφικής κλίνης), ο Gadson, εξέτασε τους εγκεφάλους
νεκρών βρεφών και διαπίστωσε αλλοιώσεις όμοιες με αυτές που υφίστανται
πειραματόζωα που εκτίθενται στα πεδία γραμμών μεταφορά υψηλής τάσης.
Συγχρόνως, επιδημιολογικές μελέτες έδειξαν ότι τέτοιοι θάνατοι συμβαίνουν
συνήθως σε κατοικίες κοντά σε ηλεκτρικούς σιδηροδρόμους, ενώ τελικά
βρέθηκε πως σε όλες τις περιπτώσεις θανάτων στη βρεφική κλίνη, η ένταση
του ηλεκτρικού πεδίου ήταν πάνω από 4 φορές μεγαλύτερη από το μέσο όρο
της τιμής του ηλεκτρικού πεδίου στις κατοικίες, που είναι περίπου 10V/m.
Τέλος, ο Roger Coghill βρήκε ότι στα σπίτια όπου σημειώθηκαν αιφνίδιοι
θάνατοι βρεφών, η ένταση του ηλεκτρικού πεδίου ήταν περίπου 70V/m.

[9]

5. ΟΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΜΗ ΙΟΝΙΖΟΥΣΑΣ
ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ
Στο παρόν κεφάλαιο παρέχεται μία ανασκόπηση των βιολογικών ενδείξεων
που σχετίζονται με την υγεία και την ασφάλεια των ανθρώπων που εκτίθενται
σε χαμηλή υπεριώδη ακτινοβολία, ορατό φως, υπέρυθρη ακτινοβολία,
μικροκύματα, ραδιοσυχνότητες, μαγνητικά πεδία από συστήματα ηλεκτρικής
ενέργειας, στατικά πεδία και σε ακτινοβολία εξαιρετικά χαμηλής συχνότητας
(ELF). Μηχανισμοί αλληλεπίδρασης περιγράφονται σύντομα για να δώσουν μια
εκτίμηση του πεδίου των πιθανών βιολογικών επιδράσεων.
Ας δούμε όμως πρώτα από πού προέρχεται η μη-ιονίζουσα ηλεκτρομαγνητική
ακτινοβολία γύρω μας.

5.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΜΗ ΙΟΝΙΖΟΥΣΑΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ

Ακτινοβολία εξαιρετικά χαμηλής συχνότητας (ELF)

Η ακτινοβολία ELF των 60 Hz παράγεται από τα ηλεκτροφόρα καλώδια,
την ηλεκτρική καλωδίωση, και τον ηλεκτρικό εξοπλισμό. Οι κοινές πηγές
έντονης έκθεσης σε αυτή την ακτινοβολία περιλαμβάνουν τους κλιβάνους
επαγωγής και τα ηλεκτροφόρα καλώδια υψηλής τάσεως.

Ακτινοβολία ραδιοσυχνοτήτων / Ακτινοβολία μικροκυμάτων

Η ακτινοβολία μικροκυμάτων απορροφάται κοντά στο δέρμα, ενώ η
ακτινοβολία RF μπορεί να απορροφηθεί από όλο το σώμα. Σε αρκετά υψηλές
εντάσεις και οι δύο ακτινοβολίες βλάπτουν τους ιστούς εξ αιτίας της θέρμανσης
αυτών. Οι πηγές ακτινοβολίας RF και μικροκυμάτων (MW) περιλαμβάνουν
τις κεραίες των ραδιοφωνικών κυμάτων, τα ραντάρ και τους σταθμούς
κινητής ακτινοβολίας (900MHz).

Υπέρυθρη ακτινοβολία (IR)

Τo δέρμα και τα μάτια απορροφούν την υπέρυθρη ακτινοβολία ως
θερμότητα. Τα άτομα, που εκτίθενται σε αυτήν, καταλαβαίνουν την υπερβολική
έκθεση σε αυτήν όταν ζεσταίνονται ή και πονάνε ακόμα. Τέτοιες πηγές
ακτινοβολίας IR περιλαμβάνουν τους φούρνους, τους λαμπτήρες
θερμότητας, και τα λέιζερ IR.

Ορατή ακτινοβολία

Τη βασική πηγή ορατής ακτινοβολίας αποτελεί προφανώς ο ήλιος. Οι
διαφορετικές ορατές συχνότητες του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος
«θεωρούνται» από τα μάτια μας ως διαφορετικά χρώματα. Ο καλός φωτισμός
συμβάλλει στην καλή διάθεση, αλλά η υπερβολική ορατή ακτινοβολία μπορεί
να βλάψει τα μάτια και το δέρμα.

Υπεριώδης ακτινοβολία (UV)

Τα φωτόνια της υπεριώδους ακτινοβολίας, έχουν υψηλή ενέργεια και είναι
ιδιαίτερα επικίνδυνη επειδή δεν υπάρχει συνήθως κανένα άμεσο σύμπτωμα
της υπερβολικής έκθεσης, γεγονός που μας ξεγελά και μας οδηγεί στο να
μένουμε περισσότερη ώρα από όσο μπορούμε εκτεθειμένοι σε αυτή. Οι πηγές
της UV ακτινοβολίας περιλαμβάνουν τον ήλιο, τα μαύρα φώτα, η
οξυγονοκόλληση, και τα UV λέιζερ.

Λέιζερ

Τα λέιζερ εκπέμπουν UV, ορατές και IR ακτινοβολίες και πρώτιστα
κινδυνεύουν τα μάτια και το δέρμα. Τα κοινά λέιζερ περιλαμβάνουν τα IR
λέιζερ του CO2 , τα ορατά λέιζερ περιλαμβάνουν του ηλίου - νέου, νεοδμίου
YAG, και τα κόκκινα ορατά λέιζερ, ενώ τα UV λέιζερ περιλαμβάνουν τα λέιζερ
του αζώτου. [2]

5.2 ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗΣ
Τα στατικά (ή αμετάβλητα στο χρόνο) μαγνητικά πεδία δεν παράγουν
ακτινοβολία, αλλά ασκούν μια μικρή δύναμη στα μόρια και στα κινούμενα
φορτισμένα άτομα όπως είναι τα ιόντα. Επίσης, επιφέρουν ηλεκτρικό φορτίο
στην επιφάνεια αγώγιμων σωμάτων όπως στα ζώα ή στους ανθρώπους.
Τα χρονομεταβλητά ηλεκτρικά πεδία επάγουν ηλεκτρικά δυναμικά μέσα στον
ιστό που καταλήγουν σε ροή ηλεκτρικού ρεύματος. Για συχνότητες
μικρότερες των 300Hz, η ηλεκτρική αντίσταση των μεμβρανών του
κυττάρου είναι μεγάλη. Η ροή του ρεύματος, κυρίως μέσω του επιπλέον
κυτταρικού υγρού του ιστού, επιφέρει αλλαγές στο ηλεκτρικό δυναμικό κατά
μήκος των μεμβρανών του κυττάρου και επηρεάζει τον ηλεκτρικά διεγέρσιμο
ιστό.
Καθώς η συχνότητα αυξάνει πάνω από 100kHz= 1Mhz, οι μεμβράνες του
κυττάρου γίνονται πιο αγώγιμες λόγω της χωρητικότητάς τους. Η
ηλεκτρική διέγερση δίνει τη θέση της στη θέρμανση ως τον κυρίαρχο
μηχανισμό της αλληλεπίδρασης.

Η ηλεκτρική αγωγιμότητα αυξάνει ξανά πάνω από τα 100MHz=1Ghz όπου
οι συνεισφορές από τις διαδικασίες χαλάρωσης (που περιγράφουν τις
απώλειες ενέργειας που σχετίζονται με τις διηλεκτρικές ιδιότητες του
ιστού), ιδιαίτερα από τη χαλάρωση των μορίων του νερού και των
μικρών πολικών μορίων και πρωτεϊνικών αλυσίδων, γίνονται σπουδαίες
σε σχέση με την αγωγιμότητα των ιόντων.

Για ιστούς με υψηλή περιεκτικότητα νερού, η αυξανόμενη ηλεκτρική
αγωγιμότητα από αυτές τις διαδικασίες γίνεται συγκρίσιμη με την ιονική
αγωγιμότητα στα 3–5 GHz.
Συμπερασματικά λοιπόν, μπορούμε να πούμε ότι αυτοί οι μηχανισμοί της
αλληλεπίδρασης καταλήγουν στην επιφανειακή φόρτιση και στην ηλεκτρική
διέγερση σε χαμηλές συχνότητες και στη θέρμανση σε υψηλές συχνότητες. Οι
βιολογικά σημαντικές αντιδράσεις σε αυτές τις αλληλεπιδράσεις έχουν
κατώφλια, δηλαδή επίπεδα έκθεσης κάτω από τα οποία η αντίδραση δεν
συμβαίνει. Στους περισσότερους εργασιακούς χώρους, οι εκθέσεις στην
ακτινοβολία είναι σε επίπεδα κάτω από αυτά τα κατώφλια. Υπάρχουν, εν
τούτοις, αυξανόμενες ενδείξεις που περιγράφουν βιολογικές αντιδράσεις σε
πολύ χαμηλότερα επίπεδα ακτινοβολίας. Σύμφωνα με τις ενδείξεις μελετών
πάνω στα αποτελέσματα των επιδράσεων αδύναμων, διαμορφωμένου
εύρους πεδίων σε ένα δείγμα διαφόρων βιολογικών στόχων,
υποστηρίζεται ότι αλληλεπιδράσεις στην επιφάνεια των μεμβρανών του
κυττάρου μπορεί να επιτρέψουν στις χαμηλής συχνότητας συνιστώσες
(τυπικά κάτω από 100Hz) πολύ αδύναμων ηλεκτρομαγνητικών πεδίων
να επηρεάσουν αρκετές κυτταρικές διαδικασίες.
Εν τούτοις, η άποψη ότι ανίσχυρα πεδία μπορούν να έχουν βιολογικά
σημαντικές αλληλεπιδράσεις είναι αμφισβητούμενη. Μια θεμελιώδης δυσκολία
που έχει να κάνει με αυτή την αντίληψη είναι ότι τέτοια πεδία είναι πιθανόν να

καλύπτονται από θερμικό θόρυβο, δηλαδή ηλεκτρικά πεδία στον ιστό που
ορίζονται στη θερμοδυναμική ως ανάλογα της ποσότητας (kTΔv)1/2, όπου k
είναι η σταθερά του Boltzman, T είναι η απόλυτη θερμοκρασία του ζωτικού
ιστού (310Κ), και Δν είναι η συχνότητα πάνω από την οποία θεωρείται ότι
έχουμε θόρυβο. Αρκετές υποθέσεις έχουν προταθεί για να παρακαμφτεί αυτή η
δυσκολία χωρίς, ωστόσο, κάτι τέτοιο να έχει ακόμα επιτευχθεί πλήρως. Άλλοι
προτεινόμενοι μηχανισμοί αλληλεπίδρασης περιλαμβάνουν αντιδράσεις
συντονισμού για περιορισμένο εύρος ζώνης συχνότητας. Ενώ αυτές οι
εισηγήσεις είναι ενδιαφέρουσες και απολαμβάνουν κάποιας πειραματική
υποστήριξης, δεν είναι αποδεκτές για να καθιερωθούν.

Αντίθετα, είναι πλέον αποδεδειγμένο ότι τα μέσα στατικά μαγνητικά πεδία (μια
με δύο περίπου τάξεις μεγέθους μεγαλύτερου από το γεωμαγνητικό πεδίο των
10 – 100mT ή μΤ) μπορούν να μεταβάλουν το spin των ελεύθερων
ηλεκτρονίων και να επηρεάσουν την παραγωγή οργανικών χημικών
αντιδράσεων στο κύτταρο. Το αποτέλεσμα είναι εντελώς συνακόλουθο με τη
θεωρητική εκτίμηση, εν τούτοις, η βιολογική του σημασία δεν είναι ακόμη
εμφανής.

[4]

5.3 ΤΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΜΗ ΙΟΝΙΖΟΝΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΟΥ
ΦΑΣΜΑΤΟΣ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ
Όπως ήδη αναφέρθηκε και στο κεφάλαιο 3, το μη-ιονίζων ηλεκτρομαγνητικό
φάσμα θα μπορούσε να χωριστεί σε τρεις περιοχές ανάλογα με τις βιολογικές
του επιπτώσεις.
1.

Το τμήμα της οπτικής ακτινοβολίας, όπου μπορεί να συμβεί διέγερση

ηλεκτρονίων με φωτοχημικές βιολογικές επιδράσεις.

2.

Το τμήμα του μη-ιονίζοντος ηλεκτρομαγνητικού φάσματος, όπου το

μήκος κύματος είναι μικρότερο από το σώμα που ακτινοβολείται και μπορεί να
προκληθεί θέρμανση μέσω των επαγόμενων ρευμάτων.
3.

Το τμήμα του φάσματος, όπου τα μήκη κύματος είναι πολύ μεγαλύτερα

από το σώμα και είναι σπάνιο να επαχθούνε ρεύματα και θερμότητα.
Ας δούμε όμως ξεχωριστά την κάθε μία από αυτές τις ζώνες και τις βιολογικές
τους επιδράσεις. [3]
5.3.1 ΟΠΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ
Στο τμήμα αυτό του μη-ιονίζοντος ηλεκτρομαγνητικού φάσματος ανήκουν η
χαμηλή υπεριώδης ακτινοβολία, το ορατό φως και η υπέρυθρη ακτινοβολία.
Οι τιμές έκθεσης που σχετίζονται με βιολογικές επιπτώσεις από την οπτική
ακτινοβολία δύνανται να προσδιοριστούν βάσει των παρακάτω τύπων. Οι
τύποι αυτοί εξαρτώνται από το μήκος κύματος και τη διάρκεια έκθεσης στην
ακτινοβολία που εκπέμπεται από την πηγή

E=

dP
[W ⋅ m−2 ]
dA

t

H = ∫ E (t) ⋅ dt[J ⋅ m−2 ]
0

Σημειώσεις:
dP:

ισχύς. Εκφράζεται σε [W].

dA:

επιφάνεια. Εκφράζεται σε τετραγωνικά μέτρα [m2].

E(t), E: ακτινοβολισμός ή πυκνότητα ισχύος: η ισχύς ακτινοβολίας που
προσπίπτει πάνω σε μια επιφάνεια, ανά μονάδα επιφανείας,
συνήθως εκφραζόμενη σε [W . m−2]. Οι τιμές των E(t), Ε
προέρχονται από μετρήσεις ή μπορεί να παρέχονται από τον
κατασκευαστή του εξοπλισμού.
H:

έκθεση σε ακτινοβολία, το ολοκλήρωμα χρόνου του ακτινοβολισμού.
Εκφράζεται σε [J . m−2].

t:

χρόνος, διάρκεια της έκθεσης. Εκφράζεται σε δευτερόλεπτα.

λ:

μήκος κύματος. Εκφράζεται σε [nm].

γ:

περιοριστική γωνία κώνου οπτικού πεδίου μέτρησης. Εκφράζεται σε
χιλιοστά του ακτινίου [mrad].

γm:

οπτικό πεδίο μέτρησης. Εκφράζεται σε [mrad].

α:

γωνιακή υποτέμνουσα παρατηρούμενης πηγής, σε [mrad].
περιοριστικό άνοιγμα: η κυκλική επιφάνεια επί της οποίας
προσδιορίζεται ο μέσος όρος του ακτινοβολισμού και της
έκθεσης σε ακτινοβολία.

G:

ολοκληρωμένη ακτινοβόληση: το ολοκλήρωμα της ακτινοβόλησης για
δεδομένη διάρκεια έκθεσης. Εκφράζεται ως ενέργεια
ακτινοβολίας ανά μονάδα ακτινοβολούσας επιφανείας ανά
μονάδα στερεάς γωνίας εκπομπής, σε [J m−2 sr−1] (τζάουλ ανά
τετραγωνικό μέτρο ανά στερακτίνιο) .

Πίνακας κινδύνων από την οπτική ακτινοβολία:
Μήκος
κύματος [nm]
λ

Περιοχή

Επηρεαζόμενο
Κίνδυνος

ακτινοβολίας

όργανο
φωτοχημική βλάβη

180 έως 400

UV

οφθαλμός

180 έως 400

UV
Ορατή

δέρμα

400 έως 700
400 έως 600

ακτινοβολία
Ορατή

600
2 600 έως 106
1400 έως 106
1400 έως 106

θερμική βλάβη
ερύθημα
βλάβη του
αμφιβληστροειδούς

οφθαλμός

φωτοχημική βλάβη

δέρμα

θερμική βλάβη

ακτινοβολία
IRA
IRA

οφθαλμός
δέρμα

θερμική βλάβη
θερμική βλάβη

IRB

οφθαλμός

θερμική βλάβη

IRC
IRB, IRC
IRB, IRC

οφθαλμός
οφθαλμός
δέρμα

θερμική βλάβη
θερμική βλάβη
θερμική βλάβη

ακτινοβολία
Ορατή

400 έως 700
700 έως 1400
700 έως 1400
1400 έως 2

οφθαλμός

και

5.3.2 ΜΗ ΙΟΝΙΖΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΜΕ ΜΙΚΡΟ ΜΗΚΟΣ ΚΥΜΑΤΟΣ
Σε αυτό το κομμάτι του μη-ιονίζοντος ηλεκτρομαγνητικού φάσματος
ανήκουν τα μικροκύματα και οι υψηλές ραδιοσυχνότητες. Οι επιπτώσεις
αυτού του είδους των ηλεκτρομαγνητικών πεδίων στην ανθρώπινη υγεία
εξαρτώνται από τον βαθμό απορρόφησης τους από τους διάφορους
ιστούς.
Πώς μεταφέρεται όμως η ενέργεια της ακτινοβολίας στο σώμα;

Έχουμε τρεις μηχανισμούς μεταφοράς ενέργειας από το κύμα στο
ανθρώπινο σώμα, με αποτέλεσμα την αύξηση της θερμοκρασίας του:
1.

Διέγερση των ελευθέρων ηλεκτρονίων των ατόμων

2.

Εξαναγκασμένη πόλωση των ατόμων και μορίων των ιστών από

το ηλεκτρικό πεδίο του κύματος
3.

Ευθυγράμμιση υπαρχόντων δίπολων ατόμων ή μορίων με το

ηλεκτρικό πεδίο του κύματος
Το φαινόμενο της θέρμανσης
Επειδή οι ιστοί περιέχουν κατά 70% νερό και το μόριο του νερού
αποτελεί ένα ηλεκτρικό δίπολο (πολική ομοιοπολική ένωση), όταν το
σώμα μας βρεθεί μέσα σε ένα ηλεκτρομαγνητικό πεδίο τα μόρια του
νερού, θα αρχίσουν να περιστρέφονται ή να ταλαντώνονται με τη
συχνότητα της ακτινοβολίας του κύματος. Όσο πιο μεγάλη είναι η
ταχύτητα παλμού και όσο η διάρκεια του φαινόμενου είναι μεγαλύτερη
τόσο μεγαλύτερα ποσά θερμότητας θα παραχθούν.
Τι εννοούμε όμως όταν λέμε θερμικές επιδράσεις ηλεκτρομαγνητικής
ακτινοβολίας;

Θερμικές ονομάζονται εκείνες οι επιδράσεις της ηλεκτρομαγνητικής
ακτινοβολίας που οφείλονται σε μετρήσιμη αύξηση της θερμοκρασίας
των ιστών που δέχονται ακτινοβολία.
Ο οργανισμός του ανθρώπου διαθέτει θερμορυθμιστικούς μηχανισμούς
που κρατούν τη θερμοκρασία του σώματος σταθερή μεταξύ 36 και 37
βαθμών Κελσίου.

Όταν τα παραγόμενα ποσά θερμότητας είναι σχετικά μικρά, οι
θερμορυθμιστικοί μηχανισμοί μπορούν να απάγουν αυτήν τη θερμότητα και να
κρατούν σταθερή τη θερμοκρασία στους 36-370C. Αντίθετα, όταν τα ποσά
θερμότητας υπερβούν κάποια τιμή, τότε οι μηχανισμοί αυτοί δεν
μπορούν να λειτουργήσουν σωστά κάτι που οδηγεί στην αύξηση της
θερμοκρασίας σε ιστούς ή όργανα του σώματος άνω των 37 βαθμών.
Κατώφλι για τις επιδράσεις της θέρμανσης είναι πιθανόν ένα ελάχιστο
γύρω από τις συχνότητες στις οποίες το σώμα (ή μέρη αυτού) ενεργεί
σαν συντονιστικός απορροφητής.
Οξεία έκθεση σε αρκετά έντονη ραδιοσυχνότητα ή μικροκυματική
ακτινοβολία (στους φούρνους μικροκυμάτων της τάξης των 2,54*109 Hz)
συνεπάγεται θέρμανση, που θα καταλήγει είτε σε ανιχνεύσιμες αυξήσεις
στη θερμοκρασία του ιστού ή του σώματος είτε σε αντιδράσεις για την
ελάττωση της θερμοκρασίας. Οι βλάβες στον οργανισμό προξενούνται
από τη θέρμανση των ακτινοβολούμενων ιστών και από την αδυναμία
των θερμορυθμιστικών μηχανισμών των διαφόρων ιστών στην
αντιμετώπιση της ακτινοβόλησης.Όταν η RF ακτινοβολία θερμαίνει τους
ιστούς, τότε αν ο θερμορυθμιστικός μηχανισμός του σώματος δεν μπορεί
να επαναφέρει την κανονική θερμοκρασία τους και γι' αυτό προξενούνται
βλάβες. Όμως για να έχουμε παρατηρήσιμη αύξηση της θερμοκρασίας,
πρέπει η πυκνότητα ισχύος να είναι πολύ μεγάλη (1mW/cm2) ή η μέση
τιμή ενέργειας που απορροφάται από όλο το σώμα (SAR) να είναι πάνω
από 5 W/kg.

Οι ραδιοσυχνότητες στην περιοχή AM (106 Hz), αλληλεπιδρούν πολύ ασθενώς
με τους ανθρώπινους ιστούς και έτσι δεν προκαλούν θερμικά φαινόμενα.

Τα όρια ασφαλούς έκθεσης του κοινού έχουν καθοριστεί έτσι ώστε να μην
μπορούν να προκύψουν τέτοιες θερμικές επιδράσεις. Εφόσον αυτές οι οριακές
τιμές τηρούνται σε όλους τους προσιτούς χώρους καθώς και κατά τη συνομιλία
με συσκευή κινητού τηλεφώνου, δεν πρέπει να φοβόμαστε θερμικές
επιδράσεις. [13]
Άλλες μη-θερμικές επιδράσεις της ακτινοβολίας
Εντούτοις, η έρευνα συνεχίζεται σε πιθανά "μη-θερμικά" αποτελέσματα.
Αντίθετα με τις θερμικές επιδράσεις της υψίσυχνης ακτινοβολίας, οι βιολογικές
επιδράσεις από την έκθεση σε μικρές τιμές ακτινοβολίας υψηλών συχνοτήτων
δεν είναι ακόμα εντελώς γνωστές. Ενώ πριν από μερικά χρόνια η ύπαρξη
τέτοιων μη θερμικών επιδράσεων ήταν υπό αμφισβήτηση, σήμερα είναι
εξακριβωμένο, ότι η υψίσυχνη ακτινοβολία μπορεί να έχει και άλλες επιδράσεις
εκτός των θερμικών που προαναφέρθηκαν.

Παρατηρήθηκαν π.χ. φυσιολογικές μεταβολές σε κυτταρικές καλλιέργειες και σε
ζώα καθώς και επηρεασμός της ηλεκτρικής δραστηριότητας στον ανθρώπινο
εγκέφαλο

Αναλυτικά λοιπόν έχουμε:

Επιδράσεις στους οφθαλμούς

Συνήθως η έρευνα για δημιουργία καταρράκτη αφορά απλές ή πολλαπλές
οξείες εκθέσεις σε Η/Μ ακτινοβολίες με πυκνότητα ισχύος 80-500mW/cm2.

Ακουστικό φαινόμενο

Άνθρωποι εκτιθέμενοι σε οξείς μικροκυματικούς παλμούς αναφέρουν ότι ακούν
υπόκωφο ήχο με συχνότητα ίση προς την συχνότητα επανάληψης των παλμών

Εκροή ασβεστίου

Έχει παρατηρηθεί αυξημένη εκροή ιόντων του ασβεστίου 45Ca2+ σε
απομονωμένους εγκεφαλικούς αλλά και καρδιακούς ιστούς πειραματόζωων
που εκτέθηκαν σε ημιτονοειδώς διαμορφωμένα Η/Μ πεδία. Τα ιόντα ασβεστίου
είναι εξαιρετικής σημασίας για την μεταφορική σύζευξη μιας μεγάλης γκάμας
ανοσολογικών, ενδοκρινολογικών και νευρολογικών φαινομένων στην
εξωτερική επιφάνεια της μεμβράνης των κυττάρων. Το φαινόμενο εξαρτάται
ισχυρά από την συχνότητα διαμόρφωσης και την πυκνότητα ισχύος της
χρησιμοποιούμενης Η/Μ ακτινοβολίας.

Επιδράσεις στη συμπεριφορά

Η αλλαγή συμπεριφοράς πειραματόζωων που εκτέθηκαν σε Η/Μ ακτινοβολία
βρέθηκε να είναι το φαινόμενο που παρουσιάζεται στις χαμηλότερες τιμές
κατωφλίων από όλες τις υπόλοιπες βιολογικές επιδράσεις των ραδιοκυμάτων.
Τα όρια αυτά βρέθηκαν σε γενικές γραμμές να έχουν τιμές 4-8W/kg ανεξάρτητα
από τη συχνότητα, τη διαμόρφωση, τη μέση ισχύ ή τον τρόπο που γινόταν η
έκθεση.

Γενετικές και αναπτυξιακές ανωμαλίες

Δεν είναι ξεκάθαρο αν δημιουργούνται τέτοιες ανωμαλίες για SAR< 1W/kg.
Όμως πρέπει να αναφερθεί ότι έχει παρατηρηθεί 10% αλλαγή στον ρυθμό
ανάπτυξης κάποιων ποικιλιών δημητριακών που εκτίθονταν σε ακτινοβολία
41,65 – 41,825GHz χωρίς να δίνεται αντίστοιχη τιμή του SAR. Κάποιες
δημοσιεύσεις αναφέρονται σε επιδράσεις στην ενδομήτρια ανάπτυξη των
εμβρύων αλλά και στην μετά τον τοκετό ανάπτυξη των παιδιών των οποίων
οι μητέρες εκτέθηκαν σε υψηλές τιμές Η/Μ ακτινοβολίας. Οι επιδράσεις αυτές
εξηγήθηκαν ως οφειλόμενες στην τοπική άνοδο της θερμοκρασίας του
σώματος της μητέρας ως αποτέλεσμα της απορρόφησης Η/Μ ενέργειας και
υπέρβασης των ορίων για τις μέγιστες επιτρεπτές τιμές του SAR. Τέλος, με
τον ίδιο τρόπο, δηλ. υπερβολική τοπική θέρμανση, εξηγήθηκαν και οι
δυσλειτουργίες που παρατηρήθηκαν στους όρχεις.

Βιολογικές αλληλεπιδράσεις από χρόνια Η/Μ έκθεση

Αυτή η περίπτωση είναι άλλο ένα παράδειγμα ανεπαρκούς έρευνας λόγω
κόστους αλλά και λόγω δυσκολίας στην αδιαμφισβήτητη εκλογή των σωστών
παραμέτρων για χρόνια έκθεση. Παρόλα αυτά, τα αποτελέσματα των έως
τώρα μελετών και πειραμάτων συμφωνούν στη διατύπωση ότι δεν υπάρχουν
αξιοσημείωτες στατιστικές μεταβολές από τις μέσες τιμές στην πρόσληψη
τροφής και νερού ή την κινητικότητα των πειραματόζωων, δεν μεταβλήθηκαν
συνολικά τα αιματολογικά χαρακτηριστικά τους και ούτε βρέθηκαν υπό
κατάσταση στρες. Αλλαγή στην συμπεριφορά παρουσιαζόταν μόνο αμέσως
μετά την παύση της έκθεσης στην ακτινοβολία και αυτό ερμηνεύτηκε ως
προσπάθεια αντιμετώπισης της διαφοράς στο θερμικό φορτίο.
Πώς προκύπτουν αυτές οι επιδράσεις, δεν είναι γνωστό. Η αξιολόγηση
καθίσταται δύσκολη από το γεγονός ότι τα πειράματα κατά ένα μέρος δεν
ήταν δυνατόν να επαναληφθούν ή υπάρχουν αντιφατικά αποτελέσματα.
Χρειάζεται περαιτέρω έρευνα για να διαγνωσθούν ενδεχόμενες επιδράσεις
στην υγεία της υψίσυχνης ακτινοβολίας μικρής ισχύος, όπως αυτή που
χρησιμοποιείται στην κινητή τηλεφωνία. Οι μακροπρόθεσμες επιδράσεις της

ακτινοβολίας μικρής ισχύος δεν κατέστη δυνατόν ως σήμερα να ερευνηθούν
καθόλου. [2]

5.3.3 ΜΗ ΙΟΝΙΖΟΥΣΑ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΜΕ
ΜΕΓΑΛΟ ΜΗΚΟΣ ΚΥΜΑΤΟΣ
Στο τελευταίο τμήμα του μη-ιονίζοντος ηλεκτρομαγνητικού φάσματος
ανήκουν οι χαμηλές ραδιοσυχνότητες, τα μαγνητικά πεδία που παράγονται
από συστήματα ηλεκτρικής ενέργειας και τα στατικά πεδία.
Στατικά ηλεκτρικά και μαγνητικά πεδία υπάρχουν ως φυσικά φαινόμενα,
Αυτά δημιουργούνται από τις ηλεκτρικές φορτίσεις στις επιφάνειες, όπως για
παράδειγμα στα σύννεφα, όπου οι διαφορές ηλεκτρικών δυναμικών μπορούν
να υπερβούν τα κατώφλια των διηλεκτρικών αντοχών και να προκληθούν
αποφορτίσεις με αστραπές. Επίσης, στατικά μαγνητικά πεδία 20-70μΤ
υπάρχουν σε όλη την επιφάνεια της γης και σχετίζονται με τον
προσανατολισμό και την αποδημητική συμπεριφορά ορισμένων ζώων.
Η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων είναι εκτεθειμένη σε πολύ χαμηλή
πεδιακή ισχύ. Υπάρχουν, εν τούτοις, αρκετές περιοχές βιολογικής
αλληλεπίδρασης σε χαμηλά επίπεδα έκθεσης που μπορεί να έχουν
σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία και για τις οποίες οι γνώσεις μας είναι
περιορισμένες. Αυτή η πιθανότητα δεν μπορεί να αγνοηθεί και θα πρέπει να
ερευνηθεί περαιτέρω.
Στην έκθεση σε στατικά ηλεκτρικά πεδία οι κύριες συνέπειες προέρχονται
από την αντίληψη του πεδίου και από τις σπινθηρικές εκφορτίσεις με την
επαφή αντικειμένων με διαφορετικό ηλεκτρικό δυναμικό.

Όπως στα ηλεκτρικά πεδία, έτσι και οι βασικές επιδράσεις της έκθεσης σε
στατικά μαγνητικά πεδία, προέρχονται από τα αποτελέσματα που επιφέρουν
τα ηλεκτρικά πεδία που επάγονται εξ’ αιτίας της κίνησης μέσα στο πεδίο. Οι
επιδράσεις αυτές εξαρτώνται από το μέγεθος των πεδίων και είναι αμελητέες
στα επίπεδα της ακτινοβολίας που συνήθως δεχόμαστε καθημερινά.
Σύμφωνα με μελέτες ωστόσο, οξεία έκθεση σε υπερβολικά χαμηλής
συχνότητας ηλεκτρικά και μαγνητικά πεδία επαρκούς ισχύος πεδίου ή
πυκνότητας ροής θα καταλήξει στην αίσθηση έντονης επιφανειακής
φόρτισης (ηλεκτρικά πεδία μόνο) και στην επαγωγή τέτοιων
ηλεκτρικών δυναμικών και ρευμάτων στο σώμα, που μπορούν να
επιδράσουν σε ηλεκτρικά διεγέρσιμους ιστούς όπως τα νεύρα και οι
μύες. [11]
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

6. ΟΡΙΑ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΜΗ ΙΟΝΙΖΟΥΣΑΣ
ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ
Η καθιέρωση ορίων επικινδυνότητας για τη μη ιονίζουσα
ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία από τους σημαντικότερους διεθνείς
οργανισμούς και κράτη, είναι ίσως η πιο εμφανής παραδοχή της
διεθνούς επιστημονικής κοινότητας για τις επιπτώσεις στην υγεία του
ανθρώπου από την έκθεση σε αυτήν την ακτινοβολία. Το γεγονός ότι
μιλάμε για όρια επικινδυνότητας και όχι για όρια ασφαλείας, λογικά θα
κάνει πολλούς να αναρωτηθούν για το αν μια «δόση» ακτινοβολίας,
ιονίζουσας ή μη, δεν μπορεί να θεωρηθεί ασφαλής, όσο μικρή κι αν
είναι. Όπως θα φανεί και παρακάτω τα όρια επικινδυνότητας, που έχουν
καθιερωθεί έως τώρα, διαφέρουν ανάλογα με το κράτος ή τον επιστημονικό
οργανισμό. Η διαφορά οφείλεται στη διαφορετική εκτίμηση του μηχανισμού
επίδρασης της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας. Όσοι δέχονται μόνο τις
θερμικές επιδράσεις προτείνουν εντυπωσιακά χαμηλότερα όρια.

6.1 ΌΡΙΑ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΙΣ ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΜΟΝΟ
ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑΣ RF (30KHz – 300GHz)
Οι όποιες επιπτώσεις των ηλεκτρομαγνητικών πεδίων στην υγεία του
ανθρώπου εξαρτώνται από το βαθμό απορρόφησής τους από τους
διάφορους ιστούς του σώματος. Οι μηχανισμοί μεταφοράς ενέργειας από ένα
κύμα σ’ ένα ζωικό ιστό είναι οι εξής:

Διέγερση των ελεύθερων ηλεκτρονίων των ατόμων.

Εξαναγκασμένη πόλωση των ατόμων και μορίων των ιστών από το

ηλεκτρικό πεδίο του κύματος.

Ευθυγράμμιση των υπαρχόντων δίπολων ατόμων η μορίων με το

ηλεκτρικό πεδίο του κύματος.
Όλοι οι παραπάνω μηχανισμοί έχουν ως τελικό αποτέλεσμα την αύξηση της
θερμοκρασίας του ιστού.
Για τη μελέτη των επιδράσεων των ηλεκτρομαγνητικών πεδίων στους ιστούς
εισήχθη το μέγεθος Ειδικός Ρυθμός Απορρόφησης (SAR - Specific
Absorption Rate), όπως έχει ήδη αναφερθεί και προηγουμένως στο κεφάλαιο
3. Ο SAR είναι το μέτρο της απορροφούμενης, από έναν οργανισμό,
ενέργειας και ορίζεται ως το ποσό της κυματικής ενέργειας που απορροφά η
μονάδα μάζας ενός ιστού στη μονάδα του χρόνου. Συνήθως εκφράζεται σε
Watts ανά Kg (W/Kg). Ο SAR είναι διαφορετικός για το κάθε είδος ιστού και
εξαρτάται επίσης από τη συχνότητα του κύματος και τον προσανατολισμό
του σώματος σε σχέση με τη διεύθυνση του ηλεκτρικού, Ε, και του
μαγνητικού, Β, πεδίου κύματος. Διακρίνονται οι εξής τρεις περιπτώσεις:

1.

Προσανατολισμός Ẽ του σώματος, όταν το κύμα πέφτει με το

ηλεκτρικό πεδίο παράλληλο με το μεγάλο άξονα του σώματος (που συνδέει
την κεφαλή με τα πόδια, όπως στο σχήμα 6.1).
2.

Προσανατολισμός Β του σώματος όταν το κύμα προσεγγίζει με το

μαγνητικό πεδίο παράλληλο με το μεγάλο άξονα του σώματος, και
3.

Προσανατολισμός Κ του σώματος, όταν η διεύθυνση διάδοσης του

κύματος είναι παράλληλη με το μεγάλο άξονα του σώματος.

Σχήμα 6.1 Καθορισμός των δυνατών προσανατολισμών του ανθρώπινου
σώματος σε σχέση με τα πεδία Ε, Β και τη διεύθυνση διάδοσης επίπεδου
ηλεκτρομαγνητικού κύματος.
Θεωρητικές μελέτες αλλά και πειράματα σε ανθρώπους έδειξαν ότι ο
SAR παίρνει τη μέγιστη τιμή του όταν ο μεγάλος άξονας του σώματος
είναι παράλληλος προς το Ε (προσανατολισμός Ε) και έχει μήκος
(ύψος ανθρώπου) ίσο με τα 4/10 του μήκους κύματος της ακτινοβολίας.
Έτσι ένας άνθρωπος βάρους π.χ. 70 κιλά και ύψους 1,75μ εκτεθειμένος
σε επίπεδο κύμα με προσανατολισμό Ε, θα απορροφά μέγιστη
ενέργεια στη συχνότητα των 70MHz, εφόσον βρίσκεται μετέωρος ή πατάει
σε απόλυτα μονωμένο έδαφος. Αν πατάει σε αγώγιμο έδαφος (κατά
συνέπεια μεταβάλλεται το «ενεργό» μήκος του μεγάλου άξονα), η
συχνότητα μέγιστου SAR μειώνεται στα 35MHz. Για ένα ζωικό ιστό
πυκνότητας ρ (gr/cm3) και ειδικής θερμότητας C (cal/gr.grad), ο SAR

υπολογίζεται, για μια ορισμένη συχνότητα και προσανατολισμό, από
τη σχέση:
SAR = 4,166 ρ C ΔT/Δt (Watts/cm3)
αφού μετρηθεί ο χρόνος ακτινοβόλησης Δt (sec) και η αύξηση της
θερμοκρασίας του ιστού ΔT σε βαθμούς Κελσίου (grad).

Στο σχήμα 6.2 φαίνεται ο μέσος SAR για γειωμένο ενήλικα και παιδιά
διαφόρων ηλικιών, σα συνάρτηση της συχνότητας. Στο ίδιο σχήμα φαίνονται
και τα όρια μέγιστης δυνατής απορρόφησης κυματικής ενέργειας για όλα τα
ανθρώπινα μεγέθη (προσανατολισμός Ε). Στο σχήμα 6.3 φαίνεται η
κατανομή της απορροφούμενης κυματικής ισχύος στις διάφορες περιοχές
μετέωρου ανθρώπινου σώματος. Οι αριθμοί εκφράζουν το σχετικό ΕΡΑ του
τοπικού ιστού ως προς το μέσο ΕΡΑ ολόκληρου του ανθρώπινου σώματος.
Για παράδειγμα, ο αριθμός 5,087 του λαιμού, σημαίνει ότι ο τοπικός ρυθμός
απορρόφησης κυματικής ενέργειας είναι πάνω από 5 φορές μεγαλύτερος
από το μέσο όρο ολόκληρου του σώματος. Οι μετρήσεις έγιναν για
πυκνότητα ισχύος 10mW/cm3 και μήκος κύματος λ, τέτοιο ώστε (L/λ) = 0,417,
όπου L το ύψος (μήκος του μεγάλου άξονα) του σώματος και για
προσανατολισμό Ε.

Σχήμα 6.2 Μέσος Ειδικός Ρυθμός Απορρόφησης (ΕΡΑ), για ενήλικα
γειωμένο, παιδί 2 χρονών γειωμένο, παιδί 1χρόνου μετέωρο και νήπιο
μετέωρο σα συνάρτηση της συχνότητας. Φαίνονται επίσης τα όρια μέγιστης
δυνατής απορρόφησης κυματικής ενέργειας για όλα τα ανθρώπινα μεγέθη.

Σχήμα 6.3 Κατανομή της απορροφούμενης κυματικής ισχύος στους
διάφορους ιστούς μετέωρου ανθρώπινου σώματος. Οι αριθμοί εκφράζουν
τον σχετικό Ειδικό Ρυθμό Απορρόφησης (ΕΡΑ) του τοπικού ιστού ως
προς τον μέσο ΕΡΑ ολόκληρου του σώματος. Ο αριθμός π.χ. 5,087 του
λαιμού, σημαίνει ότι ο τοπικός ΕΡΑ είναι πάνω από 5 φορές
μεγαλύτερος από το μέσο όρο ολόκληρου του σώματος. Οι μετρήσεις
έγιναν για πυκνότητα ισχύος 10mW/cm2 και μήκος κύματος λ, τέτοιο ώστε
(L/λ)=0,417 όπου L το μήκος του μεγάλου άξονα (ύψος) του σώματος και
προσανατολισμό Ε.
Συμπεράσματα:

1.
Το ανθρώπινο σώμα απορροφά την κυματική ενέργεια κατά τρόπο
εκλεκτικό, διαφορετικό δηλαδή για κάθε συχνότητα και είδος ιστού.
Μέγιστη δεκτικότητα κατά συχνότητα (συντονισμός), εμφανίζεται στην
περιοχή από 30ΜHz έως 300ΜHz, όπου ο SAR παίρνει τις μέγιστες τιμές
του. Η φύση δηλαδή μας επεφύλαξε μια δυσάρεστη έκπληξη: το σώμα
μας απορροφά περισσότερο ακριβώς τις συχνότητες που
χρησιμοποιούμε στη ραδιοφωνία και τηλεόραση (FM, VHF).

2.

Μέγιστη απορρόφηση, ανά είδος ιστού, εμφανίζουν σημεία του
σώματος, όπως ο λαιμός, τα πόδια, οι αγκώνες και η κοιλιακή χώρα,
όπου ο τοπικός SAR παίρνει τιμές πολύ μεγαλύτερες (έως και 10
φορές) από το μέσο SAR ολόκληρου του σώματος. Συνεπώς τα σημεία
αυτά πρέπει να εκτίθενται όσο γίνεται λιγότερο στην κυματική ενέργεια.
Οι θερμορυθμιστικοί μηχανισμοί του ανθρωπίνου σώματος «αντέχουν» μέχρι
ένα ρυθμό απορρόφησης 4W/Kg, αποτρέποντας μέχρι το όριο αυτό
οποιαδήποτε αισθητή αύξηση της θερμοκρασίας του οργανισμού.
Επιβάλλοντας και μια ανοχή, για λόγους «διπλής ασφάλειας», μιας τάξης
μεγέθους (10 φορές κάτω), το κριτήριο του καθορισμού ορίων
επικινδυνότητας, με βάση τους θερμικούς μόνο μηχανισμούς, διαμορφώθηκε
για τους εργαζόμενους από τους Δυτικούς Διεθνείς Οργανισμούς ως εξής: Ο
μέγιστος επιτρεπόμενος ρυθμός απορρόφησης κυματικής ενέργειας δεν
πρέπει να υπερβαίνει τα 0,4W/Kg, αθροιζόμενη κατά μέσο όρο μέσα σε
οποιαδήποτε 6 λεπτά του εικοσιτετραώρου και για ολόσωμη έκθεση.
Το κριτήριο αυτό διαμορφώθηκε με την προϋπόθεση ότι οι εργαζόμενοι σε
ηλεκτρομαγνητικά βεβαρυμμένους χώρους είναι ενήμεροι των κινδύνων,
λαμβάνουν μέτρα ασφαλείας και εκτίθενται μόνο για ένα οκτάωρο. Επειδή ο
γενικός πληθυσμός εκτίθεται σε 24ωρη βάση και δεν είναι ενημερωμένος
ώστε να λαμβάνει μέτρα ασφαλείας, η μέγιστη επιτρεπόμενη τιμή του ρυθμού
απορρόφησης, για το γενικό πληθυσμό, ορίστηκε 5 φορές μικρότερη,
δηλαδή 0,08W/Kg.
Τα κριτήρια αυτά αποτελούν, με κάποιες παρεκκλίσεις, τη βάση των ορίων
επικινδυνότητας στις ραδιοσυχνότητες που καθόρισαν οι παρακάτω διεθνείς
οργανισμοί:

Όρια επικινδυνότητας της IRPA

Τα όρια αυτά θεωρούνται τα πλέον έγκυρα στη Δύση και ακολουθούνται από
πολλές χώρες και οργανισμούς. Καθιερώθηκαν από την επιτροπή μη
ιονίζουσας ακτινοβολίας (International Non-Ionizing Radiation Committee
INIRC) της Διεθνούς Εταιρίας Ακτινοπροστασίας (International Radiation
Protection Association, IRPA) σε συνεργασία με το τμήμα περιβαλλοντικής
υγείας της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (World Health Organization,
WHO), με την επιχορήγηση του ΟΗΕ (United Nations Environmental
Program, UNEP). Στον κάθετο άξονα του σχήματος 6.4 σημειώνεται η
μέγιστη επιτρεπόμενη πυκνότητα ισχύος για τους εργαζόμενους και το γενικό
πληθυσμό, σε κάθε ραδιοσυχνότητα από 100KHz μέχρι 100GHz. Είναι
εντυπωσιακό το βύθισμα των καμπύλων στην περιοχή συχνοτήτων από
10MHz μέχρι 300MHz, όπου η μέγιστη επιτρεπόμενη πυκνότητα ισχύος είναι
1mW/cm2 για τους εργαζόμενους και 0,2mW/cm2 για το γενικό πληθυσμό
(πλέον επικίνδυνη περιοχή συχνοτήτων). Για κάθε μέγιστη επιτρεπόμενη τιμή
της πυκνότητας ισχύος, είναι εύκολος ο υπολογισμός της αντίστοιχης
μέγιστης επιτρεπόμενης τιμής του ηλεκτρικού ή του μαγνητικού πεδίου, από
τις σχέσεις P = E2/377 και (E/H) = 377. Π.χ. για τη μέγιστη επιτρεπόμενη
πυκνότητα ισχύος 0,2mW/cm2, στην περιοχή 10 - 300MHz, οι αντίστοιχες
τιμές των Ε και Η, προκύπτουν ίσες με 27,5V/m και 0,073Α/m αντίστοιχα, για
επίπεδο κύμα πάντα. Τα όρια δημοσιεύθηκαν και περιγράφονται στο
παράρτημα 1.

Σχήμα 6.4 Όρια επικινδυνότητας της IRPA στην περιοχή των
ραδιοσυχνοτήτων για τους εργαζόμενους και το γενικό πληθυσμό.

Όρια επικινδυνότητας του ANSI

Είναι τα όρια του Αμερικανικού Ινστιτούτου Εθνικών Ορίων (American
National Standards Institute), του επίσημου δηλαδή οργάνου της
κυβέρνησης των ΗΠΑ. Τα όρια αυτά προέκυψαν με την υιοθέτηση, το 1992,
από το ANSI των ορίων που καθιέρωσε η μεγαλύτερη παγκοσμίως
επιστημονική ένωση IEEE (Institute of Electrical and Electronic Engineers) με
την οδηγία IEEE C 95.1-1991 που αναλυτικά παρουσιάζεται στο παράρτημα
2. Τα όρια αυτά φαίνονται στα σχήματα 6.5 και 6.6 για τους εργαζόμενους και
για το γενικό πληθυσμό αντίστοιχα. Όπως φαίνεται, μέχρι τη συχνότητα των
100MHz, τα όρια δίνονται αποκλειστικά σε τιμές έντασης του ηλεκτρικού και
του μαγνητικού πεδίου. Από 300MHz έως 300GHz τα όρια δίνονται
αποκλειστικά σε τιμές πυκνότητας ισχύος. Τέλος στην περιοχή 100 300MHz, τα όρια δίνονται και με τους δύο τρόπους. Για τον ακριβέστερο
υπολογισμό του ορίου επικινδυνότητας σε κάθε συχνότητα, σε κάθε τμήμα
των καμπύλων, σημειώνεται και η σχέση υπολογισμού του. Για παράδειγμα,
στο σχήμα 6.5 βλέπουμε, ότι το επαγγελματικό όριο έκθεσης σε μαγνητικό
πεδίο συχνότητας από 100KHz μέχρι 100ΜHz δίνεται από τον τύπο
(16,3/f)Α/m, όπου η συχνότητα f εισάγεται σε MHz. Έτσι, για συχνότητα
10MHz, το όριο προκύπτει ίσο με (16,3/10) = 1,63Α/m.

Σχήμα 6.5 Όρια επικινδυνότητας της ANSI (IEEE C95.1-1991) για τους
εργαζόμενους στην περιοχή ραδιοσυχνοτήτων.

Σχήμα 6.6 Όρια επικινδυνότητας της ANSI (IEEE C95.1-1991) για το γενικό
πληθυσμό στην περιοχή ραδιοσυχνοτήτων.

Όρια επικινδυνότητας της Ευρωπαϊκής ένωσης

Η ευρωπαϊκή επιτροπή ηλεκτρονικής τυποποίησης CELENEC (Comité
Européen de Normalisation Electrotechnique) ενέκρινε στις 30/11/94 το
πειραματικό ευρωπαϊκό πρότυπο ENV 50166-2 για την έκθεση ανθρώπων
σε ηλεκτρομαγνητικά πεδία συχνοτήτων 10KHz – 300GHz. Εν τω μεταξύ,
αυτό έχει την ισχύ ελληνικού προτύπου.
Στα σχήματα 6.7 και 6.8 περιγράφονται σχηματικά τα όρια επικινδυνότητας
της Ευρωπαϊκής ένωσης για τους εργαζόμενους και το γενικό πληθυσμό
αντίστοιχα, για συνεχή έκθεση. Για έκθεση σε πολλαπλές πηγές ισχύουν οι
σχέσεις του παραρτήματος 2.

Σχήμα 6.7 Όρια επικινδυνότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τους
εργαζόμενους στην περιοχή των ραδιοσυχνοτήτων (10KHz – 300 GHz). Τα
όρια δίνονται σε τιμές έντασης του ηλεκτρικού και του μαγνητικού πεδίου,
αλλά και σε τιμές πυκνότητας ισχύος.

Σχήμα 6.8 Όρια επικινδυνότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον γενικό
πληθυσμό στην περιοχή των ραδιοσυχνοτήτων (10KHz – 300 GHz). Τα όρια
δίνονται σε τιμές έντασης του ηλεκτρικού και του μαγνητικού πεδίου, αλλά και
σε τιμές πυκνότητας ισχύος.

6.2 ΟΡΙΑ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΘΕΡΜΙΚΕΣ
ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ –
ΣΥΧΝΟΤΗΤΑΣ RF (30KHz - 300GHz)
Είναι τα όρια που είχαν καθιερωθεί από την πρώην Σοβιετική Ένωση
και τα κράτη του πρώην συμφώνου της Βαρσοβίας (Ανατολικά κράτη)
και ισχύουν και σήμερα στις χώρες αυτές, όπου διατηρείται η πίστη στους
αθερμικούς μηχανισμούς επίδρασης της ηλεκτρομαγνητικής
ακτινοβολίας. Τα όρια αυτά φαίνονται στο σχήμα 6.9. Είναι φανερή η
αυστηρότητα των ορίων αυτών, αφού είναι μέχρι και διακόσιες φορές
μικρότερα από εκείνα των δυτικών χωρών (IRPA και ANSI) για το γενικό
πληθυσμό.

Σχήμα 6.9 Όρια επικινδυνότητας των Ανατολικών Χωρών (πρώην
Σοβιετική Ένωση) για εργαζόμενους και γενικό πληθυσμό στις
συχνότητες 100KHz – 10GHz.

6.3 ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΟΡΙΩΝ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ
ΤΙΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΕΣ RF (30KHz - 300GHz)

Η σύγκριση των ορίων επικινδυνότητας που προαναφέρθηκαν, γίνεται στα
σχήματα 6.10 (επαγγελματικά) και 6.11 (γενικός πληθυσμός), όπου
περιλαμβάνονται τα όρια IRPA, ANSI, Ευρωπαϊκής Ένωσης, Ανατολικών
χωρών και ΝΑΤΟ.

Σχήμα 6.10 Συγκριτική παρουσίαση των ορίων επικινδυνότητας
ακτινοβολίας ραδιοσυχνοτήτων για τους εργαζόμενους, όπως
καθιερώθηκαν από την Ε.Ε., IRPA, ANSI, ανατολικές χώρες και ΝΑΤΟ.
Είναι φανερή η αυστηρότητα των ορίων των ανατολικών χωρών (πρώην
ΕΣΣΔ).

Σχήμα 6.11 Συγκριτική παρουσίαση των ορίων επικινδυνότητας
ακτινοβολίας ραδιοσυχνοτήτων για το γενικό πληθυσμό, όπως
καθιερώθηκαν από την Ε.Ε., IRPA, ANSI και ανατολικές χώρες (πρώην
ΕΣΣΔ). Είναι φανερή η αυστηρότητα των ορίων των τελευταίων.

6.4 ΟΡΙΑ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ
ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ (50Hz)
Στις χαμηλές συχνότητες επικρατεί εκείνη των 50Hz, στην οποία γίνεται η
διανομή ηλεκτρικής ενέργειας, (δίκτυο ΔΕΗ). Ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία
στη συχνότητα αυτή, εκπέμπεται από τις κάθε είδους οικιακές ηλεκτρικές
συσκευές, τα καλώδια που στηρίζονται στις κολώνες (γειτονιά) και στους

πυλώνες (εξοχή συνήθως) της ΔΕΗ, και της κάθε είδους ηλεκτροκίνητες
μηχανές της βιομηχανίας. Είναι δηλαδή η συχνότητα μέσα στην οποία ζούμε
καθημερινά.

Στη χαμηλή (ELF) συχνότητα των 50Hz, τα δύο πεδία Ε και Β είναι ασύνδετα,
επομένως πρέπει να μετρηθούν κι τα δύο και να συγκριθούν με τα όρια
επικινδυνότητας:

Της IRPA

Του

Ευρωπαϊκού

πειραματικού

προτύπου

ENV.50166-1

της

CENELEC για το μαγνητικό και ηλεκτρικό πεδίο. Τα όρια αυτά περιγράφονται
στον πίνακα 6.1. Για το μαγνητικό πεδίο Β, τα όρια δίνονται τόσο σε μΤ όσο
και σε mG, για να είναι δυνατή η σύνδεση τόσο με τα προηγούμενα, όσο και
με τις τιμές επιβάρυνσης που θα ακολουθήσουν.
Πίνακας 6.1 Όρια επικινδυνότητας ηλεκτρικού και μαγνητικού πεδίου για τους
εργαζόμενους και το γενικό πληθυσμό στα 50Hz (δίκτυο ΔΕΗ) σύμφωνα με
την IRPA και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

6.5 ΣΤΑΤΙΚΑ ΠΕΔΙΑ

Σε όλα τα προηγούμενα κεφάλαια μελετήθηκαν οι βιολογικές επιδράσεις
ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων. Η έρευνα των επιδράσεων μη
εναλλασσόμενων ηλεκτρικών και μαγνητικών πεδίων ή στατικών πεδίων
(όπου η ένταση των πεδίων αυτών διατηρείται χρονικά σταθερή) είναι πολύ

περιορισμένη. Τέτοια πεδία απαντώνται σπάνια, σε περιβάλλον μαγνητών,
σε ερευνητικούς χώρους με διατάξεις NMR (Nuclear Magnetic Resonance)
και κυρίως σε εργοστάσια παραγωγής αλουμινίου με ηλεκτρόλυση. Για τα
στατικά αυτά μαγνητικά πεδία (διότι στατικά ηλεκτρικά πεδία δεν απαντώνται)
ισχύουν τα όρια επικινδυνότητας του πίνακα 6.2. Όπως φαίνεται στον
πίνακα αυτό, τα όρια που καθιέρωσε η Ευρωπαϊκή Ένωση (ENV.501661, CENELEC) είναι υψηλότατα. Σύμφωνα με το σκεπτικό της
Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όταν οι εργαζόμενοι εκτίθενται σε στατικά
μαγνητικά πεδία πάνω από 2Τ (ή 20.000Gauss), υπάρχει πιθανότητα
ιλίγγου, ναυτίας, καρδιακής αρρυθμίας και μειωμένης νοητικής
λειτουργίας. Για συνεχή, ολική σωματική έκθεση κατά τη διάρκεια του
οκταώρου, το όριο επικινδυνότητας τίθεται στα 0,2Τ (ή 2.000Gauss), ενώ για
το γενικό πληθυσμό, στα 0,04Τ (ή 400Gauss).
Πρέπει εδώ να αναφερθεί σε μια πρόσφατη μελέτη παρατηρήθηκαν
αιφνίδιοι θάνατοι επιληπτικών από τοπικές ξαφνικές μεταβολές του
γήινου μαγνητικού πεδίου, της τάξης των μόλις 50nT (ή 0,5mGauss)!
Πίνακας 6.2 Όρια επικινδυνότητας για στατικά μαγνητικά πεδία.
Επιστημονικός

Όριο επικινδυνότητας

Οργανισμός ή κράτος

για στατικά μαγνητικά

Ευρωπαϊκή ένωση

πεδία (εργαζόμενοι)
2.000 Gauss

A.C.G.I.H. (1)

600 Gauss

N.R.P.B. (2)

2.000 Gauss

S.L.A.C. (3)

200 Gauss

U.S.S.R. (4)

300 Gauss

1.

American Conference of Governmental Industrial Hygienists (ΗΠΑ)

2.

National Radiation Protection Board (Μ. Βρετανία)

3.

Stanford Linear Accelerator Center (ΗΠΑ)

4.

Πρώην Σοβιετική Ένωση. [9]

7. ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ
ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΚΑΙ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ
Στην Ελλάδα, η μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας υψηλής τάσης 380KVolts
γίνεται από το δίκτυο της ΔΕΗ, το οποίο απεικονίζεται παραστατικά στο
σχήμα 7.1, με τους γνωστούς πυλώνες που συναντά κανείς στην εξοχή αλλά
και στις μεγαλουπόλεις.

Σχήμα 7.1 Εικονική παράσταση δύο πυλώνων υψηλής τάσης (380.000V) της
ΔΕΗ. Στο μέσον Μ της απόστασής τους και σε ύψος μισού μέτρου από το
έδαφος, το ηλεκτρικό πεδίο παίρνει τιμές από 4KV/m μέχρι 30KV/m, είναι
δηλαδή ίσο ή μεγαλύτερο από το όριο επικινδυνότητας. Στο ίδιο σημείο, το
μαγνητικό πεδίο κυμαίνεται μεταξύ 10 και 150mG είναι δηλαδή πολύ
μικρότερο από το όριο επικινδυνότητας, μεγαλύτερο όμως από το όριο
ασφαλείας (επιτροπή NCRP). Στη βάση των πυλώνων (σημεία Α και Γ) τα
πεδία έχουν τιμές ελαφρά μικρότερες από εκείνες του σημείου Μ. Καθώς
απομακρύνεται κανείς από τις γραμμές, στη μεσοκάθετο (ΜΟ) επί της ευθείας

που συνδέει δύο πυλώνες και σε ύψος μισού μέτρου από το έδαφος, τα
πεδία μεταβάλλονται όπως δείχνουν τα σχήματα 7.2 και 7.3.
Στο μέσον, Μ, της απόστασης ΑΜΓ δύο πυλώνων, το ύψος των αγωγών από
το έδαφος παίρνει τη μικρότερη τιμή του και οι πεδιακές εντάσεις Ε και Β επί
του εδάφους γίνονται μέγιστες:

Το ηλεκτρικό πεδίο, Ε.
Όπως έδειξαν οι μετρήσεις που πραγματοποιήθηκαν σε ένα μεγάλο πλήθος
(ξεχωριστών) γραμμών υψηλής τάσης (όργανο μέτρησης HI-3604 ELF
FIELD METER, HOLADAY) αλλά και η εθνική και διεθνής βιβλιογραφία, το
ηλεκτρικό πεδίο στο έδαφος και στο μέσο της απόστασης μεταξύ δύο
πυλώνων παίρνει τιμές από 4KV/m μέχρι 30KV/m, ανάλογα με το ύψος των
γραμμών από το έδαφος, τη στιγμιαία τιμή της τάσης και τη διάταξη των
φάσεων. Οι τιμές αυτές είναι ίσες ή μεγαλύτερες από το όριο επικινδυνότητας
της Δύσης (Πίνακας 6.1) και χιλιάδες φορές μεγαλύτερες από το όριο
ασφαλείας (επιτροπή NCRP).
Στη βάση των πυλώνων, δηλαδή στα σημεία Α και Γ, το ηλεκτρικό πεδίο
κυμαίνεται μεταξύ 2 και 4KV/m.

Το μαγνητικό πεδίο Β.
Στο έδαφος και στο μέσο μεταξύ δύο πυλώνων, το πεδίο Β κυμαίνεται μεταξύ
10 και 150mG, ανάλογα με την ένταση του ρεύματος που μεταφέρουν οι
γραμμές, το ύψος τους από το έδαφος και τη διάταξη των φάσεων. Οι τιμές
αυτές είναι πολύ μικρότερες από το όριο επικινδυνότητας για τα 50Hz
(Πίνακας 6.1), μεγαλύτερες όμως από το όριο ασφάλειας των 2mG
(επιτροπή NCRP). Στη βάση των πυλώνων (σημεία Α και Γ), το μαγνητικό
πεδίο κυμαίνεται μεταξύ 6 και 60mG. Τα αποτελέσματα των μετρήσεων
αυτών είναι απόλυτα σύμφωνα με εκείνα της διεθνούς αλλά και της ελληνικής
βιβλιογραφίας (Πρακτικά ημερίδας ΤΕΕ Μάιος 1993).
Εκατέρωθεν της γραμμής ΑΜΓ που συνδέει δύο πυλώνες, οι πεδιακές
εντάσεις Ε και Β μεταβάλλονται όπως δείχνουν τα σχήματα 7.2 και 7.3. Οι
μετρήσεις έγιναν στη μεσοκάθετο ΜΟ επί της ευθείας ΑΜΓ και σε ύψος μισού
μέτρου από την επιφάνεια του εδάφους:
Σχήμα 7.2: Το ηλεκτρικό πεδίο Ε αυξάνει αρχικά, καθώς απομακρύνεται
κανείς από τις γραμμές και εμφανίζει ένα ακόμα μέγιστο σε απόσταση
περίπου 20m. Μετά την απόσταση αυτή το Ε μικραίνει με γρήγορους
ρυθμούς για να γίνει μικρότερο από το όριο επικινδυνότητας σε αποστάσεις
μεγαλύτερες των 30m περίπου. Όπως εξηγήθηκε πιο πάνω, οι μέγιστες
αυτές τιμές του Ε κάτω ακριβώς από τις γραμμές (x=0) και σε απόσταση
(x=20m) κυμαίνονται ανάλογα με το ύψος των γραμμών από το έδαφος, τη
στιγμιαία τιμή της τάσης και τη διάταξη των φάσεων, είναι όμως μεγαλύτερες

ή πλησιάζουν πολύ τα όρια επικινδυνότητας για το γενικό πληθυσμό και για
24ωρη έκθεση. Η τιμή του Ε γίνεται μικρότερη από το όριο ασφάλειας σε
αποστάσεις μεγαλύτερες των 200m σε κάθε περίπτωση.

Σχήμα 7.2 Ένταση του ηλεκτρικού πεδίου στις διάφορες αποστάσεις από
γραμμές υψηλής τάσης (380.000V) της ΔΕΗ (πυλώνες). Οι μετρήσεις έγιναν
πάνω στη μεσοκάθετο επί της ευθείας που συνδέει δύο πυλώνες και σε ύψος
μισού μέτρου από το έδαφος (σχήμα 7.1). Οι τιμές του ηλεκτρικού πεδίου
ακριβώς κάτω από τις γραμμές (x=0) και σε απόσταση x=20m επί της
μεσοκαθέτου, εξαρτώνται από τη στιγμιαία τιμή της τάσης, το ύψος των
γραμμών από το έδαφος και τη διάταξη των φάσεων. Κυμαίνονται πάντως
μεταξύ 4KV/m και 30KV/m και συνεπώς είναι ίσες ή μεγαλύτερες από τα όρια
επικινδυνότητας (η καμπύλη του σχήματος είναι η πλέον τυπική). Σε
απόσταση 50m από τις γραμμές το ηλεκτρικό πεδίο έχει αποσβέσει
σημαντικά, γίνεται όμως μικρότερο από το όριο ασφαλείας των 10V/m μόνο
πέραν των 200m, για όλες τις περιπτώσεις.
Σχήμα 7.3: Το μαγνητικό πεδίο Β μικραίνει όπως απομακρύνεται κανείς από
τις γραμμές. Είναι σε όλες τις περιπτώσεις, μικρότερο από το όριο
επικινδυνότητας. Οι μέγιστες τιμές του, κάτω ακριβώς από τις γραμμές (x=0),
κυμαίνονται από 10 έως 150mG ανάλογα με την ένταση του ρεύματος, το
ύψος των γραμμών από το έδαφος και τη διάταξη των φάσεων. Σε κάθε
περίπτωση, το μαγνητικό πεδίο γίνεται μικρότερο από το όριο ασφάλειας των
2mG σε αποστάσεις μεγαλύτερες των 200m.

Σχήμα 7.3 Ένταση του μαγνητικού πεδίου σε διάφορες αποστάσεις από
γραμμές υψηλής τάσης (380.000V) της ΔΕΗ (πυλώνες). Οι μετρήσεις έγιναν
στη μεσοκάθετο επί της ευθείας που συνδέει δύο πυλώνες και σε ύψος μισού
μέτρου από το έδαφος (σχήμα 7.1). Στο σχήμα εικονίζεται η πλέον τυπική
περίπτωση. Η τιμή της έντασης του μαγνητικού πεδίου ακριβώς κάτω από τις
γραμμές (x=0), κυμαίνεται μεταξύ 10-150mG, ανάλογα με την ένταση του
ρεύματος, το ύψος των γραμμών από το έδαφος και τη διάταξη των φάσεων.
Είναι πάντα μικρότερη από το όριο επικινδυνότητας και γίνεται μικρότερη από
το όριο ασφαλείας των 2mG πέρα από την απόσταση των 200m, για κάθε
περίπτωση.
Το γενικό συμπέρασμα είναι ότι κάτω από τις γραμμές υψηλής τάσης της
ΔΕΗ (380.000V) και δίπλα τους, μέχρι την απόσταση των 30m περίπου, η
έκθεση υπερβαίνει ή πλησιάζει πολύ τα όρια επικινδυνότητας της Δύσης.
Ασφαλής μπορεί να θεωρηθεί μια απόσταση μεγαλύτερη των 200m.
Όσον αφορά στους υποσταθμούς της ΔΕΗ, 15KV/0,4KV και εντάσεων
10,4Α/390Α, οι τιμές του μαγνητικού πεδίου σε αποστάσεις 0-1m κυμαίνονται
μεταξύ 20mG και 7000mG αντίστοιχα. (πρακτικά ημερίδας ΤΕΕ, Μάιος

1993). Η έκθεση αυτή αφορά κυρίως τους ηλεκτρολόγους της ΔΕΗ και
πρέπει να συγκριθεί με τα όρια του Πίνακα 6.1 (κεφάλαιο 6) για οκτάωρη και
σύντομη έκθεση.

7.1 ΜΕΡΙΚΟΙ ΠΡΟΣΘΕΤΟΙ ΠΙΘΑΝΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ
ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΩΝ ΠΕΔΙΩΝ ΑΠΟ
ΓΡΑΜΜΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΥΨΗΛΗΣ ΤΑΣΗΣ.

Συσσώρευση κοσμικής ακτινοβολίας κατά μήκος των αγωγών
υψηλής τάσης.
Η μη ιονίζουσα ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία καλύπτει τις συχνότητες μέχρι
και του ορατού φωτός. Από το υπεριώδες και πέρα, η ακτινοβολία είναι
ιονίζουσα και είναι γνωστή στο ευρύτερο κοινό ως ραδιενέργεια. Είναι
σωματιδιακής κυρίως υφής και κάθε άνθρωπος κατά τη διάρκεια της ζωής
του δέχεται μια δόση φυσικής ραδιενέργειας (περίπου 50mrem το χρόνο)
που οφείλεται:
1.
γης

σε ουρανιούχα και φθοριούχα πετρώματα του φλοιού της

2.

σε σωματίδια εξαιρετικά μεγάλης ενέργειας από supernova
και συγκρούσεις γαλαξιών που έγιναν πριν εκατομμύρια χρόνια και που
ταξιδεύουν ακόμη στο σύμπαν.

3.

σε κάθε είδους σωματίδια που εκπέμπει ο ήλιος, που
«προσφέρουν» στον άνθρωπο το 1/3 της ολικής φυσικής δόσης
ραδιενέργειας. Η ακτινοβολία αυτή αλλάζει κατά τη διάρκεια των ηλιακών
κύκλων 11ετούς διάρκειας και παίρνει μέγιστες τιμές κατά τις εκλάμψεις του
ήλιου. Τελευταία έκλαμψη έγινε το 1989-1990.
(Μια πρόσθετη πυγή, «φυσικής» πλέον ραδιενέργειας, είναι κι εκείνη που
εκλύθηκε από το Chernobyl που συμβάλει κατά 1% στην ολική δόση που
δέχεται ο άνθρωπος).
Από τα σωματίδια που εκπέμπει ο ήλιος (σχήμα 7.4), μερικά κατευθύνονται
κατευθείαν προς τη γη (τροχιά ΗΓ). Από εκείνα που περνάνε από την
ατμόσφαιρα της γης χωρίς να κατευθύνονται σε αυτήν, άλλα μεν έχουν
υψηλή ενέργεια και συνεχίζουν την πορεία τους ανεπηρέαστα (τροχιά αβ),
όσα όμως έχουν χαμηλή ενέργεια (τροχιά γδζ), έλκονται από το μαγνητικό
πεδίο της γης και την προσεγγίζουν κυρίως στους πόλους, όπου
δημιουργούν, με ιονισμούς και επανασυνδέσεις μορίων της ατμόσφαιρας, το
Βόρειο και Νότιο Σέλας.

Το φαινόμενο αυτό ερευνήθηκε από το τμήμα του βορείου σέλας της
βρετανικής αστρονομικής εταιρίας, κατά τη διάρκεια της μεγάλης ηλιακής
έκλαμψης του 1989-1990. Αντί του συνήθους μετρητή ραδιενέργειας Geiger
με κατακόρυφο άξονα, χρησιμοποιήθηκε Geiger οριζόντιου άξονα. Με τον
άξονα αυτό κατά τη διεύθυνση ανατολής δύσης, δεν παρατηρήθηκε παρά η
συνήθης διακύμανση 2%. Όταν όμως ο άξονας στράφηκε κατά τη διεύθυνση
του μαγνητικού βορρά – νότου, αμέσως σημειώθηκε αύξηση της
ραδιενέργειας (χαμηλής ενέργειας σωματιδίων πάνω από 50%). Η
επιβεβαίωση του φαινόμενου οδήγησε τους επιστήμονες στη σκέψη ότι,
ίσως, και το μαγνητικό πεδίο γύρω από γραμμές ηλεκτρικού ρεύματος να
εκτρέπει και να συγκεντρώνει τα (βιολογικά καταστροφικά) σωματίδια
χαμηλής ενέργειας κατά μήκος των γραμμών. Μια πρώτη απόπειρα
πειραματικής επαλήθευσης του φαινόμενου έγινε από το Hopwood και τα
αποτελέσματά της φαίνονται στο σχήμα 7.5. Οι μετρήσεις έγιναν για γραμμή
χαμηλής τάσης, μόλις 6KV (τριφασική). Δύο μέτρα πέραν της γραμμής, η
ραδιενέργεια χαμηλής ενέργειας αυξάνει πάνω από τα συνήθη επίπεδα
(μακριά από τη γραμμή) και γίνεται μέγιστη στα 4m για άξονα μετρητή Geiger
παράλληλο στη γραμμή, και στα 8m όταν ο άξονας είναι κάθετος πάνω στη
γραμμή.
Το φαινόμενο είναι ενδιαφέρον επιστημονικά και πρέπει να ερευνηθεί
συστηματικότερα. Είναι λογικό να αναμένεται πολύ μεγαλύτερη
συγκέντρωση ραδιενέργειας σε γραμμή 380KV και μέγιστη
συγκέντρωση κατά τις εκλάμψεις. Είναι πλέον θεμελιωμένο
επιστημονικά, ότι όρια ασφάλειας για τη ραδιενέργεια δεν υπάρχουν
(και ίσως μελλοντικά προκύψει ότι τέτοια όρια δεν υπάρχουν ούτε και
για τη μη ιονίζουσα ακτινοβολία) και ότι οποιαδήποτε ραδιενεργός
πηγή πρέπει να αποφεύγεται όσο χαμηλή κι αν είναι η ακτινοβολία της.

Σχήμα 7.4 Τροχιές σωματιδίων που εκπέμπει ο ήλιος στη γη:
α)

Σωματίδια απευθείας από τον ήλιο στη γη (τροχιά ΗΓ).

β)

Σωματίδια υψηλής ενέργειας που παρακάμπτουν τη γη,

ανεπηρέαστα από το μαγνητικό της πεδίο (τροχιά αβ).
γ)

Σωματίδια χαμηλής ενέργειας που χωρίς την παρουσία

της γης θα ακολουθούσαν την πορεία γδε. Το μαγνητικό πεδίο της γης
τα εκτρέπει συγκεντρώνοντάς τα

κυρίως στους πόλους, όπου

δημιουργούν το Βόριο και το Νότιο Σέλας.

Σχήμα 7.5 Συγκέντρωση ραδιενέργειας χαμηλής ενέργειας από τυπική
γραμμή ισχύος 6KV. Σημειώνεται η διαφορά ανίχνευσης ανάμεσα σε
Geiger με άξονα παράλληλο στη γραμμή και Geiger με άξονα
(σωλήνος) κάθετο στη γραμμή. Στη δεύτερη περίπτωση, (πιθανώς)
ανιχνεύονται σωμάτια παράλληλα με το στιγμιαίο ηλεκτροδυναμικό
πεδίο όπως στο γραμμικό μοτέρ (linear motor), ενώ στην πρώτη, ο
ρυθμός ανίχνευσης εκφράζει τη μέση απόκλιση σωματιδίων όταν το
κύμα ρεύματος – τάσης είναι ασθενέστερο. Η αύξηση της
ραδιενέργειας, σε σχέση με τη μέση τιμή της στον ελεύθερο χώρο, είναι
50% στην πρώτη περίπτωση και 100% στη δεύτερη.

Συσσώρευση καρκινογόνων ουσιών και ραδιενεργών στοιχείων
γύρω από τις γραμμές μεταφοράς υψηλής τάσης.
Σε μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο δημοσιογραφικό περιοδικό
«International Journal of Radiation Biology» τον Ιανουάριο του 1966, ο
Dennis Henshow του Πανεπιστημίου Bristol της Μεγάλης Βρετανίας
ισχυρίζεται ότι μέτρησε μεγάλες συγκεντρώσεις βενζολίου (γνωστού
καρκινογόνου ρύπου της ατμόσφαιρας) καθώς και ραδιενεργού
πολωνίου και ραδονίου κατά μήκος των γραμμών μεταφοράς υψηλής
τάσης. Σύμφωνα με την υπόθεσή του, τα στοιχεία αυτά έλκονται με
απλούς φυσικούς μηχανισμούς από τα μαγνητικά πεδία των γραμμών
υψηλής τάσης και είναι αυτά υπεύθυνα για τις αυξημένες
καρκινογενέσεις στις περιοχές αυτές και όχι τα μαγνητικά πεδία
καθαυτά.

Παράταση του χρόνου ζωής των ελεύθερων ριζών.

Οι ελεύθερες ρίζες είναι χημικές ενώσεις ή τμήματα χημικών ενώσεων που
φέρουν ένα ή περισσότερα μονήρη ηλεκτρόνια. Παραδείγματα τέτοιων ριζών
είναι (με το συμβολισμό τους) οι HO*, O2*-, CH3C*H2 κ.λπ. αλλά και μέταλλα
όπως ο χαλκός, το μαγγάνιο, ο ψευδάργυρος, κ.λπ.
Οι ελεύθερες ρίζες παράγονται ανά πάσα στιγμή στον ανθρώπινο
οργανισμό. Είναι κατεξοχήν οξειδωτικές και χρησιμοποιούνται σε μια σειρά
διεργασιών και κυρίως στη αντιμετώπιση εξωτερικών βλαβερών επιδράσεων.
Το
οποιοδήποτε
περίσσευμα
ελεύθερων
ριζών,
μετά
τη
χρησιμοποίησή τους από το αμυντικό σύστημα, καταστρέφεται με τους
κατάλληλους μηχανισμούς του οργανισμού, διαφορετικά, η άσκοπη
παρουσία τους μπορεί να αποβεί εντελώς καταστροφική. Με τη
σταδιακή γήρανση, οι μηχανισμοί καταστολής της δράσης των
ελευθέρων ριζών εξασθενούν, προδιαθέτοντας τον οργανισμό σε μια
σειρά ασθενειών που περιλαμβάνουν και τον καρκίνο. Η ανάπτυξη και
δράση των ελεύθερων ριζών μπορεί να ευνοηθεί από μια σειρά
εξωτερικών παραγόντων. Ίνες αμιάντου, ρύποι της ατμόσφαιρας όπως
όζον και οξείδια του αζώτου, πυριτικά ορυκτά σκόνη κάρβουνου,
υαλοβάμβακας, καπνός τσιγάρου, κ.λπ. προξενούν μια σειρά
σοβαρότατων ασθενειών του αναπνευστικού συστήματος (που
περιλαμβάνουν τον καρκίνο), μέσω ενός μηχανισμού ελευθέρων ριζών
(σημειώνεται ότι σε ένα γραμμάριο πίσσας καπνού τσιγάρων
καταμετρήθηκαν 1017 ελεύθερες ρίζες), που είναι επίσης υπεύθυνος για
την ανάπτυξη μελανώματος από τις υπεριώδεις ακτίνες του ήλιου. Οι
βλαβερές τους συνέπειες μπορούν να εξουδετερωθούν με κατάλληλα
αντιοξειδωτικά ή δεσμευτές ελευθέρων ριζών, όπως π.χ. οι βιταμίνες.
Σύμφωνα με τον κορυφαίο χημικό του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, Keath
McLawtchlan, η επίδραση μαγνητικών πεδίων, όπως εκείνα που
δημιουργούνται γύρω από τις γραμμές υψηλής τάσης, δεν είναι άμεση,
αλλά έμμεση: Τα πειράματά του έδειξαν ότι η παρουσία μαγνητικών
πεδίων παρατείνει τη ζωή των ελευθέρων ριζών, με τις γνωστές
συνέπειες για την υγεία. Όλοι οι παραπάνω μηχανισμοί αποτελούν
σήμερα υποθέσεις που περιμένουν την επιστημονική τους επιβεβαίωση.

7.2 ΚΑΘΗΚΟΝΤΑ ΤΗΣ ΔΕΗ
Η πολιτική της συνετής αποφυγής των πεδίων με λογικό (χαμηλό) κόστος
απαλλάσσει τη ΔΕΗ από την ανάγκη χρησιμοποίησης «συμβούλων»,
συνήθως πανεπιστημιακών καθηγητών, που να προπαγανδίζουν, αντ αυτής,
τη θέση ότι δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος από τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία
των πυλώνων υψηλής τάσης. Απαλλασσόμενη από το κόστος τέτοιων
συμβούλων και με μικρό επιπλέον κόστος που θα το μοιραζόταν με το
αρμόδιο υπουργείο, τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης και με τους
ίδιους τους θιγόμενους πολίτες, η ΔΕΗ θα έπρεπε να εξετάσει, τις εξής
εναλλακτικές προτάσεις:

1.
Απομάκρυνση των γραμμών υψηλής τάσης (πυλώνων) από
κατοικημένες περιοχές.
2.
Αγορά των σπιτιών που βρίσκονται κοντά στις γραμμές αυτές και
διαφορετική αξιοποίησή τους, π.χ. με την ανέγερση αποθηκών του υλικού
της ή αυτοματοποιημένων εγκαταστάσεών της. Σε περιοχές του Καναδά, η
Επιχείρηση Ηλεκτρισμού, αγόρασε τα σπίτια που βρίσκονταν δίπλα στις
γραμμές και τα μεταπωλεί, σε χαμηλές τιμές, σε όσους θέλουν να τα
αγοράσουν εν γνώσει των πιθανών κινδύνων (η κυνική «λύση»).
3.
Μεταφορά ρεύματος υψηλής τάσης με υπόγειους αγωγούς, στις
θιγόμενες περιοχές, μετά από έρευνα που θα εγγυάται δραστική
μείωση των πεδίων.
Προληπτικά και άμεσα και για την αποφυγή μελλοντικής διόγκωσης του
προβλήματος που θα πολλαπλασιάσει το κόστος θεραπείας του, η ΔΕΗ
οφείλει να παρέμβει στο Υπουργεί Χωροταξίας, ώστε:

1.

Να απαγορευτεί ή έκδοση αδειών οικοδομών σε χώρους που
απέχουν λιγότερο από 200m από γραμμές υψηλής τάσης.
2.
Στις επεκτάσεις των σχεδίων πόλεως να προβλεφθούν ανοιχτοί
χώροι – σημεία εισόδου μελλοντικών γραμμών υψηλής τάσης της ΔΕΗ.
Επίσης η ΔΕΗ πρέπει να μελετήσει την πλήρη αυτοματοποίηση
ηλεκτρομαγνητικά βεβαρυμμένων χώρων στην παραγωγή ηλεκτρισμού ή
στους υποσταθμούς, ώστε να μην είναι αναγκαία η παρουσία προσωπικού
στους χώρους αυτούς. Εναλλακτικά, μπορεί να εφαρμόσει τεχνικές ελέγχου
εξ αποστάσεως (remote control). Το κόστος των μεθόδων αυτών είναι
σχετικά αμελητέο. [9]

8. ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗ ΑΠΟ ΚΕΡΑΙΕΣ ΡΑΝΤΑΡ
Στις κατοικίες, τα γραφεία και τον ελεύθερο χώρο, επικρατούν τα πεδία
των 50Hz. Οι ραδιοσυχνότητες που εκπέμπονται από κεραίες
ραδιοτηλεοράσεων κινητής τηλεφωνίας ραντάρ κλπ. επηρεάζουν
κυρίως τους εργαζόμενους στους χώρους αυτούς εκτός κι αν κάποιες
κεραίες είναι εγκατεστημένες μέσα σε κατοικημένες αστικές περιοχές
όπως στην περίπτωση της κινητής τηλεφωνίας ή (παρανόμως)
μερικών ιδιωτικών ραδιοσταθμών οπότε εκτίθενται ευρύτερες ομάδες
πολιτών. Η πυκνότητα ισχύος της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας σε
απόσταση r από κεραία και σε διεύθυνση κατά την οποία η κεραία έχει
απολαβή G (σε dB) υπολογίζεται από τη σχέση:

G

Pr =

N
W
⋅ 1010 ⋅ ( 2 )
2
4πr
m

(8.1)

Όπου, Ν η ισχύς εξόδου του πομπού και η εκπομπή θεωρείται συνεχής.
Αν η εκπομπή δεν είναι συνεχής αλλά κατά παλμούς, τότε η μέση πυκνότητα
ισχύος σε απόσταση r από την κεραία και σε διεύθυνση όπου η απολαβή
της κεραίας είναι G θα γίνεται από τη σχέση:

Pr ,π =

Nµέσ η
4πr

2

G
10

⋅ 10 (

W
)
m2

(8.2)

Όπου Νμέση η μέση ισχύς του πομπού. Αν prf ή prr είναι η συχνότητα
(ρυθμός) επανάληψης των παλμών και w το εύρος (διάρκεια) του παλμού, ο
κύκλος εργασίας του πομπού (duty factor ή cycle) θα είναι:
Duty factor (DF) = w . prf

(8.3)

και η μέση ισχύς εκπομπής:
Nμέση = Νκ . (DF)

(8.4)

όπου Νκ η ισχύς κορυφής των παλμών. Συνδυασμός των τριών
προηγουμένων σχέσεων δίνει για τη μέση πυκνότητα ισχύος σε απόσταση r
από κεραία παλμικής εκπομπής τη σχέση:
G

Pr ,π =

Nk ⋅ w⋅ prf 10 W
⋅ 10 ⋅ ( 2 )
4πr 2
m

(8.5)

Σε μερικές περιπτώσεις, επιπλέον, η κεραία ενός πομπού πχ. ραντάρ
επιτήρησης αεροδρομίων ή στρατηγικών χώρων περιστρέφεται. Στην

περίπτωση αυτή, η μέση πυκνότητα ισχύος σε απόσταση r δίνεται από τη
σχέση:
G

Pr ,π ,π =

Ν κ ⋅ w⋅ prf 10 φ ο
W
⋅ 10 ⋅
⋅( 2)
2
ο
4πr
360 m

(8.6)

Όπου φ το εύρος μισής ισχύος του οριζόντιου διαγράμματος της κεραίας σε
μοίρες (σχήμα 8.1).

Σχήμα 8.1
α) Στερεό διάγραμμα ακτινοβολίας κεραίας. Είναι ο γεωμετρικός τόπος
των άκρων των διανυσμάτων P , τα μέτρα των οποίων εκφράζουν την
πυκνότητα ισχύος που ακτινοβολείται από την κεραία σε κάθε
διεύθυνση του χώρου.
β) Οριζόντιο διάγραμμα ακτινοβολίας κεραίας. Προκύπτει από την τομή
του στερεού διαγράμματος ακτινοβολίας (α) από ένα οριζόντιο επίπεδο.

Οι διευθύνσεις κατά τις οποίες η ακτινοβολούμενη πυκνότητα ισχύος
είναι το μισό της μέγιστης, Ρο, σχηματίζουν μια γωνία που λέγεται
γωνία μισής ισχύος, φ.
γ) Κατακόρυφο διάγραμμα ακτινοβολίας κεραίας. Προκύπτει από την
τομή του στερεού διαγράμματος ακτινοβολίας (α) από ένα κατακόρυφο
επίπεδο. Η γωνία θ είναι η γωνία μισής ισχύος του κατακόρυφου
διαγράμματος ακτινοβολίας που ορίζεται όπως και η φ.

8.1 ΤΟ ΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΤΟ ΜΑΚΡΙΝΟ ΠΕΔΙΟ ΚΕΡΑΙΑΣ ΕΚΠΟΜΠΗΣ

Όπως ήδη αναφέρθηκε, ο ειδικός ρυθμός απορρόφησης της
ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας από τον ανθρώπινο οργανισμό εξαρτάται
από τον προσανατολισμό του σώματος σε σχέση με τη διεύθυνση του
ηλεκτρικού και του μαγνητικού πεδίου. Τα όρια επικινδυνότητας
καθορίστηκαν με βάση τον προσανατολισμό E , όπου το ηλεκτρικό πεδίο
είναι παράλληλο με το μεγάλο άξονα του σώματος. Ο προσανατολισμός
αυτός μπορεί να είναι γνωστός και σταθερός μόνο στην περίπτωση επίπεδου
κύματος.
Ο χώρος γύρω από μία κεραία εκπομπής ραδιοσυχνοτήτων χωρίζεται σε
δύο περιοχές:

1.

Περιοχή εγγύς πεδίου (near field region)
Η περιοχή αυτή εκτείνεται από την επιφάνεια της κεραίας μέχρι την
απόσταση 2D2/λ όπου D η μεγαλύτερη διάσταση της κεραίας και λ το μήκος
κύματος της ακτινοβολίας. Μέσα στην περιοχή αυτή, ο προσανατολισμός του
ηλεκτρικού πεδίου δεν είναι σταθερός αλλά μεταβάλλεται σε κάθε σημείο και
κάθε χρονική στιγμή. Συγκεκριμένα το E περιστρέφεται πάνω σ’ ένα
επίπεδο παράλληλο με τη διεύθυνση διάδοσης. Στην περιοχή του εγγύς
πεδίου τα E και B έχουν τη μορφή στάσιμου κύματος και δεν υπάρχει
κατά μέσο όρο ροή ενέργειας (η ενέργεια αποθηκεύεται). Επιπλέον, τα E
και B είναι εκτός φάσης, δεν παίρνουν δηλαδή ταυτόχρονα τη μέγιστη και
την ελάχιστη τιμή τους.
2. Περιοχή μακρινού πεδίου (far field region)
Η περιοχή αυτή εκτείνεται πέρα από την απόσταση 2D2/λ και μέχρι το
άπειρο. Σε κάθε σημείο της περιοχής ο προσανατολισμός των E και B
(για ομογενές και ισότροπο μέσο διάδοσης) διατηρείται σταθερός.
Συγκεκριμένα, τα E και B είναι κάθετα μεταξύ τους και συγχρόνως κάθετα
στη διεύθυνση της διάδοσης. Επί πλέον είναι και στην ίδια φάση, συνιστούν
δηλαδή ένα επίπεδο κύμα. Εφόσον στην περιοχή του εγγύς πεδίου, ο
προσανατολισμός αλλάζει διαρκώς, είναι δυσχερής ο προσδιορισμός του
ρυθμού απορρόφησης της ακτινοβολίας από έναν ζωντανό οργανισμό που
βρίσκεται μέσα στην περιοχή αυτή και συνεπώς ο καθορισμός ορίων
επικινδυνότητας.

Συμπερασματικά, μπορεί να ειπωθεί ότι η σύγκριση της πυκνότητας ισχύος,
που μετράται σε ένα σημείο γύρω από μια κεραία εκπομπής, με τα όρια
επικινδυνότητας μπορεί να γίνει εφόσον το σημείο μέτρησης βρίσκεται στο
μακρινό πεδίο της κεραίας. Οι σχέσεις 8.1, 8.5 και 8.6 ισχύουν μόνο για το
μακρινό πεδίο.

8.2 ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΠΟ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΕΣ
ΚΕΡΑΙΩΝ ΡΑΝΤΑΡ
8.2.1 ΡΑΝΤΑΡ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ
Στην κατηγορία αυτή υπάγονται τα ραντάρ συλλογής πληροφοριών
(acquisition), τα ραντάρ επιτήρησης στρατιωτικών χώρων (surveillance), τα
ραντάρ καθοδήγησης πυραύλων (tracking) κλπ.
Οι κεραίες των ραντάρ αυτών εκπέμπουν ισχυρότατες δέσμες που, δυνάμει,
μπορούν να είναι επικίνδυνες μέχρι και σε απόσταση πολλών εκατοντάδων
μέτρων, όπως δείχνουν τα επόμενα παραδείγματα τυπικών ραντάρ του
είδους αυτού.
1.
Ραντάρ έρευνας:
Συχνότητα 1250-1350MHz, διάρκεια παλμού w=6μsec, συχνότητα
επανάληψης παλμών prf=200pps, ισχύς κορυφής παλμού 10MW,
περιστρεφόμενη κεραία (5 στροφές ανά λεπτό) μέγιστης διάστασης D=5m,
απολαβή κεραίας 30dB, γωνία μισής ισχύος 3ο.
Από τη σχέση c=λν, όπου c η ταχύτητα του φωτός ίση με 300.000Km/sec και
ν η συχνότητα, υπολογίζεται καταρχήν το μήκος κύματος της ακτινοβολίας:

λ=

c 300.000⋅ 103 m/ sec
=
= 0,24m= 24cm
v
1250⋅ 106 sec−1

Το μακρινό πεδίο κεραίας αρχίζει πέρα από την απόσταση

R=

2D 2

λ

=

2⋅ 52 m2
= 208m
0,24m

Σε μια απόσταση 250m από την κεραία, στο μακρινό της πεδίο, η
αναμενόμενη μέση πυκνότητα ισχύος υπολογίζεται από τη σχέση 8.6 (για τη
διεύθυνση μέγιστης ακτινοβολίας):
30

P=

10⋅ 106Watts⋅ 6⋅ 10−6 sec⋅ 200sec−1
3o
W
mW
10

10

= 0,12 2 = 0.012 2 = 1
2
2
o
4⋅ 3,14⋅ (250) m
360
m
cm

Στην περιοχή συχνότητας λειτουργίας του ραντάρ αυτού, τα όρια
επικινδυνότητας είναι στη Δύση (IRPA) 4mW/cm2 για τους εργαζόμενους και
0,8mW/cm2 για το γενικό πληθυσμό. Στην ανατολή είναι αντίστοιχα
10μW/cm2 και 4μW/cm2. Επομένως, στην απόσταση των 250m από την
κεραία η πυκνότητα ισχύος είναι πολύ μικρότερη από τα «δυτικά» όρια,
μεγαλύτερη όμως από τα «ανατολικά».

Σε αποστάσεις από την κεραία μικρότερες από 208m (εγγύς πεδίο), η
πυκνότητα ισχύος υπολογίζεται με προσεγγιστικές μόνο μεθόδους και
οπωσδήποτε, οι τιμές που προκύπτουν δεν είναι δυνατόν να συγκριθούν με
τα όρια επικινδυνότητας. Αυτό όμως δε σημαίνει πως οι τιμές αυτές (που
είναι πολύ μεγαλύτερες) είναι ακίνδυνες και πολύ περισσότερο δεν μπορεί να
συναχθεί το συμπέρασμα ότι επιτρέπεται να εκτίθεται κανείς στο εγγύς πεδίο
κεραίας. Απλώς δεν είναι γνωστό πόσο επικίνδυνο είναι.
Στην ίδια απόσταση των 250m από την κεραία, η στιγμιαία πυκνότητα ισχύος
που δέχεται κάποιος που βρίσκεται στη διεύθυνση ακτινοβολίας του ραντάρ
τη στιγμή που η περιστρεφόμενη δέσμη περνάει από τη θέση του,
υπολογίζεται από τη σχέση (8.5) ίση με 1,5mW/cm2. Η στιγμιαία αυτή
πυκνότητα ισχύος δεν μπορεί να συγκριθεί με τα όρια επικινδυνότητας που
καθιερώθηκαν για 24ωρη έκθεση (γενικός πληθυσμός) ή 8ωρη
(εργαζόμενοι). Αντιστοιχεί όμως σε ένταση ηλεκτρικού πεδίου

E = P ⋅ 377= 15⋅

W
V
⋅ 377Ω = 75
2
m
m

και θα μπορούσε να επηρεάσει π.χ. ένα βηματοδότη χαμηλού κατωφλίου
ηλεκτρομαγνητικής παρεμβολής. Η ίδια πυκνότητα ισχύος των 1,5mW/cm2
θα μπορούσε να μετατραπεί σε διαρκή και συνεπώς πολύ επικίνδυνη σε
περίπτωση που, λόγω βλάβης, ακινητοποιείται η κεραία χωρίς ταυτόχρονη
διακοπή της εκπομπής.
2.
Ραντάρ επιτήρησης στρατηγικών στόχων:
Συχνότητα 450MHz, διάρκεια παλμού w=60μsec, prr=200pps, ισχύς κορυφής
παλμού 32MW, μέγιστη διάσταση κεραίας 5m. Απολαβή κεραίας 20dB.
Ηλεκτρονική σάρωση ταυτόχρονα όλων των σημείων του στρατηγικού
χώρου.
Η περιοχή μακρινού πεδίου αρχίζει πέρα από την απόσταση

R=

2D
2⋅ 52 m2
=
= 75m
λ
0,66m

Σε ένα σημείο που απέχει 100m από την κεραία, μέσα δηλαδή στο μακρινό
πεδίο, η αναμενόμενη μέση πυκνότητα ισχύος υπολογίζεται από τη σχέση
8.5 (επειδή ακτινοβολείται ταυτόχρονα ο χώρος) ίση με 30,5mW/cm2, που
υπερβαίνει κατά 4 περίπου φορές ακόμα και το «δυτικό» όριο
επικινδυνότητας στη συχνότητα λειτουργίας (Διεύθυνση μέγιστης
ακτινοβολίας).
Όπως φαίνεται, τα ραντάρ των στρατιωτικών εγκαταστάσεων εκπέμπουν
ισχυρότατες δέσμες που μπορούν να είναι επικίνδυνες ακόμη και σε

απόσταση πολλών εκατοντάδων μέτρων. Υπηρετούνται όμως από
ειδικευμένο προσωπικό, κάτω από αυστηρά μέτρα ασφαλείας και,
προπαντός, βρίσκονται σε απομονωμένες περιοχές. Έτσι η επιβάρυνση του
γενικού πληθυσμού από τα ραντάρ αυτά είναι αμελητέα
8.2.2 ΡΑΝΤΑΡ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΑΕΡΟΔΡΟΜΙΩΝ
Τα νέα τερματικά ραντάρ των πολιτικών αεροδρομίων της χώρας μας έχουν
τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: Συχνότητα 2900MHz, ισχύς κορυφής
παλμού 1,5MW, διάρκεια παλμού w=0,8μsec, prf=1040pps, απολαβή
κεραίας G=33dB, μέγιστη διάσταση κεραίας 5m, γωνία μισής ισχύος στο
οριζόντιο επίπεδο φ=1,5ο αριθμός περιστροφών 15 ανά λεπτό.
Το μακρινό πεδίο της κεραίας των ραντάρ αυτών αρχίζει πέρα από την
απόσταση των 500m (σημειώνεται ότι οι τεχνικοί της κατασκευάστριας
εταιρίας THOMSON CSF χρησιμοποιούν τη σχέση R=D2/λ αντί της 2D2/λ
που σημειώνεται στη διεθνή βιβλιογραφία. Έτσι, γι’ αυτούς, το μακρινό πεδίο
αρχίζει από τα 250m και πέρα).
Στην απόσταση των 500m απ’ όπου αρχίζει το μακρινό πεδίο, η θεωρητικά
αναμενόμενη μέση πυκνότητα ισχύος με βάση τη σχέση 8.6 υπολογίζεται ίση
με 3μW/cm2 και είναι χαμηλότερη ακόμη και από τα «ανατολικά» όρια
επικινδυνότητας για τη συχνότητα λειτουργίας του ραντάρ. Οπωσδήποτε, στο
εγγύς πεδίο οι τιμές της πυκνότητας ισχύος είναι μεγαλύτερες (Πίνακας 8.1),
δεν μπορούν όμως να συγκριθούν με τα όρια επικινδυνότητας. Η γενική
πάντως επιβάρυνση του περιβάλλοντος από τα τερματικά ραντάρ των
ελληνικών πολιτικών αεροδρομίων μπορεί να θεωρηθεί αμελητέα, αν
ληφθούν υπ’ όψη και οι εξής πρόσθετοι παράγοντες:
1. Η κεραία του ραντάρ είναι εγκατεστημένη σε πύργο ύψους 33 μέτρων
πάνω από το έδαφος.
2. Το κατακόρυφο διάγραμμα ακτινοβολίας έχει ελάχιστα τμήματα κάτω από
το οριζόντιο επίπεδο, η κεραία δηλαδή εκπέμπει οριζόντια, συχνά μάλιστα 2ο
ή 30 πάνω από το οριζόντιο επίπεδο.
Ως συνέπεια, η πιθανότητα να βρεθούν μονάδες του γενικού πληθυσμού ή
και εργαζόμενοι στη διεύθυνση μέγιστης ακτινοβολίας της κεραίας είναι μόνο
θεωρητική. Και αν, παρά ταύτα, πραγματοποιηθεί, τούτο θα συμβεί σε
ορεινές περιοχές του ευρύτερου χώρου των αεροδρομίων και σε τόσο
μεγάλες αποστάσεις, που η πυκνότητα ισχύος θα είναι ασήμαντη, ακόμη και
αν ληφθούν υπ’ όψη τυχόν ανακλάσεις της δέσμης που μπορούν να την
τετραπλασιάσουν.

3. Στον υπολογισμό της πυκνότητας ισχύος με βάση τις σχέσεις 8.1, 8.5 και
8.6 δεν λαμβάνεται υπόψη η εξασθένηση του κύματος κατά τη διάδοσή του
στην ατμόσφαιρα, κυρίως επειδή είναι σχετικά μικρή αφού η συχνότητα
λειτουργίας των τερματικών ραντάρ είναι πολύ μικρότερη από τη συχνότητα
συντονισμού των υδρατμών (22,24GHz) και του οξυγόνου (60GHz). Λόγω
εξασθένισης, πάντως, η πραγματική πυκνότητα ισχύος είναι μικρότερη.
Πειραματική επιβεβαίωση: Η ασήμαντη ηλεκτρομαγνητική επιβάρυνση του
περιβάλλοντος από τη λειτουργία των τερματικών ραντάρ των ελληνικών
πολιτικών αεροδρομίων επιβεβαιώθηκε και πειραματικά με δύο μετρήσεις.
Αρχικά μετρήθηκε η πυκνότητα ισχύος σε επιλεγμένα σημεία του χώρου του
αεροδρομίου με το ραντάρ σε λειτουργία. Οι μετρήσεις επανελήφθησαν στα
ίδια σημεία με το ραντάρ εκτός λειτουργίας, χωρίς να προκύψει καμία
απολύτως διαφορά στις τιμές του υποβάθρου.
Στα αεροδρόμια βέβαια, λειτουργεί εκτός του κυρίου ραντάρ, ένα πλήθος
άλλων μικρότερων πομπών που δημιουργούν ένα ηλεκτρομαγνητικό
υπόβαθρο, το οποίο θα έπρεπε να ερευνηθεί συστηματικά με ευθύνη της
Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας, μαζί με το πανταχού παρόν υπόβαθρο
των 50Hz του ηλεκτρικού δικτύου
Πίνακας 8.1 Πυκνότητα ισχύος σε διάφορες αποστάσεις από την κεραία
τερματικού ραντάρ των ελληνικών αεροδρομίων, μέσα στο εγγύς πεδίο της
(0-500m). Οι τιμές υπολογίστηκαν θεωρητικά, με ειδικές προσεγγιστικές
μεθόδους, είναι δε μόνο ενδεικτικές, καθώς δεν μπορούν να συγκριθούν με τα
όρια επικινδυνότητας που ισχύουν μόνο για το μακρινό πεδίο κεραίας. Σε
καμιά περίπτωση, πάντως δεν μπορούν να θεωρηθούν ακίνδυνες και πολύ
περισσότερο να συναχθεί το συμπέρασμα ότι μπορεί κανείς να εκτίθεται στο
εγγύς πεδίο κεραίας. Απλώς δεν μπορεί να εκτιμηθεί ο βαθμός
επικινδυνότητας στα διάφορα σημεία του εγγύς πεδίου μιας κεραίας.

Απόσταση από κεραία (m)
10
20
30
40
50
75
100
150
200
250
500

Πυκνότητα Ισχύος μW/cm2
200
112
79
60
48
31
20
10
6
3,77
3

8.2.3 ΛΟΙΠΑ ΕΙΔΗ ΡΑΝΤΑΡ
Τα ραντάρ καιρού και ναυσιπλοΐας δημιουργούν ασήμαντες επιβαρύνσεις
στο περιβάλλον, ενώ τα ραντάρ ελέγχου ταχύτητας οχημάτων (τροχαίας)
δημιουργούν σε απόσταση π.χ. 30m μια πυκνότητα ισχύος της τάξης των
0,2μW/cm2 και λειτουργούν κατά τη διάρκεια μικρού κλάσματος του
εικοσιτετράωρου. [9]

9. ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗ ΑΠΟ ΟΙΚΙΑΚΕΣ
ΣΥΣΚΕΥΕΣ
Στις κατοικίες και τα γραφεία εργασιακών χώρων τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία
καλύπτουν ένα πολύ μεγάλο φάσμα συχνοτήτων, που εκτείνεται από τα
50Hz (ηλεκτρικές συσκευές) μέχρι τη ζώνη των GHZ (τηλεοράσεις και οθόνες
υπολογιστών. Στις κατοικίες και σε σημεία που απέχουν περισσότερο από
ένα μέτρο από ηλεκτρικές συσκευές, οι μετρήσεις (με το πεδιόμετρο ΗΙ-3604
της HOLADAY) έδειξαν ότι το ηλεκτρικό πεδίο κυμαίνεται μεταξύ 1-9V/m ενώ
το μαγνητικό από 0,5-1,5mG, κάτω δηλαδή από το όριο ασφαλείας. Σε
επαφή με τους τοίχους μετρήθηκαν μεγαλύτερες τιμές λόγω των
καλωδιώσεων και των πριζών, με μέγιστες τα 200V/m για το ηλεκτρικό και
5mG για το μαγνητικό. Οι τιμές αυτές σε απόσταση λίγων μόνο εκατοστών
γίνονται αμελητέες και δεν πρέπει να αξιολογηθούν. Στα κρεβάτια που
έχουν πρίζα δίπλα τους οι τιμές του ηλεκτρικού και μαγνητικού πεδίου,
στη θέση του μαξιλαριού, κυμαίνονται μεταξύ 3-6V/m και 0,5-1mG
αντίστοιχα, ο ύπνος μας δηλαδή είναι απολύτως ασφαλής με την
προϋπόθεση ότι δεν υπάρχουν δίπλα μας άλλες ηλεκτρικές συσκευές.
Μια τέτοια είναι και το ηλεκτρικό ρολόι – ξυπνητήρι 220Volts που σε επαφή
προκαλεί εντάσεις 300V/m και 25mG, οι οποίες όμως πέφτουν κάτω από το

όριο ασφαλείας σε απόσταση πέραν του ενός μέτρου. Είναι συνετό,
επομένως, να τοποθετείται σ’ αυτήν την απόσταση, ή να αντικατασταθεί με
ηλεκτρονικό ρολόι μπαταρίας.
Οι ηλεκτρικές συσκευές στο σπίτι ή το γραφείο είναι «θερμά σημεία» (hot
spots), δηλαδή σημεία αυξημένων πεδιακών εντάσεων και εξετάζονται στη
συνέχεια αναλυτικά.

9.1 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗ ΑΠΟ ΤΗΛΕΟΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ
ΟΘΟΝΕΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ
Μια τυπική τηλεόραση ή οθόνη υπολογιστή εκπέμπει ηλεκτρομαγνητικά
πεδία σε τρεις περιοχές συχνοτήτων:

1.

Πεδία συχνοτήτων VLF: Παράγονται από το μετασχηματιστή υψηλής
τάσης, 20.000Volts, στη συχνότητα 15-20KHz.
2.
Πεδία συχνοτήτων RF (ραδιοσυχνότητες): Επειδή ο μετασχηματιστής
υψηλής τάσης παράγει οξύτατους παλμούς βραχύτατης διάρκειας,
προκύπτουν πλην της κεντρικής συχνότητας των 15-20KHz και αρμονικές
της (κατά Fourier), που καλύπτουν ένα μεγάλο μέρος της περιοχής των
ραδιοσυχνοτήτων (300KHz – 10GHz)
3.
Ραδιενέργεια από την οθόνη, ιονίζουσας συχνότητας, πέραν της
συχνότητας του ορατού.
Όσον αφορά στο τρίτο είδος, την ακτινοβολία οθόνης (ραδιενέργεια), το κοινό
είχε προειδοποιηθεί από τα πρώτα χρόνια της εμφάνισης της τηλεόρασης να
κάθεται μακριά από την οθόνη, πέρα από τα 6 μέτρα. Από τότε οι οθόνες
έχουν βελτιωθεί σημαντικά και η εκπομπή ραδιενέργειας είναι πλέον
αμελητέα.
Για τη μέτρηση της μη ιονίζουσας ακτινοβολίας τηλεόρασης ή τερματικών
(συσκευών οθόνης) ηλεκτρονικού υπολογιστή χρησιμοποιήθηκαν δύο τύποι
οργάνων: Για την περιοχή VLF χρησιμοποιήθηκε ο μετρητής μαγνητικού
πεδίου VLF-80 D της Walker Scientific inc., ενώ για τις ραδιοσυχνότητες
(300KHz - 10GHz) ο μετρητής πυκνότητας ισχύος (power density meter) της
Narda (mod.8716 με αισθητήρα 8741). Τα αποτελέσματα των μετρήσεων
έχουν ως εξής:
9.1.1 ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΗΛΕΟΡΑΣΕΩΝ
Σχήμα 9.1: Μαγνητικό πεδίο VLF (3-30KHz) γύρω από τυπική συσκευή
έγχρωμης τηλεόρασης: Η διεύθυνση x είναι η διεύθυνση οριζόντιας
απομάκρυνσης από το γεωμετρικό κέντρο της οθόνης, κάθετα στην οθόνη. Η

διεύθυνση y είναι εκείνη της οριζόντιας απομάκρυνσης από το γεωμετρικό
κέντρο του οπίσθιου καλύμματος. Τέλος, η διεύθυνση z είναι εκείνη της
κατακόρυφης απομάκρυνσης από το γεωμετρικό κέντρο του άνω
καλύμματος της συσκευής.
Σαφές όριο επικινδυνότητας για την περιοχή συχνοτήτων VLF έχει
καθιερώσει μόνον η Ευρωπαϊκή Ένωση και είναι 530mG για τους
εργαζομένους και 210mG για το γενικό πληθυσμό. Από το σχήμα 9.1
φαίνεται ότι οι τιμές του μαγνητικού πεδίου VLF γύρω από μια τυπική
έγχρωμη τηλεόραση είναι πολύ μικρότερες του ορίου επικινδυνότητας της
Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επεκτείνοντας πάντως τα συμπεράσματα της
αμερικανικής επιτροπής NCRP, συμπεραίνεται ότι μια απόσταση πέραν του
μισού μέτρου από μια έγχρωμη τηλεόραση μπορεί να θεωρηθεί ασφαλής ως
προς την ακτινοβολία VLF (και μόνον).
Σχήμα 9.2: Πυκνότητα ισχύος (μW/cm2) RF γύρω από τυπική συσκευή
έγχρωμης τηλεόρασης. Επειδή το όργανο μέτρησης μετράει κάθε
ακτινοβολία από 300 KHz μέχρι 10 GHz, όπου τα όρια επικινδυνότητας
μεταβάλλονται με τη συχνότητα, είναι δύσκολο να γίνει σύγκριση με τα
καθιερωμένα σε Δύση ή Ανατολή όρια. Είναι όμως φανερό ότι, σε επαφή με
τη συσκευή, η πυκνότητα ισχύος ξεπερνάει όλα τα όρια επικινδυνότητας για
το γενικό πληθυσμό και για 24ωρη έκθεση (για την κεντρική περιοχή
συχνοτήτων RF). Η περίπτωση βέβαια να εκτίθεται κάποιος επί 24ώρου
βάσεως σε επαφή με την συσκευή είναι σπάνια, μπορεί όμως, από τα
σχήματα 9.1 και 9.2 να συναχθεί ότι μια ασφαλής απόσταση από την
τηλεόραση που να καλύπτει όλα τα όρια και κάθε συχνότητα (VLF ή RF) είναι
πάνω από 2 μέτρα.

Σχήμα 9.1 Μαγνητικό πεδίο VLF (3-30KHz) γύρω από τυπική συσκευή
(δέκτη) έγχρωμης τηλεόρασης. Οι τιμές είναι πολύ μικρότερες του ορίου
επικινδυνότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (530mG για τους εργαζόμενους
και 210mG για το γενικό πληθυσμό). Λαμβάνοντας πάντως υπόψη και τις
υποδείξεις της αμερικανικής επιτροπής NCRP, μια απόσταση πέρα του μισού
μέτρου από μια έγχρωμη τηλεόραση μπορεί να θεωρηθεί ασφαλής όσο
αφορά στην ακτινοβολία VLF (και μόνο).

Σχήμα 9.2 Πυκνότητα ισχύος ραδιοσυχνοτήτων (RF) γύρω από τυπική
έγχρωμη τηλεόραση. Σε επαφή με τη συσκευή οι τιμές της πυκνότητας ισχύος
ξεπερνούν ακόμη και τα δυτικά όρια επικινδυνότητας για το δυτικό πληθυσμό
και για την κεντρική περιοχή συχνοτήτων με 24ωρη έκθεση. Ιδιαίτερα
αυξημένες είναι οι τιμές κατά τις διευθύνσεις y και z. Παρόλο που η μέτρηση
καλύπτει όλη την περιοχή 300KHz μέχρι και 10GHz, όπου τα όρια
επικινδυνότητας μεταβάλλονται με τη συχνότητα, μπορεί να συναχθεί ότι, μια
«ασφαλής» απόσταση από τη συσκευή τηλεόρασης, που να καλύπτει και το
«ανατολικό» όριο επικινδυνότητας είναι πέρα από τα 2 μέτρα.
9.1.2 ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΟΘΟΝΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ
Οι ηλεκτρονικές διατάξεις που ενεργοποιούν την οθόνη ενός ηλεκτρονικού
υπολογιστή είναι όμοιες με εκείνες μιας συσκευής τηλεόρασης. Υπάρχει
όμως μια μεγάλη ποικιλία ηλεκτρονικών υπολογιστών με διαφορετική
θωράκιση, οπότε δεν μπορεί να γίνει λόγος για μια «τυπική» οθόνη
ηλεκτρονικού υπολογιστή, όπως στη συσκευή τηλεόρασης. Η προσπάθεια
των εταιριών για θωράκιση των υπολογιστών οφείλεται στο ότι, ενώ για την

περίπτωση της τηλεόρασης είναι εύκολο για τον τηλεθεατή με κατάλληλη
τοποθέτηση της συσκευής και διαρρύθμιση των επίπλων να βρίσκεται πέρα
από τη ζώνη επικινδυνότητας των 2 μέτρων, στον υπολογιστή, αντίθετα, ο
χρήστης αναγκαστικά βρίσκεται σε απόσταση 30 – 50cm από την οθόνη.
Εφόσον

τυπικό διάγραμμα δεν μπορεί να δοθεί, η ακτινοβολία οθόνης

ηλεκτρονικών υπολογιστών δίνεται σε πίνακες, όπου σημειώνονται τα όρια
ανάμεσα στα οποία κινούνται οι τιμές της ακτινοβολίας, όπως μετρήθηκαν σε
μια μεγάλη ποικιλία μοντέλων υπολογιστών του εμπορίου.
Πίνακας 9.1 Μαγνητικό πεδίο VLF (3-30KHz) γύρω από οθόνη υπολογιστή για
μια σειρά μοντέλων του εμπορίου. Όπως φαίνεται, υπάρχουν σημαντικές
διαφορές που οφείλονται στο διαφορετικό βαθμό θωράκισής τους. Οι τιμές είναι
πάντα πολύ μικρότερες από τα όρια επικινδυνότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης
(530mG και 210mG για τους εργαζόμενους και το γενικό πληθυσμό αντίστοιχα).
Επεκτείνοντας, πάντως, και τις υποδείξεις της αμερικανικής επιτροπής NCRP
μια απόσταση πέραν του μισού μέτρου από την οθόνη υπολογιστή μπορεί να
θεωρηθεί ασφαλής ως προς την ακτινοβολία VLF.

Παρατηρούνται σημαντικές διαφορές στις τιμές της ακτινοβολίας, ανάλογα με
το βαθμό θωράκισης του κάθε μοντέλου. Οι τιμές είναι παντού πολύ μικρότερες
από το όριο επικινδυνότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (530mG και 210mG για
εργαζόμενους και γενικό πληθυσμό αντίστοιχα). Επεκτείνοντας και τις
υποδείξεις της αμερικανικής επιτροπής NCRP προκύπτει το συμπέρασμα ότι ο
χρήστης οθόνης υπολογιστή πρέπει να εργάζεται σε απόσταση μεγαλύτερη
του μισού μέτρου. Οποιαδήποτε μετακίνηση της οθόνης ή καθαρισμός της
πρέπει να γίνεται με κλειστή τη συσκευή, ενώ κανένας δεν πρέπει (ιδίως σε
χώρους γραφείων με μεγάλο πλήθος υπολογιστών) να βρίσκεται κοντά στο
πίσω μέρος της οθόνης. (Ενδιαφέρον έχει πως η εκπομπή ακτινοβολίας είναι

10 φορές μεγαλύτερη για το χρήστη των windows από ό,τι στον χρήστη του
συστήματος DOS, δεδομένου ότι στα windows χρησιμοποιείται πολύ
μεγαλύτερο φάσμα συχνοτήτων σάρωσης).
Πίνακας 9.2 Πυκνότητα ισχύος RF (300KHz – 10GHz) γύρω από οθόνη
υπολογιστή για μια σειρά μοντέλων του εμπορίου. Οι διαφορές ανάμεσα στα
διάφορα μοντέλα είναι σημαντικές. Σε απόσταση πέραν του μισού μέτρου για
όλες τις διευθύνσεις, οι τιμές της ακτινοβολίας βρίσκονται κάτω και από το
αυστηρότερο ανατολικό όριο επικινδυνότητας για το γενικό πληθυσμό και για
24ωρη έκθεση (κεντρική ζώνη συχνοτήτων RF).

Όπως φαίνεται, οι διαφορές ανάμεσα στα διάφορα μοντέλα είναι και πάλι
σημαντικές. Παρόλο που οι μετρήσεις δεν μπορούν να συγκριθούν με τα όρια
επικινδυνότητας, για τους λόγους που εξηγήθηκαν στην περίπτωση της
τηλεόρασης, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι ο χρήστης οθόνης πρέπει
να βρίσκεται σε απόσταση μεγαλύτερη από 50cm, οπότε, σε κάθε περίπτωση
και κάθε συχνότητα (VLF ή RF), η ακτινοβολία είναι αμελητέα. Η
δημοσιοποίηση τέτοιων μετρήσεων ίσως ενθαρρύνει τις εταιρίες κατασκευής
οθόνων υπολογιστών να εντείνουν την έρευνά τους για την καλύτερη
ηλεκτρομαγνητική θωράκιση των προϊόντων τους.

9.2 ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗ ΑΠΟ ΟΙΚΙΑΚΕΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΣΚΕΥΕΣ
Μετρήσεις που έγιναν με το ειδικό, για τα 50 Hz, πεδιόμετρο HI–3604
(HOLADAY), αλλά και η διεθνής βιβλιογραφία δείχνουν ότι, σε επαφή με τις
οικιακές συσκευές οι τιμές του ηλεκτρικού και προπαντός του μαγνητικού
πεδίου παίρνουν πολύ μεγάλες τιμές, που, μερικές φορές, ξεπερνούν το όριο
επικινδυνότητας του πίνακα 7.1 για 24ωρη έκθεση (π.χ. ανοιχτήρια κονσέρβας,
στεγνωτήρες μαλλιών, ηλεκτρική ξυριστική μηχανή, μερικά ηλεκτρικά πριόνια
κ.λ.π.).Οι τιμές αυτές, που συχνά δημοσιεύονται σε εφημερίδες ή περιοδικά,
δεν πρέπει να προκαλούν ανησυχία διότι σχεδόν ποτέ ο χρήστης τέτοιων
συσκευών δεν έρχεται σε επαφή μαζί τους.
Στη συνήθη απόσταση του χρήστη από τις οικιακές ηλεκτρικές συσκευές (και
ιδιαίτερα της κεφαλής του), το ηλεκτρικό και το μαγνητικό πεδίο είναι πολύ
μικρότερα του ορίου επικινδυνότητας και, στις περισσότερες συσκευές,
μικρότερα και από το όριο ασφάλειας.
Πεδία μεγαλύτερα από το όριο ασφάλειας στην απόσταση του χρήστη
δημιουργούν μερικά μοντέλα των εξής συσκευών:
- Πιστολάκια μαλλιών
- Ηλεκτρική ξυριστική μηχανή
- Mixer
- ηλεκτρική κουζίνα (φούρνος και μεγάλα «μάτια»)
- φούρνος μικροκυμάτων
- σκουπιδοφάγος
- Ηλεκτρικά τρυπάνια
- Επιτραπέζιοι λαμπτήρες φθορισμού
Πρέπει όμως να σημειωθεί ότι η έκθεση στα πεδία των συσκευών αυτών είναι
χρονικά περιορισμένη.
Ειδικά για το φούρνο μικροκυμάτων πρέπει να προστεθεί ότι εκτός από τα
πεδία συχνότητας 50Hz του δικτύου, εκπέμπει και ραδιοκύματα (από την
ενσωματωμένη γεννήτρια μικροκυμάτων μάγνητρον) συχνότητας 2450MHz. Οι
μετρήσεις έδειξαν πως, σε επαφή με το τζάμι, η πυκνότητα ισχύος των
μικροκυμάτων κυμαίνεται από 180 – 700μw/cm2, ενώ σε απόσταση μισού
μέτρου είναι μικρότερη και από το «ανατολικό» όριο επικινδυνότητας του 1
Μw/cm2. Είναι επομένως συνετό να τηρείται αυτή η απόσταση ασφάλειας και

επιπλέον να τοποθετείται ο φούρνος μικροκυμάτων σε ένα υψηλό ράφι ή
τραπέζι, ώστε να προστατεύονται τα μικρά παιδιά που συνηθίζουν να
κοιτάζουν, με το πρόσωπο κολλημένο στο τζάμι, το φαγητό που ψήνεται.
Όπως ειπώθηκε, οι ζωικοί ιστοί απορροφούν με διαφορετικό τρόπο τη
μικροκυματική ακτινοβολία, άλλοι δηλαδή περισσότερο και άλλοι λιγότερο.
Είναι δυνατόν, επομένως, σε περίπτωση κυρίως ελαττωματικής λειτουργίας
φούρνου μικροκυμάτων, ένα μέρος του κρέατος, όπου π.χ. εμφωλεύει ένα
μικρόβιο όπως της σαλμονέλας, να μην ψηθεί καλά. Οι φούρνοι δηλαδή
μικροκυμάτων, συνιστώνται περισσότερο για θέρμανση παρά για μαγειρική.
Επισκευή τους δεν πρέπει να επιχειρείται.

9.3 ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΦΟΡΗΤΩΝ ΠΟΜΠΩΝ VHF
Οι φορητοί πομποί VHF (30 – 300MHz) χρησιμοποιούνται περισσότερο σε
σκάφη και σπανιότερα σε κατοικίες. Λειτουργούν συνήθως στη συχνότητα των
144MHz και εκπέμπουν, εναλλακτικά, ισχύ 1W ή 6W. Είναι, υποχρεωτικά,
σχεδόν, σε επαφή με το αυτί του ομιλούντος και οι μετρήσεις έδειξαν πως η
πυκνότητα ισχύος που εκπέμπουν είναι 5000Μw/CM2 για ισχύ 1W και
20.000Μw/cm2 για εκπομπή 5W, υπερβαίνει δηλαδή κατά πολύ ακόμη και το
δυτικό όριο επικινδυνότητας. Οι μετρήσεις φυσικά υπόκεινται στον έλεγχο του
«εγγύς πεδίου», συνιστάται όμως η λιγότερη δυνατή χρήση τους.
Μια παραστατική τρισδιάστατη εικόνα των «θερμών σημείων» ενός τυπικού
καθιστικού δωματίου φαίνεται στο σχήμα 9.3. Οι κορυφές των «βουνών»
αντιπροσωπεύουν μέγιστα του μαγνητικού πεδίου (που μπορούν να
διαβαστούν στον κατακόρυφο άξονα) στις θέσεις των διαφόρων ηλεκτρικών
συσκευών. Όπως φαίνεται, η επίδραση των «θερμικών σημείων» καλύπτει μια
επιφάνεια αρκετών τετραγωνικών μέτρων γύρω από κάθε συσκευή. Επειδή το
διάγραμμα αφορά σε τυπική αμερικανική κατοικία μεγάλου εμβαδού,
«περισσεύει» αρκετός ελεύθερος χώρος μηδενικής επίδρασης των συσκευών,
όπου μπορεί κανείς να τοποθετήσει καναπέδες, πολυθρόνες κ.λ.π. και να
κάθεται σε σημεία μηδενικού πεδίου. Αυτό είναι δύσκολο σε τυπικά ελληνικά
σπίτια, όπου τα δωμάτια έχουν μικρό, σχετικά, εμβαδόν.

Σχήμα 9.3 Τρισδιάστατη αναπαράσταση της επίδρασης των «θερμικών
σημείων» τυπικού αμερικανικού καθιστικού δωματίου. Στον κατακόρυφο άξονα
μπορεί να διαβαστεί η τιμή του μαγνητικού πεδίου στα διάφορα σημεία του
χώρου. Οι κορυφές των «βουνών» αντιπροσωπεύουν μέγιστα του μαγνητικού
πεδίου που μετρώνται σε επαφή με τις διάφορες συσκευές. Όπως φαίνεται, η
επίδραση κάθε συσκευής εκτείνεται σε επιφάνεια αρκετών τετραγωνικών
μέτρων γύρω από κάθε «θερμό σημείο», «περισσεύει» όμως και χώρος
μηδενικής επίδρασης (σχεδόν μηδενικού πεδίου), λόγω του μεγάλου εμβαδού
των τυπικών αμερικανικών δωματίων. Αυτό είναι δύσκολο να επιτευχθεί στα
τυπικά ελληνικά δωμάτια του μικρού, σχετικά, εμβαδού. [9]

10. ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΙΝΗΤΗ
ΤΗΛΕΦΩΝΙΑ
Η ιστορία της κινητής τηλεφωνίας αρχίζει το 1898 οπότε ο Marconi
εγκατέστησε το πρώτο σύστημα στην υπηρεσία της Βασίλισσας Βικτώριας της
Αγγλίας. Κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου, η χρήση επεκτάθηκε στην
αστυνομία και κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου πολέμου στο στρατό. Μετά
το 1970 και την εισαγωγή των ολοκληρωμένων κυκλωμάτων, οι διαστάσεις και
το κόστος των συστημάτων κινητής τηλεφωνίας μειώθηκαν και σε συνδυασμό
με τη θεαματική βελτίωση των επιδόσεών τους, επέτρεψαν τη γενίκευση της
χρήσης τους από το ευρύτερο κοινό.

Στην Ελλάδα, σήμερα, ο αριθμός των χρηστών κινητής τηλεφωνίας αυξάνει με
ρυθμό 17% ετησίως.
Με στόχο την αντικατάσταση συστημάτων κινητής τηλεφωνίας πρώτης γενιάς
που είχαν εγκαταστήσει οι διάφορες ευρωπαϊκές χώρες και που ήταν
ασύμβατα μεταξύ τους, η Ευρωπαϊκή ένωση προχώρησε στην καθιέρωση ενός
κοινού προτύπου που είναι το GSM (Global System Mobile) και που ήδη
εγκαταστάθηκε στη χώρα μας. Το GSM είναι κυτταρικό – κυψελωτό (cellular)
επειδή, η γεωγραφική περιοχή που καλύπτει, διαιρείται σε μικρότερες περιοχές
– κυψέλες που σχηματίζονται από τις κεραίες των σταθερών σταθμών βάσης
(RBS – Radio Base Stations) οι οποίοι εγκαθίστανται συνήθως στις ταράτσες
υψηλών κτιρίων (σχήμα 10.1). Η πυκνότητα και το μέγεθος και το κυψελών
εξαρτάται από τη γεωγραφία της περιοχής (εμπόδια), το εύρος της
παραχωρημένης στο σύστημα περιοχής συχνοτήτων, αλλά, κυρίως από την
αναμενόμενη πυκνότητα τηλεφωνικών κλήσεων κάθε περιοχής , που
καθορίζεται από τον αριθμό των χρηστών της σε συνδυασμό με τις
τηλεφωνικές τους απαιτήσεις. Έτσι, όπως φαίνεται και στο σχήμα 10.1 η ακτίνα
της κυψέλης μπορεί να είναι μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα (μακροκυτταρική
τηλεφωνία), μερικές δεκάδες χιλιόμετρα (κυτταρική), μερικές εκατοντάδες μέτρα
(μικροκυτταρική) ή μόλις λίγα μέτρα (πικοκυτταρική τηλεφωνία). ‘Όπως
προαναφέρθηκε, στη σημερινή φάση η κινητή τηλεφωνία είναι κυτταρική. Η
θέση των σταθμών βάσης προσδιορίζεται, επί πλέον, και από την απαίτηση για
οπτική μεταξύ τους επαφή, ώστε να είναι δυνατή η άμεση διασύνδεσή τους με
μικροκυματικό κανάλι.
Η άδεια που παραχωρήθηκε από το ελληνικό δημόσιο στις εταιρίες για
την εγκατάσταση του συστήματος GSM για την κινητή τηλεφωνία (Νόμοι
2075/92 και 2246/94) συνοδεύτηκε και από της πολεοδομικές εγκυκλίους
32342/7-7-93, 33066/34/21-7-93 και 12690/12/30-3-94, σύμφωνα με τις
οποίες:
1.

Για να διευκολυνθεί η οπτική επαφή μεταξύ των σταθμών βάσης:
Εξαιρέθηκαν οι σταθμοί βάσης της κινητής τηλεφωνίας από την
(υποχρεωτική για ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς) ένταξή
τους στα προβλεπόμενα πάρκα κεραιών.

Επετράπη η εγκατάστασή τους σε δάση, δασικές και
αναδασωτέες εκτάσεις και σε πυρήνες εθνικών δρυμών. Επίσης, σε
εντός ή εκτός σχεδίου περιοχές ειδικής προστασίας (αρχαιολογικές,
ιστορικές – παραδοσιακές, ιδιαίτερου φυσικού κάλλους κ.λ.π.), ύστερα
από σύμφωνη γνώμη αρμόδιων υπηρεσιών ή και της ΕΠΑΕ και κατ’
εξαίρεση των ισχυουσών διατάξεων και περιορισμών.
2.
Για να διευκολυνθούν οι εταιρίες κινητής τηλεφωνίας στην εξεύρεση
κατάλληλων θέσεων για την εγκατάσταση των σταθμών και κεραιών βάσης,

ώστε να εξασφαλιστεί η σύμφωνη με τις προδιαγραφές ποιότητας τηλεφωνική
κάλυψη των διαφόρων περιοχών:

Επετράπη η δυνατότητα κατασκευής στεγάστρων μηχανημάτων
και μεταλλικών βάσεων κεραιών στα δώματα ή και μέσα στα κτίρια και
μάλιστα πάνω από το επιτρεπόμενο μέγιστο ύψος.

Εξαιρέθηκαν από το συντελεστή δόμησης τα στέγαστρα και οι
βάσεις της κεραίας.

α) Στοιχειώδες κύτταρο κινητής τηλεφωνίας. Οι κεραίες βάσης είναι
τοποθετημένες στις ακμές εξαγώνου.

β) Ολοκληρωμένο σύστημα κινητής τηλεφωνίας (GSM). Η ακτίνα κάθε
κυττάρου μικραίνει στις περιοχές (κέντρα συνήθως των πόλεων) αυξημένου
«φόρτου» (αριθμός τηλεφωνικών συνδιαλέξεων ανά 24ωρο) που σημαίνει πως
αυξάνει ανάλογα και η πυκνότητα των εγκατεστημένων κεραιών.

Σχήμα 10.1 Διάταξη κεραιών κυτταρικής (κυψελωτής) κινητής τηλεφωνίας.

10.1 ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΚΕΡΑΙΩΝ ΒΑΣΗΣ
Στο σχήμα 10.2(α) εικονίζεται μια συνήθης κεραία του συστήματος GSM
κινητής τηλεφωνίας απ’ αυτές που είναι εγκατεστημένες στις ταράτσες υψηλών
κτιρίων της Αθήνας και άλλων μεγαλουπόλεων της Ελλάδας. Στα σχήματα
10.2(β), 10.2(γ) και 10.2(δ) εξ’ άλλου, εικονίζονται το στερεό (ολικό), το
κατακόρυφο και οριζόντιο διάγραμμα ακτινοβολίας της κεραίας αντίστοιχα.

Σχήμα 10.2

α) Τυπική κεραία συστήματος κινητής τηλεφωνίας GSM.
β) Ολικό (στερεό) διάγραμμα ακτινοβολίας της κεραίας.

γ) Κατακόρυφο διάγραμμα ακτινοβολίας.
δ) Οριζόντιο διάγραμμα ακτινοβολίας.
Τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά της κεραίας είναι:
Μέγιστη ισχύς εκπομπής: 50Watts (με δυνατότητα μέχρι 500Watts)
Απολαβή: 16,5dB
Περιοχή συχνοτήτων: 870-960MHz
Πόλωση: κατακόρυφη
Εύρος (γωνία) μισής ισχύος:
α) Κατακόρυφου διαγράμματος: 6,5μοίρες (σχ.10.2 γ)
β) Οριζόντιου διαγράμματος: 60μοίρες (σχ.10.2 δ)
Όπως γίνεται φανερό από τις τιμές της γωνίας μισής ισχύος και τα
διαγράμματα ακτινοβολίας 10.2(β), (γ), (δ), η κεραία σταθμού βάσης εκπέμπει
το μεγαλύτερο ποσοστό της ισχύος της οριζοντίως (κάθετα στο μεγάλο άξονα
της κεραίας) και μόνο ελάχιστο ποσοστό της συνολικά εκπεμπόμενης ισχύος
κατευθύνεται προς τα κάτω, προς την ταράτσα δηλαδή και την επιφάνεια του
εδάφους. Στο σχήμα 10.3 φαίνονται οι θεωρητικά αναμενόμενες τιμές της
πυκνότητας ισχύος γύρω από κεραία βάσης κινητής τηλεφωνίας σε δύο
οριζόντια επίπεδα. Κατά τη διεύθυνση μέγιστης ακτινοβολίας, οι τιμές της
πυκνότητας ισχύος γίνονται μικρότερες από όλα τα όρια επικινδυνότητας,
ανατολικά και δυτικά, πέρα από την απόσταση των 50 μέτρων.

Σχήμα 10.3 Θεωρητικά αναμενόμενες τιμές της πυκνότητας ισχύος
ακτινοβολίας από κεραία βάσης κινητής τηλεφωνίας:
α) Κατά τη διεύθυνση μέγιστης ακτινοβολίας. Σε απόσταση μεγαλύτερη από
50m η πυκνότητα ισχύος είναι μικρότερη από όλα τα όρια επικινδυνότητας,
Ανατολής και δύσης.
β) Στην επιφάνεια του εδάφους, για ύψος κεραίας 25 μέτρα, σε όλα τα σημεία, η
πυκνότητα ισχύος είναι μικρότερη από όλα τα όρια επικινδυνότητας.
Για αποστάσεις μικρότερες των 50 μέτρων, οι τιμές είναι μικρότερες των
δυτικών ορίων αλλά μεγαλύτερες των ανατολικών, είναι όμως, λόγω της θέσης
και του ύψους των κεραιών εντελώς απίθανο να βρεθεί κανείς κατά τη
διεύθυνση μέγιστης ακτινοβολίας σε τέτοιες αποστάσεις. Επί του εδάφους και
για ένα μέσο ύψος κεραίας 25 μέτρα, οι τιμές της πυκνότητας ισχύος είναι
παντού μικρότερες από όλα τα όρια επικινδυνότητας, ανατολικά και δυτικά.
Άμεση πειραματική επιβεβαίωση των θεωρητικών τιμών με μετρήσεις στη
διεύθυνση μέγιστης ακτινοβολίας είναι δύσκολο να πραγματοποιηθούν επειδή
απαιτούν χρήση γερανών και ειδικών αδειών. Με επιλογή όμως ειδικών
σταθμών βάσης όπου, απέναντι ακριβώς από την κεραία, υπήρχαν ταράτσες
ισοϋψών κτιρίων, οι μετρήσεις έδειξαν ότι κατά τη διεύθυνση μέγιστης
ακτινοβολίας και σε αποστάσεις μεγαλύτερες των 50 μέτρων, η πυκνότητα
ισχύος είναι μικρότερη από 1μW/cm2, μικρότερη δηλαδή και από τα
αυστηρότερα ανατολικά όρια για το γενικό πληθυσμό στη συχνότητα των
900MHz. Στην επιφάνεια του εδάφους και σε κάθε σημείο, οι μετρήσεις είχαν τα
ίδια ακριβώς αποτελέσματα που επιβεβαιώθηκαν και από παρόμοιες εργασίες
άλλων Ελλήνων ειδικών.

10.2 ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΚΙΝΗΤΩΝ ΤΗΛΕΦΩΝΩΝ
Ενώ υπάρχει γενική παραδοχή από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα ότι
η ακτινοβολία των κεραιών των σταθμών βάσης κυτταρικής κινητής τηλεφωνίας
έχει ασήμαντη επίδραση στην υγεία του ανθρώπου, διαφορετική εμφανίζεται η
εικόνα όσον αφορά στην ακτινοβολία των φορητών (κινητών) τηλεφωνικών
συσκευών.
Ο μεγάλος θόρυβος για την πιθανή επικινδυνότητα των φορητών τηλεφώνων
ξέσπασε στις 21/1/1993, όταν, στην εκπομπή του γνωστού δημοσιογράφου
Larry King του CNN, παρουσιάστηκε ο πολίτης D.Reynard και ισχυρίστηκε
ότι η χρήση του κυτταρικού φορητού τηλεφώνου προκάλεσε το θάνατο
της γυναίκας του από καρκίνο του εγκεφάλου και ανακοίνωσε την
υποβολή δικαστικής αγωγής εναντίον της κατασκευάστριας εταιρίας.
Επακολούθησαν δεκάδες εκπομπών από όλους τους ραδιοτηλεοπτικούς
σταθμούς και ως αποτέλεσμα της γενικής ανησυχίας του κοινού, η αξία των
μετοχών των εταιριών κινητής τηλεφωνίας έπεσε απότομα κατά 17%. Ένα
μήνα μόλις πριν, η επιτροπή Comar (Committee of Man and Radiation) της
εγκυρότερης επιστημονικής οργάνωσης των ΗΠΑ (και παγκοσμίως), IEEE,
είχε ανακοινώσει ότι η κανονική χρήση του κυτταρικού φορητού τηλεφώνου
θεωρείται ασφαλής. Μετά το θόρυβο, η FCC (Federal Communications
Commission), η FDA (Food and Drug Administration) και το EPA
(Environmental Protection Agency) ανακοίνωσαν ότι «μέχρι στιγμής οι
επιστημονικές έρευνες δεν έχουν αποδείξει σύνδεση του καρκίνου του
εγκεφάλου με την ακτινοβολία του φορητού (κυτταρικού) τηλεφώνου και
συνεπώς δεν υπάρχει λόγος λήψης πρόσθετων μέτρων πέραν των
ισχυόντων». Ως ισχύοντα μέτρα προστασίας νοούνται εκείνα της IRPA
(βλ. κεφ. 6) που συμπληρώνονται και από την οδηγία IEEE C95.1-1991
(παράρτημα 2) την οποία υιοθέτησε και το ANSI (σχήματα 6.5 και 6.6). Η
οδηγία αυτή ειδικά για τις συχνότητες της κινητής τηλεφωνίας προβλέπει
τα εξής:

1.

Για ολόσωμη 24ωρη έκθεση (γενικός πληθυσμός) καθορίζει ως όριο
επικινδυνότητας τα 0,6mW/cm2 ή 600μW/cm2 και ως μέγιστο επιτρεπόμενο
Ειδικό Ρυθμό Απορρόφησης (ΕΡΑ) τα 0,8W/Kg.
2.
Εφόσον (όπως στην περίπτωση του κινητού τηλεφώνου) η έκθεση
είναι τοπική, υπερβάσεις των ορίων αυτών επιτρέπονται αν μπορεί ν’
αποδειχτεί ότι ο ΕΡΑ είναι μικρότερος από 1,6W/Kg κατά μέσο όρο για κάθε
γραμμάριο (1gr) οποιουδήποτε ιστού κεφαλής.
3.
Πομποί συχνοτήτων 450-1500MHz θεωρούνται ασφαλείς αν η ισχύς
εκπομπής τους είναι μικρότερη από 1,4 (450/f), όπου f η συχνότητα σε MHz.
Έτσι το φορητό του GSM (f=900MHz), μπορεί να θεωρηθεί ασφαλές αν η

ισχύς του είναι μικρότερη από 0,7Watts (και εφόσον, σύμφωνα με την
οδηγία, απέχει από το σώμα απόσταση μεγαλύτερη από 2,5cm.
Διαφορετικά, οι κατασκευάστριες εταιρίες πρέπει να υποβάλλουν κάθε φορά –
στην FCC για τις ΗΠΑ – συνοδευτικό διάγραμμα μετρήσεων κατανομής
πυκνότητας ισχύος στο περιβάλλον, για την τελική έγκριση του προϊόντος).

Επισήμανση πρώτη: Η ισχύς εκπομπής των φορητών τηλεφώνων του
GSM στην Ελλάδα είναι 2W.
Επισήμανση δεύτερη: Οι περισσότεροι χρήστες χρησιμοποιούν το κινητό
τηλέφωνο σε επαφή με το σώμα (αυτί).
Οι επισημάνσεις αυτές είναι οι πρώτες στην προσπάθεια εκτίμησης του βαθμού
επικινδυνότητας των φορητών κυτταρικών τηλεφώνων του GSM:

Καταρχήν, ο θεωρητικός υπολογισμός της πυκνότητας ισχύος στο
περιβάλλον του φορητού κυτταρικού τηλεφώνου για ισχύ εκπομπής P=2W, για
τη διεύθυνση μέγιστης ακτινοβολίας της κεραίας και για αποστάσεις από 5
μέχρι 20cm, δίνει τιμές από 10.000μW/cm2 μέχρι 650μW/cm2, που είναι πολύ
μεγαλύτερες και των δυτικών ορίων επικινδυνότητας. Η σύγκριση όμως δεν
είναι επιτρεπτή, επειδή τα όρια αυτά αφορούν σε ολόσωμη έκθεση, ενώ η
ακτινοβολία του κινητού εντοπίζεται στην κεφαλή.

Για τον ίδιο λόγο δεν μπορούν να συγκριθούν με τα όρια
επικινδυνότητας οι τιμές που προέκυψαν από τις μετρήσεις της πυκνότητας
ισχύος με κατάλληλο όργανο (Narda mod.8716, αισθητήρας 8741) και που
κυμαίνονται μεταξύ 500 και 800μW/cm2 σε απόσταση 5cm από το κινητό στη
διεύθυνση μέγιστης ακτινοβολίας.
Οι τιμές της πυκνότητας ισχύος της ακτινοβολίας φορητού κυτταρικού
τηλεφώνου GSM που προέκυψαν από τις μετρήσεις και τους θεωρητικούς
υπολογισμούς, δεν μπορούν να αγνοηθούν. Για μια εγκυρότερη όμως εκτίμηση
του βαθμού ασφαλείας των φορητών, πρέπει να υπολογισθεί ο Ειδικός Ρυθμός
Απορρόφησης των μεμονωμένων ιστών της κεφαλής και να συγκριθεί με το
όριο επικινδυνότητας των 1,6W/Kg που θέτει η νέα οδηγία του IEEE C9.11991:

Στο σχήμα 10.4 εικονίζεται ο βαθμός διείσδυσης και κατανομής της
ενέργειας φορητού τηλεφώνου στους διάφορους ιστούς του κρανίου με
μεθόδους τομογραφίας μαγνητικού συντονισμού (magnetic resonance imaging
scan, Gandhi, Πανεπιστήμιο Utah, Απρίλιος 1993). Κάθε στοιχείο του
πλέγματος, που απεικονίζει την κεφαλή και το αυτί, έχει πλευρά μήκους 2mm.

Συχνότητα κινητού 835MHz (περίπου αυτή του συστήματος GSM στην
Ελλάδα). Ισχύς φορτίου 1W (έναντι 2W του GSM). Οι μαύρες κηλίδες κοντά
στο αυτί αντιπροσωπεύουν σημεία μέγιστου βαθμού απορρόφησης (λόγω της
γειτνίασης με την κεραία του κινητού), 2,24W/Kg (όριο ασφαλείας
μεμονωμένου ιστού 1,6W/Kg, όπως προαναφέρθηκε), ενώ οι λευκές περιοχές
εικονίζουν ιστούς ελάχιστου βαθμού απορρόφησης 0,05W/Kg. Ο Gandhi
υπολόγισε ότι για να μειωθεί ο βαθμός απορρόφησης της ακτινοβολίας του
κινητού σε όλους τους ιστούς της κεφαλής κάτω από το όριο επικινδυνότητας
των 1,6W/Kg, θα πρέπει η ισχύς του κινητού τηλεφώνου να πέσει κάτω από
0,6W.

Σχήμα 10.4 Απεικόνιση του βαθμού διείσδυσης της ακτινοβολίας
φορητού τηλεφώνου στους διάφορους ιστούς του κρανίου με
μεθόδους τομογραφίας μαγνητικού συντονισμού (Magnetic
Resonance imaging scan, Gandhi, Πανεπιστήμιο Utah, Απρίλιος
1993). Συχνότητα φορητού 835MHz (περίπου αυτή του ελληνικού
GSM). Ισχύς φορητού 1W (έναντι 2W του ελληνικού). Η λευκή κηλίδα
δεξιά από το αυτί αντιπροσωπεύει τη θέση της κεραίας του κινητού.
Στην κρανιακή αυτή «φέτα» που περνάει από το αυτί, οι δύο μαύρες
κηλίδες αμέσως κάτω από το δέρμα, πίσω (αριστερά) από το αυτί,
είναι σημεία μέγιστου ρυθμού απορρόφησης ακτινοβολίας, 2,24W/Kg
(όριο επικινδυνότητας 1,6W/Kg). Ο ρυθμός απορρόφησης πέφτει
γρήγορα (σε βάθος μερικών χιλιοστών στο εσωτερικό του κρανίο)
στα 0,05W/Kg. Ο Gandhi υπολόγισε πως, για να πέσει ο ρυθμός
απορρόφησης ακτινοβολίας, σε όλους τους ιστούς, κάτω από το όριο
επικινδυνότητας των 1,6W/Kg, θα πρέπει η ισχύς του κινητού να
πέσει κάτω από τα 0,6W.

Θεωρητικός υπολογισμός του Ειδικού Ρυθμού Απορρόφησης της
ακτινοβολίας κινητού τηλεφώνου από το μάτι, το αυτί, και τον εγκέφαλο
(Ουζούνογλου) με τη μέθοδο των ροπών, τη χρήση εξελιγμένων
υπολογιστικών τεχνικών αντιστροφής μεγάλων συστημάτων, συχνότητα
915MHz (GSM), ισχύ εκπομπής φορητού 1W, για δύο θέσεις του κινητού ως
προς την κεφαλή (κατακόρυφη και υπό κλίση 45ο) σε απόσταση 0,5cm και από
αυτήν, έδειξε τα αποτελέσματα του πίνακα 10.1. Οι τιμές που προκύπτουν
είναι μεγάλες και υπερβαίνουν το όριο επικινδυνότητας των 1,6W/Kg για
μεμονωμένους ιστούς. Μεγαλύτερη, φυσιολογικά, εμφανίζεται η απορρόφηση
από το αυτί, για κατακόρυφη θέση του κινητού τηλεφώνου, υπερβαίνοντας
κατά 6 περίπου φορές το όριο επικινδυνότητας (ακόμα μεγαλύτερες τιμές του
Ειδικού Ρυθμού Απορρόφησης, αναμένονται για την ισχύ των 2W που

εκπέμπουν τα φορητά του συστήματος GSM στην Ελλάδα). Η σημαντικότατη
αυτή ελληνική μελέτη καταλήγει στη σύσταση (που μεταβιβάστηκε στα αρμόδια
υπουργεία Υγείας και Μεταφορών – Επικοινωνιών), που αποτελεί και το λογικό
συμπέρασμα όλων των εκτιμήσεων που προαναφέρθηκαν:
Συμπέρασμα: Η ισχύς εκπομπής των φορητών κυτταρικών τηλεφώνων του
GSM στην Ελλάδα πρέπει να μειωθεί καταρχήν στα 0,5W, με μελλοντική
προοπτική στα 0,25W. Μόνο με τη μείωση αυτή τα φορητά θα συμμορφωθούν
προς τα δυτικά όρια επικινδυνότητας, παραμένοντας πάντα υπό την
αμφισβήτηση των Ανατολικών, ζήτημα που θα επιλύσει η μελλοντική
επιστημονική έρευνα.
Πίνακας 10.1 Θεωρητικά αναμενόμενος Ειδικός Ρυθμός Απορρόφησης (ΕΡΑ)
της ακτινοβολίας φορητού τηλεφώνου από το μάτι, τον εγκέφαλο και το αυτί για
δύο θέσεις του φορητού, κατακόρυφη και υπό κλίση 45ο. Συχνότητα 915MHz.
Ισχύς φορτίου 1W. Απόστασή του από την κεφαλή 0,5cm. Παρατηρούνται
μεγάλες τιμές απορρόφησης που υπερβαίνουν το όριο επικινδυνότητας των
1,6W/Kg για μεμονωμένους ιστούς, με μεγαλύτερη εκείνη των 10,11W/Kg από
το αυτί για κατακόρυφη θέση του κινητού τηλεφώνου. Ακόμη μεγαλύτερες τιμές
ΕΡΑ αναμένονται για την ισχύ των 2W που εκπέμπουν τα φορητά του
συστήματος GSM στην Ελλάδα (Ουζούνογλου).

Είδος ιστού

Μάτι
Εγκέφαλος
Αυτί

Ειδικός Ρυθμός Απορρόφησης (W/Kg)
Φορητό τηλέφωνο
Φορητό τηλέφωνο
τοποθετημένο κατακόρυφα

κεκλιμμένο κατά 45ο

1,82 W/Kg
0,178W/Kg
4,97W/Kg

ως προς την κατακόρυφο
2,48 W/Kg
0,21 W/Kg
4,97 W/Kg

10.3 ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΚΙΝΗΤΩΝ ΤΗΛΕΦΩΝΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ
Στην κατηγορία αυτή υπάγονται τα κινητά τηλέφωνα αυτοκινήτων που έχουν
την κεραία τοποθετημένη στο εξωτερικό μέρος του αυτοκινήτου (και όχι τα
φορητά που χρησιμοποιούν πολλοί και κατά την οδήγηση). Στην περίπτωση
αυτή, οι τιμές της πυκνότητας ισχύος στο εσωτερικό του αυτοκινήτου είναι
αισθητά μειωμένες σε σχέση με εκείνες των φορητών.
Για κινητό τηλέφωνο αυτοκινήτου ισχύος 3W και με συνθετική οροφή
μετρήθηκαν τιμές πυκνότητας ισχύος στη θέση του οδηγού της τάξης των
300μW/cm2, που είναι σημαντικό ποσοστό του δυτικού ορίου επικινδυνότητας

(βλ. κεφ. 7) για 24ωρη έκθεση. Οι χρήστες κατανοούν ότι πρέπει να κάνουν τη
λιγότερη δυνατή χρήση του τηλεφώνου αυτού. Αν, για την ίδια ισχύ εκπομπής,
η οροφή του αυτοκινήτου είναι μεταλλική, οι τιμές της πυκνότητας ισχύος
μειώνονται στα 20μW/cm2 περίπου. Στην περίπτωση που η κεραία είναι
τοποθετημένη (εξωτερικά πάντα) στο πίσω τζάμι, η πυκνότητα ισχύος
κυμαίνεται από 70-350μW/cm2 στο χώρο των επιβατών του πίσω καθίσματος.

Η επιτροπή Comar του IEEE που προαναφέρθηκε, εξέτασε τη χειρότερη
δυνατή περίπτωση έκθεσης στην ακτινοβολία κινητού τηλεφώνου αυτοκινήτου
με τη συνδρομή του κορυφαίου βίο-μηχανικού A.W.Guy του Πανεπιστημίου της
Washington στο Seattle. Είναι η περίπτωση ενός ατόμου έξω από ένα
αυτοκίνητο με την κεφαλή του σε απόσταση 9cm από την κεραία ισχύος 3,5W
του αυτοκινήτου. Η εξέταση της περίπτωσης αυτής ανέδειξε την τιμή των
0,8W/Kg για τον Ειδικό Ρυθμό Απορρόφησης, το μισό δηλαδή του ορίου των
1,6W/Kg για έκθεση μεμονωμένου ιστού.

10.4 ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΤΑΙΡΙΕΣ
ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΗΛΕΦΩΝΙΑΣ
Καταρχήν, μεγάλες εταιρίες κινητής τηλεφωνίας όπως η Motorola συνόδευαν
την πώληση των κινητών με ειδική κάρτα προειδοποίησης στον χρήστη, να μην
αφήνει την κεφαλή του κινητού να αγγίζει οποιοδήποτε σημείο του σώματός
του κατά τη χρήση του.
Η σοβαρότερη πάντως, αντίδραση των σχετικών εταιριών είναι πως η
παρούσα, κυτταρική, φάση της τεχνολογίας κινητών επικοινωνιών θα δώσει,
μελλοντικά, τη θέση της στη μικροκυτταρική και αργότερα στην πικοκυτταρική
τηλεφωνία. Ήδη τυποποιήθηκε από την Ε.Ε. στο μελλοντικό σύστημα DSC1800 που θα επιτρέπει στο χρήστη, πέρα από την τηλεφωνική επικοινωνία, την
πρόσβαση σε δίκτυα πληροφοριών κάθε είδους. Η εισαγωγή του συστήματος
αυτού θα μειώσει την ακτίνα του κυττάρου - κυψέλης σε μερικές εκατοντάδες
μέτρα (μικροκύτταρα) ή και μερικές δεκάδες μέτρα (πικοκύτταρα, για
επικοινωνίες στο εσωτερικό μεγάλων κτιρίων). Ως συνέπεια, το πλήθος των
σταθμών βάσης θα αυξηθεί κατακόρυφα, πράγμα που θα επιτρέψει τη μείωση
της ισχύος του κινητού εφόσον, όπου κι αν βρίσκεται ο χρήστης, θα έχει πολύ
κοντά του ένα σταθμό βάσης. Σχεδιάζεται, μάλιστα, η τοποθέτηση των
σταθμών βάσης. Σχεδιάζεται, μάλιστα, η τοποθέτηση των σταθμών βάσης στις
κολώνες της ΔΕΗ ή σε στήλες φωτισμού.
Παρατήρηση 1: Η σχεδιαζόμενη, μελλοντικά, μεγάλη αύξηση του πλήθους των
σταθμών βάσης και η άμεση γειτνίασή τους με χώρους κατοικίας ή εργασίας,

θα ξαναθέσει, παρά τη μείωση της ισχύος εκπομπής, το ζήτημα της
επικινδυνότητας των κεραιών βάσης που, όπως προαναφέρθηκε, σήμερα είναι
ασήμαντο.
Παρατήρηση 2: Το προετοιμαζόμενο σύστημα DCS-1800 θα λειτουργεί σε
διπλάσια συχνότητα από εκείνη του σημερινού GSM, δηλαδή στα
1800MHz και ίσως μεγαλύτερη. Σύμφωνα, τότε με την οδηγία IEEE C95.11991, η μέγιστη επιτρεπόμενη ισχύς εκπομπής χωρίς ειδική έγκριση
(Παράρτημα 2) για τα κινητά, θα πρέπει να είναι μικρότερη από 0,2W.
Οι εταιρίες κινητής ε[επικοινωνίας ισχυρίζονται ότι θα υπερκαλύψουν την
απαίτηση αυτή.
Μοιάζει με έναν ατέλειωτο φαύλο κύκλο: κάθε νέο άλμα της τεχνολογίας,
επιβάλει ακόμα μεγαλύτερους προορισμούς ασφαλείας.
Το αδιέξοδο εξέφρασε με το γλαφυρότερο τρόπο ο πρόεδρος της επιτροπής
Comar του IEEE καθηγητής Osepchuk: «Ο κόσμος θέλει να του
παρουσιάσουμε αποδείξεις ότι τα κινητά τηλέφωνα δεν προκαλούν
καρκίνο. Αυτό είναι αδύνατο. Δεν μπορείς να αποδείξεις κάτι αρνητικό.
Θέλουν μηδενικό ρίσκο, πράγμα που είναι μαθηματικά ανέφικτο». [9]

11. ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗ ΑΠΟ ΙΑΤΡΙΚΕΣ
ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Όπως αναφέρθηκε και σε προηγούμενα κεφάλαια, η ζωή εμφανίστηκε και
αναπτύχθηκε σε ένα περιβάλλον όπου υπάρχουν παντού εστίες εκπομπής
ιονίζουσων ακτινοβολιών. Στο έδαφος, στον αέρα, στο νερό, στο σώμα του
ανθρώπου, ακόμη και στο διάστημα. Εκτός από τις φυσικές πηγές
ακτινοβολίας υπάρχουν και οι τεχνητές πηγές (ιατρικές εφαρμογές – πυρηνική
βιομηχανία, κ.λ.π.). Συνεπώς ο άνθρωπος ζει σε περιβάλλον όπου δέχεται
κάποιες ποσότητες αυτής της ακτινοβολίας έτσι κι’ αλλιώς. Οι πηγές από τις
οποίες δέχεται τη φυσική ακτινοβολία αλλά και οι ποσότητες φαίνονται στον
πίνακα που ακολουθεί.
Πίνακας 11.1 Πηγές και ποσότητες φυσικής ακτινοβολίας που δέχεται ο
άνθρωπος ετησίως
Μέση δόση
ανά άτομο
Πηγές έκθεσης
ετησίως
(mSv)
Ραδόνιο
1,3
Γήινα πετρώματα
0,5

Κοσμική ακτινοβολία
Ιατρικές εφαρμογές
Εσωτερική ακτινοβόληση (Τρόφιμα - Ποτά)
Πυρηνικές δοκιμές Βιομηχανία
Σύνολο

0,4
0,3
0,2
0,01
2,7

Από τον πίνακα αυτόν βγαίνουν δύο βασικά συμπεράσματα:
1.
Κατά μέσο όρο ένας άνθρωπος δέχεται δόση ακτινοβολίας 2,7 mSv
κάθε χρόνο. Το mSv (μιλισίβερτ) είναι μια μονάδα δόσης ακτινοβολίας και από
το σημείο αυτό θα το αναφέρουμε ως «Μονάδα Δόσης Ακτινοβολίας – ΜΔΑ».
2.
Η συνολική δόση που δέχεται κατά μέσο όρο ένας άνθρωπος σ’ ένα
χρόνο, οφείλεται κατά 85 - 90% σε φυσικές πηγές ακτινοβολίας και μόλις κατά
10 - 15% σε τεχνητές πηγές.

11.1 ΟΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ
Από το ποσό που οφείλεται στην έκθεση σε τεχνητές πηγές, το 90% περίπου
οφείλεται στις ιατρικές εφαρμογές των ακτίνων Χ, το 4% στις εφαρμογές της
πυρηνικής ιατρικής, και σε άλλες πηγές το υπόλοιπο 6%.
Στην ιατρική χρησιμοποιούμε τις ιονίζουσες ακτινοβολίες σε τρεις μεγάλες
εφαρμογές :
11.1.1 ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ
Η διαγνωστική και επεμβατική ακτινολογία, περιλαμβάνει κλασσικές
ακτινολογικές εξετάσεις, αγγειογραφίες, αξονικές τομογραφίες κ.λ.π., όπου
χρησιμοποιούμε αποκλειστικά ακτίνες Χ. Αυτές παράγονται από ειδικά
μηχανήματα, τα ακτινολογικά μηχανήματα (π.χ. απλό ακτινογραφικό
μηχάνημα, ακτινοσκοπικό μηχάνημα, αξονικός τομογράφος) [6]. Κατά τις
εξετάσεις αυτές δέσμη ακτίνων Χ προσπίπτει και διαπερνά την περιοχή
ενδιαφέροντος απεικονίζοντας την εσωτερική δομή του σώματος. Η
περιοχή στην οποία προσπίπτει η κύρια δέσμη της ακτινοβολίας
λαμβάνει το μεγαλύτερο ποσό της «δόσης». Παράλληλα, ένα ποσοστό
ακτινοβολίας σκεδάζεται και διαχέεται σε όλο το σώμα. Έτσι, για
παράδειγμα, σε μια εξέταση αξονικής τομογραφίας θώρακα την
υψηλότερη δόση δέχεται ο θώρακας (30 - 50mSv ), ενώ στη περιοχή της
κοιλιάς η δόση που «φτάνει» είναι κατά πολύ μικρότερη (0,1mSv ).
Επισημαίνεται ότι μετά από την ακτινολογική εξέταση δεν παραμένει
ακτινοβολία ή ραδιενέργεια στο σώμα [14]. Οι ακτίνες Χ δεν είναι ραδιενέργεια.
Όταν το ακτινολογικό μηχάνημα πάψει να εκπέμπει ακτίνες Χ, στην
ακτινολογική αίθουσα δεν υπάρχει ακτινοβολία. Είναι το ίδιο πράγμα με την
περίπτωση που κλείνουμε το φως σ’ ένα δωμάτιο. Μόλις κλείσουμε το
διακόπτη παύει να υπάρχει φως. [6]
11.1.1.1 Ακτινοπροστασία

Όπως είπαμε παραπάνω, πολλοί επιστήμονες και ιατροί ακτινολόγοι πέθαναν
από βλάβες που τους προκάλεσαν οι ακτίνες Χ, στις αρχές του αιώνα όταν δεν
ήξεραν τις βλαβερές συνέπειες της ακτινοβολίας. Γρήγορα όμως έγινε
αντιληπτό στην επιστημονική κοινότητα ότι οι ακτίνες Χ προκαλούν ζημιά στα
ζωντανά κύτταρα. Συνεπώς πρέπει να παίρνουμε μέτρα προστασίας. Γι’ αυτό
το λόγο αναπτύχθηκε η Ακτινοπροστασία. Δημιουργήθηκε η Διεθνής Επιτροπή
Ακτινοπροστασίας (International Commission on Radiological Protection –
ICRP), με σκοπό τη θεμελίωση των αρχών της Ακτινοπροστασίας και τη
σύνταξη συστάσεων και κανόνων καθολικής αποδοχής.
Σε όλες τις περιπτώσεις όπου έχουμε έκθεση ανθρώπων σε ιονίζουσες
ακτινοβολίες πρέπει να ισχύουν οι 3 βασικές αρχές Ακτινοπροστασίας που
είναι καθιερωμένες διεθνώς από την ICRP και μνημονεύονται στην αρχή των
Ελληνικών Κανονισμών Ακτινοπροστασίας:
1.
Αρχή Αιτιολόγησης: Οποιαδήποτε έκθεση σε ιονίζουσες ακτινοβολίες
πρέπει να έχει αιτιολογηθεί επαρκώς. Για παράδειγμα, δεν μπορεί κανείς να
κάνει ακτινογραφία κρανίου χωρίς παραπεμπτικό από εξειδικευμένο ιατρό,
επειδή κρίνει ο ίδιος ότι καλό είναι να κάνει μια τέτοια ακτινογραφία, αφού έχει
πονοκέφαλο.
2.
Αρχή Βελτιστοποίησης: Από κάθε έκθεση σε ιονίζουσες ακτινοβολίες
πρέπει να προκύπτει το μεγαλύτερο δυνατό όφελος (διαγνωστικό ή
θεραπευτικό) με τη μικρότερη δυνατή προκαλούμενη βλάβη (δόση
ακτινοβολίας που παίρνει ο ασθενής) όσο είναι λογικά εφικτό λαμβάνοντας υπ’
όψη τις δυνατότητες της υπάρχουσας τεχνολογίας, τα πορίσματα της ανάλυσης
κόστους οφέλους και γενικά κάθε σχετικό κοινωνικό και οικονομικό παράγοντα.
3.
Αρχή Ορίων Δόσεων: Δεν επιτρέπεται υπέρβαση των ορίων δόσεων
που καθορίζονται από τους κανονισμούς, παρά μόνο σε ειδικές περιπτώσεις
και αφού ληφθεί υπόψη η Αρχή της Αιτιολόγησης.
Για την βέλτιστη προστασία από τις ακτινοβολίες πρέπει να λάβουμε υπόψη
τους παρακάτω πρακτικούς κανόνες ακτινοπροστασίας:

Χρόνος: Όσο περισσότερο χρόνο βρισκόμαστε κοντά στην πηγή
ακτινοβολίας, τόσο αναλογικά μεγαλύτερη είναι η ακτινική επιβάρυνση.

Απόσταση: Όσο απομακρυνόμαστε από την πηγή ακτινοβολίας τόσο
μειώνεται η ακτινική επιβάρυνση (αντιστρόφως ανάλογη με το τετράγωνο της
απόστασης). Η έκθεση σε άτομο που βρίσκεται 2m μακριά από την πηγή είναι
το ¼ της έκθεσης όταν το ίδιο άτομο βρίσκεται 1m από την ίδια πηγή.


Θωράκιση: Όσο μεγαλύτερη είναι η θωράκιση που παρεμβάλλεται
μεταξύ της πηγής και του εκτιθέμενου τόσο μικρότερη είναι και η έκθεση. Το
είδος θωράκισης που απαιτείται εξαρτάται από το είδος της ακτινοβολίας αλλά
και από την ενέργειά της. Η απαιτούμενη θωράκιση είναι αμελητέα για τα
σωμάτια α, ένα λεπτό φύλλο αλουμινίου είναι αρκετό για την ακτινοβολία β,
ενώ για την ακτινοβολία γ ή Χ απαιτούνται σημαντικά μεγαλύτερες θωρακίσεις.
Τα πιο κοινά υλικά θωράκισης είναι ο μόλυβδος, το μπετό και ο σίδηρος.
Για τη βελτιστοποίηση των συνθηκών ακτινοπροστασίας σε ένα ακτινολογικό
εργαστήριο είναι απαραίτητο να τηρούνται αυστηρά οι κανονισμοί
ακτινοπροστασίας και ειδικά:

Τήρηση του προγράμματος διαχείρισης ποιότητας για θέματα
ακτινοπροστασίας,

Τήρηση ιατρικού φακέλου,

Τήρηση και τακτική επιθεώρηση των μέτρων και μέσων
ακτινοπροστασίας,

Ύπαρξη ακτινοφυσικού – υπευθύνου ακτινοπροστασίας.
11.1.1.2 Όρια δόσης – Επιβάρυνση
Το ετήσιο όριο δόσης για ολόσωμη έκθεση έχει καθοριστεί σε :

1mSv / έτος για το γενικό κοινό
20mSv / έτος για τους επαγγελματικά εκτιθέμενους

Έχουν, επίσης, οριστεί και τιμές για τα ετήσια όρια δόσεων σε περίπτωση
μερικής ακτινοβόλησης (άκρα, οφθαλμός κ.λ.π.), τα οποία είναι υψηλότερα.
Είναι όμως τα όρια δόσης αρκετά; Η απάντηση στην ερώτηση αυτή θα ήτανε
«Καμία δόση δεν είναι επιτρεπτή». Όμως όλες οι ανθρώπινες δραστηριότητες
περιέχουν κάποιον κίνδυνο. Μια μέση ετήσια δόση επαγγελματικά εκτιθέμενου
σε ακτινοβολίες είναι τα 2mSv. Με βάση τα παραπάνω η πιθανότητα θανάτου ή
πρόκλησης γενετικής ανωμαλίας από την παραπάνω έκθεση υπολογίζεται σε
1:10.000. Ίδια πιθανότητα θανάτου (1:10.000) έχει κάποιος εάν καπνίσει
συνολικά 150 τσιγάρα, ταξιδέψει συνολικά 10.000km με αυτοκίνητο,
αναρριχηθεί σε βράχο για 2.5 ώρες, εργαστεί σε βιοτεχνία για 4 χρόνια.
Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δίνουν άτομα, όπως έγκυες γυναίκες, και
μητέρες κατά το θηλασμό. Αυτό βέβαια, δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να
αποφεύγουν οποιαδήποτε εργασία σχετίζεται με ακτινοβολίες. Συνήθως οι ήδη
υπάρχουσες προφυλάξεις που ήδη λαμβάνονται στον χώρο εργασίας για το
υπόλοιπο προσωπικό είναι αρκετές στις περισσότερες περιπτώσεις, ώστε να
προφυλάξουν μια έγκυο γυναίκα και το έμβρυο της. Ως εκ τούτου θα πρέπει να
ερωτηθεί ο υπεύθυνος ακτινοπροστασίας – ακτινοφυσικός του εργαστηρίου

εάν οι χώροι στους οποίους θα εργαστεί πληρούν όλες τις προϋποθέσεις για
ασφαλή εργασία για την περίπτωση της.
Όσο αφορά τους κινδύνους που διατρέχει το έμβρυο, η πιο επικίνδυνη
περίοδος της κύησης από πλευράς ακτινοευαισθησίας του εμβρύου είναι 8 –
15 εβδομάδες μετά την σύλληψη δηλ. κατά την περίοδο της οργανογένεσης.
Σημειώνεται ότι η πιθανότητα εμφάνισης κάποιας γενετικής ανωμαλίας μη
οφειλόμενης σε ακτινοβόληση υπολογίζεται στο 1 στα 30 . Τις 3 – 4 πρώτες
εβδομάδες της κύησης εάν το έμβρυο λάβει κάποια δόση τότε ή θα πεθάνει
οπότε θα αποβληθεί (εάν η δόση είναι μεγάλη... >100-200mGy ) ή δεν θα
πάθει τίποτε οπότε δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας. Αυτή η τελευταία
παρατήρηση είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς πολλές φορές συμβαίνει
γυναίκες που βρίσκονται στις πρώτες ημέρες της κύησης χωρίς να το
γνωρίζουν, να εκτεθούν σε κάποια δόση ακτινοβολίας για οποιοδήποτε λόγο
(π.χ. να κάνουν μια ακτινογραφία) και όταν συνειδητοποιήσουν ότι είναι έγκυες
να ανησυχήσουν υπερβολικά και αδικαιολόγητα. Έτσι η πιθανότητα να πάθει
το έμβρυο κάποια ανωμαλία από την ακτινοβολία αν λάβει 1ΜΔΑ είναι μηδέν
στις πρώτες 8 εβδομάδες της κύησης, είναι 1 στις 2.500 μεταξύ της 8ης και της
15ης εβδομάδας της κύησης, 1 στις 10.000 μεταξύ της 16ης και της 25ης
εβδομάδας και μηδέν μετά την 25η εβδομάδα μέχρι και τη γέννηση.
Τέλος, για τις προφυλάξεις που πρέπει να πάρει η μητέρα κατά τη διάρκεια του
θηλασμού, είναι χρήσιμο να γνωρίζει ότι, οι εξωτερικές πηγές ακτινοβολίας
όπως είναι η ακτίνες Χ δε μολύνουν το σώμα. Θα πρέπει να ανησυχούνε μόνο
αν κάποιο ραδιενεργό υλικό μπει στο σώμα είτε με την κατάποση είτε με την
αναπνοή. Σε αυτήν την περίπτωση υπάρχει πιθανότητα το μητρικό γάλα να
μεταφέρει την ραδιενεργό ουσία στο παιδί. Αυτό φυσικά μπορεί να συμβεί μόνο
στα εργαστήρια πυρηνικής ιατρικής όπου γίνονται σπινθηρογραφήματα.

11.1.1.3 Δόσεις που λαμβάνουμε από εξετάσεις με ακτίνες Χ.
Πίνακας 11.2 Δόσεις ακτινοβολίας που λαμβάνει ο άνθρωπος από ιατρικές
εξετάσεις.
Τιμές
Τιμές
Τυπική τιμή
ισοδύναμου
πιθανότητας
Διαγνωστική
ενεργού δόσης
χρόνου
εμφάνισης
εξέταση
(mSv)
ακτινοβολίας
θανατηφόρου
υποβάθρου *
καρκίνου **
Α) Με ακτίνες Χ
1 ανά μερικά
Άκρα και αρθρώσεις
<0.01
<1.5 ημέρες
εκατομμύρια
Πανοραμική
<0.01
<1.5 ημέρες
1 ανά μερικά
ακτινογραφία
εκατομμύρια

οδόντων
Ακτινογραφία
θώρακα
Ακτινογραφία
κρανίου
Ακτινογραφία
αυχενικής μοίρας
Ακτινογραφία
ισχίου
Ακτινογραφία
θωρακικής
μοίρας
Ακτινογραφία
λεκάνης
Ακτινογραφία
κοιλιάς
Ακτινογραφία
οσφυϊκής μοίρας
Μαστογραφία
Πυελογραφία
Βαριούχο γεύμα
Βαριούχος
υποκλυσμός
Αξονική
τομογραφία
κρανίου
Αξονική
τομογραφία
θώρακα
Αξονική
τομογραφία
κοιλιάς /
λεκάνης

0.02

3 ημέρες

1 ανά
εκατομμύριο

0.07

11 ημέρες

1 ανά 300,000

0.08

2 εβδομάδες

1 ανά 200,000

0.3

7 εβδομάδες

1 ανά 67,000

0.7

4 μήνες

1 ανά 30,000

0.7

4 μήνες

1 ανά 30,000

0.7

4 μήνες

1 ανά 30,000

1.3

7 μήνες

1 ανά 15,000

0.2
2.5
3

1 μήνας
14 μήνες
16 μήνες

1 ανά 100,000
1 ανά 8000
1 ανά 6700

7

3.2 έτη

1 ανά 3000

2

1 έτος

1 ανά 10,000

8

3.6 έτη

1 ανά 2500

10

4.5 έτη

1 ανά 2000

Β) Με ραδιοϊσότοπα
Αερισμός
πνευμόνων ( Kr)
Αιμάτωση
πνευμόνων ( Tc
Σπινθηρογράφημα
Νεφρών( Tc)
Σπινθηρογράφημα
θυρεοειδούς( Tc)
Σπινθηρογράφημα
81m

99m

99m

99m

0.1

2.4 εβδομάδες

1 ανά 200,000

1

6 μήνες

1 ανά 20,000

1

6 μήνες

1 ανά 20,000

1

6 μήνες

1 ανά 20,000

4

2.3 έτη

1 ανά 5000

οστών ( Tc)
Σπινθηρογράφημα
δυναμικό καρδιάς
6
2.7 έτη
1 ανά 3300
( Tc)
Σπινθηρογράφημα
18
8 έτη
1 ανά 1100
μυοκαρδίου( T1)
Δ) Ενδεικτικά αναφέρονται και δόσεις που δέχεται επιβάτης αεροπλάνου
σε αεροπορικό ταξίδι
Αθήνα – Νέα
0.09
2 εβδομάδες
1 ανά 200,000
Υόρκη
Λονδίνο – Νέα
0.05
1 εβδομάδα
1 ανά 500,000
Υόρκη
Λονδίνο - Σικάγο
0.06
1.5 εβδομάδα
1 ανά 400,000
99m

99m

201

* Αυτό το μέγεθος δείχνει το χρόνο που χρειάζεται για να λάβει κανείς την ίδια
δόση εάν εκτιθόταν μόνο στην ακτινοβολία περιβάλλοντος (μια μέση τιμή). Η
μέση τιμή της ακτινοβολίας περιβάλλοντος για τη Μ. Βρετανία απ’ όπου
προέρχονται και οι τιμές του ανωτέρω πίνακα είναι 2.2mSv ανά έτος. Τοπικές
μέσες τιμές κυμαίνονται από 1.5 έως 7.5mSv ανά έτος.
** Προσεγγιστικές τιμές πιθανότητας εμφάνισης θανατηφόρου καρκίνου για
ολόκληρη τη ζωή ανθρώπου από 16 ως 69 ετών. Για μικρότερους ασθενείς οι
τιμές αυτές πρέπει να πολλαπλασιάζονται με 2, ενώ για γηραιότερους ασθενείς
να διαιρούνται με 5. [6]
11.1.2 ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ
Στην πυρηνική ιατρική χρησιμοποιούμε τη ραδιενέργεια (κυρίως ακτίνες –γ και
–β), για διαγνωστικούς και θεραπευτικούς σκοπούς [6]. Ένα ραδιοφάρμακο
χορηγείται στον εξεταζόμενο, συγκεντρώνεται επιλεκτικά στο υπό εξέταση
όργανο, αλλά και σε μικρότερο ποσοστό στους υπόλοιπους ιστούς, και στη
συνέχεια ακτινοβολείται εξωτερικά. Μετά την εξέταση, το ραδιοφάρμακο (και
συνεπώς και η ραδιενέργεια - ακτινοβολία) παραμένει στο σώμα του
εξεταζόμενου για κάποιο χρονικό διάστημα που εξαρτάται από το είδος του
ραδιοφαρμάκου, βιολογικούς παράγοντες και το είδος της εξέτασης [14]. Ο
συγκεκριμένος τρόπος εξέτασης προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες που
επιτρέπουν την έγκαιρη και ακριβή διάγνωση του ιατρικού σας προβλήματος.
Όσο αφορά τους κινδύνους που εγκυμονεί η πρακτική της πυρηνικής ιατρικής,
οι περισσότερες ιατρικές εξετάσεις εξαρτώνται από τον παράγοντα όφελος
προς κίνδυνο. Στην πυρηνική ιατρική λαμβάνονται όλα τα δυνατά μέτρα έτσι
ώστε η επιβάρυνση του ασθενή στην ακτινοβολία να ελαχιστοποιείται. Το
κέρδος από μία έγκαιρη και ακριβή διάγνωση αντισταθμίζει με το παραπάνω
τον κίνδυνο από την χορήγηση εξαιρετικά περιορισμένης ποσότητας

ραδιενεργών ουσιών, κατά την εξέταση. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται σε
ορισμένες εξετάσεις που προορίζονται για παιδιά. Η δόση του χημικού που
τους δίνεται ρυθμίζεται ανάλογα με την ηλικία, το βάρος και το ύψος του
παιδιού, και πάντα με τη συμβουλή του παιδιάτρου του. Όπως και στην
περίπτωση των ενηλίκων, το κέρδος από την εξέταση αντισταθμίζει με το
παραπάνω την πραγματικά ελάχιστη δόση. Επίσης, είναι σημαντικό να
γνωρίζει ο γιατρός που θα χορηγήσει το ραδιοφάρμακο αν το εξεταζόμενο
άτομο είναι έγκυος, θηλάζει ή ακολουθεί κάποια φαρμακευτική αγωγή.
Οι πιο συνηθισμένες μορφές εξετάσεων πυρηνικής ιατρικής είναι οι παρακάτω:
Σπινθηρογράφημα οστών
Σπινθηρογράφημα ήπατος
Σπινθηρογράφημα πνευμόνων
Σπινθηρογράφημα νεφρών
Σπινθηρογράφημα θυρεοειδούς
Σπινθηρογράφημα καρδιάς

Άλλα σπινθηρογραφήματα, όπως μυελού οστών,
εγκεφάλου, σιελογόνων αδένων, λεμφικού συστήματος, κ.α. [15]





πεπτικού,

11.1.3 ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ
Εδώ χρησιμοποιούνται όλες οι μορφές των ιονίζουσων ακτινοβολιών (ακτίνες
Χ, γ, β, πρωτόνια, νετρόνια) για θεραπευτικούς σκοπούς. Δέσμες ακτινοβολιών
ή ραδιοϊσότοπα χρησιμοποιούνται για την «καταστροφή» καρκινικών όγκων.
Στις περιπτώσεις αυτές οι δόσεις είναι πολύ υψηλές (50.000mSv στον όγκο)
και συνεπώς η υποβολή σε ακτινοθεραπεία απαιτεί ειδικό σχεδιασμό και
συλλογική λήψη αποφάσεων με βάση ιατρικά αλλά και οικογενειακά και
ψυχολογικά κριτήρια [14].
Υπάρχουν 2 βασικά είδη ακτινοθεραπείας:

1.

Στην κλασσική ακτινοθεραπεία, υπάρχουν ελάχιστες αλλά όχι μέγιστες
διαστάσεις στόχων που μπορούμε να ακτινοβολήσουμε. Έτσι μπορούμε να
υποβάλουμε σε θεραπεία στόχους που είναι συνήθως μεγαλύτεροι των 4 - 5cm
και να φτάσουμε μέχρι όλο το σώμα του ανθρώπου. Η κλασσική
Ακτινοθεραπεία εφαρμόζεται σε «συνεδρίες» που γίνονται συνήθως μία φορά
την ημέρα για ένα σύνολο από δέκα έως και σαράντα ημέρες. Στο χρόνο αυτό
πρέπει να προστεθεί η προετοιμασία και μελέτη του ασθενούς που απαιτούν
ακόμα 2 – 3 ημέρες. Επειδή το μέγεθος των πεδίων ακτινοβολίας, όμως, είναι
μεγάλο (από μερικά έως πολλά εκατοστά), αναγκαστικά υπάρχει επιβάρυνση
και μεγάλου ποσού φυσιολογικών κυττάρων, ιστών και οργάνων που
βρίσκονται κοντά στον ακτινοβολούμενο στόχο. Αυτό επιφέρει κάποια
τοξικότητα που είναι από μικρή έως σημαντική.

2.
Στη στερεοτακτική ακτινοχειρουργική δεν υπάρχουν ελάχιστες, όμως
υπάρχουν μέγιστες διαστάσεις στόχου που μπορούμε να ακτινοβολήσουμε. Η
ελάχιστη διάσταση στόχου είναι περίπου 2-3 χιλιοστά, ενώ η μέγιστη περίπου
4-5 εκατοστά. Η στερεοτακτική ακτινοχειρουργική χορηγείται σε μία ή δύο ή
περισσότερες συνεδρίες σε αντίστοιχες ημέρες. Η προετοιμασία και μελέτη του
ασθενούς γίνονται είτε την ίδια μέρα, είτε κάποια προηγούμενη της θεραπείας
για τη λήψη αξονικής και μαγνητικής τομογραφίας. Το θετικό της μεθόδου
αυτής έγκειται στο γεγονός ότι, επειδή ο στόχος είναι μικρός και η ακρίβεια –
επικέντρωση της θεραπείας μεγάλη, η επιβάρυνση των γειτονικών
φυσιολογικών κυττάρων και ιστών είναι ελάχιστη έως μηδενική, άρα ουσιαστικά
δεν υπάρχει τοξικότητα.
Η εξέλιξη, πάντως, τα τελευταία χρόνια, της ιατρικής και η χρήση σύγχρονη
τεχνολογία, μας έχουνε δώσει τη δυνατότητα να κινηθούμε με πιο μεγάλη
ευελιξία από ελάχιστο στόχο ενός 1mm έως πολλά εκατοστά. Εξαρτάται από το
είδος του προβλήματος που πρέπει να θεραπεύσουμε αλλά και τη θέση του
στο σώμα. Έτσι, όταν ακτινοβολούμε ένα μικρό στόχο, δεν υπάρχει τοξικότητα
λόγω ελάχιστης επιβάρυνσης των γειτονικών κυττάρων και ιστών. Αλλά ακόμα
και όταν ακτινοβολούμε μεγάλο στόχο (αρκετών εκατοστών) η ακρίβεια
ακτινοβόλησης είναι, πλέον, τέτοια που έχουμε την ελάχιστη δυνατή διασπορά
ακτινοβολίας στους γειτονικούς με το πρόβλημα ιστούς, άρα και την ελάχιστη
δυνατή τοξικότητα [16].

12. ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία σε όλες τις παραλλαγές της ως προς τη
συχνότητα, ή την πηγή προέλευσής της, φυσική ή τεχνική, είναι ο ευεργέτης και
δυνάστης του οικοσυστήματός μας, όπως αυτό έχει διαμορφωθεί μέσα από
τους αιώνες και τις τεχνολογικές δραστηριότητες του ανθρώπου. Είναι λοιπόν
ένα αναγκαίο κακό, όπου δεν αναζητούμε όρια ασφαλείας αλλά όρια
επικινδυνότητας. Η αόρατη δράση της με πολλές επιπτώσεις, που δεν
είναι εκ πρώτης αντιληπτές, την καθιστούν τον πιο ύπουλο και
επικίνδυνο «φίλο» μας. Ωστόσο, η κινδυνολογία και ο πανικός σίγουρα
πρέπει να αποφευχθούν. Εξάλλου, οι έρευνες μέχρι σήμερα δεν έχουν
τεκμηριώσει τις επικίνδυνες επιδράσεις της μη ιονίζουσας ακτινοβολίας στην
υγεία μας. Εντούτοις λόγω πιθανών κενών στις γνώσεις μας και λόγω των
πολλών ενδείξεων ότι ο κίνδυνος υπάρχει αλλά δεν τον αντιλαμβανόμαστε,
είναι προτιμότερο να λαμβάνονται προφυλάξεις και να εφαρμόζονται οι
συστάσεις για τα περιβαλλοντικά όρια που δίνονται από διεθνείς οργανισμούς.
Για την αντιμετώπιση λοιπόν των πιθανών δυσάρεστων επιδράσεών, πρέπει
να εντείνουμε τις προσπάθειές μας στην κατεύθυνση της γνώσης, της
ενημέρωσης του κόσμου για λογική και αναγκαία χρήση και της πρόληψης σε
όλες τις περιόδους της ζωής μας και ιδιαίτερα μέχρι την ενηλικίωση. «Κάλλιον

προλαμβάνειν ή θεραπεύειν». Το γνωμικό αυτό έχει απόλυτη εφαρμογή στην
αντιμετώπιση των οιονδήποτε δυσάρεστων συνεπειών.

Παράρτημα 1
ΟΡΙΑ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ IRPA ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ
ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ ΑΠΟ 100 KHZ ΜΕΧΡΙ 300 GHZ
ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ

1.

Για την περιοχή συχνοτήτων από 10 MHz μέχρι 300 GHz, υιοθετείται η
προσέγγιση του EPA (Ειδικού Ρυθμού Απορρόφησης) και τα όρια
επικινδυνότητας δίνονται σε όρους πυκνότητας ισχύος.

2.

Για την περιοχή συχνοτήτων από 100 KHz μέχρι 10 MHz, η έννοια
του EPA έχει περιορισμένη σημασία διότι οι βιολογικές επιδράσεις από την μη
ιονίζουσα ακτινοβολία σχετίζονται περισσότερο με την πυκνότητα του ρεύματος
που επάγεται μέσα στο σώμα. Επιπλέον, οι σχέσεις μεταξύ ηλεκτρικού και
μαγνητικού πεδίου, στην περιοχή αυτή των συχνοτήτων, δεν είναι καλά
θεμελιωμένες. Σαν συνέπεια, από 100KHz – 10MHz τα όρια δίνονται σε όρους

έντασης του ηλεκτρικού, Ε, και του μαγνητικού, Η, πεδίου και όχι σε όρους
πυκνότητας ισχύος.

3.

Γίνεται αποδεκτή η διαίρεση του φάσματος συχνοτήτων, με βάση τα
χαρακτηριστικά απορρόφησής τους, σε τέσσερις κατηγορίες (Schwan,1982)

Περιοχή
από
100KHz
μέχρι 30MHz:
Επιφανειακή
απορρόφηση από το κρανίο, όχι όμως από το λαιμό και τα πόδια. Η
απορρόφηση της κυματικής ενέργειας από το σώμα μειώνεται γρήγορα καθώς
μειώνεται η συχνότητα.

Περιοχή από 30 MHz – 300 MHz (περιοχή συντονισμού):
Έντονη απορρόφηση κυματικής ενέργειας. Χαμηλά όρια.

Περιοχή «θερμών εστιών» (hot spots), 400–3000ΜΗz:
Επιλεκτική απορρόφηση από ορισμένους ιστούς – θερμές εστίες, για ισχείς
περίπου 10mW/cm2. Το μέγεθος των θερμών εστιών ποικίλει από αρκετά
εκατοστά, στα 915 MHz, μέχρι ένα εκατοστό στα 3000MHz. Oι θερμές εστίες
σχηματίζονται είτε λόγω συντονισμού, στις χαμηλότερες συχνότητες, είτε λόγω
εστίασης (όπως του φωτός από φακούς) στις υψηλότερες. Για την ανθρώπινη
κεφαλή, θερμές εστίες παρατηρούνται στην περιοχή από 300MHz μέχρι
2000MHz. Στα 2450MHz,που είναι η συχνότητα του φούρνου μικροκυμάτων,
ένας άνθρωπος τυπικών διαστάσεων, απορροφά το 50% της προσπίπτουσας
κυματικής ενέργειας.

Περιοχή επιφανειακής απορρόφησης (3600MHz – 300GHz)

ΟΡΙΑ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ (Πίνακας Π1)
Παράδειγμα υπολογισμού ορίου στη συχνότητα 500MHz: Η συχνότητα αυτή
εμπίπτει στην περιοχή 400–2000 MHz (f=500). Το όριο επικινδυνότητας για το
Ε είναι 3f1/2 = 3.5001/2 = 66.9V/m. Για το H είναι 0,008.5001/2 = 0,18Α/m και για
την ισοδύναμη πυκνότητα ισχύος επιπέδου κύματος 500/400 = 1,25 mW/cm2.
Πίνακας Π1.1
Όρια επικινδυνότητας IRPA για τους εργαζομένους.
Συχνότητα
Ενεργός τιμή έντασης πεδίου
Ισοδύναμη πυκνότητα
F (MHz)
ισχύος επίπεδου
Ηλεκτρικό
Μαγνητικό
Πεδίο Ε σε V/m Πεδίο Η σε A/m κύματος Ρ, σε mW/cm2
0,1 - 1
614
1,6/f
> 1-10
614/f
1,6/f
> 10-400
61
0,16
1
> 400-2000
3f1/2
0,008f1/2
f/400

>2000-300.000

137

0,36

5

ΣΧΟΛΙΟ 1
Για συχνότητες πάνω από 10MHz, ο ειδικός ρυθμός απορρόφησης για τους
εργαζόμενους (EPA) δεν πρέπει να ξεπερνάει τα 9,4W/Kg κατά μέσο όρο για
κάθε περίοδο 6 λεπτών και για ολόσωμη έκθεση, με τις εξής δύο πρόσθετες
προϋποθέσεις: α) για τις παλάμες, τους καρπούς, τους αστραγάλους και τα
πέλματα, ο EPA δεν θα ξεπερνάει τα 2Watts ανά 0,1Kg και β) κανένα μέρος
του σώματος δεν θα ξεπερνάει το 1W ανά 0,1Kg.
ΣΧΟΛΙΟ 2
Οι τιμές του πίνακα Π1 είναι μέσες τιμές για κύματα συνεχή ή διαμορφωμένα,
από μία ή περισσότερες πηγές, για κάθε περίοδο 6 λεπτών κατά την διάρκεια
της οκτάωρης απασχόλησης.
ΣΧΟΛΙΟ 3
Όταν πρόκειται για οξείς παλμούς, η μέση ισοδύναμη πυκνότητα ισχύος
επιπέδου κύματος κατά την διάρκεια του παλμού δεν πρέπει να ξεπερνάει τις
τιμές του πίνακα Π1 πολλαπλασιασμένες επί 1000 για την αντίστοιχη
συχνότητα, με την προϋπόθεση ότι η μέση ισοδύναμη πυκνότητα ισχύος για
κάθε περίοδο 6 λεπτών δεν πρέπει να ξεπερνάει τις τιμές του πίνακα Π1.
ΣΧΟΛΙΟ 4
Για την περίπτωση του εγγύς πεδίου κεραίας, και για συχνότητες από 10–100
MHz, οι τιμές των ορίων του πίνακα Π1 μπορούν να ξεπεραστούν, υπό την
προϋπόθεση ότι ισχύει:

5 2
1
(E /120π ) + (120πH 2 ) ≤ Pι σο δ
6
6
Όπου Ε (V/m) και H (A/m) οι εντάσεις των πεδίων, που πρέπει να μετρηθούν
ξεχωριστά και Pισοδ (W/m2) η τιμή του ορίου επικινδυνότητας του πίνακα Π1 στην
αντίστοιχη συχνότητα.
ΣΧΟΛΙΟ 5
Για συχνότητες μεγαλύτερες των 10MHz, οι τιμές των ορίων του πίνακα Π1
μπορούν να ξεπεραστούν, ευκαιριακά, με την προϋπόθεση ότι ο μέσος EPA
για κάθε περίοδο 6 λεπτών και για κάθε 0,1 Kg οποιουδήποτε ιστού δεν πρέπει
να ξεπερνάει τα 0,4W/Kg.

ΣΧΟΛΙΟ 6
Για την αποφυγή εγκαυμάτων από ακτινοβολία RF πρέπει να αποφεύγονται
ρεύματα εξ επαφής με μέταλλα. Αυτό, στις περισσότερες περιπτώσεις
επιτυγχάνεται με την μείωση των ορίων του Ε από 614 στα 194V/m (0,1 –
1MHz) και από 614/f στα 194/f1/2 (>1 μέχρι 10 MHz).
ΟΡΙΑ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ IRPA ΓΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ (Πίνακας Π2).
Πίνακας Π1.2
Όρια επικινδυνότητας IRPA για το γενικό πληθυσμό.
Συχνότητα
Ενεργός τιμή έντασης πεδίου
Ισοδύναμη πυκνότητα
f(MHz)
Ισχύος επίπεδου
Ηλεκτρικό
Μαγνητικό
Πεδίο Ε σε V/m Πεδίο Η σε A/m κύματος Ρ, σε mW/cm2
0,1 - 1
87
0,23/f1/2
1/2
1/2
> 1-10
87/f
0,23/f
> 10-400
27,5
0,073
0,2
> 400-2000
1,375f1/2
0,0037f1/2
f/2000
>2000-300.000
61
0,16
1

ΣΧΟΛΙΟ 1
Οι τιμές του πίνακα Π2 προκύπτουν από την αποδοχή ως ανώτατης επιτρεπτής
τιμής του EPA για τον γενικό πληθυσμό εκείνης των 0,08W/Kg. Τα όρια αυτά
ισχύουν για κύματα συνεχή ή και διαμορφωμένα και είναι μέσες τιμές για κάθε
περίοδο 6 λεπτών κατά τη διάρκεια του 24ώρου.
ΣΧΟΛΙΟ 2
Για παλμικά πεδία, η ισοδύναμη μέση πυκνότητα ισχύος επιπέδου κύματος
κατά τη διάρκεια του παλμού δεν πρέπει να ξεπερνά τις τιμές των ορίων του
πίνακα Π2 πολλαπλασιασμένες επί 1000 για την αντίστοιχη συχνότητα, ή,
αντίστοιχα, οι πεδιακές εντάσεις Ε και Η δεν πρέπει να ξεπερνούν τα όρια του
πίνακα Π2 πολλαπλασιασμένα επί 32, υπό την προϋπόθεση, πάντοτε, ότι οι
μέσες τιμές πυκνότητας ή εντάσεων για κάθε 6 λεπτά δεν υπερβαίνονται.
ΕΚΘΕΣΗ ΣΕ ΠΟΛΛΑΠΛΕΣ ΠΗΓΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ
Στην περίπτωση έκθεσης σε ακτινοβολία πολλών πηγών διαφορετικών
συχνοτήτων όπου μια, τουλάχιστον, είναι μεγαλύτερη των 10 MHz, πρέπει να
μετρηθεί η έκθεση από κάθε πηγή ξεχωριστά και να εκφραστεί ως κλάσμα, α)

της πυκνότητας ισχύος έκθεσης, P, από την συγκεκριμένη πηγή, προς την
μέγιστη επιτρεπόμενη τιμή (όριο) στην συχνότητα της πηγής, ή β) του
τετραγώνου της έντασης του Ε ή Η από την συγκεκριμένη πηγή προς την
οριακή τιμή (πίνακας Π1 και Π2). Τότε, σε κάθε περίπτωση, το άθροισμα των
κλασμάτων αυτών για όλες τις πηγές (πλήθους n) δεν πρέπει να ξεπερνάει την
n
μονάδα,
P δηλαδή:

∑P
i =1

≤1

i

op,i

Ei2
≤1

2
i =1 E op,i
n

H i2
≤1

2
i =1 H op,i
n

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2
ΟΡΙΑ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ANSI – IEEE C95.1 – 1991
Tα όρια αυτά καθιερώθηκαν από το IEEE (Institute of Electrical and Electronic
Engineers) το Ινστιτούτο, δηλαδή, Ηλεκτρολόγων και Ηλεκτρονικών το 1991
και υιοθετήθηκαν από το ANSI (American National Standards Institute) το
Αμερικανικό, δηλαδή, Ινστιτούτο Εθνικών Ορίων, το 1992.
Τα όρια του ANSI παρουσιάζονται στα σχήματα 6.5 και 6.6 (κεφάλαιο 6) για
τους εργαζόμενους και το γενικό πληθυσμό αντίστοιχα, για τις συχνότητες από
3KHz – 300GHz.
Παρατηρείται στα σχήματα αυτά ότι μέχρι τη συχνότητα των 100MHz τα όρια
δίνονται αποκλειστικά με όρους έντασης του ηλεκτρικού και του μαγνητικού
πεδίου. Από 300MHz – 300MHz τα όρια δίνονται και με τους δύο τρόπους.
ΣΧΟΛΙΑ ΣΤΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΟΡΙΑ (8ΩΡΗ ΕΡΓΑΣΙΑ)
1.

Οι τιμές των ορίων είναι μέσες τιμές:

Χρονικά, με χρονική περίοδο υπολογισμού της μέσης τιμής τα
6 λεπτά μέχρι τα 15 GHz, η οποία προοδευτικά μικραίνει καθώς αυξάνει η
συχνότητα για να γίνει 10 δευτερόλεπτα στα 300 GHz.

Χωρικά. Συγκεκριμένα, οι τιμές των ορίων είναι μέσοι όροι των
τιμών που μετρώνται σε μια κατακόρυφη τομή (επιφάνεια προβολής) τυπικού
ανθρώπου (ολόσωμη έκθεση).

2.

Για εγγύς πεδία (παράγραφος 8.1) οι ενεργές τους τιμές δεν πρέπει
να ξεπερνούν τα όρια των σχημάτων 6.5 και 6.6. Αυτό ισχύει μέχρι τα 300
MHz.
3.
Σε περίπτωση ανομοιόμορφων πεδίων, τοπικές τιμές των πεδιακών
εντάσεων μπορούν να υπερβαίνουν τα όρια, υπό την προϋπόθεση ότι ο μέσος
όρος των τιμών, χωρικά, είναι μέσα στα όρια.
ΣΧΟΛΙΑ ΣΤΑ ΟΡΙΑ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ
Ισχύουν όσα και για τα επαγγελματικά όρια, με την διαφορά ότι η χρονική
περίοδος υπολογισμού της μέσης τιμής, για τον καθορισμό των ορίων, είναι 630 λεπτά μέχρι τα 3GHz και μικραίνει καθώς αυξάνει η συχνότητα, για να γίνει
10 δευτερόλεπτα στα 300GHz.
ΕΚΘΕΣΗ ΣΕ ΠΑΛΜΙΚΑ ΠΕΔΙΑ (ΓΙΑ ΟΛΑ ΤΑ ΟΡΙΑ)
Όταν τα πεδία δεν είναι συνεχή, αλλά παλμικά ισχύουν οι εξής περιορισμοί:

1.

Από 100 KHz – 300 GHz η μέγιστη, στιγμιαία, επιτρεπόμενη ένταση
του ηλεκτρικού πεδίου (που αντιστοιχεί στην ισχύ κορυφής του παλμού) δεν
πρέπει να υπερβαίνει τα 100 KV/m.

2.

Αν η διάρκεια του παλμού είναι μικρότερη από 100msec και η
συχνότητα από 100KHz μέχρι 300GHz, η μέγιστη επιτρεπόμενη πυκνότητα
ισχύος κορυφής ενός (και μόνο ενός) παλμού υπολογίζεται από τη σχέση:
όπου MPE (Maximum Permissible Exposure) το όριο επικινδυνότητας από τα
σχ. 6.5 και 6.6 στη συχνότητα του παλμού. Η περίοδος υπολογισμού μέσης
τιμής, προαναφέρθηκε στα σχόλια επί των ορίων.

3.

Ο μέγιστος επιτρεπόμενος αριθμός παλμών μέσα στη χρονική περίοδο
υπολογισμού της μέσης τιμής είναι 5, όταν η περίοδος επανάληψης του
παλμού είναι μεγαλύτερη από 100msec.

4.

Στην περίπτωση έκθεσης σε περισσότερους από 5 παλμούς μέσα στη
χρονική περίοδο υπολογισμού της μέσης τιμής, ή έκθεσης σε παλμούς
διάρκειας μεγαλύτερης των 100msec, ισχύουν οι συνήθεις μέθοδοι
υπολογισμού της μέσης χρονικής τιμής (βλ. κεφάλαιο 8), υπό την προϋπόθεση
ότι σε οποιαδήποτε χρονική περίοδο χρονικής διάρκειας 100msec, θα
ικανοποιείται η συνθήκη Π2.1 για τη μέγιστη επιτρεπόμενη πυκνότητα ισχύος.
ΕΚΘΕΣΗ ΣΕ ΠΟΛΛΑΠΛΕΣ ΠΗΓΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ
Όταν η έκθεση οφείλεται σε πολλές πηγές διαφορετικών συχνοτήτων, τότε,
όπως και στην οδηγία της IRPA (ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1) θα πρέπει, για να τηρούνται
οι όροι ασφάλειας, να ικανοποιείται η σχέση:
n

Pi

∑P
i =1

≤1

op,i

αν η έκθεση μετρηθεί με όρους πυκνότητας ισχύος, ή εναλλακτικά, και οι δύο
συγχρόνως σχέσεις,

Ei2
n

H2i2 ≤ 1
i =1 E op,i ≤ 1

2
i =1 H op,i
n

Όπου:
P: η πυκνότητα ισχύος από μια συγκεκριμένη πηγή στο σημείο έκθεσης,
Pορ,i: το όριο επικινδυνότητας στη συχνότητα της συγκεκριμένης πηγής
(σχήματα 6.5 και 6.6).
Εi: η ένταση του ηλεκτρικού πεδίου (στο σημείο μέτρησης της έκθεσης) μιας
συγκεκριμένης πηγής.
Εoρ,i: το όριο επικινδυνότητας στη συχνότητα της συγκεκριμένης πηγής
(σχήματα 6.5 και 6.6) για το ηλεκτρικό πεδίο (MPE).
Ηi: η ένταση του μαγνητικού πεδίου (στο σημείο μέτρησης της έκθεσης) μιας
συγκεκριμένης πηγής και
Ηορ,i: το όριο επικινδυνότητας στη συχνότητα της επιλεγμένης πηγής (σχήματα
6.5 και 6.6) για το μαγνητικό πεδίο (MPE).
Οι παραπάνω σχέσεις καλύπτουν και την περίπτωση παλμικών πηγών.

Παράδειγμα: Σε ένα χώρο εργασίας η συνολική έκθεση σε μη ιονίζουσα
ακτινοβολία οφείλεται σε τρεις πηγές, των οποίων τα χαρακτηριστικά και οι
τιμές των πεδίων Ε και Η που η κάθε μια δημιουργεί στο σημείο μέτρησης
φαίνονται στον παραπάνω πίνακα, μαζί με τα όρια επικινδυνότητας στην
αντίστοιχη συχνότητα (σχ. 6.5). Διευκρινίζεται ότι η πηγή 1 είναι παλμική με
κύκλο εργασίας 20%, ενώ οι δύο άλλες είναι συνεχούς εκπομπής (κύκλος
εργασίας 100%). Με βάση τα στοιχεία του πίνακα, οι περιοριστικές σχέσεις που
αναφέρθηκαν δίνουν:

Ei2
0,2(100)2 3002 6002
=
+
+
= 1,99> 1

2
732
3682 614
i =1 Eop,i
3

Και

H i2
0,2(0,2)2 0,32
0,42
=
+
+
= 0,02< 1

2
0,652
3,282 8,19
i =1 H op,i
3

Πίνακας Π2 Τιμές για το παράδειγμα πάνω στη συμμόρφωση στα όρια
ασφαλείας.
Α/Α

Συχνότητα

Ένταση του Ε

Όριο επικινδυ-

Ένταση του Η

Όριο επικινδυ-

Κύκλος

πηγής

λειτουργίας

Που προκαλεί

νότητας για το Ε

Που προκαλεί

νότητας για το Η

Εργασίας

MHz

Στο σημείο

στη συχνότητα

Στο σημείο

στη συχνότητα

(duty factor)

Μέτρησης

της πηγής

Μέτρησης

της πηγής

πηγής

(V/m)

(V/m)

(A/m)

(Α/m)

%

1

25

100

73

0,2

0,65

20

2

5

300

368

0,3

3,28

100

3

2

600

614

0,4

8,19

100

Η συμμόρφωση στην οδηγία απαιτεί και τα δύο αθροίσματα να είναι μικρότερα
από τη μονάδα. Αυτό συμβαίνει μόνο για το μαγνητικό πεδίο, συνεπώς η
έκθεση υπερβαίνει τα όρια επικινδυνότητας.
ΕΠΙΤΡΕΠΟΜΕΝΕΣ ΥΠΕΡΒΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΙΩΝ (ΕΞΑΙΡΕΣΕΙΣ)
Α) Για τους εργαζόμενους

1.

Στην περιοχή από 100KHz – 6GHz, υπερβάσεις των ορίων
επικινδυνότητας επιτρέπονται, αν μπορεί να αποδειχθεί ότι ο προκαλούμενος
ειδικός ρυθμός απορρόφησης (ΕΡΑ) είναι κάτω από 0,4W/Kg κατά μέσον όρο
για ολόκληρο το σώμα και κάτω από 8 W/Kg κατά μέσον όρο για τοπική
έκθεση ανά οποιοδήποτε γραμμάριο (1gr) ιστού εκτός της παλάμης, του
καρπού, του αστραγάλου και του πέλματος. Στα σημεία αυτά ο τοπικός ΕΡΑ
(SAR) δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 20W/Kg κατά μέσον όρο για 10 γραμμάρια

οπουδήποτε ιστού των σημείων αυτών του σώματος. Η περίοδος υπολογισμού
του μέσου ΕΡΑ (SAR) είναι 6 λεπτά.

2.

Ηλεκτρονικές συσκευές – πομποί RF (όπως π.χ. τα κινητά τηλέφωνα)
συχνότητας από 100KHz έως 450ΜΗz δεν εντάσσονται στα όρια
επικινδυνότητας και θεωρούνται ασφαλείς αν η ισχύς της εκπομπής τους είναι
μικρότερη των 7 Watts.

3.

Ηλεκτρονικές συσκευές – πομποί RF συχνότητας εκπομπής 450–1500
MHz θεωρούνται ασφαλείς εφόσον η ισχύς εκπομπής τους είναι μικρότερη από
την τιμή που δίνει κάθε φορά η σχέση 7(450/f) σε Watts, όταν η τιμή της
συχνότητας, f, τίθεται σε MHz. Π.χ. πομπός συχνότητας 900MHz θεωρείται
ασφαλής αν εκπέμπει ισχύ μικρότερη από 7(450/900) = 3,5 Watts. Η εξαίρεση
αυτή δεν ισχύει όταν, από την κατασκευή και την τοποθέτησή της, η συσκευή
βρίσκεται σε απόσταση μικρότερη των 2,5 cm από το σώμα (κινητά τηλέφωνα).
Β) Για το γενικό πληθυσμό

1.

Στην περιοχή συχνοτήτων από 100KHz – 6GHz υπερβάσεις των
ορίων επικινδυνότητας επιτρέπονται, αν μπορεί να αποδειχθεί ότι ο
προκαλούμενος ειδικός ρυθμός απορρόφησης (ΕΡΑ) είναι μικρότερος των
0,08W/Kg κατά μέσο όρο για ολόκληρο το σώμα και μικρότερος από 1,6W/Kg
για τοπική έκθεση κατά μέσο όρο για οποιοδήποτε γραμμάριο (1gr) ιστού εκτός
της παλάμης, του καρπού, του αστραγάλου και του πέλματος, όπου, ο τοπικός
ΕΡΑ, πρέπει να είναι μικρότερος από 4W/Kg κατά μέσο όρο για 10 γραμμάρια
οποιουδήποτε ιστού των σημείων αυτών του σώματος.

2.

Ηλεκτρονικές διατάξεις – πομποί RF συχνότητας 100KHz – 450MHz
δεν εντάσσονται στα όρια επικινδυνότητας και θεωρούνται ασφαλείς αν η ισχύς
εκπομπής τους είναι μικρότερη από 1,4Watts.

3.

Ηλεκτρονικές διατάξεις – πομποί RF συχνότητας 450 – 1500MHz
θεωρούνται ασφαλείς εφόσον η ισχύς εκπομπής τους είναι μικρότερη από την
τιμή που προκύπτει κάθε φορά από τη σχέση 1,4(450/f) σε Watts, όταν η τιμή
της συχνότητας, f, τίθεται σε MHz. Π.χ. για το γενικό πληθυσμό, κινητό
τηλέφωνο μπορεί, σύμφωνα με την οδηγία αυτή, να θεωρηθεί ασφαλές αν η
ισχύς εκπομπής του είναι μικρότερη από 1,4(450/900) = 0,7Watts (f =
900MHz). Η εξαίρεση αυτή δεν ισχύει για συσκευές που απέχουν από το σώμα
απόσταση μικρότερη των 2,5 cm.
ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ

1.

Για συχνότητες μέχρι 30MHz οι μετρήσεις πρέπει να περιλαμβάνουν
υποχρεωτικά τις εντάσεις και των δυο πεδίων, ηλεκτρικού και μαγνητικού και οι

τιμές τους να συγκρίνονται με τα όρια επικινδυνότητας. Συμμόρφωση με τα
όρια απαιτεί οι τιμές και των δυο πεδίων να είναι μικρότερές τους. Από 30MHz
– 300ΜΗz, το σωστό είναι να μετρώνται πάλι ξεχωριστά και τα δυο πεδία,
παρόλο που η ανάλυση δείχνει πως αρκεί η μέτρηση μόνον ενός εξ αυτών.
Πάνω από 300 MHz αρκεί η μέτρηση ενός μόνον.

2.

Οι μετρήσεις πρέπει να γίνονται σε απόσταση μεγαλύτερη των 20 cm
από οποιοδήποτε αντικείμενο.
ΜΕΡΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ (ΜΗ ΟΛΟΣΩΜΗ)
Οι τιμές των ορίων επικινδυνότητας (σχ. 6.5 και 6.6) αφορούν σε ολόσωμη
έκθεση. Στην περίπτωση έκθεσης τμημάτων μόνο του σώματος, τα όρια
μετατρέπονται ως ακολούθως (εξαιρούνται τα μάτια και οι όρχεις ως ιδιαίτερα
ευαίσθητοι ιστοί):
Α) Εργαζόμενοι (8ωρο)

1.

Η μετρούμενη μέση τετραγωνική τιμή της έντασης του πεδίου δεν
πρέπει να υπερβαίνει την τιμή του ορίου επικινδυνότητας (σχ. 6.5) στην
αντίστοιχη συχνότητα, υψωμένη στο τετράγωνο και πολλαπλασιασμένη επί 20
για συχνότητες μέχρι 300 MHz.

2.

Η μετρούμενη μέγιστη πυκνότητα ισχύος πρέπει να είναι μικρότερη
των 20mW/cm2 για συχνότητες από 300MHz – 6GHz.

3.

Η μετρούμενη μέγιστη πυκνότητα ισχύος πρέπει να είναι μικρότερη
από 20(f/6)1/4 mW/cm2 όπου η συχνότητα f τίθεται σε GHz (π.χ. για f = 10GHz
η σχέση δίνει 20(10/6)1/4 = 22,6 mW/cm2) και για την περιοχή από 6 – 96GHz.

4.

Η μετρούμενη μέγιστη πυκνότητα ισχύος πρέπει να είναι μικρότερη
από 40 mW/cm2 σε συχνότητες 96 – 300GHz.
Β) Γενικός πληθυσμός

1.

Η μετρούμενη μέση τετραγωνική τιμή της έντασης του πεδίου δεν
πρέπει να υπερβαίνει την τιμή του ορίου επικινδυνότητας (σχ. 6.6), στην
αντίστοιχη συχνότητα υψωμένη στο τετράγωνο και πολλαπλασιασμένη επί 20
για συχνότητες μέχρι 300 MHz.

2.

Η μετρούμενη μέγιστη πυκνότητα ισχύος πρέπει να είναι μικρότερη
από 4mW/cm2 για συχνότητες 300MHz – 6GHz.

3.

Η μετρούμενη μέγιστη πυκνότητα ισχύος πρέπει να είναι μικρότερη
από (f/1,5) mW/cm2, όπου η συχνότητα f τίθεται σε GHz (π.χ. για f = 10GHz η
σχέση δίνει 6,6mW/cm2) και για την περιοχή 6 – 30GHz.

4.

Η μετρούμενη μέγιστη πυκνότητα ισχύος πρέπει να είναι μικρότερη
από 20mW/cm2 για συχνότητες πάνω από 30 GHz.

ΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1.
www.medlook.net
2.
www.physics4u.gr
3.
http://www.rare-earthmagnets.com/magnet_university/magnetic_fields_and_health.htm#Q2
4.
R D Saunders, Z J Sienkiewicz and C I Kowalczuk Biological effects of electromagnetic fields and radiation.
5.
www.iatronet.gr
6.
www.rad.uoa.gr Προστασία από ακτίνες Χ, Στάθης
Ευσταθόπουλος
7.
ecology-salonica.org
8.
www.greenpeace.org
9.
Βιολογικές Επιδράσεις της Ηλεκτρομαγνητικής
Ακτινοβολίας, Κ. Θ. Λιολιούση
10.
ICNIRP (International Commission for Non-Ionizing
Radiation Protection) Standing Committee on Epidemiology:
Anders Ahlbom, Adele Green, Leeka Kheifets, David Savitz and
Anthony Swerdlow - Epidemiology of Health Effects of
Radiofrequency Exposure
11.
A F McKinlay, S G Allen, R Cox, P J Dimbylow, S M
Mann, C R Muirhead, R D Saunders, Z J Sienkiewicz, J W
Stather and P R Wainwright – Proposals for Limiting
Exposure to Electromagnetic Fields (0 – 300GHz).
12.
Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης - Τετάρτη, 7
Σεπτεμβρίου 2005.
13.
Questions and Answers about Biological Effectsand
Potential Hazards of Radiofrequency Electromagnetic Fields Federal Communications Commission Office of Engineering &
Technology - August 1999.
14.
www.eeae.gr/gr/index.php?fvar=html/president/_info_preg
15.
www.medimaging.gr/FAQgr.htm

16.
Ιατρόπολις – Μαγνητική Τομογραφία Α.Ε.
www.cyberknife.gr/index.php?
option=com_content&task=view&id=41&Itemid=57

Περί ακτινοβολιών
Oi ακτινοβολίες, πού λόγω της ραγδαίας εξέλιξης της τεχνολογίας,
ιδιαίτερα αυτής των κινητών τηλεφώνων, μας έχουν γίνει πολύ οικείες
προκαλώντας όμως και μια έκδηλη ανησυχία για την επικινδυνότητά
τους, αφού και μικρά παιδιά ακόμα κάνουν εκτεταμένη χρήση τους.
Τωρα εγκατασταθηκαν με οδηγια του ομιλου VISA και στα τραπεζικα
ATM βομβαρδιζοντας μας ολο με υψηλοτερες συχνότητες και η
εκστρατεία συνεχίζεται με την προπάθεια εγκαταστασης δορυφορικων
αποδικωποιητων τηλεόρασης που θα μας ακτινοβολουν καθημερινα με
μερικες δεκαδες καρκινογόνα Ghz Άς δούμε λοιπόν περί τίνος
πρόκειται.
Εν πρώτοις θα πρέπει να πούμε ότι κυριολεκτικά ο πλανήτης μας,
συνεπώς και οι κάτοικοί του, κολυμπά σε κάθε είδους ακτινοβολίες είτε
φυσικές είτε ανθρώπινης προέλευσης. Ξεκινώντας από την κοσμική
ακτινοβολία και την ακτινοβολία υποβάθρου (κατάλοιπο της
δημιουργίας του Σύμπαντος κατά την κρατούσα θεωρία της Μεγάλης
Εκρήξεως) και την ηλιακή ακτινοβολία, και φτάνοντας στις
ακτινοβολίες πού εκπέμπονται από πάσης φύσεως ηλεκτρικές και
ηλεκτρονικές συσκευές. Θα πρέπει πάντως να υπογραμμίσουμε ότι από
την ανακάλυψη του ηλεκτρικού ρεύματος και την χρησιμοποίησή του
από τον Έντισον το 1879 για φωτισμό των πόλεων, και ιδιαιτέρως κατά
τη διάρκεια του 20ού αιώνα, η έκθεση σε τεχνητές πηγές ακτινοβολίας
αυξήθηκε ραγδαία, εξαιτίας των απαιτήσεων για ηλεκτρισμό, σε
συνδυασμό με την καταιγιστική ανάπτυξη της ασύρματης τεχνολογίας
και των εφαρμογών της.
Εν προκειμένω θα μας απασχολήσουν οι ακτινοβολίες πού οφείλονται
σε φυσικές καί τεχνητές πηγές, οι λεγόμενες ηλεκτρομαγνητικές
ακτινοβολίες πού εκπέμπονται από ηλεκτροφόρα καλώδια και
μωροδιακούς πομποδέκτες, από ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς
πομπούς, από φούρνους και ψυγεία, από τηλέφωνα και υπολογιστές,
από οτιδήποτε άλλο λειτουργεί με ρεύμα, αλλά και η ακτινοβολία
πού εκπέμπεται από τά ραδιενεργά υλικά κατά την εκδήλωση του
φαινομένου της ραδιενέργειας.
Ηλεκτρομαγνητικό Φάσμα
Όταν λέμε ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, κυρίως εννοούμε την
ενέργεια πού διαδίδεται (ακτινοβολείται) με τά ηλεκτρομαγνητικά

κύματα, τά οποία με τη σειρά τους συνίστανται από ένα ηλεκτρικό πεδίο
και ένα μαγνητικό πεδίο (ηλεκτρομαγνητικό πεδίο), τά οποία κινούνται
ταυτόχρονα και κάθετα μεταξύ τους, από την πηγή πού τά παρήγαγε
προς κάθε κατεύθυνση στο χώρο και χωρίς να έχουν ανάγκη κάποιου
μέσου διαδόσεως, όπως συμβαίνει π.χ. με τά ηχητικά κύματα.
Κοινό χαρακτηριστικό όλων των ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων είναι η
ταχύτητα, 300.000 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο, ενώ αυτό πού τά
διαφοροποιεί είναι η συχνότητα (ή το μήκος κύματος). Η συχνότητα
πρακτικά είναι το πλήθος των κυμάτων πού διέρχονται από ένα
συγκεκριμένο σημείο και ανά δευτερόλεπτο, ενώ ταυτίζεται με την
συχνότητα με την οποία πάλλεται ένα δίπολο, το οποίο αποτελεί και την
αιτία – πηγή του ηλεκτρομαγνητικού κύματος. Γενικώς οποιαδήποτε
ταλάντωση ηλεκτρικών
φορτίων προκαλεί την παραγωγή
ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων ίδιας συχνότητας. Η συχνότητα, η οποία
μετρείται σε Hertz (1Hz = 1κύκλος ανά δευτερόλεπτο) και τά
πολλαπλάσια ΚHz (=1000 Hz, χιλιόκυκλοι ανά δευτερόλεπτο), ΜHz
(=1.000.000 Hz, μεγάκυκλοι ανά δευτερόλεπτο) και GHz (=
1.000.000.000 Hz), αποτελεί και το μέγεθος βάσει του οποίου τά
ηλεκτρομαγνητικά κύματα ταξινομούνται σε διάφορες κατηγορίες,
ξεκινώντας από τά βιομηχανικά και τηλεφωνικά κύματα μικρών
συχνοτήτων, πού παράγονται από κινούμενα ηλεκτρικά φορτία
(ηλεκτρικό ρεύμα) έως τις σκληρές ακτίνες Χ και γ πολύ υψηλών
συχνοτήτων, πού παράγονται από ανακατανομή των δομικών λίθων
της ύλης, όπως φαίνεται στο παρακάτω σχήμα. Το σύνολο αυτών των
συχνοτήτων συνιστά το λεγόμενο ηλεκτρομαγνητικό φάσμα.

Αντί της συχνότητας μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διάκριση των
ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων το μήκος κύματος, η απόσταση δηλαδή
πού διανύει το κύμα σε χρόνο τόσο όσο διαρκεί η ταλάντωση, το οποίο
μετρείται σε μέτρα, ή τά υποπολλαπλάσια αυτού. Η συχνότητα ή το
μήκος κύματος λέμε ότι αποτελεί την ταυτότητα της ακτινοβολίας. Το
κάθε χρώμα έχει το δικό του μήκος κύματος. Ακριβέστερα μια στενή
περιοχή περίπου 10 νανομέτρων (δισεκατομμυριοστά τού μέτρου) λέμε
ότι αντιστοιχεί
σε μονοχρωματική
ακτινοβολία.
Απόλυτα
μονοχρωματικό φώς, δηλαδή μιάς μόνο συχνότητας αποτελεί
εξιδανίκευση, την οποία προσεγγίζει όμως η ακτινοβολία λέιζερ.
Ο ανθρώπινος οργανισμός δεν αντιλαμβάνεται άμεσα όλες τις συχνότητες
της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας επειδή δεν διαθέτει τά κατάλληλα
αισθητήρια όργανα. Το ορατό φως, μιά στενή περιοχή τού φάσματος, τό
αντιλαμβάνεται επειδή στον αμφιβληστροειδή χιτώνα του ματιού υπάρχουν
ειδικά κύτταρα (που ονομάζονται κωνία και ραβδία), τα οποία διεγείρονται
με την ορατή ακτινοβολία καί δίνουν τήν κατάλληλη πληροφορία στον
εγκέφαλο, ώστε να δημιουργηθεί η αίσθηση της όρασης. Κάτι αντίστοιχο
συμβαίνει με ειδικά κύτταρα στο εσωτερικό του αυτιού, ώστε να
δημιουργηθεί η αίσθηση της ακοής μέ ερεθίσματα κατάλληλης συχνότητας,
πάλι περιορισμένης περιοχής, ηχητικών όμως κυμάτων. Η λοιπή

ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία λοιπόν ούτε φαίνεται, ούτε μυρίζει, ούτε
ακούγεται, ούτε αλλιώς πως τήν αισθανόμαστε, καί αυτό τήν καθιστά
ενδεχομένως πλέον ύπουλη καί πλέον επικίνδυνη. Ωστόσο υπάρχουν
κατάλληλες συσκευές μέ τίς οποίες τήν ανιχνεύουμε καί τήν μετράμε.

Μια βασική διάκριση όλων αυτών των συχνοτήτων, είναι το εάν
προκαλούν ή όχι ιονισμό της ύλης, οπότε αντιστοιχούν στις λεγόμενες
ιονίζουσες ακτινοβολίες και στις μη ιονίζουσες αντίστοιχα.
Όπως προκύπτει και από το παραπάτω σχήμα μη ιονίζουσες είναι οι
ακτινοβολίες χαμηλών συχνοτήτων στις οποίες περιλαμβάνονται οι
ραδιοφωνικές, οι τηλεοπτικές, των επικοινωνιών (κινητής –
σταθερής), των μικροκυμάτων (φούρνοι μικροκυμάτων), μέχρι και
οι υπεριώδεις μικρής συχνότητας. Εξ αιτίας αυτών και της τεράστιας
διάδοσής τους είναι δόκιμος ο όρος ηλεκτρομαγνητικό νέφος, το οποίο
βρίσκεται σε σφικτό εναγκαλισμό με τον πλανήτη μας.
Στο άλλο άκρο του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος βρίσκονται οι
ιονίζουσες ακτινοβολίες, δηλαδή, οι υπεριώδεις υψηλής συχνότητας,
οι ακτίνες Χ, και οι ακτίνες γ, οι οποίες έχουν ευρύτατη εφαρμογή
στην ιατρική αλλά και σε άλλους κλάδους της τεχνολογίας.
Τι σημαίνει όμως ιονίζουσες και τι μη ιονίζουσες ακτινοβολίες ; Οι
πρώτες προκαλούν ιονισμό της ύλης, ενώ οι δεύτερες όχι, ένα
φαινόμενο το οποίο για να γίνει κατανοητό, πρέπει να ανατρέξουμε λίγο
στη δομή της ύλης.
Διέγερση – Αποδιέγερση - Ιονισμός
Είναι γνωστό ότι η ύλη αποτελείται από τά
περίφημα άτομα των προσωκρατικών φυσικών
φιλοσόφων Λεύκιππου και Δημόκριτου με
διαφοροποιημένες βεβαίως ιδιότητες. Τά
άτομα αυτά είναι μικρογραφίες του ηλιακού
συστήματος αφού στο κέντρο τους υπάρχει ο
πυρήνας, ενώ γύρω από αυτόν περιφέρονται
αλλά και περιστρέφονται τά αρνητικά
φορτισμένα ηλεκτρόνια, σε καθορισμένες
τροχιές πού καθορίζουν και την ενέργειά τους.
Ο πυρήνας αποτελείται από θετικά φορτισμένα σωματίδια, τά πρωτόνια,
και από ουδέτερα, τά ουδετερόνια ή νετρόνια. Ο αριθμός των
πρωτονίων, πού ονομάζεται και ατομικός αριθμός, ισούται με τον
αριθμό των περιφερομένων ηλεκτρονίων, και επειδή τά φορτία αυτών
των σωματιδίων είναι ίσα, τά άτομα είναι ουδέτερα. Όταν για κάποιο
λόγο, π.χ. επίδραση ακτινοβολίας, ή κρούση με άλλο σωματίδιο, ένα

ηλεκτρόνιο εγκαταλείπει την τροχιά του και μεταβαίνει σε άλλη τροχιά
υψηλότερης ενεργειακής στάθμης, όπως λέμε, προσλαμβάνοντας
ενέργεια, τότε το άτομο διεγείρεται. Στην κατάσταση αυτή το άτομο δεν
παραμένει επί πολύ, αλλά επανέρχεται στην προηγούμενη σταθερή
κατάσταση (αποδιέγερση) ενώ το ηλεκτρόνιο επιστρέφει στην τροχιά
του δίνοντας την ενέργεια πού προσέλαβε προηγουμένως. Η απόδοση
της ενέργειας αυτής γίνεται με την μορφή ενός φωτονίου. Τά φωτόνια
αυτά, πού δραπετεύουν κατά κάποιο τρόπο από τά άτομα, συνιστούν
αυτό πού αντιλαμβανόμαστε ως ακτινοβολία. Στην παρακάτω εικόνα
φαίνεται η διέγερση ενός ατόμου με επίδραση (απορρόφηση) φωτονίων
και η αποδιέγερση με την εκπομπή φωτονίων και την επιστροφή των
ηλεκτρονίων στην αρχική τους στοιβάδα.

Έτσι γεννιούνται τά δομικά συστατικά τής ηλεκτρομαγνητικής
ακτινοβολίας, δηλαδή τά φωτόνια. Ανάλογα μάλιστα με την ενέργεια
πού αποδίδεται στο αποβαλλόμενο φωτόνιο, αυτό αντιστοιχεί σέ
ορισμένη συχνότητα ή μήκος κύματος. Αν τώρα αυτό το μήκος κύματος
είναι τέτοιο πού μπορεί και διεγείρει τον αμφιβληστροειδή χιτώνα του

ματιού μιλάμε για το ορατό φώς, άλλως έχομε την αόρατη (υπεριώδη ή
υπέρυθρη) περιοχή του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος. Με άλλα λόγια
το σύνολο των συχνοτήτων πού μπορούν να προκύψουν από την
αποδιέγερση των ατόμων αποτελεί το φάσμα της ηλεκτρομαγνητικής
ακτινοβολίας, ένα τμήμα του οποίου είναι τό φώς. Συγκεκριμένα τό φώς
είναι η πολύ μικρή περιοχή πού αντιστοιχεί στο ορατό και φαίνεται σαν
έγχρωμη ταινία, όπως παρουσιάζεται στήν παρακάτω εικόνα, όπου η
περιοχή αυτή απομονώνεται και μετρείται μάλιστα σε νανόμετρα,
εκατομμυριοστά δηλαδή του μέτρου.
Εάν το ηλεκτρόνιο δεν επιστρέψει στην αρχική του τροχιά, αλλά με την
ενέργεια πού προσέλαβε καταφέρει να εγκαταλείψει το άτομο, τότε λέμε
ότι το άτομο ιονίζεται, μετατρέπεται σε θετικό ιόν, (αφού πλεονάζουν
πλέον τά θετικά φορτία των πρωτονίων) και το φαινόμενο ονομάζεται
ιονισμός. Κατά τον ιονισμό δηλαδή αλλάζει ουσιαστικά η δομή της
ύλης και αυτό φυσικά έχει τις επιπτώσεις του όπως θα δούμε στα
κύτταρα των οργανισμών. Οι ακτινοβολίες λοιπόν πού όταν επιδρούν
στα άτομα της ύλης καταφέρνουν να της αποσπούν ηλεκτρόνια
ονομάζονται ιονίζουσες.
Ιονίζουσες είναι και οι σωματιδιακές ακτινοβολίες α (πυρήνων του
στοιχείου Ήλιον) και β (θετικών και αρνητικών ηλεκτρονίων) πού
εκπέμπονται κατά την εκδήλωση της ραδιενέργειας τύπου α ή β, όπως
λέγεται αντίστοιχα, αλλά και η φυσική κοσμική ακτινοβολία πού
κυριαρχεί σε μεγάλα ύψη.

Μή ιονίζουσες ακτινοβολίες
Μετρολογία
Τά κυριότερα μεγέθη των ακτινοβολιών αυτών μετρούνται με μονάδες
της ραδιομετρίας, δηλαδή η ισχύς P της ακτινοβολίας μετρείται με W, η
ένταση του ηλεκτρικού πεδίου E σε V/m, η ένταση του μαγνητικού
πεδίου H σε A/m, και το σπουδαιότερο αυτών η πυκνότητα ισχύος S σε
W/m2 ή συνηθέστερα σε mW/m2. Η αποτίμηση όμως των επιπτώσεων
της έκθεσης των ζώντων οργανισμών, συμπεριλαμβανομένου και του
ανθρώπου, σε μιά μη ιονίζουσα ακτινοβολία για χρόνο t, γίνεται με
βάση τον ρυθμό της απορροφούμενης δόσης SAR, για τον οποίο ισχύει
ότι SAR = σΕ2/2ρ. Όπου τά σ καί ρ είναι η ειδική αγωγιμότητα και η
πυκνότητα αντιστοίχως των ιστών.
Η Διεθνής Επιτροπή για την Προστασία από τη Μη - Ιοντίζουσα
Ακτινοβολία (International Commission on Νon Ionizing Radiation
Protection - ICNIRP) είναι μη κυβερνητικός οργανισμός, που
αναγνωρίζεται επισήμως από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας
(World Health Organization - WHO), αποτιμά τα επιστημονικά
αποτελέσματα στους τομείς της επιδημιολογίας, της ιατρικής, της
βιολογίας, της φυσικής και της μηχανικής σε όλο τον κόσμο και εκδίδει

οδηγίες και πίνακες για τά αποδεκτά επίπεδα των τιμών των παραπάνω
μεγεθών των ακτινοβολιών.

Επιπτώσεις μη ιονιζουσών ακτινοβολιών στον άνθρωπο
Στο ανθρώπινο σώμα κυκλοφορούν ηλεκτρικά ρεύματα, τά οποία είναι
απαραίτητα για τις φυσιολογικές λειτουργίες του οργανισμού. Όλες οι
δομές του νευρικού συστήματος π.χ. λειτουργούν μεταδίδοντας παλμικά
ηλεκτρικά σήματα, ενώ σχεδόν όλες οι βιοχημικές αντιδράσεις, από την
πέψη μέχρι την εγκεφαλική λειτουργία, περιλαμβάνουν ηλεκτρικές
διεργασίες. Επίσης είναι γνωστό ότι οι ιστοί περιέχουν κατά 70%
νερό, τά μόρια του οποίου είναι σαν ηλεκτρικά δίπολα. Εύλογο είναι
επομένως, ότι η διείσδυση ενός ηλεκτρομαγνητικού πεδίου στον
οργανισμό και η αλληλεπίδρασή του με τά δίπολα αυτά, ή με τά
φυσικά πεδία του οργανισμού, είναι δυνατόν να προκαλέσει
επιπλοκές, έστω και μακροπρόθεσμα. Θα πρέπει δε να σημειώσουμε
ότι η απορρόφηση μιάς ακτινοβολίας από το ανθρώπινο σώμα,
εξαρτάται και από την συχνότητα της ακτινοβολίας. Έτσι η
μικροκυματική ακτινοβολία απορροφάται κοντά στο δέρμα, ενώ τά
ραδιοκύματα διεισδύουν βαθύτερα στο σώμα και απορροφάται από
τα όργανα πού βρίσκονται στο εσωτερικό του. Γενικώς η
ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία έχει θερμικές επιπτώσεις στον
άνθρωπο. Καθώς διεισδύει μέχρι μικρού βάθους βέβαια στο σώμα,
απορροφάται και προκαλεί κίνηση των μορίων, τά οποία με τις
τριβές και τις κρούσεις εν συνεχεία προκαλούν αύξηση της
θερμοκρασίας των ιστών. Οι όρχεις μάλιστα και τά μάτια είναι τά
ευπαθέστερα σημεία, επειδή απάγουν σε μικρότερο βαθμό τη
συσσωρευμένη θερμότητα, λόγω μικρότερης κυκλοφορίας του
αίματος. Οι θερμικές επιπτώσεις συμβαίνουν για

συχνότητες πάνω από περίπου 100 KHz και οι βλάβες
προκαλούνται αν ο θερμορυθμιστικός μηχανισμός του
σώματος δεν καταφέρει να επαναφέρει την κανονική
θερμοκρασία. Για να είναι παρατηρήσιμη η αύξηση της

θερμοκρασίας, πρέπει η πυκνότητα ισχύος να είναι πολύ μεγάλη
(1mW/cm2) ή η μέση τιμή ενέργειας που απορροφάται από όλο το σώμα
(SAR) να είναι πάνω από 5 W/kg. Όταν τα παραγόμενα ποσά
θερμότητας είναι σχετικά μικρά, οι θερμορυθμιστικοί μηχανισμοί
μπορούν να απάγουν αυτήν τη θερμότητα διατηρώντας σταθερή τη
θερμοκρασία στους 36-37 0C. Αντίθετα, όταν τα ποσά θερμότητας
υπερβούν κάποια τιμή, τότε οι μηχανισμοί αυτοί δεν μπορούν να
λειτουργήσουν σωστά και επέρχεται αύξηση της θερμοκρασίας σε
ιστούς ή όργανα του σώματος πού ξεπερνά τους 37 βαθμούς.
Αλλά επίσης έχει μη θερμικές επιπτώσεις, οι οποίες αναφέρονται
στην βιολογική δράση της ακτινοβολίας στη λειτουργία των
συστατικών των κυττάρων, αν και δεν είναι γνωστός ο μηχανισμός

πού η ακτινοβολία δρά στα κύτταρα. Ίσως επηρεάζουν τη ροή του
ασβεστίου διά μέσου των τοιχωμάτων των κυττάρων, πράγμα πού
σημαίνει ότι είτε διευκολύνουν την πρόοδο υπαρχόντων ήδη για
άλλους λόγους καρκίνων, είτε μειώνουν την ικανότητα αντίστασης
των κυττάρων στη γένεση ενός καρκίνου.
Οι μη-θερμικές επιπτώσεις θεωρούνται και οι πιο σημαντικές από
βιολογικής / ιατρικής σκοπιάς και δεν καλύπτονται από τα όρια
ασφαλείας που έχουν θεσπισθεί, επειδή δεν είναι άμεσα μετρήσιμες
με κάποιο όργανο.
Είναι αυτονόητο ότι οι επιπτώσεις, όποιες κι άν είναι αυτές, εξαρτώνται
τόσο από τό εάν είναι ισχυρή ή ασθενής η ακτινοβολία, από τόν χρόνο
επί τόν οποίο εκτίθεται ένας οργανισμός σ’ αυτή, καί από τό πόσο
απέχει αυτός από τήν πηγή τής ακτινοβολίας.
Πέραν της απορρόφησης της ενέργειας των ηλεκτρομαγνητικών πεδίων
της ακτινοβολίας, έχει διαπιστωθεί μηχανισμός σύζευξης των
ηλεκτρικών πεδίων χαμηλών συχνοτήτων με την ζώσα ύλη, η οποία
οδηγεί σε ροή ηλεκτρικού ρεύματος και πόλωση ηλεκτρικών διπόλων
των ιστών, και μηχανισμός σύζευξης των μαγνητικών πεδίων χαμηλών
συχνοτήτων, η οποία επάγει ηλεκτρικά πεδία και κυκλικά ηλεκτρικά
ρεύματα στούς ιστούς.
Πηγές μη ιονιζουσών ακτινοβολιών και αντίστοιχες επιπτώσεις
Ακτινοβολία (ELF)

Η ακτινοβολία ELF, εξαιρετικά χαμηλής συχνότητας, 50 - 60 Hz,
παράγεται από τα ηλεκτροφόρα καλώδια μεταφοράς χαμηλής και
υψηλής τάσης, τους μετασχηματιστές παντός τύπου, την ηλεκτρική
καλωδίωση, τον ηλεκτρικό οικιακό εξοπλισμό και τους ηλεκτρικούς
κινητήρες. Δεν έχει αποδειχθεί η ανθυγιεινή επίδραση των ηλεκτρικών
και μαγνητικών πεδίων αυτών των συχνοτήτων στους ανθρώπους.
Άλλωστε οι εντάσεις των πεδίων αυτών σε θέσεις παραμονής
ανθρώπων, είναι πολύ μικρότερες από τά επιτρεπόμενα όρια.
Ακτινοβολία ραδιοσυχνοτήτων (RF) και μικροκυμάτων (MW)
Οι πηγές ακτινοβολίας RF και MW περιλαμβάνουν τις κεραίες των
ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών σταθμών, τα ραντάρ, τά ασύρματα
δίκτυα, τά συστήματα μικροκυματικών ζεύξεων, τά συστήματα
δορυφορικών επικοινωνιών, τά συστήματα επικοινωνίας αστυνομίας,
στρατού, πυροσβεστικής, αεροπορίας, ναυσιπλοΐας, τα κινητά τηλέφωνα
καί τούς σταθμούς κινητής τηλεφωνίας.
Σε αρκετά υψηλές εντάσεις και οι δύο ακτινοβολίες βλάπτουν τους
ιστούς κυρίως εξ' αιτίας της θέρμανσης πού τους προκαλούν, αν και η

εκτίμηση των επιπτώσεων στην υγεία από τά ηλεκτρομαγνητικά πεδία,
χαρακτηρίζεται από μεγάλο βαθμό αβεβαιότητας.
Υπέρυθρη ακτινοβολία(IR)
Πηγές ακτινοβολίας IR αποτελούν οι φούρνοι, οι ηλεκτρικοί λαμπτήρες
θερμότητας, και τα λέιζερ IR. Η ακτινοβολία αυτή γίνεται αντιληπτή
κυρίως από την θέρμανση πού προκαλεί. Έτσι το δέρμα και τα μάτια
απορροφούν την υπέρυθρη ακτινοβολία ως θερμότητα.
Ορατή ακτινοβολία

Ο ήλιος είναι η σημαντικότερη πηγή, αλλά και το πλήθος και η ποικιλία
των ηλεκτρικών λαμπτήρων, πυρακτώσεως και φθορισμού δέν είναι
ευκαταφρόνητο. Οι διαφορετικές ορατές συχνότητες του
ηλεκτρομαγνητικού φάσματος "θεωρούνται" από τα μάτια μας ως
διαφορετικά χρώματα. Ακόμα και η ορατή ακτινοβολία, γνωστή ως φώς,
μπορεί να βλάψει τα μάτια και το δέρμα όταν είναι έντονη.
Υπεριώδης ακτινοβολία(UV)
Οι πηγές της UV ακτινοβολίας περιλαμβάνουν τον ήλιο, τα μαύρα
φώτα, τίς συσκευές οξυγονοκόλλησης, και τα UV λέιζερ. Τα φωτόνια
της υπεριώδους ακτινοβολίας έχουν υψηλή ενέργεια, λόγω της υψηλής
συχνότητάς τους και είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη, μη περιοριζόμενη μόνο
στη θέρμανση του σώματος πού την απορροφά, αλλά μπορεί να
προκαλέσει βλάβες στα κύτταρα του δέρματος πού μπορεί να
οδηγήσουν ακόμα και σε καρκίνο. Άλλωστε μια περιοχή της
υπεριώδους ακτινοβολίας ανήκει στις ιονίζουσες.
Ακτινοβολία λέιζερ

Η ακτινοβολία αυτή παράγεται από τις ομώνυμες συσκευές, οι οποίες
στην
πραγματικότητα
δρούν
σαν
ενισχυτές
αντίστοιχων
μονοχρωματικών ακτινοβολιών. Τα λέιζερ εκπέμπουν UV, ορατές και
IR ακτινοβολίες και μπορούν να επιφέρουν ζημιές κυρίως στά μάτια και
στό δέρμα, είτε με θερμική δράση, οπότε εκφυλίζονται οι πρωτεΐνες,
είτε
με φωτοχημική δράση, οπότε επέρχονται αλλοιώσεις των
χαρακτηριστικών των μορίων.
Τά κινητά τηλεφωνα
Όπως ελέχθη ήδη τά κινητά τηλέφωνα και οι σταθμοί βάσης τους,
εκπέμπουν ακτινοβολία στην περιοχή των ραδιοσυχνοτήτων. Επειδή
είναι εκτεταμένη η χρήση τους και εκατομμύρια οι άνθρωποι (άνδρες,
γυναίκες, παιδιά) πού εκτίθενται σ’ αυτή, κρίνεται σκόπιμη η
λεπτομερέστερη αναφορά σ’ αυτά. Άλλωστε, οι επιπτώσεις της
ακτινοβολίας της κινητής τηλεφωνίας στην υγεία των ανθρώπων έχει
απασχολήσει πλήθος ερευνητών επί πολλά χρόνια και όχι
αδικαιολόγητα, αφού καμμιά άλλη ακτινοβολία δεν έχει την μαζικότητα
αυτής. Στην Ελλάδα υπάρχουν περισσότερα ενεργά κινητά τηλέφωνα
από τους κατοίκους της, ενώ το 80% των παιδιών κάτω των 12 ετών
είναι χρήστες! Όλες οι άλλες ακτινοβολίες αφορούν κυρίως μικρές
ομάδες ανθρώπων πού υποτίθεται μάλιστα ότι είναι ενημερωμένοι και
λαμβάνουν μέτρα προστασίας στο χώρο έκθεσής τους.
Το κινητό τηλέφωνο λειτουργεί ως πομπός
ραδιοσυχνοτήτων
μεταφέροντας
διαμορφωμένη τη φωνή του χρήστη, όταν
φυσικά αυτός μιλάει, και ως δέκτης
ραδιοσυχνοτήτων, όταν αυτός ακούει,
λαμβάνοντας
την
εκπομπή
ραδιοσυχνοτήτων από τόν πομπό τής
βάσης. Η κεραία ενός πομπού βάσης
βρίσκεται συνήθως στην οροφή υψηλών
κτιρίων, πολλές φορές
και μέσα σε
κατοικημένες περιοχές, ώστε να είναι
δυνατή η κυψελοειδής κάλυψη όσο το
δυνατόν ευρύτερων περιοχών. Οι σταθμοί βάσης σχηματίζουν κυψέλη
(η γεωγραφική περιοχή που καλύπτουν χωρίζεται σε μικρότερες
περιοχές, δηλαδή κυψέλες) παραπέμποντας τη σύνδεση ο ένας στον
άλλον, όταν αλλάζει η θέση του κινητού τηλεφώνου κατά τη διάρκεια
της συνομιλίας.

Ακριβέστερα, όταν κάποιος καλεί κάποιον άλλο με το κινητό του,
ενεργοποιεί ένα σταθμό βάσης (συνήθως τον κοντινότερο), ο οποίος με
τη σειρά του και αφού αναγνωρίσει τον καλούμενο αριθμό, στέλνει σ’
αυτόν σήμα κλήσης. Όταν απαντήσει αυτός πού καλείται, τότε αρχίζει
η αμφίδρομη επικοινωνία μεταξύ των δύο κινητών τηλεφώνων με την
παρεμβολή του σταθμού βάσης, οπότε και οι τρεις τους λειτουργούν
τόσο ως δέκτες όσο και ως πομποί.
Σε σχέση με την επικινδυνότητα των ακτινοβολιών της κινητής
τηλεφωνίας θα πρέπει να λάβουμε υπ’ όψιν τά εξής :

την μεγάλη ποικιλία καί ιδιαιτερότητα τών κινητών τηλεφώνων

τήν προσαρμοστικότητα της ισχύος της εκπομπής τους ανάλογα
με την ποιότητα τού σήματος που δέχονται από το σταθμό βάσης.
Όταν το κινητό τηλέφωνο δέχεται ισχυρό σήμα, τότε εκπέμπει
αναπτύσσοντας μικρή ισχύ για τήν επικοινωνία με τον αντίστοιχο
σταθμό βάσης, και το αντίστροφο, ασθενές σήμα λήψης σημαίνει
μεγάλη ισχύ στην εκπεμπόμενη απ’ το κινητό ακτινοβολία.

την διαφορετική φυσιολογία του κάθε ανθρώπου, η οποία
διαφοροποιείται και ανάλογα με την ηλικία, με ευπαθέστερες τις
μικρότερες ηλικίες

την διαφορετική διάρκεια χρήσης
Στο παρακάτω σχήμα απεικονίζεται η εξασθένηση της ακτινοβολίας
καθώς απομακρυνόμαστε από την κεραία ενός σταθμού βάσης και
επίσης φαίνεται η προτίμηση προς κάποιες κατευθύνσεις ανάλογα με
τον προσανατολισμό της κεραίας.

Στην πραγματικότητα οι κεραίες πού κατασκευάζονται και
χρησιμοποιούνται ευρύτατα έχουν κατευθυντικό λοβό ακτινοβολίας και
αυτό είναι ευδιάκριτο στην παραπάνω εικόνα. Είναι εμφανής η

ανισοκατανομή της πυκνότητας ισχύος προς τις διάφορες κατευθύνσεις
και επομένως αυτονόητη η διαφορά στην ακτινοβόληση πού υφίστανται
οι κάτοικοι των πέριξ περιοχών, ακόμα και αν ισαπέχουν από την
κεραία.
Στο παρακάτω διάγραμμα φαίνεται πόσο σημαντικό ρόλο παίζει η
απόσταση του κινητού από το κεφάλι. Η εξασθένηση της ακτινοβολίας
καθώς αυξάνει η απόσταση αυτή είναι εντυπωσιακή.

Από χρόνια λοιπόν γίνονται επιδημιολογικές μελέτες, στις οποίες οι
ερευνητές προσπαθούν να διαπιστώσουν με στατιστική ανάλυση αν
κάποιες ασθένειες ή κάποια συμπτώματα είναι πιο συχνά σε δείγμα
ανθρώπων που διαθέτουν κινητά τηλέφωνα, σε σύγκριση με αντίστοιχο
δείγμα που δεν κάνει χρήση αυτών των συσκευών. Στο πρώτο δείγμα
έχουν διαπιστωθεί συχνά απώλειες μνήμης και πονοκέφαλοι.
Σε άλλες έρευνες μελετώνται οι λειτουργίες του εγκεφάλου, ως
πλησιέστερη περιοχή στην κεραία του κινητού, με εγκεφαλογραφήματα,
για ανίχνευση διαταραχών των εγκεφαλικών ηλεκτρικών κυμάτων, αλλά
τά αποτελέσματα δεν είναι αξιόπιστα.
Τέλος σέ
έρευνες, όπου ακτινοβολούνται με ραδιοσυχνότητες
κινητής τηλεφωνίας και με εντάσεις πολύ κοντά στα όρια ασφαλείας,
πειραματόζωα και καλλιέργειες κυττάρων, έχουν διαπιστωθεί

επιπτώσεις που σχετίζονται με την διέλευση ιόντων μέσα από τις
κυτταρικές μεμβράνες, αλλά και ανάπτυξη όγκων, καθώς και απώλεια
προσωρινής μνήμης. Ωστόσο σε όλες τις περιπτώσεις καταγράφεται ο
αντίλογος και αιωρούνται ερωτήματα ως προς την αξιοπιστία των
στατιστικών δεδομένων.
Εν κατακλείδι, καμμία από τις πρόσφατες μελέτες δεν έχει καταλήξει σε
βέβαια συμπεράσματα για το αν πράγματι οι ακτινοβολίες αυτές
προκαλούν ανεπιθύμητες συνέπειες στην υγεία των ανθρώπων. Η μόνη
αποδεδειγμένα επιβλαβής επίπτωση είναι η πρόκληση τροχαίων
ατυχημάτων από την επιπόλαιη χρήση του κινητού τηλεφώνου κατά την
οδήγηση !
Στο διάγραμμα πού ακολουθεί εμφαίνεται η απορροφούμενη δόση
(SAR) σε σχέση με την απόσταση του κινητού από το κεφάλι. Και πάλι
παρατηρούμε την ραγδαία πτώση της απορροφούμενης ακτινοβολίας
καθώς αυξάνεται η απόσταση από το κεφάλι. Επομένως θά 'λεγε κανείς
ότι τά λεγόμενα “hands free” είναι πολύ χρήσιμα.

Όρια και κανόνες προστασίας
Για το αν υπάρχουν οριακές τιμές, πάνω από τις οποίες ενδέχεται να
υπάρξουν δυσμενείς επιπτώσεις, αρμόδιοι φορείς για παροχή

πληροφόρησης και οδηγιών είναι κυρίως η ICNIRP, η Παγκόσμια
Οργάνωση Υγείας και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Στη χώρα μας η κινητή τηλεφωνία εκπέμπει στα 900 MHz, στα 1800
MHz και στα 2100 MHz για να αποτρέπεται η παρεμβολή μεταξύ των
διαφορετικών ραδιοσημάτων, ενώ οι εταιρείες κινητής τηλεφωνίας που
λειτουργούν στην Ελλάδα είναι η COSMOTE (GSM900, DCS1800,
UMTS), η Q-TELECOM (DCS1800), η TIM (GSM900, DCS1800,
UMTS) και η VODAFONE (GSM900, DCS1800, UMTS).
Στο παρακάτω σχήμα εμφαίνεται η κλίμακα επικινδυνότητας της
πυκνότητας ισχύος της ακτινοβολίας, η οποία έχει υιοθετηθεί από τους
διεθνείς φορείς τηλεπικοινωνιών και υγείας.

Ο νόμος 3431/2006 επιβάλλει περιορισμούς σχετικά με όρους
εγκατάστασης κεραιών κινητής τηλεφωνίας καθορίζοντας μάλιστα σαν
ανώτατα όρια το 70% των ορίων της ICNIRP, ενώ αν σε απόσταση
μικρότερη από 300 μέτρα υπάρχουν βρεφονηπιακοί σταθμοί, σχολεία,
γηροκομεία, ή νοσοκομεία, τα επίπεδα έκθεσης του κοινού
απαγορεύεται να υπερβαίνουν το 60% των ορίων της ICNIRP. Δηλαδή
εφαρμόζονται ακόμα αυστηρότερα όρια σε σχέση με αυτά που ορίζονται

από την ICNIRP, όπως φαίνεται στον πίνακα πού ακολουθεί. Στις
παρενθέσεις είναι οι τιμές πού αντιστοιχούν στο 60%.

Στον παρακάτω πίνακα είναι τά όρια πού έχει υιοθετήσει η χώρα μας για
το μέγεθος SAR, ως προς διάφορα μέλη του σώματος, και τά οποία είναι
πάλι το 70% ή το 60% των ορίων πού προτείνει η ICNIRP.
Αρμόδιος φορέας για τον έλεγχο της τήρησης των ορίων έκθεσης του
κοινού σε ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία είναι η Ελληνική Επιτροπή
Ατομικής Ενέργειας (ΕΕΑΕ), ενώ οι μετρήσεις της ακτινοβολίας
πραγματοποιούνται από την ίδια ή από εξουσιοδοτημένους από αυτήν
φορείς.

Συμπέρασμα και οδηγίες
Μολονότι η επιστημονική έρευνα
μέχρι σήμερα τουλάχιστον δεν
κατέδειξε απολύτως, ότι οι μη
ιονίζουσες ακτινοβολίες προκαλούν
οπωσδήποτε βλάβες στους ζωντανούς
οργανισμούς, εν τούτοις η λαϊκή
σοφία της παροιμίας «κάλλιο
γαϊδουρόδενε παρά γαϊδουρογύρευε»
βρίσκει εν προκειμένω την απόλυτη
εφαρμογή της. Όσο ελάχιστες και αν
αποδειχθεί στο μέλλον ότι είναι οι
επιπτώσεις των ραδιοκυμάτων, αλλά
και των υπολοίπων μη ιονιζουσών ακτινοβολιών, στην υγεία των
ανθρώπων, οι ασφαλέστερες δόσεις πού μπορεί να πάρει κανείς από
αυτές είναι οι μηδενικές, πολύ περισσότερο επειδή οι δόσεις αυτές είναι
προσθετικές, η κάθε επόμενη δηλαδή προστίθεται στις προηγούμενες.
Έτσι μέχρι ν’ αποδειχθεί απολύτως ότι οι ακτινοβολίες αυτές δεν είναι
επιζήμιες για τον οργανισμό μας, θα πρέπει να είμαστε φειδωλοί στη
χρήση των συσκευών πού τις παράγουν και να λαμβάνομε τά

ενδεικνυόμενα μέτρα προστασίας, ιδιαίτερα για τους αναπτυσσόμενους
οργανισμούς, όπως είναι τά έμβρυα, τά νεογέννητα και τά παιδιά.
Αναφέρουμε μερικές πρακτικές συμβουλές σχετικά με τη χρήση των
κινητών τηλεφώνων.

Να μη χρησιμοποιούνται καθόλου τά κινητά τηλέφωνα από
παιδιά τού Δημοτικού Σχολείου ή μικρότερα.

Να χρησιμοποιούνται, αν είναι αναγκαίο, με μεγάλη σύνεση
όμως, από τά παιδιά του Γυμνασίου και του Λυκείου.

Οι γυναίκες, ιδιαίτερα κατά τους πρώτους μήνες της
εγκυμοσύνης τους να τά αποφεύγουν όσο γίνεται.

Ομοίως να αποφεύγουν τη χρήση του κινητού όσοι
χρησιμοποιούν βηματοδότες.

Οι ευάλωτες περιπτώσεις (παιδιά, εγκυμονούσες γυναίκες,
χρήστες βηματοδοτών) να αποφεύγουν την παραμονή τους κοντά σε
κεραίες.

Να προτιμάται το σταθερό τηλέφωνο, εάν υπάρχει διαθέσιμο,
έναντι του κινητού.

Να ελαχιστοποιείται ο χρόνος συνομιλίας με τά κινητά.

Να προτιμώνται τά μηνύματα εάν με αυτά είναι δυνατή η
επικοινωνία.

Να χρησιμοποιούνται hands free, blue tooth και η ανοικτή
ακρόαση.

Να αποφεύγεται η τοποθέτηση του κινητού κοντά στην καρδιά,
τον εγκέφαλο και τά γεννητικά όργανα.

Νά μή τοποθετούμε τό κινητό κοντά στό μαξιλάρι, εάν
κοιμόμαστε καί πρέπει νά τό έχομε ενεργοποιημένο.

Να αποφεύγεται η χρήση του κινητού τηλεφώνου κατά την
οδήγηση. Άλλωστε είναι η μόνη περίπτωση πού αποδεικνύεται ότι το
κινητό τηλέφωνο κάνει κακό με την πρόκληση ατυχημάτων και όχι με
την ακτινοβολία του βέβαια.

Ιονίζουσες ακτινοβολίες
Όπως ήδη αναφέρθηκε το χαρακτηριστικό των ακτινοβολιών αυτών
είναι ότι προκαλούν ιονισμό της ύλης και δημιουργία ιόντων με την
απόσπαση ηλεκτρονίων από τά άτομά της.
Οι ιονίζουσες ακτινοβολίες μπορούν να έχουν φυσική προέλευση ή να
είναι ανθρωπογενείς. Στη πρώτη κατηγορία ανήκουν οι ακτινοβολίες
από το περιβάλλον (έδαφος, αέρα, νερό, τρόφιμα) και η κοσμική
ακτινοβολία, ενώ στη δεύτερη ανήκουν πρωτίστως οι ιατρικές συσκευές
(συσκευές ακτίνων Χ, σπινθηρογράφοι, συσκευές ακτίνων γ, εφαρμογές
ραδιοϊσοτόπων κλπ), πυρηνικοί αντιδραστήρες, πυρηνικά απόβλητα,
δοκιμές πυρηνικών όπλων, αλλά και πολλά οικοδομικά υλικά.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις εκπέμπονται ιονίζουσες ακτινοβολίες,
στην κατηγορία των οποίων ανήκουν οι υψηλής συχνότητας ακτίνες Χ
και γ, αλλά και οι σωματιδιακές ακτινοβολίες πυρήνων Ηλίου
(σωματίδια α), ηλεκτρονίων (β), πρωτονίων και νετρονίων, καθώς

επίσης και η κοσμική ακτινοβολία. Σχεδόν όλες αυτές οι ακτινοβολίες
παράγονται κατά την εκδήλωση του φαινομένου της ραδιενέργειας
.

Για να διευκολυνθούμε στην κατανόηση των επιπτώσεων των
ακτινοβολιών αυτών θα αναφέρουμε κάποιες απαραίτητες έννοιες και
μεγέθη. Έτσι Ραδιενέργεια ονομάζεται η ακτινοβολία η οποία
εκπέμπεται κατά τη ραδιενεργό αποσύνθεση (διάσπαση) ασταθών
πυρήνων (νουκλιδίων) προς σταθερότερους πυρήνες. Η διάσπαση αυτή
ακολουθείται από εκπομπή σωματιδίων και (όχι πάντα)
ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας. Τα σωματίδια και η ακτινοβολία
συνιστούν τη ραδιενέργεια. Η ραδιενέργεια υπάρχει στη φύση (φυσική
ραδιενέργεια) από τότε πού δημιουργήθηκε ο πλανήτης μας, αλλά
μπορεί να προκληθεί και τεχνητά μέ τό «βομβαρδισμό» κάποιων
βαρέων πυρήνων (μέ πολλά νετρόνια καί πρωτόνια δηλαδή) μέ ταχέως
κινούμενα σωματίδια (βλήματα). Τη φυσική
ραδιενέργεια την ανακάλυψε ο Μπεκερέλ το
1896 και εν συνεχεία την μελέτησαν ο Πέτρος
και η Μαρία Κιουρί, νομπελίστες φυσικοί και
οι τρείς. Ένας τρόπος για να εκφρασθεί το
πόσο γρήγορα διασπάται ένα ραδιενεργό
στοιχείο, είναι ο λεγόμενος χρόνος
υποδιπλασιασμού.
Ακριβέστερα
χρόνος

υποδιπλασιασμού(ή ημιζωή), T1/2, είναι ο χρόνος ο οποίος απαιτείται,
για να διασπαστεί η μισή από την αρχική ποσότητα του ραδιενεργού
υλικού. Ο χρόνος υποδιπλασιασμού αποτελεί μέτρο της σταθερότητας
της ραδιενεργού ουσίας, δηλαδή, όσο μεγαλύτερη είναι η τιμή του, τόσο
σταθερότερος είναι ο πυρήνας τού στοιχείου. Η ένταση κατά κάποιο
τρόπο της ραδιενέργειας εκφράζεται με το μέγεθος πού καλούμε
ενεργότητα. Αυτή υπολογίζεται με τήν απόλυτη τιμή του ρυθμού με τον
οποίο διασπώνται οι πυρήνες ενός ραδιενεργού υλικού.
Μονάδες ραδιενέργειας
Α. Μονάδες που εκφράζουν το επίπεδο ραδιενέργειας ενός
ραδιενεργού υλικού
Η συνηθέστερη μονάδα είναι το Curie (Ci). Ένα Curie ισοδυναμεί με
3,7.1010 ραδιενεργές διασπάσεις ανά δευτερόλεπτο.
Άλλη μονάδα ραδιενέργειας (ενεργότητας για την ακρίβεια) είναι το
Becquerel (Bq), που αντιστοιχεί σε μία ραδιενεργό διάσπαση ανά
δευτερόλεπτο. Δηλαδή ισχύει ότι 1 Ci = 3,7.1010 Bq
Β. Μονάδες που εκφράζουν την απορροφούμενη ακτινοβολία από
έναν οργανισμό
Για να εκτιμήσουμε ποσοτικά τα αποτελέσματα της επίδρασης της
ακτινοβολίας, θεσπίστηκε αρχικά μία μονάδα ακτινοβολίας, η οποία
ονομάστηκε rad (radiaton absorbed dose). Αυτή εκφράζει τη δόση
ραδιενέργειας (ή την ποσότητα ακτινοβολίας γενικότερα) η οποία
αποθέτει 0,01 J ενέργειας ανά χιλιόγραμμο μάζας του ιστού που την
απορροφά.
Άλλη μονάδα είναι το Gray (Gy), που αντιστοιχεί σε απορρόφηση
ακτινοβολίας ενέργειας 1 J ανά χιλιόγραμμο μάζας του ιστού. Δηλαδή,
1 Gy =100 rad.
Γ. Μονάδες που εκφράζουν την απορροφούμενη ακτινοβολία από
ένα οργανισμό σε σχέση με τις βιολογικές επιπτώσεις που
προκαλούν
Η απορροφηθείσα δόση ακτινοβολίας δεν αποτελεί από μόνη της μέτρο
των βιολογικών επιπτώσεων, διότι τά βιολογικά αποτελέσματα
εξαρτώνται και από το είδος της ακτινοβολίας. Επί παραδείγματι μια
δεδομένη δόση ακτινοβολίας α προκαλεί δέκα φορές περισσότερες
βιολογικές βλάβες από ίση δόση ακτίνων Χ. Επίσης 1 Gy ακτινοβολίας

α προκαλεί 20 φορές μεγαλύτερη καταστροφή στους ανθρώπινους
ιστούς από 1 Gy ακτινοβολίας γ.
Για να είναι λοιπόν συγκρίσιμες οι δόσεις ως προς τά βιολογικά τους
αποτελέσματα, χρησιμοποιείται το μέγεθος ισοδύναμη δόση με μονάδα
μέτρησης το 1 rem, και κυρίως το υποπολλαπλάσιό του 1 millirem. Το
rem (radiation equivalent mass) είναι μία μονάδα ραδιενέργειας που
δεν εξαρτάται από το είδος της ακτινοβολίας, και εκφράζει τις
βιολογικές καταστροφές που προκαλούνται στον άνθρωπο από την
απορρόφηση των διαφόρων ακτινοβολιών. Δηλαδή, 1 rem είναι
ποσότητα ακτινοβολίας η οποία επιφέρει ένα συγκεκριμένο βιολογικό
αποτέλεσμα. Για την ακρίβεια είναι 1 rem =q•1 rad . Όπου το q
είναι ποιοτικός παράγοντας της βιολογικής επίδρασης των διαφόρων
τύπων ιονιζουσών ακτινοβολιών πάνω στο βιολογικό σύστημα. Οι τιμές
του παράγοντα αυτού φαίνονται στον παρακάτω πίνακα.

q=1
q = 10
q = 20

2 < q < 10

γιά ακτίνες γ καί
ηλεκτρόνια
γιά σωματίδια α,
πρωτόνια καί
δευτέρια
γιά βαρείς
πυρήνες
γιά νετρόνια,
ανάλογα μέ τήν
κινητική τους
ενέργεια

Εκτός από το rem χρησιμοποιείται και η μονάδα Sievert (Sv)
(προφέρεται σίβερτ), για την οποία ισχύει ότι 1 Sv = 100 rem.
Παραθέτουμε μερικές ενδεικτικές τιμές απορρόφησης ακτινοβολιών
ως παραδείγματα.
Μια ακτινογραφία θώρακα αποθέτει γύρω στα 20 – 40 millirem για
κάθε 5 χιλιόγραμμα ιστού. Ισοδύναμη δόση 500 rem σε μικρό χρονικό
διάστημα και σε ολόκληρο το σώμα συνήθως οδηγεί στο θάνατο μέσα
σε λίγες μέρες. Εντοπισμένη δόση 10.000 rem προκαλεί πλήρη
καταστροφή του ιστού. Τέλος η κοσμική ακτινοβολία και η φυσική

ραδιενέργεια του εδάφους αντιστοιχούν σε ισοδύναμη δόση 0,1 rem ανά
έτος στην επιφάνεια της θάλασσας. Σε μεγαλύτερα ύψη η κοσμική δόση
αυξάνεται.
Είδη ιονιζουσών ακτινοβολιών
Οι διασπάσεις των πυρήνων κατά την
ραδιενέργεια, φυσική ή τεχνητή, είναι τριών
ειδών και αντίστοιχα προκύπτουν τρία είδη
ραδιενεργού ακτινοβολίας:
Διάσπαση α : κατά τον τύπο αυτό της
ραδιενέργειας εκπέμπονται από τον ασταθή
μητρικό πυρήνα πυρήνες του στοιχείου Ήλιον, οι οποίοι ονομάζονται
σωμάτια α, και ο αρχικός πυρήνας μετατρέπεται σε πυρήνα άλλου
στοιχείου (θυγατρικός). Λέμε ότι έχομε μεταστοιχείωση, αφού ο
θυγατρικός πυρήνας αντιστοιχεί σε άλλο στοιχείο. Έτσι όπως φαίνεται
και στο διπλανό σχήμα ο πυρήνας τού ασταθούς ουρανίου-238 εκπέμπει
σωματίδια α και μετατρέπεται σε πυρήνα θορίου-234.
Διάσπαση β: στη περίπτωση αυτή έχομε εκπομπή ηλεκτρονίου (β-) ή
ποζιτρονίου (β+), αντιηλεκτρονίου δηλαδή, από τόν μητρικό πυρήνα με
την ταυτόχρονη μετατροπή νετρονίου σε πρωτόνιο ή πρωτονίου σε
νετρόνιο στο εσωτερικό του. Και σ’ αυτή τη περίπτωση έχομε
μεταστοιχείωση. Έτσι στα παρακάτω σχήματα πυρήνας βρωμίου
μετατρέπεται σε πυρήνα κρυπτού με ταυτόχρονη εκσφενδόνηση
ηλεκτρονίου (αριστερά), ή σε πυρήνα σεληνίου με ταυτόχρονη
εκσφενδόνηση ποζιτρονίου (δεξιά).

Ακτινοβολια γ : σ’ αυτή τη περίπτωση εκπέμπεται ηλεκτρομαγνητική
ακτινοβολία εξαιρετικά υψηλής συχνότητας, άρα και ενέργειας, από τον
ασταθή αρχικό πυρήνα, ο οποίος έτσι έρχεται σε σταθερή κατάσταση
χωρίς να υπάρξει μεταστοιχείωση.

Και τά τρία αυτά είδη της ραδιενεργού ακτινοβολίας βρίσκουν
εκτεταμένη εφαρμογή κυρίως στην Ιατρική, ώστε να υπάρχει
επιστημονικός κλάδος αυτής, η Πυρηνική Ιατρική, αλλά και λόγω της
μεγάλης επικινδυνότητάς τους αναπτύχθηκε και νέα επιστήμη, η
Ακτινοπροστασία. Οι ακτινοβολίες αυτές ελεγχόμενες μπορούν να
χρησιμοποιηθούν για την καταστροφή ανεπιθύμητων ιστών
(ραδιοθεραπεία των καρκινικών κυττάρων), ενώ είναι γνωστή και η
εκμετάλλευση της ραδιενέργειας για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας
στα πυρηνικά εργοστάσια. Επίσης χρησιμοποιούνται για τη μέτρηση και
τον έλεγχο του πάχους μεταλλικών ή πλαστικών επιφανειών, για τόν
εντοπισμό διαρροών σωληνώσεων, για τη μέτρηση της στάθμης υγρών
ή στερεών σε δεξαμενή, ακόμη χρησιμοποιούνται και για τή συντήρηση

ορισμένων τροφίμων, χάρη στη μικροβιοκτόνο δράση των
ακτινοβολιών.
Στην εικόνα πού ακολουθεί φαίνεται η διαφορά στην διεισδυτική
ικανότητα της σωματιδιακής ακτινοβολίας α, της σωματιδιακής
ακτινοβολίας β, και της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας γ. Η πρώτη
απορροφάται από ένα φύλλο χαρτιού, η δεύτερη από φύλλο αλουμινίου
πάχους αρκετών εκατοστών, ενώ η τελευταία απορροφάται από
τσιμέντο πάχους πολλών εκατοστών. Υπάρχουν δε και σωματίδια πού
παράγονται κατά τις πυρηνικές αντιδράσεις με πολύ μεγαλύτερη
διεισδυτική ικανότητα.

Ακτινοβολία του εδάφους
Η ακτινοβολία από το έδαφος οφείλεται στο φαινόμενο της φυσικής
ραδιενέργειας, της αυθόρμητης δηλαδή διάσπασης των ασταθών
πυρήνων κάποιων ραδιενεργών στοιχείων, τά οποία αποτελούν
συστατικά του φλοιού της Γής. Πρόκειται για τά ραδιενεργά στοιχεία
ράδιο, ουράνιο, θόριο, κάλιο, ραδόνιο κ.α, τά οποία απαντώνται στο
έδαφος, στο νερό, στον αέρα, στους ζώντες οργανισμούς, στις τροφές
και στα οικοδομικά υλικά. Η φυσική αυτή ακτινοβολία είναι πιο έντονη
σε υπόγειους χώρους όπως είναι τα σπήλαια, τά ορυχεία, αλλά και τά τα
υπόγεια των κτιρίων. Το βασικότερο φυσικό ραδιενεργό ισότοπο κάλιο40 πού έχει χρόνο ημιζωής 1,28•109 χρόνια. Δηλαδή από μια αρχική

ποσότητα καλίου για να μείνει η μισή πρέπει να περάσουν 1280
δισεκατομμύρια χρόνια. Το στοιχείο αυτό κατά 89% διασπάται
εκπέμποντας ακτινοβολία β- (ηλεκτρόνια) μεταστοιχειούμενο σε
ασβέστιο, και κατά 11% διασπάται εκπέμποντας αρχικά ακτινοβολία β+
(αντιηλεκτρόνια) και εν συνεχεία ακτίνες γ μετατρεπόμενο σε αργό.
Το Κάλιο-40 υπάρχει στις μπανάνες, στις πατάτες και στα καρότα,
συνεπώς και στον ανθρώπινο οργανισμό, αλλά και στο τσιμέντο. Στην
ακτινοβολία του καλίου μάλιστα οφείλεται και η μέση θερμοκρασία στα
βάθη των ωκεανών.
Κοσμική ακτινοβολία
Πρόκειται για ηλεκτρομαγνητική αλλά και σωματιδιακή ακτινοβολία
υψηλής ενέργειας που φτάνει στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας
προερχόμενη κυρίως από τον ήλιο, αλλά και από άλλα ουράνια σώματα.
Επομένως, αφ’ ενός κατά την έντονη δραστηριότητα του ηλίου
επιτείνεται και αυτή, ενώ θα αυξάνει και καθ’ ύψος.
Όταν εισέρχεται στην ατμόσφαιρα, η κοσμική ακτινοβολία αλληλεπιδρά
με πυρήνες ατόμων πού βρίσκονται σ’ αυτή και προκαλεί δευτερογενώς
την παραγωγή άλλων ταχέως κινουμένων σωματιδίων (ηλεκτρόνια
πρωτόνια, νετρόνια, μεσόνια, μιόνια κ.λ.π.), τα οποία μαζί με την
υψηλής ενέργειας ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, φτάνουν μέχρι την
επιφάνεια της γης. Κατά την αλληλεπίδραση αυτή, κοσμικής
ακτινοβολίας και ατμόσφαιρας, παράγονται επίσης ραδιενεργοί πυρήνες
ηλίου-3, βηρυλίου-7, άνθρακα-14, νατρίου-22 κ.λ.π., οι οποίοι
συμβάλλουν και αυτοί στην αύξηση της ραδιενεργού ακτινοβολίας πού
προσβάλλει τους οργανισμούς και έχει φυσική προέλευση. Πάντως η
κοσμική ακτινοβολία καθώς διέρχεται μέσα από τα στρώματα της
ατμόσφαιρας απορροφάται σε κάποιο βαθμό από αυτή, η έντασή της
μειώνεται σταδιακά και τελικά αυτή πού φτάνει στο επίπεδο της
επιφάνειας της θάλασσας είναι εκατοντάδες φορές εξασθενημένη.
Όπως φαίνεται και στο παρακάτω σχήμα ο μέσος ρυθμός δόσης από την
κοσμική ακτινοβολία στο επίπεδο επιφάνειας της θάλασσας είναι 0.03
μSv/ώρα, ενώ στα 15 χιλιόμετρα φτάνει τά 10 μSv/ώρα. Είναι
αυτονόητο ότι οι κάτοικοι πόλεων ή χωριών πού βρίσκονται σε μεγάλα
υψόμετρα απορροφούν πολλαπλάσιες δόσεις κοσμικής ακτινοβολίας,
παρά οι κάτοικοι παραθαλασσίων περιοχών. Αλλά και στο υψόμετρο
των 10χλμ, όπου πραγματοποιούνται οι συνήθεις ταξιδιωτικές πτήσεις ο

ρυθμός δόσης της ακτινοβολίας ανεβαίνει στα 5 μSv/ώρα, ενώ στα
15χλμ όπου πετούν τα μεγάλα αεροσκάφη, τύπου Jumbo και Concord ο
ρυθμός δόσης φτάνει τα 15 μSv/ώρα. Επομένως ένας ταξιδιώτης κατά
την διάρκεια μιάς πολύωρης υπερπόντιας πτήσης απορροφά δεκάδες
μSv κοσμικής ακτινοβολίας, ενώ το ιπτάμενο προσωπικό των
αεροπορικών
εταιρειών
π

ροφανώς δέχεται μεγάλες ετήσιες δόσεις, οι οποίες είναι υπολογίσιμες
και πρέπει να ελέγχονται. Και πράγματι υπάρχει οδηγία της Ευρωπαϊκής
'Ενωσης (96/29), πού υποχρεώνει τις αεροπορικές εταιρείες να μετρούν

συστηματικά τις δόσεις πού απορροφά τό ιπτάμενο προσωπικό. Είναι
αυτονόητο επίσης ότι η κοσμική ακτινοβολία είναι σχετικά ισχυρότατη
έξω από την ατμόσφαιρα, στο διάστημα, και επομένως οι δόσεις πού
απορροφούν οι αστροναύτες είναι πολλαπλάσιες, γι’ αυτό και πρέπει να
υπάρχουν ιδιαίτερα μέτρα προστασίας.
Ακτίνες Χ
Οι ακτίνες Χ είναι αόρατη ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, μήκους
κύματος πολύ μικρότερου από αυτό των ορατών ακτινοβολιών, και
συγκρίσιμου με τις διαστάσεις των ατόμων. Η ενέργεια πού μεταφέρουν
οι ακτίνες αυτές είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτή των υπεριωδών
ακτίνων, ιδιαίτερα οι σκληρές λεγόμενες ακτίνες, πράγμα πού τις κάνει
ικανές να διαπερνούν το ανθρώπινο σώμα αλλά και γι’ αυτόν ακριβώς
το λόγο είναι αξιοποιήσιμες κυρίως από την ιατρική για διάφορες
διαγνώσεις.
Πρόκειται για ακτινοβολία, η οποία ανακαλύφθηκε τυχαία από τον
Γερμανό νομπελίστα φυσικό Ρέντγεν το 1895, και έκτοτε έτυχε
ευρύτατης αξιοποίησης λόγω της διαφορετικής απορρόφησής της από
τους ιστούς ή τά οστά. Σχεδόν όλοι οι άνθρωποι χρειάζεται κάποτε να
υποβληθούμε σε μια ακτινογραφία θώρακος.
Οι ακτίνες Χ παράγονται κυρίως τεχνητά με κατάλληλες συσκευές
(ακτινολογική λυχνία) και η χρήση τους είναι τόσο διαδεδομένη κυρίως
στην Ιατρική (ακτινογραφίες, ακτινοσκοπήσεις, αξονική τομογραφία),
ώστε υπάρχει ιατρική ειδικότητα, αυτή του ακτινολόγου ιατρού.
Μάλιστα οι ακτίνες αυτές, σε συνδυασμό με τις άλλες
χρησιμοποιούμενες για ιατρικούς λόγους ιονίζουσες ακτινοβολίες,
κατέστησαν αναγκαία την ύπαρξη Ακτινοφυσικών στα διάφορα
επιστημονικά εργαστήρια, επιφορτισμένο με πληθώρα υποχρεώσεων,
από απλή τήρηση αρχείων έως ερευνητικές δραστηριότητες. Αλλά και
στη βιομηχανία χρησιμοποιούνται οι ακτίνες Χ, για ανίχνευση
κοιλοτήτων, ραγισμάτων ή άλλων ελαττωμάτων στο εσωτερικό
μεταλλικών αντικειμένων. Τέλος νά αναφέρουμε ότι μέ τή βοήθεια
ακτίνων Χ κοσμικής, φυσικής δηλαδή προέλευσης, ερευνάται ποιοτικά
καί ποσοτικά η ύπαρξη τής περίφημης σκοτεινής ύλης τού Σύμπαντος.
Από τά παραπάνω γίνεται φανερό ότι πράγματι ο πλανήτης μας, καί ότι
υπάρχει επάνω του ή καί μέσα του, βρίσκεται στο έλεος των
ακατάπαυστων βομβαρδισμών πάσης φύσεως και πάσης προελεύσεως
ακτινοβολιών.

Στο σχήμα πού ακολουθεί φαίνεται η συνεισφορά των διαφόρων πηγών
στην ιονίζουσα ακτινοβολία.

Επιπτώσεις από ιονίζουσες ακτινοβολίες
Σε αντίθεση με τις μη ιονίζουσες, οι επιπτώσεις των ιονιζουσών
ακτινοβολιών είναι αποδεδειγμένα επιβλαβείς. Ήδη από την δεκαετία
του ’30 οι Κιουρί και άλλοι διάσημοι φυσικοί ανέφεραν σε
συγγράμματά τους τις παρατηρήσεις τους για τις επιπτώσεις της
ακτινοβολίας στον άνθρωπο, των τότε χρησιμοποιούμενων συσκευών
ακτινοβόλησης και των εφαρμογών τους στην ιατρική για
διαγνωστικούς και θεραπευτικούς σκοπούς. Άλλωστε η ίδια η Μαρία
Κιουρί ασθένησε και τελικά υπέκυψε από τις ακτινοβολίες αυτές, αφού
προηγουμένως, με αυτές ακριβώς τις ακτινοβολίες, βοήθησε χιλιάδες
ασθενείς και τραυματίες κατά την διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου
Πολέμου.
Χρειάστηκαν να πέσουν όμως οι ατομικές βόμβες στη Χιροσίμα και το
Ναγκασάκι
(1945) για να γίνει συνειδητός ο κίνδυνος της
ραδιενέργειας, ενώ τό πυρηνικό ατύχημα του Τσερνομπίλ (1986)
δικαίωσε τις ανησυχίες για τις επιπτώσεις των ραδιενεργών
ακτινοβολιών στην υγεία των ανθρώπων και όχι μόνο.
Όταν οι ακτίνες Χ, και οι άλλες ιονίζουσες ακτινοβολίες απορροφηθούν
από τους ιστούς, διασπούν τους μοριακούς δεσμούς και δημιουργούν

ελεύθερες ρίζες (φορτισμένα συγκροτήματα ατόμων), πού με τη σειρά
τους μπορεί να διαταράξουν τη μοριακή δομή των πρωτεϊνών και ειδικά
του γενετικού υλικού (DNA, RNA). Παρεμποδίζουν επίσης τη δράση
των ενζύμων και βλάπτουν τον μεταβολισμό επιδρώντας δραστικά στις
βιοχημικές διαδικασίες.
Είναι δυνατόν το κύτταρο πού έχει υποστεί βλάβη από την ακτινοβολία
να επιβιώσει, ωστόσο μπορεί να δώσει πολλές γενεές μεταλλαγμένων
κυττάρων. Αν οι αλλαγές στο DNA αφορούν γονίδια πού ελέγχουν το
ρυθμό πολλαπλασιασμού των κυττάρων, μπορεί να προκληθεί καρκίνος.
Πιθανόν η υπερβολική έκθεση ενός οργανισμού σε τέτοια ακτινοβολία
να προκαλέσει μεταβολές στα γενετικά κύτταρα, οπότε, ο ίδιος μέν ο
οργανισμός θά παραμείνει ενδεχομένως υγιής, συμπτώματα όμως
ασθενειών, όπως καρκίνος (π.χ. θυρεοειδούς, πνευμόνων, μαστού,
λευχαιμία) ή καταρράκτης των οφθαλμών θα εκδηλώσουν σίγουρα οι
απόγονοί του.
Αυτό πού καθιστά χειρότερα όμως και πλέον ύπουλα τά διάφορα
ραδιενεργά υλικά, είναι το μακροχρόνιο της δράσης τους, αφού έχουν
χρόνους ημιζωής τεράστιους, ώστε μέχρι να πάψουν να είναι
επικίνδυνα, πρέπει να περάσουν εκατονταετίες ή ακόμα και χιλιετίες.
Ακόμα ενοχοποιείται η ραδιενέργεια πού προκλήθηκε από την ρίψη των
ατομικών βομβών πρίν από 63 χρόνια στην Ιαπωνία, για την εμφάνιση
ακόμα και σήμερα πολλών ασθενειών. Το ίδιο ισχύει και για τη διαρροή
της ραδιενέργειας κατά το ατύχημα του Τσερνομπίλ.

Παρ’ όλες τις προσπάθειες να τεθούν υπό έλεγχο οι πυρηνικές δοκιμές
και μολονότι γίνονται «υπόγεια» (η Ινδία και το Πακιστάν έκαναν τις
τελευταίες δοκιμές τους το 1998), τα παράγωγά τους όμως διαχεόμενα
στο έδαφος και στην ατμόσφαιρα θα μας συντροφεύουν για πολλά
χρόνια. Άλλωστε η εκτόξευση των τιμών των υγρών καυσίμων, τεχνητά
ή για πραγματικούς λόγους, ευνοεί την ανάπτυξη πυρηνικών
αντιδραστήρων για παραγωγή ενέργειας με επακόλουθο την αύξηση των
πυρηνικών αποβλήτων και φυσικά τον πολλαπλασιασμό των κινδύνων
από τη ραδιενέργεια για πολλούς λόγους.
Στον παρακάτω πίνακα , τον οποίο δανειστήκαμε από τά πρακτικά
εργασιών συνεδρίου με θέμα «ακτινοβολίες και άνθρωπος» της Ένωσης

Ελλήνων Φυσικών, φαίνονται οι τιμές των δόσεων ακτινοβολίας πού
παίρνουμε με διάφορες ιατρικές εξετάσεις, ο χρόνος μέσα στον οποίο θα
παίρναμε τις ίδιες δόσεις από το περιβάλλον, καθώς και η πιθανότητα
εμφάνισης θανατηφόρου καρκίνου.
Τυπική
Τιμές
Τιμές
τιμή
ισοδύναμου
πιθανότητας
Είδος Διαγνωστικής
ενεργού
χρόνου
εμφάνισης
εξέτασης
δόσης ακτινοβολίας
θανατηφόρου
(mSv)
υποβάθρου*
καρκίνου **
Με ακτίνες Χ
Ακτινογραφία
θώρακα
0.02
3 ημέρες
1
ανά
(μονή-ΟΠ)
εκατομμύριο
Ακτινογραφία κρανίου
0.07
11 ημέρες
1 ανά 300.000
Ακτινογραφία αυχενικής
0.08
2 εβδομάδες
1 ανά 200.000
μοίρας
Ακτινογραφία ισχίου
0.3
7 εβδομάδες
1 ανά 67.000
Ακτινογραφία οσφυϊκής
1.3
7 μήνες
1 ανά 15.000
μοίρας
Μαστογραφία
0.2
1 μήνας
1 ανά 100.000
Αξονική
τομογραφία
2
1 έτος
1 ανά 10.000
κρανίου
Αξονική
τομογραφία
8
3.6 έτη
1 ανά 2.500
θώρακα
Αξονική
τομογραφία
10
4.5 έτη
1 ανά 2.000
κοιλιάς/λεκάνης
Με ραδιοϊσότοπα
Αερισμός
πνευμόνων
0.1
2.4 εβδομάδες 1 ανά 200.000
81
( Kr)
Αιμάτωση
πνευμόνων
1
6 μήνες
1 ανά 20.000
99
( Tc)
Σπινθηρογράφημα οστών
4
2.3 έτη
1 ανά 5.000
(99Tc)
Σπινθηρογράφημα
6
2.7 έτη
1 ανά 3.300
99
δυναμικό καρδιάς ( Tc)

Σπινθηρογράφημα
18
8 έτη
1 ανά 1.100
μυοκαρδίου (Τl)
Δόσεις πού δέχεται επιβάτης αεροπλάνου σε αεροπορικό ταξίδι
Αθήνα – Ν. Υόρκη
0.09
2 εβδομάδες
1 ανά 200.000
Λονδίνο – Σικάγο
0.06
1.5 εβδομάδες 1 ανά 400.000
* Το μέγεθος αυτό δείχνει το χρόνο πού χρειάζεται για να λάβει κανείς
την ίδια δόση, εάν εκτιθόταν μόνο στην ακτινοβολία περιβάλλοντος (μια
μέση τιμή). Η μέση τιμή της ακτινοβολίας περιβάλλοντος για τη Μ.
Βρετανία, απ’ όπου προέρχονται και οι τιμές του ανωτέρω πίνακα, είναι
2.2 mSv ανά έτος. Τοπικές τιμές κυμαίνονται από 1.5 έως 7.5 ανά έτος.
** Προσεγγιστικές τιμές πιθανότητας εμφάνισης θανατηφόρου
καρκίνου για ολόκληρη τη ζωή ανθρώπου από 16 – 69 ετών. Για
μικρότερους ασθενείς οι τιμές αυτές πρέπει να πολλαπλασιάζονται επί 2,
ενώ για γηραιότερους ασθενείς να διαιρούνται διά 5.
Ακολουθεί πίνακας όπου εμφαίνονται διάφορες περιπτώσεις αύξησης
της πιθανότητας θανάτου κατά μία στο εκατομμύριο.
Κατάσταση
Αιτία
Ακτινογραφία θώρακος
Ακτινοβολία
2 μήνες διαμονή στο Ντένβερ
Ακτινοβολία
300 χιλιόμετρα οδήγηση αυτοκινήτου
Ατύχημα
2000 χιλιόμετρα πτήσης με αεροπλάνο
Ατύχημα
Καπνίζοντας 1.5 τσιγάρα την ημέρα
Καρκίνος
Ζώντας 2 έτη με καπνιστή
Καρκίνος
Τρώγοντας 100 γεύματα κρέας ψητό στα Καρκίνος
κάρβουνα
Πίνοντας 30 αναψυκτικά σόδας διαίτης
Καρκίνος
Πίνοντας 500 ml κρασί
Κίρρωση
Στόν παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται τά συμπτώματα πού έχουν
ορισμένες δόσεις απορροφούμενης ακτινοβολίας από τον ανθρώπινο
οργανισμό.

Δόση (rem)
25

κλινικό αποτελέσματα
μείωση των λευκών αιμοσφαιρίων

25 -100
100 - 200

200 - 400

> 600

ναυτία,
κόπωση,
αιματολογικές
αλλοιώσεις
ναυτία, εμετοί, κόπωση , πιθανός
θάνατος
από μολύνσεις λόγω μείωσης λευκών
αιμοσφαιρίων
θανατηφόρα δόση για το 50% των
εκτεθέντων,
ιδιαίτερα αν μείνουν χωρίς θεραπεία.
Βλάβες στη σπλήνα και το μυελό των
οστών.
θανατηφόρα έστω και με θεραπεία.

Στον πίνακα πού ακολουθεί φαίνονται τά βασικότερα χαρακτηριστικά
των ιονιζουσών ακτινοβολιών. Όπως παρατηρούμε οι ακτίνες γ και Χ
είναι οι επιβλαβέστερες, εφόσον εισδύουν βαθιά στον οργανισμό, Τα
νετρόνια προκαλούν επίσης βλάβες σε βάθος μέσω δευτερογενών
δράσεων, οι οποίες παράγουν ραδιενεργά προϊόντα. Έτσι π.χ. μία
αντίδραση δέσμευσης νετρονίων, είναι δυνατόν να αλλάξει τη δομή των
αμινοξέων, άρα και των πρωτεϊνών.

ακτινοβολία
μέση διείσδυση
σε αέρα
ακτίνες γ
χωρίς όριο
ακτίνες Χ
χωρίς όριο
α
4-10cm
βμερικά m
νετρόνια

φύση

σε σώμα
ηλεκτρ/τική
το διαπερνά
ηλεκτρ/τική
βαθιά
σωματίδια
ρούχα, δέρμα
σωματίδια
λίγα mm
σωματίδια

φορτίο

2
-1
0

δεσμεύονται από σωματίδια
Σπινθηρογράφημα που δείχνει τη ροή αίματος στην καρδιά με τη
βοήθεια του ραδιοϊσοτόπου 99Tc.

υγιής

ασθενής

TRAPEZIKOΣ ΟΜΙΛΟΣ
VISA
& EMV CHIP

EMV
From Wikipedia, the free encyclopedia

Credit card with EMV chip. The 3 by 5 mm chip embedded in the card
is shown enlarged in the inset. The contact pads on the card enable
electronic access to the chip
EMV is a standard for interoperation of IC cards ("Chip cards") and IC
capable POS terminals and ATMs, for authenticating credit and debit card
payments. The name EMV comes from the initial letters of Europay,
MasterCard and VISA, the three companies that originally cooperated to
develop the standard. Europay International SA was absorbed into
Mastercard in 2002. JCB (formerly Japan Credit Bureau) joined the
organization in December 2004, and American Express joined in February
2009. IC card systems based on EMV are being phased in across the
world, under names such as "IC Credit" and "Chip and PIN".
The EMV standard defines the interaction at the physical, electrical, data
and application levels between IC cards and IC card processing devices for
financial transactions. Portions of the standard are heavily based on the IC
Chip card interface defined in ISO/IEC 7816.
The system is not compatible with the original Carte Bancaire smart cards
systematically deployed in France since 1992. However, the French Carte
Bancaire now also uses the EMV standard.
The most widely known implementations of EMV standard are:



VSDC - VISA
MChip - MasterCard
AEIPS - American Express
J Smart - JCB

Visa and MasterCard have also developed standards for using EMV cards
in devices to support card-not-present transactions over the telephone and

Internet. MasterCard has the Chip Authentication Program (CAP) for
secure e-commerce. Its implementation is known as EMV-CAP and
supports a number of modes. Visa has the Dynamic Password
Authentication (DPA) scheme, which is their implementation of CAP using
different default values.
On February 11th 2010, the security behind the EMV PIN system has been
demonstrated as broken and vulnerable to a man-in-the-middle attack by a
group of computer scientists from Cambridge University. [1]
EMVCo's response is that while such an attack might be theoretically
possible, it would be extremely difficult and expensive to carry out
successfully. Current compensating controls are likely to detect or limit the
fraud. The possible financial gain from the attack is minimal while the risk of
a declined transaction or exposure of the fraudster is significant.[citation needed]
Differences and benefits of EMV

The purpose and goal of the EMV standard is to specify interoperability
between EMV compliant IC cards and EMV compliant credit card payment
terminals throughout the world. There are two major benefits to moving to
smart card based credit card payment systems: improved security (with
associated fraud reduction), and the possibility for finer control of "offline"
credit card transaction approvals. The goals and benefits of EMV: High
level standard on terminal↔card API. It reduces the cost and time interval
of software development (POS, ATM, HSM,...). The non EMV payment
smart card has its own crypto protections (RSA, DES) and is based on
local private standards.
EMV financial transactions are claimed to be more secure against fraud
than traditional credit card payments that use the data encoded in a
magnetic stripe on the back of the card.[citation needed] This is due to the use of
cryptographic algorithms such as DES, Triple-DES, RSA and SHA to
provide authentication of the card to the processing terminal and the
transaction processing center. However, processing is generally slower
than a batched or otherwise offline magnetic stripe transaction. The
processing time is comparable to online transactions, in which
communications delay accounts for the majority of the time, while
cryptographic operations take comparatively little time. The supposed
increased protection from fraud has allowed banks and credit card issuers
to push through a 'liability shift' such that merchants are now liable (as from
1 January 2005 in the EU region) for any fraud that results from
transactions on systems that are not EMV capable.[citation needed] For

transactions in which an EMV card is used, the cardholder is assumed to
be liable unless they can unquestionably prove they were not present for
the transaction, did not authorize the transaction, and did not inadvertently
assist the transaction through accidental PIN disclosure.
Although not the only possible method, the majority of implementations of
EMV cards and terminals confirm the identity of the cardholder by requiring
the entry of a PIN (Personal Identification Number) rather than signing a
paper receipt. Whether or not PIN authentication takes place depends upon
the capabilities of the terminal and programming of the card. For more
details of this (specifically, the system being implemented in the UK) see
Chip and PIN.
Control of the EMV standard

The first version of EMV standard was published in 1995. Now the standard
is defined and managed by the public corporation EMVCo LLC.The current
members of EMVCo are JCB International, American Express, MasterCard
Worldwide, and Visa, Inc. Each of these organizations owns one quarter of
EMVCo and has representatives in the EMVCo organization and EMVCo
working groups.
Recognition of compliance with the EMV standard (i.e. device certification)
is issued by EMVCo following submission of results of testing performed by
an accredited testing house.
EMV Compliance testing has two levels: EMV Level 1, which covers
physical, electrical and transport level interfaces, and EMV Level 2, which
covers payment application selection and credit financial transaction
processing.
After passing common EMVCo tests, the software must be certified by
payment brands to comply with proprietary EMV implementations such as
VISA VSDC, American Express AEIPS, MasterCard MChip, JCB JSmart,
or EMV-compliant implementations of non-EMVCo members such as LINK
in the UK, or Interac in Canada.
The EMVCo standards have been integrated into the broader electronic
payment security standards being developed by the Secure POS Vendor
Alliance, with a specific effort to develop a common interpretation of
EMVCo's place relative to, and interactions with, other existing security
standards, such as PCI-DSS.[2]

List of EMV documents and standards

Since version 4.0, the official EMV standard documents, that define all the
components in an EMV payment system, are published as four "books":

Book 1 - Application Independent ICC to Terminal Interface
Requirement and Application Selection

Book 2 - Security and Key Management

Book 3 - Application Specification

Book 4 - Cardholder, Attendant, and Acquirer Interface
Requirements

Versions
First EMV standard came into view in 1995 as EMV 2.0. This was
upgraded to EMV 3.0 in 1996 with later amendments to EMV3.1.1 in 1998
This was further amended to version 4.0 in December 2000.
Version 4.0 became effective in June 2004. Version, 4.1 became effective
in June 2007. version EMV 4.2 is in effect since June 2008.
AΣΦΑΛΕΣ ΠΡΟΙΟΝ ΛΕΝΕ ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΜΑΣ ΑΠΟ ΤΗ VISA. ΓΙΑ ΝΑ ΔΟΥΜΕ ΤΙ
ΕΙΝΑΙ Ο ΝΑΝΟΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗΣ ΠΟΥ ΦΥΤΕΨΑΝ ΣΕ ΜΙΑ ΠΙΣΤΩΤΙΚΗ ΚΑΡΤΑ,
ΞΕΡΕΤΕ ΑΥΤΟΣ ΠΟΥ ΑΠΟΘΗΚΕΥΕΙ ΚΑΙ ΣΤΕΛΝΕΙ ΣΤΗ ΕΦΟΡΙΑ ΤΑ
ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΑΣ ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΑΔΕΙΑ ΣΑΣ :))

ISO/IEC 7816
From Wikipedia, the free encyclopedia
ISO/IEC 7816 is an international standard related to electronic identification
cards with contacts, especially smart cards, managed jointly by the
International Organization for Standardization (ISO) and the International
Electrotechnical Commission (IEC).
It is edited by the Joint technical committee (JTC) 1 / Sub-Committee (SC)
17, Cards and personal identification.
The following describes the different parts of this standard.

Note: abstracts and dates, when present, are mere quotations
from the ISO website, and are neither guaranteed at the time of
edition nor in the future.
Contents

[hide]
1 7816-1: Physical characteristics
2 7816-2: Cards with contacts — Dimensions and location of the
contacts

3 7816-3: Cards with contacts — Electrical interface and
transmission protocols

4 7816-4: Organization, security and commands for interchange

5 7816-5: Registration of application providers

6 7816-6: Interindustry data elements for interchange

7 7816-7: Interindustry commands for Structured Card Query
Language (SCQL)

8 7816-8: Commands for security operations

9 7816-9: Commands for card management

10 7816-10: Electronic signals and answer to reset for
synchronous cards

11 7816-11 Personal verification through biometric methods

12 7816-12 Cards with contacts -- USB electrical interface and
operating procedures

13 7816-13: Commands for application management in multiapplication environment

14 7816-15: Cryptographic information application

15 See also

16 External links

7816-1: Physical characteristics ΦΥΣΙΚΑ
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΗΚΑ
Created in 1987, updated in 1998, amended in 2003 (source).
7816-2: Cards with contacts — Dimensions and location of the
contacts
ΚΑΡΤΕΣ ΜΕ ΕΠΑΦΗ – ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΠΑΦΕΣ

Created in 1988, updated in 1999, amended in 2004 (source).

7816-3: Cards with contacts — Electrical interface and transmission
protocols

Created in 1989, updated in 1997, amended in 2002 and in 2006 (source).
ΠΡΟΤΩΚΟΛΟ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ?
ΜΟΥ?

ΠΟΥ? ΜΕ ΤΗΝ ΑΔΕΙΑ

7816-4: Organization, security and commands for interchange

Created in 1995, updated in 2005.
According to its abstract, it specifies:

contents of command-response pairs exchanged at the interface,
means of retrieval of data elements and data objects in the

card,
structures and contents of historical bytes to describe operating
characteristics of the card,

structures for applications and data in the card, as seen at the
interface when processing commands,

access methods to files and data in the card,

a security architecture defining access rights to files and data in
the card,

means and mechanisms for identifying and addressing
applications in the card,

methods for secure messaging,

access methods to the algorithms processed by the card. It does
not describe these algorithms. It does not cover the internal
implementation within the card or the outside world.

ΤΙ ΛΕΕΙ ΕΔΩ ΓΙΑ ΚΟΙΤΑΞΤΕ ΤΗΝ ΑΠΑΤΗ ΠΟΥ
ΓΙΝΕΤΑΙ
Μιλάει για ανακληση δεδομενων αρα για δεδομενα που σωζωνται στο
τσιπ περα από τα απαιτουμενα στοιχεια αναγνωρισης ως χρηστη. Τι
εχουν γραψει εκει ?
Υστερα μιλάει για χαρακτηριστικά αναγνωρισης της κάρτας όπως
κάνουν δυο κομπιουτερ που συνδεονται μεταξύ τους.

structures for applications and data Υπογράψατε εσεις καμια
σύμβαση που δίνει στο τραπεζικο ομιλο το δικαιωμα να εγκαταστησει
μερος της εφαρμογης της τραπεζας πάνω στη κάρτα σας ? Ορισθηκε
κάποιο μισθιο? Εχουμε φοροδιαφυγή εδώ?
Υστερα μιλαει για προσβαση σε αρχεια και δεδομένα. Τι σοι αρχεία?
Μετα μιλάει για μεθοδο ασφαλείας ΑΛΛΑ ΘΑΥΜΑ, ΔΕΝ ΔΙΝΕΙ Η
ΚΑΡΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ
ΚΟΣΜΟ αρα δεν έχει ΚΑΜΜΙΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑ. Ολοι οι κωδικοι
βρισκονται απλά στο κομματι του τραπεζικου προγραμματος που είναι
εντος τραπέζης και η ΧΑΖΗ σας καρτα απλα το τροφοδοτει με
δεδομενα ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΝΤΙΓΡΑΨΕΙ ΟΠΟΙΟΣΔΗΠΟΤΕ.
Πως σας φαινεται το καινοτομο προιον???
ISO/IEC 7816-4:2005 is independent from the physical interface
technology. It applies to cards accessed by one or more of the following
methods: contacts, close coupling, and radio frequency.
7816-5: Registration of application providers

Created in 1995, updated in 2004.
According to its abstract, ISO/IEC 7816-5 defines how to use an application
identifier to ascertain the presence of and/or perform the retrieval of an
application in a card.
Μάλιστα, εδώ περιγραφεται πως το τμημα της τραπεζικης εφαρμογης που
είναι εγκατεστημενο στη τραπεζα αναγνωριζει τον εξουσιοδοτημενο χρηστη
της κάρτας
ISO/IEC 7816-5:2004 shows how to grant the uniqueness of application
identifiers through the international registration of a part of this identifier,
and defines

the registration procedure,
the authorities in charge thereof,
the availability of the register which links the registered parts of
the identifiers and the relevant application providers.


7816-6: Interindustry data elements for interchange

Created in 1996, updated in 2004.

According to its abstract, it specifies the Data Elements (DEs) used for
interindustry interchange based on integrated circuit cards (ICCs) both with
contacts and without contacts. It gives the identifier, name, description,
format, coding and layout of each DE and defines the means of retrieval of
DEs from the card.
7816-7: Interindustry commands for Structured Card Query
Language (SCQL)
Η ΚΑΡΤΑ ΑΠΑΝΤΑΕΙ ΣΕ ΑΠΛΗ Structured Card Query Language
(SCQL)
ΓΛΩΣΣΑ ΠΟΥΘΕΝΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑ

Created (or updated) in 1999 (source).
7816-8: Commands for security operations

Created in 1995, updated in 2004.
According to its abstract, it specifies interindustry commands for integrated
circuit cards (either with contacts or without contacts) that may be used for
cryptographic operations. These commands are complementary to and
based on the commands listed in ISO/IEC 7816-4.
Annexes are provided that give examples of operations related to digital
signatures, certificates and the import and export of asymmetric keys.
The choice and conditions of use of cryptographic mechanisms may affect
card exportability. The evaluation of the suitability of algorithms and
protocols is outside the scope of ISO/IEC 7816-8.
7816-9: Commands for card management

Created in 1995, updated in 2004.
According to its abstract, it specifies interindustry commands for integrated
circuit cards (both with contacts and without contacts) for card and file
management, e.g. file creation and deletion. These commands cover the
entire life cycle of the card and therefore some commands may be used
before the card has been issued to the cardholder or after the card has
expired.

An annex is provided that shows how to control the loading of data (secure
download) into the card, by means of verifying the access rights of the
loading entity and protection of the transmitted data with secure
messaging. The loaded data may contain, for example, code, keys and
applets.
7816-10: Electronic signals and answer to reset for synchronous
cards
ΕΔΩ ΑΝΑΦΕΡΕΙ ΤΗ ΥΠΑΡΞΗ MODEM ΓΙΑ ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ
ΤΟ ΣΕΤ ΕΝΤΟΛΩΝ

Created (or updated) in 1999 (source).
This part specifies the power, signal structures, and the structure for the
answer to reset between an integrated circuit card(s) with synchronous
transmission and an interface device such as a terminal.
7816-11 Personal verification through biometric methods

Created (or updated) in 2004.
According to its abstract, it specifies the usage of interindustry commands
and data objects related to personal verification through biometric methods
in integrated circuit cards. The interindustry commands used are defined in
ISO/IEC 7816-4. The data objects are partially defined in this International
Standard, partially imported from ISO/IEC 19785-1.
ISO/IEC 7816-11 also presents examples for enrollment and verification
and addresses security issues.
7816-12 Cards with contacts -- USB electrical interface and
operating procedures

Created in 2005.
According to its abstract, it specifies the operating conditions of an
integrated circuit card that provides a USB interface. An integrated circuit
card with a USB interface is named USB-ICC.
ISO/IEC 7816-12:2005 specifies:

the electrical conditions when a USB-ICC is operated by an
interface device - for those contact fields that are not used, when the
USB interface is applied;

the USB standard descriptors and the USB-ICC class specific
descriptor;

the data transfer between host and USB-ICC using bulk transfers
or control transfers;

the control transfers which allow two different protocols named
version A and version B;

the (optional) interrupt transfers to indicate asynchronous events;

status and error conditions.

ISO/IEC 7816-12:2005 provides two protocols for control transfers. This is
to support the protocol T=0 (version A) or to use the transfer on APDU level
(version B). ISO/IEC 7816-12:2005 provides the state diagrams for the
USB-ICC for each of the transfers (bulk transfers, control transfers version
A and version B). Examples of possible sequences which the USB-ICC
must be able to handle are given in an informative annex.
The USB CCID device class defines a standard for communicating with
ISO/IEC 7816 smart cards over USB.
7816-13: Commands for application management in multiapplication environment
Εδώ μιλάει για την εγκατάσταση πολλών εφαρμογων της τράπεζας
στη καρτα σας χωρις φυσικά να ζητησουν την προτερη αδειά σας
ουτε φυσικα να πληρωσουν μισθιο γι αυτό. ΑΛΛΑ ΑΝ ΓΙΝΕΙ ΞΕΠΛΥΜΑ
ΧΡΗΜΑΤΟΣ ΕΣΕΙΣ ΠΑΤΕ ΦΥΛΑΚΗ

As of 2006, this document is in development (source) and is supposed to
integrate methods from the GlobalPlatform * standard, like its Secure
Channel Protocols (see this NIST report (in PDF format) for more
information).
7816-15: Cryptographic information application

Created in 2004.
According to its abstract, it specifies a card application. This application
contains information on cryptographic functionality. Further, ISO/IEC 781615:2004 defines a common syntax (in ASN.1) and format for the
cryptographic information and mechanisms to share this information
whenever appropriate.

ISO/IEC 7816-15:2004 supports the following capabilities:

card;

storage of multiple instances of cryptographic information in a

use of the cryptographic information;
retrieval of the cryptographic information;
cross-referencing of the cryptographic information with DOs
defined in ISO/IEC 7816 when appropriate;

different authentication mechanisms; and

multiple cryptographic algorithms.


See also

Smart card
ISO/IEC 14443, a proximity card standard related to smart cards,
on a different physical communication support.

ΚΑΙ ΤΩΡΑ ΣΤΟ ΖΟΥΜΙ
ΠΩΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΕΙ ΤΟ ΕΜV CHIP ΜΕ ΤΟ
ΑΤΜ?
Με τη χρηση του πρωτοκόλου επικοινωνίας 14443
φυσικά

ISO/IEC 14443
From Wikipedia, the free encyclopedia
ISO/IEC 14443 defines a proximity card used for identification, and the
transmission protocols for communicating with it. [1] [2] [3] [4]
The standard was developed by the Working Group 8 of Subcommittee 17
in ISO's/IEC's Joint Technical Committee 1.
ISO/IEC 14443 consists of four parts [1] [2] [3] [4] and describes two types of
cards: Type A and Type B, both of which communicate via radio at
13.56 MHz.
Μάλιστα, εδ΄βω μας λέει ότι επικοινωνει η καρτα τυπου Α και Β με τη
χρηση ELF συχνοτητων στα 13,56Μhz

The main differences between these types concern modulation methods,
coding schemes (Part 2) and protocol initialization procedures (Part 3).
Both Type A and Type B cards use the same transmission protocol
described in Part 4. The transmission protocol specifies data block
exchange and related mechanisms:

1.
2.
3.

data block chaining
waiting time extension
multi-activation

ISO/IEC 14443 uses following terms for components:

PCD
PICC

proximity coupling device (or reader)
proximity integrated circuit card

Physical size

Part 1 of the standard specifies that the card shall be compliant with
ISO/IEC 7810 or ISO/IEC 15457-1, or "an object of any other dimension."[1]
Implementations

Calypso (electronic ticketing system)
ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΙΣΗΤΗΡΙΩΝ? ΝΕΑ
ΤΑΞΗ ΜΥΡΙΖΕΙ

Calypso is an international electronic ticketing standard for microprocessor
contactless smartcards, originally designed by a group of European transit
operators from Belgium, Germany, France, Italy and Portugal. It ensures
multi-sources of compatible products, and makes possible the
interoperability between several transport operators in the same area.
Calypso was born in 1993 from a partnership between the Paris transit
operator RATP and the Innovatron, a company owned by the French
smartcard inventor, Roland Moreno. The key features of the scheme were
patented by Innovatron. Most European transit operators from Belgium,
Germany, France, Italy and Portugal eventually joined the group in the
following years. The first use of the technology happened in 1996.
In the same time, the international standard ISO/IEC 14443 for contactless
smartcards was being designed, and the actors of Calypso did a strong
lobbying to have their technology included in the standard, but Innovatron's
patents -and the price of the related royalties- where not compliant with

ISO's policy. Therefore, Calypso's historical contactless protocol is close to
ISO/IEC 14443 Type B, yet with a few significant differences.The European
standard for ticketing data (EN1545) has also been contributed by the
actors of Calypso. After a few years of trials, the system has been
generalised in the early 2000's in major European cities such as Lisbon,
Paris, Venice, later followed by Milan, Porto, Marseille, Lyon, Turin, and
many smaller cities. Calypso is extended now in other countries such as
Belgium, Israel, Canada, Mexico, Colombia, etc.

MIFARE cards

MIFARE is the NXP Semiconductors (a spin-off company formed out of
Philips Semiconductors)-owned trademark of the reputedly most widely
installed contactless smartcard, or proximity card, technology in the world
with (according to the producer) over 1 billion smart card chips and 10
million reader modules sold[1]. The patented technology is owned by NXP
Semiconductors, with its headquarters in Eindhoven, the Netherlands, and
main business sites in Nijmegen, the Netherlands, and Hamburg,
Germany.The MIFARE proprietary technology is based upon the ISO/IEC
14443 Type A 13.56 MHz contactless smart card standard.The technology
is embodied in both cards and readers (also referred to as a Proximity
Coupling Device which is suitable to use).The MIFARE name covers seven
different kinds of contactless cards :

MIFARE Ultralight
low-cost ICs that employ the same protocol as MIFARE
Classic, but without the security part and slightly different
commands
MIFARE Ultralight C
the first low-cost ICs for limited-use applications that offer the
benefits of an open 3DES cryptography
MIFARE Classic (Standard)
employ a proprietary high-level protocol instead of ISO/IEC
14443-4, with an NXP proprietary security protocol for
authentication and ciphering.
MIFARE Plus
drop-in replacement for MIFARE Classic with certified
security level (AES 128 based)
MIFARE DESFire
are smartcards that comply to ISO/IEC 14443-4 with a maskROM operating system from NXP.
MIFARE ProX, SmartMX

are NXP Semiconductors brand names for smartcards that
comply to ISO/IEC 14443-4.
MIFARE DESFire EV1

MIFARE Classic (Standard)
The MIFARE Classic card is fundamentally just a memory
storage device, where the memory is divided into segments and
blocks with simple security mechanisms for access control. They
are ASIC based and have limited computational power. Thanks to
their reliability and low cost, those cards are widely used for
electronic wallet, access control, corporate ID cards,
transportation or stadium ticketing.The MIFARE Classic 1K offers
1024 bytes of data storage, split into 16 sectors; each sector is
protected by two different keys, called A and B. They can be
programmed for operations like reading, writing, increasing value
blocks, etc.). MIFARE Classic 4K offers 4096 bytes split into forty
sectors, of which 32 are same size as in the 1K with eight more
that are quadruple size sectors. MIFARE Classic mini offers 320
bytes split into five sectors. For each of these card types, 16
bytes per sector are reserved for the keys and access conditions
and can not normally be used for user data. Also, the very first 16
bytes contain the serial number of the card and certain other
manufacturer data and are read only. That brings the net storage
capacity of these cards down to 752 bytes for Classic 1k, 3440
bytes for Classic 4k, and 224 bytes for Mini.The simplicity of the
basic cards means that they are inexpensive, which is largely the
reason for their success in large-scale deployments, such as
Oyster card.The MIFARE Classic encryption Crypto-1 can be
broken in about twelve seconds on a laptop [2], if approx. 50 bits of
known (or chosen) key stream are available. This attack reveals
the key from sniffed transactions under certain (common)
circumstances and/or allows an attacker to learn the key by
challenging the reader device.The attack proposed in[3] recovers
the secret key in about 40ms on a laptop. This attack requires just
one (partial) authentication attempt with a legitimate
reader.Additionally there are a number of attacks that work
directly on a card and without the help of a valid reader device[4].
These attacks have been acknowledged by NXP[5]. In April 2009
new and better card-only attack on MiFare Classic has been
found. It was first announced at the Rump session of Eurocrypt
2009 [6]. This attack will be presented in July 2009 at SECRYPT
2009 conference [7]. The full description of this latest and fastest
attack to date can also be found in the IACR preprint archive [8].

The new attack improves by a factor of more than 10 all previous
card-only attacks on MiFare Classic, has instant running time,
and it does not require a costly precomputation. The new attack
allows to recover the secret key of any sector of MiFare Classic
card via wireless interaction, within about 300 queries to the card.
It can then be combined with the nested authentication attack in
the Nijmegen Oakland paper to recover subsequent keys almost
instantly. Both attacks combined and with the right hardware
equipment such as proxmark3, one should be able to clone any
MIFARE Classic card in not more than 10 seconds. This is much
faster than previously thought.

MIFARE Ultralight
The MIFARE Ultralight has only 512 bits of memory (i.e. 64
bytes), without cryptographic security. The memory is provided in
16 pages of 4 bytes.This card is so inexpensive it is often used
for disposable tickets such as the Football World Cup 2006.

MIFARE Ultralight C
Introduced at CarteS 2008, MIFARE Ultralight C is part NXP's
low-cost MIFARE offering (disposable ticket). With 3DES,
MIFARE Ultralight C uses a widely adopted standard, enabling
easy integration in existing infrastructures. The integrated 3DES
authentication provides an effective countermeasure against
counterfeit of tickets (ticket cloning).
Key features:

Fully ISO / IEC 14443 A 1-3 compliant (including Anticollision)

1536 bits (192 bytes) EEPROM memory

Protected data access via 3-pass 3DES authentication

Memory structure as in MIFARE Ultralight (pages of 4
byte)

Backwards compatibility to MIFARE Ultralight due to
compatible command set

16 bit one-way counter

Unique 7 bytes serial number (UID)

Key applications for MIFARE Ultralight C are Public
Transportation, Event Ticketing, Loyalty and NFC Forum Tag
Type 2.

MIFARE ProX, SmartMX
MIFARE ProX and SmartMX are microprocessor based cards.
The hardware does nothing on its own, it has to be programmed
with dedicated software - an operating system. Most of the time,
the microprocessor is coupled to a co-processor dedicated to fast
cryptographic computations (e.g., Triple DES, AES, RSA, etc.).
These cards are capable of executing complex operations that
are as secure and fast as operations on contact based cards.
Both are, in fact, also available as a contact based card, or with
multiple interfaces, and offer a high degree of flexibility. These
cards are capable of supporting a range of both proprietary and
open operating systems, including the Java CardTM operating
system (JCOP).
Depending on the installed software, the card can be used for
almost any kind of application. This kind of card is mostly used
where a high level of security is required (e.g., secure travel
documents, electronic passports, payment cards, etc.), and is
certified by independent parties such as Common Criteria. The
hardware of the SmartMX is Common Criteria certified at EAL5+
by the Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik, BSI,
which means that it is highly resistant to tampering such as, for
instance, reverse engineering attacks, fault/glitch attacks, or
power analysis attacks. Each operating system on top of the
hardware requires its own certification in order for the entire
product to be certified.

MIFARE DESFire
The MIFARE DESFire is another NXP microprocessor platform,
based on a similar core as MIFARE ProX/SmartMX, with more
hardware and software security features than the standard
MIFARE Classic chips. It is sold already programmed with a
general purpose software (the DESFire operating system) that
offers a simple directory structure with files, similar to what is
typically found on smart cards. DESFire cards are sold on four
variants. One with Triple-DES only and 4Kbyte of storage and
three with AES having storage capacity of 2, 4 and 8 KB (see
DESFire EV1). The AES variants also have additional security

features, i.e. CMAC. It is using a standards compliant (ISO/IEC
14443-4) protocol.[9] The card is based on a 8051 processor with
3DES and AES crypto accelerator, making really fast transactions
possible.The maximal read/write distance between card and
reader is 10 cm (4 inches), but actual distance depends on the
field power generated by the reader and its antenna size.

MIFARE DESFire EV1 (previously called
DESFire8)
New evolution of DESFire card, broadly backwards compatible.
Available with 2KB, 4 KB and 8KB NV-Memory. Other features
include:

Support for random ID
Support for 128-bit AES
Hardware and Operating System is Common Criteria
certified at level EAL 4+


DESFire EV1 was publicly announced in November 2006.
MIFARE Plus MIFARE Plus is a replacement card for the
MIFARE Classic. It provides an easy upgrade of existing
infrastructures toward high security. The applicative data
management is identical to the MIFARE Classic, however the
security management requires the modification of the installed
reader base. Other features include:

2Kbytes or 4Kbytes of memory
7 or 4 bytes UID. Optional supporting random UID
Support for 128-bit AES
Common Criteria certified at level EAL 4+
MIFARE Plus S for simple migration or MIFARE Plus X
with many eXpert commands

Security upgrade with cards in the field.




It differs from DESFire EV1 in not being as flexible as the
latter.MIFARE Plus has been publicly announced in March 2008
with availability of first samples in Q1 2009. [10]MIFARE Plus, when
used in older transportation systems that do not yet support AES
on the reader side, still leaves an open door to attacks. Though it
helps to mitigate threats from attacks that broke the Crypto-1
cipher through the weak random number generator, it does not
help against attacks that do not take into account the weak

random number generator. Such attacks are the brute force
attacks and cryptoanalytic attacks.[11]
History

1994 — MIFARE Classic 1k contactless technology
introduced.

1996 — First transport scheme in Seoul using MIFARE
Classic 1k.

1997 — MIFARE PRO with Triple DES coprocessor
introduced.

1999 — MIFARE PROX with PKI coprocessor
introduced.

2001 — MIFARE UltraLight introduced.

2002 — MIFARE DESFire introduced, microprocessor
based product.

2004 — MIFARE DESFire SAM introduced, secure
infrastructure counterpart of MIFARE DESFire.

2006 — MIFARE DESFire EV1 is announced as the first
product to support 128-bit AES

2008 — MIFARE Plus is announced as a drop-in
replacement for MIFARE Classic based on 128-bit AES

2008 — MIFARE Ultralight C is introduced as
paperticket IC featuring Triple DES Authentication

MIFARE was developed by Mikron; the name stands for MIkron
FARE-collection System. It was acquired by Philips in 1998.
Mikron sourced silicon from Atmel in the US, Philips in the
Netherlands, and Siemens in Germany.After the Philips
acquisition, Hitachi contracted MIFARE license with Philips which
was introduced for the development of the contactless smartcard
solution for NTT IC telephone card which started in 1999 and
finished in 2006.In the NTT contactless IC telephone card project,
three parties joined: Tokin-Tamura-Siemens, Hitachi (Philipscontract for technical support), and Denso (Motorola-only
production). NTT asked for two versions of chip, i.e. wired-logic
chip (like Mifare Classic) with small memory and big memory
capacity. Hitachi developed only big memory version and cut part
of the memory to fit for the small memory version. In 2008 NXP
licenced
Mifare
Plus
and
DESfire
to
Renesas
Technology.Siemens (now Infineon Technologies )developed a
wired-logic 1K byte chip based on MIFARE technology with some
modifications
including
microprocessors
with
MIFARE
emulations.Motorola tried to develop MIFARE-like chip for wired-

logic version but finally gave up. The project expected one million
cards per month for start, but that fell to 100,000 per month just
before they gave up the project.
Security of MIFARE Classic

The encryption used by the MIFARE Classic card uses a key that
is only 48 bits long. [12]A presentation by Henryk Plötz and Karsten
Nohl[13] at the Chaos Communication Congress in December
2007 described a partial reverse-engineering of the algorithm
used in the MIFARE Classic chip. Abstract and slides[14] and a
video[15] are available online. A paper that describes the process
of reverse engineering this chip was published at the August
2008 USENIX security conference.[16]In March 2008 the Digital
Security research group of the Radboud University Nijmegen
made public that it was able to clone and manipulate the contents
of a MIFARE Classic card[17]. For demonstration they used the
Proxmark device, a 125kHz / 13.56MHz research instrument. The
schematics and software are released under the free GNU
General Public License by Jonathan Westhues in 2007. They
demonstrate it is even possible to perform card-only attacks using
just an ordinary stock-commercial NFC reader in combination
with the libnfc library.The Radboud University published three
scientific papers concerning the security of the MIFARE Classic:


A Practical Attack on the MIFARE Classic
Dismantling MIFARE Classic
Wirelessly Pickpocketing a Mifare Classic Card

In response to these attacks, the Dutch Minister of the Interior
and Kingdom Relations stated that they would investigate
whether the introduction of the Dutch Rijkspas could be brought
forward from Q4 of 2008. link (Dutch).NXP tried to stop the
publication of the second article by requesting a preliminary
injunction. However, the injunction was denied, with the court
noting that, "It should be considered that the publication of
scientific studies carries a lot of weight in a democratic society, as
does informing society about serious issues in the chip, because
it allows for mitigating of the risks."[18][19]Both independent
research results are confirmed and taken very seriously by the
manufacturer NXP, whose statement about the attacks can be
found here. After the lawsuit, NXP shows respect in the security
section of the official MIFARE website to the courtesy of the

Radboud University Nijmegen which gave them an early warning
in the line with responsible disclosure.
Note: cards that do not support the proprietary MIFARE Classic protocol are not affected by these particular
attacks.

Considerations for system integration

The security of, e.g., public transport systems against fraud relies
on many components, of which the MIFARE card is just one.
Typically, to minimize costs, system integrators will choose a
relatively cheap card such as MIFARE Classic and concentrate
the security efforts in the back office. Additional encryption on the
card, transaction counters, and other methods known in
cryptography are then required to make cloned cards useless, or
at least to enable the back office to detect fraud should a card be
compromised, and put it on a blacklist. Systems that work with
online readers only (i.e., readers with a permanent link to the
back office) are easier to protect than systems that have offline
readers as well, for which real-time checks are not possible and
blacklists cannot be updated as frequently

LEGIC cards
iCLASS cards and tags by HID Global
ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟ ΤΟ HID Global?? ΘΑ
ΠΕΡΑΣΟΥΝ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΟΥ ΣΕ
ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΚΟΜΠΙΟΥΤΕΡ?? ΜΕ ΠΟΙΟ
ΔΙΚΑΙΩΜΑ???
HID Global makes electronic identity and access cards.
In addition, the company develops, manufactures and
markets contactless ID components, products and
services for national ID and e-passport programs, offices,
supply chain management, animal tagging, financial
transactions, transport and various industrial or
manufacturing uses.Headquartered in Irvine, California,
HID Global has over 1,800 employees worldwide and
operates international offices that support more than 100
countries. HID Global is an ASSA ABLOY Group brand.
Formed in 1991 as Hughes Identification Devices, a
subsidiary of Hughes Aircraft, the Company became a
subsidiary of Palomar Technology Companies in 1995,
where it changed its name to HID Corporation. In 1996, it

was acquired by Sensor Engineering from Echlin, Inc.,
adding Wiegand technology to its portfolio of access
control and security solutions.HID Corporation was then
acquired in 2000 by ASSA ABLOY AB, the global leader
in door systems, where in 2002, HID became part of
ASSA ABLOY Identification Technology Group (ITG). In
the same year, HID launched iCLASS, its read/write
contactless smart card technology that supports
applications such as biometric authentication, cashless
vending and PC log on security.
In 2006, HID Corporation became HID Global. Along with
the formation of HID Global, Indala brand card and
readers were acquired. Soon after, HID acquired Fargo
Electronics, a maker of secure identity card issuance
systems, including card printer/encoders, software,
secure materials and accessories. In addition, HID
launched HID Connect, the hardware and software
partnership arm of the company, which was created with
third party manufacturers and partners.Then in 2007, HID
Global acquired Integrated Engineering (IE), adding its
platform of MIFARE-based readers to the HID products.
In mid year, HID Global also launched two new products:
Crescendo, a smart card, and EDGE readers, IP-based
access control devices.ASSA ABLOY ITG later merged
with the company in 2008. Under the HID umbrella, two
business segments are formed: Identity and Access
Management (IAM) and Identification Solutions (IDS).The
IDS business segment focuses on secure contactless
technologies for eGovernment, Animal ID, Industry &
Logistics and Cashless payment.

HID Prox cards
The HID Prox cards have been criticised as the least
secure RFID card on the market, with no cryptography
and able to be cloned by a $20 device at a distance of 20
cm.[1]

Biometric passports
TI ΛΕΕΙ ΕΔΩ? ΒΙΟΜΕΤΡΙΚΑ ΔΙΑΒΑΤΗΡΙΑ? ΔΗΛΑΔΗ
ΘΑ ΠΑΟΙΡΝΕΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΠΩΣ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑ, ΙΡΙΔΑ

ΜΑΤΙΟΥ, ΣΧΗΜΑ ΚΡΑΝΙΟΥ ΓΙΑ ΝΑ ΕΠΙΤΡΕΨΕΙ ΤΗ
ΧΡΗΣΗ?
ΜΗΠΩΣ ΔΙΑΒΑΖΕΙ ΚΑΙ ΒΙΟ-CHIP?????
ΘΑ ΜΑΣ ΤΣΙΠΑΡΟΥΝΕ ΣΑ ΖΩΑ ΜΗΠΩΣ???

Biometric passport
From Wikipedia, the free encyclopedia

Countries with biometric passports:
passports
future

Only for diplomats

Has biometric
Will have in the near

Symbol for biometric passports, usually printed on
the cover of passports

The contactless chip found in British
passports
A biometric passport, also known as an e-passport
or ePassport, is a combined paper and electronic
passport (hence the e-, as in e-mail) that uses
biometrics to authenticate the identity of travelers. It
uses contactless smart card technology, including a
microprocessor chip (computer chip) and antenna (for
both power to the chip and communication)
embedded in the front or back cover, or center page,
of the passport. Document and chip characteristics
are documented in the International Civil Aviation
Organisation's (ICAO) Doc 9303[1][2][3]. The passport's
critical information is both printed on the data page of
the passport and stored in the chip. Public Key
Infrastructure (PKI) is used to authenticate the data
stored electronically in the passport chip making it
virtually impossible to forge.
The currently standardized biometrics used for this
type of identification system are facial recognition,
fingerprint recognition, and iris recognition. These
were adopted after assessment of several different
kinds of biometrics including retinal scan. The ICAO

defines the biometric file formats and communication
protocols to be used in passports. Only the digital
image (usually in JPEG or JPEG2000 format) of each
biometric feature is actually stored in the chip. The
comparison of biometric features is performed outside
the passport chip by electronic border control systems
(e-borders). To store biometric data on the
contactless chip, it includes a minimum of 32 kilobytes
of EEPROM storage memory, and runs on an
interface in accordance with the ISO/IEC 14443
international standard, amongst others. These
standards ensure interoperability between different
countries and different manufacturers of passport
books.
Note that the USA Passport card is not a biometric
passport. The passport card does not follow the
ICAO's Doc 9303, can only be used in a limited
number of countries and uses a simple RFID chip
instead of the contactless smart card technology that
is used for biometric passports. Contactless smart
card technology includes a microprocessor, data
access control, communications security and other
functionality as programmed.
Data protection

Biometric passports are equipped with protection
mechanisms to avoid and / or detect attacks:

Non-traceable chip characteristics. Random chip
identifiers reply to each request with a different chip
number. This prevents tracing of passport chips.
Using random identification numbers is optional.
• Basic Access Control (BAC). BAC protects the
communication channel between the chip and the
reader by encrypting transmitted information.
Before data can be read from a chip, the reader
needs to provide a key which is derived from the
Machine Readable Zone [Mrz]: the date of birth, the
date of expiry and the document number. If BAC is
used, an attacker cannot (easily) eavesdrop
transferred information without knowing the correct
key. Using BAC is optional.

Passive Authentication (PA). PA prevents
modification of passport chip data. The chip
contains a file (SOD) that stores hash values of all
files stored in the chip (picture, finger print, etc.)
and a digital signature of these hashes. The digital
signature is made using a document signing key
which itself is signed by a country signing key. If a
file in the chip (e.g. the picture) is changed, this can
be detected since the hash value is incorrect.
Readers need access to all used public country keys
to check whether the digital signature is generated
by a trusted country. Using PA is mandatory.
• Active Authentication (AA). AA prevents cloning
of passport chips. The chip contains a private key
that cannot be read or copied, but its existence can
easily be proven. Using AA is optional.
• Extended Access Control (EAC). EAC adds
functionality to check the authenticity of both the
chip (chip authentication) and the reader (terminal
authentication). Furthermore it uses stronger
encryption than BAC. EAC is typically used to
protect finger prints and iris scans. Using EAC is
optional. In the EU, using EAC is mandatory for all
documents issued starting June 28 2009.
• Shielding the chip. This prevent unauthorized
reading. Some countries - including at least the US have integrated a very thin metal mesh into the
passport's cover to act as a shield when the passport
cover is closed.[4] The use of shielding is optional.

Attacks

Since the introduction of biometric passports several
attacks are presented and demonstrated:

There is a replay attack against the Basic Access
Control (BAC) protocol that allows an individual
passport to be traced [5],[6]. The attack is based on
being able to distinguish a failed nonce check from
a failed MAC check and works against passports
with randomized unique identifiers and hard to
guess keys.
• Non-traceable chip characteristics. In 2008 a
Radboud / Lausitz University team demonstrated

that it's possible to determine which country a
passport chip is from without knowing the key
required for reading it[7]. The team fingerprinted
error messages of passport chips from different
countries. The resulting lookup table allows an
attacker to determine where a chip is from.
• Basic Access Control (BAC). In 2005 Marc
Witteman presented that document number of
Dutch passports were predictable[8], allowing an
attacker to guess / crack the key required for
reading the chip. In 2006 Adam Laurie wrote
software that tries all known passport keys within a
given range, thus implementing one of Witteman's
attacks. Using online flight booking sites, flight
coupons and other public information it's possible to
significantly reduce the number of possible keys.
Laurie demonstrated the attack by reading the
passport chip of a Daily Mail's reporter in its
envelope without opening it[9]. Note that in some
early biometric passports BAC wasn't used at all,
allowing attacker to read the chip's content without
providing a key[10].
• Passive Authentication (PA). In 2006 Lukas
Grunwald demonstrated that it is trivial to copy
passport data from a passport chip into a standard
ISO 14443 smartcard using a standard contact-less
card interface and a simple file transfer tool[11].
Grunwald used a passport that did not use Active
Authentication (anti-cloning) and did not change the
data held on the copied chip to keep its
cryptographic signature valid. In 2008 Jeroen van
Beek demonstrated that not all passport inspection
systems check the cryptographic signature of a
passport chips. For his demonstration Van Beek
altered chip information and signed it using his own
document signing key of a non-existing country.
This can only be detected by checking the country
signing keys that are used to sign the document
signing keys. To check country signing keys the
ICAO PKD[12] can be used. Only 5 out of 60+
countries are using this central database[13]. Van
Beek did not update the original passport chip:
instead an ePassport emulator was used[14]. Also in
2008, The Hacker's Choice implemented all attacks

and published code to verify the results[15]. The
release included a video clip that demonstrated
problems using a forged Elvis Presley passport that
is recognized as a valid US passport.[16][17]
• Active Authentication (AA). In 2005 Marc
Witteman presented that the secret Active
Authentication key can be retrieved using power
analysis[8]. This allows an attacker to clone passport
chips that use the optional Active Authentication
anti-cloning mechanism. In 2008 Jeroen van Beek
demonstrated that optional security mechanisms can
be disabled by removing their presence from the
passport index file[18]. This allows an attacker to
remove - amongst others - anti-cloning mechanisms
(Active Authentication). The attack is documented
in supplement 7 of Doc 9303 (R1-p1_v2_sIV_0006)
[19]
and can be solved by patching inspection system
software. Note that supplement 7 features
vulnerable examples in the same document that when implemented - result in a vulnerable
inspection process.
• Extended Access Control (EAC). In 2007 Luks
Grunwald presented an attack that can make EACenabled passport chips unusable[20]. Grunwald states
that if an EAC-key - required for reading
fingerprints and updating certificates - is stolen or
compromised, an attacker can upload a false
certificate with an issue date far in the future. The
affected chips block read access until the future date
is reached.
[edit] Opposition

Privacy activists in many countries question and
protest the lack of information about exactly what the
passports' chip will contain, and whether they impact
civil liberties. The main problem they point out is that
data on the passports can be transferred with wireless
RFID technology, which can become a major
vulnerability. Although this could allow ID-check
computers to obtain a person's information without a
physical connection, it may also allow anyone with the
necessary equipment to perform the same task. If the
personal information and passport numbers on the

chip aren't encrypted, the information might wind up in
the wrong hands.
On December 15, 2006, the BBC published an article
on the British ePassport, citing the above stories and
adding that:

"Nearly every country issuing this passport has a
few security experts who are yelling at the top of
their lungs and trying to shout out: 'This is not
secure. This is not a good idea to use this
technology'", citing a specialist who states "It is
much too complicated. It is in places done the
wrong way round - reading data first, parsing data,
interpreting data, then verifying whether it is right.
There are lots of technical flaws in it and there are
things that have just been forgotten, so it is basically
not doing what it is supposed to do. It is supposed to
get a higher security level. It is not."
and adding that the Future of Identity in the
Information Society (FIDIS) network's research team
(a body of IT security experts funded by the European
Union) has "also come out against the ePassport
scheme... [stating that] European governments have
forced a document on its citizens that dramatically
decreases security and increases the risk of identity
theft." [21]
Most security measures are designed against
untrusted citizens (the "provers"), but the scientific
security community recently also addressed the
threats from untrustworthy verifiers, such as corrupt
governmental organizations, or nations using poorly
implemented, unsecure electronic systems. New
cryptographic solutions such as Private biometrics are
being proposed to mitigate threats of mass theft of
identity. These are under scientific study, but not yet
implemented in biometric passports.

European Union
European passports planned to have digital imaging
and fingerprint scan biometrics placed on the
contactless chip.[22] This combination of the biometrics
aims to create an unrivaled level of security and
protection against counterfeit and fraudulent
identification papers. Technical specifications for the
new passports has been established by the European
Commission[23]. The specifications are binding for the
Schengen agreement parties, i.e. the EU countries,
except Ireland and UK, and the European Economic
Area countries Iceland(part of Schengen), Norway
and Switzerland.[24]. These countries are obliged to
implement machine readable facial images in the
passports by 28.08.2006, and fingerprints by
29.06.2009.
The
European
Data
Protection
Supervisor has stated that the current legal
framework fails to "address all the possible and
relevant
issues
triggered
by
the
inherent
imperfections of biometric systems".[25] Currently, the
British biometric passport only uses a digital image
and not fingerprinting, however this is being
considered by the United Kingdom Passport Service.
The German passports printed after November 1,
2007 contain two fingerprints, one from each hand, in
addition to a digital photograph. The Romanian
passports will also contain two fingerprints, one from
each hand. The Netherlands also takes fingerprints
and is the only EU member that decided to store
these fingerprints centrally[26]. In these EU nations, the
price of the passport will be:

Austria (available since 16 June 2006) An adult
passport costs €69.90, while a chip-free child's
version costs €26.
• Belgium (introduced in October 2004): €71 or €41
for children + local taxes. Passports are valid for 5
years.
• Bulgaria (introduced in July 2009 ; will be
available from March 2010): about €20 for adults.
Passports are valid for 5 years. [2]

Czech Republic (available since 1 September
2006): 600 CZK for adults (valid 10 years), 100
CZK for children (valid 5 years)
• Cyprus (not yet available):
• Denmark (available since 1 August 2006): DKK
600 for adults (valid for 10 years), 115 DKK for
children (valid for 5 years) and 350 DKK for over
65 (valid for 10 years). [3]
• Estonia (available since 22 May 2007): EEK 450
(€28.76) (valid for 5 years)
• Finland (available since 21 August 2006) €46
(valid for max. 5 years)
• France (available since April 2006): €88 (valid for
10 years)
• Germany (available since November 2005): ≤23
year old applicants (valid for 6 years) €37.50, >24
years (valid 10 years) €59.00 [4] Passports issued
from 01 November 2007 on include fingerprints.
• Greece (available since 26 August 2006) €76,40
(valid for 5 years)
• Hungary (available since 29 August 2006): 6000
HUF (€24), valid for 5 years, 10000 HUF (€40)
valid for 10 years.
• Ireland (available since 16 October 2006): €80,
valid for 10 years. Free for people over 65.
• Italy (available since 26 October 2006): €44.66
for 32 page book, €45.62 for 48 page book, valid
for 10 years. [5]
• Latvia (available since 20 November 2007): An
adult passport costs Ls15 (€21.53 [prior to June 25,
2008]), valid for 5 years.
• Lithuania[6] (available since 28 August 2006)
LTL 100 (€29). For children up to 16 years old,
valid max 5 years. For persons over 16 years old,
valid for 10 years.
• Luxembourg (available since 28 August 2006)
€30. Valid for 5 years.
• Malta (available since 08 October 2008) €70 (Lm
30), for persons over 16 years old, valid for 10
years, €35 (Lm 15) for children between 10–16
years (valid for 5 years) and €14 for children under
10 years (valid for 2 years).
• Netherlands (available since 28 August 2006):
Approximately €11 on top of regular passport

(€38.33) cost €49.33. Passports issued from 21
September 2009 will include fingerprints.
• Poland (available since 28 August 2006): 140
PLN (€35) for adults, 70PLN for students, valid 10
years. Passports issued from June 22, 2009 include
fingerprints of both index fingers.
• Portugal (available since July 31, 2006 - special
passport; August 28, 2006 - ordinary passport): €60
for adults (€50 for those who are over 65 years old),
valid for 5 years. €40 for children under 12, valid
for 2 years. All passports have 32 pages.
• Romania (available since 31 December 2008):
266 RON (€67), valid for 5 years for those over the
age of 6, and for 3 years for those under 6. This new
passport includes both facial images and
fingerprints.
• Slovakia (available since 15 January 2008) An
adult passport(>13years costs 33,19€ valid for 10
years, while a chip-free child's(5–13 years) version
costs 13,27€ valid for 5 years and for children under
5 years 8,29€, but valid only for 2 years.
• Slovenia (available since 28 August 2006): €36
for adults, valid for 10 years. €31 for children from
3 to 18 years of age, valid for 5 years. €28 for
children up to 3 years of age, valid for 3 years. All
passports have 32 pages, a 48-page version is
available at a €2 surcharge.
• Spain (available since 28 August 2006) at a price
of €20. They include fingerprints of both index
fingers as of October 2009. (Aged 30 or less a
Spanish passport is valid for 5 years, otherwise they
remain valid for 10 years).
• Sweden (available since October 2005): SEK 400
(valid for 5 years)
• UK (introduced March 2006 [7]) £77.50 for adults
and £49 for children under the age of 16.) [8].
Unless otherwise noted, none of the issued
biometric passports mentioned above include
fingerprints as of 11 November 2007.
1.

^ a b c ISO/IEC 14443-1:2008
Identification cards -- Contactless integrated

circuit cards -- Proximity cards -- Part 1:
Physical characteristics
2.
^ a b ISO/IEC 14443-2:2001
Identification cards -- Contactless integrated
circuit(s) cards -- Proximity cards -- Part 2:
Radio frequency power and signal interface
3.
^ a b ISO/IEC 14443-3:2001
Identification cards -- Contactless integrated
circuit(s) cards -- Proximity cards -- Part 3:
Initialization and anticollision
4.
^ a b ISO/IEC 14443-4:2008
Identification cards -- Contactless integrated
circuit cards -- Proximity cards -- Part 4:
Transmission protocol
5.
Cubic_Transportation_Systems,_Inc.#
Proprietary_Go_Card_Technology

ΑΠΟ ΟΤΙ ΔΙΑΒΑΣΑΤΕ ΤΟ EMV CHIP ΕΧΕΙ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ
ΥΠΟΣΤΗΡΗΞΗΣ
ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΩΝ
ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΚΔΟΣΗΣ ΕΙΣΗΤΗΡΙΩΝ
ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ
ΚΩΔΙΚΩΝ
ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΔΙΑΒΑΤΗΡΙΟΥ
ΗΔΗ ΕΤΟΙΜΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ !!
Οσον αφορα την Ελλάδα διαβαστε την εκπληξη
European passports planned to have digital imaging and fingerprint scan
biometrics placed on the contactless chip.[22] This combination of the
biometrics aims to create an unrivaled level of security and protection
against counterfeit and fraudulent identification papers. Technical
specifications for the new passports has been established by the
European Commission[23].

Greece (available since 26 August 2006) €76,40 (valid for 5
years)

ΠΩΛΟΥΝΤΑΙ ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΜΑΣ
ΔΕΔΟΜΕΝΑ
ΓΙΑ 76,40 ευρώ

ΚΑΙ ΜΑΣ ΣΚΟΤΩΝΟΥΝ ΜΕ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ
ΙSO14443
ΜΙΝD CONTROL 13,56Mhz or RADIATION
2,45Ghz
Ασύρματες έξυπνες κάρτες (Contactless Cards). Οι κάρτες αυτές
έχουν ενσωματωμένη εσωτερικά μία μικροσκοπική κεραία και
μπορούν να επικοινωνούν με μία κεραία λήψης χωρίς τη φυσική
τους επαφή με κάποια συσκευή ανάγνωσης προκειμένου οι
πληροφορίες να ανανεωθούν, να αλλάξουν ή να υποβληθούν σε
επεξεργασία.
3. Υβριδικές κάρτες και συνδυασμένες κάρτες (Hybrid και
Combination Cards). Οι κάρτες αυτές ενσωματώνουν και τους δύο
τρόπους μετάδοσης και συνεπώς μπορούν να επικοινωνήσουν
κατά περίπτωση είτε με ενσύρματο είτε με ασύρματο τρόπο.
Συσκευές αποδοχής έξυπνων καρτών (card readers)
Όπως προαναφέρθηκε, προκειμένου να επικοινωνήσουμε με τις έξυπνες κάρτες είναι
απαραίτητες οι συσκευές αποδοχής έξυπνων καρτών.Οι συσκευές αυτές χωρίζονται σε
δύο βασικές κατηγορίες:
1. Τερματικές συσκευές, οι οποίες διαθέτουν όλες τις απαραίτητες συσκευές για την
επικοινωνία με την κάρτα π.χ. πληκτρολόγιο, εκτυπωτή, οθόνη, modem, κ.τ.λ.
(EFT/POS,
κινητά τηλέφωνα, καρτοτηλέφωνα, αυτόματοι πωλητές και αποκωδικοποιητές)
2. Αναγνώστες – εγγραφείς έξυπνων καρτών. Οι συσκευές αυτές δε φέρουν
εξοπλισμό και συνδέονται σε τερματικές συσκευές οι οποίες δε διαθέτουν αναγνώστη
έξυπνων καρτών (Η/Υ, info kiosks, controllers κ.α.) Μία βασική υποομάδα αναγνωστών
είναι οι ασφαλείς αναγνώστες, οι οποίοι διαθέτουν οθόνη
LCD και PIN pad. Άλλες υποομάδες είναι οι αναγνώστες χωρίς καλώδιο, αναγνώστες
χωρίς επαφές, οι επιτραπέζιοι, οι ενσωματωμένοι σε άλλες συσκευές (πληκτρολόγιο,
CPU) κ.α.

Η χρήση των πιστωτικών καρτών, όπως είδαμε στο σύντομο ιστορικό
που παραθέσαμε παραπάνω, είναι συνώνυμη με το λιανεμπόριο τα
τελευταία 20 χρόνια και μια καθημερινή πραγματικότητα για κάθε
λιανεμπορική επιχείρηση. Το σύστημα που υπάρχει είναι πλέον
απλοποιημένο και απαλλαγμένο από τα λάθη και την πολυπλοκότητα
που στοίχειωναν την χρήση του μέχρι πριν μία δεκαετία περίπου. Τα

μηχανήματα που καθιστούν εφικτή την ανάγνωση και
εγγραφή των καρτών διατίθενται στα εμπορικά

καταστήματα κατόπιν συμφωνίας με κάποια τράπεζα,
προμηθευτές της οποίας αναλαμβάνουν την συντήρηση
και
την
αντικατάστασή
τους
σε
περίπτωση
ανεπανόρθωτης βλάβης. Αυτές οι "συμφωνίες πακέτο"
είναι standard για όλη την αγορά, με πολύ μικρές
διαφορές μεταξύ τους, ενώ στις περισσότερες περιπτώσεις
εκτός από τις τεχνολογικές δικλείδες ασφαλείας για την
αποφυγή
περιπτώσεων
απάτης,
υπάρχουν
και
ασφαλιστικές ρήτρες που διασφαλίζουν τον έμπορο σε
περίπτωση διακεκριμένης πλαστογραφίας. Τα περισσότερα
POS τερματικά διαθέτουν πλέον αυξημένες δυνατότητες σύνδεσης σε
δίκτυο υπολογιστών ή ασύρματο δίκτυο, ενώ μπορούν να
λειτουργήσουν και off-line. Επίσης είναι σε θέση να παρέχουν δεδομένα
και πληροφορίες οριζόντια, σε άλλα πληροφοριακά συστήματα εντός
της επιχείρησης, πληροφορίες που είναι πολύτιμες για την κατανόηση,
επεξεργασία και αξιοποίηση της συμπεριφοράς του καταναλωτή

Contactless smartcards and RFID
ΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΚΑΡΤΕΣ ΑΝΑΓΝΩΣΙΜΕΣ
ΑΠΟ ΑΠΟΣΤΑΣΗ - ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ
In contact smartcard systems, such as reading the data from a serial
EEPROM over a two-wire (I2 C) or three-wire SPI or Microwire bus, the
power, clock, and data lines are connected separately. Some wired
smartcards use RS-232 type asyncronous communications, and in this
case supply power and communication through different wires. In
contactless smartcards all this communication and usually also the

needs to be transferred
wirelessly using RF signals and/or inductive coupling
power for the smartcard

ΟΠΩΣ ΑΚΡΙΒΩΣ Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ AΣΥΡΜΑΤΗΣ
ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΗΜ ΛΕΥΧΑΙΜΙΑ
ΣΤΑ
ΠΑΙΔΙΑ,
ΩΣ
ΔΙΑΒΑΣΑΤΕ
ΑΝΩΤΕΡΩ,
ΙΔΙΑ
ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ
ΧΡΗΣΗΜΟΠΟΙΟΥΝ ΟΙ ΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΚΡΤΕΣ ΚΑΙ ΙΔΙΑ
ΛΕΥΧΑΙΜΙΑ ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΣΤΟΥΣ ΧΡΗΣΤΕΣ ΠΗΓΗ
methods.

http://www.epanorama.net/links/smartcards.html

Radio Frequency Identification (RFID) systems use radio frequency
to identify, locate and track people, assets, and animals. Charles
Walton pioneered the RFID technology in the 1970s and 1980s. RFID is a
catchall term for a broad array of technologies that includes everything from
battery-powered "active" tags, such as those used in highway toll booths, to
"passive" RFID tags that measure a fraction of a millimeter in each
dimension, not counting the antenna in the device.
RFID (Radio
Frequency Identification) is a technology where information can be
read from and/or written to a microchip without contact using
High Frequency (HF) magnetic induction or Ultra High
Frequency (UHF) transmission and reflection. Both HF and UHF
techniques have the same function, interfacing between a reader and an
information storage device by means of antennas, but they are quite
different in operation.

There are several types of RFID technologies:
Active unpowered RFID tag absorbs RF from interrogate signal, rectifies carrier,
uses to power low-power circuitry. Circuit encodes response and transmits code
back to interrogator.
Active self powered RFID tags carry battery or some other power,
which provides a smarter function- can send more information than simple ID
code, or has a longer range than interrogator-powered versions.
Third version is just a passive reflector with a binary function. It either passively
reflects, triggering response, or just sits there and does not respond at all. Since
these devices do not actually send an ID number, some do not consider them
RFID (maybe in some applications you could use tags tuned to different
operating frequencies for simple identification). These are types found in antitheft devices.

ISO 14443
for SMART CARDS
An introduction to the contactless
standard for smart cards and its

relevance to customers
Confidential & Proprietary 2

ISO
14443
Table of Contents

Introduction..............................................................3
What is ISO 14443?...................................................3
ISO 14443 – Part 1....................................................5
ISO 14443 – Part 2....................................................5
ISO 14443 – Part 3....................................................6
ISO 14443 – Part 4....................................................7
Status of ISO 14443.................................................7
Why Should I Adopt ISO
14443?........................................................7
What Are The Technology Requirements To Fully Support
ISO 14443?..............8
Popular Misconceptions...........................................................8
Summary..............................................9
Confidential 3

ISO
14443
An introduction to the contactless standard for smart cards
and its relevance to customers

Who is ISO?
ISO (the International Organization for Standardization) and IEC (the
International Electrotechnical Commission) form the international body for
worldwide technical standardization. National organizations that are
members of ISO or IEC participate in the development of International
Standards through technical committees established to deal with particular
fields of technical activity. In this document we will refer to
ISO standards when, in fact, they can technically be considered ISO/IEC
standards. Each participating country can send several representatives to
the committees, yet each country has only one vote in the Committee.*
Why is ISO Standardization Important?
Standardization under ISO or IEC specifications ensures the interoperability
of various components produced worldwide by a number of manufacturers.
Without such standards, each manufacturer would design products to its
own internal specifications only, in essence creating an environment
comprised of multiple proprietary systems. No component would be
compatible with any competitor’s components. For example, a stereo
system produced by manufacturer A would not
be able to read audio signals delivered by a CD player produced by
manufacturer B. By meeting ISO standards, manufacturers offer their

customers a choice in component selection, while ensuring compatibility
with any other ISO-standard manufacturers’ products.
What is ISO 14443?
ISO 14443 is a four-part international standard for contactless smart
cards operating at 13.56 MHz in close proximity with a reader antenna.
This ISO standard sets communication standards and transmission protocols
between card and reader to create interoperability for contactless smart card
products .Customers these days require full compatibility with all 4 parts of
ISO/IEC 14443
both in the readers (called Proximity Coupling Device or PCD) and in the
cards (called Proximity Integrated Circuit Cards or PICCs).
* OTI

has two representatives on the ISO 14443 committee, representing Israel.

Confidential & Proprietary 4

PICCs are intended to operate within up to 10cm of the reader antenna
at a frequency of 13.56 MHz. The 13.56 MHz frequency was chosen for
various technical reasons (e.g. suitability for efficient proximity inductive
coupling, compliance with EMC regulation (already allocated as ISM
band), low absorption by human tissues and more).
Two main communication protocols are supported under the ISO 14443
standard series – Type A and Type B – which will be addressed further
below. An attempt was made to include additional legacy systems as
appendixes – Type C (Sony/Japan),
Type D (OTI/Israel), Type E (Cubic/USA), and Type F
(Legic/Switzerland) and Type G (China) – but they were not finally
accepted as ISO-standard. ISO 14443 is supported by most contactless
smart card providers to one level or another and is usually specified in the
different RFP’s who are looking for contactless smart cards.
VISA and MasterCard have both announced that they are
supporting ISO14443 in their relevant contactless specifications. The
specifications do not address operating systems residing on cards and
readers, as they are proprietary to each vendor, similar to magnetic stripe
terminal providers today. Vendors in the smart card industry also meet the
ISO 7816 standard series relating to contact smart cards, which define
commands, parameters and procedures as well. The ISO 14443 series
define an “envelope protocol” that supports reliable, error-free data
transmission with multiple cards, but do not define the contents of the
data. ISO 14443 supports the exchange of standard ISO 7816 data
packets, thus preserving the industry investment in contact smart cards by
allowing almost transparent and painless application migration between
contact to contactless environments.
ISO 14443 consists of the following parts, under the general title
Identification card — Contactless integrated circuit(s) cards — Proximity
cards:
• Part 1: Physical characteristics

• Part 2: Radio frequency power and signal interface
• Part 3: Initialization and anticollision
• Part 4: Transmission protocols

Key features of ISO 14443:
• Operating frequency: 13.56 MHz
• Read/write range: up to 4 inches (10cm). Note: this figure is generally
accepted but it is not stated in the standard.
• Speed: The ISO standard specifies a default speed of 106 Kbps, which
is mandatory for anticollision stage. Higher communication such as 212
Kbps and higher are allowed as an option.
• Security:
o Wired logic cards: authentication mechanisms are available.
o Microprocessor cards: security mechanisms available in contact smart
cards are also available for both ISO 14443 Type A and Type B (e.g.,
hardware memory firewalls, sensors, tamper resistance features). Also
available are “secure messaging” and “cryptographic tokens” as described
in the ISO 7816 standard series.

Confidential 5

o Crypto coprocessors, such as 3DES, ECC and RSA, can be used,
but are not defined in the ISO standard.
o The close proximity of the card to the reader helps limit
unintended communication.
• Interoperability: Supported through full definition of commands in ISO
14443 Part 4, tested through ISO 10373-6, which will be discussed
further below.
ISO 14443 – Part 1
Purpose:
ISO 14443-1 was published as an international standard on April 15,
2000. The standard defines the following:
• Card dimensions, referring to ISO 7810 standards for contact card size
• Surface quality for printing
• Mechanical resistance
• UV and X-ray resistance
• Sensitivity to surrounding magnetic fields
The standard also introduces the following specific terms:
• PICC: Proximity integrated circuit(s) card
• PCD: Proximity coupling device (the card reader or terminal)
Part 1 defines the size and physical characteristics of the card.

It also lists several environmental stresses that the card
must be capable of withstanding without permanent
damage to the functionality:
• Ultra-violet light




X-rays
Dynamic bending and torsion stress
Alternating magnetic and electric fields
Static electricity and magnetic fields

These environmental requirements are intended to be met at the card level
and depend on the construction of the card and on the antenna design.
The operating temperature range of the card is specified in Part 1 as an
ambient temperature range of 0°C to 50°C.

ISO 14443 – Part 2
Purpose:
ISO 14443-2 was published on July 1, 2001. This standard describes the
characteristics of power transfer (based on inductive coupling) and
communication between the PICC and PCD. Power is transferred to the
card using a frequencymodulated field at 13.56 MHz +/- 7kHz.
Two different types of communication signal interfaces (bit modulation
and coding) are specified: Type A and Type B. The bit protocol timings
are defined and the default data transmission rate is defined at 106 kBaud.
Confidential & Proprietary 6
Some abbreviations used in this standard are:
• ASK Amplitude shift keying
• BPSK Binary phase shift keying
• NRZ Non-return to zero
Part 2 defines the RF power and signal interface. Two signaling schemes,
Type A and Type B, are defined in part 2. Both communication schemes
are half duplex with a default 106 kbit per second data rate in each
direction. Data transmitted from the
card to the reader is achieved by utilizing load modulated with an 847.5
kHz subcarrier. The card is powered by the RF field and no battery is
required. Differences between Type A and Type B include the
modulation of the magnetic field used for coupling, the bit and byte
coding format and the anticollision method (i.e., how the cards and
readers respond when more than one card responds at the
same time to a reader’s request for data). Type A has an ASK of 100%
Reader to Card modulation index, meaning that data is coded with short
pauses in the transmission. During these pauses no power is transmitted to
the card. This dictates special requirements to the chip in the card.
Type A uses Modified Miller bit coding. Type B, however, has an ASK
of 10% Reader to Card modulation index, meaning that data is coded with
only minor reduction of its normal amplitude, enabling both card and
reader to maintain power throughout the communication process. This
provides major advantages comparedwith Type A. Type B uses NRZ bit
coding. For Card to Reader communication, Type A uses OOK

Manchester bit coding technique and Type B uses BPSK bit coding,
which is superior compared with theType A technique.

ISO 14443 – Part 3
Purpose:
ISO 14443-3 was published as an international standard on February 1,
2001. This part of ISO 14443 describes:
• Polling for PICCs entering the field of a PCD (i.e., the terminal talks
first).
• Byte format, command frames and timing.
• Request (REQ) and Answer To Request (ATQ) commands.
• Anticollision methods to detect and communicate with one particular
card when several cards are presented to the same reader. Anticollision
methods rely on a unique ID per card; however, depending on the
communication type (A or B), the anticollision method is different.
o Type A: Binary search method referring to the unique identifier (UID)
of the card.
o Type B: Slotted Aloha method with special slot markers.
Part 3 defines the initialization and anticollision protocols for Type A and
Type B.
The anticollision commands, responses, data frame, and timing are
defined in Part 3.

Confidential 7

The initialization and anticollision scheme is designed to permit the
construction of readers capable of communication with several cards of
the same type, powered simultaneously. Both card types wait silently in
the field for a polling command. A multi-protocol reader would poll one
type, complete any transactions with cards responding, and then poll for
the other type and transact with them. It is not assumed that both types
can be powered at the same time.

ISO 14443 – Part 4
Purpose:
ISO 14443-4 was published as an international standard on February 1,
2001. This standard specifies a half-duplex block transmission protocol
(T = CL). Several protocol scenarios are included in Appendix B of this
standard, showing how this common transmission protocol can be used.
The standard also defines the transparent exchange of data, independent
of the lower layers. Part 4 defines the high-level data transmission
protocols for Type A and Type B. The protocols described in Part 4 are
optional elements of the standard; proximity cards may be designed with
or without support for Part 4 protocols. Part 4 deals mostly with the baud
rate negotiation between the card and the reader, data encapsulatio n

block format, chaining (breaking a long block into smaller ones) and error
handling and recovery scenarios.

Status of ISO 14443
Several enhancements to ISO 14443 and the related testing standard are
currently under discussion. These include:
• Increased transaction speed: ISO 14443 standard already cater
for optional higher data rates of maximum theoretical speed of
847KBps. Type A, as is, is not suitable for such higher data rates so a
mixed Type A and B scenario has been proposed and is debated by the
ISO committee.
• Testing: With each published standard ISO must also publish a
standard set of minimal test procedures that ensure the minimum accepted
interoperability. For the ISO 14443 series, ISO is now developing ISO
10373 Part 6 that includes a set of test procedures. First version of ISO
10373-6 was published as an international standard on May 15,2001.
Amendments 1,2 and 3 are expected to be finalized in the near future.
Test tools start to come from companies excelling in test benches.
Why Should I Adopt ISO 14443?
The smart card industry is comprised of multiple vendors providing cards,
readers, and related software, either as OEM components or as part of an
integrated solution. Selecting products that meet ISO standards ensures
that your smart card program will be interoperable with other ISOstandard systems, and any products that you may

Confidential & Proprietary 8

adopt in the future will seamlessly interact with your existing installation.
You may purchase ISO -standard products from multiple vendors, rather
than relying upon a single provider for proprietary products.

What Are The Technology Requirements To Fully Support
ISO 14443?
While memory chips or ASICs can support most functions of ISO 14443,

only a microprocessor can fully support all four parts,
including Part 3, which refers to anticollision measures required when
more than one card is in a reader field; and Part 4, which specifies the
protocols for high-level security required for secure transactions,
including biometrics and financial information. The 100% modulation
index and the anti-collision requirements specified in Parts 2 and 3
require special hardware and memory on Type A PICCs so
that it can be placed in an extremely low power
consumption mode, while Type B cards do not need any special
hardware circuitry to meet Parts 2 and 3 requirements. Type B technology

is supported by several chip manufacturers coming from multiple sources.
Companies who are looking to guarantee interoperability should require
full compliance of ISO 14443 Parts 1-4.
Passive RFID systems are composed of three components: an interrogator
(reader), a passive tag, and a host computer. The tag is composed of an

antenna coil and a silicon chip that includes basic modulation
circuitry and non-volatile memory. The tag is energized by a
time-varying electromagnetic radio frequency (RF) wave that is
transmitted by the reader. This RF signal is called a carrier signal. When
the RF field passes through an antenna coil, there is an AC voltage generated
across the coil. This voltage is rectified to supply power to the tag. The

information stored in the tag is transmitted back to the reader.
This is often called backscattering. By detecting the backscattering

signal, the information stored in the tag can be fully identified. Passive RFID
devices also use a serial bus, but the power, clock, and data are all in the
same signal. Instead of wires, this signal is carried through wireless means.
Typical RFID system use inductive coupling between the card and the reader.
Both of them have coils whick interactig with each other (magnetic coupling ).

This interaction makes it possible to transfer power to the card
(through alternating magnetic field or pulses) and transfer
information (modulating the magnetic field).
Typical this kind of inductively coupled systems operate at

S.O.S. S.O.S. S.O.S. S.O.S.
125-kHz to 13.56-MHz frequency range. ISO
frequencies of 125 kHz and 13.56 MHz are
generally used. 125 kHz and 13.56 MHz,
utilize
transformer-type
electromagnetic
coupling. The typical operating distance is
usually
few
centimeter
or
tens
of
centimeters. Sometimes higher frequencies
are used for RFID tagging, but the
communicationmethods
are
somewhat
different. 2.45 GHz, for example, uses a true
RF link. There are also systems that operate

at UHF frequencies (902-928 MHz in USA and
866-868 MHz in Europe). The radio systems
can operate typically from few meters to 10
meters. Systems incorporating passive RFID
tags operate inways that may seem unusual
to anyone who already understands RF or

microwave systems.

S.O.S. S.O.S. S.O.S. S.O.S.
There is only one transmitter: the passive tag is not a transmitter or
transponder in the purest definition of the term, yet bidirectional
communication is taking place.
The RF field generated by a tag reader (the energy transmitter) has three
purposes:
Induce enough power into the tag coil to energize the tag. Passive RFID
tags utilize an induced antenna coil voltage for operation. This induced AC
voltage is rectified to provide a voltage source for the device. As the DC
voltage reaches a certain level, the device starts operating.
Provide a
synchronized clock source to the tag. Many RFID tags divide the carrier
frequency down to generate an on-board clock for state machines, counters,
etc., and to derive the data transmission bit rate for data returned to the
reader.
Act as a carrier for return data from the tag. Backscatter modulation
requires the reader to peak-detect the tag's modulation of the reader's own
carrier. Backscatter modulation works by repeatedly shunting the tag coil
through a transistor, the tag can cause slight fluctuations in the reader's RF
carrier amplitude. The RF link behaves essentially as a transformer; as the
secondary winding(tag coil) is momentarily shunted, the primary
winding(reader coil) experiences a momentary voltage drop. This amplitudemodulation loading of the reader's transmitted field provides a communication
path back to the reader. It is important that the device must be equipped with
a proper antenna circuit for successful RFID applications. The complexity of
RFID tags can vary, typically the ICs are quite simple small memory storage
holding for example 128 bits of memory that can be read, but there are also
more complicated devices with similar functionality as normal smartcards.

Most modern RFID
frequency range.

systems

operate

at

13.56

MHz

There are several standards on this field: I-Code, ISO-14443, TagSys ja
TagIt. From those I-Code and ISO-14443 look most promising. The reading
of those tags is possible up to distance of a few meters with a correct
antenna. (OΠΩΣ ΚΑΙ ΜΕ ΤΑ ΚΙΝΗΤΑ – ΙΔΙΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ) There are
many companies that make RFID tages (for example Philips and Texas
Instruments) and many companies that make readers to them (for example
3M and Nordic ID). It is well known that a limiting factor in the adoption of
RFID technology is the inability to read RFID tags on metallic or liquid
objects. The usual solution has been to use some sort of spacer to lift
the tag off the metal.

o Charles Walton, the Father of RFID - Walton got his first patent about it

in 1973. There are 32 patents granted to Walton, the first to be associated
with the acronym RFID dates from May 17, 1983.
o The father of RFID - The next time you wave a key card to unlock the
door to your office building, think of Charles Walton. One of Silicon
Valley's unsung inventors, Walton's patents on radio frequency
identification, or RFID, spawned those electronic door keys. Now
the technology Walton pioneered in the 1970s and 1980s is poised to
change the way billions of products are tracked.
o Antenna Circuit Design for RFID - Since the energizing and
communication between the reader and tag is accomplished through
antenna coils, it is important that the device must be equipped with a
proper antenna circuit for successful RFID applications.

Popular Misconceptions
MIFARE = ISO 14443 Type A:
MIFARE and ISO 14443 Type A are not the same. While MIFARE is
often viewed as equivalent to or subset of ISO 14443 Type A, it is a
proprietary encryption/conditional access protocol owned and licensed by
Philips Semiconductors to multiple vendors of card ICs and reader ICs.

All MIFARE readers must make use of a Philips
special chip that handles these special security
features. Because MIFARE has been so predominantly used with

products employing ISO 14443 Type A technology, it has mistakenly
become synonymous with the standard. However ISO 14443 Type A is an
open standard and does not require the use of this MIFARE
encryption/conditional access scheme.Parts 1-3 are sufficient to meet ISO
standards:

While Part 4 is described as optional in the ISO standard specifications, it
is required to ensure complete interoperability. All major customers
require full four-part compatibility to ensure system support for cards
coming from multiple vendors. A reader must support all parts to receive
the ISO compatibility stamp (as well as both Type/A and Type/B).

Microprocessors are cost-prohibitive:

Advances in manufacturing capability have steadily lowered the price of
smart card microprocessor-based chips, to the point where they
approximate the cost of ASIC or memory cards in large quantities.
Microprocessor chips are now becoming available

Confidential 9

at affordable costs , thus the cost of a simple microprocessor based card
should only be marginally more expensive (if at all) compared with an
ASIC card, Security is specified in ISO 14443: While

security is addressed in ISO 14443 where communication
protocols are concerned,
the security measures residing on the chip itself are not
specified as it is part of the operating system, which is
usually proprietary to each card manufacturer while remaining ISOstandard. The use of a microprocessor greatly enhances the security
handling of the card in ways that are not possible with simple ASIC or
memory logic at no significant cost increase.

Summary
ISO (the International Organization for Standardization) and IEC (the
International Electrotechnical Commission) established the ISO 14443
standard to ensure interoperability of proximity smart cards. ISO 14443
has four parts, which specify physical characteristics, radio frequency
interface power and signal interface, initialization and anticollision, and
transmission protocols. All four parts are required for full ISO
interoperability, which is possible only on a microprocessor PICC. Two
communication protocols are recognized by the ISO standard – Type A
and Type B, based on how power is transmitted from the card to the
reader and a few other differences. Prospective smart card customers
should consider all of the specifications set forth in ISO 14443 when
selecting a vendor. Customers can build a custom smart card solution
using cards, readers, and software from a variety of vendors, as long as all
products meet the ISO standard. For additional information please
contact: Ohad Bashan ail: ohad.bashan@otiamerica.com
Tel: +1-408-252-0333

VISA HACK – ΚΑΜΜΙΑ

ΑΣΦΑΛΕΙΑ
You are probably wondering what I mean when I say Visa
Hack? Well actually a baby could do this, its so easy... well
you have 2 types of visa formats they are:
xxxx-xxxx-xxxx
xxxx-xxx-xxx-xxx
Now with thez formats you can generate 10 cards and they will
work and you have 1 original with the experation date.. so for
example I'll use this visa card (which worx)
4502-288-854-699
ex. date 9-92
ok this is the eazy way to do it and the only way.. now you have
thoz #'z to work with.. watch close!
4502-288-854-699
^^^
123
I numbered thoz last 3 digits 1,2,and 3... you will only change
thoz last 3 digits.. now watch
4502-288-854-699
^^^
123

590
491
392
You take #1:
you will lower that digit by 1 number each time...
You take #2:
you keep that number the same ALWAYS!
you take #3:
you raise that 1 number everytime..
Thatz all there is to it... now you are probably wondering about
the ex.date right? well, the ex. date was 9/92 on the 1st
card.. you have now generated 10 new cardz.. you should
have this.
4502-288-854-699
4502-288-854-590
4502-288-854-491
4502-288-854-392
4502-288-854-293
4502-288-854-194
4502-288-854-095
4502-288-854-996
4502-288-854-897
4502-288-854-798
thoz are the cc#'z.. now the experation date again was:
9/92 for the first card... so guess what! you keep the ex. date
the same on every card...
Email: shadow_cat@iname.com

Για να διαβαστεί μια VISA 2010 χρειαστηκαν κατι λιγοτερο από 3
λεπτα
ΑΣΦΑΛΕΙΑ σου λεει μετα

Αποφάσεις κατά
τραπεζών για επιτόκια
25/10/2007
ΠΑΡΑΝΟΜΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΧΡΗΣΤΙΚΟΣ Ο ΤΡΟΠΟΣ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΤΩΝ
ΕΠΙΤΟΚΙΩΝ ΣΤΟΥΣ ΔΑΝΕΙΟΛΗΠΤΕΣ – ΟΙ ΤΡΑΠΕΖΕΣ ΟΦΕΙΛΑΝ ΝΑ
ΕΧΟΥΝ ΜΕΙΩΣΕΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΤΑ ΕΠΙΤΟΚΙΑ ΤΩΝ ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΩΝ
ΔΑΝΕΙΩΝ
ΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΕΠΙΣΤΡΕΦΟΥΝ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΠΟΣΑ ΣΤΟΥΣ
ΔΑΝΕΙΟΛΗΠΤΕΣ ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΩΝ ΔΑΝΕΙΩΝ
Με δύο αποφάσεις του Ειρηνοδικείου Αθηνών (1896/2007, 3441/2007)
επιστρέφονται στους δανειολήπτες στεγαστικών δανείων που έλαβαν το
δάνειό τους το 2001 ποσά ύψους 7.800 και 3.100 ευρώ γιατί οι τράπεζες δεν
μείωσαν επαρκώς το επιτόκιο των δανείων τους τα χρόνια που
ακολούθησαν. Οι τράπεζες είχαν επιφυλάξει για τον εαυτό τους, στις
περιπτώσεις των δανείων που το επιτόκιο συμφωνείται κυμαινόμενο, να
προσδιορίζουν οι ίδιες το επιτόκιο που θα ισχύει για την εν λόγω κατηγορία

δανείων. Ο όρος αυτός είχε κριθεί με δικαστικές αποφάσεις (και του Αρείου
Πάγου) που εκδόθηκαν επί συλλογικών αγωγών της ΕΚΠΟΙΖΩ
καταχρηστικός. Οι τράπεζες θα έπρεπε να έχουν αναφέρει στις συμβάσεις
τους κριτήρια με βάση τα οποία θα διακυμαίνεται το επιτόκιο του δανείου. Οι
τράπεζες όφειλαν να μειώνουν τα επιτόκια όταν το κόστος του χρήματος
γινόταν φθηνότερο για τις ίδιες. Επομένως, τα επιτόκια των στεγαστικών
δανείων θα έπρεπε να διαμορφώνονται με αναφορά σε ένα επιτόκιο που
αντικατοπτρίζει το κόστος χρήματος για τις τράπεζες.
Με τις παραπάνω αποφάσεις το Ειρηνοδικείο Αθηνών, εξετάζοντας αγωγές
των καταναλωτών για την επιστροφή τόκων που κατέβαλαν και
εφαρμόζοντας αποφάσεις ανώτερων δικαστηρίων και του Αρείου πάγου,
έκρινε ότι τα επιτόκια θα έπρεπε να διαμορφώνονται με αναφορά στο
παρεμβατικό επιτόκιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Το αποτέλεσμα,
μάλιστα, δεν διαφοροποιείται ακόμη και αν λάβαινε κανείς ως βάση για τη
διακύμανση (επιτόκιο αναφοράς) τα διατραπεζικά επιτόκια. Την περίοδο
2001-2003 υπήρξε μία ραγδαία πτώση του κόστους του χρήματος για τις
τράπεζες. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα μείωσε την περίοδο αυτή τα
επιτόκιά της κατά 2,75 εκατοστιαίες μονάδες. Οι τράπεζες, ωστόσο, δεν
μείωναν ή προέβαιναν σε μικρότερες μειώσεις των κυμαινόμενων επιτοκίων
των στεγαστικών δανείων. Το αποτέλεσμα ήταν όσοι είχαν στεγαστικά δάνεια
με κυμαινόμενο επιτόκιο την παραπάνω περίοδο (ιδίως 2001 και 2002) να
πληρώσουν τα επόμενα χρόνια και να πληρώνουν ακόμη και σήμερα,
περισσότερους τόκους από όσους θα όφειλαν να πληρώσουν.
Με την πρώτη από τις παραπάνω αποφάσεις το Ειρηνοδικείο Αθηνών
υποχρεώνει την τράπεζα να επιστρέψει το ποσόν των 7.800 ευρώ που
κατέβαλε αδικαιολόγητα παραπάνω με τις δόσεις του δανειολήπτης που
έλαβε το 2001 στεγαστικό δάνειο ύψους 103.000 ευρώ. Με τη δεύτερη
απόφαση υποχρεώνει την τράπεζα να επιστρέψει το ποσόν 3.050 ευρώ για
στεγαστικό δάνειο του 2001 για αδικαιολόγητους τόκους που πλήρωσε ο
δανειολήπτης μέχρι τον Ιανουάριο 2005, οπότε και προεξόφλησε το δάνειο.
Σε άλλη περίπτωση η τράπεζα αποδέχθηκε, χωρίς να εκδικασθεί, την αγωγή
δανειολήπτη στεγαστικού δανείου ύψους 162.000 ευρώ επιστρέφοντας σε
αυτόν το ποσόν των 11.900 ευρώ που πλήρωσε παραπάνω εξαιτίας της μη
ισόποσης
αναπροσαρμογής-μείωσης
του
επιτοκίου.
Με δεδομένο ότι η συντριπτική πλειοψηφία των δανειοληπτών είχε λάβει
δάνεια με κυμαινόμενο κατά βάση επιτόκιο, είναι φανερό ότι είναι δεκάδες
χιλιάδες οι δανειολήπτες που δικαιούνται επιστροφή χρημάτων εξαιτίας του
γεγονότος ότι οι δόσεις που κατέβαλαν έχουν υπολογισθεί με υψηλότερο
επιτόκιο. Είναι φανερό, εξάλλου, ότι οι δανειολήπτες δικαιούνται και για το
μέλλον, το υπόλοιπο δηλαδή χρόνο διάρκειας της σύμβασης στεγαστικού
δανείου,
να
ισχύσει
το
χαμηλότερο
επιτόκιο.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι τράπεζες, όταν εκτίμησαν ότι το κόστος του
χρήματος (τα παρεμβατικά επιτόκια της ΕΚΤ, διατραπεζικά επιτόκια) είχε
περιέλθει στα κατώτερα επίπεδα, και πλέον θα ακολουθούσε ανοδική
πορεία, εισήγαγαν το παρεμβατικό επιτόκιο της ΕΚΤ ως βάση για τον

προσδιορισμό του επιτοκίου στα στεγαστικά δάνεια. Έτσι σήμερα που τα
επιτόκια κόστους του χρήματος ακολουθούν ανοδική πορεία προβαίνουν σε
ανάλογες αυξήσεις στα επιτόκια των τρεχόντων δανείων, δίχως όμως να
προέβαιναν και σε ανάλογες μειώσεις την εποχή που η πορεία των επιτοκίων
ήταν
καθοδική.
Οι τράπεζες, εξάλλου, με διάφορα τεχνάσματα ενώ χορηγούσαν, ιδίως από
τα μέσα του 2003 και μετά, δάνεια με κυμαινόμενο επιτόκιο στους νέους
δανειολήπτες σε χαμηλότερα επίπεδα, διατηρούσαν σε όσους καταναλωτές
είχαν λάβει δάνειο έως τότε το (κυμαινόμενο) επιτόκιο του δανείου τους σε
υψηλότερα επίπεδα. Μάλιστα, οι καταναλωτές δεν ήταν σε θέση να
αντιδράσουν καθώς σε περίπτωση μεταφοράς του δανείου τους θα έπρεπε
να πληρώσουν ποινές προεξόφλησης που οι τράπεζες τότε – αδικαιολόγητα
βέβαια – εφάρμοζαν, νέα έξοδα δανείου και ιδίως έξοδα προσημείωσης
υποθήκης.
Αν και οι αποφάσεις που εκδόθηκαν αφορούν τα καταναλωτικά δάνεια,
ωστόσο οι ίδιες επιταγές διαφάνειας ισχύουν για όλες τις περιπτώσεις
δανείων που έχει συμφωνηθεί κυμαινόμενο επιτόκιο (επομένως, και στην
καταναλωτική
πίστη).
Οι παραπάνω αποφάσεις έρχονται ως συνέπεια των αντίστοιχων επιτυχιών
που είχε η ΕΚΠΟΙΖΩ με τις συλλογικές της αγωγές. Οι καταναλωτές που
είχαν συνάψει τα στεγαστικά τους δάνεια με κυμαινόμενο επιτόκιο μέχρι και
τις αρχές του 2003 δικαιούνται την επιστροφή, ανάλογα και με το ύψος του
δανείου τους, σημαντικών χρηματικών ποσών. Η ΕΚΠΟΙΖΩ καλεί τους
καταναλωτές να ασκήσουν τα δικαιώματά τους και να απαιτήσουν από τις
τράπεζες την επιστροφή των χρημάτων αυτών. Την προσπάθειά τους αυτή
οφείλουν να στηρίξουν και οι αρμόδιες εποπτικές αρχές.
ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 200

Αντισυνταγματικότητα του πλαφόν στο εφάπαξ
των συνταξιούχων των Τραπεζών και των ΔΕΚΟ
25.01.2007
Μετά τη διχογνωμία, που εμφανίστηκε στις αποφάσεις της Ολομελείας του
ΑΠ (ΟλομΑΠ 17/2005) και του ΣτΕ (ΟλομΣτΕ 1282/2006) αντίστοιχα, το
Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο κλήθηκε να αποφανθεί περί της νομικής φύσης
της εργοδοτικής εισφοράς και, κατ’ επέκταση, να καθορίσει τη φυσιογνωμία
και στην αποστολή του θεσμού της κοινωνικής ασφάλισης. Κατά το πέρας
της διάσκεψής τους, η οποία έλαβε χώρα κεκλεισμένων των θυρών, οι
δικαστές του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου, με ψήφους οκτώ υπέρ και
πέντε κατά, υιοθέτησαν την ομόφωνη απόφαση της Oλομέλειας του Αρείου
Πάγου που ήταν υπέρ της απελευθέρωσης του πλαφόν. Το σκεπτικό της
πλειοψηφίας ήταν ότι ο «νόμος Σιούφα» δεν ευθυγραμμιζόταν με την αρχή
της ισότητας, ενώ ο πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας, Γ.
Παναγιωτόπουλος, και τέσσερις σύμβουλοι του ΑΕΔ είχαν την άποψη ότι το
πλαφόν δεν αντίκειται στο Σύνταγμα.
Κατά το πέρας της διάσκεψής τους, η οποία έλαβε χώρα κεκλεισμένων των
θυρών, οι δικαστές του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου, με ψήφους οκτώ

υπέρ και πέντε κατά, υιοθέτησαν την ομόφωνη απόφαση της Oλομέλειας
του Αρείου Πάγου που ήταν υπέρ της απελευθέρωσης του πλαφόν. Το
σκεπτικό της πλειοψηφίας ήταν ότι ο «νόμος Σιούφα» δεν ευθυγραμμιζόταν
με την αρχή της ισότητας, ενώ ο πρόεδρος του Συμβουλίου της
Επικρατείας, Γ. Παναγιωτόπουλος, και τέσσερις σύμβουλοι του ΑΕΔ είχαν
την άποψη ότι το πλαφόν δεν αντίκειται στο Σύνταγμα.
Ο Καθηγητής του Δικαίου της Κοινωνικής Ασφάλισης στη Νομική Σχολή του
Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Κρεμαλής Κωνσταντίνος, ο οποίος παραστάθηκε
στη συνεδρίαση της 6ης Δεκεμβρίου 2006, εκπροσωπώντας τον συνταξιούχο
του Ταμείου Αυτασφαλείας Προσωπικού Ε.Τ.Ε κ. Μαυροειδάκο Παναγιώτη,
καθώς
και
τις
παρεμβαίνουσες
στη
δίκη
Ομοσπονδίες
των
«Τραπεζοϋπαλληλικών Οργανώσεων Ελλάδος» (Ο.Τ.Ο.Ε.) και των
«Συνταξιουχικών
Τραπεζικών
Οργανώσεων
Ελλάδος»
(Ο.Σ.Τ.Ο.Ε.)
σχολιάζει:
«Κατά την αναζήτηση του «ουσιώδους» της προέλευσης των πόρων,
αναφορικά με τη χρηματοδότηση του ασφαλιστικού κεφαλαίου,
προκειμένου να εφαρμοστεί ή όχι η αναλογική αρχή της ισότητας, η
αρεοπαγιτική κρίση εξέλαβε ορθώς από την αρχή την εργοδοτική εισφορά
ως αντάλλαγμα της εργασίας και αθροίζοντάς την με την εργατική εισφορά
δέχθηκε με τελεολογική ερμηνεία την αντισυνταγματικότητα της επίμαχης
διάταξης.
Απεναντίας, η Εισήγηση του ΣτΕ με προσήλωση στη γραμματική ερμηνεία
την αντιμετώπισε περίπου ως κοινωνικό πόρο, ανάγοντάς την έμμεσα σε
έμμεσο φόρο ή σε εκδήλωση προάσπισης του γενικότερου δημοσίου
συμφέροντος, χωρίς ιδιαίτερο θεωρητικό ή νομολογιακό έρεισμα. Θεώρησε
δηλαδή θεμιτή την περικοπή του εφάπαξ ως συνέπεια της σταδιακής
(μεταβατικού χαρακτήρα) μείωσης των εργοδοτικών εισφορών, χωρίς να
δώσει πειστική απάντηση αν και υπό τις συνθήκες αυτές συνέτρεχε η
νομολογιακά επιβεβλημένη προστασία του ασφαλιστικού κεφαλαίου με τη
λογική της επιβίωσης -προφανώς- και όχι της διάλυσης του ασφαλιστικού
φορέα.
Με την ιστορική αυτή απόφαση το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο επιβεβαίωσε
πανηγυρικά το χαρακτήρα της εργοδοτικής εισφοράς ως ανταλλάγματος της
εργασίας και ταυτοχρόνως συνετέλεσε τα μέγιστα, ώστε να αποσοβηθεί
πλήρως ο κίνδυνος να περιορισθεί η κοινωνική αλληλεγγύη μόνο μεταξύ
της αναλογίας των εισφορών των ασφαλισμένων, γεγονός, που θα
οδηγούσε στην πρόκληση σοβαρής σύγχυσης μεταξύ του θεσμού της
κοινωνικής ασφάλισης και του θεσμού της αλληλοβοήθειας.»
Και καταλήγει, υπογραμμίζοντας τα εξής: «Οι μακροχρόνιοι δικαστικοί
αγώνες των συνταξιούχων τραπεζικών επιτέλους τώρα δικαιώνονται και
λαμβάνει επίσης αίσιο τέλος και η αδικαιολόγητα μακρά ψυχική ταλαιπωρία
τους. Οι δικαστές του ΑΕΔ με νομικό σθένος και απαράμιλλη παρρησία
διεκήρυξαν με τον πιο σαφή και κατηγορηματικό τρόπο ότι το άρθρο 57 §§
1 και 3 Ν. 2084/92 συνιστούσε εδώ και πολλά έτη μια αυθαίρετη
νομοθετική παρέμβαση προς βλάβη του ασφαλιστικού κεφαλαίου και,
συνεπώς, μια ρύθμιση καταφανώς αντίθετη προς το άρθρο 22§5 Συντ. Η
αντίθετη εκδοχή, σύμφωνα με την οποία η προστασία του ασφαλιστικού

κεφαλαίου δεν πρέπει να κρίνεται ad hoc, αλλά σε σχέση με τα προβλήματα
της κοινωνικής ασφάλισης θα παρέβλεπε με έντονα προκλητικό τρόπο την
οργανωτική δομή του ελληνικού κοινωνικοασφαλιστικού συστήματος που
χαρακτηρίζεται από πολλαπλές αυτοτελώς κρινόμενες ως βιώσιμες
ασφαλιστικές κοινότητες. Ισχυρή πεποίθησή μου είναι ότι εφεξής θα
βλέπουμε συχνότερα παρόμοιες δικαστικές αποφάσεις, οι οποίες θα θέτουν
εκποδών νομοθετικές παρεμβάσεις, που έχουν ως σκοπό τον περιορισμό
των ασφαλιστικών προσδοκιών και των ασφαλιστικών δικαιωμάτων και
βλάπτουν με τρόπο ανεπανόρθωτο το ασφαλιστικό κεφάλαιο.»

Eπιτέλους οι τράπεζες να
παύσουν να εισπράττουν
προμήθεια για κατάθεση
μετρητών σε λογαριασμό
τρίτου
06/01/2010

Μετά από καταγγελίες καταναλωτών, αλλά
και από επιτόπια και διαδικτυακή έρευνα που
πραγματοποίησε
η
ΕΚΠΟΙΖΩ
στις
04
Ιανουαρίου 2010, διαπιστώσαμε ότι αρκετές
Τράπεζες συνεχίζουν να χρεώνουν την
προμήθεια αυτή. Συγκεκριμένα: Από τις 16
Τράπεζες* που ερευνήσαμε (επιτόπια έρευνα
στις 14 και διαδικτυακή στις υπόλοιπες 2)

διαπιστώσαμε ότι οι Τράπεζες που δεν έχουν
συμμορφωθεί είναι οι εξής 6:
Τράπεζα

προμήθεια

Alpha Bank

€ 1.20

Γενική
Τράπεζα

€ 1.20

EFG Eurobank

€ 1.50

Millennium

€ 1.50

Τράπεζα
Αττικής

€ 1.50

Τράπεζα
Κύπρου

€ 1.50

Υπενθυμίζουμε ότι με την έκδοση της με. αρ.
2123/2009
αμετάκλητης
απόφασης
του
Αρείου Πάγου σε συλλογική αγωγή της
ΕΚΠΟΙΖΩ κατά της Τράπεζας Πειραιώς,
μεταξύ άλλων, κρίθηκε παράνομη και
καταχρηστική η προμήθεια που λαμβάνουν οι
Τράπεζες
για
κατάθεση
μετρητών
σε
λογαριασμό τρίτου. Σύμφωνα με τον νόμο
2251/94 όπως ισχύει σήμερα, όλες οι
Τράπεζες είναι υποχρεωμένες να πάψουν να
εισπράττουν την ως άνω προμήθεια. Η
ΕΚΠΟΙΖΩ κοινοποίησε την έρευνα στον Γενικό

Γραμματέα Καταναλωτή του Υπουργείου
Οικονομίας Ανταγωνιστικότητας & Ναυτιλίας
και ζήτησε την άμεση συμμόρφωση όλων των
τραπεζών για το ως άνω θέμα. Σε περίπτωση
μη συμμόρφωσής τους να επιβληθούν οι
προβλεπόμενες από το νόμο κυρώσεις
Καλούμε τους καταναλωτές να αρνούνται την
καταβολή της προμήθειας σε λογαριασμό
τρίτου, να διαμαρτύρονται έγγραφα στην
ΕΚΠΟΙΖΩ και να μας αποστέλλουν την
επισυναπτόμενη Διαμαρτυρία.

Οι τράπεζες που ελέχθησαν είναι: * Αγροτική
Τράπεζα, Alpha Bank, Aspis Bank, Γενική
Τράπεζα, EFG Eurobank, Eθνική Τράπεζα,
Εμπορική Τράπεζα, Millennium, Taxυδρομικό
Ταμιευτήριο, Τράπεζα Αττικής, Τράπεζα
Πειραιώς, Τράπεζα Κύπρου, Citibank, HSBC,
Marfin Egnatia Bank, Probank

Τα δικαιώματα του
καταναλωτή

Προστασία υγείας και ασφάλειας

Προστασία των οικονομικών συμφερόντων

Πρόσβαση στην πληροφόρηση

Δικαίωμα εκπαίδευσης

Δικαίωμα εκπροσώπησης

Πρόσβαση στην δικαιοσύνη

Πρόσβαση στην αειφόρο κατανάλωση

Υποδείγματα Καταγγελιών

Τράπεζες Υποδείγματα
Καταγγελιών

Αμφισβήτηση χρέωσης πιστωτικής κάρτας

(24,5 kb)

Αντιλογισμός παράνομης χρέωσης τέλους
εγγραφής στο κτηματολόγιο

(27,6 kb)

Αίτηση διαμαρτυρίας για αντιλογισμό
χρεώσεων αιτία κατάθεσης σε λογαριαμό τρίτου

(6,8 kb)

Αίτηση διαμαρτυρίας για αντιλογισμό αιτία
χρέωσης με παράνομα έξοδα

(24,4 kb)

Αίτηση για αναπροσαρμογή επιτοκίου

Αίτημα διακανονισμού τραπεζικών οφειλών

(26,0 kb)
(37,3 kb)

Αίτηση αντιλογισμού - χρεώσεις για κατάθεση
σε λογαριασμό τρίτου

(25,1 kb)

Αντιλογισμός χρέωσης με παράνομα έξοδα
φακέλλου

(24,1 kb)

Αίτηση διαμαρτυρίας για έξοδα αιτία
μετατροπής επιτοκίου

(24,3 kb)

Αίτηση διαμαρτυρίας για προσαρμογή
επιτοκίου στο νόμιμο δικαιοπρακτικό

(8,0 kb)

Αίτηση διαμαρτυρίας για αντιλογισμό
παράνομων χρεώσεων

(23,3 kb)

ΑΙΤΗΣΗ-ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ
Του/Της………………………………………………………………………
Κατοίκου ……… …………………Διεύθυνση …………..………………
………………….. Τηλ…………………………Fax ………………………
e-mail ……………………………………………..
Αρ. πιστωτικής κάρτας ………………………………………………..
ΠΡΟΣ

Τράπεζα …………………………………………………………
Με έκπληξη διαπίστωσα ότι η πιστωτική κάρτα μου έχει χρεωθεί
ποσόν των ………………………… Ευρώ με την ένδειξη
………………………………………………………….…

με το

Δεδομένου ότι ουδέποτε πραγματοποίησα παραγγελία για την αγορά του
συγκεκριμένου προϊόντος/ υπηρεσίας, η χρέωση αυτή είναι παράνομη και
καταχρηστική, βάσει του νόμου 2251/94 όπως τροποποιήθηκε από τον ν. 3587/2007
για την προστασία του καταναλωτή.
Ως εκ τούτου, ζητώ να αντιλογήσετε / επιστρέψετε το ποσόν αυτό.

Με ρητή επιφύλαξη για κάθε νόμιμο δικαίωμά μου.
Παρακαλώ να με ενημερώσετε εγγράφως επί του θέματός μου.
…./…./…..
Ο/Η αιτ………….
Κοινοποίηση:

1.

Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ.
Φαξ: 210 33 00 591, e-mail: ekpizo@ath.forthnet.gr, info@ekpizo.gr
2.
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ-ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΓΕΝΙΚΗ
ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ Φαξ: 21038 42 642, e-mail: info@efpolis.gr
3.
ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ
Φαξ: 210 6460414, e-mail: grammateia@synigoroskatanaloti.gr
4.
ΤΡΑΠΕΖΑ ΕΛΛΑΔΟΣ

Τμήμα Διαφάνειας Συναλλαγών
Φαξ: 210 32 05 436

ΑΙΤΗΣΗ-ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ ΓΙΑ ΧΡΕΩΣΗ ΣΕ ΚΑΤΑΘΕΣΗ ΧΡΗΜΑΤΩΝ
ΣΕ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟ ΤΡΙΤΟΥ
Του/Της………………………………………………………………………
Κατοίκου ……… …………………Διεύθυνση …………..………………
………………….. Τηλ…………………………Fax ………………………
e-mail ……………………………………………..
Αρ. λογαριασμού ………………………………………………..
ΠΡΟΣ

Τράπεζα …………………………………………………………

Με έκπληξη διαπίστωσα ότι ο λογαριασμός μου έχει χρεωθεί
ποσόν των ………………………… Ευρώ με την ένδειξη
………………………………………………………….…

με το

Η χρέωση αυτή είναι παράνομη και καταχρηστική, βάσει του νόμου 2251/94 όπως
τροποποιήθηκε από τον ν. 3587/2007 για την προστασία του καταναλωτή, του Ν.
2664/1998 για το Εθνικό Κτηματολόγιο, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει, της
ερμηνευτικής εγκυκλίου για την εφαρμογή του Ν. 3481/2006 και της υπ’ αριθμόν
5253/2003 απόφασης του Εφετείου Αθηνών και 961/2007 απόφασης του
Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών μετά από συλλογική αγωγή της Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ.
Ως εκ τούτου, ζητώ να αντιλογήσετε / επιστρέψετε το ποσόν αυτό.

Με ρητή επιφύλαξη για κάθε νόμιμο δικαίωμά μου.
Παρακαλώ να με ενημερώσετε εγγράφως επί του θέματός μου.
…./…./…..
Ο/Η αιτ……….
Κοινοποίηση:

5.
6.
7.
8.

Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ.
Φαξ: 210 33 00 591, e-mail: info@ekpizo.gr
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ
Φαξ: 21038 42 642, e-mail: info@efpolis.gr
ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ
Φαξ: 210 6460414, e-mail: grammateia@synigoroskatanaloti.gr
ΤΡΑΠΕΖΑ ΕΛΛΑΔΟΣ
Τμήμα Διαφάνειας Συναλλαγών
Φαξ: 210 32 05 436

ΑΙΤΗΣΗ-ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ
Του/Της………………………………………………………………
………
Κατοίκου ……… …………………Διεύθυνση …………..
………………
………………….. Τηλ…………………………Fax
………………………
e-mail ……………………………………………..
ΠΡΟΣ
Τράπεζα …………………………………………………………
Με έκπληξη διαπίστωσα ότι η Τράπεζά σας με
χρέωσε με το ποσόν των ………………………… Ευρώ
για κατάθεση σε λογαριασμό τρίτου.
Η
χρέωση
αυτή
είναι
παράνομη
και
καταχρηστική, βάσει του νόμου 2251/94 όπως

τροποποιήθηκε από τον ν. 3587/2007 για την
προστασία του καταναλωτή, της υπ’ αριθμόν
711/2007
αποφάσεως
του
Πολυμελούς
Πρωτοδικείου Αθηνών και της τελεσίδικης
απόφασης 3956/2008 Εφετείου Αθηνών, μετά από
συλλογική αγωγή της Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ.
Ως
εκ
τούτου,
ζητώ
να
αντιλογήσετε
/
επιστρέψετε το ποσόν αυτό.
Με ρητή επιφύλαξη για κάθε νόμιμο δικαίωμά
μου.
Παρακαλώ να με ενημερώσετε εγγράφως επί του
θέματός μου.
…./…./…..
Ο/Η αιτ………..
Κοινοποίηση:

Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ.
Φαξ: 210 33 00 591, e-mail: HYPERLINK "mailto:info@ekpizo.gr"
info@ekpizo.gr

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ
Φαξ: 21038 42 642, e-mail: HYPERLINK "mailto:info@efpolis.gr"
info@efpolis.gr
ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ
Φαξ: 210 6460414, e-mail: HYPERLINK
"mailto:grammateia@synigoroskatanaloti.gr"
grammateia@synigoroskatanaloti.gr
ΤΡΑΠΕΖΑ ΕΛΛΑΔΟΣ
Τμήμα Διαφάνειας Συναλλαγών
Φαξ: 210 32 05 436

ΑΙΤΗΣΗ-ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ ΓΙΑ ΚΑΤΑΧΡΗΣΤΙΚΟ ΕΠΙΤΟΚΙΟ
Του/Της………………………………………………………………………
Κατοίκου ……… …………………Διεύθυνση …………..………………
………………….. Τηλ…………………………Fax ………………………
e-mail ……………………………………………..
Αρ. λογαριασμού ………………………………………………..
ΠΡΟΣ
Τράπεζα …………………………………………………………

Με έκπληξη διαπίστωσα ότι ο λογαριασμός μου έχει χρεωθεί
ποσόν των ………………………… Ευρώ με την ένδειξη
………………………………………………………….…

με το

Η χρέωση αυτή είναι παράνομη και καταχρηστική, βάσει του νόμου 2251/94 όπως
τροποποιήθηκε από τον ν. 3587/2007 για την προστασία του καταναλωτή , της υπ’
αριθμόν 961/2007 αποφάσεως του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών και της
τελεσίδικης απόφασης 3499/2008 Εφετείου Αθηνών, μετά από συλλογική αγωγή της
Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ.
Ως εκ τούτου, ζητώ να αντιλογήσετε / επιστρέψετε το ποσόν αυτό.

Με ρητή επιφύλαξη για κάθε νόμιμο δικαίωμά μου.
Παρακαλώ να με ενημερώσετε εγγράφως επί του θέματός μου.
…./…./…..
Ο/Η αιτ………….
Κοινοποίηση:

Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ.
Φαξ: 210 33 00 591, e-mail: info@ekpizo.gr
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ
Φαξ: 21038 42 642, e-mail: info@efpolis.gr
ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ
Φαξ: 210 6460414, e-mail: grammateia@synigoroskatanaloti.gr
ΤΡΑΠΕΖΑ ΕΛΛΑΔΟΣ
Τμήμα Διαφάνειας Συναλλαγών
Φαξ: 210 32 05 436

ΑΙΤΗΣΗ

Του………………………………………………………………………
Κατοίκου ……… …………………Διεύθυνση ………..………………
………………….. Τηλ…………………………
Fax …………………… e-mail ………………………………………
Αρ. Δανείου: ………………………………………………………

ΠΡΟΣ
Τράπεζα ……………………………………………………………….………
Με βάση τον νόμο 2251/94 όπως τροποποιήθηκε από τον ν. 3587/2007 για
την προστασία του καταναλωτή και την υπ’αριθμ. 1219/2001 απόφαση του
Αρείου Πάγου σε συλλογική αγωγή της Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ. , η αναπροσαρμογή του
επιτοκίου πρέπει να διαμορφώνεται με αναφορά σε ένα επιτόκιο που
αντικατοπτρίζει το κόστος χρήματος για τις τράπεζες.
Επειδή η τράπεζά σας
α)παρά τις μειώσεις του επιτοκίου της ΕΚΤ, δεν μείωσε το επιτόκιο του
δανείου μου ως όφειλε ή
β) αν και μείωσε το επιτόκιο του δανείου μου, αύξησε την μηνιαία δόση
ζητώ την άμεση προσαρμογή του συμβατικού μου επιτοκίου με βάση
το επιτόκιο αναφοράς ή
ζητώ την μείωση της δόσης του δανείου σύμφωνα με την μείωση του
επιτοκίου
Παρακαλώ για την έγγραφη ενημέρωσή μου.
Με την ρητή επιφύλαξη για κάθε νόμιμο δικαίωμά μου
…… / …… / 2009
Ο/Η αιτ………
Κοινοποίηση:
9.
10.
11.
12.

Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ.
Φαξ: 210 33 00 591, e-mail: info@ekpizo.gr
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ
Φαξ: 21038 42 642, e-mail: info@efpolis.gr
ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ
Φαξ: 210 6460414, e-mail: grammateia@synigoroskatanaloti.gr
ΤΡΑΠΕΖΑ ΕΛΛΑΔΟΣ, Τμήμα Διαφάνειας Συναλλαγών

Φαξ: 210 32 05 436

ΑΙΤΗΜΑ ΔΙΑΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ/ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ
ΟΦΕΙΛΩΝ (ΔΑΝΕΙΩΝ / ΚΑΡΤΩΝ)
Του/της ………………………………………………………………………………
ΠΡΟΣ
ΤΡΑΠΕΖΑ ………………….
……./……/....…
Κύριοι,
Ιστορικό
Όπως καλά γνωρίζετε έχω λάβει ………… κάρτες/δάνεια με αριθμούς
…………………………….. …..
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
Επειδή, εξαιτίας οικονομικών προβλημάτων δεν έχω τη δυνατότητα να
εξυπηρετήσω τα δάνειά μου ή
Επειδή ο μόνος οικονομικός πόρος είναι ο μισθός μου ή
Επειδή είμαι άνεργος/η ή
Επειδή αντιμετωπίζω σοβαρά προβλήματα υγείας ή
Επειδή η οικογένειά μου ή μέλος της αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα
υγείας ή
Επειδή υπάρχουν ανάλογες οφειλές και σε άλλες τράπεζες και προσπαθώ
να τις τακτοποιήσω αναλόγως
Κατόπιν των παραπάνω ζητώ την κατανόηση και επιείκειά σας και
Παρακαλώ, λαμβάνοντας υπόψη την δεινή οικονομική κατάστασή μου να
παγώσετε τις εν λόγω οφειλές μέχρι …………… και να δεχθείτε την πρότασή μου
για διακανονισμό και καταβολή μηνιαίως δόσης ποσού ………. για όλες τις οφειλές,
προκειμένου να έχω τη δυνατότητα να ανταπεξέλθω στις οικονομικές εκκρεμότητες
απέναντι στην τράπεζά σας, ώστε να αποπληρωθεί μελλοντικά το σύνολο.
Ζητώ δε να σταματήσει οποιαδήποτε όχληση από τις εισπρακτικές
εταιρείες.
Σε αναμονή της έγγραφης απάντησης σας.
Κοινοποίηση:
1. Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ.
Φαξ: 210 3300591, e-mail: info@ekpizo.gr
2. Υπουργείο Ανάπτυξης ΓΓΚ
Φαξ: 210 3842642, e-mail: info@efpolis.gr
3. Συνήγορος του Καταναλωτή
Φαξ: 2106460414, e-mail: grammateia@synigoroskatanaloti.gr
4.Τράπεζα της Ελλάδος, Τμήμα Διαφάνειας Συναλλαγών
Φαξ : 210 3205436

Με τιμή,
Ο/Η αιτ……..

ΑΙΤΗΣΗ-ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ ΓΙΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΣΕ
ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟ ΤΡΙΤΟΥ

Του/Της………………………………………………………………………
Κατοίκου ……… …………………Διεύθυνση …………..………………
………………….. Τηλ…………………………Fax ………………………
e-mail ……………………………………………..
ΠΡΟΣ

Τράπεζα …………………………………………………………
Με έκπληξη διαπίστωσα ότι η Τράπεζά σας με χρέωσε με το ποσόν των
………………………… Ευρώ για κατάθεση σε λογαριασμό τρίτου.
Η χρέωση αυτή είναι παράνομη και καταχρηστική, βάσει του νόμου 2251/94 όπως
τροποποιήθηκε από τον ν. 3587/2007 για την προστασία του καταναλωτή και της υπ’
αριθμόν 2123/2009 αποφάσεως του Άρειου Πάγου, μετά από συλλογική αγωγή της
ΕΚΠΟΙΖΩ.
Ως εκ τούτου, ζητώ να αντιλογήσετε / επιστρέψετε το ποσόν αυτό.

Με ρητή επιφύλαξη για κάθε νόμιμο δικαίωμά μου.
Παρακαλώ να με ενημερώσετε εγγράφως επί του θέματός μου.
…./…./…..
Ο/Η αιτ………..
Κοινοποίηση:

13.

ΕΚΠΟΙΖΩ
Φαξ: 210 33 00 591, e-mail: info@ekpizo.gr

14.
15.
16.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ, ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑΣ & ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ
ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ
Φαξ: 21038 42 642, e-mail: info@efpolis.gr
ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ
Φαξ: 210 6460414, e-mail: grammateia@synigoroskatanaloti.gr
ΤΡΑΠΕΖΑ ΕΛΛΑΔΟΣ
Τμήμα Διαφάνειας Συναλλαγών
Φαξ: 210 32 05 436

ΑΙΤΗΣΗ-ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ ΓΙΑ ΠΑΡΑΝΟΜΑ ΕΞΟΔΑ ΦΑΚΕΛΟΥ

Του/Της………………………………………………………………………
Κατοίκου ……… …………………Διεύθυνση …………..………………
………………….. Τηλ…………………………Fax ………………………
e-mail ……………………………………………..
Αρ. λογαριασμού ………………………………………………..
ΠΡΟΣ

Τράπεζα …………………………………………………………

Με έκπληξη διαπίστωσα ότι ο λογαριασμός μου έχει χρεωθεί
ποσόν των ………………………… Ευρώ με την ένδειξη
………………………………………………………….…

με το

Η χρέωση αυτή είναι παράνομη και καταχρηστική, βάσει του νόμου 2251/94 όπως
τροποποιήθηκε από τον ν. 3587/2007 για την προστασία του καταναλωτή και των
υπ’ αριθμόν αποφάσεων 430/2005 Αρείου Πάγου και 3499/2008 Εφετείου Αθηνών
μετά από συλλογική αγωγή της Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ.

Εξάλλου απαγορεύεται και με την με αρ.Ζ1-798/2008 Υπουργική Απόφαση.
Ως εκ τούτου, ζητώ να αντιλογήσετε / επιστρέψετε το ποσόν αυτό.

Με ρητή επιφύλαξη για κάθε νόμιμο δικαίωμά μου.
Παρακαλώ να με ενημερώσετε εγγράφως επί του θέματός μου.
…./…./…..
Ο/Η αιτ………….
Κοινοποίηση:

17.
18.
19.
20.

Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ.
Φαξ: 210 33 00 591, e-mail: ekpizo@ath.forthnet.gr, info@ekpizo.gr
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ
Φαξ: 21038 42 642, e-mail: info@efpolis.gr
ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ
Φαξ: 210 6460414, e-mail: grammateia@synigoroskatanaloti.gr
ΤΡΑΠΕΖΑ ΕΛΛΑΔΟΣ
Τμήμα Διαφάνειας Συναλλαγών
Φαξ: 210 32 05 436

ΑΙΤΗΣΗ-ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ ΓΙΑ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΕΠΙΤΟΚΙΟΥ
Του……………………………………………………………………………
Κατοίκου ……… …………………Διεύθυνση …………..………………
………………….. Τηλ…………………………Fax ………………………
e-mail ……………………………………………..
Αρ. Δανείου ………………….……………………………………………..
ΠΡΟΣ

Τράπεζα …………………………………………………………
Μετά από επικοινωνία μου με την Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ., ενημερώθηκα ότι με
βάση το νόμο 2251/1994 όπως τροποποιήθηκε από τον ν. 3587/2007 και
των υπ’ αριθμό αποφάσεων 430/2005 Αρείου Πάγου, 961/2007 Πολυμελούς
Πρωτοδικείου και της τελεσίδικης απόφασης 3499/2008 Εφετείου Αθηνών,
μετά από συλλογικές αγωγές της ΕΚΠΟΙΖΩ, η χρέωση του ποσού των €
……… που μου ζητήθηκε σαν έξοδα για την μετατροπή του επιτοκίου μου
από ……………….. σε …………………, είναι παράνομη και καταχρηστική.
Ως εκ τούτου, ζητώ να μην επιβαρυνθώ με κανένα ποσό κατά την
μετατροπή αυτή του επιτοκίου μου.

Με ρητή επιφύλαξη για κάθε νόμιμο δικαίωμά μου.
Παρακαλώ να με ενημερώσετε εγγράφως επί του θέματός μου.
…./…../…..

Ο/Η αιτ………..
Κοινοποίηση:
1.

Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ.
Φαξ: 210 3300591 / e-mail: info@ekpizo.gr

2.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
Γενική Γραμματεία Καταναλωτή
Φαξ: 210 3842642, e-mail: info@efpolis.gr
3.
ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ,
Φαξ: 210 6460414 , e-mail: grammateia@synigoroskatanaloti.gr
4. ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ, Τμήμα Διαφάνειας Συναλλαγών
Φαξ: 210 3205436

ΑΙΤΗΣΗ
Του………………………………………………………………………
Κατοίκου ……… …………………Διεύθυνση ………..………………
………………….. Τηλ…………………………Fax ……………………
e-mail ……………………………………………..
Αρ. πιστωτικής κάρτας
……………………………………………………………
ΠΡΟΣ
Τράπεζα ……………………………………………………………….
……………..
Η με αριθ. …………………………πιστωτική κάρτα επιβαρύνεται με
επιτόκιο …………….
Με βάση τον νόμο 2251/94 όπως τροποποιήθηκε από τον ν.
3587/2007 για την προστασία του καταναλωτή και την υπ’αριθμ.
1219/2001 απόφαση του Αρείου Πάγου σε συλλογική αγωγή της
Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ., το τραπεζικό επιτόκιο πρέπει να μην υπερβαίνει το
νόμιμο δικαιοπρακτικό επιτόκιο σήμερα 6,75% ετησίως.
Παρακαλώ να προσαρμόσετε το επιτόκιό μου στο ως άνω
δικαιοπρακτικό και
να μου επιστραφεί το ποσόν που ως τώρα έχετε παρακρατήσει
παράνομα και
καταχρηστικά.
Παρακαλώ για την έγγραφη ενημέρωσή μου.
Με την ρητή επιφύλαξη για κάθε νόμιμο δικαίωμά μου
…… / …… / ………
Ο/Η αιτ………..
Kοινοποίηση:
1.

1.

1.

Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ.
Φαξ: 210 33 00 591, e-mail: info@ekpizo.gr
2.

1.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ
Φαξ: 21038 42 642, e-mail: info@efpolis.gr
3.

1.

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ
Φαξ: 210 6460414, e-mail: grammateia@synigoroskatanaloti.gr
4.
ΤΡΑΠΕΖΑ ΕΛΛΑΔΟΣ
Τμήμα Διαφάνειας Συναλλαγών
Φαξ: 210 32 05 436

ΑΙΤΗΣΗ-ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ
Του/Της………………………………………………………………………
Κατοίκου ……… …………………Διεύθυνση …………..………………
………………….. Τηλ…………………………Fax ………………………
e-mail ……………………………………………..
Αρ. λογαριασμού ………………………………………………..
ΠΡΟΣ

Τράπεζα …………………………………………………………
Με έκπληξη διαπίστωσα ότι ο λογαριασμός μου έχει χρεωθεί
με το
ποσόν των ………………………… Ευρώ με την ένδειξη έξοδα
………………………………………………………….…
Η χρέωση αυτή είναι παράνομη και καταχρηστική, βάσει του νόμου 2251/94 όπως
τροποποιήθηκε από τον ν. 3587/2007 για την προστασία του καταναλωτή και της
τελεσίδικης απόφασης 3956/2008 Εφετείου Αθηνών μετά από συλλογική αγωγή της
Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ.
Ως εκ τούτου, ζητώ να αντιλογήσετε / επιστρέψετε το ποσόν αυτό.

Με ρητή επιφύλαξη για κάθε νόμιμο δικαίωμά μου.
Παρακαλώ να με ενημερώσετε εγγράφως επί του θέματός μου.
…./…./…..
Ο/Η αιτ……….
Κοινοποίηση:

21.
22.
23.
24.

Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ.
Φαξ: 210 33 00 591, e-mail: info@ekpizo.gr
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ
Φαξ: 21038 42 642, e-mail: info@efpolis.gr
ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ
Φαξ: 210 6460414, e-mail: grammateia@synigoroskatanaloti.gr
ΤΡΑΠΕΖΑ ΕΛΛΑΔΟΣ
Τμήμα Διαφάνειας Συναλλαγών

Φαξ: 210 32 05 436

Nομοθετικό πλαίσιο
ΝόμοιΠροεδρικά Διατάγματα
10/12/2009

"Ερωτήσεις και απαντήσεις" για τα νομοσχέδια για
την ρύθμιση οφειλών

H Γενική Γραμματεία Καταναλωτή του Υπουργείου Οικονομίας,
Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας, έκδωσε μια σειρά "ερωτήσεων και
απαντήσεων" για τα δύο προτεινόμενα νομοσχέδια για την
αντιμετώπιση της υπερχρέωσης (ένα για τα φυσικά πρόσωπα και
ένα για επιχειρηματίες και επαγγελματίες).

15/06/2009

∆ικαιώµατα − υποχρεώσεις επιβατών και μεταφορέων
στις τακτικές θαλάσσιες μεταφορές
NOMOΣ ΥΠ’ ΑΡΙΘ. 3709

10/03/2009

Νόμος 3714/08 περί προστασίας δανειοληπτών

11/07/2008

Υπουργική Απόφαση για τις τράπεζες Ζ1-798/2008
Απαγόρευση αναγραφής Γενικών Όρων Συναλλαγών
που έχουν κριθεί καταχρηστικοί με αμετάκλητες
δικαστικές αποφάσεις

01/11/2007

Υπουργική Απόφαση Ζ1-1262/2007 για μονάδες
αδυνατίσματος και γυμναστήρια

01/09/2007

Κωδικοποίηση σε ενιαίο κείμενο των διατάξεων του
Νόμου 3587/2007 και του Νόμου 2251/1994 για την
προστασία του καταναλωτή

31/08/2007

N. 2251/94, όπως τροποποιήθηκε με τον Ν.
3587/2007 για την προστασία του καταναλωτή

Νομοθετικό πλαίσιο

Νόμοι

19/06/2009

Νέος νόμος (3758/2009) ρυθμίζει τη λειτουργία των
εισπρακτικών εταιριών
Πρόσφατα, ψηφίστηκε ο νόμος (3758/2009), ο οποίος ρυθμίζει τη
λειτουργία των εισπρακτικών εταιριών, που πλέον μετονομάστηκαν
σε Εταιρείες Ενημέρωσης οφειλετών για ληξιπρόθεσμες απαιτήσεις.
Με το νέο νόμο τίθεται για πρώτη φορά ένα θεσμικό πλαίσιο
λειτουργίας για αυτές τις επιχειρήσεις, με σκοπό την προστασία των
οφειλετών από αθέμιτες και παράνομες πρακτικές.

Διαφήμιση
Η διαφήμιση είναι ένας από τους σημαντικότερους κλάδους της οικονομίας. Και όσο
πληθαίνει ο αριθμός των προσφερομένων προϊόντων και υπηρεσιών τόσο πιο απαραίτητη
γίνεται η διαφήμιση.

Όπως για την παραγωγή κάθε προϊόντος και υπηρεσίας υπάρχουν όροι και
προϋποθέσεις παραγωγής, έτσι και για την διαφήμιση. Υπάρχουν όροι και προϋποθέσεις
οι οποίοι πρέπει να τηρούνται. Όπως υπάρχουν και φορείς που είναι επιφορτισμένοι να
αποφαίνονται αν μία διαφήμιση πληροί τις προϋποθέσεις και άρα μπορεί να προβάλλεται
ή όχι.

Το βασικό νομοθέτημα σχετικά με τις διαφημίσεις είναι ο ν. 2328/1995 καθώς κα ο ν.
2251/94 όπως τροποποιήθηκε με τον 3587/07 για την προστασία του καταναλωτή.

Παράλληλα υπάρχει και ο Ελληνικός Κώδικας Διαφήμισης – Επικοινωνίας, που
συντάχθηκε από το Συμβούλιο Ελέγχου Επικοινωνίας και αποτελεί τον κώδικα
δεοντολογίας που έχουν αποδεχτεί για αυτοδέσμευση όλοι οι φορείς της διαφήμισης
(διαφημιστές, διαφημιζόμενοι, μέσα επικοινωνίας, κ.λπ.).

Το Συμβούλιο Ελέγχου Επικοινωνίας είναι αρμόδιο για την εφαρμογή του Κώδικα. Σε αυτό
μπορεί να προσφεύγουν τόσο διαφημιζόμενοι και διαφημιστές, όσο και καταναλωτές.

Περισσότερα για το Συμβούλιο Ελέγχου επικοινωνίας και προσφυγής σε αυτό θα βρείτε
στη διεύθυνση www.see.gr, ενώ για επικοινωνία στο info@see.gr

20/12/2009

Διαφημίσεις παιδικών παιχνιδιών: Να σεβασθούν
τους καταναλωτές, τα παιδιά και την ισχύουσα
νομοθεσία

Καθημερινά είναι τα παράπονα των καταναλωτών για τον καταιγισμό
διαφημίσεων παιδικών παιχνιδιών από την τηλεόραση, που γίνεται
όλες τις ώρες και ιδιαίτερα κατά την διάρκεια παιδικών εκπομπών.
Θυμίζουμε ότι απαγορεύεται η προβολή διαφημίσεων παιδικών
παιχνιδιών από τα τηλεοπτικά κανάλια, από τις 7:00 το πρωί μέχρι
τις 10:00 το βράδυ.

29/04/2009

Συλλογικές αγωγές καταθέτει η ΕΚΠΟΙΖΩ κατά
εταιρειών παιδικών παιχνιδιών
Συλλογικές αγωγές κατά εταιρειών παιδικών παιχνιδιών και
τηλεοπτικών σταθμών προτίθεται να καταθέσει η ΕΚΠΟΙΖΩ., διότι
καταστρατήγησαν πλήρως την σχετική νομοθεσία, που απαγορεύει
την προβολή διαφημίσεων παιδικών παιχνιδιών τις ώρες 7 το πρωί
έως τις 10 το βράδυ.

Τράπεζες - Χρηματοοικονομικά
Στεγαστικά ΔάνειαΠιστωτικές κάρτες Καταναλωτικά ΔάνειαΛογαριασμοί Κατα
θέσεωνΕπενδυτικά προϊόνταΥπερχρέωσηΔικαστικές Αποφάσεις

13/01/2010

Αναστέλλονται οι πλειστηριασμοί ακινήτων για

άλλους 6 μήνες, έως 30 Ιουνίου 2010
Με τπράξη νομοθετικού περιεχομένου που ψηφίστηκε στις 12/1/2010
και δημοσιεύτηκε στις 13/1/2010 (ΦΕΚ 3Α'/12.1.2010) δίδεται
προσωρινή ανάσα σε χιλιάδες καταναλωτές καθώς αναστέλλονται οι
πλειστηριασμοί ακινήτων για χρέη έως 200.000 ευρώ μέχρι 30
Ιουνίου 2010. Σύμφωνα με πλήθος καταγγελιών που καταγράφονται
στην ΕΚΠΟΙΖΩ, πολλοί δανειολήπτες κινδυνεύουν να χάσουν το
σπίτι τους ακόμα και για € 1.600!

06/01/2010

Eπιτέλους οι τράπεζες να παύσουν να εισπράττουν
προμήθεια για κατάθεση μετρητών σε λογαριασμό
τρίτου
Μετά από καταγγελίες καταναλωτών, αλλά και από επιτόπια και
διαδικτυακή έρευνα που πραγματοποίησε η ΕΚΠΟΙΖΩ στις 04
Ιανουαρίου 2010, διαπιστώσαμε ότι αρκετές Τράπεζες συνεχίζουν να
χρεώνουν την προμήθεια αυτή.
Συγκεκριμένα: Από τις 16 Τράπεζες που ερευνήσαμε διαπιστώσαμε
ότι οι Τράπεζες που δεν έχουν συμμορφωθεί είναι 6.
Η ΕΚΠΟΙΖΩ κοινοποίησε την έρευνα στον Γενικό Γραμματέα
Καταναλωτή και ζήτησε την άμεση συμμόρφωση όλων των
τραπεζών για το ως άνω θέμα.

17/12/2009

Δανειολήπτες, υπερχρεωμένοι: Προσοχή! Οι
επιτήδειοι χτυπούν πάλι
Έφτασαν στην ΕΚΠΟΙΖΩ πολλά τηλεφωνήματα καταναλωτών
σύμφωνα με τα οποία εισπρακτικές εταιρείες εξαπατούν τους
δανειολήπτες. Συγκεκριμένα τους καλούν να καταθέσουν σε κάποιο
λογαριασμό, το 10% ή 20% των οφειλών τους με την υπόσχεση ότι
θα διαγραφεί το υπόλοιπο της οφειλής τους!
Εφιστούμε την προσοχή στους καταναλωτές - δανειολήπτες να μην
δίνουν καμία εμπιστοσύνη σε οποιεσδήποτε προφορικές
διαβεβαιώσεις.

10/12/2009

"Ερωτήσεις και απαντήσεις" για τα νομοσχέδια για
την ρύθμιση οφειλών

H Γενική Γραμματεία Καταναλωτή του Υπουργείου Οικονομίας,
Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας, έκδωσε μια σειρά "ερωτήσεων και
απαντήσεων" για τα δύο προτεινόμενα νομοσχέδια για την
αντιμετώπιση της υπερχρέωσης (ένα για τα φυσικά πρόσωπα και
ένα για επιχειρηματίες και επαγγελματίες).

17/11/2009

Μεγάλη νίκη της ΕΚΠΟΙΖΩ

Απόφαση καταπέλτης του Αρείου Πάγου κρίνει
παράνομα τα «χαράτσια» των τραπεζών
Μία νέα ακόμη μεγάλη επιτυχία έχει η ΕΚΠΟΙΖΩ στο δικαστικό
αγώνα που διεξάγει για την προστασία των καταναλωτών από
παράνομες τραπεζικές χρεώσεις. Με απόφαση του Αρείου Πάγου
που αφορά υπόθεση συλλογικής αγωγής της ΕΚΠΟΙΖΩ κατά της
Τράπεζας Πειραιώς κρίνονται, και αμετάκλητα πλέον, καταχρηστικοί
τρεις καίριοι όροι τραπεζικών συναλλαγών που επιβαρύνουν
αδικαιολόγητα βασικές, καθημερινές και θεμελιώδεις συναλλαγές των
καταναλωτών με τις τράπεζες.

11/11/2009

Συλλογικές αγωγές για την προστασία των
καταναλωτών
Οι συλλογικές αγωγές αποτελούν ένα σημαντικό όπλο, που παρέχει
η ελληνική νομοθεσία στις οργανώσεις καταναλωτών, για την
προστασία των συμφερόντων του καταναλωτικού κοινού.
Οι αποφάσεις των συλλογικών αγωγών που έχει καταθέσει η
ΕΚΠΟΙΖΩ θέτουν σημαντικό φραγμό στην πρακτική των άνισων,
καταχρηστικών και αδιαφανών όρων που επιβάλουν οι τράπεζες,
εκμεταλλευόμενες την ισχύ τους, στους καταναλωτές. Με βάση τις
αποφάσεις αυτές οι καταναλωτές μπορούν να αξιώσουν πλέον την
επιστροφή των αυθαίρετων επιβαρύνσεων και των υπέρμετρων
τόκων που κατέβαλαν από το δανεισμό μέσω πιστωτικής κάρτας.

27/10/2009

Προτάσεις της ΕΚΠΟΙΖΩ στην πρόταση νόμου
«Ρύθμιση των υπερχρεωμένων καταναλωτών»
Η ΕΚΠΟΙΖΩ έχει καταθέσει τις προτάσεις – παρατηρήσεις της από
τον Απρίλιο του 2009, αναφορικά με το προτεινόμενο νομοσχέδιο για

την «Ρύθμιση των υπερχρεωμένων καταναλωτών» οι οποίες και
έχουν ενσωματωθεί σε μεγάλο βαθμό στο τελικό σχέδιο νόμου, που
κατατέθηκε στη Βουλή τον Ιούλιο του 2009 από το ΠΑΣΟΚ.

21/10/2009

Επιτακτική η ανάγκη στήριξης των δανειοληπτών
Η κυβέρνηση καλείται να αντιμετωπίσει άμεσα το πρόβλημα της
υπερχρέωσης των νοικοκυριών, με βάση τις μέχρι τώρα δεσμεύσεις.
Η ΕΚΠΟΙΖΩ καθημερινά γίνεται μάρτυρας πληθώρας περιπτώσεων
απελπισμένων καταναλωτών, οι οποίοι αδυνατούν να αντεπεξέλθουν
στα χρέη τους, με αποτέλεσμα να περιθωριοποιούνται από την
κοινωνική και οικονομική ζωή, αλλά και με συνέπειες οδυνηρές για
την υγεία και την οικογενειακή τους συνοχή.
Η ΕΚΠΟΙΖΩ έχει καταθέσει τις προτάσεις – παρατηρήσεις της, οι
οποίες και έχουν ενσωματωθεί σε μεγάλο βαθμό στο τελικό
νομοσχέδιο που κατατέθηκε στη Βουλή τον Ιούλιο του 2009.

02/09/2009

Αναστολή πλειστηριασμών για χρέη έως 200.000€:
Μέτρο ανακούφισης ή εμπαιγμός στα υπερχρεωμένα
νοικοκυριά;
Ανακοινώθηκε πρόσφατα από την κυβέρνηση το «πάγωμα» των
πλειστηριασμών για χρέη έως 200.000€ μέχρι το τέλος του έτους.
Πρόκειται για μέτρο «πυροτέχνημα», καθώς δίνει παράταση λίγων
μηνών στο ασφυκτικό κλίμα που έχει δημιουργηθεί στα χιλιάδες
υπερχρεωμένα νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

13/05/2009

Εκτός τόπου και χρόνου οι τράπεζες και η πολιτεία
Όταν λίγο πριν τα Χριστούγεννα, η μία μετά την άλλη οι τράπεζες,
υπό το βάρος των κοινωνικών πιέσεων, ανακοίνωναν «μέτρα»
προκειμένου να «ανασάνουν» οι καταναλωτές, η ΕΚΠΟΙΖΩ έκανε
λόγο για ανέξοδα πυροτεχνήματα.
Τώρα, ελάχιστους μήνες μετά την έκρηξη της παγκόσμιας
χρηματοπιστωτικής κρίσης, οι ελληνικές τράπεζες συμπεριφέρονται
ως εάν να μην έχουν αντιληφθεί τις κοινωνικές συνέπειες της κρίσης.
Είναι κρίσιμο οι τράπεζες να εφαρμόσουν στην πράξη τις αρχές της

κοινωνικής ευθύνης και η πολιτεία να δείξει πραγματικό και όχι
προεκλογικό ενδιαφέρον για τους εκατομμύρια υπερχρεωμένους
καταναλωτές.

13/04/2009

Το Συμβούλιο της Επικρατείας κρίνει παράνομους
τους 15 καταχρηστικούς όρους των Τραπεζών
Τελικά παράνομες και από το Συμβούλιο της Επικρατείας κρίθηκαν
σειρά χρεώσεων που επιβάλλουν οι τράπεζες στους καταναλωτές.
Άμεσα είναι υποχρεωμένες οι τράπεζες να απαλείψουν από τις
καθημερινές συναλλαγές τους 15 όρους που έχουν κριθεί
καταχρηστικοί με δικαστικές αποφάσεις (πολλές από τις οποίες ήταν
αποτέλεσμα ομαδικών αγωγών της ΕΚΠΟΙΖΩ).
Τις χρεώσεις αυτές είχε επιχειρήσει να σταματήσει το Υπουργείο
Ανάπτυξης με υπουργική απόφαση του περασμένου Ιουνίου.
Ωστόσο, οι τράπεζες, εκμεταλλευόμενες την προσφυγή τους στο
Συμβούλιο της Επικρατείας κατά της συγκεκριμένης υπουργικής
απόφασης, συνέχισαν να εισπράττουν χρήματα από τους
καταναλωτές.
Πρόσθετη παρέμβαση έκανε και η ΕΚΠΟΙΖΩ στο Συμβούλιο
Επικρατείας υπέρ του κύρους της υπουργικής απόφασης για τους 15
καταχρηστικούς όρους των Τραπεζών

30/03/2009

Ενώ τα επιτόκια της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας
μειώνονται, οι δόσεις των Ελλήνων δανειοληπτών
αυξάνονται

Δεκάδες καταγγελίες έχει λάβει η ΕΚΠΟΙΖΩ από καταναλωτές
δανειολήπτες στεγαστικών και καταναλωτικών προϊόντων, σύμφωνα
με τις οποίες παρότι τα επιτόκια της Ευρωπαϊκής Κεντρικής
Τράπεζας έχουν μειωθεί, οι δόσεις είναι αυξημένες!

16/03/2009

H πτώχευση της Lehman Brothers και τα δικαιώματα
των επενδυτών για αποζημίωση
Η χρηματοπιστωτική κρίση που έχει ενσκήψει από το περασμένο
φθινόπωρο έχει πολλές πτυχές και πολλά θύματα. Μία κατηγορία
θυμάτων είναι και οι πολίτες εκείνοι, οι οποίοι, εμπιστευόμενοι τις

υποδείξεις τραπεζών, προέβησαν σε αγορά διαφόρων επενδυτικών
προϊόντων που εκ των υστέρων αποδείχθηκαν καταστροφικά για τις
οικονομίες τους σαν τα δομημένα ομόλογα της Lehman Brothers.

06/02/2009

Παρέμβαση της ΕΚΠΟΙΖΩ στο Συμβούλιο Επικρατείας
στην δίκη για τους 15 καταχρηστικούς όρους των
Τραπεζών

Η ΕΚΠΟΙΖΩ, άσκησε παρέμβαση κατά των 16 τραπεζών στο
Συμβουλίου Επικρατείας γα την δίκη των 15 καταχρηστικών όρων. Η
παρέμβαση της ΕΚΠΟΙΖΩ αφορά την αίτηση ακύρωσης των
τραπεζών κατά της απόφασης του Υπουργού Ανάπτυξης για τους 15
καταχρηστικούς όρους στις τραπεζικές συμβάσεις.
Η υπόθεση εκδικάζεται στις 6 Φεβρουαρίου 2009 από την Ολομέλεια
του Συμβουλίου Επικρατείας.

12/12/2008

ΤΩΡΑ On-Line! Να διαμαρτυρηθούμε όλοι για τις
παράνομες και καταχρηστικές πρακτικές της Εθνικής
Τράπεζας
Χρησιμοποιείστε το on-line υπόδειγμα διαμαρτυρίας προκειμένου να
εκφράσετε τη αντίδρασή σας τόσο για την τελευταία προκλητική
επιστολή της Εθνικής Τράπεζας με την οποία παράνομα και
μονομερώς επιχειρεί την επιβολή αδιαφανών και καταχρηστικών
όρων στις συμβάσεις πιστωτικών καρτών, όσο και για κάθε άλλη
αδιαφανή, παράνομη και καταχρηστική πρακτική της. Μόνο όλοι μαζί
οι καταναλωτές, ενωμένοι, μπορούμε να δώσουμε την απάντηση
που της αρμόζει!
H ΕΚΠΟΙΖΩ εγκαινίασε ένα πρωτότυπο σύστημα
απευθείας καταγγελίας προς την εν λόγω τράπεζα
μέσω της ιστοσελίδας της. Χρησιμοποιείστε το.

10/12/2008

Ανέξοδα πυροτεχνήματα τα «μέτρα» των τραπεζώv»
Η μία μετά την άλλη οι τράπεζες, υπό το βάρος των κοινωνικών
πιέσεων, ανακοινώνουν «μέτρα» προκειμένου να «ανασάνουν» οι
καταναλωτές. Πρόκειται όμως ουσιαστικά για ανέξοδα
πυροτεχνήματα, που μόνο στόχο έχουν να ελαφρύνουν το εναντίον

τους κλίμα και όχι να συμβάλλουν ουσιαστικά και υπεύθυνα στην
εξυγίανση του χρηματοπιστωτικού χώρου.

13/11/2008

Δυναμική απάντηση των καταναλωτών στις
προκλήσεις της Εθνικής Τράπεζας
Η ΕΚΠΟΙΖΩ καλεί το σύνολο των καταναλωτών, εφόσον η Εθνική
Τράπεζα δεν αποσύρει τις παρανομίες που πράττει (μονομερής
τροποποίηση, αύξηση και μη μείωση των επιτοκίων), να διακόψουν
όλες τις συναλλακτικές σχέσεις μαζί της, με την μεταφορά τους
ακόμη και σε άλλες τράπεζες, ειδικότερα:


Να αποσύρουν τις καταθέσεις
Να μην χρησιμοποιούν τις πιστωτικές τους κάρτες
για συναλλαγές

Να μεταφέρουν τα υπόλοιπά τους από κάρτες και
δάνεια σε άλλες τράπεζες με ευνοϊκότερους όρους

Να ακυρώσουν πάγιες εντολές

Να μην αποστέλλουν εμβάσματα μέσω της Εθνικής
Η ΕΚΠΟΙΖΩ θα αναλάβει διαρκή και αστείρευτη εκστρατεία
ενημέρωσης της κοινής γνώμης με κάθε τρόπο και μέσο,
ώστε οι καταναλωτές να αποκτήσουν, με την συλλογική
τους δράση, διαπραγματευτική δύναμη και να δώσουν στην
Εθνική Τράπεζα την απάντηση που της αρμόζει.

29/10/2008

Καταγγελίες για παράνομη μετακύλιση από την
Εμπορική Τράπεζα του τέλους κτηματολογίου και
εξόδων προς τους καταναλωτές
H Εμπορική Τράπεζα όχι μόνο μετακυλύει στους δανειολήπτες το
τέλος εγγραφής στο κτηματολόγιο, που από το νόμο υποχρεούται η
ίδια να καταβάλει, αλλά έχει ενημερώσει τους «πελάτες» της, «οι
οποίοι έχουν λάβει δάνειο με εξασφάλιση ακίνητο, προκειμένου η
Τράπεζα να εγγράψει τα εμπράγματα δικαιώματά της στο
κτηματολόγιο, θα χρεωθούν τον επόμενο μήνα με το ποσό των 70
ευρώ» πλέον του ποσού των 35,00€ για το ακίνητο και 20,00€ για
τους βοηθητικούς χώρους. Η ΕΚΠΟΙΖΩ καταγγέλλει την παράνομη
και καταχρηστική αυτή συμπεριφορά και καλεί τη Γενική Γραμματεία
Καταναλωτή και την Τράπεζα της Ελλάδος ως εποπτεύουσες Αρχές,
να παρέμβουν άμεσα και να απαγορεύσουν οποιαδήποτε μελλοντική
μετακύλιση, να επιβάλουν την επιστροφή όσων παράνομα έχουν
εισπραχθεί για το σκοπό αυτό και τέλος, να επιβάλουν κυρώσεις

στην Τράπεζα αυτή καθώς και σε οποιαδήποτε άλλη καταγγέλλεται
ότι ακολουθεί τις εν λόγω πρακτικές.

23/10/2008

Οι Τράπεζες παράνομα μετακυλιούν στους
καταναλωτές το «κτηματόσημο» που υποχρεούνται
να καταβάλουν οι ίδιες
Σαν πρώτο βήμα αντίδρασης, καλούμε όλους τους δανειολήπτες
καταναλωτές που διαπιστώνουν τέτοιες παράνομες χρεώσεις, να
αρνηθούν να πληρώσουν το τέλος αυτό στις τράπεζες και να
διαμαρτυρηθούν εγγράφως στην πρακτική αυτή.

14/10/2008

Τράπεζες και καταναλωτές
Ζούμε τις τελευταίες μέρες έντονα τις συνέπειες της κρίσης στο
παγκόσμιο χρηματο-οικονομικό σύστημα. Η κρίση είναι συστημική
και δομική. Η ΕΚΠΟΙΖΩ πιστεύει ότι χρειάζεται άλλο μοντέλο
ανάπτυξης. Και ενώ, μέχρι πρόσφατα, οι επιπτώσεις περιορίζονταν
στα χρηματοοικονομικά προϊόντα (πτώση χρηματιστηρίων, πτώση
τιμών εμπορευμάτων, μεταβολές στις ισοτιμίες των νομισμάτων,
αύξηση βραχυχρόνιων επιτοκίων) φαίνεται ότι, αναπόφευκτα, η
κρίση μεταφέρεται στην πραγματική οικονομία.

08/10/2008

Συμμετοχή και προτάσεις της ΕΚΠΟΙΖΩ στη βουλή επί
του νομοσχεδίου «Προστασία των δανειοληπτών»
Σήμερα 9 Οκτωβρίου, κατατέθηκε για συζήτηση, ενώπιον της
Διαρκούς Επιτροπής Οικονομικών Υποθέσεων της Βουλής,
νομοσχέδιο για την «προστασία των δανειοληπτών» και η ΕΚΠΟΙΖΩ
προσκλήθηκε και συμμετείχε στη συζήτηση, εκπροσωπώντας τους
καταναλωτές, προκειμένου να διατυπώσει τις απόψεις της και τις
προτάσεις της σετικά με το νομοσχέδιο.

07/10/2008

Ανεπαρκές το νομοσχέδιο για την προστασία των
δανειοληπτών
Το νομοσχέδιο για την «προστασία των δανειοληπτών» που

κατατέθηκε πρόσφατα στη βουλή περιορίζεται αποκλειστικά σε
θέματα αναγκαστικής εκτέλεσης και δεν υπεισέρχεται σε ζητήματα
των σχέσεων των πιστωτικών ιδρυμάτων προς τους δανειολήπτες.
Ως εκ τούτου είναι κατώτερο των προσδοκιών που ακόμη και ο τίτλος
του δημιουργεί.

29/09/2008

Υπέρβαση και κατάχρηση αρμοδιοτήτων σε βάρος
του καταναλωτικού κοινού από την Τράπεζα της
Ελλάδος
Αμφιβολία κατά πόσον η Τράπεζα της Ελλάδος ανταποκρίνεται στην
αποστολή της προστασίας των συναλλασσομένων με τις τράπεζες,
εκφράζει η ΕΚΠΟΙΖΩ σε επιστολή της προς τον Διοικητή της
Τράπεζας της Ελλάδος με αφορμή πρόσφατες δικαστικές
αποφάσεις, που δείχνουν την εδραίωση παράνομων και
καταχρηστικών πρακτικών που έχουν προκαλέσει τεράστια ζημία
στο καταναλωτικό κοινό.

14/07/2008

Καταχρηστικά και Παράνομα Κρίθηκαν «Χαράτσια»
των Τραπεζών με Απόφαση του Εφετείου Αθηνών
Μία νέα ακόμη μεγάλη επιτυχία έχει η ΕΚΠΟΙΖΩ στο δικαστικό
αγώνα που διεξάγει για την προστασία των καταναλωτών από
παράνομες τραπεζικές χρεώσεις. Με την απόφαση του Εφετείου
Αθηνών που αφορά υπόθεση συλλογικής αγωγής της ΕΚΠΟΙΖΩ
κατά της Τράπεζας Πειραιώς κρίνονται καταχρηστικοί τρεις καίριοι
όροι τραπεζικών συναλλαγών που επιβαρύνουν αδικαιολόγητα
βασικές, καθημερινές και θεμελιώδεις συναλλαγές των καταναλωτών
με τις τράπεζες.

06/07/2008

19 Ευρωπαϊκές και Αμερικάνικες καταναλωτικές
οργανώσεις καταγγέλλουν τον ανεύθυνο δανεισμό
Οι 19 καταναλωτικές οργανώσεις (συμπεριλαμβανόμενη και την
ΕΚΠΟΙΖΩ) εκφράζουν την βαθιά τους ανησυχία σχετικά με την
τρέχουσα παγκόσμια πιστωτική κρίση και τον ανεύθυνο δανεισμό
που τη δημιούργησε.

29/06/2008

Απόφαση - καταπέλτης του εφετείου Αθηνών κρίνει
καταχρηστικούς και παράνομους τόκους, προμήθειες
και δήθεν έξοδα που χρεώνουν οι τράπεζες σε βάρος
των καταναλωτών
Μία νέα μεγάλη επιτυχία έχει η Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ στο δικαστικό αγώνα
που διεξάγει για την προστασία των καταναλωτών από παράνομες
τραπεζικές χρεώσεις. Το Εφετείο Αθηνών, με την με αριθμό
3499/2008 τελεσίδικη απόφασή του, που αφορά συλλογική αγωγή
της Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ κατά της Εθνικής Τράπεζας, επιβεβαιώνοντας την
πρωτόδικη απόφαση, κρίνει καταχρηστικούς όρους που προβλέπουν
την επιβολή προμηθειών ή (δήθεν) εξόδων για τραπεζικές εργασίες ή
προβλέπουν αυθαιρεσίες στη διαμόρφωση των επιτοκίων.

17/05/2008

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΗΜΑΝΤΙΚΩΝ ΠΟΣΩΝ ΔΙΚΑΙΟΥΝΤΑΙ
ΔΑΝΕΙΟΛΗΠΤΕΣ ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΩΝ ΔΑΝΕΙΩΝ ΜΕ
ΚΥΜΑΙΝΟΜΕΝΟ ΕΠΙΤΟΚΙΟ
Δικαστικές αποφάσεις που εκδόθηκαν από το Ειρηνοδικείο Αθηνών
επί ατομικών αγωγών (οι τελευταίες με αριθμό 863/2008, 1540/2008
και 1642/2008) - στηριζόμενες στις αμετάκλητες αποφάσεις που
είχαν εκδοθεί επί συλλογικών αγωγών της ΕΚΠΟΙΖΩ - υποχρεώνουν
τις τράπεζες να επιστρέψουν στους δανειολήπτες που είχαν λάβει
στεγαστικά δάνεια με κυμαινόμενο επιτόκιο μέχρι και τις αρχές του
2003 σημαντικότατα χρηματικά ποσά. Σε βάρος των δανειοληπτών
αυτών οι τράπεζες διέπραξαν μία μεγάλη αδικία...

14/04/2008

Συλλογική Αγωγή της ΕΚΠΟΙΖΩ κατά Εθνικής
Ασφαλιστικής (για την ρήτρα ECU)

Χρήσιμες Πληροφορίες
19/01/2010

Το Παρατηρητήριο Τιμών με την σημερινή του μορφή
δεν μπορεί να αξιοποιηθεί και αποτρέπει τον
καταναλωτή από την χρήση του
Το Παρατηρητήριο Τιμών, ενώ αποτελεί ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο
για την σωστή λειτουργία της αγοράς και την ενημέρωσηδιευκόλυνση των καταναλωτών στις καθημερινές αγορές τους, με την
σημερινή του μορφή όχι μόνο δεν μπορεί να αξιοποιηθεί, αλλά και
αποτρέπει τον καταναλωτή από την χρήση του.

14/01/2010

Άρχισαν οι χειμερινές εκπτώσεις
Την Παρασκευή 15 Ιανουαρίου άρχισαν οι χειμερινές εκπτώσεις και
θα διαρκέσουν έως τις 28 Φεβρουαρίου. Σε μια εποχή που η
χρηματοοικονομική κρίση είναι το κυρίαρχο θέμα, έχει αγγίξει για τα
καλά την τσέπη μας και όλοι έχουμε αρχίσει να σκεφτόμαστε πως θα
ξοδέψουμε λιγότερα, η περίοδος των εκπτώσεων πρέπει αφ’ ενός να
αξιοποιηθεί από εμάς, ώστε να καλύψουμε τις ανάγκες μας με
αγορές φθηνές και καλές και αφ’ ετέρου να μας προβληματίσει, ώστε
να επαναπροσδιορίσουμε τις πραγματικές μας οικονομικές
δυνατότητες.

14/01/2010

112 το πανευρωπαϊκό νούμερο έκτακτης ανάγκης
Τώρα το 112 είναι ο αριθµός που µπορείτε να καλείτε δωρεάν σε
περίπτωση έκτακτης ανάγκης σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής
Ένωσης, από σταθερό ή κινητό τηλέφωνο ακόμη και χωρίς κάρτα
SIM.

16/12/2009

Χριστουγεννιάτικες αγορές σε εποχή κρίσης…

Οι χριστουγεννιάτικες αγορές είναι πάντα ένας …ευχάριστος μπελάς!
Σε εποχή οικονομικής κρίσης όμως είναι περισσότερο μπελάς και
λιγότερο ευχαρίστηση! Τα χρήματα που πάντα είναι λίγα, εφέτος
είναι λιγότερα, οι ανάγκες πάντα πολλές και η επιλογή δύσκολη!

27/08/2009

Συμβουλές για ασφαλείς ηλεκτρονικές συναλλαγές
Πρόσφατα καταναλωτές μας κατήγγειλαν ότι έκλεισε και το
ηλεκτρονικό κατάστημα megamarket.gr αφήνοντας εκτεθειμένους
εκατοντάδες καταναλωτές που εμπιστεύτηκαν το συγκεκριμένο
διαδικτυακό χώρο για τις αγορές τους, οι οποίοι αφού παρήγγειλαν
προϊόντα (ηλεκτρικά ή ηλεκτρονικά είδη) και χρεώθηκαν στις
πιστωτικές τους κάρτες, ουδέποτε τα παρέλαβαν. Η δε εταιρεία έχει
κάνει φτερά…

22/08/2009

Τα δικαιώματά μας όταν ταξιδεύουμε με αεροπλάνο

Αν ταξιδεύετε αεροπορικώς θα πρέπει να είστε ενήμεροι για τα
ακόλουθα:

12/08/2009

Ελέγχοντας το πιάτο μας στις διακοπές
Όταν ευδιάθετοι και ανυποψίαστοι καθόμαστε σ’ ένα δροσερό
εστιατόριο για να γευματίσουμε, για να αποφύγουμε να μας βγει
«ξινή» η ευχαρίστηση ας έχουμε υπόψη μας:

11/08/2009

Θα ταξιδέψετε με τρένο; Έχετε δικαιώματα …
Ταξιδεύοντας με τρένο φυσικά μπορούν να συμβούν απρόοπτα ……

10/07/2009

Ο δεκάλογος των εκπτώσεων
Την Τετάρτη 15 Ιουλίου αρχίζουν οι θερινές εκπτώσεις οι οποίες θα
διαρκέσουν μέχρι τη Δευτέρα 31 Αυγούστου. Σε μια εποχή που η
χρηματοοικονομική κρίση είναι το κυρίαρχο θέμα, έχει αγγίξει για τα
καλά την τσέπη μας, και όλοι έχουμε αρχίσει να σκεφτόμαστε πως
θα ξοδέψουμε λιγότερα, η περίοδος των εκπτώσεων πρέπει αφ’ ενός
να αξιοποιηθεί από εμάς, ώστε να καλύψουμε τις ανάγκες μας με
αγορές φθηνές και καλές και αφ’ ετέρου να μας προβληματίσει, ώστε
να επαναπροσδιορίσουμε τις πραγματικές μας οικονομικές
δυνατότητες.

07/07/2009

Ασφαλές Internet για παιδιά
Η ΕΚΠΟΙΖΩ συμμετείχε στη συνεδρίαση του Ελληνικού Κόμβου για
το Ασφαλές Διαδίκτυο, του οποίου αποτελεί μέλος. Επίκεντρο της
συζήτησης ήταν η προώθηση της ασφαλούς χρήσης του διαδικτύου
μέσα στην εκπαίδευση.

06/07/2009

Τι πρέπει να γνωρίζουμε για τη διαμονή μας κατά τη
διάρκεια των διακοπών
Πολλά προβλήματα εμφανίζονται στις περιπτώσεις των
καταλυμάτων των ταξιδιωτών, είτε πρόκειται για ξενοδοχεία, είτε και
για ενοικιαζόμενα δωμάτια …. Για να αποφύγετε τυχόν προβλήματα
είναι σημαντικό να γνωρίζετε τα δικαιώματα σας.

15/06/2009

∆ικαιώµατα − υποχρεώσεις επιβατών και μεταφορέων
στις τακτικές θαλάσσιες μεταφορές
NOMOΣ ΥΠ’ ΑΡΙΘ. 3709

12/02/2009

Ο λόγος στους καταναλωτές
Με αφορμή την ανακοίνωση του Υπουργείου Ανάπτυξης για
αδικαιολόγητες ανατιμήσεις σε προϊόντα καθημερινής χρήσης, η
ΕΚΠΟΙΖΩ. επανέρχεται προτρέποντας και συμβουλεύοντας τους
καταναλωτές: Να μην παρασύρονται από τις «φίρμες». Να επιλέγουν
πάντα, στα ομοειδή προϊόντα, αυτά με την χαμηλότερη τιμή. Κάθε
φορά να συνεκτιμούν, μαζί με την τιμή πώλησης, και την ποιότητα.
Η μόνη δύναμη που δύναται να «τιμωρήσει» όσους δεν σέβονται τον
καταναλωτή, είναι η ενεργός αντίδραση των καταναλωτών.

14/01/2009

Χειμερινές εκπτώσεις
Την Πέμπτη 15 Ιανουαρίου αρχίζουν οι χειμερινές εκπτώσεις οι
οποίες θα διαρκέσουν έως 28 Φεβρουαρίου. Σε μια εποχή που η
χρηματοοικονομική κρίση είναι το κυρίαρχο θέμα, έχει αγγίξει για τα
καλά την τσέπη μας, και όλοι έχουμε αρχίσει να σκεφτόμαστε πως
θα ξοδέψουμε λιγότερα , η περίοδος των εκπτώσεων πρέπει αφ’
ενός να αξιοποιηθεί από εμάς ώστε να καλύψουμε τις ανάγκες μας
με αγορές φθηνές και καλές και αφ’ ετέρου να μας προβληματίσει,
ώστε να επαναπροσδιορίσουμε τις πραγματικές μας οικονομικές
δυνατότητες.

Η ΕΚΠΟΙΖΩ υπενθυμίζει στους καταναλωτές τα σημεία εκείνα που
πρέπει να προσέξουν ώστε να είναι επιτυχημένες οι αγορές του

02/09/2008

Καλή, σχολική, χρονιά!
Την Πέμπτη 11 Σεπτεμβρίου αρχίζει η νέα σχολική χρονιά. Με την

ευκαιρία αυτή η Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ. θέλει να επισημάνει, προς τους γονείς,
κάποια θέματα που άπτονται της λειτουργίας του σχολείου, για τα
οποία απαιτείται ενεργοποίηση, προγραμματισμός και συμμετοχή
των ίδιων, ώστε να έχουν τα παιδιά τους μία καλή και δημιουργική
σχολική χρονιά.

17/08/2008

Τα Δικαιώματα μας Ταξιδεύοντας με Πλοίο
Καλοκαίρι, διακοπές, ταξίδια… αλλά και προβλήματα, παράπονα,
διαφορές! Είναι οι δύο όψεις της καλοκαιρινής μας διαφυγής.
Ελπίζουμε ότι σύντομα θα ψηφιστεί ο νέος νόμος για τα
«Δικαιώματα-υποχρεώσεις επιβατών και μεταφορέων στις επιβατικές
τακτικές θαλάσσιες μεταφορές» για την περαιτέρω διεύρυνση και
κατοχύρωση των δικαιωμάτων των καταναλωτών. Τα μέλη της
ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΕΝΩΣΕΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ «Η
ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ» έχουν καταθέσει προτάσεις ώστε να επιτευχθεί η
μέγιστη προστασία του καταναλωτή και σε αυτό το χώρο.

18/07/2008

Ο δεκάλογος των εκπτώσεων
Την Τρίτη 15 Ιουλίου αρχίζουν οι θερινές εκπτώσεις οι οποίες θα
διαρκέσουν έως 31 Αυγούστου 2008. Ευελπιστούμε ότι οι εκπτώσεις
θα είναι πραγματικές προς όφελος των καταναλωτών αλλά και των
εμπόρων οι οποίοι πρέπει να κερδίσουν την εμπιστοσύνη των
καταναλωτών και να πραγματοποιούν ουσιαστικές εκπτώσεις και
ελκυστικά ποσοστά από 50% και πάνω.
Η Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ υπενθυμίζει στους καταναλωτές να μην ξεχνούν το
τρίπτυχο:
ελέγχω – συγκρίνω – επιλέγω

ΥΠΟΥΡΓΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ Ζ1798/2008 - ΦΕΚ
1353/Β'/11.7.2008
Απαγόρευση αναγραφής Γενικών Όρων Συναλλαγών που έχουν
κριθεί καταχρηστικοί με αμετάκλητες δικαστικές αποφάσεις.

Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
Έχοντας υπόψη: Τις διατάξεις:
1. Του άρθρου 90 του Κώδικα νομοθεσίας για την Κυβέρνηση και τα
κυβερνητικά όργανα, που κυρώθηκε με το άρθρο πρώτο του π.δ.
63/2005 (ΦΕΚ 98/Α'/2005) «Κωδικοποίηση της Νομοθεσίας για την
Κυβέρνηση και τα Κυβερνητικά Όργανα».
2. Του άρθρου 13 παρ. 21 του ν. 3587/2007 (ΦΕΚ 152/Α'/10.7.2007)
«Τροποποίηση και συμπλήρωση του ν. 2251/1994 «Προστασία των
Καταναλωτών», όπως ισχύει, Ενσωμάτωση της οδηγίας 2005/29 του
Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ L149)».
3. Του άρθρου 2 του ν. 2251/1994 (ΦΕΚ 191/Α'/1994) «Προστασία των
Καταναλωτών», όπως ισχύει.
4. Του π.δ. 397/1998 «Οργανισμός του Υπουργείου Εμπορίου», όπως
τροποποιήθηκε και ισχύει.
5. Του π.δ. 27/1996 «Συγχώνευση των Υπουργείων Τουρισμού,
Βιομηχανίας Ενέργειας και Τεχνολογίας και Εμπορίου στο Υπουργείο

Ανάπτυξης» (ΦΕΚ 19/Α'/1.2.1996), όπως τροποποιήθηκε και ισχύει μετά
την έκδοση του π.δ. 122/2004 (ΦΕΚ 85/ Α'/17.3.2004).
6. Του π.δ. 59/1996 «Σύσταση Γενικής Γραμματείας Εμπορίου στο
Υπουργείο Ανάπτυξης και καθορισμός των αρμοδιοτήτων της» (ΦΕΚ
51/Α'/18.3.1996).
7. Του π.δ. 197/1997 «Σύσταση Γενικής Γραμματείας Καταναλωτή και
καθορισμός των αρμοδιοτήτων της» (ΦΕΚ 156/Α'/30.7.1997).
8. Του π.δ. 206/2007 «Διορισμός Υπουργών και Υφυπουργών» (ΦΕΚ
232/Α'/19.9.2007).
9. Τις αποφάσεις υπ' αριθμ. 430/2005 και 1219/2001 του Αρείου Πάγου,
5253/2003, και 6291/2000 του Εφετείου Αθηνών καθώς και 1119/2002
και 1208/1998 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, οι οποίες έχουν
καταστεί αμετάκλητες, καθώς και την απόφαση υπ' αριθμ. 961/2007 του
Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, στο μέρος που έχει καταστεί
αμετάκλητη.
10. Το γεγονός ότι οι συνέπειες του δεδικασμένου των ανωτέρω
αποφάσεων έχουν ευρύτερο δημόσιο ενδιαφέρον για την εύρυθμη
λειτουργία της αγοράς και την προστασία των καταναλωτών.
11. Το γεγονός ότι από τις διατάξεις της παρούσας δεν προκαλείται
δαπάνη σε βάρος του κρατικού προϋπολογισμού, αποφασίζουμε:
Την απαγόρευση αναγραφής των Γενικών Όρων Συναλλαγών που έχουν
κριθεί ως καταχρηστικοί με αμετάκλητες δικαστικές αποφάσεις επί
αγωγών ενώσεων καταναλωτών, σε συμβάσεις που συνάπτουν τα
Πιστωτικά Ιδρύματα με τους καταναλωτές, ως ακολούθως:
1) Σε συμβάσεις στεγαστικών δανείων κυμαινόμενου επιτοκίου:

α) όρος που προβλέπει την είσπραξη από το Πιστωτικό Ίδρυμα εξόδων
«χρηματοδότησης», «προέγκρισης δανείου», ή «εξέτασης αιτήματος
δανείου», κλιμακούμενων ανάλογα με το ποσόν του δανείου
β) όρος που προβλέπει την επιβολή ποσού «προμήθειας» ή «εξόδων
φακέλου»
γ) όρος που προβλέπει ότι σε περίπτωση καθυστέρησης πληρωμής εκ
μέρους του καταναλωτή οποιασδήποτε δόσης, ή μέρους αυτής, ή των
τόκων, ή των εξόδων το Πιστωτικό Ίδρυμα δύναται να καταγγείλει την
σύμβαση δανείου και να ζητήσει το σύνολο του ανεξόφλητου ποσού μαζί
με τους αναλογούντες τόκους υπερημερίας.
δ) όρος που προβλέπει ως πρόσθετη ασφάλεια την εκχώρηση και
μεταβίβαση στο Πιστωτικό Ίδρυμα των μισθωμάτων επί εκμισθωμένου
από τον καταναλωτή ακινήτου, εφόσον το Πιστωτικό Ίδρυμα απαιτεί
επιπλέον από τον καταναλωτή να εγγράψει υπέρ αυτού προσημείωση
υποθήκης για ποσό που υπερκαλύπτει το ύψος του δανείου, να διατηρεί
το ακίνητο ασφαλισμένο με δικαιούχο του ασφαλίσματος το ίδιο το
Πιστωτικό ίδρυμα και να συνυπογράψει τη σύμβαση δανείου ως εγγυητής
τρίτο πρόσωπο,
ε) όρος που προβλέπει την παραίτηση του εγγυητή από τα ευεργετήματα
και τις ενστάσεις που του αναγνωρίζουν τα άρθρα 862 868 Α.Κ., όπως
εκάστοτε ισχύουν,
στ) όρος που προβλέπει υπολογισμό των τόκων με βάση έτος 360
ημερών αντί του ημερολογιακού έτους,
ζ) όρος που προβλέπει ότι σε περίπτωση πρόωρης εξόφλησης μερικώς ή
ολικώς του κεφαλαίου του δανείου, η οποία πραγματοποιείται μετά τον
πρώτο χρόνο σύναψης της σύμβασης και εφόσον δεν υπάρχει
καθυστέρηση οφειλής, ο καταναλωτής θα καταβάλει ως αποζημίωση στο
Πιστωτικό Ίδρυμα ποσό ίσο με ποσοστό επί του κεφαλαίου που

καταβάλλεται πρόωρα, ή τόκους ορισμένων μηνών επί του κεφαλαίου
αυτού.
Επίσης, κάθε όρος που εξαρτά την άσκηση του προαναφερόμενου
δικαιώματος πρόωρης εξόφλησης από οποιοδήποτε αντάλλαγμα.
2)

Σε

συμβάσεις

χορήγησης

πιστωτικών

καρτών:

α) όρος που προβλέπει στις περιπτώσεις ανάληψης μετρητών την
καταβολή προμήθειας στο Πιστωτικό Ίδρυμα,
β) όρος που προβλέπει ότι ο συμβατικός τόκος με τον οποίο θα
χρεώνεται ο λογαριασμός του κατόχου πιστωτικής κάρτας στις
περιπτώσεις τμηματικών εξοφλήσεων (καταβολών σε δόσεις) μπορεί να
μεταβάλλεται από το Πιστωτικό ίδρυμα, χωρίς να καθορίζονται κριτήρια
ειδικά εκ των προτέρων, ορισμένα και εύλογα για τον καταναλωτή,
γ) όρος που προβλέπει την αποκλειστική αρμοδιότητα δικαστηρίων
συγκεκριμένης πόλης για την επίλυση διαφορών που θα προκύπτουν
από την σύμβαση μεταξύ Πιστωτικού Ιδρύματος και καταναλωτή,
δ) όρος που προβλέπει ότι αν, εντός συγκεκριμένης ταχθείσας από το
Πιστωτικό Ίδρυμα προθεσμίας από την λήψη του Μηνιαίου Λογαριασμού
(ή και άλλης ειδοποίησης οποτεδήποτε, για την πληρωμή οφειλής
σχετικής με την κάρτα) ο κάτοχος ή ο συνοφειλέτης δεν αμφισβητήσει το
σύνολο του ποσού και δεν προτείνει τις βάσιμες αντιρρήσεις του,
λογίζεται ότι αποδέχθηκε όλες τις εγγραφές που έγιναν καθώς και το
χρεωστικό του υπόλοιπο και δεν έχει πλέον το δικαίωμα να το
αμφισβητήσει,
ε) όρος που προβλέπει ότι το Πιστωτικό Ίδρυμα δύναται να καταγγείλει
οποτεδήποτε, χωρίς προειδοποίηση ή αιτιολόγηση τη σύμβαση
πίστωσης με τον κάτοχο (ή και να απαγορεύσει οποιαδήποτε χρήση της
κάρτας) καθώς και να τροποποιεί μονομερώς οποιοδήποτε όρο της
σύμβασης,

στ) όρος που προβλέπει την επιβάρυνση του καταναλωτή με ποσό
προμήθειας ή εξόδων για την χορήγηση από το Πιστωτικό Ίδρυμα
βεβαίωσης οφειλών,
ζ) όρος που προβλέπει την αναπροσαρμογή του ύψους της ετήσιας
συνδρομής πιστωτικής κάρτας, χωρίς προηγούμενη ενημέρωση του
κατόχου της.
3) Σε συμβάσεις λογαριασμού καταθέσεως:
α) όρος που προβλέπει ότι το Πιστωτικό Ίδρυμα επιβάλλει κατά την κρίση
του οποτεδήποτε έξοδα κίνησης σε κάθε λογαριασμό κατάθεσης για την
περίπτωση που δεν παρουσιάζει υπόλοιπο ανώτερο από το κατώτατο
όριο που θα καθορίζει κάθε φορά το ίδιο για το αντίστοιχο είδος
λογαριασμού. Η απαγόρευση
χρήσης
των
παραπάνω
όρων
περιλαμβάνει
και
τροποποιημένες
διατυπώσεις
ή
συναφείς
χαρακτηρισμούς που δεν αναιρούν ωστόσο το στίγμα της
καταχρηστικότητας.
Η απόφαση αυτή να δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως>

17/05/2009 - Άρθρο στην εφημερίδα "ΤΟ ΠΑΡΟΝ"

Κοροϊδεύουν οι τράπεζες το υπουργείο Ανάπτυξης!
• Εννέα πιστωτικά ιδρύματα όχι μόνον αρνούνται να καταργήσουν τις
παράνομες προμήθειες για αναλήψεις μέσω καρτών, αλλά
δημοσιεύουν τις χρεώσεις στην ιστοσελίδα της Τράπεζας
της Ελλάδος, με υποσημείωση της τελευταίας
ότι έχουν απαγορευθεί!
• Ανεφάρμοστες από τον υπουργό και οι δικαστικές αποφάσεις
για τις παρανομίες με τα υψηλά επιτόκια
__________________________

Στα παλαιότερα των… χειροποίητων υποδημάτων τους γράφουν οι
τραπεζίτες την απόφαση του υπουργού Ανάπτυξης για την απαγόρευση
χρεώσεων που έχουν αμετάκλητα κριθεί από τα δικαστήρια ως παράνομες
και η παραβατική τους συμπεριφορά έχει φθάσει πλέον να καταγράφεται
ακόμη και από την Τράπεζα της Ελλάδος στην ιστοσελίδα της, χωρίς ουδείς
να…
συγκινείται!
Την ίδια στιγμή, το υπουργείο Ανάπτυξης αποφεύγει επιμελώς να επιβάλει με
σχετική απόφαση, όπως έχει κάθε δικαίωμα εκ του νόμου, στις τράπεζες τον
σεβασμό των κρίσιμων δικαστικών αποφάσεων, με τις οποίες έχουν βγει…
οφσάιντ τα αστρονομικά επιτόκια των πιστωτικών καρτών, αλλά και ένα
τέχνασμα των τραπεζών, με το οποίο «φουσκώνουν» οι τόκοι των δανείων,
χωρίς
να
το
αντιλαμβάνονται
οι
δανειολήπτες.
Οι τράπεζες φαίνεται πλέον ότι με κάθε επισημότητα λειτουργούν στην
Ελλάδα πέρα και πάνω από τον νόμο, εφαρμόζοντας ανενόχλητες από τις
Αρχές τις πρακτικές που ακολουθούν για την «αφαίμαξη» των πελατών τους:
Με υπουργική απόφαση που εξέδωσε ο Χρ. Φώλιας το περασμένο καλοκαίρι
απαγορεύθηκαν 15 καταχρηστικοί όροι, για τους οποίους έχουν εκδοθεί
αμετάκλητες αποφάσεις. Οι τράπεζες προσέβαλαν την απόφαση στο
Συμβούλιο της Επικρατείας, αλλά πρόσφατα η προσφυγή τους απορρίφθηκε.
Ένας από τους απαγορευμένους όρους, που περιλαμβάνονται στην
απόφαση, αφορά τη χρέωση εξόδων ανάληψης μετρητών από πιστωτικές
κάρτες. Ήδη οι περισσότερες τράπεζες έχουν καταργήσει αυτή τη χρέωση,
εναρμονιζόμενες με την υπουργική απόφαση.
Όμως, εννέα συνολικά τράπεζες (Aspis, Cetelem, Citibank, Millenium,
Αγροτική, Γενική, Εμπορική, Diners, Πανελλήνια) εξακολουθούν να
επιβάλλουν χρεώσεις για ανάληψη μετρητών από κάρτες, το ύψος των
οποίων κυμαίνεται μεταξύ 2 και, σε μια περίπτωση, 25 (!) ευρώ. Αυτό φαίνεται
στον σχετικό πίνακα που δημοσιεύει στην ιστοσελίδα της η Τράπεζα της
Ελλάδος, στον οποίο εμφανίζονται μεταξύ άλλων τα επιτόκια και οι λοιπές
χρεώσεις των πιστωτικών καρτών.
Το στοιχείο, όμως, που εκπλήσσει και αποδεικνύει ότι η ελληνική τραπεζική
αγορά εξακολουθεί να λειτουργεί σε συνθήκες… τραπεζικής μπανανίας, είναι
ότι η ίδια η ΤτΕ, στον σχετικό πίνακα, σημειώνει με αστερίσκο ότι «έχει
απαγορευθεί με την υπουργ. απόφ. Ζ1-798/2008, η καταβολή προμήθειας
στην περίπτωση αυτή», δηλαδή στις αναλήψεις μετρητών μέσω καρτών.
Ουσιαστικά, δηλαδή, η ΤτΕ επισημαίνει την παρανομία ουκ ολίγων
τραπεζικών διοικήσεων και στις στήλες του πίνακα που ακολουθεί αρκείται να
καταγράφει ποιες είναι οι παράνομες χρεώσεις κάθε τράπεζας!

Στελέχη της ΤτΕ εξηγούν ότι η κεντρική τράπεζα έχει μεν εποπτικές
αρμοδιότητες, όχι όμως σε θέματα που αφορούν την προστασία του
καταναλωτή, για τα οποία είναι αρμόδιο να επιληφθεί το υπουργείο
Ανάπτυξης και οι δικές του εποπτικές υπηρεσίες. Το ερώτημα που τίθεται,
βεβαίως, είναι γιατί οι «ακοίμητοι» επόπτες του υπουργείου Ανάπτυξης δεν
έχουν αντιληφθεί τη συνεχιζόμενη παρανομία για να επιβάλουν τις
προβλεπόμενες κυρώσεις; Μήπως «σερφάρουν» σε άλλες ιστοσελίδες, πλην
αυτής που διατηρεί η ΤτΕ; Κάθε απάντηση δεκτή…

Σιγή ιχθύος για τα επιτόκια
Την ίδια ώρα, εντύπωση προκαλεί η συνεχιζόμενη αδράνεια του υπουργείου
Ανάπτυξης σε ό,τι αφορά τις πλέον κρίσιμες δικαστικές αποφάσεις, που
αφορούν τεράστια ποσά παράνομων «αφαιμάξεων» των πελατών των
τραπεζών. Όπως σημειώνει σε επιστολή του προς τον υπουργό Ανάπτυξης
Κ. Χατζηδάκη, ο πρόεδρος του Εθνικού Ινστιτούτου Χρηματοπιστωτικών
Ερευνών Τάκης Χριστοδουλόπουλος, υπάρχουν πάνω από χίλιες δικαστικές
αποφάσεις για θέματα τραπεζικών παρανομιών, πολλές από τις οποίες
αφορούν και τα επιτόκια και ορισμένες έχουν ήδη καταστεί αμετάκλητες.
Ο Χρ. Φώλιας, προκάτοχος του κ. Χατζηδάκη, είχε αναφέρει ότι για τα θέματα
των υψηλών επιτοκίων και των σχετικών δικαστικών αποφάσεων που έχουν
εκδοθεί, το υπουργείο δεν προχώρησε σε έκδοση σχετικής απόφασης, αλλά
προτίμησε να απευθύνει συστάσεις στις τράπεζες για μείωση των
επιβαρύνσεων. Παρά ταύτα, η ΤτΕ καταγράφει στην ιστοσελίδα της ότι τα
πραγματικά ετήσια ποσοστά επιβάρυνσης των καταναλωτών από κάρτες
φθάνουν κοντά στο 20% και στην περίπτωση μιας τράπεζας σχεδόν στο
21%, την ώρα που το βασικό επιτόκιο του ευρώ έχει μειωθεί στο 1%!
Ο κ. Χριστοδουλόπουλος επισυνάπτει στην επιστολή του τις 22 αποφάσεις,
πολλές των οποίων έχουν καταστεί αμετάκλητες ενώ ορισμένες έχουν εκδοθεί
από τον Άρειο Πάγο, με τις οποίες έχει κριθεί ότι είναι παράνομη η επιβολή
επιτοκίων που είναι υψηλότερα από τα δικαιοπρακτικά, αλλά και ότι είναι
παράνομος ο υπολογισμός των τόκων με βάση έτος 360 ημερών (αντί των
365), τέχνασμα που χρησιμοποιείται από τις τράπεζες για να «φουσκώνουν»
οι χρεώσεις.
Διαμεσολαβητές/Συνδεδεμένοι Αντιπρόσωποι
Ενημέρωση των συναλλασσομένων, όσον αφορά τους συνεργαζόμενους με τα πιστωτικά
ιδρύματα και τις εταιρείες παροχής πιστώσεων διαμεσολαβητές και συνδεδεμένους
αντιπροσώπους (κείμενο από τιν ιστοσελίδα της Τράπεζας της Ελλάδος -

www.bankofgreece.gr).

Η Τράπεζα της Ελλάδος, στο πλαίσιο της
ενημέρωσης των συναλλασσομένων με τα πιστωτικά
ιδρύματα και τις εταιρίες παροχής πιστώσεων και της
υποχρέωσης για τήρηση μητρώου διαμεσολαβητών
είτε στην προώθηση τραπεζικών προϊόντων και
υπηρεσιών είτε στην ειδοποίηση είσπραξης οφειλών
(κατά
το
Παράρτημα
1
της
ΠΔ/ΤΕ

2577/2006)

συνδεδεμένων
αντιπροσώπων στην παροχή συγκεκριμένων
υπηρεσιών σχετικά με επενδυτικά προϊόντα (κατά το

ΠΔ/ΤΕ
2600/2007), αναρτά στον ιστοχώρο της ενιαίο μητρώο (οδηγίες χρήσης
αρχείου) και μητρώο εταιρειών για την ειδοποίηση
οφειλετών προς εξόφληση υποχρεώσεών τους (οδηγίες
χρήσης αρχείου)με τις επωνυμίες των εν λόγω προσώπων.
άρθρο 29 του ν.3606/2007 και της

Οι συναλλασσόμενοι μπορούν να πληροφορούνται το πιστωτικό
ίδρυμα ή την εταιρία παροχής πιστώσεων με τα οποία ο
διαμεσολαβητής ή ο συνδεδεμένος αντιπρόσωπος έχει συνάψει
σύμβαση συνεργασίας, τα στοιχεία επικοινωνίας του (τηλέφωνο και
ταχυδρομική διεύθυνση), καθώς και τις παρεχόμενες εκ μέρους του
υπηρεσίες. Στη συνέχεια, μέσω συνδέσμου, οδηγούνται στα αρχεία

«Πίνακας Πιστωτικών Ιδρυμάτων σε λειτουργία» και
«Πίνακας Εταιρείες Παροχής Πιστώσεων» του ιστοχώρου της
Τράπεζας της Ελλάδος, προκειμένου να ενημερώνονται για τα διαθέσιμα
στοιχεία επικοινωνίας κάθε πιστωτικού ιδρύματος ή εταιρίας παροχής
πιστώσεων (διεύθυνση, τηλέφωνα, ηλεκτρονική διεύθυνση, fax).
Εφιστάται η προσοχή του κοινού, ότι στην περίπτωση που η επωνυμία των
διαμεσολαβητών ή των συνδεδεμένων αντιπροσώπων δεν εμφανίζεται στους
πιο πάνω πίνακες και ως εκ τούτου δεν προκύπτει συνεργασία τους με
πιστωτικό ίδρυμα ή εταιρία παροχής πιστώσεων, όπως επίσης στην
περίπτωση που ως μέσον επικοινωνίας με το κοινό εμφανίζεται στις σχετικές
διαφημίσεις μόνον ο αριθμός κινητού τηλεφώνου, να μην προβαίνει στη
διενέργεια συναλλαγών με τα εν λόγω πρόσωπα αλλά να ενημερώνει τη
Διεύθυνση Εποπτείας Πιστωτικού Συστήματος της Τράπεζας της Ελλάδος
(τηλ. 210 3205068 και 210 3205152 ). Οι πληροφορίες αυτές αποσκοπούν
στην παροχή πληροφόρησης και σε καμία περίπτωση δεν αποτελούν
παροχή συμβουλής ή οποιασδήποτε άλλης μορφής πρόταση στους
συναλλασσομένους
Αναλυτική ενημέρωση των συναλλασσομένων, όσον αφορά τους
συνεργαζόμενους με τα πιστωτικά ιδρύματα και τις εταιρείες παροχής
πιστώσεων διαμεσολαβητές και συνδεδεμένους αντιπροσώπους.

Ι. Διαμεσολαβητές στην παροχή τραπεζικών προϊόντων και υπηρεσιών
1. Η Τράπεζα της Ελλάδος, στο πλαίσιο της ασκούμενης απ' αυτήν
εποπτείας, (άρθρα 2 και 55Α του Καταστατικού της και άρθρο 25 του νόμου
3601/2007), η οποία αποβλέπει, μεταξύ άλλων, στην ενίσχυση της
διαφάνειας των όρων και των διαδικασιών των συναλλαγών μεταξύ των
συναλλασσομένων και των υποκείμενων στην εποπτεία προσώπων, έχει
θεσπίσει (ΠΔ/ΤΕ 2501/2002, όπως ισχύει), κανόνες για τη σαφή και επαρκή
πληροφόρηση των συναλλασσομένων ως προς τους όρους των
παρεχόμενων τραπεζικών προϊόντων και υπηρεσιών.
Την τήρηση των ως άνω υποχρεώσεων ενημέρωσης εκ μέρους των
διαμεσολαβητών και των συνδεδεμένων αντιπροσώπων οφείλουν να
διασφαλίζουν τα πιστωτικά ιδρύματα(Π.Ι.) και οι Εταιρείες Παροχής
Πιστώσεων (Ε.Π.Π.), μέσω των σχετικών όρων των συμβάσεων συνεργασίας
με τους τελευταίους, καθώς και με την ανάπτυξη των κατάλληλων
συστημάτων εσωτερικού ελέγχου.
2. Επισημαίνεται ότι, σύμφωνα με την υφιστάμενη νομοθεσία (άρθρο 4 του Ν.
3601/2007) απαγορεύεται σε πρόσωπα ή σε επιχειρήσεις που δεν αποτελούν
πιστωτικά ιδρύματα η κατ' επάγγελμα αποδοχή καταθέσεων από το κοινό.
Επίσης, απαγορεύεται η κατ' επάγγελμα χορήγηση δανείων ή πιστώσεων
προς το κοινό, εφόσον δεν έχει παρασχεθεί ειδική προς τούτο άδεια της
Τράπεζας της Ελλάδος. Η άδεια αυτή χορηγείται μόνο σε πιστωτικά ιδρύματα
και σε εταιρείες παροχής πιστώσεων. Στο πλαίσιο αυτό, οι διαμεσολαβητές,
πέραν της ως άνω ενημέρωσης, δεν έχουν δικαίωμα: να συμβάλλονται ή να
αναλαμβάνουν
οποιαδήποτε
υποχρέωση,
να
υπογράφουν
οποιοδήποτε έγγραφο και να εισπράττουν ή να αποδέχονται μέσα
πληρωμής για λογαριασμό του πιστωτικού ιδρύματος ή της εταιρείας
παροχής πιστώσεων. Τονίζεται επίσης ότι η κατάρτιση των σχετικών
συμβάσεων καθώς και η πραγματοποίηση των αντίστοιχων συναλλαγών
(εκταμίευση του προϊόντος του δανείου, παρακολούθηση λογαριασμού κ.λ.π.)
θα γίνονται πάντα εντός του καταστήματος του πιστωτικού ιδρύματος ή της
εταιρείας παροχής πιστώσεων από εξουσιοδοτημένους προς τούτο
υπαλλήλους τους.
Η πληροφόρηση που εμφανίζεται στον παρόντα δικτυακό τόπο αφορά και τα
πρόσωπα που διαμεσολαβούν για την ειδοποίηση οφειλετών προς
εξόφληση οφειλών στα πιστωτικά ιδρύματα και τις εταιρείες παροχής
πιστώσεων. Τα διαμεσολαβούντα αυτά πρόσωπα δεν επιτρέπεται να
εισπράττουν χρήματα για λογαριασμό των Π.Ι. ή των Ε.Π.Π., εκτός αν έχουν
λάβει ειδική άδεια από την Τράπεζα της Ελλάδος. Στην περίπτωση αυτή
οφείλουν να ενημερώνουν σχετικώς τον συναλλασσόμενο, να λειτουργούν με
μεθόδους που δεν διαταράσσουν τις σχέσεις εμπιστοσύνης μεταξύ
πιστωτικών φορέων και συναλλασσομένων, να ενεργούν στο πλαίσιο της
νομιμότητας και των αρχών της καλής πίστης και των συναλλακτικών ηθών,

εφαρμόζοντας ειδικότερα τις διατάξεις για την προστασία από παράνομη
επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, την τήρηση του
τραπεζικού απορρήτου και του καθήκοντος επαγγελματικής εχεμύθειας και να
τηρούν εν γένει την προσήκουσα στις τραπεζικές συναλλαγές δεοντολογία
(π.χ. επαρκή και αληθή ενημέρωση, ευπρεπή συμπεριφορά, αποφυγή
επανειλημμένων τηλεφωνικών κλήσεων με ενοχλητικό και φορτικό τρόπο και
σε ακατάλληλες ώρες, μη χρησιμοποίηση λανθασμένων ή παραπλανητικών
στοιχείων για την οφειλή, την ταυτότητα του διαμεσολαβούντος κλπ).
Την τήρηση των ως άνω υποχρεώσεων εκ μέρους των συνεργαζομένων με
τα Π.Ι. και τις Ε.Π.Π. προσώπων οφείλουν να διασφαλίζουν, με σχετικούς
συμβατικούς όρους, τα Π.Ι. και οι Ε.Π.Π. και να εποπτεύουν με συνέπεια την
εφαρμογή τους, με την ανάπτυξη κατάλληλων συστημάτων και διαδικασιών
ελέγχου, σύμφωνα με την Π.Δ./Τ.Ε. 2577/2006, όπως ισχύει.
3. Σημειώνεται επίσης ότι:
α. η αξιολόγηση της φερεγγυότητας και της πιστοληπτικής ικανότητας των
υποψηφίων δανειοληπτών πραγματοποιείται αποκλειστικά από τα πιστωτικά
ιδρύματα και τις εταιρείες παροχής πιστώσεων, με την εφαρμογή των
κριτηρίων διαχείρισης κινδύνων που οφείλουν να διαθέτουν. Η τήρηση αυτών
των υποχρεώσεων ελέγχεται από την Τράπεζα της Ελλάδος.
β. Τα πιστωτικά ιδρύματα και οι εταιρείες παροχής πιστώσεων έχουν νόμιμη
πρόσβαση στα αρχεία δεδομένων οικονομικής συμπεριφοράς και
συγκέντρωσης κινδύνων της ΤΕΙΡΕΣΙΑΣ Α.Ε., από τα οποία πρέπει να
αντλούν τη σχετική πληροφόρηση.
ΙI. Συνδεδεμένοι αντιπρόσωποι του άρθρου 29 του ν. 3606/2007
1. Σύμφωνα με το άρθρο 29 του ν. 3606/2007, τα πιστωτικά ιδρύματα
μπορούν να ορίζουν φυσικά ή νομικά πρόσωπα ως συνδεδεμένους
αντιπροσώπους, εφόσον τα πρόσωπα αυτά είναι εγγεγραμμένα σε μητρώο
που τηρείται από την Τράπεζα της Ελλάδος. Οι όροι και οι προϋποθέσεις για
την εγγραφή στο μητρώο αυτό των προσώπων που παρέχουν υπηρεσίες για
λογαριασμό των πιστωτικών ιδρυμάτων ως διαμεσολαβητές ή ως
συνδεδεμένοι αντιπρόσωποι καθορίζονται με την Π.Δ./Τ.Ε. 2600/2007.
Ειδικότερα για τις παρεχόμενες επενδυτικές υπηρεσίες όπως αναφέρονται
πιο κάτω υπό στοιχεία 2β και 2δ, οι συνδεδεμένοι αντιπρόσωποι οφείλουν να
διαθέτουν το σχετικό πιστοποιητικό επαγγελματικής επάρκειας του άρθρου 14
του νόμου 3606/2007.
2. Οι συνδεδεμένοι αντιπρόσωποι δύνανται, σύμφωνα με τον ανωτέρω νόμο,
να:

α. διαφημίζουν τις επενδυτικές και παρεχόμενες υπηρεσίες που μπορεί να
παρέχει το πιστωτικό ίδρυμα σε πελάτες ή δυνητικούς πελάτες,
β. λαμβάνουν και διαβιβάζουν εντολές πελατών σχετικά με επενδυτικές
υπηρεσίες ή χρηματοπιστωτικά μέσα,
γ. μεσολαβούν για την τοποθέτηση χρηματοπιστωτικών μέσων και
δ. παρέχουν συμβουλές σε πελάτες σχετικά με τα εν λόγω χρηματοπιστωτικά
μέσα και υπηρεσίες που παρέχει το πιστωτικό ίδρυμα.
3. Επισημαίνεται ότι σύμφωνα με τις ως άνω διατάξεις, οι συνδεδεμένοι
αντιπρόσωποι δεν επιτρέπεται να κατέχουν χρήματα ή χρηματοπιστωτικά
μέσα, κατά την έννοια του άρθρου 5 του ν. 3606/2007, για λογαριασμό του
πιστωτικού ιδρύματος.
ΙII. Μητρώο διαμεσολαβητών και συνδεδεμένων αντιπροσώπων.
Στους ανεξάρτητους διαμεσολαβητές δεν συμπεριλαμβάνονται επιχειρήσεις
εμπορικές ή παροχής υπηρεσιών που διαμεσολαβούν στην προώθηση
τραπεζικών προϊόντων με σκοπό τη χρηματοδότηση της πώλησης των δικών
τους αγαθών και υπηρεσιών, εφόσον η παροχή των υπηρεσιών
διαμεσολάβησης από τις εν λόγω επιχειρήσεις γίνεται στο πλαίσιο της κύριας
δραστηριότητάς τους ως πωλητών αγαθών ή παρόχων υπηρεσιών, διότι σε
αυτήν την περίπτωση εκπληρώνονται οι αναγκαίες απαιτήσεις δημοσιότητας.
1. Επισημαίνεται, επίσης, ότι διαφημιστικές καταχωρίσεις στον Τύπο
που υπόσχονται, μεταξύ άλλων, την αντιμετώπιση ή τακτοποίηση
«δυσμενών» στοιχείων που τηρούνται στην ΤΕΙΡΕΣΙΑΣ Α.Ε. ή την
τελική έγκριση του αιτούμενου δανείου ή της πίστωσης και μάλιστα
κατά παρέκκλιση των εν γένει εφαρμοζόμενων διαδικασιών από τα
πιστωτικά ιδρύματα, δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα και
συνεπώς είναι ψευδείς και παραπλανητικές.
Τονίζεται, σχετικά, ότι η ΤΕΙΡΕΣΙΑΣ Α.Ε. παρέχει στο σύνολο των πολιτών τη
δυνατότητα άσκησης των νόμιμων δικαιωμάτων τους, συμπεριλαμβανομένης
της πληροφόρησης για υπάρχουσες εγγραφές, καθώς και της συμπλήρωσης
ή διαγραφής δεδομένων σε σχέση με τα τυχόν τηρούμενα σε αυτήν στοιχεία
τους, με αδιάβλητες και διαφανείς διαδικασίες, που έχουν πιστοποιηθεί (ISO
9001:2000), χωρίς καμία απολύτως χρέωση.
Ως εκ τούτου, για την έγκυρη ενημέρωση των συναλλασσομένων και την
αποτελεσματική άσκηση των δικαιωμάτων τους, συνιστάται να επικοινωνούν
με την ΤΕΙΡΕΣΙΑΣ Α.Ε. στο τηλέφωνο 210. 3676700 ή να επισκέπτονται την
ιστοσελίδα της εταιρίας www.tiresias.gr ή τα γραφεία εξυπηρέτησης πολιτών
που διαθέτει.
Οι πληροφορίες που παρουσιάζονται στην παρούσα δικτυακή διεύθυνση
προέρχονται από τρίτες πηγές (πιστωτικά ιδρύματα και εταιρείες παροχής

πιστώσεων) και μεταφέρονται όπως μας διαβιβάστηκαν, χωρίς ευθύνη της
Τράπεζας της Ελλάδος.
Οι πληροφορίες αυτές αποσκοπούν στην παροχή πληροφόρησης και σε
καμία περίπτωση δεν αποτελούν παροχή συμβουλής την ανάπτυξη
κατάλληλων συστημάτων και διαδικασιών ελέγχου, σύμφωνα με την Π.Δ./Τ.Ε.
2577/2006, όπως ισχύει.
3. Σημειώνεται επίσης ότι:
α. η αξιολόγηση της φερεγγυότητας και της πιστοληπτικής ικανότητας των
υποψηφίων δανειοληπτών πραγματοποιείται αποκλειστικά από τα πιστωτικά
ιδρύματα και τις εταιρείες παροχής πιστώσεων, με την εφαρμογή των
κριτηρίων διαχείρισης κινδύνων που οφείλουν να διαθέτουν. Η τήρηση αυτών
των υποχρεώσεων ελέγχεται από την Τράπεζα της Ελλάδος.
β. Τα πιστωτικά ιδρύματα και οι εταιρείες παροχής πιστώσεων έχουν νόμιμη
πρόσβαση στα αρχεία δεδομένων οικονομικής συμπεριφοράς και
συγκέντρωσης κινδύνων της ΤΕΙΡΕΣΙΑΣ Α.Ε., από τα οποία πρέπει να
αντλούν
τη
σχετική
πληροφόρηση.
Εμείς θα προσθέσουμε ότι όλα αυτά περί "διαμεσολαβητών και
συνδεδεμένων αντιπροσώπων" των αμαρτωλών τραπεζών δεν τα βρίσκουμε
καθόλου αναγκαία και χρήσιμα για τον καταναλωτή. Αντίθετα, πρόκειται
καθαρά για μια ακόμα ελεεινή έκφραση της διαχρονικής αθλιότητας του
τραπεζικού συστήματος στην Ελλάδα. Εμείς απορρίπτουμε απερίφραστα
και τους διαμεσολαβητές & αντιπρόσωπους -συνδεδεμένους ή
ασύδοτους- και απορρίπτουμε την εμπορευματοποίηση της κοινωνικής
ζωής και την πολυμορφική αθλιότητα που τόσο γενναιόδωρα μας
προσφέρουν οι τράπεζες με την ανοχή της Τράπεζας της Ελλάδος και
της Πολιτείας.
ΕΧΑΣΑΝ

ΤΗΝ

ΟΙ
ΞΥΠΝΙΟΙ
ΣΤΟΝ ....ΥΠΝΟ

...ΥΠΟΔΙΑΣΤΟΛΗ

ΠΙΑΣΤΗΚΑΝ

Πειραιάς.... Ακτή Μιαούλη.... μεγάλη
κίνηση, πολλές ξένες ναυτιλιακές
τράπεζες, χρήμα που πάει και έρχεται....
Γνωστή
Αμερικανική
τράπεζα
(αυτοί
ισχυρίζονται ότι δεν κοιμούνται ποτέ...τόσο
ξύπνιοι είναι ) έλαβε από άλλη τράπεζα στην
Κύπρο ένα έμβασμα προς πίστωση του
καταθετικού λογαριασμού ενός μικρού

ναυτιλιακού γραφείο. Το ποσό ήταν 11,700 Κυπριακές Λίρες. Δηλαδή
ΕΝΤΕΚΑ ΛΙΡΕΣ και 700 ΜΙΛΣ. Δηλαδή, τότε, περίπου Δρχ 6.600.
Η πανέξυπνη (και πάντα ξύπνια) αυτή τράπεζα, πίστωσε τον λογαριασμό του
δικαιούχου με 11.700 Κυπριακές Λίρες, δηλαδή με Δρχ 6,5 εκατομμύρια (αντί
Δρχ 6.600). Ο δικαιούχος που αποδείχθηκε πιό ξύπνιος και από την ξύπνια
τράπεζα, έκανε ανάληψη πριν η τράπεζα ...ξυπνήσει και καταλάβει το λάθος
της.
Οταν έγινε αυτό, τον φώναξαν και του έδειξαν τα χαρτιά και το λάθος τους.
Αυτός ισχυρίστηκε ότι περιμένει από την Κύπρο μεγάλα ποσά και νόμισε ότι
το ποσό των Κυπριακών Λιρών 11.700 ήταν έναντι της οφειλής των
Κυπρίων.
Η τράπεζα τελικά δέχθηκε να του κάνει το ποσό άτοκο δάνειο πληρωτέο σε
12 μήνες. Ας πρόσεχαν.... Ο τυχερός είχε τα ποσό για ένα χρόνο, άτοκο.
Το δίδαγμα είναι ότι, όπως παντού, και στις τράπεζες γίνονται συνέχεια λάθη
(συνήθως σε βάρος των πελατών). Γι' αυτό, πρέπει να είναι κανείς πολύ
καχύποπτος, εξαιρετικά προσεχτικός και να απορρίψει για πάντα το
τραπεζικό δόγμα ότι οι τράπεζες δεν κάνουν ποτέ λάθη.
Σαν ελάχιστο δείγμα αναγνώρισης της εξυπνάδας τους, τους αφιερώνουμε
ένα όμορφο και ποιοτικό (quality) λούδι (flower), αυτό που βλέπετε
παραπάνω. Στα Αγγλικά είναι γνωστό σαν cauliflower..... Όπως διεξοδικά
αναφέρεται στις ιστοσελίδες του ΕΙΧΕ, οι τράπεζες στην Ελλάδα και κατά
τρόπο ομοιόμορφο, όπως αυτός εναρμονίζεται από το Καρτέλ τους που
λειτουργεί επιτυχώς (και ατυχώς για τον Ελληνικό Λαό) από το 1928,
χρεώνουν στους δανειολήπτες τόκους και
λοιπά
ωφελήματα
ΠΕΡΑΝ
ΤΩΝ
ΝΟΜΙΜΩΝ. Αποτέλεσμα αυτών των
διαχρονικών παρανόμων μεθοδεύσεων
είναι οι χρεώσεις αυτές να είναι σήμερα
της τάξεως των Ευρώ 2 δισεκατομμυρίων
ΚΑΘΕ ΧΡΟΝΟ, ή περίπου Ευρώ 5,5
εκατομμύρια
ΚΑΘΕ
ΗΜΕΡΑ.
Τα έσοδα τους αυτά από τις παράνομες
χρεώσεις, οι τράπεζες τα εμφανίζουν σαν
νόμιμα έσοδα στις οικονομικές των καταστάσεις και στα ετήσια αποτελέσματα
χρήσης. Οι ισολογισμοί τους, δηλαδή, και τα ετήσια αποτελέσματα χρήσης
περιέχουν
και
ΠΡΟΪΟΝΤΑ
ΕΓΚΛΗΜΑΤΩΝ.
Τα Διοικητικά Συμβούλια των τραπεζών εγκρίνουν κάθε χρόνο τον
ισολογισμό και τις καταστάσεις των αποτελεσμά- των χρήσης που περιλαμβά-

νουν μεγάλα ποσά που είναι έσοδα από παράνομες και κακουργηματικές
πράξεις όπως η τοκογλυφία με τα παράνομα επιτόκια στις πιστωτικές κάρτες
(17-18% αντί των νομίμων 6,75% σήμερα – Μάϊος 2009) και στα άλλα
προϊόντα της καταναλωτικής πίστης καθώς και σε βάρος των επιχειρήσεων,
εμφανίζοντας εν γνώσει του τους πλασματικούς και αναληθείς ισολογισμούς
ως αληθείς και πραγματικούς, εξαπατώντας έτσι το σύνολο των μετόχων της
τράπεζας και γενικότερα τους επενδυτές, Ελληνες και ξένους. Τα προϊόντα
εγκλημάτων αυτά νομιμοποιούνται (ή ξεπλένονται) στη συνέχεια με τις
διανομές
μερισμάτων
προς
τους
μετόχους.
Η Τράπεζα της Ελλάδος που έχει την ευθύνη της νόμιμης λειτουργίας των
τραπεζών στην Ελλάδα, παραβλέπει επιμελώς τις παράνομες συμπεριφορές
των τραπεζών αποφεύγοντας να τις ελέγξει για τις προφανείς βάναυσες
παραβιάσεις του βασικού όρου των αδειών λειτουργίας που τους χορήγησε,
δηλαδή να λειτουργούν σύννομα ενώ αυτές λειτουργούν κατά σαρωτική
παράβαση και του Ποινικού Κώδικα. Επίσης ευθύνεται για την μη εφαρμογή
της κείμενης νομοθεσίας για την νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες
δραστηριότητες. Ευθύνες για τα θέματα αυτά έχουν και οι ορκωτοί ελεγκτές
καθώς και οι δικηγόροι-νομικοί σύμβουλοι των τραπεζών Το σύνολο τέτοιων
παρανόμων εσόδων των τελευταίων 15 ετών από τις τράπεζες εκτιμάται σε
Ευρώ 35 δισεκατομμύρια. Σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία, τα
παράνομα αυτά έσοδα των τραπεζών είναι ΑΜΕΣΑ ΚΑΤΑΣΧΕΤΕΑ.
Χωρίς τα παράνομα αυτά έσοδα, τα οικονομικά στοιχεία των τραπεζών στην
Ελλάδα θα ήταν ισχνότερα και δεν θα ήταν τόσο ελκυστικά στους θεσμικούς
επενδυτές εσωτερικού και εξωτερικού.
Σημειωτέον ότι η μετοχή της Εθνικής
Τράπεζας διαπραγματεύεται και στο
Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης. Εάν
τώρα εφαρμοσθεί ο νόμος και
κατασχεθούν όλα αυτά τα ποσά, οι
τράπεζες
θα
καταρρεύσουν,
αναδεικνύον- τας τη γύμνια τους
προκαλώντας την απόγνωση αλλά και
την οργή των επενδυτών για την
τεράστια αυτή απάτη των διοικήσεων με
την συνέργεια/ανοχή των ορκωτών
ελεγκτών, της εποπτικής Αρχής που είναι η Τράπεζα της Ελλάδος καθώς και
το Ελληνικό Δημόσιο που, εκτός των άλλων, ανέχεται ΣΥΝΕΙΔΗΤΑ και την
λεηλασία του Ελληνικού Λαού αλλά και την βάναυση καταπάτηση του
Συνταγματικά κατοχυρωμένου δικαιώματος κάθε πολίτη στην αξιοπρέπεια και
στην οικονομική ελευθερία. Ηδη (Μάϊος 2009) το ΕΙΧΕ έχει καταθέσει την
πρώτη βαρύτατη μήνυση κατά της ALPHA ΤΡΑΠΕΖΑΣ για δύο πιστωτικές
κάρτες με πλήθος κακουργηματικών κατηγοριών που βρίσκεται στο στάδιο
της προκαταρκτικής εξέτασης. Θα ακολουθήσει και καταιγισμός αγωγών για

διεκδίκηση από κάθε θύμα χρηματικής αποζημίωσης από τις τράπεζες για τις
αδικοπραξίες που έχουν διαπράξει

Από
το
αχόρταγο
τραπεζικό
σύστημα
ΒΑΝΑΥΣΗ
ΚΑΤΑΠΑΤΗΣΗ
ΚΑΙ
ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΑ
ΚΑΤΟΧΥΡΩΜΕΝΟΥ
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ
ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΩΝ
ΕΛΛΗΝΩΝ
!!!
ΕΛΛΑΣ, το μεγαλείο σου!!
Είναι γνωστό ότι η Ελλάδα ΔΕΝ διαθέτει Συνταγματικό Δικαστήριο για τον
έλεγχο, την προάσπιση και την εξασφάλιση της εφαρμογής των
Συνταγματικών Δικαιωμάτων για κάθε Πολίτη. Η Τουρκία έχει τέτοιο
Δικαστήριο όπως έχουν και πολλές άλλες Ασιατικές και τριτοκοσμικές Χώρες.
Εμείς οι Έλληνες το βλέπουμε μόνο στα όνειρά μας. Ηταν φυσικό, η
τραπεζική παρανομία να αγγίξει και να παραβιάσει, εκτός από πάρα πολλούς
Νόμους, και τα Συνταγματικά
Δικαιώματα
των
Ελλήνων
συναλλασσο- μένων με αυτές.
Με τη χρήση των
δόλιων,
αδιαφανών
και
παρανόμων
μεθοδεύσεων, όπως αυτές έχουν
επιβεβαιωθεί και τεκμηριωθεί με
εκατοντάδες Δικαστικές αποφάσεις
που έχουν βγεί από όλες τις
βαθμίδες της Ελληνικής Δικαιοσύνης
μετά την παρέμβαση του ΕΙΧΕ που κατέδειξε στους Δικαστές μας το τί
ακριβώς κάνουν και τι χρεώνουν τους πελάτες τους οι τράπεζες, οι τελευταίες
αποκτουν ωφελήματα που είναι πολύ μεγαλυτέρα των νομίμων προς μεγάλη
προσβολή της αξιοπρέπειας των συναλλασσομένων με αυτές, με
αποτέλεσμα, οι συμπεριφορές της αυτές να συνιστούν ευθεία παραβίαση της
παραγράφου 2 του άρθρου 106 του Συντάγματος που ορίζει : «Η ιδιωτική

οικονομική πρωτοβουλία δεν επιτρέπεται να αναπτύσσεται σε
βάρος της ελευθερίας και της ανθρώπινης αξιοπρέ- πειας ή προς
βλάβη της εθνικής οικονομίας».
Εξάλλου, το άρθρο 2, παρ. 1 του Συντάγματος ορίζει ότι: "Ο
σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν
την πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας".
Το ΕΙΧΕ έχει βρεί αποτελεσματικούς τρόπους να προβληθούν οι αντιρρήσεις
και οι ενστάσεις των καταναλωτών και στη βάναυση αυτή κακοποίηση και του
συνταγματικά προστατευόμενου δικαιώματος καθενός στην αξιοπρέπεια
καθώς και στον οφειλόμενο της αξίας του ανθρώπου που αποτελεί την

πρωταρχική υποχρέωση του Κράτους. Όλοι εμείς, δεν προσφερόμαστε να
γίνουμε ούτε καρπαζοεισπράκτορες των τραπεζιτών, ούτε επαίτες των
Μαυρογιαλούρων αλλά και ούτε οι ηλήθιοι που θέλει η παγκοσμιοποίηση.
Διεκδικούμε κάθε ένα και ΟΛΑ τα νόμιμα δικαιώματά μας στο ακέραιο, μέσα
από την Ελληνική Δικαιοσύνη την οποία εμπιστευόμαστε απόλυτα, και κανένα
από αυτά δεν είναι διαπραγματεύσιμο. Το θέμα αυτό είναι ΠΟΛΥ ΣΟΒΑΡΟ
και δεν κάνουμε σε κανένα καμία έκπτωση. Αναλυτικά, οι δράσεις αυτές
παρουσιάζονται στην Ενότητα 39.
25/11/2007

-

Εφημερίδα

'ΤΟ

ΠΑΡΟΝ"

Tρία στελέχη της Εθνικής στο σκαμνί για τοκογλυφία!
Αύριο στο Τριμελές
κρίνει αν
αποτελούν
στα τραπεζικά επιτόκια

Πλημμελειοδικείο Λάρισας: Η Δικαιοσύνη
ποινικό
αδίκημα
τα
συνήθη
«καπέλα»

Για τοκογλυφία διώκονται και δικάζονται αύριο στο Τριμελές Πλημμελειοδικείο
της Λάρισας τρία στελέχη της Εθνικής Τράπεζας, σε μια δίκη με ιστορική
σημασία, καθώς για πρώτη φορά η ελληνική Δικαιοσύνη καλείται να κρίνει αν
τα… συνήθη «καπέλα» στα τραπεζικά επιτόκια συνιστούν ποινικό αδίκημα!
Η υπόθεση, που κρίνεται αύριο σε πρώτο βαθμό, με κατηγορούμενους τους
ΠΣ, ΝΚ, ΓΤ (τα πλήρη στοιχεία τους είναι στη διάθεση της εφημερίδας),
αφορά υπέρογκες χρεώσεις τόκων σε τρεχούμενο λογαριασμό μικρομεσαίας
επιχείρησης. Σε απόλυτους αριθμούς το «καπέλο», σύμφωνα με το
παραπεμπτικό του εισαγγελέα Πλημμελειοδικών Λαρίσης, φθάνει το
ασήμαντο ποσό των 680 ευρώ, όμως αυτό που έχει σημασία, όπως τονίζουν
νομικοί κύκλοι, είναι αν θα καταδικασθούν για πρώτη φορά τραπεζικά
στελέχη για το αδίκημα της τοκογλυφίας, δημιουργώντας νέα δεδομένα για τις
τράπεζες και τις πρακτικές τους.
Σύμφωνα με την αρχική πραγματογνωμοσύνη που διενήργησε για
λογαριασμό του επιχειρηματία το Ελληνικό Ινστιτούτο Χρηματοπιστωτικών
Ερευνών, με επικεφαλής τον κ. Τάκη Χριστοδουλόπουλο, η ΕΤΕ χρέωνε
υπέρογκους τόκους στον αλληλόχρεο λογαριασμό της επιχείρησης, τόσο σε
σχέση με τα συνήθη επιτόκια της αγοράς, όσο και σε σχέση με το
δικαιοπρακτικό/εξωτραπεζικό επιτόκιο, το οποίο, σύμφωνα με νομολογία του
Αρείου Πάγου, πρέπει να αποτελεί σημείο αναφοράς για όλες τις συναλλαγές
ιδιωτών, περιλαμβανομένων των τραπεζικών.
Σε αντίθεση με αυτήν τη νομολογία, οι εμπορικές τράπεζες, επικουρούμενες
και από την Τράπεζα της Ελλάδος, επιμένουν να ισχυρίζονται ότι τα επιτόκια
δανεισμού διαμορφώνονται απολύτως ελεύθερα (ασύδοτα…), ακόμη και όταν
υπερβαίνουν το εκάστοτε δικαιοπρακτικό επιτόκιο, το οποίο, εάν υπερβεί
ένας ιδιώτης, θα βρεθεί στο σκαμνί για τοκογλυφία!

Είναι, λοιπόν, ιδιαίτερα σημαντικό αν το δικαστήριο θα κρίνει τελικά ότι
υπάρχουν όρια επιτοκίων τα οποία οι τράπεζες οφείλουν να μην
υπερβαίνουν στις συναλλαγές τους με ιδιώτες και επιχειρήσεις, πέραν των
οποίων θα κινούνται στην… επικίνδυνη ζώνη της ποινικά κολάσιμης
τοκογλυφίας.
Το «Π» δημοσιεύει το κατηγορητήριο που ενδέχεται να ανοίξει νέους
δρόμους στη (δύσκολη…) σχέση όλων μας με τις τράπεζες, εάν τελικά
δημιουργηθεί νομολογία που θα επιτρέψει και σε άλλα «θύματα» της
τραπεζικής πλεονεξίας να στραφούν κατά των τραπεζικών στελεχών στα
ποινικά δικαστήρια. Σε μια τέτοια περίπτωση θεωρείται βέβαιο ότι οι
τράπεζες, για να αποφύγουν τέτοιες περιπέτειες, απλώς θα σταματήσουν να
επιβάλλουν καπέλα στις χρεώσεις τους, που για τους κοινούς θνητούς
ισοδυναμούν με τοκογλυφία.
«A. Ο πρώτος των κατηγορουμένων ΠΣ, στη Λάρισα, την 5η του μηνός
Ιουλίου του έτους 2002, ως αρμόδιος υπάλληλος νομικού προσώπου,
ανεξάρτητα από τους όρους της παραγράφου 1 του άρθρου 404 ΠΚ, κατά
την παροχή της προθεσμίας πληρωμής, κατά την παροχή ή την
προεξόφληση δανείου, συνομολόγησε για τρίτον περιουσιακά ωφελήματα
που υπερβαίνουν το κατά τον νόμο θεμιτό ποσοστό του τόκου, και
συγκεκριμένα, από την ιδιότητα αυτού ως (…) της Εθνικής Τράπεζας της
Ελλάδος ήταν υπεύθυνος για την κατάρτιση της από 5-07-2002 σύμβαση
παροχής πίστωσης με ανοικτό (αλληλόχρεο) λογαριασμό και των σε αυτή
περιληφθέντων όρων, μεταξύ της ΕΤΕ και του ΘΠ με την οποίαν χορηγήθηκε
σε αυτόν πίστωση μέχρι του ποσού των 20.000 ευρώ, την πληρωμή του
οποίου και την εκπλήρωση των όρων της σύμβασης εγγυήθηκε η σύζυγος
του ΕΠ, στην οποίαν (σύμβαση) η αμοιβή-περιθώριο ορίζεται σε ποσοστό 4%
πέραν του βασικού επιτοκίου χορηγήσεων, που υπερβαίνει το σύνηθες
ανώτατο ποσοστό περιθωρίου (3,50%) που κατά πάγια τακτική εφαρμόζουν
οι τράπεζες στην ελληνική αγορά, κατά τη σύναψη δε της σύμβασης
συμφωνήθηκε επιτόκιο 10,85% ενώ, την ίδια ημέρα, το δικαιοπρακτικό ή
εξωτραπεζικό επιτόκιο κυμαινόταν από 8% έως 9,25%, ενώ για το χρονικό
διάστημα από 5-07-2002 (ημερομηνία ανοίγματος του λογαριασμού) μέχρι τις
21-04-2004 (κλείσιμο του λογαριασμού), η απαίτηση της τράπεζας ποσού
4.252,32 ευρώ ήταν πέραν του νομίμου ποσού κατά το ποσόν των 680,95
ευρώ.
Β-Γ. Οι δεύτερος και τρίτος των κατηγορουμένων ΝΚ, ΓΤ αντιστοίχως, στον
ως άνω χρόνο και κατά το μη επακριβώς προσδιορισθέν κατά την
προανάκριση χρονικό διάστημα που ανάγεται πάντως από τις αρχές του
έτους 2004 έως και την 6-05-2004, ως αρμόδιοι υπάλληλοι νομικού
προσώπου, με πρόθεση προκάλεσαν σε άλλους την απόφαση να εκτελέσουν
την άδικη πράξη που διέπραξαν και συγκεκριμένα, ενεργώντας με πειθώ και
φορτικότητα, με πρόθεση προκάλεσαν στους κατωτέρω αναφερόμενους ΕΛ
και ΑΜ (ανεξαρτήτως του εν τέλει μη καταλογισμού ποινικής ευθύνης εις

βάρος των αμέσως ανωτέρω αναφερομένων ΑΠ 579/1997, ΠΧρ ΜΒ.385, ΑΠ
1194/1990, ΠΧρ ΜΑ 505) την απόφαση να εκτελέσουν το έγκλημα της
τοκογλυφίας διά της λήψεως τοκογλυφικών ωφελημάτων, ως και διά της
επιδιώξεως της εκπληρώσεως τοκογλυφικών ωφελημάτων που πηγάζουν
από απαίτηση της παραγ. 2 στοιχ. Α του άρθρου 404 ΠΚ όπως περιγράφεται
αναλυτικώς αμέσως παρακάτω.
Συγκεκριμένα, στον ως άνω τόπο και χρόνο, ο ΝΚ και ο ΓΤ προκάλεσαν την
απόφαση στους ΕΛ και ΑΜ (που δεν επέχουν ποινική ευθύνη σύμφωνα με το
υπ' αριθμόν (…) βούλευμα του Συμβουλίου Πλ/κων Άμφισσας), οι οποίοι
ανεξάρτητα από τους όρους της παραγράφου 1 του άρθρου 4040 ΠΚ, κατά
την παροχή δανείου πήραν για τρίτον περιουσιακά ωφελήματα που
υπερβαίνουν το κατά το νόμο θεμιτό ποσοστό του τόκου. Ειδικότερα,
προκάλεσαν, υπό τις ανωτέρω ιδιότητές τους, την απόφαση σε αυτούς να
ζητήσουν με την από 6-05-2004 αίτηση ενώπιον του Ειρηνοδικείου Ιτέας την
έκδοση διαταγής πληρωμής, ούτως ώστε, διά της εκδόσεως της υπ' αριθμόν
(…) διαταγής πληρωμής του Ειρηνοδικείου Ιτέας, να διαταχθεί η καταβολή
στην Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος του ποσού των 4.252,34 ευρώ συνεπεία
και εξ αφορμής της υπ' αριθμόν (…) σύμβασης παροχής πιστώσεως με
ανοικτό (αλληλόχρεο) λογαριασμό, ενώ για το χρονικό διάστημα από 5-072002 (ημερομηνία ανοίγματος του λογαριασμού) μέχρι της 21-04-2004
(κλείσιμο του λογαριασμού), η απαίτηση της τράπεζας ποσού 4.252,34 ευρώ,
ήταν πέραν του νομίμου ποσού κατά το ποσόν των 680,95 ευρώ και όπως
αναλυτικά περιγράφεται ανωτέρω στην κατηγορία υπό το στοιχείο (Α) αυτής.»
Σημειώνουμε ότι, και οι τρείς κατηγορούμενοι απηλλάγησαν επειδή υπέδειξαν
άλλους, ανώτερούς των, σαν την πηγή των εντολών για τις παράνομες
χρεώσεις σε βάρος του δανειολήπτη. Η δίωξη συνεχίζετ

Ειδικό Δίκτυο "ΠΑΣΙΩΝ" Συνεργατών
Δικηγόρων

Για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των τραπεζών
μέσα στα Δικαστήρια και την εξασφάλιση επιτυχούς
δικονομικής
προστασίας
των
θιγόμενων
καταναλωτών και επιχειρηματιών, δεν επαρκούν οι
νομικές γνώσεις και οι εμπειρίες των δικηγόρων της
μαχόμενης δικηγορίας. Απαιτούνται επιπροθέτως
σύνθετες ΕΙΔΙΚΕΣ ΝΟΜΙΚΕΣ καθώς και ΕΙΔΙΚΕΣ
ΤΡΑΠΕΖΙΚΕΣ
και
ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ
ΓΝΩΣΕΙΣ, τις οποίες δεν έχουν, κατά κανόνα, ούτε οι
οικονομολόγοι. Τις ειδικές αυτές γνώσεις έχει το
επιτελείο των στελεχών του ΕΙΧΕ με επι κεφαλής τον Πρόεδρο, που
διαθέτουν αθροιστικά πείρα και υπηρεσία σε ανώτερες θέσεις μέσα σε
τράπεζες μεγαλύτερη των τριών (3) αιώνων ενώ από το 1999
βρισκόμαστε με τους δικηγόρους-συνεργάτες μας μέσα
στα Δικαστήρια για την αποτελεσματική δικονομική
άμυνα των δανειοληπ-τών, τόσο επιχειρηματιών όσο
και
καταναλωτών.
Οι ειδικές αυτές γνώσεις και η πλήρης αξιοποίησή
τους απέφεραν ένα
μεγάλο
σύνολο
ΕΙΔΙΚΩΝ
ΝΟΜΙΚΩΝ ΓΝΩΣΕ- ΩΝ καθώς και πλούσια νομολογία
εναντίον των τραπεζών, που βασίζεται σε πολλούς ειδικούς (τραπεζοοικονομικούς) λόγους ανακοπής. Ετσι, η πετυχημένη ΣΥΖΕΥΞΗ των ειδικών
τραπεζικών/ χρηματοοικονομικών γνώσεων με τις ειδικές νομικές γνώσεις,
έφερε το επιθυμητό αποτέλεσμα, δηλαδή τις μόνιμες νίκες κατά των
τραπεζών μέσα στα Δικαστήρια, σε συνθήκες μετωπικής σύγκρουσης. Η
νομολογία που έχει παραχθεί με τις σαρωτικές δικαστικές αποφάσεις κατά
τραπεζών ξεπερνά τις 1.000 τον αριθμό, με τις οποίες το ΕΙΧΕ έχει πλέον
οριστικά και αμετάκλητα χαρτογραφήσει την τραπεζική παρανομία. Η μεγάλη
αυτή επιτυχία του ΕΙΧΕ οφείλεται αφενός μεν στην συγκροτημένη
προσπάθειά του επί 10 έτη (1999-2009) με πλήρη αξιοποίηση των διπλών
ειδικών γνώσεων που διαθέτει αλλά και στις άψογες κρίσεις των δικαστικών
λειτουργών όλων των βαθμίδων. Πολλές από αυτές τις αποφάσεις είναι και
δευτέρου βαθμού ενώ πολλές είναι και αυτές που έχουν καταστεί
αμετάκλητες. Οι αποφάσεις αυτές που είναι, ως επί το πλείστον,
αδημοσίευτες τηρούνται σε Πίνακα διαρκούς Κωδικοποίηση και σύντομα θα
είναι διαθέσιμες και σε CD και θα διανεμηθούν όχι μόνο από τους
δικηγόρους-συνεργάτες του ΕΙΧΕ αλλά και σε κάθε Δικαστή σε όλη την
Επικράτεια.
Με αυτές επιβεβαιώνεται ότι οι απαιτήσεις των τραπεζών περιλαμβά- νουν
και ποσά τόκων και λοιπών επι- βαρύνσεων πέραν των νομίμων. Οι λόγοι
αυτοί που είναι πρωτότυποι, κύρια τραπεζοοικονομικού χαρακτή- ρα,
δημιουργήθηκαν και προβλήθη- καν αποκλειστικά από το ΕΙΧΕ διότι, είναι
φυσικό, οι δικηγόροι να μην έχουν τις απαιτούμενες ειδικές τραπεζικές

γνώσεις. Σε κάθε δικόγραφο ανακοπής που καταθέτουν στα Δικαστήρια οι
δικηγόροι-συνεργάτες του ΕΙΧΕ, υπάρχουν τουλάχιστον 12-20 ουσιώδεις
λόγοι σε ένα σύνολο σελίδων που κυμαίνεται από 50 έως 80. Πολλά από τα
δικόγραφα αυτά περιλαμβάνουν και πόρισμα οικονομολογιστικής
πραγματογνωμοσύνης που εκπονεί το ΕΙΧΕ. Ο Δικαστής, δηλαδή, παίρνει
μια πραγματεία στην οποία οι λόγοι ανακοπής περιγράφουν κάθε μία από τις
δόλιες, παράνομες και -κατά κανόνα- αδιαφανείς μεθοδεύσεις των τραπεζών
με τις οποίες αυτές επιβαρύνουν τους δανειολήπτες με τόκους και λοιπές
επιβαρύνσεις πέραν των νομίμων. Με το δέ πόρισμα πραγματογνωμοσύνης,
προσδιορίζεται επακρι- βώς ποιό είναι το συνολικό ποσό των παρανόμων
χρεώσεων
της
τράπεζας.
Έχουμε υπολογίσει ότι σήμερα (Μάϊος 2009), το συνολικό ποσό των
παρανόμων χρεώσεων όλων των τραπεζών στην Ελλάδα σε βάρος των
πελατών των, καταναλωτών και επιχειρηματιών, είναι της τάξεως των Ευρώ
5,5 εκατομμυρίων ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ, κάθε ημέρα.... και αυτό θα γίνεται ΓΙΑ
ΠΑΝΤΑ, εκτός αν όλοι εμείς που δεν εγκρίνουμε την παρανομία - από
οπουδήποτε και αν προέρχεται- είτε τους σταματήσουμε ή τους γκρεμίσουμε
(ή και τα δύο μαζί). Ένα είναι σίγουρο, πως αυτή η απαράδεκτη κατάσταση
ΔΕΝ θα κρατήσει πολύ ακόμα. Η πίεση που ασκεί το ΕΙΧΕ στις τράπεζες
για τις παρανομίες τους είναι πολύ μεγάλη και θα κλιμακωθεί ακόμα
μέχρι το τελικό αποτέλεσμα. Και η επιτυχία θα είναι να πάνε τραπεζίτες
και οι εκλεκτοί συνεργοί και συνεργάτες των στη φυλακή και να
επιδικαστούν στα θύματα των τραπεζών εύλογες χρηματικές
αποζημιώσεις.
Οι παράνομες μεθοδεύσεις και συμπεριφορές των τραπεζών σε βάρος
δανειοληπτών, αναλύονται στις παρακάτω γενικές κατηγορίες, για
κάθε μία από τις οποίες το ΕΙΧΕ έχει βγάλει μεγάλο αριθμό δικαστικών
αποφάσεων που είναι καταπέλτης και πανωλεθρία για τις τράπεζες και
τις παρανομίες τους:
Από τον παρακάτω πίνακα προκύπτει ότι, το ΕΙΧΕ καταλογίζει στις τράπεζες
συνολικά 90 παρανόμους καταστά- σεις, η κάθε μιά διαφορετικού αντικειμένου, που εντοπίζονται εύκολα όταν αυτές αρχίζουν τις δικαστικές
ενέργειες εναντίον δανειοληπτών. Για κάθε μία από αυτές, το ΕΙΧΕ διαθέτει
μεγάλο αριθμό δικαστικών αποφάσεων. Με αυτό το νομικό οπλοστάσιο, είναι
απόλυτα φυσικό και αναμενόμενο οι τράπεζες να ηττώνται σε κάθε υπόθεση
που χειρίζεται το ΕΙΧΕ και οι δικηγόροι του. Η νομική αυτή υπεροπλία του
ΕΙΧΕ, μαζί με τις ειδικές τραπεζικές γνώσεις, εξασφαλίζουν σε κάθε μέλος
του και την αποτελεσματική δικονομική του άμυνα αλλά και την επιτυχία των
αγωγών για την διεκδίκηση αποζημιώσεων από τις τράπεζες. Το σύνολο της
νομολογίας αυτής σε βάρος των τραπεζών τηρείται από το ΕΙΧΕ σε πίνακα

διαρκούς νομιμοποίησης.

#

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

1

ΕΛΑΤΤΩΜΑΤΑ ΔΑΝΕΙΚΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ

2

ΕΚΤΟΚΙΣΜΟΙ ΜΕ ΠΑΡΑΝΟΜΑ ΕΠΙΤΟΚΙΑ

3

ΠΑΡΑΝΟΜΕΣ ΠΡΟΣΑΥΞΗΣΕ ΕΠΙΤΟΚΙΩΝ

4

ΠΑΡΑΝΟΜΟΙ ΑΝΑΤΟΚΙΣΜΟΙ

5

ΧΡΕΩΣΕΙΣ ΤΟΚΩΝ ΠΕΡΑΝ ΤΩΝ ΝΟΜΙΜΩΝ

6

ΝΟΜΙΚΑ ΕΛΑΤΤΩΜΑΤΑ ΔΙΑΤΑΓΩΝ ΠΛΗΡΩΜΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΑΓΩΝ

7

ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΧΡΕΟΥΣ

8

ΠΑΡΑΝΟΜΕΣ ΧΡΕΩΣΕΙΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ & ΕΞΟΔΩΝ

9

ΕΥΘΥΝΗ ΕΓΓΥΗΤΗ

10

ΑΚΥΡΟΤΗΤΑ ΠΡΑΞΕΩΝ ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗΣ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ

11

ΠΑΡΑΒΑΣΕΙΣ άρθ. 39 Ν. 3259/2004 (πανωτόκια)

12

ΚΑΤΑΧΡΗΣΤΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΔΑΝΕΙΑΚΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ

13

ΛΟΙΠΑ ΘΕΜΑΤΑ

14

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΕ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ LEASING

15

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΝΟΜΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ
ΣΥΝΟΛΟ

Κατά την διάρκεια των 10 αυτών ετών και της πορείας μας μέσα στα
Δικαστήρια σε πιλοτική μορφή, ευτυχήσαμε να έχουμε ένα πολύ μικρό αριθμό
δικηγόρων-συνεργατών. Οι ανάγκες της παροχής των υπηρεσιών μας σε
κάθε Έλληνα και Ελληνίδα που τις έχει ανάγκη σε όλη την Επικράτεια,
επιβάλλουν την επέκταση του αριθμού των δικηγόρων-συνεργατών μας σε
κάθε Νομό της Χώρας. Για τον σκοπό αυτό, σχεδιάσαμε την δημιουργία ενός
δικτύου τέτοιων συνεργατών στους οποίους έχουμε εκχωρήσει τις ειδικές
τραπεζικές και νομικές γνώσεις που διαθέτει το ΕΙΧΕ. Το δίκτυο αυτό, με
την ονομασία "ΠΑΣΙΩΝ" (από το όνομα του μεγαλύτερου
μεγαλοαπατεώνα τραπεζίτη της αρχαίας Ελλάδας, "γενικής ιστορικής
κατακραυγής ένεκεν") που μεγαλώνει και επεκτείνεται διαρκώς με την
οργάνωση, εκπαίδευση, συντονισμό και εποπτεία του ΕΙΧΕ, είναι στη
διάθεσή σας για να έχετε την αποτελεσματική δικονομική προστασία
ενάντια σε διαταγές πληρωμών και σε πράξεις αναγκαστικής εκτέλεσης
(κατασχέσεων και πλειστηριασμών ακινήτων) τραπεζών εναντίον σας.
Τα ονόματα, οι διευθύνσεις και τα τηλέφωνα επικοινωνίας των συνεργατών
μας δικηγόρων σε όλη τη Χώρα εμφανίζονται στην Ενότητα 39-13 για χρήση
των Μελών μας που έχουν ανάγκη από άμεσες ενέργειες για την
αποτελεσματική
των δικονομική
άμυνα.
Όλα τα Μέλη μας ενημερώνονται ότι πρέπει να επικοινωνούν ΑΜΕΣΑ με ένα
δικηγόρο-συνεργάτη του ΕΙΧΕ στον Νομό του όταν του επιδοθεί διαταγή

πληρωμής ή άλλο δικόγραφο από τράπεζα. Η επιλογή μεταξύ περισσοτέρων
του ενός δικηγόρων-συνεργατών του ΕΙΧΕ στον ίδιο νομό είναι
ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ δική του. Με φροντίδα και ευθύνη του ΕΙΧΕ, όλοι οι
δικηγόροι-συνεργάτες του έχουν τις ίδιες άρτιες ειδικές γνώσεις και την ίδια
στήριξη του ΕΙΧΕ γιά να παρέχουν την απόλυτα ικανοποιητική δικονομική
συμπαράσταση σε κάθε μέλος μας που έχει τέτοια ανάγκη.
Ενημερώνονται επίσης ότι όλοι οι δικηγόροι-ειδικοί συνερτάτες του ΕΙΧΕ
χρεώνουν στα Μέλη μας τις ίδιες χαμηλές αμοιβές/έξοδα που καθορίζει το
ΕΙΧΕ. Για κάθε δικάσιμο, η αμοιβή και τα έξοδα ΠΡΟΠΛΗΡΩΝΟΝΤΑΙ το
αργότερο μία εβδομάδα (7 ημέρες) ΠΡΙΝ την δικάσιμο. Παραβίαση αυτού
του όρου, απαλλάσσει τον Δικηγόρο από την υποχρέωση να προετοιμασθεί
και να παραστεί σε δίκη σαν πληρεξούσιος δικηγόρος σας, με την ευθύνη γι΄
αυτό να είναι αποκλειστικά δική σας. Για κάθε υπόθεση, οι δικηγόροισυνεργάτες μας ενημερώνουν το ΕΙΧΕ. Τυχόν προβλήματα Μελών προς
τους συνεργατες μας δικηγόρους μπορούν να καταλήξουν σε διαγραφή
τέτοιου προβληματικού Μέλους, σύμφωνα με τους Γενικούς Όρους
συνεργασίας με το ΕΙΧΕ (Ενότητα 5-2) που δεσμεύει κάθε Μέλος.

Επί πλέον, με την καθοδήγηση του ΕΙΧΕ, οι
δικηγόροι-ειδικοί συνεργάτες σε όλη την
Ελλάδα θα εντοπίζουν θύματα τραπεζών που
εντάσσονται σε περιπτώσεις που οι τράπεζες
είτε έκαναν μεγάλες γκάφες ή αδικοπραξίες
(ή και τα δύο). Για τέτοιες περιπτώσεις και με
βάση εργολαβικό, θα γίνονται αγωγές κατα
τραπεζών για την διεκδίκηση χρηματικής
αποζημίωσης για λογαριασμό κάθε θύματος.
Από την υπερδεκαετή πείρα μας σε
συνεργασίες
με
δικηγόρους,
έχουμε
καταλήξει στις εξής διαπιστώσεις που προσδιορίζουν και τα
επιθυμητά χαρακτηριστικά για τους νέους μας συνεργάτες σε
όλη
τη
Χώρα:
1. Νέοι στην ηλικία
2. Χρήστες Η/Υ με σύνδεση γρήγορου Internet (ADSL) και
ηλεκτρονικού
ταχυδρομείου

3. Να μην είναι και να μην σκοπεύουν να γίνουν συνεργάτες
τραπεζών (μόνιμοι ή εξωτερικοί)

Το ΕΙΧΕ ετοιμάζει την προτεινόμενη σύμβαση εκχώρησης τεχνογνωσίας με
το σύνολο των όρων της συνεργασίας και τις υποχρεώσεις και δικαιώματα
κάθε πλευράς. Στόχος μας είναι τον Σεπτέμβριο 2009, το βασικό δίκτυο να
έχει αρχίσει να λειτουργεί.

"Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΜΕΝΩΝ ΟΦΕΙΛΩΝ ΣΕ
ΤΡΑΠΕΖΕΣ"
Τον Αύγουστο 2004, ψηφίστηκε το άρθρο 39 Ν. 3259/2004 με την
οποία η Τράπεζες υποχρεώθηκαν να κάνουν τον επαναπροσδιορισμό
όλων των καθυστερημένων οφειλών πελατών τους, να περιωρίσουν
τις απαιτήσεις στο ανώτατο όριο με πολλαπλασιαστή 3 (και 2 για τους
αγρότες) και να επιτρέψουν την προθεσμιακή εξόφλησή τους μέσα σε
7 χρόνια, εκ των οποίων τα 2 πρώτα ήταν περίοδος χάριτος.
Λόγω των Ολυμπιακών Αγώνων και των διακοπών εκείνο τον μήνα
και επειδή η προθεσμία υποβολής των προβλεπομένων αιτήσεων στις
τράπεζες από τους ενδιαφερόμενους έληγε στις 31 Οκτωβρίου 2004,
το ΕΙΧΕ έδωσε στα μέλη του αλλά και μέσω όλων των Επιμελητηρίων
της Χώρας ένα DVD και μία Βιντεοκασέττα διάρκειας 2 ωρών με
αναλυτική παρουσίαση της νέας νομοθετικής ρύθμισης μαζί με οδηγίες
προς τους ενδιαφερόμενους.
Η εξαιρετικής ποιότητας ενημέρωση αυτή βοήθησε μεγάλο αριθμό
δανειοληπτών να ενημερωθούν και να συμμορφωθούν έγκαιρα.

Κερδοσκοπία τραπεζών εις βάρος κατόχων πιστωτικών
καρτών καταγγέλει ο Π. Λαφαζάνης
Την παράκαμψη από πλευράς των τραπεζών των αποφάσεων της
εκτελεστικής και δικαστικής εξουσίας στο θέμα των πιστωτικών
καρτών κατήγγειλε με επίκαιρη ερώτησή τους προς τον υπουργό
Οικονομικών, Γιώργο Παπακωνσταντίνου και την υπουργό
Οικονομίας, Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας, Λούκα Κατσέλη ο
βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ, Παναγιώτης Λαφαζάνης.
Όπως αναφέρει, βάσει της υπουργικής απόφασης Ζ1-798/2008,
απαγορεύτηκε η αναγραφή Γενικών Όρων Συναλλαγών οι οποίοι
είχαν κριθεί ως καταχρηστικοί με αμετάκλητες δικαστικές αποφάσεις.

Σύμφωνα με τον Π. Λαφαζάνη, "η υπουργική απόφαση προβλέπει
μεταξύ άλλων την απαγόρευση καταβολής προμηθειών στις τράπεζες
για την ανάληψη μετρητών μέσω πιστωτικής κάρτας. Μετά την
απόρριψη της σχετικής προσφυγής των διοικήσεων των τραπεζών από
το Συμβούλιο της Επικρατείας ενάντια στην συγκεκριμένη υπουργική
απόφαση, οι τράπεζες επέλεξαν να… παρακάμψουν τις αποφάσεις της
εκτελεστικής και της δικαστικής εκτελεστικής εξουσίας".
Βάσει στοιχείων, τα οποία δημοσιεύονται στον ηλεκτρονικό ιστότοπο
της Τράπεζας της Ελλάδος, "επτά τράπεζες προβαίνουν στη χρέωση
υψηλότερου επιτοκίου για αναλήψεις μετρητών από ότι για αγορές
προϊόντων και υπηρεσιών, μέσω πιστωτικής κάρτας". Ο βουλευτής
υπογράμμισε ότι το ύψος του "καπέλου" όσον αφορά τα σχετικά
επιτόκια κυμαίνεται από 1,00% έως και 3,35% σε κάποιες
περιπτώσεις. Και συμπλήρωσε ότι "παλαιότερα οι τράπεζες
εισέπρατταν ως προμήθεια σήμερα το εισπράττουν ως επιπλέον
επιτόκιο".
Χαρακτήρισε δε "αδιανόητο να παρακάμπτονται με τόσο προκλητικό
τρόπο, ακόμα και αυτές οι ελάχιστες, ρυθμίσεις της εκτελεστικής και
δικαστικής εξουσίας, που μπορεί να υποβοηθήσουν τους πολίτες να
αντιμετωπίσουν ορισμένες από τις χρόνιες αυθαιρεσίες των
τραπεζών".
Στην ερώτησή του, ο Π. Λαφαζάνης ζητάει να πληροφορηθεί για τα
μέτρα που προτίθενται να λάβουν οι υπουργοί "προκειμένου οι
τράπεζες να σταματήσουν να χρεώνουν πιο υψηλά επιτόκια για
ανάληψη μετρητών από τα επιτόκια που χρεώνουν σε άλλες ίδιες
ουσιαστικά υπηρεσίες στους κατόχους πιστωτικών καρτών".
Επίσης, κάνει έκκληση στους υπουργούς να καταθέσουν το
συντομότερο δυνατόν στη Βουλή στοιχεία αναφορικά με τα
ακόλουθα:
- Το ύψος των συνολικών προστίμων με τα οποία είχαν επιβαρυνθεί οι
τράπεζες για την επιβολή προμηθειών στις αναλήψεις μετρητών μέσω
πιστωτικής κάρτας, τόσο σε συγκεντρωτική βάση όσο και χωριστά
ανά
Πιστωτικό
Ίδρυμα.

- Το ύψος των επιπλέον "επιτοκιακών" εσόδων που έχουν αποκομίσει
οι Τράπεζες από 01-01-2008 από την επιβολή των διαφορικών αυτών
χρεώσεων, βάσει των στοιχείων που συγκεντρώνει με τη σειρά της η
Τράπεζα της Ελλάδος ως εποπτικός φορέας του χρηματοπιστωτικού
συστήματος, τόσο σε συγκεντρωτική βάση όσο και χωριστά ανά
Πιστωτικό
Ίδρυμα.

Με τη δράση μας μέσα και έξω από τα Δικαστήρια,
καταρρίψαμε τους 7 ΜΥΘΟΥΣ για το τραπεζικό
σύστημα.
Δηλαδή,
ότι
οι
τράπεζες:
1. Υπηρετούν τον Έλληνα πολίτη και την οικονομική
ανάπτυξη
της
Χώρας
2. Λειτουργούν νόμιμα, τηρώντας την κείμενη
νομοθεσία, τους όρους της αδειοδότησής των καθώς και
τις
διατάξεις
περί
πιστωτικών
ιδρυμάτων
3.
Είναι
πανίσχυρες
και
απρόσβλητες
4.
Είναι
ανίκητες
μέσα
στα
Δικαστήρια
5.
Υπάρχει
μεγάλος
ανταγωνισμός
μεταξύ
τους
6. Τα υπέρμετρα κέρδη τους είναι ανάλογα της τεράστιας προσφοράς των
στην
Ελληνική
κοινωνία
7. Σέβονται και τηρούν τους κανόνες Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης
Στα μάτια και στη συνείδηση του Ελληνικού Λαού, το τραπεζικό σύστημα και
το ιερατείο του Καρτέλ που το κατευθύνει, έχουν περάσει αμετάκλητα στην
ανυποληψία και στην περιφρόνηση. Μένει να υπογραφεί η ληξιαρχική πράξη
θανάτου..

ΥΑ Ζ1-798/2008
(ΦΕΚ 1353/Β/11.07.2008)
ΥΠΟΥΡΓΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ

ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΤΡΑΠΕΖΩΝ

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ
ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ
ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ
ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Αρ. Φύλλου 1353
11 Ιουλίου 2008

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ
Επιτόπιος έλεγχος, μέσω συνεντεύξεων, για την αξιολόγη−
ση της συμμόρφωσης του συστήματος διαχείρισης και
ελέγχου των φορέων
• ΕΔΑ Περιφέρειας Κρήτης
• ΕΔΑ Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου
• ΕΔΑ Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου. ......................................... 1
Επιτόπιος έλεγχος, μέσω συνέντευξης, για την αξιολόγη−
ση της συμμόρφωσης του συστήματος διαχείρισης και
ελέγχου του φορέα ΔΙΣΑ Περιφέρειας Ιονίων Νήσων. 2
Επιβολή προστίμου στον UZOMA ΕΜΕΚΑ του DONATUS. 3
Απαγόρευση αναγραφής Γενικών Όρων Συναλλαγών που
έχουν κριθεί καταχρηστικοί με αμετάκλητες δικαστικές
αποφάσεις. .......................................................................................................... 4
Αναγνώριση Νοσοκομειακών Μονάδων ως κατάλληλων για
άσκηση των γιατρών. ................................................................................ 5
Αναγνώριση Νοσοκομειακών Μονάδων ως κατάλληλων για
εξειδίκευση των γιατρών στην Κλινική Μικροβιολογία
και Λοιμωξιολογία». ..................................................................................... 6
Αναγνώριση του νερού «Όλυμπος» προέλευσης περιοχής
Λεπτοκαρυάς Α. Ολύμπου πηγής υδροληψίας «Όλυμπος»
σαν Φυσικό Μεταλλικό Νερό. ............................................................. 7
Τροποποίηση του Οργανισμού Εσωτερικής Υπηρεσίας του
Πνευματικού Κέντρου Δήμου Ν. Χαλκηδόνας. ..................... 8
Μεταφορά προσωπικού και σύσταση προσωρινών προσω−
ποπαγών θέσεων αορίστου χρόνου για την ένταξη του
μεταφερόμενου προσωπικού της Δημοτικής Επιχείρη−
σης Ανάπτυξης Παραμυθιάς στον Δήμο Παραμυθιάς. .. 9
Τροποποίηση του Νομικού Προσώπου της Σχολικής Επι−
τροπής Γυμνασίου και Λυκείου Σορωνής Ρόδου. .............. 10
Χορήγηση άδειας ασκήσεως επαγγέλματος Κοινωνικού Λει−
τουργού στον Γεώργιο Τσούρο του Αργυρίου. .................. 11
Χορήγηση άδειας άσκησης επαγγέλματος Κοινωνικού Λει−
τουργού στη Βίτκα Φανή. ...................................................................... 12

Περί ίδρυσης πλυντηρίων − λιπαντηρίων αυτοκινήτων εντός
περιμετρικής ζώνης πόλεως Χανίων. ........................................... 13
Τροποποίηση−συμπλήρωση της υπ’ αριθμ. 1210/1.4.2008 από−
φασης του Δ.Σ. του Οργανισμού με την οποία είχε εγκρι−
θεί η υπ’ αριθμ. 439/12/1.4.2008 απόφαση της Επιτροπής
Διαχείρισης του ΛΑΕΚ σχετικά με το Ειδικό Πρόγραμ−
μα Ολοκληρωμένης Παρέμβασης για 6500 άνεργου..... 14
Τροποποίηση−συμπλήρωση της υπ’ αριθμ. 1211/1.4.2008 από−
φασης του Δ.Σ. του Οργανισμού με την οποία είχε εγκρι−
θεί η υπ’ αριθμ. 440/12/1.4.2008 απόφαση της Επιτροπής
Διαχείρισης του ΛΑΕΚ σχετικά με το Ειδικό Πρόγραμ−
μα Ολοκληρωμένης Παρέμβασης για 3800 άνεργου .... 15

ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ

Αριθμ. 1782/0051 (1)
Επιτόπιος έλεγχος, μέσω συνεντεύξεων, για την αξιολόγηση
της συμμόρφωσης του συστήματος διαχείρισης και ελέγ−
χου των φορέων
• ΕΔΑ Περιφέρειας Κρήτης
• ΕΔΑ Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου
• ΕΔΑ Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου.

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟΥ
ΕΛΕΓΧΟΥ
Έχοντας υπόψη:
1. Τις διατάξεις του άρθρου 71 του Καν. 1083/06 «περί καθο−
ρισμού γενικών διατάξεων για το ΕΤΠΑ, ΕΚΤ και το ΤΣ και την
κατάργηση του κανονισμού 1260/1999».
2. Τις διατάξεις του άρθρου 25 του Καν. 1828/06 «για τη
θέσπιση κανόνων σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού
1083/06».
3. Τις διατάξεις των άρθρων 15 & 16 του ν. 3614/2007 «Διαχεί−
ριση, έλεγχος και εφαρμογή αναπτυξιακών παρεμβάσεων για
την προγραμματική περίοδο 2007−2013» (ΦΕΚ Α΄ 267).
4. Τις διατάξεις του άρθρου 25 παρ.1 του ν. 3492/2006 «Ορ−
γάνωση συστήματος ελέγχου για τη διασφάλιση της χρηστής
δημοσιονομικής διαχείρισης του Κρατικού Προϋπολογισμού και
των εκτός του Κρατικού Προϋπολογισμού φορέων και άλλες
διατάξεις»(ΦΕΚ Α΄ 210).
5. Το Επεξηγηματικό Σημείωμα της ΕΕ σχετικά με τη δια−
δικασία αξιολόγησης της συμμόρφωσης, κατ’ εφαρμογή του
άρθρου 71 του καν. 1083/06.
6. Το εγχειρίδιο μεθοδολογίας Αξιολόγησης Συστημάτων
Συμμόρφωσης Διαχείρισης και Ελέγχου, σύμφωνα με το άρθρο
71 του Καν. 1083/06.
7. Την υπ’ αριθμ. 23728/ΓΔΑΑΠ 4665/27.5.2008 περιγραφή του
ΣΔΕ των ΕΠ του ΕΣΠΑ (στόχου 1 & 2).
8. Την υπ’ αριθμ. 2/30149/0022/14.6.2006 απόφαση του Υφυ−
πουργού Οικονομίας και Οικονομικών «Καθορισμός αποζημίω−
σης των μελών των ελεγκτικών ομάδων του άρθρου 17 (παρ.
6 και 7) του ν. 2860/2000)» (ΦΕΚ Β΄ 879).
9. Την υπ’ αριθμ. 2/7240/0022/12.3.2003 απόφαση του Υπουρ−
γού Οικονομίας και Οικονομικών «Καθορισμός του ύψους της
εκτός έδρας αποζημίωσης και των εξόδων μετακίνησης με−
λών των ελεγκτικών ομάδων του άρθρου 17 (παρ.6) του ν.
2860/2000» (ΦΕΚ Β΄310).

10. Την υπ’ αριθμ. 273/ΕΔΕΛ/9.6.2008 απόφαση του Προέδρου
της Επιτροπής Δημοσιονομικού Ελέγχου (ΕΔΕΛ) για τη σύστα−
ση ελεγκτικής ομάδας για τη διενέργεια ελέγχου αξιολόγησης
συμμόρφωσης του συστήματος διαχείρισης και ελέγχου των
φορέων, σύμφωνα με το άρθρο 71 του Καν. 1083/2006.

19511
19512 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ)
11. Την ανάγκη διενέργειας επιτόπιου ελέγχου, μέσω συνε−
ντεύξεων, για την αξιολόγηση της συμμόρφωσης του συστή−
ματος διαχείρισης και ελέγχου των φορέων ΕΔΑ Περιφέρειας
Βορείου Αιγαίου, ΕΔΑ Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, ΕΔΑ Κρήτης
σύμφωνα με τις διατάξεις του αρθ. 71 του Καν. 1083/2006.
12. Το Εγκεκριμένο Ετήσιο Πρόγραμμα Τεχνικής Βοήθειας
της Ε.Δ.ΕΛ. για το έτος 2008.
13. Το γεγονός ότι από τις διατάξεις αυτής της απόφασης
προκαλείται δαπάνη 720 ευρώ, πλέον εργοδοτικών εισφορών,
για την αμοιβή των ελεγκτών, η οποία θα καλυφθεί από το πρό−
γραμμα της Τεχνικής Βοήθειας της Ε.Δ.ΕΛ., αποφασίζουμε:
1. Τη διενέργεια επιτόπιου ελέγχου, μέσω συνεντεύξεων, με
το προσωπικό των φορέων ΕΔΑ Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου,
ΕΔΑ Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, ΕΔΑ Κρήτης, με σκοπό τη
συμπλήρωση, διευκρίνιση και επαλήθευση των πληροφοριών
που εξετάσθηκαν σε επίπεδο ελέγχου γραφείου, προκειμένου
να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα για τους ανωτέρω φορείς.
2. Μέλη της ελεγκτικής ομάδας ορίζονται οι εξής:
• Σοφία Τερεζάκη του Ελευθερίου, Α.Τ. ΑΒ 976469/ 28.12.2006/
Α.Τ. Βάμου, υπάλληλος κλάδου ΠΕ Δημοσιονομικών της 51ης
Δ/νσης Προγραμματισμού και Ελέγχων του Γ.Λ.Κ.
• Αικατερίνης Σκουλάξενου του Ελευθερίου, Α.Τ. ΑΕ
106890/24.3.2008/Α.Τ. Βουλιαγμένης, υπάλληλος κλάδου ΠΕ
Μηχανικών της 51ης Δ/νσης Προγραμματισμού και Ελέγχων
του Γ.Λ.Κ.
3. Ο έλεγχος θα διενεργηθεί α) στις 26−27.6.2008 στην έδρα
του ελεγχόμενου φορέα ΕΔΑ Περιφέρειας Κρήτης, β) στις 7−
8.7.2008 στην έδρα του ελεγχόμενου φορέα ΕΔΑ Περιφέρειας
Νοτίου Αιγαίου & γ) στις 9−10.7.2008 στην έδρα του ελεγχόμε−
νου φορέα ΕΔΑ Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου.
4. Στα μέλη της ελεγκτικής ομάδας θα καταβληθεί η προ−
βλεπόμενη αποζημίωση υπό το στοιχείο 8 του προοιμίου της
παρούσας απόφασης.
5. Η παρούσα αποτελεί και εντολή μετακίνησης.
Η απόφαση αυτή να δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Κυ−
βερνήσεως.
Αθήνα, 23 Ιουνίου 2008
Ο Πρόεδρος
ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΛΕΤΣΙΟΣ

F

Αριθμ. 233/Δ56 (2)
Επιτόπιος έλεγχος, μέσω συνέντευξης, για την αξιολόγηση της
συμμόρφωσης του συστήματος διαχείρισης και ελέγχου
του φορέα ΔΙΣΑ Περιφέρειας Ιονίων Νήσων.

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ
Έχοντας υπόψη:
1. Τις διατάξεις του άρθρου 71 του Καν. 1083/2006 «περί κα−
θορισμού γενικών διατάξεων για το ΕΤΠΑ, ΕΚΤ και το ΤΣ και
την κατάργηση του κανονισμού 1260/1999».

2. Τις διατάξεις του άρθρου 25 του Καν. 1828/2006 «για τη
θέσπιση κανόνων σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού
1083/2006».
3. Τις διατάξεις των άρθρων 15 & 16 του ν. 3614/2007 «Διαχεί−
ριση, έλεγχος και εφαρμογή αναπτυξιακών παρεμβάσεων για
την προγραμματική περίοδο 2007−2013» (ΦΕΚ Α΄ 267).
4. Τις διατάξεις του άρθρου 25 παρ.1 του ν. 3492/2006 «Ορ−
γάνωση συστήματος ελέγχου για τη διασφάλιση της χρηστής
δημοσιονομικής διαχείρισης του Κρατικού Προϋπολογισμού και
των εκτός του Κρατικού Προϋπολογισμού φορέων και άλλες
διατάξεις» (ΦΕΚ Α΄ 210).
5. Το Επεξηγηματικό Σημείωμα της ΕΕ σχετικά με τη δια−
δικασία αξιολόγησης της συμμόρφωσης, κατ’ εφαρμογή του
άρθρου 71 του καν. 1083/2006.
6. Το εγχειρίδιο μεθοδολογίας Αξιολόγησης Συστημάτων
Συμμόρφωσης Διαχείρισης και Ελέγχου, σύμφωνα με το άρθρο
71 του Καν. 1083/2006.
7. Την υπ’ αριθμ. 23728/ΓΔΑΑΠ 4665/27.5.2008 περιγραφή του
ΣΔΕ των ΕΠ του ΕΣΠΑ (στόχου 1 & 2).
8. Την υπ’ αριθμ. 2/30149/0022/14.6.2006 απόφαση του Υφυ−
πουργού Οικονομίας και Οικονομικών «Καθορισμός αποζημίω−
σης των μελών των ελεγκτικών ομάδων του άρθρου 17 (παρ.
6 και 7) του ν. 2860/2000)» (ΦΕΚ Β΄ 879).
9. Την υπ’ αριθμ. 2/7240/0022/12.3.2003 απόφαση του Υπουρ−
γού Οικονομίας και Οικονομικών «Καθορισμός του ύψους της
εκτός έδρας αποζημίωσης και των εξόδων μετακίνησης με−
λών των ελεγκτικών ομάδων του άρθρου 17 (παρ.6) του ν.
2860/2000» (ΦΕΚ Β΄ 310).
10. Την υπ’ αριθμ. 261/9.6.2008 απόφαση του Προέδρου της
Επιτροπής Δημοσιονομικού Ελέγχου (ΕΔΕΛ) για τη σύσταση
ελεγκτικής ομάδας για τη διενέργεια ελέγχου για την αξιο−
λόγηση της συμμόρφωσης του συστήματος διαχείρισης και
ελέγχου του φορέα ΔΙΣΑ Περιφέρειας Ιονίων Νήσων σύμφωνα
με το άρθρο 71 του Καν. 1083/2006.
11. Την ανάγκη διενέργειας επιτόπιου ελέγχου, μέσω συνε−
ντεύξεων, για την αξιολόγηση της συμμόρφωσης του συστή−
ματος διαχείρισης και ελέγχου του φορέα ΔΙΣΑ Περιφέρειας
Ιονίων Νήσων σύμφωνα με τις διατάξεις του αρθ. 71 του Καν.
1083/2006.
12. Το εγκεκριμένο ετήσιο Πρόγραμμα Τεχνικής Βοήθειας της
Ε.Δ.ΕΛ. για το έτος 2008.
13. Το γεγονός ότι από τις διατάξεις αυτής της απόφασης
προκαλείται δαπάνη 240 ευρώ, πλέον εργοδοτικών εισφορών,
για την αμοιβή των ελεγκτών, η οποία θα καλυφθεί από το πρό−
γραμμα της Τεχνικής Βοήθειας της Ε.Δ.ΕΛ., αποφασίζουμε:
1. Τη διενέργεια επιτόπιου ελέγχου, μέσω συνέντευξης, με
το προσωπικό τον φορέα ΔΙΣΑ Περιφέρειας Ιονίων Νήσων
με σκοπό τη συμπλήρωση, διευκρίνιση και επαλήθευση των
πληροφοριών που εξετάσθηκαν σε επίπεδο ελέγχου γραφεί−
ου, προκειμένου να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα για τον
ανωτέρω φορέα.
2. Μέλη της ελεγκτικής ομάδας ορίζονται οι εξής:
Νικόλαος Χριστοφίλης του Ιωάννη με ΑΔΤ ΑΕ 544867/18.7.2007/
ΤΑ Αγίων Αναργύρων, υπάλληλος, της 56ης Διεύθυνσης Προ−
γραμματισμού & Ελέγχων, κλάδου ΠΕ Δημοσιονομικών.
Διαμαντοπούλου Σεβαστή του Ιωάννη με ΑΔΤ ΑΖ
545132/14.1.2008/ΤΑ Άνω Λιοσίων, υπάλληλος, της 56ης Διεύ−

θυνσης Προγραμματισμού & Ελέγχων κλάδου ΠΕ Δημοσιο−
νομικών.
3. Ο έλεγχος θα διενεργηθεί στις 8.7.2008 (ημερομηνία ανα−
χώρησης 7.7.2008 και επιστροφής 8.7.2008) στην έδρα του
ελεγχόμενου φορέα.
4. Στα μέλη της ελεγκτικής ομάδας θα καταβληθεί η προ−
βλεπόμενη αποζημίωση υπό το στοιχείο 8 του προοιμίου της
παρούσας απόφασης.
5. Η παρούσα αποτελεί και έγκριση μετακίνησης της ελεγκτικής
ομάδας με οποιοδήποτε μεταφορικό μέσο. Η εκτός έδρας απο−
ζημίωση και τα έξοδα μετακίνησης των ελεγκτών θα καλυφθούν
σύμφωνα με την υπό στοιχείο 9 του προοιμίου απόφαση.
Η απόφαση αυτή να δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Κυ−
βερνήσεως.
Αθήνα, 25 Ιουνίου 2008
Ο Πρόεδρος
ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΛΕΤΣΙΟΣ

F

(3)
Επιβολή προστίμου στον UZOMA ΕΜΕΚΑ του DONATUS.
Ο ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΕΛΩΝΕΙΟΥ ΚΕΡΚΥΡΑΣ
Με την υπ’ αριθμ. 6/25.2.2008 καταλογιστική πράξη επιβλή−
θηκαν σε βάρος του UZOMA ΕΜΕΚΑ του DONATUS, πρόστιμα
ύψους τεσσάρων πεντακοσίων χιλιάδων ευρώ (4.500,00), πλέον
τελών χαρτοσήμου & ΟΓΑ ποσού εκατόν οκτώ (108,00) ευρώ,
ήτοι συνολικού ποσού τεσσάρων χιλιάδων εξακοσίων οκτώ
ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ) 19513
(4.608,00) ευρώ, για παράβαση των διατάξεων των άρθρων
65Α & 66 του ν. 2121/1993 «περί πνευματικής ιδιοκτησίας», όπως
τροποποιήθηκαν και ισχύουν με το άρθρο 2 του ν. 3524/2007
και της με υπ’ αριθμ. 1010/Δ3Β/4020/07 ΑΥΟ.
Ο παραπάνω είχε την τελευταία γνωστή διαμονή του στην
οδό Αρματολών και Κλεφτών 5 − Αθήνα, αλλά αναχώρησε για
άγνωστη διαμονή.
Ο Προϊστάμενος Διεύθυνσης
Δ. ΚΟΥΡΗΣ

F

Αριθμ. Z1 − 798 (4)
Απαγόρευση αναγραφής Γενικών Όρων Συναλλαγών που έχουν
κριθεί καταχρηστικοί με αμετάκλητες δικαστικές αποφά−
σεις.
Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
Έχοντας υπόψη:
Τις διατάξεις:
1. Του άρθρου 90 του Κώδικα νομοθεσίας για την Κυβέρνηση
και τα κυβερνητικά όργανα, που κυρώθηκε με το άρθρο πρώτο
του π.δ. 63/2005 (ΦΕΚ 98/Α΄/2005) «Κωδικοποίηση της Νομοθε−
σίας για την Κυβέρνηση και τα Κυβερνητικά Όργανα».
2. Του άρθρου 13 παρ. 21 του ν. 3587/2007 (ΦΕΚ 152/Α΄/10.7.2007)
«Τροποποίηση και συμπλήρωση του ν. 2251/1994 «Προστασία
των Καταναλωτών», όπως ισχύει, −Ενσωμάτωση της οδηγίας
2005/29 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου
(ΕΕ L149)».
3. Του άρθρου 2 του ν. 2251/1994 (ΦΕΚ 191/Α΄/1994) «Προστασία
των Καταναλωτών», όπως ισχύει.
4. Του π.δ. 397/1998 «Οργανισμός του Υπουργείου Εμπορίου»,
όπως τροποποιήθηκε και ισχύει.

5. Του π.δ. 27/1996 «Συγχώνευση των Υπουργείων Τουρισμού,
Βιομηχανίας−Ενέργειας και Τεχνολογίας και Εμπορίου στο
Υπουργείο Ανάπτυξης» (ΦΕΚ 19/Α΄/1.2.1996), όπως τροποποι−
ήθηκε και ισχύει μετά την έκδοση του π.δ. 122/2004 (ΦΕΚ 85/
Α΄/17.3.2004).
6. Του π.δ. 59/1996 «Σύσταση Γενικής Γραμματείας Εμπορίου
στο Υπουργείο Ανάπτυξης και καθορισμός των αρμοδιοτήτων
της» (ΦΕΚ 51/Α΄/18.3.1996).
7. Του π.δ. 197/1997 «Σύσταση Γενικής Γραμματείας Κατα−
ναλωτή και καθορισμός των αρμοδιοτήτων της» (ΦΕΚ 156/
Α΄/30.7.1997).
8. Του π.δ. 206/2007 «Διορισμός Υπουργών και Υφυπουργών»
(ΦΕΚ 232/Α΄/19.9.2007).
9. Τις αποφάσεις υπ’ αριθμ. 430/2005 και 1219/2001 του Αρείου
Πάγου, 5253/2003, και 6291/2000 του Εφετείου Αθηνών καθώς
και 1119/2002 και 1208/1998 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθη−
νών, οι οποίες έχουν καταστεί αμετάκλητες, καθώς και την
απόφαση υπ’ αριθμ. 961/2007 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου
Αθηνών, στο μέρος που έχει καταστεί αμετάκλητη.
10. Το γεγονός ότι οι συνέπειες του δεδικασμένου των ανω−
τέρω αποφάσεων έχουν ευρύτερο δημόσιο ενδιαφέρον για
την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς και την προστασία των
καταναλωτών.
11. Το γεγονός ότι από τις διατάξεις της παρούσας δεν προ−
καλείται δαπάνη σε βάρος του κρατικού προϋπολογισμού,
αποφασίζουμε:
Την απαγόρευση αναγραφής των Γενικών Όρων Συναλλαγών
που έχουν κριθεί ως καταχρηστικοί με αμετάκλητες δικαστικές
αποφάσεις επί αγωγών ενώσεων καταναλωτών, σε συμβάσεις
που συνάπτουν τα Πιστωτικά Ιδρύματα με τους καταναλωτές,
ως ακολούθως:
1) Σε συμβάσεις στεγαστικών δανείων κυμαινόμενου επι−
τοκίου:
α) όρος που προβλέπει την είσπραξη από το Πιστωτικό
Ίδρυμα εξόδων «χρηματοδότησης», «προέγκρισης δανείου», ή
«εξέτασης αιτήματος δανείου», κλιμακούμενων ανάλογα με το
ποσόν του δανείου,
β) όρος που προβλέπει την επιβολή ποσού «προμήθειας» ή
«εξόδων φακέλου»,
γ) όρος που προβλέπει ότι σε περίπτωση καθυστέρησης
πληρωμής εκ μέρους του καταναλωτή οποιασδήποτε δόσης, ή
μέρους αυτής, ή των τόκων, ή των εξόδων το Πιστωτικό Ίδρυμα
δύναται να καταγγείλει την σύμβαση δανείου και να ζητήσει το
σύνολο του ανεξόφλητου ποσού μαζί με τους αναλογούντες
τόκους υπερημερίας.
δ) όρος που προβλέπει ως πρόσθετη ασφάλεια την εκχώ−
ρηση και μεταβίβαση στο Πιστωτικό Ίδρυμα των μισθωμάτων
επί εκμισθωμένου από τον καταναλωτή ακινήτου, εφόσον το
Πιστωτικό Ίδρυμα απαιτεί επιπλέον από τον καταναλωτή να
εγγράψει υπέρ αυτού προσημείωση υποθήκης για ποσό που
υπερκαλύπτει το ύψος του δανείου, να διατηρεί το ακίνητο
ασφαλισμένο με δικαιούχο του ασφαλίσματος το ίδιο το Πι−
στωτικό ίδρυμα και να συνυπογράψει τη σύμβαση δανείου ως
εγγυητής τρίτο πρόσωπο,
ε) όρος που προβλέπει την παραίτηση του εγγυητή από τα
ευεργετήματα και τις ενστάσεις που του αναγνωρίζουν τα
άρθρα 862 − 868 Α.Κ., όπως εκάστοτε ισχύουν,

στ) όρος που προβλέπει υπολογισμό των τόκων με βάση
έτος 360 ημερών αντί του ημερολογιακού έτους,
ζ) όρος που προβλέπει ότι σε περίπτωση πρόωρης εξόφλησης
μερικώς ή ολικώς του κεφαλαίου του δανείου, η οποία πραγ−
ματοποιείται μετά τον πρώτο χρόνο σύναψης της σύμβασης
και εφόσον δεν υπάρχει καθυστέρηση οφειλής, ο καταναλωτής
θα καταβάλει ως αποζημίωση στο Πιστωτικό Ίδρυμα ποσό ίσο
με ποσοστό επί του κεφαλαίου που καταβάλλεται πρόωρα, ή
τόκους ορισμένων μηνών επί του κεφαλαίου αυτού.
Επίσης, κάθε όρος που εξαρτά την άσκηση του προαναφε−
ρόμενου δικαιώματος πρόωρης εξόφλησης από οποιοδήποτε
αντάλλαγμα.
2) Σε συμβάσεις χορήγησης πιστωτικών καρτών:
α) όρος που προβλέπει στις περιπτώσεις ανάληψης μετρητών
την καταβολή προμήθειας στο Πιστωτικό Ίδρυμα,
β) όρος που προβλέπει ότι ο συμβατικός τόκος με τον οποίο
θα χρεώνεται ο λογαριασμός του κατόχου πιστωτικής κάρτας
στις περιπτώσεις τμηματικών εξοφλήσεων (καταβολών σε δό−
σεις) μπορεί να μεταβάλλεται από το Πιστωτικό ίδρυμα, χωρίς
να καθορίζονται κριτήρια ειδικά εκ των προτέρων, ορισμένα
και εύλογα για τον καταναλωτή,
γ) όρος που προβλέπει την αποκλειστική αρμοδιότητα δικα−
στηρίων συγκεκριμένης πόλης για την επίλυση διαφορών που
θα προκύπτουν από την σύμβαση μεταξύ Πιστωτικού Ιδρύματος
και καταναλωτή,
δ) όρος που προβλέπει ότι αν, εντός συγκεκριμένης ταχθεί−
σας από το Πιστωτικό Ίδρυμα προθεσμίας από την λήψη του
Μηνιαίου Λογαριασμού (ή και άλλης ειδοποίησης οποτεδήποτε,
για την πληρωμή οφειλής σχετικής με την κάρτα) ο κάτοχος
ή ο συνοφειλέτης δεν αμφισβητήσει το σύνολο του ποσού
και δεν προτείνει τις βάσιμες αντιρρήσεις του, λογίζεται ότι
αποδέχθηκε όλες τις εγγραφές που έγιναν καθώς και το χρε−
ωστικό του υπόλοιπο και δεν έχει πλέον το δικαίωμα να το
αμφισβητήσει,
ε) όρος που προβλέπει ότι το Πιστωτικό Ίδρυμα δύναται να
καταγγείλει οποτεδήποτε, χωρίς προειδοποίηση ή αιτιολόγηση
τη σύμβαση πίστωσης με τον κάτοχο (ή και να απαγορεύσει
οποιαδήποτε χρήση της κάρτας) καθώς και να τροποποιεί
μονομερώς οποιοδήποτε όρο της σύμβασης,
στ) όρος που προβλέπει την επιβάρυνση του καταναλωτή με
ποσό προμήθειας ή εξόδων για την χορήγηση από το Πιστωτικό
Ίδρυμα βεβαίωσης οφειλών,
ζ) όρος που προβλέπει την αναπροσαρμογή του ύψους της
ετήσιας συνδρομής πιστωτικής κάρτας, χωρίς προηγούμενη
ενημέρωση του κατόχου της.
3) Σε συμβάσεις λογαριασμού καταθέσεως:
α) όρος που προβλέπει ότι το Πιστωτικό Ίδρυμα επιβάλλει
κατά την κρίση του οποτεδήποτε έξοδα κίνησης σε κάθε λο−
γαριασμό κατάθεσης για την περίπτωση που δεν παρουσιάζει
υπόλοιπο ανώτερο από το κατώτατο όριο που θα καθορίζει
κάθε φορά το ίδιο για το αντίστοιχο είδος λογαριασμού.

19514

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ)
Η απαγόρευση χρήσης των παραπάνω όρων περιλαμβάνει και
τροποποιημένες διατυπώσεις ή συναφείς χαρακτηρισμούς που
δεν αναιρούν ωστόσο το στίγμα της καταχρηστικότητας.
Η απόφαση αυτή να δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Κυ−
βερνήσεως.

Αθήνα, 25 Ιουνίου 2008
Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ

ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΩΛΙΑΣ

F

Αριθμ. Υ7α/ΓΠ/οικ. 88063 (5)
Αναγνώριση Νοσοκομειακών Μονάδων ως κατάλληλων για
άσκηση των γιατρών.
Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ
ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ
Έχοντας υπόψη:
1. Τις διατάξεις του άρθρου 6 του ν.δ. 3366/1955 (ΦΕΚ 258.
τΑ).
2. Τις διατάξεις του άρθρου 3 του ν. 1278/1982 όπως επα−
ναφέρθηκαν σε ισχύ με τις διατάξεις του άρθρου 1 του ν.
2194/1994 (ΦΕΚ 34 τ.Α).
3. Τις διατάξεις του άρθρου 31 του ν. 1397/1983 όπως συ−
μπληρώθηκαν με τις διατάξεις του άρθρου 20 παρ. 2 του ν.
2519/1997 (ΦΕΚ 165 τ.Α).
4. Τις υπ’ αριθμ. 2638/22.5.2008, 2640/22.5.2008, αποφάσεις
της Εκτελεστικής Επιτροπής του ΚΕ.Σ.Υ
5. Τις διατάξεις του άρθρου 3 της υπ’ αριθμ. Γ.Π.οικ/
125549/4.10.2007 (ΦΕΚ 1962/τ.Β΄) κοινής απόφασης του Πρωθυ−
πουργού και του Υπουργού Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγ−
γύης «Ανάθεση αρμοδιοτήτων στους Υφυπουργούς Υγείας και
Κοινωνικής Αλληλεγγύης Γεώργιο Παπαγεωργίου και Γεώργιο
Κωνσταντόπουλο», αποφασίζουμε:
1. Κυρώνουμε τις ανωτέρω υπ’ αριθμ. (4) σχετικές γνωμο−
δοτήσεις της Ε.Ε. του ΚΕΣΥ, με τις οποίες αναγνωρίζονται οι
ακόλουθες νοσοκομειακές μονάδες, ως κατάλληλες για άσκηση
γιατρών στις αναφερόμενες ειδικότητες:
ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ:
Ωτορινολαρυγγολογικό Τμήμα: Άσκηση των ιατρών για δεκα−
οκτώ (18) μήνες στην ειδικότητα της Ωτορινολαρυγγολογίας.
ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ «ΘΡΙΑΣΙΟ»:
Νευρολογική Κλινική: Πλήρης χρόνος ειδίκευσης των ιατρών
στην ειδικότητα της Νευρολογίας.
2. Από τις διατάξεις της παρούσας απόφασης δεν προκαλεί−
ται δαπάνη σε βάρος του Κρατικού Προϋπολογισμού
Η απόφαση αυτή να δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Κυ−
βερνήσεως.
Αθήνα, 24 Ιουνίου 2008
Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ

ΔΗΜ. ΑΒΡΑΜΟΠΟΥΛΟΣ

F

Αριθμ. Υ7α/ΓΠ/οικ 88066 (6)
Αναγνώριση Νοσοκομειακών Μονάδων ως κατάλληλων για
εξειδίκευση των γιατρών στην Κλινική Μικροβιολογία και
Λοιμωξιολογία».
Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ
ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ
Έχοντας υπόψη:
1. Τις διατάξεις του άρθρου 6 του ν.δ. 3366/1955 (ΦΕΚ 258
τ.Α).
2. Τις διατάξεις του άρθρου 4 του ν. 1278/1982 όπως επα−
ναφέρθηκαν σε ισχύ με τις διατάξεις του άρθρου 1 του ν.
2194/1894 (ΦΕΚ 34 τ.Α).
3. Τις διατάξεις του π.δ/τος 386/1995 «Καθορισμός της εξει−
δίκευσης στη Λοιμωξιολογία και στην Κλινική Μικροβιολογία

( ΦΕΚ 216 τ.Α).
4. Τις διατάξεις του π.δ/τος 161/2001 «Τροποποίηση του π.δ/
τος 386/1995» (ΦΕΚ 146 τΑ).
5. Τις διατάξεις του π.δ/τος 188/2004 «Τροποποίηση του π.δ/
τος 386/1995. «Καθορισμός της εξειδίκευσης στη Λοιμωξιολογία
και της εξειδίκευσης στην Κλινική Μικροβιολογία» (ΦΕΚ 216 τ.Α),
όπως τροποποιήθηκε με το π.δ. 161/2001 (ΦΕΚ 146 τ.Α) και το
π.δ. 196/2003 ( ΦΕΚ 156 τ.Α).
6. Τις υπ’ αριθμ. 2733/30.5.2008, 2734/30.5.2008 αποφάσεις
της Εκτελεστικής Επιτροπής του Κ.Ε.Σ.Υ
7. Τις διατάξεις του άρθρου 3 της αρ. Γ.Π.οικ/125549/4.10.2007
(ΦΕΚ 1962/τ.Β΄) κοινής απόφασης του Πρωθυπουργού και του
Υπουργού Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης «Ανάθεση αρμο−
διοτήτων στους Υφυπουργούς Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγ−
γύης Γεώργιο Παπαγεωργίου και Γεώργιο Κωνσταντόπουλο»,
αποφασίζουμε:
1. Κυρώνουμε τις υπ’ αριθμ. 2733, 2734/30.5.2008 αποφάσεις
της Ε.Ε. του ΚΕΣΥ, με τις οποίες αναγνωρίζονται οι ακόλουθες
νοσοκομειακές μονάδες, ως κατάλληλες για πλήρη εξειδίκευση
των γιατρών στην Κλινική Μικροβιολογία και στη ΛοιμωξΊο−
λογία αντίστοιχα:
α. Το Μικροβιολογικό Τμήμα του Γ.Ν.Α «ΛΑΪΚΟ» για την εξει−
δίκευση της Κλινικής Μικροβιολογίας.
β. Η Παθολογική Κλινική του Π.Γ. Ν. Ηρακλείου για την εξει−
δίκευση της Λοιμωξιολογίας.
2. Από τις διατάξεις της παρούσας απόφασης δεν προκαλεί−
ται δαπάνη σε βάρος του Κρατικού Προϋπολογισμού
Η απόφαση αυτή να δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Κυ−
βερνήσεως.
Αθήνα, 24 Ιουνίου 2008
Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ

ΔΗΜ. ΑΒΡΑΜΟΠΟΥΛΟΣ

F

Αριθμ. ΔΥΓ2 ΓΠ 74297 (7)
Αναγνώριση του νερού «Όλυμπος» προέλευσης περιοχής Λε−
πτοκαρυάς Α. Ολύμπου πηγής υδροληψίας «Όλυμπος» σαν
Φυσικό Μεταλλικό Νερό.
Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ
ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ
Έχοντας υπόψη:
1. Τους ν. 3172/2003 (ΦΕΚ 197Α) και ν. 3370/2005 (ΦΕΚ 176Α) για
την οργάνωση και λειτουργία των Υπηρεσιών Δημ. Υγείας.
2. Το π.δ. 95/2000 περί Οργανισμού του Υπουργείου Υγείας
και Κοιν. Αλληλεγγύης.
3. Το π.δ. 433/1983 (ΦΕΚ 163/Α/9.11.1983) όπως τροποποιήθηκε
και ισχύει με τις υπ’ αριθμ. Υ2/329/2.2.1998 (ΦΕΚ 114/Β/12.2.1998)
και 56561/9.6.2004 ΦΕΚ 887/Β/15.6.2004 υπουργικές αποφά−
σεις.
4. Την υπ’ αριθμ. ΔΥ1δ/ΓΠοικ.47045/19.4.2007 απόφαση
με την οποία συγκροτήθηκε επιτροπή για την αναγνώρι−
ση νερών ως φυσικών μεταλλικών και την υπ’ αριθμ. ΔΥ1δ/
Γποικ.50675/23.4.2007 απόφαση με την οποία τροποποιήθηκε
η ΔΥ1δ/Γποικ.47045/19.4.2006 σχετική.
5. Την από 6.11.2007 Αίτηση της Hellas Diamond Water Olympos
Χαραλαμπίδης Χαρ. Μονοπρόσωπη ΕΠΕ.
6. Το με υπ’ αριθμ. 60/23.4.2008 Πρακτικό της Επιτροπής που
προβλέπεται από το π.δ. 433/1983 με το οποίο η Επιτροπή
γνωμάτευσε για την αναγνώριση του νερού «Όλυμπος» ως

φυσικού μεταλλικού νερού καθώς και το από 28.5.2008 έγγρα−
φο της Hellas Diamond water Olympos MEPE, Χαραλαμπίδης
Χαράλαμπος, αποφασίζουμε:
Αναγνωρίζουμε το νερό «Όλυμπος» της πηγής υδροληψίας
«Όλυμπος» της Εταιρείας Hellas Diamond Water Olympos MEPE
Χαραλαμπίδης Χαράλαμπος Μονοπροσωπική Ε.Π.Ε στην πε−
ριοχή Λεπτοκαρυάς Δήμου Α. Ολύμπου ως Φυσικό Μεταλλικό
Νερό γιατί πληρεί όλες τις προϋποθέσεις που προβλέπονται
από το π.δ. 433/1983 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει με τις
υπ’ αριθμ. Υ2/329/2.2.1998 (ΦΕΚ 114/Β/12.2.1998) και 56561/9.6.2004
ΦΕΚ887/Β/15.6.2004 κοινές υπουργικές αποφάσεις.
ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ) 19515
Η ετικέτα στη συσκευασία του προϊόντος πρέπει να είναι
σύμφωνη με τις ισχύουσες σχετικές νομοθετικές διατάξεις.
Η απόφαση αυτή να δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Κυβερ−
νήσεως και θα ισχύει από την ημερομηνία έκδοσής της.
Αθήνα, 24 Ιουνίου 2008
Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ

Δ. ΑΒΡΑΜΟΠΟΥΛΟΣ

F

Αριθμ. 2893/18042 (8)
Τροποποίηση του Οργανισμού Εσωτερικής Υπηρεσίας του
Πνευματικού Κέντρου Δήμου Ν. Χαλκηδόνας.
Ο ΓΕΝΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ
ΑΤΤΙΚΗΣ
Έχοντας υπόψη:
1. Τις διατάξεις του ν. 2503/1997 «Διοίκηση, οργάνωση, στε−
λέχωση Περιφέρειας, ρύθμιση θεμάτων για την τοπική αυτο−
διοίκηση και άλλες διατάξεις».
2. Τις διατάξεις του άρθρου 10 του ν. 3584/2007 «Κύρωση του
Κώδικα Κατάστασης Δημοτικών και Κοινοτικών Υπαλλήλων».
3. Την υπ’ αριθμ. 46/2007 απόφαση του Διοικητικού Συμβου−
λίου του Πνευματικού Κέντρου Δήμου Ν. Χαλκηδόνας, περί
τροποποίησης του Οργανισμού Εσωτερικής Υπηρεσίας.
4. Την υπ’ αριθμ. 24/2008 απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου του
Δήμου Ν. Χαλκηδόνας, με την οποία εκφράζει σύμφωνη γνώμη
για την τροποποίηση του Οργανισμού Εσωτερικής Υπηρεσίας
του Πνευματικού Κέντρου Δήμου Ν. Χαλκηδόνας.
5. Τη σύμφωνη γνωμοδότηση του αρμόδιου Υπηρεσιακού
Συμβουλίου που διατυπώθηκε στο 10/2008 πρακτικό του.
6. Την με υπ’ αριθμ. οικ. 16978/2003 απόφαση Γενικού Γραμ−
ματέα Περιφέρειας Αττικής περί μεταβίβασης αρμοδιοτήτων.
(Φ.Ε.Κ. 1693/18.11.2003), αποφασίζουμε:
Εγκρίνουμε την υπ’ αριθμ. 46/2007 απόφαση του Διοικητικού
Συμβουλίου του Πνευματικού Κέντρου Δήμου Ν. Χαλκηδόνας
και την επ’ αυτής γνώμη του Δημοτικού Συμβουλίου Ν. Χαλκη−
δόνας που διατυπώθηκε στην υπ’ αριθμ. 24/2008 απόφασή του,
περί τροποποίησης του Οργανισμού Εσωτερικής Υπηρεσίας,
η οποία έχει ως εξής:
Α. Καταργείται μία οργανική θέση ΠΕ2 Εφόρου Πινακοθη−
κών.
Β. Καταργείται μία οργανική θέση ΤΕ20 Γυμναστών.
Γ. Συστήνεται μία οργανική θέση κλάδου ΥΕ1 Κλητήρων −
Θυρωρών − Γενικών Καθηκόντων με εισαγωγικό βαθμό Ε΄.
Δ. Συστήνεται μία θέση Ιδιωτικού Δικαίου Ορισμένου Χρόνου
(εποχικό προσωπικό) ΥΈ16 Εργατών Καθαριότητας.
Από την παρούσα απόφαση δεν προκαλείται επιπλέον δα−

πάνη σε βάρος του προϋπολογισμού του Πνευματικού Κέντρου
Δήμου Ν. Χαλκηδόνας.
Η απόφαση αυτή να δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της
Κυβερνήσεως.
Αθήνα, 27 Ιουνίου 2008
Με εντολή Γενικού Γραμματέα Περιφέρειας
Η Διευθύντρια
ΚΩΝ/ΝΑ ΤΣΟΓΚΑ

F

Αριθμ. 5997 (9)
Μεταφορά προσωπικού και σύσταση προσωρινών προσωπο−
παγών θέσεων αορίστου χρόνου για την ένταξη του μετα−
φερόμενου προσωπικού της Δημοτικής Επιχείρησης Ανά−
πτυξης Παραμυθιάς στον Δήμο Παραμυθιάς.
Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ
ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΣ
Έχοντας υπόψη του:
1. Την υπ’ αριθμ. 1199/17395/10.4.2008 απόφαση του Γενικού
Γραμματέα Περιφέρειας Ηπείρου με την οποία νομιμοποιείται
και επικυρώνεται η υπ’ αριθμ. 274/2008 απόφαση του Δημο−
τικού Συμβουλίου Παραμυθιάς, περί μετατροπής της αμιγούς
Δημοτικής Επιχείρησης Ανάπτυξης Παραμυθιάς σε Κοινωφελή
Επιχείρηση με την επωνυμία «Κοινωφελής Επιχείρηση Δήμου
Παραμυθιάς». (Φ.Ε.Κ 839/12.5.2008.,