!

สำนักงานภาคสวนที่ 3
(Office of the Third Sector: OTS)

ตั้งแต ป ค.ศ. 1997 ภาคสวนที่ 3
(Third Sector) 1 เติบโตอยางรวดเร็วทั้ง
ดานขนาด รายได ผลทางสังคมและสิ่งแวดลอม คนจำนวนมากอาสาเขามาทำงานดานนี้ และกวา 5% ของธุรกิจ
ปกติ เปนธุรกิจหรือกิจการพื่อสังคม (Social enterprise) 2 สามารถสรางรายไดใหแกประเทศมากกวา 27,000
ลานปอนดตอป ภาคสวนที่ 3 ไดเขามามีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนการทำงานของชุมชน แกไขปญหาความ
ไมเสมอภาค สรางโอกาส และพัฒนาประสิทธิภาพของบริการสาธารณะ
รัฐบาลอังกฤษจึงตระหนักถึงความสำคัญของภาคสวนที่ 3 ในการเปลี่ยนแปลงทางสังคม สิ่งแวดลอม และ
เศรษฐกิจของประเทศ จึงไดกอตั้งสำนักงานภาคสวนที่ 3 (Office of the Third Sector: OTS) ขึ้น เมื่อ พฤษภาคม
ค.ศ. 2006 ภายใตัรัฐบาล โทนี่ แบลร (Tony Blair)
1. พันธกิจและเปาหมาย (Vision and aims)
ลักษณะการทำงานของสำนักภาคสวนที่ 3 จะเปนในลักษณะที่ไมใชการเขาไปสรางกิจการเพื่อสังคมโดยตรง แต
เปนการเขาไปรวมทำงานกับภาคสวนที่ 3 ที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง และเนนสรางสภาพแวดลอมที่เอื้อตอ
การเติบโตของภาคสวนที่ 3 เชน การออกกฎหมาย ใหการสนับสนุนดานการเงิน คิดกลยุทธ สรางศูนยรวมขอมูล
วิจัยงานภาคสวนที่ 3
เปาหมาย
• สรางและพัฒนาสภาพแวดลอมที่เอื้อตอการเติบโตของภาคสวนที่ 3 (Third Sector) ในดานการอุทิศใหสังคม
เศรษฐกิจ และสิ่งแวดลอม ของประเทศอังกฤษ (Supporting the environment for third sector to thrive)

ภาคสวนที่ 3 (Third Sector) คือ องคกรเอกชนที่ไมขึ้นตอรัฐบาล มีมูลคาเปนตัวขับเคลื่อน และผลกำไรที่ไดนำกลับมาลงทุนเพื่อเปา
หมายทางสังคม สิ่งแวดลอม และวัฒนธรรม หมายรวมถึง กลุมอาสาสมัคร กิจการเพื่อสังคม (Social enterprise) องคกรการกุศล มูลนิธิ
กลุมสหกรณ และเงินรวมทุน เปนตน
2 กิจกาารเพื่อสังคม (Social enterprise) คือ ธุรกิจที่มีเปาหมายหลักเพื่อสังคมและสิ่งแวดลอม แทนที่จะเปนการทำกำไรสูงสุดใหแก
เจาของและผูถือหุน และกำไรที่ไดจะถูกนำกลับไปลงทุนเพื่อเปาหมายหลักของธุรกิจ กิจการเพื่อสังคม หรือ Social enterprise ใน
ประเทศอังกฤษนั้นเติบโตเปนอยางมาก ปจจุบันมีกิจการเพื่อสังคมมากกวา 55,000 กิจการ
“A social enterprise is a business with primarily social objectives whose surpluses are principally reinvested for that purpose
in the business or in the community, rather than being driven by the need to maximise profit for shareholders and owners”
definition by Office of the Third Sector.
1

!

ยุทธศาสตรหลักมี 4 ขอ โดยอาศัยความรวมมือกับภาคสวนอื่น ทั้งรัฐบาล และภาคสวนที่ 3 (Third Sector)
เพื่อ
1. สะทอนเสียง รณรงค และใหอำนาจแกภาคสวนที่ 3 โดยเฉพาะผูที่มีความเสี่ยงตอการถูกเอารัดเอาเปรียบทาง
สังคม (Enabling voice and campaigning)
2. สรางความแข็งแกรงแกชุมชน โดยการสรางเครือขายจากหลากหลายกลุมคนในสังคม (Strengthening
communities)
3. ปรับปรุง เปลี่ยนแปลง บริการภาครัฐ โดยใชการออกแบบ นวัตกรรม และรณรงค (Transforming public
services)
4. พัฒนาและสนับสนุนการเติบโตของกิจการเพื่อสังคม (Social enterprise) โดยการคำนึงถึงทั้งเปาหมายทาง
สังคมและธุรกิจ (Enabling social enterprise growth and development)
หลักการพื้นฐานเพื่อบรรลุเปาหมาย
• สรางการมีสวนรวมระหวางรัฐบาลและภาคสวนที่ 3 (Third Sector) ในการทำงาน
• ลงทุนในโครงการที่ชวยพัฒนาและสนับสนุนภาคประชาสังคม
• ดูแลนโยบาย และกฎเกณฑ ใหเกิดสภาพแวดลอมที่เอื้อตอการสนับสนุนภาคสวนที่ 3
• พัฒนาฐานขอมูลและการวิเคราะหผลของการทำงานของรัฐบาลและภาคสวนที่ 3
2. โครงสรางองคกร (Organization structure)
สำนักงานภาคสวนที่ 3 (Office of the Third Sector) อยูภายใตการกำกับดูแลของสำนักคณะรัฐมนตรี (Cabinet
office) ซึ่งเปนศูนยกลางของรัฐบาล ปจจุบันไดรับความสำคัญมากขึ้นเรื่อยๆในบทบาทภาคสังคมและเศรษฐกิจ
ของประเทศ
โครงสรางองคกรแบงเปน 5 ทีมทำงาน
2.1 ทีมสรางความรวมมือภาครัฐบาล (Public sector partnerships team)
ทำหนาที่เปนเจาภาพในการประสานงานระหวางหนวยงานรัฐอื่นๆและภาคสวนที่ 3 และประกอบเปนนโยบาย
สำคัญ
2.2 ทีมที่มีสวนรวมในภาคสวนที่ 3 (Participation team)
ประกอบดวยหนวยภาคสวนที่ 3 หรือภาคประชาสังคม อาทิเชน อาสาสมัคร กลุมเยาวชน
2.3 ทีมใหการสนับสนุนภาคสวนที่ 3 (Third sector support team)
2.4 ทีมกิจการเพื่อสังคมและการเงิน (Social enterprise and finance team)
จัดหาแหลงเงินทุน
2.5 ทีมวางแผนยุทธศาสตรและประชาสัมพันธ (Strategy and communications team)

!

3. ผลงานที่ผานมา Progress
Futurebuilders เปนองคกรภาคประชาสังคมที่จัดหาเงินทุนทั้งในรูปแบบเงินกู เงินทุนให
เปลา และการสนับสนุนทางดานเทคนิคแกองคกรภาคสวนที่ 3 ในประเทศอังกฤษ
Futurebuilders Fund เปนเงินสนับสนุนจาก Office of the Third Sector มีมูลคากวา 65
ลานปอนด ตั้งแตป 2008 ถึง 2011 บริหารจัดการโดย the Social Investment Business

Social Enterprise Awards

เปนโครงการของ Social Enterprise Coalition รวมกับ the Office of the Third Sector, Communities and local
government และ department for children, schools and families ซึ่งจะเปนการแขงขันระหวาง social
enterprise ในสหราชอาณาจักร โดยรางวัลนั้นจะมองใหแกธุรกิจ social enterprise ที่พิสูจนแลววามีความ
แข็งแกรงทั้งดานการบรรลุเปาหมายทางสังคมและสิ่งแวดลอม ความสรางสรรคของแผนธุรกิจ มีแผนการเงินและ
การเติบโตอยางชัดเจน โดยอาศัยการโหวตออนไลน โดยจะใหเงินรางวัล 5,000 ปอนด แตที่สำคัญวานั้นคือ ธุรกิจ
จะไดรับการยอมรับและเปดเผยในวงกวาง
Social Enterprise Coalition

รวมกับ the Office of the Third Sector ทำโครงการ Social Enterprise Ambassador programme ซึ่งเปน
โครงการที่จะคัดเลือกผูนำที่เปน social entrepreneur ที่ประสบความสำเร็จ ที่มีเรื่องราวที่สามารถสรางใหเกิด
การเปลี่ยนแปลงในดานตางๆ เพื่อใหเกิดแรงบันดาลใจแกผูคนทั่วไป และทำใหธุรกิจแบบ social enterprise ได
รับการยอมรับอยางกวางขวาง

!

4. Resources
สำนักงานภาคสวนที่ 3 มีแผนที่จะลงทุนมากกวา 515 ลานปอนด ในโครงการตางๆของภาคสวนที่ 3 เปนระยะ
เวลาตั้งแต เมษายนป 2008 ถึง เมษายนป 2011 แบงเปน
• 130 ลานปอนด สำหรับ the Grassroots Grants programme โดยแบง 80 ลานสำหรับ เงินทุนใหเปลากอนเล็ก
และอีก 50 ลานเปนเงินบริจาคใหแก local funders
• 117 ลานปอนด สำหรับ the Organisation V หรือกลุมอาสาสมัครรุนเยาว
• 88.5 ลานปอนด สำหรับทีมใหการสนับสนุนภาคสวนที่ 3 ผานทาง CapacityBuilders
• 65 ลานปอนด สำหรับ the Futurebuilders Fund
• 30 ลานปอนด สำหรับ the Community Asset Fund
• 10 ลานปอนด สำหรับ the Risk Capital Fund สำหรับกิจการเพื่อสังคม (Social Enterprise)
• 10 ลานปอนด สำหรับลงทุนใน community anchor organisations
• 6 ลานปอนด ในการสรางความรวมมือระหวางรัฐบาลกับองคกรภาคสวนที่ 3 ผานทาง the Commission for
the Compact
• 5 ลานปอนด สำหรับศูนยวิจัยภาคสวนที่ 3 แหงใหม
• 5.4 ลานปอนด สำหรับ the Regional Development Agencies เพื่อสนับสนุนทางธุรกิจแก กิจการเพื่อสังคม
(Social enterprise)
• 4 ลานปอนด สำหรับโครงการฝกอบรมอาสาสมัคร
• 2 ลานปอนด สำหรับใหผูพิการสามารถรวมเปนอาสาสมัครได ผานทาง Volunteering fund
5. Social Enterprise Finance
รัฐบาลอังกฤษใหความสำคัญกับการลงทุนเพื่อสังคม (Social investment) เปนอยางมาก NESTA (the National
Endowment for Science Technology and the Arts) ก็ไดออกยุทธศาสตรการลงทุนเพื่อสังคม (Social
investment strategy) และ Bridges Ventures ซึ่งเปนบริษัทรวมทุน (the venture capital firm) มีเงินทุนเพื่อ
สนับสนุนผูประกอบการทางสังคมโดยเฉพาะ
5.1 การลงทุนเพื่อสังคม (Social investment)
ในปจจุบันถึงแมวาจะมีธุรกิจเพื่อสังคมและสิ่งแวดลอมเพิ่มขึ้นเพื่อแกปญหาตางๆไมวาจะเปนดานความยากจน
การศึกษา หรือดานสิ่งแวดลอม แตอุปสรรคที่สำคัญของธุรกิจเพื่อสังคมก็คือการหาระดมทุนเพื่อขยายกิจการ
(Growth Capital) โครงสรางของธุรกิจเพื่อสังคมในที่นี้อาจมีเปาหมายเพื่อแสวงหาผลกำไร (for-profit) หรือไม
แสวงหาผลกำไร (Nonprofit) โดยสวนมากหนวยงานที่ไมแสวงหาผลกำไรมักระดมทุนในรูปของการขอทุนใหเปลา
(Grant) หรือบางสวนอาจอยูในรูปของเงินกู แตหากเปนหนวยงานที่แสวงหาผลกำไรการระดมทุนก็สามารถทำได
ในหลากหลายรูปแบบกวา ไมวาจะเปนการออกหุน (market rate private equity) หรือการกูเงิน องคกรเหลานี้มัก
ประสบความสำเร็จในการระดมทุนในชวงเริ่มกอตั้ง (Start up stage) เพราะเปนมักเปนการระดมทุนในวงเงินที่
คอนขางนอย แตเมื่อองคกรเติบโตขึ้นถึงระดับที่ตองขยายกิจการ การระดมทุนทำไดยากขึ้นเนื่องจากวงเงินที่สูงขึ้น

!

และก็ยังขาดขอมูล ตัวกลางหรือผลิตภัณฑการเงินการลงทุนที่ไดมาตรฐานในตลาดทุนเพื่อสังคม ทำใหการลงทุน
ในธุรกิจกลุมนี้ยังไมไดรับความสนใจมากเทาที่ควรและธุรกิจเพื่อสังคมเหลานี้ก็ไมเติบโตเทาที่ควร
ประเภทของผูลงทุนและผูรับทุนแตกตางกันตามลักษณะของตัวธุรกิจเพื่อสังคมทั้งที่แสวงหาผลกำไร ไมแสวงผล
กำไร และที่อยูตรงกลางระหวางสองขั้วนี้ ตารางดานลางแสดงถึงความแตกตางของผูใหทุนซึ่งบางกลุมก็ตองการ
เขาไปมีสวนรวมในการบริหารจัดการเงินของตนและบางกลุมก็พอใจที่จะใหธุรกิจหรือองคกรนั้นๆมีอิสระในการ
บริหารจัดการตนเอง Venture Capital หรือ Venture Philanthropy มักถูกจัดอยูในกลุมที่ผูใหทุนเขาไปมีบทบาท
ใกลชิดกับผูรับทุน ในขณะที่การระดมทุนในรูปเงินกูจากธนาคารหรือการรับทุนใหเปลานั้น ผูใหทุนมักไมไดเขาไป
มีสวนรวมในการบริหารจัดการของธุรกิจเพื่อสังคมนั้นๆ

5.2 ลักษณะของเงินทุนแตละประเภท
M
1) Private Equity (หุนนอกตลาด)
องคกรแสวงหาผลกำไรซึ่งมีทั้งผลประกอบการทางธุรกิจที่ดีและมีผลตอบแทนตอสังคมและสิ่งแวดลอมที่ดี
สามารถระดมทุนโดยการออกหุนนอกตลาด การลงทุนประเภทนี้มักเปนการลงทุนระยะยาวโดยไมมีหลักทรัพยค้ำ
ประกันสำหรับผูลงทุนจึงมีความเสี่ยงคอนขางสูง ผลตอบแทนตอนักลงทุนก็ขึ้นอยูกับผลการดำเนินงานทางธุรกิจ
แตขอจำกัดที่สำคัญของของการระดมทุนจากหุนนอกตลาดคือเปนองคกรที่ไมแสวงหาผลกำไรก็จะไมสามารถ
ระดมทุนในรูปของหุนชนิดนี้ได ในประเทศอังกฤษไดมีการแกกฎหมายบางตัวเพื่อชวยใหองคกรเพื่อสังคมที่ไม
แสวงหาผลกำไรสามารถระดมทุนในรูปหุนนอกตลาดไดงายขึ้น แตการระดมทุนในรูปหุนก็มีปจจัยเสี่ยงที่สำคัญ
ตางๆไมวาจะเปนการสูญเสียอำนาจในการตัดสินใจของผูจัดการหรือเจาขององคกร การดำเนินงานที่ไมไดสะทอน
วิสัยทัศนที่ตั้งไวแตเดิมเพื่อตอบโจทยนักลงทุนที่ยังแสวงหาผลกำไรจากการลงทุนของตน การบริหารจัดการเงินที่
ไมไดมาตรฐานเนื่องจากองคกรยังขาดประสบการณในการบริหารหุน การไมมีกลยุทธในการออก (exit strategy)
หรือการขาดสภาพคลองจากผลกำไรที่ลดลง

!

ตัวอยาง

Cafédirect
เปน social enterprise ขายชาและกาแฟที่เปนสินคา Fairtrade กอตั้งในป 1991 โดย 4 สถาบัน คือ Oxfam,
Traidcraft plc, Equal Exchange Ltd, and Twin Trading Ltd, ปจจุบัน Cafédirect เติบโตเปนอยางมากจน
กลายเปนบริษัทเครื่องดื่ม Fairtrade ที่ใหญที่สุดในประเทศอังกฤษ ในป 2003 Cafédirect ตองการเพิ่มทุนเพื่อ
ขยายธุรกิจ แตดวยความที่ไมตองการหาทุนโดยการรวมทุน (venture capital) ซึ่งอาจทำใหเกิดการกดดันและ
บิดเบือนเปาหมายทางสังคมของ Cafédirect เปนเปาหมายทางการเงินแทน และดวยความตองการที่จะเปลี่ยน
โมเดลธุรกิจใหเปนโมเดลการเปนเจาของธุรกิจ (ownership model) เพื่อใหเกิดการเชื่อมโยงระหวางเกษตรกรที่
ปลูกกาแฟกับประชาชนที่ซื้อผลิตภัณฑ โดยเปดขายหุนใหแกเกษตรกรผูผลิตสินคาใหกับบริษัทและประชาชน
ทั่วไป ซึ่งหากสินคาขายไดมากเทาไหร เกษตรกรผูปลูกกาแฟก็จะไดรับเงินปนผลที่มากขึ้น และมีความเปนอยูที่ดี
ขึ้นตามไปดวย
ในป 2004 Cafédirect จึงใชการระดมทุนแบบการออกหุนนอกตลาดแทน (private equity) แทนโดยออกหุนให
แกเกษตรกรผูผลิตสินคาใหกับบริษัทและประชาชนทั่วไป ซึ่งหากสินคาขายไดมากเทาไหร เกษตรกรผูปลูกกาแฟก็
จะไดรับเงินปนผลที่มากขึ้น และมีความเปนอยูที่ดีขึ้นตามไปดวย และสามารถระดมทุนไดถึง 5 ลานปอนด
ลักษณะหุนของ Cafédirect จะไมไดจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย และจะทำการซื้อขายหุนไดผาน Ethex3 ซึ่ง
เปนตลาดหุนที่จะมีแตธุรกิจเพื่อสังคม โดยธนาคาร Triodos จะทำเปนตัวกลางในการจับคูผูซื้อและผูขายใหมา
เจอกัน (matched bargain service) 2นอกจากนี้ประชาชนทั่วไปจะไมสามารถถือหุนไดมากกวา 15% ยกเวนผูกอ
ตั้ง 4 สถาบัน เพื่อรักษาสิทธิการบริหารใหตรงตามเปาหมายทางสังคมของบริษัท แตผูถือหุนที่เปนเกษตรกรและ
ประชาชนทั่วไปมีสิทธิออกเสียงและเขารวมการประชุมดังเชนผูถือหุนทั่วไป
ปจจุบันมีผูถือหุน Cafédirect กวา 4,400 คน ซึ่งกลุมคนเหลานี้เปนกลุมคนที่สนใจผลตอบแทนทางสังคมมากกวา
ผลตอบแทนทางการเงิน (social return over financial return)

3

Ethical Exchange (Ethex) is a kind of alternative stock market for APOs shares (Alternative Public
Offerings) or Ethical shares. It was launched by Triodos bank, who will only be offering a 'matched bargain'
service - that is, it will provide a forum for would-be buyers and would-be sellers to get in contact with each
other, and will then help in organising the mechanics of the share transaction.

!

M
2) Social and Community Development Venture Capital Funds
เปนกองทุนที่มักตองการผลตอบแทนเทากับอัตราตลาด และมักจะเนนไปยังอุตสาหกรรมที่สามารถเห็นประโยชน
ตอสังคมและสิ่งแวดลอมไดอยางชัดเจน เชน กลุมพลังงานทางเลือก เทคโนโลยีเพื่อการพัฒนาสิ่งแวดลอม การ
คาขายอยางยุติธรรม สุขอนามัย การศึกษา และไอที กองทุนที่จัดอยูในกลุมนี้มีอยูคอนขางมากทั่วโลก
นอกจากนี้ Equity Investment Fund สวนมากก็มักลงไปกับธุรกิจ Microfinance หรือเงินทุนกูยืมขนาดเล็ก ซึ่งได
รับความนิยมอยางมากและใหผลตอบแทนที่คอนขางดี รวมทั้งมีความเสี่ยงไมสูง กองทุนเฉพาะหลายแหง
ตองการลงทุนในกลุมนี้เทานั้น
เปนที่นาเสียดายที่ธุรกิจเพื่อสังคมอื่นๆ ที่อาจยังไมไดรับความนิยมมากนักมักยังขาดเงินทุนในการขยายกิจการ
แตก็สามารถระดมเงินทุนไดยาก เพราะเงินทุนสวนมากถูกลงไปกับMicrofinance ถึงกระนั้นเงินทุนที่องคกรเหลา
นี้สามารถระดมมาไดก็ยังถือวาเปนสวนนอยมากเมื่อเทียบกับจำนวนธุรกิจเพื่อสังคมที่ยังตองการเงินทุน 3
ตัวอยาง

Bridges Ventures เปน private investment company กอตั้งเมื่อป 2002 ที่ประเทศอังกฤษ โดยมีเปาหมายวา
เงินทุนที่ระดมมาจะนำไปใชเพื่อเปาหมายทางสังคมและสิ่งแวดลอม และนักลงทุนจะตองไดผลตอบแทนทางการ
เงินไปพรอมๆกันดวย ตั้งขึ้นในป 2002 ปจจุบันเงินทุนจากทั้ง Venture funds และ social entrepreneurs funds
มีมูลคาประมาณ 120 ลานปอนด
Venture Funds: ปจจุบัน Bridges Ventures บริหารจัดการ venture fund 2 อัน คือ Bridges CDV (Community
Development Venture ) Fund I and Bridges CDV Fund II. ซึ่งนำไปลงกับธุรกิจที่มีศักยภาพและมีเปาหมาย
เพื่อสังคมและสิ่งแวดลอมเปนเปาหมายหลักของธุรกิจ ในพื้นที่ขาดแคลนที่มีอยูประมาณ 25% ในประเทศ
อังกกฤษ
Social Entrepreneurs Fund: เพิ่งออกเมื่อเดือนพฤศจิกายน 2008 มีเปาหมายเพื่อแกปญหาการขาดเงินทุนของ
social enterprises หลังจากผานพนขั้น start up และเขาสูขั้น scale up จนถึงปจจุบันสามารถระดมทุนได 8.5
ลานปอนด

!

Triodos Social Enterprise Fund: แตเดิมชื่อ Triodos Opportunity Fund เปนกองทุนที่จะนำไปลงทุนกับ social
enterprise ที่มีผลตอสังคมอยางชัดเจน มีความยั่งยืนดานการเงิน โดยนักลงทุนที่ลงทุนในกองทุนนี้ก็จะเปนนัก
ลงทุนเพื่อสังคมที่ไมตองการสนับสนุนเปนเงินใหเปลาอยางเดียว แตตองการไดรับผลตอบแทนทางการเงิน ใน
ขณะเดียวกันก็ไดอุทิศเพื่อสังคม โดยกองทุนนี้เริ่มครั้งแรกเมื่อเดือนพฤษภาคม 2009 มีมูลคากวา 320,000 ปอนด
Triodos Microfinance Fund: ใหกูและลงทุนในลักษณะเขาไปถือหุนในสถาบันการเงิน และธนาคารเครดิตราย
ยอย (microfinance institutions and banks) ใน แอฟริกา ละตินอเมริกา เอเชีย และยุโรปตะวันออก โดยมีจุดมุง
หมายเพื่อชวยใหเกิดการพัฒนาสังคม ควบคูไปกับการเศรษฐกิจในประเทศกำลังพัฒนา และผูลงทุนใน Triodos
Microfinance Fund ก็ไดรับผลตอบแทนทางการเงินดวย ปจจุบัน Triodos ใหกูแกสถาบันการเงินเครดิตรายยอย
ในกวา 40 ประเทศ และไดเขาไปถือหุนใน 19 สถาบันการเงินเครดิตรายยอย Triodos สามารถระดมทุนได
มากกวา 30 ลานยูโร
c
3) Nonprofit and foundation "PRI" and "MRI" Equity Investor
Programme-related investment หรือ PRI และ Mission-related investment หรือ MRI ก็เปนอีกแหลงทุนหนึ่ง
สำหรับธุรกิจเพื่อสังคม โดยทุนในลักษณะนี้อาจเปนทุนที่มาจากมูลนิธิอื่นๆหรือองคกรและหนวยงานตางๆที่
เกี่ยวของที่อาจตองการสนับสนุนธุรกิจเพื่อสังคมนั้นๆ PRI มักเปนการลงทุนที่มีผลตอบแทนต่ำกวาตลาดในขณะที่
MRI นั้นผูลงทุนจะหวังผลตอบแทนในอัตราที่สูงกวาตลาด
c
4) Debt/Loan หนี้หรือเงินกู
เงินกูเปนอีกทางเลือกหนึ่งสำหรับธุรกิจเพื่อสังคมที่ไดรับความนิยม โดยการมีการออกแบบแผนการกู ดอกเบี้ย
และระยะเวลาผอนชำระตามความตองการของนักลงทุนหรือผูใหกูซึ่งก็มีอยูหลายสถาบันดวยกัน ไดแก
c
4.1) ธนาคารหรือสถาบันการเงินทั่วไป
ธุรกิจเพื่อสังคมที่แสวงหาผลกำไรและมีผลประกอบการณที่ดีอาจไดรับอนุมัติเงินกูจากธนาคารทั่วไป แตสำหรับ
ธุรกิจเพื่อสังคมที่ไมแสวงหาผลกำไร การกูยืมจากธนาคารอาจทำไดยาก แตดวยการสนับสนุนของรัฐบาลอังกฤษ
ประกอบกับกระแสสังคมที่เติบโตเปนอยางมาก ทำใหมีธนาคารหลายๆแหงคำนึงถึงหลักเกณฑที่เกี่ยวกับสังคม
และสิ่งแวดลอมของธุรกิจที่มาขอกู หรือปลอยกูดอกเบี้ยต่ำใหแกธุรกิจเพื่อสังคมในชุมชนตางๆทั่วประเทศ

ตัวอยาง

!

The Co-operative Financial Services เปนสวนหนึ่งของ the Co-operative
Group ซึ่งเปนสหกรณผูบริโภค (consumer cooperative) ที่ใหญที่สุดใน
ประเทศอังกฤษ ที่ใหบริการทางการเงินครบวงจร มีทั้ง the Co-operative
Bank, the Co-operative Insurance, the Co-operative Investments, the Co-operative Asset Management
the Co-operative Financial Services เริ่มตนในป 1973 โดยทั้งสวนที่เปนธนาคารและประกันเปนผูนำในการ
ออกกฎเกณฑในการปลอยกูที่ไมเพียงแตคำนึงถึงสถานะทางการเงินของผูขอกู แตคำนึงถึงหลักคุณธรรม สิ่ง
แวดลอม และชุมชนดวย ผลของการเปนธนาคารที่มีคุณธรรมในการปลอยกู นั้นปรากฎออกมาในรายงานผล
ประกอบการป 2009 ที่ทำใหธนาคารมีกำไรกอนหักภาษีเพิ่มขึ้น 5.1 ลานปอนด หรือ 25.8% ทามกลางวิกฤตของ
สถาบันการเงินทั่วโลก แสดงใหเห็นวาการเปนธนาคารที่มีคุณธรรมเปนสิ่งที่ยั่งยืน และไดรับผลกระทบนอยมาก
จากวิกฤตเศรษฐกิจครั้งนี้

Unity Trust กอตั้งเมื่อป 1984 ที่ประเทศอังกฤษ เปนธนาคารที่เชี่ยวชาญ
ในการใหบริการแกกิจการเพื่อสังคม (Social Enterprise) องคกรการการ
กุศล โดยไดปฏิเสธผูขอกูที่ไมผานเกณฑทางสังคมและสิ่งแวดลอมซึ่งมี
มูลคากวา 14 ลานปอนด

Charity bank เปนธนาคารลาสุดใน social banking sector กอตั้งเมื่อป
2002 โดยจะใหบริการแกองคกรการกุศล ชุมชน อาสาสมัคร social
enterprise

Ethical bank Triodos กอตั้งเมื่อป 1995 เปนธนาคารที่ปลอยกูใหแก
กิจการเพื่อสังคม และองคกรการกุศล แมทามกลางวิกฤตเศรษฐกิจ
Triodos มีเปอรเซนตการเติบโตถึง 13% ในป 2008 และไดรับรางวัล
Financial Times Sustainable Bank of the Year

!

c
4.2) Foundation PRI Debt
จากที่กลาวมาขางตน เงินลงทุน PRI นั้น สามารถทำไดในรูปเงินกูเชนกัน ถึงแมวาจะยังไมเปนที่นิยมมากนักแตก็
มีการลงทุนในลักษณะนี้เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ
ตัวอยาง

Esmee Fairbairn Programme และ Charity Bank ในประเทศอังกฤษที่ปลอย
เงินกูระหวาง 10,000 - 250,000 ปอนด ในอัตราดอกเบี้ยระหวาง 0% - 7% เปนระยะเวลาไมเกิน 5 ป สำหรับ
ธุรกิจเพื่อสังคมที่ตองการขยายกิจการ
c
4.3) Bonds, Investment Notes and Nontraditional Lending Institution
ในปจจุบันเริ่มมีการนำผลิตภัณฑทางการเงินที่หลากหลายมากขึ้นมาใชในตลาดทุนเพื่อสังคม
ตัวอยาง

Social Finance เปนองคกรที่กอตั้งขึ้นเพื่อสนับสนุน และพัฒนาชองทางการเขาถึงเงินทุนเอกชน (private sector
fund) ใหแกองคกรภาคสวนที่ 3 ที่มีเปาหมายหลักเพื่อสังคม นอกจากนี้ Social Finance ยังเปนผูวางรากฐานของ
Social Invesment Wholesale Bank ซึ่งกอตั้งเมื่อเดือน ธันวาคม 2009 โดย The Commission on Unclaimed
Assets เปนองคกรอิสระที่กอตั้งขึ้นเมื่อเดือนพฤศจิกายน 2005 โดยไดนำ unclaimed asset เชน เงินที่คางอยูใน
ธนาคารโดยไมมีเจาของ (dormant accounts) เปนจำนวน 75 ลานปอนดมาใชเพื่อประโยชนทางสังคม
Social Impact Bonds (SIBs) ซึ่งปจจุบันยังอยูในชวงทดลอง ก็เปนแนวความคิดหนึ่งของ Social Finance
รัฐบาลใหคำมั่นสัญญาวาจะจายเงินคืนนักลงทุนที่ซื้อ SIBs ในราคา premium ซึ่งจะมากเทาไหรนั้นขึ้นอยูกับ
ความสำเร็จของโครงการเพื่อสังคมนั้นๆ เมื่อโครงการสำเร็จรัฐบาลจะสามารถลดรายจายและสามารถแบงสวน
คืนใหแกนักลงทุนได สวนผูประกอบการเพื่อสังคมเองก็มีชองทางในการเขาถึงเงินทุนมากยิ่งขึ้นเนื่องจากความ
เสี่ยงไดถูกแบงเบาไปโดยนักลงทุนที่ซื้อ SIBs

!

Citylife ไดออก Citylife’s Charitable Bonds เพื่อสนับสนุนองคกรเพื่อสังคม และองคกรการกุศลตาง โดย
เงินที่ไดจากการขายหุนกูนี้ Citylife จะแบง 80% เพื่อไปปลอยกูให Registered Social Landlords (RSLs) ซึ่ง
เปน housing provider ที่ไมแสวงหาผลกำไร โดยที่เขาจะนำเงินจำนวนนี้ไปสรางที่อยูอาศัยราคาถูกแกผูยากไร
สวน 20% ที่เหลือหลังจากหักคาใชจายแลว จะใหเปนเงินทุนใหเปลาแกองคกรการกุศล ภายในระยะเวลา 5 ป
housing provider ก็จะตองคืนเงินกูพรอมดอกเบี้ย และนักลงทุนที่ซื้อหุนกูไปก็จะไดรับเงินคืนเต็มจำนวนภายใน
ระยะเวลา 5 ป ซึ่งเหมือนกับวานักลงทุนไดบริจาคเงินสวนที่เปนดอกเบี้ยของหุนกูไปใหกับองคกรการกุศล ทั้งนี้หุน
กูดังกลาวเปนผลิตภัณฑที่ชวยใหนักลงทุนเพื่อสังคมมีทางเลือกในการทำบุญมากขึ้น โดยไมจำเปนตองทำบุญโดย
การใหเปลาเสมอไป

c
4.4) Equity-Like Capital
เปนการระดมทุนอีกทางหนึ่งของธุรกิจเพื่อสังคมแตจะเลี่ยงปญหาของการออกหุนขององคกรที่ไมแสวงหาผลกำไร
การลงทุนในลักษณะนี้จะอยูในรูปของ Deeply Subordinated long-term loan แตจะมีลักษณะหลายอยางที่
แทบจะคลายกับหุนนอกตลาดก็วาได เชนไมมีการค้ำประกัน(Uncollateralized) แตจะไดผลตอบแทนที่ขึ้นอยูกับ
ผลประกอบการของธุรกิจ
ในปจจุบันการลงทุนในลักษณะนี้ยังไมเปนที่นิยมมากนัก แตก็มีหนวยงานบางหนวยในอังกฤษและสหรัฐอเมริกา
ที่สนใจลงทุนกับธุรกิจเพื่อสังคมในรูปแบบนี้ เชน Venturesome, Aston,
Reinvestment Trust, Local
Investment Fund, Equity Equivalent Investment ถึงแมวาการลงทุนในรูปแบบของ Equity-Like Capital จะถูก
จัดวามีความเสี่ยงคอนขางสูง แตก็ถือไดวามีผลตอบแทนที่คอนขางสูงตามไปดวย ปจจุบันหลายหนวยงานไมวา
จะเปน Calvert Foundation, Good Capital, Social Investment Scotland, Triodos Bank และ Bridge
Community Ventures กำลังทำการศึกษาคนควาเกี่ยวกับการลงทุนในผลิตภัณฑตัวนี้มากขึ้น
c
5) Grant เงินใหเปลา
Grant หรือเงินใหเปลาจากภาครัฐ เอกชน หรือองคกรตางๆเปนแหลงทุนสำคัญสำหรับธุรกิจเพื่อสังคมสวนมาก
ลักษณะของเงินใหเปลาชนิดนี้มักไมตองจายคืน แตมักเปนเงินทุนระยะสั้น และอยูในวงเงินที่คอนขางนอย ที่
สำคัญเงินทุนใหเปลาในลักษณะนี้มักผูกอยูกับโครงการของตัวองคกรวาสอดคลองกับความตองการของผูใหทุน
หรือไม จึงมีความเสี่ยงคอนขางสูงตอการเปลี่ยนแปลงความสนใจของผูใหทุน ขอจำกัดที่สำคัญของเงินใหเปลาก็
คือการหาทุนเพื่อขยายกิจการ ซึ่งมักอยูในวงเงินที่สูงเกินกวาผูใหทุนหรือผูบริจาคกำหนดไว ทำใหการเติบโตหรือ
การขยายกิจการของธุรกิจเพื่อสังคมสามารถทำไดยาก

!

นอกจากนี้ยังมีขอจำกัดดานการใชเงินทุนซึ่งตองระมัดระวังอยางมากและตองเปนไปตามวิสัยทัศนขององคกรที่ตั้ง
ไว ขั้นตอนการขอทุนก็มักมีกฎปฏิบัติตางๆที่ยุงยากยาวนาน นอกจากนี้การขอเงินทุนใหเปลานั้นตามความเปน
จริงแลวไมไดจัดวาเปนการลงทุน(Investment) แตมักถือวาเปนการใชเงินทุน (Consumption) มากกวา
หลักการลงทุนกับธุรกิจเพื่อสังคมที่ดีนั้นอาจแตกตางจากการลงทุนกับธุรกิจทั่วไปตรงที่การลงทุนกับธุรกิจเพื่อ
สังคมนั้นเปนการลงทุนไปกับทีมบริหารงานมากกวาสิ่งอื่นๆ เพราะทีมบริหารที่ดีจะสามารถสรางองคกรที่แข็งแรง
และนำมาซึ่งการเปลี่ยนแปลง การแกไขปญหาสังคมและสิ่งแวดลอมไดอยางมีประสิทธิภาพ และมีการนำ
นวัตกรรมใหมๆมาสรางคุณคาใหกับสังคม ทั้งนี้การลงทุนในองคกรแบบนี้ผูใหทุนหรือผูลงทุนควรเขาไปเกี่ยวของ
หรือมีสวนรวมในการบริหารจัดการขององคกร (High Engagement)
ตัวอยาง

The Big Lottery Fund (BIG) เปนผูจำหนายลอตเตอรี่ที่ใหญที่สุดในสหราชอาณจักร ไดรับการอนุมัติจากรัฐบาล
อังกฤษใหเปนผูจัดการกับ unclaimed asset เชน เงินที่คางอยูในธนาคาร (dormant accounts) เนื่องจาก BIG
เปนองคกรที่มีอยูทั่วประเทศและมีโครงสรางการบริหารจัดการที่ดีเหมาะกับการจัดการสินทรัพยจำนวนมาก และ
ยังเปนผูที่มีประสบการณในการทำโครงการเพื่อชุมชนและเพื่อสังคมอยางช่ำชอง
การนำ unclaimed asset หรือเงินที่คางอยูในธนาคารโดยไมมีกิจกรรมทางการเงินโดยเจาของเปนเวลา 15 ป หรือ
เงินที่อยูใน lost account ซึ่งหากหาเจาของไมพบ เงินจำนวนนี้ก็จะถูกโยกยายมายังสวนกลางซึ่งบริหารโดย
Financial Services Authourity ซึ่งเงินจำนวนนี้เจาของสามารถเรียกรับเงินจำนวนนั้นคืนไดทุกเมื่อ ซึ่งการนำเงิน
จำนวนนี้ไปใชนั้นจะนำไปใชสนับสนุนโครงการเกี่ยวกับเด็กและเยาวชนเปนหลัก

5.3 ตารางเปรียบเทียบทุนในลักษณะตางๆ
ความเสี่ยงสูงc c

c

c
Grant

c

c

c

ความเสี่ยงต่ำ

Patient Capital Pure Equity

Equity Like

Loan

!

เปอรเซ็นตการ
ขาดทุน
อันตราผลตอบแทน

100%

20-50%

10-20%

0

-50% - 10%

ไมมีลิมิต

ระยะเวลาการลงทุน

ระยะสั้น

การเขาไปมีสวนรวม ต่ำ (ยกเวนใน
ในการบริหารจัดกร กรณี Venture
Philanthropy)
Exit Investment
N/A
Liquidation Right
สิทธิการออกเสียง

ไมมี
ไมมี

10-20%

1-8%

แตกตางกันไป จำกัดอยูที่
จนถึง 30 %
5-18%
Repayment ไมสามารถระบุได 5-7 ป ขึ้นอยูกับ ตามสัญญาที่ได
Holidays
ขึ้นอยูกับผล ผลประกอบการ รางไวในการกู
ประกอบการ
เงิน
มีบาง
สูง (มักอยูในขั้น สูง (มักอยูในขั้น
ต่ำ
กรรมการบริหาร) กรรมการบริหาร)
การจายคืน

ไมมีหรือมีบาง
ไมมี

IPO, Sale,
Royalty,
Repayment
Layout
repayment
นอย
มีบาง
มีมาก
ผานการเปน ระบุตามสัญญาที่
ไมมี
เจาของ
ไดทำไว

6. กฎหมายสนับสนุน
รัฐบาลอังกฤษไดออก Community Investment Tax Relief (CITR) เมื่อป 2002 เพื่อดึงดูดใหเกิดการลงทุนใน
Community Development Finance Institutions (CDFIs) มากขึ้น โดยการลดหยอนภาษีนั้นสามารถลดได 25%
ของเงินที่ลงทุนไปทั้งหมด ภายในระยะเวลา 5 ป นั่นก็คือลดหยอนภาษีไดปละ 5 % เปนเวลา 5 ป ตัวอยางเชน
เงินลงทุนจำนวน 100,000 ปอนด นักลงทุนสามารถลดหยอนภาษีได 5,000 ปอนดทุกปเปนเวลา 5 ป

7. ขอเสนอแนะในการชวยสนับสนุนการระดมทุนของธุรกิจเพื่อสังคม
การกอใหเกิดความสัมพันธที่ดีระหวางผูใหและผูรับทุนเปนสิ่งสำคัญ โดยผูใหทุนควรมีความเขาใจและเต็มใจที่จะ
เขามารวมรับความเสี่ยงไปพรอมกับตัวองคกรหรือธุรกิจเพื่อสังคมนั้นๆ ซึ่งก็ตอบแทนผูใหทุนดวยการสรางคุณคา
หรือผลตอบแทนทางการเงินแกผูใหทุนไดอยางเหมาะสม การใชนวัตกรรมใหมๆ การปรับใชผลิตภัณฑทางการ
เงินตางๆ รวมถึงการผสมผสานระหวางเงินทุนใหเปลา เงินบริจาค และเงินทุนเชิงพาณิชย ก็จะสามารถเขามาชวย
ทำใหธุรกิจเพื่อสังคมสามารถระดมทุนไดมากขึ้น โดยขอเสนอแนะ 3 ขอดังนี้
c
1) การเขาไปมีสวนรวมของผูใหทุน
การเขาไปมีสวนรวมในธุรกิจหรือองคกรเพื่อสังคม ผูใหทุนจะตองมีความเขาใจการดำเนินงานของธุรกิจเพื่อ สังค
มนั้นๆ รวมถึงยอมรับตนทุนตางๆที่เกี่ยวของกับการลงทุนนั้นๆ ผูรับทุนเองก็ตองพยายามสรางความสมดุลระหวาง
ผลงานที่สะทอนถึงวิสัยทัศนทางสังคมที่ตั้งไวและผลประกอบการที่ดี ทั้งผูใหทุนและผูรับทุนจะตองมีความเขาใจ
ที่ตรงกันในเรื่องตางๆไมวาจะเปนในดานความเสี่ยงของแตละฝาย ผลตอบแทนที่ไดรับ หรือคุณคาทางสังคมที่เกิด
ขึ้น หลักการบริหารจัดการของธุรกิจเพื่อสังคมที่ผสมผสานระหวางการบริจาค (Philanthropy) หรือการทำกิจการ

!

เชิงพาณิชย (Commercial Activities) ถือวาเปนหลักการที่คอนขางใหม ยังตองการการแลกเปลี่ยนเรียนรู การ
ลองผิดลองถูก เพื่อกอใหเกิดการพัฒนาและการเติบโตในธุรกิจหรือองคกรเหลานี้
M
2) การใชการบริจาคสงเสริมการระดมทุนจากตลาด (Use Philanthropy to unlock market-based
capital)
การที่นักลงทุนหรือสถาบันการลงทุนทั่วไปยังไมใหความสนใจในการลงทุนกับธุรกิจเพื่อสังคมเทาที่ควร ภาครัฐก็
อาจจะชวยใหความสนับสนุนและผลักดันอีกแรงหนึ่ง เชนการใหเงินชวยเหลือ การออก tax credit หรือการค้ำ
ประกันเงินกูจากหนวยงานหรือองคกรที่ลงไปยังธุรกิจเพื่อสังคม การชักนำใหนักลงทุนหันมาสนใจและใหความ
สำคัญกับผลตอบแทนทางสังคมนั้นยังเปนเรื่องที่ถือวาคอนขางใหม ดังนั้นตัวธุรกิจเพื่อสังคมเองก็ควรจะทำความ
เขาใจในจุดนี้และใช Soft Capital เพื่อจะผลักดันหรือใชเปน Leverage ในการดึงเงินจากตลาด และคอยๆสราง
ความเขาใจในเรื่องเกี่ยวกับธุรกิจเพื่อสังคม ผลตอบแทนทางกำไรและผลตอบแทนตอสังคมและสิ่งแวดลอม เพื่อ
ใหธุรกิจเพื่อสังคมไดรับการยอมรับจากผูใหทุนหรือนักลงทุนมากขึ้น
c
3) มีการออกผลิตภัณฑการเงินการลงทุนใหมๆที่เหมาะกับธุรกิจเพื่อสังคม
สำหรับธุรกิจเพื่อสังคมที่แสวงหาผลกำไร การระดมทุนนั้นสามารถทำไดไมยากนัก ทั้ง Private Equity หรือ Fixed
income/Debt instrument นั้นสามารถนำมาใชไดกับองคกรประเภทนี้ แตอุปสรรคที่สำคัญคือการระดมทุนของ
องคกรที่ไมแสวงหาผลกำไรซึ่งการระดมทุนเพื่อขยายกิจการทำไดยาก ถึงกระนั้นก็ไมควรที่จะใหองคกรที่ไม
แสวงหาผลกำไรตองคอยอาศัยแตเงินบริจาคหรือเงินใหเปลาเทานั้น ผลิตภัณฑการเงินการลงทุนที่เหมาะสมกับ
องคกรที่ไมแสวงหากำไรควรมีลักษณะดังตอไปนี้
• อัตราผลตอบแทนหรือการคืนเงินขึ้นอยูกับผลการดำเนินงานวาประสบความสำเร็จและมีความกาวหนา
มากแคไหน
• Minimized Debt Service-non amortizing principal/and or capitalizing interest
• หนี้ชั้นรอง (Deep Subordination - Ability to support other debt)
• เปนการลงทุนระยะยาว
• มีความยืดหยุนพอสมควรเกี่ยวกับนโยบายการคืนเงิน โดยเฉพาะกับธุรกิจเพื่อสังคมรายใหมๆที่พยายาม
จะลดการพึ่งพาเงินบริจาคและหันมาระดมทุนจากตลาดการเงิน ผูใหทุนอาจใหปรับเพิ่มความยืดหยุน
เกี่ยวกับแผนการคืนเงิน
• Exit มีทางเลือกที่จะหยุดความสัมพันธระหวางผูใหทุนและผูรับทุน
แหลงขอมูล
http://www.thirdsector.co.uk/
http://www.cabinetoffice.gov.uk/the_third_sector.aspx
http://www.socialenterpriseawards.org.uk/pages/socialenterpriseawards.html
http://www.socialenterprise.org.uk/pages/council.html

!

http://www.communities.gov.uk/corporate/
http://brewing.cafedirect.co.uk/

social enterprise finance
http://www.socialinvestmentbusiness.org
http://www.futurebuilders-england.org.uk/
http://www.triodos.co.uk
http://www.unity.co.uk/
http://www.socialfinance.org.uk/
http://www.charitybank.org/
http://www.co-operative.coop/
http://www.bridgesventures.com/
http://www.esmeefairbairn.org.uk/significant-village.html
http://www.citylifeltd.org/page/115/overview.htm

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful