You are on page 1of 17

UITGAVE 3 | 2016

UITGAVE 3 | 2016 STAPHORSTER STIPWERK OP SPIJKERBROEK ALS ERWEINIG KUNST IS BUITEN SCHOOL POSITIEFCREATIEF MET
UITGAVE 3 | 2016 STAPHORSTER STIPWERK OP SPIJKERBROEK ALS ERWEINIG KUNST IS BUITEN SCHOOL POSITIEFCREATIEF MET

STAPHORSTER STIPWERK OP SPIJKERBROEK ALS ERWEINIG KUNST IS BUITEN SCHOOL POSITIEFCREATIEFMET MEDIA ALLEREGISTERS OPENVOOR MUZIEK!

Het magazine voor cultuureducatie in Overijssel

Colofon

Dit is de derde editie van GeenKunst, het cultuureducatiemagazine voor Overijssel en een uitgave van Rijnbrink. Doel is om de projecten die binnen het project Cultuureducatie met Kwaliteit in Overijssel vallen onder de aandacht te brengen van iedereen die zich met cultuureducatie bezighoudt. Zo willen we scholen inspireren cultuureducatie verder te integreren in hun curriculum.

De projecten zijn onderdeel van het programma ‘Cultuureducatie met Kwaliteit in Overijssel 2013 – 2016’. Rijnbrink voert dit programma in 21 kleine en middelgrote Overijsselse gemeenten uit in opdracht van provincie Overijssel. Het programma wordt mogelijk gemaakt door het Fonds voor Cultuurparticipatie en provincie Overijssel.

Coördinatie

Sonja Paauw, P.S. Communicatie

Tekst

Sonja Paauw, P.S. Communicatie

Ontwerp & eindredactie

Rijnbrink

slagbijalmelo

Drukwerk

Drukkerij Roelofs

Oplage

1.250

MET DANK AAN:

Hester Maij, Ineke van Balen en Wilja Jurg (TETEM kunstruimte), Mirelle Schuurman, Jocelyn Bos, Jorrit Denkers en Sophie ten Brinke (directeur, ICC’er en leerlingen groep 8 van basisschool Het Galjoen Wierden), Mariëlle van Zanten (Quintus), Marieke Zeeman en Annemarie de Regt (Zeeman & de Regt), Kristina Odenhamn, Maaike Geerdink (Jeugdcultuurfonds Overijssel), Karin Gerfen, Wolbert Meijer (ICC’er op basisschool Op de Hoeksteen in Hasselt), Mieke Tielens en Henk Swart (docent en MT-lid/beleidsadviseur Katholieke Pabo Zwolle), Lee-Anne Bakker (ICC’er Johan Seckel-school Ommen), Annelore Horn en Mike Pruijn (Eigenwijs Trainingen), Hellen Strik (cultuurcoach gemeente Staphorst), Sonja Lassche (ICC’er basisschool De Levensboom Rouveen), Tineke Schepers, Bokke Klein Zandvoort (ICC’ers basisschool De Bolster Raalte), Mignon Stevelink (ICC’er basisschool De Wendakker Oldenzaal), Iena Redeker (bibliotheek Hardenberg), Meriam de Kanter, Iris Offringa, Evelien Kemink, Elin Groot Rouwen, Merel ten Elzen.

Ook een exemplaar ontvangen? Stuur een e-mail naar info@rijnbrink.nl

ontvangen? Stuur een e-mail naar info@rijnbrink.nl Van Alpenstraat 11 | 7442 TW Nijverdal + 31 (0)88

Van Alpenstraat 11 | 7442 TW Nijverdal + 31 (0)88 19 70 301 | info@rijnbrink.nl rijnbrink.nl

+ 31 (0)88 19 70 301 | info@rijnbrink.nl rijnbrink.nl Kansen voor alle kinderen Stippen in voetbalkleuren.

Kansen voor alle kinderen

Stippen in voetbalkleuren. Geweldig! Als ik lees hoe het project Staphorster Stipwerk erfgoed dicht bij kinderen brengt, dan weet ik waarom ik mij inzet voor Cultuureducatie met Kwaliteit. Hetzelfde geldt als ik zie hoe vele enthousiaste ICC’ers op scholen in Overijssel kunstzinnige projecten iedere keer weer tot een succes weten te maken. Cultuureducatie is een prachtige manier om echt alle kinderen met kunst, erfgoed en media in contact te brengen.

Buiten school

Cultuureducatie is voor kinderen onontbeerlijk. Voor hun plezier, maar zeker ook voor de ontwikkeling van hun vaardigheden, zelfvertrouwen en zelfstandigheid. Met alleen cultuureducatie op school zijn we er niet. Ook buiten school moeten kinderen hun talent verder kunnen ontwikkelen. Helaas groeien er anno 2016 nog steeds meer dan 20.000 kinderen op in een gezin waar geen geld is om bijvoorbeeld buitenschoolse muzieklessen te betalen. Wij zijn daarom blij dat ook het Jeugdcultuurfonds Overijssel helpt. Voor al die kinderen die ook buiten school hun talent willen ontwikkelen.

1 + 1 = 3

Juist omdat we alle kinderen in Overijssel kansen willen geven, werken we samen met andere organisaties. Concordia, Quintus, Muziekschool Hengelo, Kaliber Kunstenschool, Twents Techniekmuseum HEIM, Stadkamer, Muziekschool Hof van Twente, Muziekschool De Sleutel en Rijnbrink hebben samen de ambitie om alle kinderen en jongeren kwalitatief hoogwaardig cultuuronderwijs te bieden op school en in een cultuurrijke omgeving. Samen willen we bijdragen aan de vaardigheden en kennis van alle betrokken professionals: scholen, overheden en cultuuraanbieders. Maar, om ervoor te zorgen dat alle kinderen goed cultuuronderwijs krijgen, kan het niet anders dan dat de verantwoordelijkheid primair bij de scholen ligt. Wij zijn er om te helpen met de verankering en de professionalisering.

Doorgaande ontwikkeling

Al veel scholen hebben cultuuronderwijs duurzaam opgenomen in hun curriculum. Daar zijn wij ontzettend blij mee en trots op! Maar ook na verankering is permanente ontwikkeling aan de gang. Wil je andere disciplines integreren? Past het aanbod in de omgeving van de school nog bij de leerlijnen? Zijn er kinderen die andere talenten willen ontwikkelen? Hoe weten we of het inhoudelijk goed is? Kortom, er is nog veel te doen. In deze editie van GeenKunst lees je over de Overijsselse ervaringen die je verder kunnen helpen bij de invulling van deze taken.

die je verder kunnen helpen bij de invulling van deze taken. Geniet van de mooie, inspirerende

Geniet van de mooie, inspirerende en vaak ook leerzame verhalen!

Meriam de Kanter Programmacoördinator Cultuureducatie met Kwaliteit

Kanter Programmacoördinator Cultuureducatie met Kwaliteit 04 06 08 Driehoeksinterview: bestuur, school & kind Als

04

06

08

Driehoeksinterview: bestuur, school & kind Als er weinig kunst is buiten school Staphorster erfgoed wordt cultuureducatie Positief creatief met media Een dag op pad met Iris Offringa Katholieke Pabo: cultuur vormt ons DNA Kunst in Beweging De status aparte van erfgoed Een dag op pad met Mariëlle van Zanten Kenniskring Overijssel: hoe kunst en onderwijs elkaar versterken Roombeek Cultuurpark: verbeelding, innovatie en creativiteit in onderwijs Volg een training bij Rijnbrink! Johan Seckel-school trekt alle registers open Kunst voor alle kinderen dankzij het Jeugdcultuurfonds

10 04 12 14 16 20 22 24 25 26 08 28 10 30 20
10
04
12
14
16
20
22
24
25
26
08
28
10
30
20
16
28
voor alle kinderen dankzij het Jeugdcultuurfonds 10 04 12 14 16 20 22 24 25 26

3

Driehoeksinterview bestuur, school&kind
Driehoeksinterview
bestuur,
school&kind

Het Galjoen in Wierden is een basisschool met een stevige visie op cultuureducatie. Een mooie plek voor een interview met Hester Maij, Gedeputeerde Cultuur bij de provincie Overijssel, Mirelle Schuurman, directeur van Het Galjoen, ICC’er en leerkracht Jocelyn Bos en groep-8-leerlingen Jorrit Denkers en Sophie ten Brinke. Zij stelden elkaar elk een vraag over kunst op school.

4

Zij stelden elkaar elk een vraag over kunst op school. 4 Aan Hester Maij Jorrit en

Aan Hester Maij

Jorrit en Sophie: Wat gaat u doen voor kunst en cultuur bij ons op school? “Mijn ambitie is dat alle kinderen in aanraking komen met kunst en cultuur. Creatief en flexibel kunnen denken is belangrijk voor je toekomst. Het is een cadeautje dat je de rest van je leven meeneemt. Dat is bij jullie op school gelukkig al zo.”

Mirelle Schuurman: Wat is uw ambitie als het gaat om cultuureducatie? “150 scholen in alle Overijsselse gemeenten doen nu mee aan Cultuureducatie met Kwaliteit, het doel is dat álle scholen mee gaan doen. Omdat iedereen ziet dat het leuk en goed is. Omdat er zoveel verschillende scholen zijn, is het belangrijk dat scholen zelf kijken wat bij hen past, vanuit hun eigen vraag en behoefte. Ook de vorm waarin cultuureducatie wordt aangeboden is aan de school zelf. Dans of handenarbeid, het maakt niet uit. Vrij nadenken werd vroeger veel minder geaccepteerd. Dat is gelukkig veranderd. Het mooie van cultuureducatie vind ik dat je nieuwe dingen ontdekt waar je zelf niet op zou zijn gekomen en dat je samen met anderen iets maakt.”

zou zijn gekomen en dat je samen met anderen iets maakt.” V.l.n.r.: Jorrit Denkers, Hester Maij,

V.l.n.r.: Jorrit Denkers, Hester Maij, Jocelyn Bos, Sophie ten Brinke en Mirelle Schuurman

“Creatief en flexibel kunnen denken is belangrijk voor je toekomst. Het is een cadeautje dat je de rest van je leven meeneemt.”

Aan Mirelle Schuurman

Hester Maij: Wat wil je bereiken, wat is je stip op de horizon? “De brede ontwikkeling van kinderen vinden wij het allerbelangrijkst. Anders leren kijken, nadenken, betekenis kunnen geven. Je hoopt dat kinderen dit hun hele leven meenemen.” Jocelyn Bos vult aan: “Het mooie van ons project is de samenwerking. TETEM kunstruimte doet dat heel goed: we maken samen plannen, evalueren, proberen uit. Soms pakt een les niet goed uit, dan sturen we bij en passen we aan.”

Jorrit en Sophie: Waarom is handvaardigheid zo veranderd? “Door Cultuureducatie met Kwaliteit hebben we handvaardigheid echt een impuls gegeven. Het was meer knutselen, nu is het een creatief vak waarbij je zelf gaat onderzoeken en je creativiteit ontwikkelt. Je leert nu echt kijken, de vaste beelden in je hoofd worden doorbroken, waardoor je nieuwe perspectieven en oplossingen ziet.”

Aan Jorrit en Sophie

Hester Maij: Wat doen jullie aan kunst en cultuur op school en wat vind je daarvan? En pas je wat je geleerd hebt ook toe bij andere vakken? “We knutselen veel. Met aluminiumfolie en ijzerdraad bijvoorbeeld. En we solderen. Dat is leuk om te doen. Ook bij andere vakken probeer je meer. Als het ene niet werkt, zoek je een andere manier. Dat hebben we geleerd bij handvaardigheid. Wat ook leuk is, is dat we zelf een soort van leraar zijn, want de groepen zitten gemengd in ateliers. Wij leren iets aan de kinderen van groep 6 en 7.”

Mirelle Schuurman: Wat zou je nog willen op school? “Muziek!”

Wij leren iets aan de kinderen van groep 6 en 7.” Mirelle Schuurman: Wat zou je
Wij leren iets aan de kinderen van groep 6 en 7.” Mirelle Schuurman: Wat zou je

5Wij leren iets aan de kinderen van groep 6 en 7.” Mirelle Schuurman: Wat zou je Wij leren iets aan de kinderen van groep 6 en 7.” Mirelle Schuurman: Wat zou je

6

Als er weinig kunst is buiten school

Twenterand heeft vier grotere kernen: Den Ham, Vriezenveen, Westerhaar en Vroomshoop. In totaal zijn er 22 basisscholen. Met erfgoed en muziek zit het in ieder geval goed, daar is genoeg aandacht voor en er is genoeg aanbod. Ook de bibliotheek speelt een belangrijke rol binnen de ‘culturele basisinfrastructuur’. Andere kunstvormen zoals dans, architectuur, theater, beeldende kunst of literatuur vind je er echter nauwelijks. “Er zijn gelukkig wel festivals en braderieën met kunst, theater en muziek. Deze worden vaak georganiseerd door lokale enthousiastelingen”, vertelt Kristina. “Het is erg waardevol om datgene wát er is zichtbaar te maken, zeker als het culturele aanbod klein is. Dat gebeurt bijvoorbeeld op de braderieën.”

Een plattelandsgemeente in het oosten van Overijssel. Nuchtere mensen, een rijke geschiedenis. In gemeente Twenterand
Een plattelandsgemeente in het oosten van Overijssel. Nuchtere
mensen, een rijke geschiedenis. In gemeente Twenterand werkt
Kristina Odenhamn als Combinatiefunctionaris in het team ‘Wat
beweegt jou?’ “Met name in dit soort gemeenten is het voor de
kinderen ontzettend belangrijk dat zij zich goed kunnen uitdrukken
en zelfvertrouwen ontwikkelen. Creativiteit draagt hieraan bij. Kinderen
leren kritisch te zijn en hun eigen mening te vormen.” Kristina vertelt
graag over haar toegevoegde waarde.
Kristina vertelt graag over haar toegevoegde waarde. Cultuureducatie kan niet zonder een culturele omgeving,

Cultuureducatie kan niet zonder een culturele omgeving, zonder kunstzinnig aanbod buiten school waar kinderen aan mee kunnen doen. Alleen zo komt talent optimaal tot bloei. “Talentontwikkeling van binnen- naar buitenschools is in kleinere gemeenten vaak lastiger”, aldus Kristina. Ze geeft aan dat het ontzettend belangrijk is dat cultuureducatie aansluit bij de bestaande culturele voorzieningen en bij wat men waardevol vindt. Het aanbod uit de stad is niet altijd geschikt. De afstand is letterlijk groot en de kinderen hebben een heel ander referentiekader. “De plaatselijke dynamiek is heel waardevol. Je moet de taal spreken van de lokale aanbieder en de scholen. Vanuit een gezamenlijke basis breng je kunstzinnige activiteiten in. Je moet wel voorzichtig beginnen, want het kan ook verkeerd uitpakken. Neem bijvoorbeeld een voorstelling die niet gewaardeerd wordt. Gemeenten moeten hierbij blijven faciliteren, en letterlijk ruimte maken.”

Maak het zichtbaar

Zichtbaar maken van het aanbod, hoe doe je dat dan? “Twenterand heeft een eigen cultuurklapper”, vertelt Kristina. “Dat is een brochure waarmee scholen kinderen binnenschools kunnen laten kennismaken met het lokale cultuuraanbod.” Kunstenaars naar de kinderen toebrengen draagt daar ook aan bij. “Het is heel mooi dat leerkrachten getraind worden om zelf cultuurlessen te geven, maar het is ook erg waardevol om kunstenaars in de klas te hebben. Die laten weer andere dingen zien en zien bij de kinderen ook andere dingen.”

Alle scholen in Twenterand willen iets doen aan kunst en cultuur. Dat zit dus goed. Er zijn slechts vijf Interne Cultuur Coördinatoren (ICC’ers), maar heel veel enthousiaste leerkrachten. Niet alle lokale aanbieders hebben de capaciteit om cultuureducatie uit te voeren, laat staan om dit zelf samen met scholen te ontwikkelen. Dan is het fijn dat er mensen zijn die daarbij kunnen helpen, zoals Kristina zelf. “Continu met elkaar in gesprek blijven is belangrijk.”

mensen zijn die daarbij kunnen helpen, zoals Kristina zelf. “Continu met elkaar in gesprek blijven is
mensen zijn die daarbij kunnen helpen, zoals Kristina zelf. “Continu met elkaar in gesprek blijven is

7er mensen zijn die daarbij kunnen helpen, zoals Kristina zelf. “Continu met elkaar in gesprek blijven er mensen zijn die daarbij kunnen helpen, zoals Kristina zelf. “Continu met elkaar in gesprek blijven

8

8 Waar een klein dorp groot in kan zijn: het Staphorster stipwerk is wereldwijd bekend en
Waar een klein dorp groot in kan zijn: het Staphorster stipwerk is wereldwijd bekend en
Waar een klein dorp groot in kan zijn: het Staphorster
stipwerk is wereldwijd bekend en staat op de
werelderfgoedlijst met immaterieel erfgoed. Op de
scholen in het dorp werken kinderen al jaren aan stipwerk.
Hellen Strik, cultuurcoach in de gemeente Staphorst,
kwam op het idee om het stipwerk te verdiepen en te
verankeren in het onderwijs.
Hellen coacht een werkgroep bestaande uit directeuren, leer-
krachten en Interne Cultuurcoördinatoren van tien basisscholen.
Hier opperde zij haar idee. Basisscholen De Levensboom en De
Iekmulder waren enthousiast en besloten mee te doen. “Een bui-
tenkans”, zegt Sonja Lassche, leerkracht en ICC’er op basisschool
De Levensboom. “Er zit zoveel meer in stipwerk dan alleen een
middagje ‘stippen’ met de kinderen.” Na globale ideevorming en
het bepalen van de doelen startte de school met de uitwerking
van een leerlijn met vier lessen voor de groepen 6, 7 en 8. In juni
2015 volgden de leerlingen de eerste lessen. Sonja vond het erg
fijn en nuttig om mee te denken. “Kinderen willen beleven, maken
en ervaren. Door als leerkracht mee te ontwikkelen kun je echt
iets maken waarvan je weet dat het aanslaat.” Ze vertelt dat dit
project juist op een school als De Levensboom, waar Meervou-
dige Intelligentie een belangrijke plek heeft, goed past. “Kinderen
leren op veel verschillende manieren. De leerlijn sluit hier goed
bij aan doordat het leren van de theorie van het stipwerk wordt
gecombineerd met het ervaren en beleven van de techniek.”
Omdat het niet gemakkelijk is om les te geven aan grote groepen
kinderen – hoe leuk en interessant de les ook is – is training van
de 15 museumvrijwilligers ontzettend belangrijk. Een educator
van het Stedelijk Museum Zwolle gaf hen daarom training. Hellen:
“Omdat er nog wel eens verloop is van vrijwilligers is het belang-
rijk dat we over een paar jaar de trainingen herhalen.”
Leereffecten
Sonja vertelt dat er kinderen zijn die hun gympen stippen of hun
spijkerbroek. Ook zijn er al shirts gestipt met de kleuren van de
voetbalclub. “De leereffecten zijn veel groter dan toen we nog
een enkele les stippen gaven. Nu het stippen is geïntegreerd in
vier aparte lessen zien we niet alleen dat de techniek beter landt,
maar ook dat kinderen thuis bijvoorbeeld een stipwerk-kinder-
feestje geven.”
Uit en thuis
De lessen zijn geschikt voor het digibord en leerkrachten heb-
ben geen training nodig om ze te kunnen geven. Drie van de
vier lessen worden op school gegeven. De eerste les bestaat uit
een leskist, geheel in stijl, met lesbrief en PowerPoint. De tweede
les vindt plaats op locatie in Museum Staphorst, een traditioneel
gebouwde boerderij met een typisch Staphorster inrichting. Deze
les bestaat uit twee speurtochten met vragen. Daarnaast maken
de leerlingen zelf stempeltjes. In de derde les komt een vakdes-
kundige samen met de kinderen stippen. In les vier maken ze hun
werkjes af en wordt het project afgesloten met reflectie.
“Er doen nu twee scholen mee, maar natuurlijk willen we ook an-
dere scholen over de streep trekken”, vervolgt Hellen. Het project
maakt deel uit van het Cultuurmenu. “Het is misschien wel wat
duurder dan een losse les of museumbezoek, maar het effect is
veel groter. Kinderen herkennen waar ze vandaan komen, kunnen
daar iets over vertellen en zijn trots. Het is en blijft een uniek stuk
erfgoed.”
Doelen van de leerlijn
1 Behoud van het stipwerk als erfgoed.
2 Leerkrachten voeden met kennis
over het stipwerk.
“Kinderenwillenbeleven,
maken en ervaren”
3 Historisch besef en kennis van
kinderen vergroten.

Erfgoed wordt cultuureducatie

Stipwerk

op spijkerbroek

3 Historisch besef en kennis van kinderen vergroten. Erfgoed wordt cultuureducatie Stipwerk op spijkerbroek 9

9

10

Positief creatief met
Positief creatief met

media

10 Positief creatief met media In november 2015 maakte C.B.S. De Wiekslag in Bruchterveld twee weken

In november 2015 maakte C.B.S. De Wiekslag in Bruchterveld twee weken lang een geweldig en eigentijds project mee. Tijdens en buiten de reguliere lessen pasten de kinderen en leerkrachten media op nieuwe en creatieve manieren toe. Ook maakten zij een uitstapje naar de bibliotheek om hun mediavaardigheden te versterken. ICC’er Tineke Schepers vertelt over het project ‘Samen media maken’.

Iedere vier jaar maken scholen hun schoolplan. In 2014 startte De Wiekslag met een nieuw plan voor de periode 2015 – 2019. Zoals altijd zou cultuur hierin een plek krijgen. Maar welke? En hoe? Tineke wierp deze vragen op tijdens de maandelijkse teamvergadering. Als snel was iedereen het erover eens dat media een belangrijk onderwerp zouden moeten zijn. Tineke vertelt dat ze de lessen daarbij niet vanuit het ‘gevaar’ van (social) media wilden ontwikkelen, maar juist vanuit een positieve insteek. Hoe kunnen we media op een creatieve manier gebruiken in onze lessen en welke werkvormen kunnen we onze kinderen bieden? Om een leerlijn media te kunnen ontwikkelen deed Tineke samen met de bibliotheek (als cultuuraanbieder) een aanvraag voor een Cultuureducatie met Kwaliteit-subsidie. Hierover had zij gehoord tijdens de ICC-cursus bij Rijnbrink. De subsidie werd toegewezen en het project kon starten.

Cultuur op scholen in Hardenberg

Het doel van het project op De Wiekslag is kinderen mediavaardig- heden te leren en deze creatief te leren toepassen. Er ontstond een mooie samenwerking tussen de school, Stichting Kind & Cultuur en de bibliotheek. De stichting verzorgt in Hardenberg al het culturele aanbod voor scholen en het onderdeel ‘media’ sloot goed aan bij het project. Ook de bibliotheek deed mee. Zo volgden de kinderen de lessen ‘informatievaardigheden’ deels in de bibliotheek. In maart 2015 startten de leerkrachten met een training over het gebruik van media in reguliere lessen. Daarna veranderde het project van koers. Tineke werd ziek en de direc- teur nam het over. Hij kwam in contact met een school in Almelo die samen met TETEM kunstruimte al een creatieve leerlijn media had ontwikkeld. Daarop besloot de directeur om niet opnieuw het wiel te gaan uitvinden, maar om samen met TETEM eenzelfde leerlijn (op maat) voor De Wiekslag te ontwikkelen. Inmiddels hebben de kinderen twee fantastische weken met

media gewerkt. Ze hebben films, lipdubs en stop-motions gemaakt, gedanst als robots, noem maar op. Ook de reguliere lessen werden op nieuwe manieren gegeven. De kinderen, leer- krachten én ouders zijn erg enthousiast. Op de vraag of de school zich nu als mediaschool wil profileren antwoordt Tineke: “Nee hoor, we blijven een gewone basisschool, maar wel een waar kin- deren goede mediavaardigheden ontwikkelen en deze ook nog creatief leren toepassen!”

Topje van de ijsberg

Het team heeft ontdekt dat je niet alléén maar positief en creatief met media aan de slag kunt gaan. Mediawijsheid, dus weten wat je wel en niet kunt doen, is een randvoorwaarde om media op een positieve manier te kunnen gebruiken. In het voorjaar van 2016 zal De Wiekslag samen met TETEM de doorgaande leerlijn verder ontwikkelen, want er zijn nog veel meer mogelijkheden. Volgens Tineke waren de projectweken slechts het topje van de ijsberg.

“We blijven een gewone basisschool, maar wel een waar kinderen goede mediavaardigheden ontwikkelen en deze ook nog creatief leren toepassen!”

11basisschool, maar wel een waar kinderen goede mediavaardigheden ontwikkelen en deze ook nog creatief leren toepassen!” basisschool, maar wel een waar kinderen goede mediavaardigheden ontwikkelen en deze ook nog creatief leren toepassen!”

12

Een dag op pad met Iris Offringa Iris Offringa is Adviseur Cultuureducatie bij Rijnbrink
Een dag
op pad
met Iris Offringa
Iris Offringa is Adviseur Cultuureducatie bij Rijnbrink

Mijn dag begint op het gemeentehuis in Olst-Wijhe, waar ik een gesprek heb met Annemarie Thoben, beleidsmedewerker Cultuur. Annemarie wil advies over een notitie cultuureducatie waaruit blijkt wat het belang is van cultuureducatie voor de inwoners en welke partijen daarbij betrokken zijn. Deze notitie wil zij voorleggen aan het college. Ik adviseer haar onder andere om op verschillende niveaus een commu- nicatiecampagne voor cultuureducatie in gang te zetten. Raadsleden, beleidsmedewerkers en de wethouder Cultuur en Onderwijs moeten goed weten wat het is en hoe cultuureducatie bijdraagt aan hun ambities. “Laat hen ervaren wat cultuureducatie met kinderen en leerkrachten doet”, zeg ik haar. Annemarie zegt dat het goed is om dit in samenwerking met haar en de Combinatiefunctionaris Cultuur te organiseren. We spreken af dat ik haar ingrediënten aanlever voor een notitie waarmee zij vervolgens richting het college kan.

Vanuit Wijhe rijd ik door naar Haaksbergen. Daar heb ik een afspraak met twee directeuren van Haaksbergse basisscholen en de nieuwe boven- schoolse Cultuurcoördinator Karin Ossenkoppele. De directeuren willen samen een subsidieaanvraag indienen voor de regeling Muziekimpuls van het Fonds voor Cultuurparticipatie. Het doel van onze afspraak is om helder te krijgen wat de verschillende directeuren precies willen met deskundigheidsbevordering voor leerkrachten op het gebied van muziek. Ook bespreken we welke cultuuraanbieders daarin een rol kunnen spelen. Eén van de directeuren is erg enthousiast over Scala Centrum voor de Kunsten en Kaliber Kunstenschool. Scala zou de binnenschoolse leerlijn muziek en bijbehorende trainingen voor leerkrachten op zich kunnen nemen. Kaliber Kunstenschool zou daarop aan kunnen sluiten door kinderen in de klas te laten kennismaken met instrumenten en popconcertjes buiten schooltijd te organiseren. We spreken af dat ik een afspraak organiseer met de ICC’ers van de drie scholen, Scala en Kaliber Kunstenschool om dit te bespreken. Na afloop daarvan kan ik een projectvoorstel maken, dat zij vervolgens zelf aanvullen en opsturen naar het Fonds voor Cultuurparticipatie.

Mijn laatste afspraak van vandaag is op de muziekschool in Losser. Martine Bauhaus van de muziekschool heeft een evaluatiebijeenkomst gepland met alle deelnemende scholen van het Cultuureducatie met Kwaliteit-project ‘Muziek maak je samen’. De afgelopen twee schooljaren was ik coach van dit project en voerde ik gesprekken met Martine over de start en de voortgang. Het eerste deel van het project is nu afgerond:

voor de Losserse basisscholen is er een doorgaande leerlijn muziek ontwikkeld. Vandaag wordt deze nieuwe map met lessen gepresenteerd aan de ICC’ers en directeuren van alle basisscholen. Martine heeft mij gevraagd of ik het evaluatiegesprek met alle aanwezigen wil leiden. In het gesprek komt naar voren dat de scholen erg tevreden zijn over de samenwerking met de muziekschool. De drempel voor de leerkrachten voor het geven van de wekelijkse muzieklessen is enorm verlaagd. Mede doordat nu structureel een keer per twee weken een vakleerkracht muziek in de klas komt, geven de leerkrachten als vanzelf muziekles in de tussenliggende weken. Na de evaluatie gaan de leerkrachten in workshops uiteen en zit mijn werkdag erop!

“De drempel voor de leerkrachten voor het geven van de wekelijkse muzieklessen is enorm verlaagd.”

13mijn werkdag erop! “De drempel voor de leerkrachten voor het geven van de wekelijkse muzieklessen is mijn werkdag erop! “De drempel voor de leerkrachten voor het geven van de wekelijkse muzieklessen is

Cultuur vormt het DNA van de Katholieke Pabo

Docente Mieke Tielens en Henk Swart, MT-lid en beleidsadviseur van de Katholieke Pabo in Zwolle (KPZ), geven hun visie op cultuureducatie en de rol van de Pabo daarin. De ruimte – het leerplein – waarin zij zich bevinden, laat letterlijk zien waar zij voor staan en waarin zij geloven:leerlingen opleiden tot nieuwsgierige, onderzoekende en reflecterende docenten.

14

nieuwsgierige, onderzoekende en reflecterende docenten. 14 Voordat we concreet ingaan op cultuureducatie, schetst Henk

Voordat we concreet ingaan op cultuureducatie, schetst Henk de context van de KPZ. De KPZ-filosofie gaat uit van het idee dat de mens complex is in zichzelf en in zijn relatie tot de wereld. Vanuit dit mensbeeld, waarover hij nog veel meer kan vertellen, vloeit de narratieve (verhalende) professionele identiteit van de KPZ voort. “Studenten leren betekenis te geven, niet alleen voor zichzelf, maar in een context. Het worden wereldburgers. Cultuur speelt daarin een belangrijke rol, want kunst is een bron van zingeving.” De leerlijn ZEE (zingeving, ethiek en esthetiek) waar de kunsten deel van uitmaken,

is een van de grondleggers van het curriculum. De KPZ ziet de leerkracht als cultuurdrager. Door hem of haar komen leerlingen in aanraking met een verrijkende en uitdagende leeromgeving, met alle rijkdommen en verworvenheden van de menselijke cultuur. Daar gaat een vormende, emanciperende en integrerende waarde vanuit, juist voor die kinderen die van huis uit weinig of geen cultureel of sociaal kapitaal hebben meegekregen of die voor het aanboren van hun mogelijkheden zijn aangewezen op onderwijs. De kunsten vormen dan ook het DNA van de Katholieke Pabo Zwolle.

vormen dan ook het DNA van de Katholieke Pabo Zwolle. Belangrijke taak onderwijs Henk vertelt over

Belangrijke taak onderwijs

Henk vertelt over de taak van het onderwijs om jonge mensen op te voeden en te onderwijzen tot sociaal- voelende, zelfbewuste en weerbare volwassenen die met hun verworven kennis en vaardigheden in staat zijn een bestaan op te bouwen en kunnen bijdragen aan de verdere ontwikkeling van de Nederlandse samenleving. Goed kunnen rekenen en je talen spreken zijn daarvoor basale voorwaarden. Net als goede communicatieve vaardigheden en het kunnen omgaan met de diversiteit aan leefstijlen en culturen.

“Ook moeten studenten leren het moreel goede, het vakinhoudelijk juiste en het creatief schone te doen en keuzes te maken”, aldus Henk.

Veel scholen zoeken naar manieren om kunst en cultuur een vaste plek te geven in het school- programma. Volgens Mieke en Henk lukt dit alleen als leerkrachten ontdekken dat dit past binnen het bestaande curriculum en de gegeven onderwijstijd. “Ze moeten op hun school de ruimte voelen om cultuureducatie op een goede manier te geven.”

>> lees verder op pagina 16

15op hun school de ruimte voelen om cultuureducatie op een goede manier te geven.” >> lees op hun school de ruimte voelen om cultuureducatie op een goede manier te geven.” >> lees

Henk Swart en Mieke Tielens
Henk Swart en Mieke Tielens

Verbindend concept

“Het is toch wel een probleem, of liever een uitdaging, dat leerlijnen cultuureducatie vaak niet duurzaam zijn”, aldus Mieke. Om te onderzoeken hóe dit kan, startte ze een dialoog met basisscholen en cultuuraanbieders. “Het gaat om de vraag hoe scholen zich eigenaar gaan voelen van cultuureducatie. Een leuk en dynamisch contact”, vertelt ze enthousiast. De eerste conclusies wil Mieke wel voorzichtig trekken. Zo moet cultuureducatie dicht bij mensen georganiseerd worden, moet het

gereedschappen in handen krijgen om cultuuredu- catie – in de brede zin van het woord – het mens- en maatschappijonderwijs, burgerschapsvorming, sociale veiligheid en integratie vorm te geven binnen eenzelfde tijd: gemiddeld vijf uur lestijd per dag, voor een grote klas met kinderen. Dit kunnen zij doen door een verbindend concept te creëren en daar leerlijnen bij te maken. Vervolgens kiezen ze de inhoud en bedenken ze activiteiten met behulp van het in Nederland rijkelijk

“Studenten leren betekenis te geven, niet alleen voor zichzelf, maar in een context. Het worden wereldburgers. Cultuur speelt daarin een belangrijke rol, want kunst is een bron van zingeving”

format van de leerlijnen eenvoudig te vertalen zijn naar andere vakken en werkt visualisatie beter dan veel tekst.

De gangbare oplossing om cultuureducatie te inte- greren met andere vakken op het niveau van inhoud en activiteiten vraagt veel inzet van de leerkrachten, aldus Henk. Ondanks dat Nederlandse leerkrachten uitblinken in het bedenken van creatieve werkvormen en kinderen enthousiast zijn, zijn de leeropbrengsten vaak teleurstellend. Leerkrachten moeten daarom

16

vaak teleurstellend. Leerkrachten moeten daarom 16 voorhanden materiaal. Vanuit dit fundament kunnen ook

voorhanden materiaal. Vanuit dit fundament kunnen ook culturele en maatschappelijke instellingen van buiten de school worden betrokken bij cultuur- educatie, het mens- en maatschappijonderwijs en burgerschapsvorming.

Voor dit artikel is naast het interview met Mieke Tielens en Henk Swart gebruikgemaakt van teksten uit de aanvraag Post HBO opleiding onderwijskundig expert kunst & cultuur.

Kunst in Beweging

De doorontwikkeling van een leerlijn

Niet alleen kunst is in beweging,ook specifieke leerlijnen groeien soms verder uit. Neem bijvoorbeeld de
Niet alleen kunst is in
beweging,ook specifieke
leerlijnen groeien soms verder
uit. Neem bijvoorbeeld de
beeldende leerlijn Kunst voor
Toppers, in 2013 ontwikkeld
door GBS Op de Hoeksteen uit
Hasselt. Deze leerlijn vormt nu
de basis voor nog meer kunst:
dans, theater en nieuwe media.
In uitgave 1 van GeenKunst
vertelden Karin Gerfen
en Wolbert Meijer (Interne
Cultuur Coördinator) over
Kunst voorToppers.
Nu vertellen zij over Kunst
in Beweging.

17en Wolbert Meijer (Interne Cultuur Coördinator) over Kunst voorToppers. Nu vertellen zij over Kunst in Beweging. en Wolbert Meijer (Interne Cultuur Coördinator) over Kunst voorToppers. Nu vertellen zij over Kunst in Beweging.

18

“De kinderen moeten verplicht spieken!”
“De kinderen
moeten
verplicht
spieken!”

Karin Gerfen is kunstenaar en geeft les aan hoge- school ArtEZ. Een combinatie met meerwaarde voor cultuureducatie. Haar ambitie is om leerkrachten een breed begrip van kunst te geven en hen nieuwsgierig te maken. Kunst in Beweging – een Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK)-project – legt de nadruk dan ook bij de leerkracht zelf. Dat kwam Wolbert goed uit, want hij was specifiek op zoek naar lessen waar leerkrachten zelf hun mogelijkheden en behoeften in terugvinden. “Van Kunst voor Toppers hebben we geleerd dat het beter is als docenten zelf de lessen vormgeven en niet de les van een ander (de ICC’er) moeten geven.”

Karin vertelt dat de leerlijn uitgaat van vijf elementen:

nieuwsgierigheid, verbeeldingskracht, expertise, doorzettingsvermogen en samenwerken. Ze licht toe dat met ‘samenwerken’ niet wordt bedoeld dat je in groepjes samen iets maakt, maar dat je samen ideeën deelt en elkaar inspireert. “De kinderen moeten verplicht spieken!”

Leerkrachten worden experts

Zelf lessen ontwerpen is best een uitdaging. Het kost

tijd, terwijl een van de randvoorwaarden juist is dat het niet te veel tijd mag kosten. Toch is het Karin en Wolbert gelukt om met beperkte tijd leerkrachten te trainen. Middels de trainingen worden zíj de experts en kunnen zij zelf lessen maken en geven. Bij kunst- educatielessen zoals deze is het belangrijk dat leerkrachten durven te experimenteren, dat zij hun lijf inzetten. Karin helpt daarbij met training, team- training en coaching on the job. Dit doet zij niet alleen. Marlies Weeting helpt met dans, Annerieke Otten met theater en Eleanoor Grootoonk geeft training nieuwe media.

Om een keuze voor de richtingen dans, theater of nieuwe media te kunnen maken, volgt het hele team van leerkrachten een basistraining. Het werkt immers het beste als je iets kiest wat het dichtst bij jezelf ligt. Karin: “Het gaat erom dat iedere leerkracht nieuwsgierig wordt.” De leerkrachten krijgen een grid en ontwikkelen zelf de lessen van de leerlijn. Na de basistraining kozen zes van hen voor theater en twee voor nieuwe media. Om de leerkrachten extra te prikkelen, wordt voor allemaal nog een middag dans georganiseerd. Wolbert: “Dans is lastiger, maar we stappen er open in. We hebben vaker gezien dat de houding van leerkrachten onverwacht veranderde. Dus we laten ons verrassen.”

Uiteindelijk worden er lessen ontwikkeld voor groep 1 tot en met 8. Soms zijn dit losse lessen, soms ontstaat een echte doorlopende leerlijn. Ieder kind krijgt alle lessen een keer aangeboden. “Continuïteit vinden we erg belangrijk”, aldus Wolbert.

Resultaten

De resultaten van het CmK-project Kunst voor Toppers en Kunst in Beweging zijn zeker merkbaar, vertelt Karin. “De leerkrachten zijn veel vrijer en de vijf basiselementen zien we ook terug bij andere vakken. Daarnaast zie je dat leerlingen zelfstandige, onafhankelijke denkers worden.” Een mooi neven- effect is volgens haar dat, doordat een bestaande leerlijn verder wordt ontwikkeld, je als kunstaanbieder nog vaak terugkomt op de school en ziet dat cultuur- educatie echt in het beleid wordt verankerd. “Je blijft elkaar zien en bewusthouden. Het vergt continue aandacht en het is belangrijk dat je in gesprek bent en blijft met de directie. En dat de directie leerkrachten faciliteert, dus tijd en ruimte geeft.” Ook ICC’ers spelen een belangrijke rol. Dat zit bij Op de Hoeksteen zeker goed!

Karin Gerfen Wolbert Meijer
Karin Gerfen
Wolbert Meijer

Heb je behoefte aan expertise bij het opzetten en implementeren van een leerlijn? Neem dan contact op met Karin Gerfen.

Bel 06 – 153 312 97, mail naar info@karingerfen.nl of kijk op www.karingerfen.nl

dan contact op met Karin Gerfen. Bel 06 – 153 312 97, mail naar info@karingerfen.nl of

19Neem dan contact op met Karin Gerfen. Bel 06 – 153 312 97, mail naar info@karingerfen.nl Neem dan contact op met Karin Gerfen. Bel 06 – 153 312 97, mail naar info@karingerfen.nl

De aparte status

van erfgoed

De aparte status van erfgoed Erfgoed is ons culturele kapitaal. Ondanks dat het een pijler is

Erfgoed is ons culturele kapitaal. Ondanks dat het een pijler is van Cultuureducatie met Kwaliteit, zien veel mensen erfgoed toch niet direct als een creatief vak. Marieke Zeeman en Annemarie de Regt van Zeeman & de Regt Onderwijskundigen zien het heel anders!

Zeeman & de Regt Onderwijskundigen zien het heel anders! 20 Annemarie de Regt Marieke Zeeman Ter
Zeeman & de Regt Onderwijskundigen zien het heel anders! 20 Annemarie de Regt Marieke Zeeman Ter

20

20 Annemarie de Regt

Annemarie de Regt

Marieke Zeeman

Ter versterking van culturele competenties op het vlak van erfgoed in het basisonderwijs ontwikkelden Marieke en Annemarie de leerlijn ‘Wijzer met Erfgoededucatie’. Een van de dingen die zij doen, is erfgoedorganisaties helpen om het leereffect van hun aanbod te vergroten. Ook adviseren zij gemeenten over het creëren van structurele verbinding tussen scholen en erfgoed in de betreffende gemeente.

Dat erfgoed een status aparte heeft ten opzichte van andere Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK-) projecten, daar is Marieke het niet helemaal mee eens. “Erfgoed is geen gewone geschiedenis- les, maar een van de kerndoelen binnen kunstzinnige oriëntatie. Erfgoed verbindt veel vakken met elkaar: aardrijkskunde, geschie- denis, maar bijvoorbeeld ook burgerschapszin. Niet het erfgoed op zich zorgt voor creativiteit, maar de manier waarop het wordt gegeven. De methode maakt het tot een echt cultuureducatievak.”

Bewezen effectief

De leerlijn van Marieke en Annemarie gaat uit van een didactiek die zij zelf ontwikkelden. Deze bestaat uit drie leerstappen:

voorkennis, beleving en reflectie. De derde stap wordt vaak op een creatieve manier geuit. Maar ook de manier waarop je kinderen kennis geeft en zelf laat ontdekken is creatief. “Door samenhang aan te brengen tussen de drie stappen krijgt een bezoek aan bijvoorbeeld het plaatselijke museum veel meer zin”, zegt Annemarie. “Het is een bewezen effectieve methode waarvan je de resultaten en kwaliteit goed kunt meten. Dit doen we samen met scholen en erfgoedinstellingen. We willen echt iets bereiken.” Met de leerdoelen die Marieke en Annemarie hebben ontwikkeld weten leerkrachten bijvoorbeeld welke kennis, vaardigheden en houding kinderen opdoen. Ook krijgen zij inzicht in de kwaliteit van hun lessen en projecten op het gebied van erfgoed.

Betekenis geven

Erfgoed is een bron om kennis over te brengen. Dit staat of valt met het geven van betekenis. Om betekenis over te brengen, gebruiken we taal. Annemarie: “Beide vakken kun je dus goed integreren.” Het verhaal speelt altijd een belangrijke rol bij erfgoed, omdat erfgoed relateert aan betekenissen in de eigen omgeving. Ondanks dat erfgoed heel divers kan zijn – van een oude foto tot een lokaal oogstfeest – gaat het altijd om het verbinden van verleden, heden en toekomst.

De methode van Annemarie en Marieke houdt echt rekening met de kinderen en de fase waarin zij zitten. Kinderen van uiteen- lopende leeftijden verschillen immers erg van elkaar: cognitief, fysiek en sociaal-emotioneel. Iedere fase leidt tot een passend lesprogramma. “Het mooie is dat we merken dat scholen en erfgoedorganisaties elkaars taal gaan spreken. Door de verbinding en de gezamenlijkheid is dit echt verbeterd.”

Verbondenheid

Een mooi voorbeeld is ‘Buig voor je held’ in Oldenzaal, een cultureel-educatief project voor leerlingen vanaf groep 6 op basis van religieus cultureel erfgoed en beeldende kunst. Door de lessen komen leerlingen op een actieve, onderzoekende en kunstzinnige manier in aanraking met het religieus erfgoed in Oldenzaal. Ze werken samen, raadplegen zelfstandig informatiebronnen op internet en worden aangezet tot creativiteit en kritisch denken. In de lessen krijgen de leerlingen kennis aangereikt waarmee ze tijdens de rondleiding in Museum de Pelgrim en de St. Plechelmusbasiliek het erfgoed optimaal kunnen waarnemen, herkennen, verklaren en waarderen.

Een belangrijke factor voor het succes is de samenwerking tussen gemeente, erfgoedinstellingen en scholen. Het erfgoed krijgt een sterke impuls en er ontstaan structurele verbindingen tussen organisaties. Zeeman & de Regt zijn hierbij de intermediair tussen scholen en erfgoedorganisaties. Zij helpen de laatste om hun pedagogische vaardigheden te versterken en zo echt leereffecten te realiseren. Annemarie:

“Erfgoed was een soort schoolreisje en is nu een stevige pijler binnen andere vakken. Dat is dus de status aparte van erfgoed:

de verbinder!”

Meer weten? Kijk op zeemanderegt.nl

Zeeman & de Regt: 5 gouden regels voor goede erfgoedlessen:

1. Zorg voor een zinvolle beleving.

2. Zet met de lessen aan tot historisch redeneren.

3. Leer kinderen goed kijken: wat zie je?

4. Laat kinderen hun waarnemingen onder woorden brengen.

5. Heb het lef!

213. Leer kinderen goed kijken: wat zie je? 4. Laat kinderen hun waarnemingen onder woorden brengen. 3. Leer kinderen goed kijken: wat zie je? 4. Laat kinderen hun waarnemingen onder woorden brengen.

Een dag op pad

met Mariëlle van Zanten

Mariëlle van Zanten is Hoofd Kunstverleiding bij centrum voor kunsteducatie Quintus in Kampen.

22

8.30 9.45 Mariëlle springt op de fiets, op weg naar een bespreking over de Impuls
8.30
9.45
Mariëlle springt op de fiets, op weg naar een
bespreking over de Impuls Professionalisering
Cultuuronderwijs met een bovenschoolse
manager van een schoolvereniging. “Blij fiets ik
terug naar Quintus, want ze gaan ervoor!”
“Snel zet ik mijn computer aan, want
de volgende bespreking staat alweer
op het programma. Ondertussen
vraag ik de administratie of het
inschrijvingsoverzicht van de scholen
klaar is en werk ik aan mijn grote
hoeveelheid e-mails. De planner van
de schoolworkshops komt ook nog
binnen en vraagt hulp. Ook dat doe ik
tussendoor.”
10.30
Een bespreking met een cultuuraanbieder in de stad.
Samen met de coördinator van de vakdisciplines voert
Mariëlle een vruchtbaar gesprek dat al snel leidt tot
nieuwe concrete activiteiten en acties.
14.25 14.45 Na een aantal telefoontjes loopt een collega binnen die ook benieuwd is naar
14.25
14.45
Na een aantal telefoontjes loopt een collega binnen die ook
benieuwd is naar de uitkomst van het samenwerkingsoverleg
van die ochtend. Mariëlle praat haar even bij.
Met een dansdocente
bespreekt Mariëlle
haar mogelijke inzet bij
onderwijsactiviteiten.
15.25
13.30
Per post komt er een uitnodiging voor een
avond van een muziekvereniging binnen.
“Ik zet het gelijk in mijn agenda en geef me
op voordat ik het vergeet.”
Na de lunch wil een van de Quintus-
docenten sparren over een nieuw plan voor
samenwerking met een zorginstelling. “We
nemen de tijd om het plan te finetunen en de te
nemen stappen zo helder en concreet mogelijk
te maken. Zo gaan plannen daadwerkelijk
resultaat opleveren.”
15.45
Jas aan, op weg naar het stadhuis voor een werkgroep
overleg voor de Hanzedagen (bijeenkomst van Europese
Hanzesteden georganiseerd door Kampen) in 2017.
12.30
Voordat haar vaste lunchritueel begint, praat
Mariëlle een collega-staflid bij over het overleg
met de cultuuraanbieder van die ochtend.
“Mijn collega van het ‘lunchloopje’ staat al op
me te wachten. Letterlijk even uitwaaien!”
16.30
“Nog een paar e-mails beantwoorden, de voortgang van
een Cultuureducatie met Kwaliteit-project bespreken, mijn
agenda van morgen bekijken en daarna nog één ding.”
11.45
Met een zzp’er uit het culturele
veld spreekt Mariëlle over de
mogelijke inzet. Daarnaast
vraagt de zzp’er aandacht voor
een paar privézaken. “Dat is ook
belangrijk, dus maar even niet
op de klok letten.”
17.30
“Hé, wat is dat? Mijn oog valt op het geeltje
waarop staat ‘GeenKunst, op stap met…’ Oh ja,
ik zou nog een verslagje maken. Vandaag was
wel een geschikte dag. Laat ik het maar gelijk
doen, dan kan dat geeltje ook weer weg.”

23verslagje maken. Vandaag was wel een geschikte dag. Laat ik het maar gelijk doen, dan kan verslagje maken. Vandaag was wel een geschikte dag. Laat ik het maar gelijk doen, dan kan

Kenniskring Overijssel Hoe kunst en onderwijs elkaar versterken In Nederland zijn zeven kenniskringen die elk
Kenniskring Overijssel
Hoe kunst en onderwijs
elkaar versterken
In Nederland zijn zeven kenniskringen die elk een eigen vraagstuk
op het gebied van cultuureducatie onderzoeken. De achterliggende
gedachte is om kennis naar boven te halen voor de ontwikkeling
van cultuureducatie. Kenniskring Overijssel onderzoekt hoe kunst
het onderwijs versterkt.

24

Overijssel onderzoekt hoe kunst het onderwijs versterkt. 24 Kenniskring Overijssel komt zes keer per jaar bij

Kenniskring Overijssel komt zes keer per jaar bij elkaar en bestaat uit professionals uit het onderwijs en het culturele veld. Het doel van de Kenniskring is om de échte onderliggende waarden te achterhalen die de scholen door Cultuureducatie met Kwaliteit tot stand brengen en daarover kennis op te doen. De vraagstukken komen voort uit de schoolpraktijk. Aan de basis staat het idee dat cultuureducatie als vliegwiel gaat functioneren voor onderwijsvernieuwing. Maar over welke onderwijsvernieuwing hebben we het dan, wat is de essentiële bijdrage van cultuur en hoe moet je dit leergebied inrichten om daarmee onderwijsvernieuwing aan te jagen?

Het is moeilijk om uit te leggen waarom kunst en cultuur belangrijk is. Vaak wordt de vraag gesteld:

wat levert het kinderen op? Dit lijkt onmogelijk, omdat je het niet gemakkelijk onder woorden kan brengen. De Kenniskring maakt dit concreter en presenteert nog voor de zomer van 2016 haar bevindingen.

Benieuwd naar de uitkomsten? Stuur een e-mail aan Meriam de Kanter via meriam.dekanter@rijnbrink.nl en ontvang de resultaten van de Kenniskring Overijssel.

Roombeek Cultuurpark

Verbeelding, innovatie en creativiteit in onderwijs

Sinds 1 oktober 2015 werken verschillende culturele organisaties uit Enschede intensief samen op het vlak van cultuureducatie. Onderzoeken, spelen en maken, bij Roombeek Cultuurpark educatie kan het allemaal.

maken, bij Roombeek Cultuurpark educatie kan het allemaal. Roombeek Cultuurpark educatie is een samenwerking tussen

Roombeek Cultuurpark educatie is een samenwerking tussen TETEM kunstruimte, Museum TwentseWelle en Rijksmuseum Twenthe. Samen helpen zij scholen, kinderen en ouders om gemakkelijk en overzichtelijk een passend cultuuraanbod te vinden. Zo kan ieder kind vaardigheden zoals creativiteit, oplossingsgericht denken, zelfbewustzijn, beschouwing en reflectie ont- wikkelen.

Roombeek Cultuurpark educatie biedt een uitgebreid workshopprogramma. Kinderen maken op een aantrekke- lijke, onderzoekende, spelende en makende manier kennis met een breed scala aan kunstdisciplines, materialen en thema’s. Bijna alles is mogelijk. De workshops zijn op

maat gemaakt en worden (vaak op locatie) gegeven door kunstenaars en studenten van de kunstacademie.

Naast een vast programma dat ieder schooljaar opnieuw wordt aangeboden, biedt Roombeek Cultuurpark educa- tie ook projectmatig activiteiten aan, bijvoorbeeld rond een expositie of tijdelijk thema, of als maatwerkproject naar aanleiding van een verzoek van het onderwijs.

als maatwerkproject naar aanleiding van een verzoek van het onderwijs. Meer weten? Kijk op www.roombeekcultuurpark.nl 25

Meer weten? Kijk op www.roombeekcultuurpark.nl

25of als maatwerkproject naar aanleiding van een verzoek van het onderwijs. Meer weten? Kijk op www.roombeekcultuurpark.nl of als maatwerkproject naar aanleiding van een verzoek van het onderwijs. Meer weten? Kijk op www.roombeekcultuurpark.nl

Mignon Volg een training Stevelink, bij Rijnbrink! groepsleerkracht en ICC’er op basisschool De Wendakker in
Mignon
Volg een training
Stevelink,
bij Rijnbrink!
groepsleerkracht en
ICC’er op basisschool
De Wendakker in
Oldenzaal.
“Voor mij is
cultuureducatie
niet meer puur
theoretisch, maar
iets dat leeft!”
Bokke Klein
Zandvoort,
Goed cultuuronderwijs
voor alle kinderen in Over-
ijssel. Dat is de ambitie die
we met jou delen. Het is
ontzettend belangrijk dat
scholen kwalitatief hoog-
waardig cultuuronderwijs
bieden en dat kinderen
hun creatieve vaardigheden
op een toekomstbestendige
manier versterken en
ontwikkelen.
groepsleerkracht en
ICC’er op KBS de Bolster
in Raalte.
Voor het waarmaken van deze ambitie zijn
goed opgeleide professionals, leerkrachten,
schooldirecteuren, cultuurambtenaren,
cultuuraanbieders en kunstenaars onmisbaar.
Rijnbrink biedt hiervoor diverse trainingen
aan, die ook op maat gemaakt kunnen
worden. Voorbeelden zijn de Cursus Interne
Cultuur Coördinator, Procesgericht werken
en Projectmanagement.
“Samen met een groep inspirerende
mensen heb ik de ICC-training bij
Rijnbrink gevolgd. Het onderdeel
procesgericht werken sprak mij per-
soonlijk erg aan. Dit sloot perfect
aan bij onze opnieuw geformuleerde
schoolvisie.” Mignon vertelt dat haar
school streeft naar uitdagend en bete-
kenisvol onderwijs waarin leerlingen
hun talenten maximaal leren ontdek-
ken en ontwikkelen. “We willen onze
leerlingen vormen tot initiatiefrijke,
verantwoordelijke en zelfstandige
jongeren die zijn voorbereid op de
samenleving in de 21 e eeuw. Dat wordt
in ons team als zeer belangrijk ervaren.”
Onder de noemer Wendtalent werken
de leerlingen op vrijdagmiddag nu
schoolbreed en groepsoverstijgend aan
talentontwikkeling. Dit doen ze op alle
culturele vormingsgebieden.
“De kinderen ervaren dit nu al als de
leukste middag van de week. Een
mooie start, maar we willen ons niet
beperken tot één middag.”
Wil je meer informatie over onze trainingen?
Kijk op www.rijnbrink.nl of neem contact
op met een van onze adviseurs Cultuuredu-
catie. Ook bij andere instituten in Overijssel
worden trainingen, cursussen en opleidingen
gegeven. Zo bieden Saxion en Hogeschool
Windesheim de post-hbo-opleiding Cultuur-
begeleider aan.
“We willen onze
leerlingen vormen
tot initiatiefrijke,
verantwoordelijke
en zelfstandige
jongeren”
“Ik heb een grote passie voor drama en
toneel en pas dit dagelijks toe in mijn
lesgeven.” Volgens Bokke is dit goed
om te ontspannen, meer beleving in de
lessen te brengen en conflicten op te
lossen. “Mijn ervaringen voor de groep
waren de reden om op school en in
mijn groep ook meer ruimte te geven
aan andere disciplines binnen cultuur.”
Vanuit deze overtuiging startte hij met
de cursus Interne Cultuur Coördinator,
waarvoor hij in 2015 met succes het
certificaat behaalde. “De cursus heeft
me meer inzicht in de diversiteit van
cultuureducatie gegeven. Daarnaast heb
ik veel contact met verschillende (cul-
tuur)aanbieders kunnen leggen.” Bokke
kan nu een passend programma voor
zijn school maken. “We laten de wereld-
oriëntatievakken nu gelijk oplopen
met cultuur, waardoor ze meer inhoud
krijgen en kinderen een bredere ontwik-
keling doormaken.” Ook heeft hij door
het maken van een beleidsplan een pas-
send tijdspad voor de komende vier jaar
en kan hij team en directie bijsturen en
adviseren. “Voor mij is cultuureducatie
niet meer puur theoretisch, maar
iets dat leeft!”
26
26

27directie bijsturen en adviseren. “Voor mij is cultuureducatie niet meer puur theoretisch, maar iets dat leeft!” directie bijsturen en adviseren. “Voor mij is cultuureducatie niet meer puur theoretisch, maar iets dat leeft!”

28

Johan Seckel-school

trekt alle registersopen

Via de regeling Impuls Muziekonderwijs konden scholen die hun muziekonderwijs willen versterken, vanaf het jaar van 2015 subsidie aanvragen bij het Fonds voor Cultuurparticipatie. Speciale basisschool Johan Seckel in Ommen was een ‘vroege starter’ en begon al in de zomer van 2015. ICC’er Lee-Anne Bakker ging samen met Annelore Horn en Mike Pruijn van Eigenwijs Trainingen aan het werk.

Tijdens de cursus Interne Cultuur Coördinator schreef Lee-Anne samen met een collega een schoolplan met daarin de duidelijke ambitie om doorgaande leerlijnen te ontwikkelen. “Rijnbrink was hiervan op de hoogte en bena- derde ons om met de regeling Impuls Muziekonderwijs van het Fonds voor Cultuurparticipatie een doorgaande leerlijn muziek te maken. Met de hulp van adviseur Iris Offringa van Rijnbrink was het gemakkelijk om een aanvraag te maken.”

Volgens Lee-Anne vinden de kinderen het muziekonder- wijs super. Ook de leerkrachten zijn enthousiast. Samen met Eigenwijs Trainingen versterken zij hun leerlijn Muziek. Annelore Horn vertelt dat zij de methode Eigenwijs Digitaal gebruiken. Deze komt voort uit de bekende ‘Moet je doen- methode’. Het hele schoolteam wordt getraind volgens deze methode.

Muziek als prioriteit

Eigenwijs Trainingen geeft drie jaar training aan de leer- krachten van alle groepen van de Johan Seckel school. Na de oriëntatietrainingen volgt een aantal individuele trainingen, vervolgtrainingen en de instrumenttraining. “Muziek had geen prioriteit, maar door deze impuls, en natuurlijk door twee enthousiaste ICC’ers, heeft het dat nu wel”, aldus Annelore. Zij studeerde Jazz & Pop aan het conservatorium en is nu, net als haar collega Mike, uitvoe- rend en docerend musicus. Het viel de twee al eerder op dat er slecht wordt gezongen op scholen in Nederland. “Dat is maar een voorbeeld, maar we zien zeker dat het juist nu belangrijk is dat scholen het muziekonderwijs naar een hoger niveau brengen.”

Lee-Anne vertelt dat de school erg blij is met de manier waarop nu uitvoering wordt gegeven aan de regeling Impuls Muziekonderwijs: “Het is de bedoeling dat muziek na drie jaar structureel onderdeel is van het curriculum. De leerkrachten werken er wekelijks aan en voelen zich steeds deskundiger om lessen op een hoger niveau te geven. Bij cultuureducatie gaat het om sfeervolle projecten, de wereld beleven, samen ergens aan werken, (samen) plezier hebben om je te uiten. Voor leer- lingen is het goed om hun competenties te laten zien aan hun omgeving, dit kan hun zelfvertrouwen vergroten.”

Lokale verbinding

Inmiddels is een structurele samenwerking tussen de school en HaFaMO, de opleidingsstichting voor muziekverenigingen in Ommen, ontstaan. Binnen de doorgaande leerlijn muziek vinden er tijdens en na schooltijd projecten met muzikanten van plaatselijke orkesten plaats. Hun activiteiten zijn aanvul- lend. Annelore: “Het is een mooie wisselwerking: HaFaMO wil de drempel om zelf muziek te gaan maken verlagen. Dit kan hen nieuwe aanwas opleveren. Daarnaast kunnen de leerkrachten een beroep doen op docenten van HaFaMO als ze extra hulp nodig hebben.” Samen met HaFaMO worden de komende drie jaar meerdere concerten voor ouders gepland.

De lokale verbinding tussen Johan Seckel en HaFaMO is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van de gemeente Ommen. Na drie jaar zal de school zelf de licentiekosten voor de methode financieren.

door een bijdrage van de gemeente Ommen. Na drie jaar zal de school zelf de licentiekosten
door een bijdrage van de gemeente Ommen. Na drie jaar zal de school zelf de licentiekosten
door een bijdrage van de gemeente Ommen. Na drie jaar zal de school zelf de licentiekosten
door een bijdrage van de gemeente Ommen. Na drie jaar zal de school zelf de licentiekosten

29door een bijdrage van de gemeente Ommen. Na drie jaar zal de school zelf de licentiekosten door een bijdrage van de gemeente Ommen. Na drie jaar zal de school zelf de licentiekosten

30

Kunst voor alle kinderen met het Jeugdcultuurfonds Helaas zijn niet alle kinderen in Overijssel in
Kunst voor
alle kinderen
met het Jeugdcultuurfonds
Helaas zijn niet alle kinderen in Overijssel in de
gelegenheid om buiten hun school actief deel te
nemen aan activiteiten op het gebied van kunst en
cultuur. Meer dan 20.000 kinderen en jongeren in de
Overijsselse gemeenten leven in gezinnen die minder
draagkrachtig zijn. Het Jeugdcultuurfonds is er voor hen.
Gezinnen met beperkte financiële mogelijkheden
kunnen aanspraak maken op een bijdrage van dit
fonds. De aanvraag hiervoor verloopt via intermediairs:
professionals die de kinderen kennen vanuit onder
andere het onderwijs, maatschappelijk werk, de
jeugdzorg en gezondheidszorg.
Ben jij zo’n professional en ken
jij een kind of kinderen in een
vergelijkbare situatie? Meld je dan
aan als intermediair op
www.allekinderendoenmee.nl en
geef kinderen een kans!
op www.allekinderendoenmee.nl en geef kinderen een kans! Welke gemeenten doen mee met Jeugdcultuurfonds Overijssel?

Welke gemeenten doen mee met Jeugdcultuurfonds Overijssel?

Het Jeugdcultuurfonds is nog niet in iedere gemeente in Overijssel actief. De volgende gemeenten doen mee:

Dalfsen, Haaksbergen, Hardenberg, Hof van Twente, Kampen, Losser, Ommen, Rijssen-Holten, Tubbergen, Twenterand, Wierden.

Kijk ook op www.jeugdcultuurfonds.nl/fonds/overijssel/

Wist je dat Rijnbrink directeur Advies

Angelique van Betten

persoonlijk ambassadeur is van het Jeugdcultuurfonds Overijssel?

ambassadeur is van het Jeugdcultuurfonds Overijssel? “Rijnbrink wil de verbindende waarde van cultuur

“Rijnbrink wil de verbindende waarde van cultuur overbrengen op een groot en breed publiek. En dat begint bij kinderen. Het is fijn om kinderen met cultuur in aanraking te brengen, ze te laten genieten, te laten onderzoeken en ze een bredere blik te geven. Een brede culturele basis is bevorderlijk voor de ontplooiing van talent en zelfredzaamheid. Onder de kinderen in Overijssel bevinden zich de creatieve professionals van de toekomst!

Omdat niet alle kinderen vanzelfsprekend mee kunnen doen, ben ik zo blij met het Jeugdcultuurfonds Overijssel dat ervoor zorgt dat deze kinderen wel mee kunnen doen. Het Jeugdcul- tuurfonds draagt bij aan een creatieve open en sociale samen- leving. Iedereen is daarbij gebaat. En daarom ben ik, namens Rijnbrink ambassadeur voor het Jeugdcultuurfonds Overijssel.”

Angelique van Betten Directeur Advies Rijnbrink

Beeldende Kunst

Kunst & Techniek

Kaliber Kunstenschool

Almelo

Implementatie Sint Sebastianusschool

TETEM kunstruimte

Hellendoorn

Kunstvakken binnen het IPC - implementatie Talentrijk

TETEM kunstruimte

Hellendoorn

Lang leve de Verbeelding!

Rijksmuseum Twenthe

Hof van Twente

Kunstblik in Oldenzaal

TETEM kunstruimte

Oldenzaal

Kunst voor Toppers

Karin Gerfen Kunsteducatie

Steenwijkerland

Kunstvakken binnen het IPC - implementatie Kluinveenschool

TETEM kunstruimte

Wierden

Kunst in beweging

Karin Gerfen Kunsteducatie

Zwartewaterland

Cultuureducatie met kwaliteit in Dinkelland

Katrin Kotte Kunsteducatie

Dinkelland

Aan de slag met beeldende kunst (implementatie Schaapskooi)

TETEM kunstruimte

Hellendoorn

VAN STOF TOT NADENKEN

BIK-Way

Hellendoorn

Doorgaande leerlijn beeldend voor Dalton onderwijs

Karin Kotte kunsteducatie

Ommen

Theater

School vol Theater, De Marliaantjes

The Young Ones

Hellendoorn

School vol Theater, vervolgtraject

The Young Ones

Hellendoorn

School vol Theater, Esmoreit

The Young Ones

Raalte

Echt Wel 2.0

Theaterschip

Rijssen / Holten

Theater maken in de klas

Theater Sonnevanck

Wierden

Klaproos

Theaterschip Oldenzaal

Oldenzaal

Dans

Muziek

Muziektalent De Rank

Kaliber Kunstenschool

Almelo

Leerlijn muziekeducatie Borne

Kulturhus Borne

Borne

Muziek met kwaliteit in Hardenberg

Scala Centrum voor de Kunsten

Hardenberg

Muziek met kwaliteit

Scala Centrum voor de Kunsten

Hellendoorn

De Hof, daar zit muziek in

Stichting Culturele Basisvorming Hof van Twente

Hof van Twente

Muziek binnen en buiten school op Willem van Oranje

Quintus, centrum voor de kunsten

Kampen

Leerlijn muziekeducatie Losser

Fundament

Losser

Muziektalent Nutsschool

Koninklijke Harmonie St. Joseph

Oldenzaal

Ontdek muziek

St. Muzieknetwerk Salland

Raalte

De kracht van Muziek met Kwaliteit

Scala Centrum voor de Kunsten

Staphorst

Leerlijn muziek voor het ZML

Muziekplus

Ommen

Erfgoed

Op ontdekkingsreis door de Krim (doorontwikkeling)

Het Oversticht

Hardenberg

Op ontdekkingsreis in Kloosterhaar

Het Oversticht

Hardenberg

Op ontdekkingsreis op de Ommerschans

Het Oversticht

Hardenberg

Op ontdekkingsreis in Haarle

Het Oversticht

Hellendoorn

De oorlog dichtbij huis

TETEM kunstruimte

Ommen

Oorlog dichtbij huis - implementatie Dennenkamp

TETEM kunstruimte

Ommen

Oorlog dichtbij huis - implementatie Johan Seckel

TETEM kunstruimte

Ommen

Workshops Staphorster Stipwerk

Stichting Staphorster Stipwerk

Staphorst

Leven rondom de vestingstad

Het Oversticht

Steenwijkerland

Onderweg met de Mariaschool

TETEM kunstruimte

Wierden

Literatuur & taal

Talentuin op School

De Talentuin

Borne

Lezen in ontwikkeling

Bibliotheek Dalfsen

Dalfsen

Boekenboek plus - van leesbevordering naar literatuureducatie

Bibliotheek Twenterand

Twenterand

Media

Mediaspoor Huve

TETEM kunstruimte

Almelo

Werken aan mediaeducatie op brede scholen

Bibliotheek Hardenberg

Hardenberg

Samen media maken

Bibliotheek Hardenberg

Hardenberg

Overig

Vakadoptie muziek, theater en dans op de Trekschuit

Quintus, centrum voor de kunsten

Kampen

Groeien als regio! Cultuureducatie:

gezamenlijk optrekken, op weg naar kwaliteit (overkoepelende aanvraag)

Kaliber Kunstenschool

Oldenzaal

Pak die Cultuur!

Scala Centrum voor de Kunsten

Steenwijkerland

De in 2013/2014 gestarte projecten zijn terug te vinden in GeenKunst, uitgave 1.

voor de Kunsten Steenwijkerland De in 2013/2014 gestarte projecten zijn terug te vinden in GeenKunst, uitgave

voor de Kunsten Steenwijkerland De in 2013/2014 gestarte projecten zijn terug te vinden in GeenKunst, uitgave

31

Het magazine voor cultuureducatie in Overijssel Mede mogelijk gemaakt door:

Het magazine voor cultuureducatie in Overijssel

Mede mogelijk gemaakt door:
Mede mogelijk gemaakt door:
Het magazine voor cultuureducatie in Overijssel Mede mogelijk gemaakt door: