˜ÓΔÈ ”⁄ «‘º√∂Á≈Δ Ò¬Δ Á«Ò ¡øÁØÒÈ : «¬º’ Í«Í∂÷

Á≈ ‘º’ Ó≈Ò’ ‹Ó≈ª ˘ Á∂ ’∂ ¿π√≈«¡≈ “«’√≈ÈÓ˜Á» ¬∂’≈” «’øÈ≈ ’π ¡◊ª‘ÚË» ˛? ’πfi ‘Ø ÒØ’ ’«‘øÁ∂
‘È «’ Á«Ò ’ÁΔ ˜ÓΔÈ Ó≈Ò’ È‘ƒ ‘∂, «¬√ ’’∂
¿π‘Ȫ ÁΔ ˜ÓΔÈ «Úº⁄ «ÁÒ⁄√ÍΔ È‘ƒ «¬√ ’’∂ «¬‘
¡øÁØÒÈ Î˜»Ò ˛Õ ¡«‹‘∂ «Ú⁄≈ ÍÃ◊‡ ’È Ú≈Ò∂ ’πfi
Á«Ò ÏπºËΔ‹ΔÚΔ ‘ÈÕ Í ’Δ «¬‘ ‘’Δ’Â ˛? ¡≈˙
˜≈ «¬«Â‘≈√ ÚºÒ È˜ Ó≈Δ¬∂Õ

Í≥‹≈Ï Á∂ Ó≈ÒÚ≈ ÷∂Â «Úº⁄ ¡Â∂ ÷≈√ ’’∂ √ø◊»
«˜Ò∑∂ «Úº⁄ Á«Òª Á≈ ˜ÓΔÈ Ò¬Δ ¡øÁØÒÈ ¡º‹ ’ºÒ
ÓΔ‚Δ¡≈, ÷≈√ ’’∂ «ÍÃø‡ ÓΔ‚Δ¡≈ «Úº⁄ ⁄⁄≈ Á≈ «ÚÙ≈
Ï«‰¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ ’≈˘È ¡Èπ√≈ «Í≥‚ ÁΔ Í≥⁄≈«¬ÂΔ
˜ÓΔÈ Á≈ «¬º’ «Â‘≈¬Δ «‘º√≈ Á«Òª Ò¬Δ ≈÷Úª ˛Õ
Í ‘’Δ’Â «Úº⁄ Í≥⁄≈«¬ÂΔ ˜ÓΔÈ ·∂’∂ ”Â∂ Á∂‰ √Ó∂∫
«Í≥‚ Á∂ √»÷Á≈ ⁄ΩËΔ «’√∂ Á«Ò (‹Ø ¿π‘Ȫ Á≈
ȘÁΔ’Δ ‘ØÚ∂) Á∂ È≈Ó ”Â∂ ÏØÒΔ Á∂ ’∂ ¡≈Í ˜ÓΔÈ ÒÀ ÒÀ∫Á∂
√ÈÕ Í»∂ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ «¬‘Δ ¡ÓÒ ⁄ºÒ «‘≈ √ΔÕ «¬√
Â∑ª «Í≥‚ª «Ú⁄ÒΔ ‹Ó≈ÂΔ Úø‚ È∂, Á«Òª ˘ ’≈˘ÈΔ
»Í «Úº⁄ «ÓÒΔ √‘≈«¬Â≈ ˘ È’≈≈ ω≈ ’∂ º÷ «ÁºÂ≈
√ΔÕ Í √ø◊» «˜Ò∑∂ Á∂ ’¬Δ «Í≥‚ª «Úº⁄ ˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ
√øÿÙ ’Ó∂‡Δ Á∂ fiø‚∂ ‘∂· Ò≈ÓÏøÁ ‘Ø ’∂ «¬√ Ú≈«¬Â ˘
¸‰ΩÂΔ «ÁºÂΔ ¡Â∂ ¡≈͉∂ ÂΔ‹∂ «‘º√∂ ÁΔ ˜ÓΔÈ ·∂’∂ ”Â∂
ÒÀ ’∂ ¡≈Í Ú≈‘π‰ Á≈ ‘º¬Δ¡≈ ’ «Ò¡≈Õ «¬√ ¸‰ΩÂΔ
Á≈ ’∂∫Á «ÏøÁ» √ø◊» «˜Ò∑∂ Á∂ ÌÚ≈ÈΔ◊Û∑ ÷∂Â Á≈
«Í≥‚ Ï≈ÒÁ ’Ò∑ª Ï«‰¡≈Õ Í «¬‘ ¸‰ΩÂΔ ¡√≈È È‘ƒ
√ΔÕ ÌÚ≈ÈΔ◊Û∑ ÏΔ.‚Δ.ÍΔ.˙. Á¯Â «Úº⁄ ’ΔÂΔ ‹≈
‘Δ ‚øÓΔ ÏØÒΔ Á≈ «ÚØË ’ ‘∂ Á«Òª ”Â∂ ÍπÒΔ√ È∂
¡øÈ∑∂Ú≈‘ Ò≈·Δ⁄≈‹ ’ΔÂ≈Õ ¡Ωª-ÓÁª ˘ Ë»‘ ’∂
Ê≈‰∂ «Úº⁄ «Ò‹≈ ’∂ Ï∂‘≈Ù≈ ’πº«‡¡≈, DA Á«Òª ”Â∂
«¬≈Á≈ ’ÂÒ «‹‘∂ fi»·∂ ’∂√ ÓÛ ’∂ ‹∂Ò∑ «Úº⁄ √πº‡ «ÁºÂ≈
¡Â∂ «ÂøÈ Ó‘Δ«È¡ª º’ ¿π‘Ȫ ˘ ‹∂Ò∑ «Úº⁄ «‘‰≈
«Í¡≈Õ Í √øÿÙ ‹≈Δ «‘≈ ¡Â∂ «‹ºÂ Á«Òª ÁΔ
‘جΔÕ «¬√ È≈Ò «¬‘ √øÿÙ ‘Ø ÎÀ«Ò¡≈ ¡Â∂ A@@ ÂØ∫
ÚË∂∂ «Í≥‚ª «Úº⁄ ÎÀÒ «◊¡≈ ˛Õ Í≥⁄≈«¬ÂΔ ˜ÓΔÈ ÂØ∫
«ÏȪ Ș»Ò √π√≈«¬‡Δ ÁΔ ˜ÓΔÈ ÂØ∫ √»÷Á≈ ⁄ΩËΔ¡ª
Á∂ È‹≈«¬˜ ’Ï‹∂ ‘‡≈ ’∂ ˜ÓΔÈ ÍÃ≈Í ’È ¡Â∂
«‘≈«¬ÙΔ ÍÒ≈‡ª Á∂ ÓπºÁ∂ ÚΔ «¬√ √øÿÙ Á∂ ÓπºÁ∂ ‘ÈÕ
«¬‘ √øÿÙ Áπ¡≈Ï∂ Á∂ ’πfi ÷∂Âª «Úº⁄ ÚΔ ÎÀÒ «◊¡≈ ˛Õ
’πfi ¡÷ΩÂΔ ¡◊ª‘ÚË» «¬√˘ «’√≈Ȫ-Ó˜Á»ª «Úº⁄
Í≈Û≈ Í≈¿π‰ Ú≈Ò≈ √øÿÙ ’«‘’∂ «ÈøÁÁ∂ ‘ÈÕ ’πfi
«¬È’Ò≈Ï Á∂ ÊØ’ Á∂ ·∂’∂Á≈ «¬√˘ ¤Ø‡Δ Ó≈Ò’Δ ˘
ÚË≈¿π‰ Ú≈Ò≈ √øÿÙ ’«‘’∂ «¬√˘ «¬È’Ò≈Ï «ÚØËΔ
√øÿÙ √≈«Ï ’È ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’Á∂ ‘ÈÕ «Í≥‚ª ÁΔ
‘≈’Ó ‹Ó≈Â, ÒÀ∫‚Ò≈‚ ⁄ΩËΔ Á«Òª Á≈ ’≈˘ÈΔ ‘º’
ÁºÏΔ ‹≈‰ ª «¬‘ «¬È’Ò≈ÏΔ ˛? ◊À-Ó≈Ò’ ‹Ó≈ª
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

Á«Ò ¡Â∂ ˜ÓΔÈ Á≈ √π¡≈Ò : «Í¤Ø’Û
Í≥‹≈Ï «Úº⁄ √ͺه »Í «Úº⁄ ≈‹ÈΔÂ’ ¡øÁØÒÈ
Á≈ Óπº„ Ï≈Ï≈ Óø◊» ≈Ó Óπº◊ØÚ≈ÒΔ¡≈ (‘π«Ù¡≈Íπ) È∂
Ïø«È∑¡≈Õ Ï≈Ï» Óø◊» ≈Ó ¿πμÂΔ ¡ÓΔ’≈ «Úº⁄ ˆÁ
Í≈‡Δ «Úº⁄ Ù≈«ÓÒ ‘Ø ◊¬∂ √ÈÕ ‹ÁØ∫ ˆÁ Í≈‡Δ È∂
Á∂Ù Í ’∂ ˆÁ («¬È’Ò≈Ï) ’È Á≈ ÎÀ√Ò≈ ’ΔÂ≈
ª √Ø‘‰ «√øÿ Ì’È≈ Á∂ «ÈÁ∂Ù ÓπÂ≈«Ï’, Ï≈Ï» Óø◊»
≈Ó ¡≈͉∂ ⁄≈ √≈ÊΔ¡ª ¡Â∂ ‘«Ê¡≈ª √Ó∂ Á∂Ù ˘
⁄≈Ò∂ Í≈ «ÁºÂ∂Õ ¿π‘ √Â∂ «Úº⁄ ÎÛ∂ ◊¬∂ ¡Â∂ ¿π‘Ȫ ˘
ÓΩ ÁΔ √˜≈ √π‰≈ «ÁºÂΔ ◊¬ΔÕ Í ¿π‘ ≈√ «Ï‘≈Δ ÏØ√
¡Â∂ ‹ÓȪ ÁΔ ÓºÁÁ È≈Ò ‹∂Ò∑ «Úº⁄Ø∫ Ï⁄ «È’Ò∂Õ ¿π‘
«ÎÒÍ≈¬ΔÈ ¡Â∂ ¬ΔÒØ ‡≈Í»¡ª «Úº⁄Ø∫ ‘πøÁ∂ ‘ج∂ AIBE «Úº⁄
Á∂Ù Í ¡≈¬∂Õ «¬º’ «ÁÈ ¿π‘Ȫ Á∂ Í«Ú≈ Á∂ ‹Δ¡
⁄Ø¡ «Úº⁄Ø∫ ͺ·∂ Úº„ ‘∂ √ÈÕ «˜ÓƒÁ≈ È∂ ¡≈ ’∂ Úº„∂ ͺ·∂
¡≈͉∂ ‚ø◊ª ˘ Í≈ «ÁºÂ∂ ¡Â∂ ¿π‘Ȫ Á∂ øÏ∂-‡ºÒ∂ ÷Ø‘
Ò¬∂Õ Óø◊» ≈Ó È∂ ‹ÁØ∫ √π¡≈Ò ’ΔÂ≈ ª «˜ÓΔÁ≈ È∂
«’‘≈ «’ «¬‘ ˜ÓΔÈ ¿π√ÁΔ ˛Õ Ï≈Ï» Óø◊» ≈Ó ‹Ø ¿πμÂΔ
¡ÓΔ’≈ ÁΔ ¡≈˜≈Á «Î˜≈ «Úº⁄ «Ú⁄∂ √È, Á∂ ÓÈ
«Úº⁄ «¬‘ ◊ºÒ Ï¤Δ Úª◊»ø ¸ºÌ ◊¬ΔÕ ¡≈‹Δ «¬øÂ’≈Ò
’≈˘È AI@A ¡Èπ√≈ Á«Òª ˘ ˜ÓΔÈ Á≈ ¡«Ë’≈
‘Δ È‘ƒ √ΔÕ ¿π‘ ˜ÓΔÈ ÷ΔÁ ÚΔ È‘ƒ √’Á∂ √ÈÕ √◊Ø∫
¿π‘Ȫ ’ØÒ Âª «‘≈«¬Ù Ò¬Δ ÚΔ ˜ÓΔÈ È‘ƒ √Δ, ÏÒ«’
¿π‘ “«º‹ÂÈ≈Ó∂” «Úº⁄ Ú√Á∂ √ÈÕ «‹ÂÈ≈Ó∂ Á≈ ¡Ê
√Δ «’ Ó’≈È Âª Á«Ò Á≈ ˛ Í «‹√ ˜ÓΔÈ ”Â∂ Ó’≈È
Ï«‰¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛ ¿π‘ ˜ÓΔÈ «‹ÓΔÁ≈ ÁΔ ˛Õ ‹∂’
Á«Ò «˜ÓΔÁ≈ ÁΔ Ï∂◊≈ ’ÈØ ‹π¡≈Ï «ÁøÁ≈ ‹ª Ȫ‘Èπº’ ’Á≈ ˛ ª «‹ÓΔÁ≈ ¿π√Á≈ Ó’≈È „≈‘ √’Á≈
√ΔÕ «¬√ √«ÊÂΔ «Úº⁄ Ï≈Ï≈ Óø◊» ≈Ó, ‘π«Ù¡≈Íπ ‹≈ ’∂
Ú’ΔÒ ˘ «ÓÒ∂ ¡Â∂ ¿π√˘ Íπº«¤¡≈ «’ ¿π‘ ˜ÓΔÈ
÷ΔÁ‰Δ ⁄≈‘πÁ
ø ∂ ‘È, «¬‘ «’Ú∂∫ √øÌÚ ‘Ø √’Á≈ ˛? Ú’ΔÒ
1

‹»È-B@AF

È∂ «’‘≈ «’ «¬‘ ÂÁ ‘Δ √øÌÚ ˛ ‹∂’ Âπ√ƒ «‘øÁ» ËÓ
«Úº⁄Ø∫ Ï≈‘ ⁄Ò∂ ‹≈ÚØ ¡Â∂ ’Ø¬Δ ‘Ø ËÓ ¡Í‰≈ ÒÚØÕ
«¬√ ÍÃ√«ÊÂΔ «Úº⁄ Ï≈Ï» Óø◊» ≈Ó Á∂Ù ÌzÓ‰
(Ô≈Â≈) ”Â∂ «È’Ò ◊¬∂Õ ¿π‘ Ó˚≈, Á∂‘≈Á»È, È≈◊Íπ,
Í»È≈, «√Â≈≈, ÏøϬΔ, ÓÁ≈√ ¡Â∂ ’Ò’ºÂ≈ ¡≈«Á Ê≈Úª
”Â∂ ◊¬∂Õ Ó‘ª≈Ù‡ «Úº⁄ ¿π‘Ȫ È∂ ‚≈. ¡øÏ∂‚’ Á∂
¡øÁØÒÈ ˘ È∂«Û™ º«’¡≈Õ ¡øÏ∂‚’ È∂ “Ï«‘Ù«¥Â
«‘ºÂ’≈ÈΔ √Ì≈” Ȫ ÁΔ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ Ï‰≈¬Δ ‘Ø¬Δ √Δ ‹Ø
Á«Òª «Úº⁄ «◊¡≈È Í√≈ Á≈ ’øÓ ’ÁΔ √ΔÕ «¬√Á≈
Óπº÷ ’øÓ √’»Ò, ‘Ø√‡Ò ¡Â∂ «’Â≈Ï ÿ ÷Ø‘Ò‰∂ √ΔÕ
√Ì≈ ÚºÒØ∫ “√√ÚºÂΔ «ÚÒ≈√” Ȫ Á≈ Ó≈√’ ͺÂ ’º«„¡≈
‹≈ «‘≈ √ΔÕ ‡z≈ÚÈ’Ø «¡≈√ (’∂Ò≈) «Úº⁄ ≈Ó≈
√π¡≈ÓΔ È≈«¬’≈ È∂ ÚÀ’Ó ÓøÁ ÁΔ √Û’ ”Â∂ ¡¤»Âª Á∂
Á≈÷Ò∂ ”Â∂ Í≈ÏøÁΔ «ÚπºË ¡øÁØÒÈ Ùππ» ’ΔÂ≈ ‘Ø«¬¡≈ √ΔÕ
ÓÁ≈√ «Úº⁄ Óπ»◊∂√È È∂ ¡¤»Âª Á∂ ÓøÁ Á≈÷Ò∂ Á≈
ÿØÒ ¤∂Û º«÷¡≈ √ΔÕ Ï≈Ï≈ ‹Δ È∂ «¬‘Ȫ ¡øÁØÒȪ ÂØ∫
¿πÂÙ≈‘ ÒÀ ’∂ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ «¬º’ Á«Ò ≈‹ÈΔÂ’
¡øÁØÒÈ Ùπ» ’È Á≈ ÎÀ√Ò≈ ’ΔÂ≈Õ
«¬º’ ª Ú’ΔÒ ÁΔ «¬‘ √Ò≈‘ «’ ‹∂’ Âπ√ƒ ˜ÓΔÈ
ÒÀ‰Δ ˛ ª Âπ√ƒ «‘øÁ» ËÓ ”⁄Ø∫ «È’Ò ‹≈˙ ¡Â∂ Á»√∂
ÏÂ≈ÈΔ¡≈ √’≈ ËÓ Á∂ ¡≈Ë≈ ”Â∂ «‘º√∂Á≈Δ ÁΔ
◊ºÒ ⁄Ò≈ ‘Δ √Δ; «¬√ ÍÃ√ø◊ «Úº⁄ Ï≈Ï≈ Óø◊» ≈Ó È∂
¡≈«Á ËÓ Ò«‘ ⁄Ò≈¬ΔÕ ¿π‘Ȫ ¡Èπ√≈ «‘øÁ», «√º÷
(¡≈Δ¡≈) ¡Â∂ Óπ√ÒÓ≈È √Ì Ï≈‘Ø∫ ¡≈¬∂ ‘ج∂ ‘È, ‹Á«’
Á«Ò «¬ºÊØ∫ Á∂ ¡≈«ÁÚ≈√Δ ‘ÈÕ Ï≈’Δ √≈∂ ËÓ Ï≈‘Ò∂
ËÓ ‘È Á«Ò «¬‘Ȫ ”⁄Ø∫ «’√∂ ËÓ Á≈ «‘º√≈ È‘ƒ,
«¬‘Ȫ Á≈ ¡≈͉≈ Úº÷≈ ËÓ ‘ÀÕ «ÙΔ Ú≈ÒÓΔ«’, ◊π»
ÚΔÁ≈√, ◊π» ’ÏΔ ¡Â∂ ◊π» È≈ÓÁ∂Ú ¡≈«Á ËÓ Á∂
◊π» ‘ÈÕ ¡≈«Á ËÓ Á≈ √ø’ÒÍ √Δ «’ ’πÁ ÂØ∫ ‹Ø
√≈˘ ÏπºËΔÓÂ≈ ¡Â∂ «◊¡≈È Á∂ »Í «Úº⁄ «Ó«Ò¡≈ ‘À,
¿π‘Δ ËÓ ˛Õ «¬√Á∂ ¡Ë≈ ”Â∂ “¡≈«Á ËÓ Óø‚Ò” ÁΔ
√Ê≈ÍÈ≈ ’ΔÂ≈ ◊¬ΔÕ
AA-AB ‹»È AIBG ˘, Ï≈Ï» Óø◊» ≈Ó Á∂ «Í≥‚
Óπº◊ØÚ≈Ò (‘π«Ù¡≈Íπ) «Úº⁄ ¡≈«Á ËÓ Óø‚Ò ÁΔ ÁØ
ؘ≈ ’≈ÈÎø√ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ «‹√ «Úº⁄ Í≈√ ’ΔÂ≈ «◊¡≈
«’ ÙπÌ-’≈ÓÈ≈ √øÁ∂Ù “‹∂ ◊πÁ∂Ú” «¬Â’≈Á “◊π» ¡≈«ÁÍÃ’≈Ù ◊ÃøÊ” ¡Â∂ Í«ÚºÂ ÙÏÁ “√Ø‘ø” ‘ØÚ∂◊≈Õ ‘Ø ◊ºÒª
ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ «¬√ ’≈ÈÎø√ «Úº⁄ ˜ÓΔÈ ¡Â∂ ÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ
Á∂ ÓπºÁ∂ ˘ ˜Ø-ÙØ È≈Ò ¿π·≈«¬¡≈ «◊¡≈ √ΔÕ «¬º’ ÓÂ∂
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

«Úº⁄ «’‘≈ «◊¡≈, ““¡√ƒ ÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ ’Á∂ ‘ªÕ ¡√ƒ
¡≈͉≈ ’øÓ ÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ ’È≈ ⁄ø◊Δ Â∑ª ‹≈‰Á∂ ‘ªÕ Í
√≈˘ ÷∂Â-Ó˜Á»Δ, È≈’≈ÎΔ «ÁºÂΔ ‹ªÁΔ ˛, «‹√ ’’∂
¡√ƒ ¡≈͉∂ Í«Ú≈ª Á≈ ◊π˜≈≈ ⁄ø◊Δ Â∑ª È‘ƒ ’
√’Á∂Õ ¡√ƒ Óø◊ ’Á∂ ‘ª «’ ÷≈ÒΔ Í¬Δ ˜ÓΔÈ ¡¤»Â ’ΩÓ
(Á«ÒÂ) ˘ «ÁºÂΔ ‹≈Ú∂Õ”” «¬º’ ‘Ø ÓÂ∂ «Úº⁄ «’‘≈ «◊¡≈
√Δ, ““√’≈ ¡¤»Â Ú◊ «Ú⁄Ò∂ ÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ ’È
Ú≈«Ò¡ª ˘ Á»‹Δ¡ª ’ΩÓª Á∂ Ï≈Ï ÓøÈ∂, ÷≈√ ’’∂
Ò≈«¬ÒÍπ, Ù∂÷»Íπ≈, √◊ØË≈, «Óø‡◊πÓΔ ¡Â∂ ÓπÒÂ≈È
«Úº⁄Õ «¬‘Ȫ «˜«Ò∑¡ª «Úº⁄ ¡¤»Âª ˘ «˜¡≈Á≈ ˜ÓΔÈ
¡Â∂ «˜¡≈Á≈ π˜◊≈ «ÓÒ‰≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛Õ”” «¬º’ Úº÷∂
ÓÂ∂ «Úº⁄ «’‘≈ «◊¡≈ √Δ, ““¡¤»Â ˘ «‘‰ Ú≈ÒΔ ‹◊∑≈
”Â∂ ¡≈͉∂ Ó’≈È Ó≈Ò’ ‘؉ Á∂ ÔØ◊ ω≈«¬¡≈ ‹≈Ú∂Õ
ÒÀ∫‚ ‡ª√Î ¡À’‡ ¡¤»Âª ¿πμÍ Ò≈◊» È≈ ‘ØÚ∂Õ”” √øÈ
AICA «Úº⁄ Ú≈«¬√≈¬∂ ¡Â∂ ◊ÚÈ ‹ÈÒ ˘ Ï≈Ï≈
Óø◊» ≈Ó ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄, ¡≈«Á ËÓ Óø‚Ò ÚºÒØ∫
«¬º’ Ô≈Á ͺÂ (ÓÀÓØø‚Ó) Ì∂«‹¡≈ «◊¡≈ «‹√ «Úº⁄ ‘Ø
ÂØ∫ «ÏȪ «¬‘ ÚΔ Á‹ √Δ, ““Í≥‹≈Ï ˜ÓΔÈ «¬øÂ’≈Ò
¡≈˜Δ ’≈˘È AI@A «Úº⁄ √ØË ’’∂ ¡≈«ÁËÓΔ¡ª ˘
√‘»Òª (˜ÓΔÈ ÷ΔÁ‰ ÁΔ¡ª) «ÁºÂΔ¡ª ‹≈‰, Á»‹Δ¡ª
’ΩÓª Úª◊ ¡≈«ÁËÓΔ¡ª ˘ ‹≈«¬Á≈Á Á≈ ¡«Ë’≈ «ÁºÂ≈
‹≈Ú∂, Í≥‹≈Ï √’≈ ’ØÒ Í¬Δ AE,AH,GB,@@@ ¬∂’Û
˜ÓΔÈ ‹Ø ¡‰Ú≈‘Δ ˛, ¡≈«ÁÚ≈√Δ¡ª «Úº⁄ Úø‚Δ ‹≈Ú∂Õ””
¡≈«Á ËÓ Óø‚Ò Ò«‘ È∂ ‘Ó∂Ù≈ ‘Δ ¡≈Í‰Δ¡ª Óø◊ª
«Úº⁄ ˜ÓΔÈ Á∂ √π¡≈Ò ˘ ˜Ø-ÙØ È≈Ò ¿π·≈«¬¡≈Õ Ï≈Ï»
Óø◊» ≈Ó È∂ AA ¡ÍÃÀÒ AIDB ˘ Íø‹≈Ï Á∂ Óπº÷ ÓøÂΔ ˘
«¬º’ ͺÂ «Ò«÷¡≈Õ «¬√ ı «Úº⁄ ¿π‘Ȫ «Ò«÷¡≈,
““√≈‚Δ¡ª ‹≈ª F@% ÒØ’ «‹ÓΔÁ≈ª È≈Ò ÷∂ÂΔ Á≈
ËøÁ≈ ’Á∂ ‘ÈÕ ÍÃø» «‹ÓΔÁ≈ ¡¤»Âª ˘ «¬º’ Ó≈Ó»ÒΔ
«‘º√≈ ‘Δ «ÁøÁ∂ ‘ÈÕ ¡√ƒ √π‰Á∂ ‘ª «’ AEAHGB@@@
¬∂’Û ÷∂ÂΔ ÔØ◊ ˜ÓΔÈ Í≥‹≈Ï √’≈ Á∂ ‘ºÊ «Úº⁄ ˛Õ
«¬√ Ò¬Δ √≈‚∂ Ò¬Δ ÈÚΔ¡ª ’ÒØÈΔ¡ª «Úº⁄ ˜ÓΔÈ
≈÷Úƒ ’ΔÂΔ ‹≈Ú∂Õ ¿π√∂ Â∑ª «‹Ú∂∫ Á»‹Δ¡ª ‹Ó≈ª ˘
«ÁºÂΔ ‹ªÁΔ ˛Õ”” «¬√∂ ı «Úº⁄ ¡º◊∂ ⁄ºÒ ’∂ «Ò«÷¡≈ ˛,
““Í≥‹≈Ï Á∂ ¡ÀÒΔÈ∂ÙÈ ¡À’‡ È∂ √≈˘ Ï‘π ’Ó˜Ø ’
«ÁºÂ≈ ˛Õ «‹√ È≈Ò Á»‹Δ¡ª ‹≈ÂΔ¡ª Á∂ ÒØ’ ‹ÏÁ√ÂΔ
√≈‚∂ ÂØ∫ ’øÓ ÒÀ∫Á∂ ‘È, ¡≈͉∂ ÿª ÁΔ¡ª Èπº’ª «Úº⁄
«‘‰ ÏÁÒ∂, ‹Ø ¿π‘Ȫ ÁΔ¡ª ˜ÓΔȪ ”Â∂ ω∂ ‘ج∂ ‘ÈÕ
«’™«’ ¡√ƒ ¡≈͉∂ ÿª Ú≈√Â∂ ÚΔ Í≥‹≈Ï ÒÀ∫‚
2

‹»È-B@AF

¡ÀÒΔÈ∂ÙÈ ¡À’‡ Á∂ «‘ø«Á¡ª ˜ÓΔÈ È‘ƒ ÷ΔÁ √’Á∂Õ
«¬√ ¡À’‡ ˘ ÷ÂÓ ’ΔÂ≈ ‹≈Ú∂Õ””
¡≈«Á ËÓ Ò«‘ Á≈ Óπº÷ «ÈÙ≈È≈, Á«Òª ˘
Úº÷≈ Ë≈«Ó’ ◊πºÍ Á√≈ «’ Úº÷∂ ⁄؉-‘Ò’∂ ‘≈√Ò
’È≈ √Δ, Í Í»È≈ ÍÀ’‡ È≈Ò «¬‘ ÍÃ≈‹À’‡ ÷ÂÓ ‘Ø
«◊¡≈ ¡Â∂ È≈Ò ‘Δ ¡≈«Á ËÓ Óø‚Ò ÁΔ ‘Ø∫Á Á≈ ¡≈Ë≈Õ
Á«Ò ҫ‘ Á≈ ¡◊Ò≈ Ì≈◊ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ΔÍÏ«Ò’È
Í≈‡Δ Á∂ »Í «Úº⁄ √≈‘Ó‰∂ ¡≈«¬¡≈Õ ΔÍÏ«Ò’È Í≈‡Δ
ÁΔ Í«‘ÒΔ ’≈ÈÎø√ AI Ó¬Δ AIEG ˘ ‹ÒøË Ò≈◊∂
√ØÎΔ «Í≥‚ ‘Ø¬Δ ¡Â∂ ΔÍÏ«Ò’È Í≈‡Δ Á≈ Ï≈’≈«¬Á≈
‹ΔÚÈ ¡≈øÌ ‘Ø«¬¡≈Õ «¬√È∂ ¡◊Ò∂ √≈Ò ‚≈. ¡øÏ∂‚’
Á≈ ‹ÈÓ «ÁÈ Ë»Ó-Ë≈Ó È≈Ò ÓÈ≈¿π‰ Á≈ ÎÀ√Ò≈ ’ΔÂ≈Õ
AD ¡ÍÃÀÒ AIEH, ¡øÏ∂‚’ Á∂ ‹ÈÓ «ÁÈ ÓΩ’∂ ‹ÒøË
Ù«‘ «Úº⁄ Ó≈⁄ ’ΔÂ≈ ¡Â∂ ’øÍÈΔ Ï≈ˆ «Úº⁄ ÍÏ«Ò’
ÓΔ«‡ø◊ ‘جΔÕ «¬‘ Í≈‡Δ¡ª È≈Ò «ÓÒ ’∂ ‹ÈÂ’ Ó㮧 Á¡ª
”Â∂ ¡À‹Δ‡∂ÙÈ ’ÁΔ ‘Δ Â∂ ¿π‘Ȫ È≈Ò √ªfi≈ Îø‡
ω≈ ’∂ ⁄؉ª ÚΔ ÒÛΔ¡ªÕ AE ‹»È AIFD ˘ Î◊Ú≈Û∂
Ò≈◊∂ «Í≥‚ ⁄º’ ‘’ΔÓª ÂØ∫ A@A ÚÒø‡Δ¡ª Á≈ ‹ºÊ≈
⁄È Á≈√ «ÈËÛ’ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂· «ÁºÒΔ Ó≈⁄ Ò¬Δ
Ú≈È≈ ‘Ø«¬¡≈Õ «¬‘ ‹ºÊ≈ √≈«¬’Òª ”Â∂ Ó≈⁄ ’ «‘≈
√ΔÕ «¬‘ ‹ºÊ≈ B@ ‹»È ˘ «ÁºÒΔ Íπº«‹¡≈Õ BD ‹»È AIFD
˘ ÍÃË≈È ÓøÂΔ Ò≈Ò Ï‘≈Áπ √≈ÙÂΔ ÁΔ ’Ø·Δ ¡º◊∂
˜ÏÁ√ Óπ‹≈‘≈ ’ΔÂ≈ ¡Â∂ Í≈‡Δ ¡≈◊»¡ª È∂ ÍÃË≈È
ÓøÂΔ È≈Ò ÓπÒ≈’≈ ’ΔÂΔÕ BE ‹»È AIFD ˘ ÍÃË≈È
ÓøÂΔ ÁΔ ’Ø·Δ ¡º◊∂ EA Ú’ª È∂ Ìπº÷ ‘ÛÂ≈Ò Ùπ» ’
«ÁºÂΔ ‹Ø «¬º’ ‘ÎÂ≈ ⁄ºÒΔÕ «¬√ ¡À‹Δ‡∂ÙÈ ÁΔ «¬º’Ø-«¬º’
Óø◊ √Δ «’ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ Òº◊̺◊ D@ Òº÷ ¬∂’Û ÂØ∫ ÚºË
˜ÓΔÈ Á≈ ’Ï≈ ¡«‹‘≈ ˛ «‹√˘ ‘ºÒ ‘∂· «Ò¡ªÁ≈ ‹≈
√’Á≈ ˛Õ «¬‘ ˜ÓΔÈ Ï∂˜ÓΔÈ∂ ¡Â∂ ÷∂ ӘÁ»ª «Úº⁄ Úø‚Δ
‹≈Ú∂Õ «¬√ Ò¬Δ Í≥‹≈Ï Ì «Úº⁄ ‹Ò√∂ ¡Â∂ Óπ‹≈‘∂
‹ºÊ∂ÏøÁ ’ΔÂ∂ ◊¬∂Õ
F Á√øÏ AIFD ˘ ΔÍÏ«Ò’È Í≈‡Δ È∂ «¬º’
Á∂Ù «Ú¡≈ÍΔ ÓØ⁄≈ Ùπ» ’ΔÂ≈Õ «‹√ÁΔ¡ª Óπº÷ Óø◊ª
˜ÓΔÈΔ Ó√Ò∂ È≈Ò √Ïø«Ë √ÈÕ Í«‘ÒΔ Óø◊ √Δ ó
˜ÓΔÈ ¿π‘Ȫ ÒØ’ª Á∂ ‘ºÊª «Úº⁄ «ÁºÂΔ ‹≈Ú∂, ‹Ø √‘Δ
¡ʪ «Úº⁄ √º⁄ΔÓπº⁄ƒ «’ÂΔ «’√≈È Ì≈Ú ‘ºÒÚ≈‘’
‘ÈÕ Á»√Δ, Ïø‹ ¡Â∂ Ï∂’≈ Í¬Δ ˜ÓΔÈ Ï∂˜ÓΔÈ∂ ÷∂Â
Ó˜Á»ª «Úº⁄ Úø‚Δ ‹≈Ú∂Õ ÂΔ√Δ, ¡È≈‹ ÁΔ ÓπÈ≈√Ï
¡Â∂ ’≈ÎΔ Úø‚ Á≈ ÍÃÏøË ’ΔÂ≈ ‹≈Ú∂, ÚË ‘Δ¡ª ’ΔÓª
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

”Â∂ ’≈Ï» Í≈«¬¡≈ ‹≈Ú∂, √√Â∂ ¡È≈˜ Á∂ «‚Í» «Í≥‚ª «Úº⁄
÷ØÒ∑∂ ‹≈‰Õ ¡È≈‹ Á≈ ÚÍ≈ √’≈ ¡≈͉∂ ‘ºÊ «Úº⁄
ÒÚ∂ ¡Â∂ ÏÀ∫’ª ’ΩÓΔ ’ΔÂΔ¡ª ‹≈‰ ¡≈«ÁÕ
≈‹ÈΔ«Â’ Á«Ò ¡øÁØÒÈ Á≈ ÂΔ√≈ ÍÛ≈¡
Ï‘π‹È √Ó≈‹ Í≈‡Δ Á≈ ˛Õ «¬√Á∂ Ï≈ÈΔ Ï≈Ï» ’≈ÙΔ ≈Ó
È∂ Á«Òª «Úº⁄Ø∫ «Ú◊√∂ ÈÚ-ÓºËÚ◊ ˘ ¡Ë≈ ω≈ ’∂
¡≈͉≈ ≈‹ÈΔ«Â’ ÍËÀ’‡ ‚Δ.¡À√.ÎØ Á∂ È≈Ó È≈Ò
Ùπ» ’ΔÂ≈ ¡Â∂ «¬√˘ ≈‹ÈΔ«Â’ Í≈‡Δ Ï‘π‹È √Ó≈‹
Í≈‡Δ «Úº ⁄ Í«Ú«Â ’ΔÂ≈ ¡Â∂ «¬√˘ «¬º ’
«◊‰ÈÔØ◊ ≈‹ÈΔÂ’ Ù’ÂΔ Ï‰≈«¬¡≈, «‹√È∂ Á∂Ù
ÁΔ «√¡≈√ ÁΔ ËπΔ ’‘∂ ‹ªÁ∂ ¿πμÂ ÍÃÁ∂Ù «Úº⁄ √’≈
ÚΔ Ï‰≈¬ΔÕ Ï≈Ï» ’≈ÙΔ ≈Ó È∂ Á«Òª ˘ ¡≈Í‰Δ ‹≈Â
”Â∂ Ó≈‰ ’È≈ «√÷≈«¬¡≈Õ Í ¿π√È∂ «˜øÁ◊Δ Á∂
Ïπ«È¡≈ÁΔ √Ú≈Ò, ˜ÓΔÈ Á∂ √Ú≈Ò ˘ «Â¡≈◊ «ÁºÂ≈Õ
¿π‘Ȫ Á≈ «√˪ √Δ «’ «’√∂ Âª ÚΔ √ºÂ≈ ÍÃ≈Í ’Ø
«Î √Ì ’πfi ‘Ø √’Á≈Õ «¬√ «√˪ È∂ Ï√Í≈ ˘ Á«Òª
ÁΔ «¬º’ ÓΩ’≈ÍÃ√ Í≈ÒΔÓ≈ÈΔ Í≈‡Δ ω≈ ’∂ º÷ «ÁºÂ≈Õ
«¬√È∂ Ì≈Ú∂∫ ¿πμÂ ÍÃÁ∂Ù «Úº⁄ ’¬Δ Ú≈ √’≈ ω≈¬Δ
Í «¬√È∂ √»Ï∂ «Úº⁄ Á«Òª ÁΔ «˜øÁ◊Δ «Úº⁄ Ïπ«È¡≈ÁΔ
ÂÏÁΔÒΔ «Ò¡≈¿π‰ Ò¬Δ ’πfi È‘ƒ ’ΔÂ≈Õ Ï√Í≈ √’≈
È∂ ÍÃÌ≈ÚÙ≈ÒΔ ˜ÓΔÈΔ √πË≈ ª Á», ˜ÓΔÈ Á∂ ÓπºÁ∂ ˘
¤»«‘¡≈ º’ È‘ƒÕ Ï≈Ï» ’≈ÙΔ ≈Ó Á∂ √ºÂ≈ «√˪ ”Â∂
⁄Ò«Á¡ª Ó≈«¬¡≈ÚÂΔ È∂ Ï‘π‹È Í≈‡Δ ˘ √Ú‹È
Í≈‡Δ ω≈ «ÁºÂ≈Õ ¡≈«Á ËÓ ¡Â∂ «ÍÏ«Ò’È Í≈‡Δ
Á≈ √Ó≈«‹’ ¡Ë≈ «’ÂΔ Á«Ò √È Â∂ Ï√Í≈ Á≈
ÈÚ-ÓºËÚ◊ Â∂ ÓÒ≈¬Δ Í (’ΔÓΔ Ò∂¡) Á«ÒÂ
‘ÈÕ «¬√ ’’∂ Ï√Í≈ È∂ ¡≈«Á ËÓ Â∂ ΔÍÏ«Ò’È
Í≈‡Δ Á≈ ˜ÓΔÈΔ √øÿÙ Â∂ fiø‚≈ √πº‡ «ÁºÂ≈ √ΔÕ ¿π‘Δ
fiø‚≈ ˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ È∂ ¿π·≈«¬¡≈ ˛ ¡Â∂
¡≈«Á ËÓ Óø‚Ò ¡Â∂ ΔÍÏ«Ò’È ÁΔ ‹Ó‘»Δ Â∂
ÍÃ◊ÂΔÙΔÒ «Ú≈√ ˘ ÒÀ ’∂ ÂπΔ ˛Õ √ø◊» Â∂ ‘Ø
Ê≈Úª ”Â∂ Á«Òª Á∂ ˜ÓΔÈΔ √øÿÙ ˘ «¬√ ÍÃ√ø◊ «Úº⁄
º÷ ’∂ Á∂«÷¡≈ ‹≈‰≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ‘ÀÕ

‹≈ «ÚÚ√Ê≈ ¡Â∂ ˜ÓΔÈΔ √π¡≈Ò
‹≈Â-«ÚÚ√Ê≈ Áº÷‰Δ ¬∂ÙΔ¡≈, ÷≈√ ’’∂ Ì≈ÂΔ
√Ó≈‹ Á≈ «¬º’ «ÚÒº÷‰ ÚÂ≈≈ ˛Õ «¬√ ¡Ë≈ ”Â∂ «’
«‘øÁ» ¡≈Δ¡≈ ÁΔ √øÂ≈È ‘È, ‹Á«’ Á«Ò Ì≈ Á∂
¡≈«ÁÚ≈√Δ ‘ÈÕ «¬‘Ȫ ÁØ‘ª Á∂ È√ÒΔ Í¤≈‰-«⁄øÈ∑ª
«Úº⁄ ’≈ÎΔ Ú÷∂Ú∂∫ ‘ÈÕ «¬√Á∂ ¡Ë≈ ”Â∂ ¿π‘ ‹≈ ÁΔ
3

‹»È-B@AF

«Ú¡≈«÷¡≈ È√ÒÚ≈Á (racialism) Ú‹Ø∫ ’Á∂ ‘ÈÕ Ì≈Ú∂∫
«¬√ ÚÂ≈∂ Á≈ ¡Ë≈ È√Ò ÚΔ ˛ Í «¬º’ «ÏÒ’πÒ
«Ú’ÒØÂ≈ ÚÂ≈≈ ˛Õ «‹Ú∂∫ ‚≈’‡ ¡øÏ∂‚’ È∂ «’‘≈
√Δ «’ «¬‘ «’ ÁΔ √Ó≈«‹’ Úø‚ ‘Δ È‘ƒ ÏÒ«’
«’ÂΔ¡ª ÁΔ ÚΔ √Ó≈«‹’ Úø‚ ˛Õ «’ ÁΔ √Ó≈«‹’
Úø‚ ª ‘ √Ó≈‹ «Úº⁄ ‘Ø¬Δ Í ÏÃ≈‘Ó‰Ú≈Á È∂ «¬√˘
‹ÈÓ È≈Ò ‹ØÛ’∂ ¡Â∂ ‹≈Â-¡øÁ «Ú¡≈‘ ˘ «¬º’Ø«¬º’ ÍÃÚ≈«È ÍÃÊ≈ ω≈ ’∂ ‹≈ Úø‚ ˘ ‹ÈÓ-‹≈Â
¡Â∂ √Ê≈¬Δ ω≈ «ÁºÂ≈Õ ‹≈ «ÚÚ√Ê≈ Á≈ Á»√≈ ÍÃÓπº÷
«’Á≈ «¬√ÁΔ ÍΩÛΔÁ≈ Úø‚ ˛Õ √Ó≈‹ ÁΔ Úø‚ «√Î
√Ú‰ª Â∂ ◊À-√Ú‰ª «Ú⁄’≈ ‘Δ È‘ƒ ÏÒ«’ √Ú‰
ÚΔ ¡Â∂ ◊À-√Ú‰ ÚΔ ¡º◊∂ ¡È∂’ª ‹≈ª «Úº⁄ Úø‚∂
‘ج∂ ‘ÈÕ ‹Á«’ È√ÒÚ≈Á ÁØ «Ëª «Ú⁄’≈ ‘Δ Úø«‚¡≈
‘πøÁ≈ ˛Õ ‹≈ÂÚ≈Á Á≈ ÂΔ√≈ «’Á≈Δ Í«‘¨ ˛ «’
«¬‘ √≈Δ¡ª ‹≈ª ÍΩÛΔÁ≈ √Ó≈«‹’ Á‹∂ «Úº⁄ ‘ÈÕ
ÏÃ≈‘Ó‰ √Ì ÂØ∫ ¿πμÍ ‘È ¡Â∂ ¡¤»Â √Ì ÂØ∫ ‘∂·ª ‘ÈÕ
Ï≈’Δ √À∫’Û∂ ‘˜≈ª ‹≈ª «Úº⁄Ø∫ ‘ ‹≈ «’√∂ ÂØ∫ ¿πμÍ
˛ ¡Â∂ «’√∂ ÂØ∫ ÈΔ⁄∂ ˛Õ ª ÚΔ Á«Ò ‹Ó≈ª Ú‚∂∂ »Í
«Úº⁄ «’ÂΔ ‹Ó≈ª, ÍÀÁ≈Ú≈Δ √≈ËȪ ÂØ∫ «Ú‘»‰∂ «’ÂΔ
‘ÈÕ √Ú‰ª «Úº⁄ ÍÀÁ≈Ú≈Δ √≈ËȪ ÁΔ Ú‚∂Δ Ó≈Ò’Δ
Ú≈Ò∂, Ó≈Ó»ÒΔ ÍÀÁ≈Ú≈Δ √≈ËȪ Ú≈Ò∂ ¡Â∂ ÍÀÁ≈Ú≈Δ
√≈ËÈ «Ú‘»‰∂ «’ÂΔ ‘ÈÕ √Ú‰ª Á≈ ÚΔ Úº‚≈ «‘º√≈
«’ ’È Ú≈Ò≈ ˛ ¡Â∂ ÍÀÁ≈Ú≈Δ √≈ËȪ ÁΔ Ú‚∂Δ
Ó≈Ò’Δ Ú≈Ò≈ ‘ºÊƒ «’ ȑƒ ’Á≈Õ ‹≈ «ÚÚ√Ê≈
Óπº÷ »Í «Úº⁄ ‹Ó≈ÂΔ Úø‚ ¡Â∂ ‹Ó≈ÂΔ Úø‚ ˘ „’‰
Ú≈Ò≈ ˙‘Ò≈ ˛Õ
Ôπº◊ ÏÁÒ∂, ≈‹ ÏÁÒ∂, √’≈ª ÏÁÒΔ¡ª Í
‹≈Â-«ÚÚ√Ê≈ ÷ÂÓ È‘ƒ ‘Ø ¬ ΔÕ «¬√Á∂ ÁØ ’≈È
ÍÁ≈Ê’ Â∂ Ó≈È«√’ ‘ÈÕ ‹≈Â-«ÚÚ√Ê≈ Ï∂◊≈Δ «’Â
(unpaid labour) ¡Â∂ √√ÂΔ «’ Á≈ √Ê≈¬Δ √ØÓ≈ ˛Õ
«¬√ ’’∂ ‘ ÁΩ ÁΔ ‘≈’Ó-‹Ó≈ È∂ «¬√˘ Ò≈‘∂ÚøÁΔ
√Ó«fi¡≈ ¡Â∂ ÊØÛΔ »Í ÂÏÁΔÒΔ È≈Ò «¬√˘ Ï’≈
º«÷¡≈Õ «¬‘ ÍÁ≈Ê’ ’≈È ˛Õ Á»√≈ ’≈È «¬√ÁΔ
ÍΩÛΔÁ≈ Úø‚ ˛Õ ‘∂’ ‹≈ ‹∂’ ¡≈͉∂ ÂØ∫ ¿πμÍ
Ú≈«Ò¡ª ÂØ∫ «ÚÂ’∂-ÁÓÈ Á≈ √≈‘Ó‰≈ ’ÁΔ ˛ ª
¡≈͉∂ ÂØ∫ ‘∂·«Ò¡ª ÂØ∫ ¿πμ⁄∂ ‘؉ Á≈ ¡«‘√≈√ Ó≈‰ ’∂,
√’»È ÚΔ ‘≈«√Ò ’ÁΔ ˛Õ «¬√ ’’∂ ¿π‘ ‹≈Â-«ÚÚ√Ê≈
Á∂ ÷≈ÂÓ∂ Ò¬Δ ◊«‘-◊º‚Úƒ ÒÛ≈¬Δ Ò¬Δ ¡º◊∂ È‘ƒ
¡≈™ÁΔ, «¬‘ Ó≈È«√’ ’≈È ˛Õ ‘Ø ÂØ∫ «ÏȪ «¬‘ ÁØ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

Óπº÷ ’≈È ‘È ‹Ø ÁΩ ÂÏÁΔÒΔ¡ª Á∂ Ï≈Ú‹»Á, ‹≈Â
«ÚÚ√Ê≈ ÁΔ ¿πÓ ÒøÓΔ ’È Ò¬Δ √‘≈¬Δ ‘ÈÕ
‹≈Â-«ÚÚ√Ê≈ Ï≈∂ ÁØ ÍÃ’≈ ÁΔ¡ª «¬º’Í≈√Û
≈Úª ‘ÈÕ «¬º’ ¿π‘ ‘È ‹Ø ’«‘øÁ∂ ‘È «’ ‹≈ «ÚÚ√Ê≈
¡≈«Ê’ ¡Ë≈ (structure) Á≈ ÚÂ≈≈ ˛Õ «¬√ ’’∂
¡≈«Ê’ ¡Ë≈ Á∂ Í»È ’≈«¬¡≈’ÒÍ (transformation) È≈Ò «¬‘ «ÚÚ√Ê≈ ÚΔ ÷ÂÓ ‘Ø ‹≈Ú∂◊ΔÕ «¬‘
’≈«¬¡≈’ÒÍ ‹Ó≈ÂΔ ÿØÒª ≈‘ƒ ‘؉≈ ˛ «¬√ ’’∂
‹Ó≈ÂΔ ÿØÒ «Âº÷∂ ’Ø, ¡º◊∂ ÚË≈˙, ‹≈Â-Í≈ Á≈ Ó√Ò≈
¡≈Í∂ ‘ºÒ ‘Ø ‹≈Ú∂◊≈Õ ’πfi Á»√∂ ‘È ‹Ø ’«‘øÁ∂ ‘È «’
¡Ë≈ «Úº⁄ ’Ø¬Δ ‹≈Â-Í≈ ȑƒÕ ‹≈Â-Í≈ √Ó≈‹
«Úº⁄ ˛Õ √Ó≈«‹’ Â≈‰≈-Ï≈‰≈ ¿πμ⁄ ¿π√≈ (superstructure) Á≈ «‘º √ ≈ ˛Õ «¬√ ’’∂ «¬‘ Ó√Ò≈
√º«Ì¡≈⁄≈’ «¬È’Ò≈Ï Á≈ Ó√Ò≈ ˛Õ Í«‘Òª «¬È’Ò≈Ï
’ΔÂ≈ ‹≈Ú∂, «Î √º«Ì¡≈⁄≈’ «¬È’Ò≈Ï ÁΩ≈È «¬√˘
‘ºÊ Í≈«¬¡≈ ‹≈Ú∂Õ ¡‹∂ «¬√Â∂ ’πfi «ÚÙ∂Ù ’È ÁΔ ˜»Â
È‘ƒÕ ÁØ Úº÷Δ¡ª «ÁÙ≈Úª ÂØ∫ ¡≈™Á∂ «¬‘Ȫ «¬º’Í≈√Û
«Ú⁄≈ª Á≈ º «¬º’Ø ˛, Â∂ ¿π‘ ˛ ÚÂÓ≈È «Úº⁄ ‹≈«ÚÚ√Ê≈ ˘ ¡‰◊Ω«Ò¡≈ ’È≈ ¡Â∂ «¬√˘ ‘ºÊ È≈
Í≈¿π‰≈Õ ’πfi ¡ÓÒΔ ÍºË ”Â∂ ’πfi È≈ ’’∂ «¬º’ «√˪’
Ò∂÷ «Ò÷ ’∂ √ÓfiÁ∂ ‘È «’ Ó√Ò≈ ‘ºÒ ‘Ø «◊¡≈Õ Í
«¬‘Ø-«‹‘∂ ‘˜≈ª ‘Δ «√˪’ Ò∂÷ «Ò÷∂ ‹≈ ¸º’∂ ‘È,
Í «¬‘Ȫ È∂ ‹≈Â-«ÚÚ√Ê≈ Á≈ ’ø„≈ º’ È‘ƒ ÌØ«¡≈Õ
‘’Δ’Â «¬‘ ˛ «’ ‹≈Â-«ÚÚ√Ê≈ ÁΔ¡ª ‹Û∑ª ª
¡Ë≈ «Úº⁄ ‘È ¡Â∂ «¬√Á≈ Í√≈ ¿πμ⁄-¿π√≈ (√πÍ
√‡’⁄) ”⁄ ‘ÀÕ ‹≈ª ¡√Ò «Úº⁄ ‹Ó≈ª ÚΔ ‘È
¡Â∂ ‹Ó≈ÂΔ Úø‚ Á≈ «Ú◊≈Û ÚΔ ‘ÈÕ ‹≈ª ‹Ó≈ª ÚΔ
‘È Í ‹Ó≈ÂΔ Úø‚ ˘ ¿πÒfi≈™ÁΔ¡ª ÚΔ ‘È, ¿π‘Ȫ
Â∂ ÌÓ Á≈ ˙‘Ò≈ ÚΔ Ï‰ÁΔ¡ª ‘ÈÕ √≈Δ¡ª Á«ÒÂ
‹≈ÂΔ¡ª ÍÀÁ≈Ú≈Δ √≈ËȪ «Ú‘»‰Δ¡ª ‹≈ª ‘ÈÕ AIE@
º’ ª «¬‘Ȫ ’ØÒ ˜ÓΔÈ Á≈ ¡«Ë’≈ ÚΔ È‘ƒ √Δ,
¿π√ÂØ∫ Ï≈Á ¡«Ë’≈ ª ˛ Í ˜ÓΔÈ È‘ƒ, «¬™ Ï∂˜ÓΔÈ∂
«’ÂΔ¡ª ÁΔ ‹Ó≈ ˛Õ √Ó≈«‹’ ÁΩÒ √Ó≈«‹’
ÍÀÁ≈Ú≈ ‘πøÁΔ ˛Õ «¬‘ ÍÀÁ≈Ú≈ ÍÀÁ≈Ú≈Δ √≈ËȪ ÂØ∫
‘πøÁΔ ˛Õ ÷∂ÂΔ ÍÃË≈È Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ÍÃÓπº÷ ÍÀÁ≈Ú≈Δ √≈ËÈ
˜ÓΔÈ ˛, ‹Ø Á«Ò Ú◊ ’ØÒ È‘ƒ ˛Õ «¬√ ’’∂ ‹≈«ÚÚ√Ê≈ ÁΔ ‹Û∑ ’º‡‰ Ò¬Δ ÍÀÁ≈Ú≈Δ √≈ËȪ, ÷≈√
’’∂ ˜ÓΔÈ ÁΔ ÓπÛ-Úø‚ ¡Â∂ Á«Òª ˘ ¿π‘Ȫ Á≈
«‘º√≈ «ÓÒ‰≈ Ï‘π ˜»Δ ˛Õ «¬√ È≈Ò ÚΔ ‹≈ «ÚÚ√Ê≈
4

‹»È-B@AF

‹≈Ú∂Õ ‹∂’ √Óπº⁄∂ ÂΩ ”Â∂ ÿØÒ «¬√ «ÁÙ≈ «Úº⁄ ¡º◊∂
ÚËÁ≈ ˛ ª «¬‘ ÍÀÁ≈Ú≈Δ √≈ËȪ ÁΔ ÓπÛ-Úø‚ ÚºÒ
¡º◊∂ ‹≈ √’Á≈ ˛Õ
˜ÓΔÈ Ò¬Δ Á«Ò ¡øÁØÒÈ È∂, √ªfiΔ ÷∂ÂΔ Á≈
Ó≈‚Ò Í∂Ù ’ΔÂ≈ ˛Õ ‹ÁØ∫ Í≥‹≈Ï ÁΔ «’√≈ÈΔ ◊øÌΔ √ø’‡
«Úº⁄ Î√Δ ‘Ø¬Δ ˛ ª «¬√ ”⁄Ø∫ «È’Ò‰ Ò¬Δ «¬√ ÔÂÈ
ÁΔ¡ª ◊øÌΔ ¡Ê-√øÌ≈ÚÈ≈Úª ‘ÈÕ

÷ÂÓ È‘ƒ ‘Ø ‹≈Ú∂◊Δ Í ¿π√Á∂ ÷≈ÂÓ∂ Ò¬Δ ¡Ë≈ ω
‹≈Ú∂◊≈, ÷≈ÂÓ∂ Ò¬Δ ˜ÓΔÈ «Â¡≈ ‘Ø ‹≈Ú∂◊ΔÕ «¬√Á∂
Í»È ÷≈ÂÓ∂ Ò¬Δ «¬º’ ÒøÓ∂ √º«Ì¡≈⁄≈’ «¬È’Ò≈Ï ÁΔ
˜» ‘ØÚ∂◊ΔÕ Á«Òª ÁΔ ˜ÓΔÈ Ò¬Δ ÒÛ≈¬Δ Á≈ ºÂ
ÍÀÁ≈Ú≈Δ √≈ËȪ ÁΔ ÓπÛ Úø‚ ÁΔ ÒÛ≈¬Δ Á≈ «‘º√≈ ˛ ‹Ø
«’ ‹≈Â-«ÚÚ√Ê≈ ÁΔ ‹Û∑ Úº„‰ Ò¬Δ ˜»Δ ˛Õ «¬√
Á«Ò ¡øÁØÒÈ ˘ «¬√ √øÁÌ «Úº⁄ º÷ ’∂ ÚΔ Á∂«÷¡≈
‹≈‰≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛Õ
Ì«Úº÷-È’Ù≈ : Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ˜ÓΔÈ Á≈ √π¡≈Ò
’πfi ¡√∂ ÂØ∫ ¬∂‹ø‚∂ ”Â∂ ¡≈ «◊¡≈ ˛Õ ◊πÁ≈√Íπ «˜Ò∑∂ Á∂
È؇ ‹ÀÓÒ «√øÿ ÏÒ≈’ «Úº⁄ ’¬Δ «Í≥‚ª «Úº⁄ Óπ‹≈«¡ª
Á∂ Ï∂Á÷Ò «ÚπºË ÿØÒ ÒÛ∂ ◊¬∂Õ Í ◊πÁ≈√Íπ Á∂ ‚∂≈
Ï≈Ï≈ È≈È’ ÷∂Â Á∂ «Í≥‚ ÷øÈ≈ ⁄Ó≈≈ «Úº⁄ Óπ‹≈«¡ª
˘ Ï∂Á÷Ò ’È ◊¬∂ ÙÃØÓ‰Δ ◊πÁπ¡≈≈ ÍÃÏøË’ ’Ó∂‡Δ
ÁΔ ◊πø‚≈ ÎØ√ Á≈ «ÚØË ’«Á¡ª ◊πø«‚¡ª ÚºÒØ∫ ÁØ Óπ‹≈∂
«’√≈Ȫ ˘ ◊ØÒΔ È≈Ò Ù‘ΔÁ ’ «ÁºÂ≈ ª «¬‘ ÓπºÁ≈
ÎÒÀÙ ‘Ø«¬¡≈Õ ¡ø«ÓÃÂ√ «˜Ò∑∂ «Úº⁄ ≈ÚΔ Á∂ Óø‚ ÷∂Â
«Úº⁄ ¡Â∂ ØÍÛ «Úº⁄ ‹ø◊Ò≈ ںÒ∫Ø Óπ‹≈«¡ª ÁΔ Ï∂Á÷ÒΔ
«ÚπºË ÿØÒ ‘ج∂Õ ÏÈ≈Ò≈ «˜Ò∑∂ «Úº⁄ Ș»Ò √π√≈«¬‡Δ ÁΔ
˜ÓΔÈ √»÷Ú≈Ȫ Á∂ ’Ï‹∂ ”⁄Ø∫ ¤π‚≈‰ Á≈ ÿØÒ ‘Ø«¬¡≈
‹Ø √ø◊» «˜Ò∑∂ Á∂ √Ì ’Ø«È¡ª «Úº⁄ ÎÀÒ «◊¡≈ ˛Õ «¬√
ÿØÒ ÁΔ¡ª ’¬Δ Íª ‘È, «¬‘ Óπ‹≈∂/¡≈Ï≈Á’≈
’≈ÙÂ’≈ª Á∂ Ï∂Á÷ÒΔ «ÚπË
º ¡Â∂ ¡Ï≈Á’≈ª ˘ Ó≈Ò’Δ
‘º’ Áπ¡≈¿π‰ Á≈ ÿØÒ ˛Õ «¬‘ Í≥⁄≈«¬ÂΔ ˜ÓΔÈ «Úº⁄
Á«Òª ÁΔ «‘º√Á
∂ ≈Δ Á≈ ÿØÒ ˛Õ «¬‘ Ș»Ò √π√≈«¬‡Δ¡ª
ÁΔ ˜ÓΔÈ ˘ √»÷Ú≈Ȫ Á∂ ’Ï«‹¡ª ÂØ∫ Óπ’ ’≈¿π‰
Á≈ ÿØÒ ˛ ¡Â∂ √Ì ÂØ∫ ¿πμÍ «¬‘ ˜ÓΔÈΔ ‘ºÁÏøÁΔ Ò≈◊»
’≈ ’∂ Ú≈Î ˜ÓΔÈ Ï∂˜ÓΔ«È¡ª «Úº⁄ Úø‚‰ Á≈ ÿØÒ ˛Õ
Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ˜ÓΔÈΔ ‘ºÁÏøÁΔ AG ¬∂’Û ˛, ¿πμÂ
ÍÃÁ∂Ù «Úº⁄ BD ¬∂’Û ¡Â∂ «‘Ó≈⁄Ò Â∂ ¡π‰≈⁄Ò ÍÃÁ∂Ù
«Úº⁄ A@ ¬∂’Û ˛Õ ˜ÓΔÈΔ ‘ºÁÏøÁΔ ÁØ ÎÀ’‡ª Á∂ ¡Ë≈
”Â∂ «ÓºÊΔ ‹ªÁΔ ˛, «¬º’ ˜ÓΔÈ ÁΔ ¿πÍÒºÌÂÂ≈ ¡Â∂
Á»√∂ ˜ÓΔÈ ÁΔ ¿πÂÍ≈Á’Â≈Õ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ˜ÓΔÈ ÁΔ
¿πÍÒºÌÂÂ≈ «Úº⁄ ’Ø¬Δ «Âº÷Δ ÂÏÁΔÒΔ È‘ƒ ¡≈¬Δ Í
¿πÂÍ≈Á’Â≈ «Úº⁄ ¡≈¬Δ ˛Õ «‹√ √Ó∂∫ ‘ºÁÏøÁΔ «ÓºÊΔ
◊¬Δ √Δ ¿π√ √Ó∂∫ È≈ÒØ∫ ¿πÂÍ≈Á’Â≈ B ÂØ∫ C ◊π‰≈ º’
ÚË ◊¬Δ ˛Õ «¬√ ’’∂ «¬‘ Â’ÙΔÒ ˛ «’ ˜ÓΔÈΔ
‘ºÁÏøÁΔ ÿ‡≈¬Δ ‹≈Ú∂Õ «¬‘ A@ ¬∂’Û Âº’ «Ò¡ªÁΔ ‹≈Ú∂
¡Â∂ Ú≈Ë» ˜ÓΔÈ Ï∂˜ÓΔ«È¡ª Â∂ ¤Ø‡∂ «’√≈Ȫ «Úº⁄ Úø‚Δ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

√‘≈«¬Â≈
A. √πº⁄≈ «√øÿ ÏÀ∫√ √≈Ï’≈ √Í≥⁄ (ÈÚªÙ«‘) È∂
¡≈͉∂ ÒÛ’∂ ‰‹Δ «√øÿ Á∂ «Ú¡≈‘ ÁΔ ÷πÙΔ «Úº⁄
BE@@ πͬ∂ ‹ÈÂ’ ’≈‹ª Â∂ «¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘
Ò¬Δ √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ ¡Á≈≈ Í«Ú≈ ÁΔ¡ª ÷πÙΔ¡ª
«Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘πøÁ≈ ‘Ø«¬¡≈ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
B. Ò÷ÏΔ «√øÿ ÍπºÂ ÙÃΔ √≈Ë» «√øÿ Ú≈√Δ ¿π‡≈Ò
«˜Ò∑≈ ÈÚªÙ«‘ È∂ ¡≈͉∂ Ï≈Ï∂ Á∂ ÌØ◊ ÓΩ’∂ A@@@ π.
√‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ ¡Á≈≈ √≈ÊΔ Á∂ Áπº÷ «Úº⁄ ÙΔ’ ‘πøÁ≈
‘Ø«¬¡≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
C. ÙÃ Δ ÍÓ‹Δ «√ø ÿ Â∂ ‹Ø « ◊ø Á  ’Ω  Ú≈√Δ
◊Ø«ÏøÁÍπ (ÈÚªÙ«‘) È∂ ¡≈Í‰Δ √ÍπºÂΔ ÓÈÁΔÍ ’Ω
Á∂ «Ú¡≈‘ ÁΔ ÷πÙΔ «Úº⁄ AA@@ π. √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ
¡Á≈≈ Í«Ú≈ ÁΔ¡ª ÷πÙΔ¡ª «Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘πøÁ≈ ‘Ø«¬¡≈
ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
D. ‚≈. ‹π«◊øÁ «√øÿ ’πºÒ∂Ú≈Ò Á∂ ÌÂΔ‹∂ ÈÚ‹ΔÂ
«√øÿ «‘√ΔÒ ◊Û∑Ùø’ (‘π«Ù¡≈Íπ) ÁΔ Ô≈Á «Úº⁄
Í«Ú≈ ÚºÒ∫Ø E@@ π. √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ ¡Á≈≈ √‘≈«¬Â≈
Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
E. Ù‘ΔÁ ’≈Ó∂‚ Â√∂Ó √≈¿πÒΔ ÁΔ Ô≈Á «Úº⁄
¿πÈ∑ª Á∂ ÌÀ‰ ‹Δ √π«øÁ ’Ω È∂ E@@ π. √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ
˛Õ ¡Á≈≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ

ÙØ’ √Ó≈⁄≈
A. ’«Ó¿»«È√‡ Ò«‘ Á∂ ͺ’∂ √ÓÊ’ ÙÃΔ ¡ÚÂ≈
«√øÿ ¿πμÍÒ (√≈¿»Ê‘≈Ò, «¬ø◊ÒÀ∫‚) ÁΔ ÍÂÈΔ ÏΔÏΔ
√«ÚøÁ ’Ω ¡⁄≈È’ √ÁΔÚΔ «Ú¤ØÛ≈ Á∂ ◊¬∂ ‘ÈÕ ‹Ø
¿πμÍÒ Í«Ú≈ Â∂ ȘÁΔ’Δ¡ª Ò¬Δ ’≈ÎΔ Áπ÷Á≈¬Δ
ÿ‡È≈ ˛Õ ¡Á≈≈ «¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘ ÏΔÏΔ √«ÚøÁ
’Ω Á∂ «Ú¤ØÛ∂ ”Â∂ ¿πμÍÒ Í«Ú≈ Â∂ ¿πÈ∑ª Á∂ ȘÁΔ’Δ¡ª
Á∂ Áπº÷ «Úº⁄ ÙΔ’ ‘πøÁ≈ ‘Ø«¬¡≈ ¡≈Í‰Δ ‘ÓÁÁΔ Á≈
«¬‹‘≈ ’Á≈ ˛Õ
5

‹»È-B@AF

«ÚË≈È √Ì≈ ⁄؉ª : «¬º’ ÓπÒª’‰
«Í¤Ò∂ «Áȃ Í≥‹ √»«Ï¡ª ó ¡√≈Ó, ’∂Ò≈, ͺ¤ÓΔ
Ïø◊≈Ò, Â≈«ÓÒÈ≈‚» ¡Â∂ ͪ‚»«⁄Δ ÁΔ¡ª ⁄؉ª ‘Ø¬Δ¡ª
‘ÈÕ «¬‘ ⁄؉ª ’ΩÓΔ Â∂ ÷∂ÂΔ Í≈‡Δ¡ª ÁΔ Í÷ Á≈
√Óª √ΔÕ «Ï‘≈ Â∂ «ÁºÒΔ «Úº⁄Ø∫ Ó≈ ÷≈‰ ÂØ∫ Ï≈¡Á
Ì≈‹Í≈ Ò¬Δ «¬‘ «¬Ó«Â‘≈È ÁΔ ÿÛΔ √ΔÕ ÷ºÏ∂-√º‹∂
¡≈͉∂ Óº’∂ Ïø◊≈Ò ˘ Ï⁄≈¿π‰ Ò¬Δ ‘ Â∑ª Á≈
ÓΩ’≈ÍÃ√ ◊·‹ØÛ ’≈«¬Ó ’’∂ Â∂ ‘ ‘Ï≈ ÚÂ’∂
⁄؉ª «‹ºÂ‰ Ò¬Δ ÂÒØÓº¤Δ ‘Ø ‘∂ √ÈÕ Ò◊≈Â≈ ÷π
‘Δ ’ª◊√ «¬√ ¡ÓÒ ˘ ÊøÓ‰≈ ⁄≈‘πøÁΔ √ΔÕ ÷∂ÂΔ
Í≈‡Δ¡ª ¡≈Í‰Δ √ºÂ≈ ’≈«¬Ó º÷‰ Ò¬Δ ‹Ø Ò≈ ‘Δ¡ª
√ÈÕ
«¬È∑ª Í≥‹ª √»«Ï¡ª ÁΔ¡ª ⁄؉ª «Úº⁄ ¡√≈Ó È∂
Ì≈Ú∂∫ Ì≈‹Í≈ ÁΔ Ò≈‹ º÷ Ò¬ΔÕ Í √Ì ÂØ∫ ÚºË ˜Ó≈Ȫ
‹Ï ’≈¿π‰ Á≈ «√‘≈ ÚΔ Ì≈‹Í≈ «√ ‘Δ Ïº«fi¡≈Õ
¡√≈Ó «Úº⁄ ABF ÓÀ∫ÏΔ «ÚË≈È √Ï≈ «Úº⁄ Ì≈‹Í≈ Á≈
Îø‡ BI.E% Ú؇ª È≈Ò HF √Δ‡ª «‹ºÂ’∂ √’≈
ω≈¿π‰ «Úº⁄ √¯Ò «‘≈Õ «Í¤Ò∂ AE √≈Òª ÂØ∫ √ºÂ≈
√πº÷ ÌØ◊ ‘Δ ’ª◊√ ˘ BF √Δ‡ª ”Â∂ ‘Δ √Ï ’È≈
«Í¡≈ Í ¿π‘ CA% Ú؇ ÍÃ≈Í ’È «Úº⁄ √¯Ò ‘ΔÕ
¡≈Ò «¬ø‚Δ¡≈ Ô»È≈¬Δ«‡‚ ‚ÀÓØ’∂«‡’ Îø‡ ˘ AC%
Ú؇ª È≈Ò AC √Δ‡ª ”Â∂ «‹ºÂ ÍÃ≈Í ‘جΔÕ ‘Ø √Ê≈È’
Í≈‡Δ¡ª Â∂ ¡≈˜≈Á ¿πÓΔÁÚ≈ª ˘ BF.E% Ú؇ª Í¬Δ¡ª
Â∂ «¬º’ √Δ‡ ÍÃ≈Í ‘جΔÕ A.A% Ô≈«È«’ A,HH,IGH
Ú؇ª È∂ È؇≈ ÁΔ ÚÂØ∫ ’ΔÂΔÕ
Â≈«ÓÒÈ≈‚» «Úº⁄ ¡≈Ò «¬ø‚Δ¡≈ ¡øÈ≈ Áz≈ÚÛ
ÓÈπ«ÓÂ≈ ’≈È≈◊Ó (¬∂.¡≈¬Δ.‚Δ.¡ÀÓ.’∂.) ‹ÀÒ«ÒÂ≈ ÁΔ
Í≈‡Δ È∂ ¿πÍΔÈΔ¡È ÍØÒ Í≥‚ª Á∂ ¡øÁ≈«‹¡ª ÁΔ Î»’
’º„Á∂ ‘ج∂ BCD «ÚË≈È √Ì≈ ‘Ò«’¡ª «Úº⁄Ø∫ D@.H%
Ú؇ ÍÃ≈Í ’’∂ ACD √Δ‡ª ”Â∂ ’Ï‹≈ ’ΔÂ≈Õ «¬‘ ¿π√ÁΔ
Á»√Δ Í≈Δ ˛Õ ¿π√ÁΔ Óπº÷ «ÚØËΔ Í≈‡Δ ‚Δ.¡ÀÓ.’∂. È∂
CA.F% Ú؇ ÍÃ≈Í ’’∂ II √Δ‡ª ”Â∂ √¯ÒÂ≈ ÍÃ≈ÍÂ
’ΔÂΔÕ ‚Δ.¡ÀÓ.’∂. ÁΔ √«‘ÔØ◊Δ Í≈‡Δ Ú‹Ø∫ «Ú⁄Δ
’ª◊√ Í≈‡Δ «¬º’ ÚΔ √Δ‡ ÍÃ≈Í ȑƒ ’ √’Δ Í
¿π√˘ F.D% Ú؇ ͬ∂Õ Ì≈‹Í≈ ÚΔ ¡≈͉≈ ÷≈Â≈ ÷ØÒ‰
«Úº⁄ ¡√¯Ò ‘ΔÕ «¬º’ √Δ‡ ‡Δ.¡ÀÓ.’∂. ¿πÓΔÁÚ≈ ˘
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

ÍÃ≈Í ‘جΔÕ A.C% Ú؇ª È∂ Ô≈«È«’ E,EG,HHH È∂
È؇≈ ÁΔ ÚÂØ∫ ’ΔÂΔÕ
ͺ¤ÓΔ Ïø◊≈Ò «Úº⁄ √Δ.ÍΔ.¡ÀÓ. Á≈ ÷ºÏ≈ Â∂ ‹Ó‘»Δ
ÓØ⁄≈ Ë≈≈Ù≈‘Δ ‘Ø «◊¡≈Õ √ØËÚ≈ÁΔ¡ª ÚºÒØ∫ √ºÂ≈ ÁΔ
Ìπº÷ Ò¬Δ ’ª◊√ Í≈‡Δ È≈Ò ’ΔÂ≈ Ï∂¡√»Ò≈ √ÓfiΩÂ≈
ÚΔ ’Ø¬Δ «¥ÙÓ≈ È‘ƒ ’ √«’¡≈Õ ÓÓÂ≈ ÏÀÈ‹Δ ÁΔ
«Âz‰≈Ó»Ò ’ª◊√ «Î ◊ºÁΔ-ÈÙΔÈ ‘Ø ◊¬ΔÕ BID ÓÀ∫ÏΔ
«ÚË≈È √Ì≈ «Úº⁄Ø∫ ÓÓÂ≈ ÁΔ Í≈‡Δ DD.I% Ú؇ª È≈Ò
BAA √Δ‡ª «‹ºÂ‰ «Úº⁄ √¯Ò ‘ΔÕ ¿π√È∂ «Í¤ÒΔ «ÚË≈È
√Ì≈ «Úº⁄ AHD √Δ‡ª ”Â∂ «‹ºÂ ÍÃ≈Í ’ΔÂΔ √ΔÕ √Ì ÂØ∫
ÚºË Ó≈ ÷ºÏ∂ ÓØ⁄∂ ˘ ͬΔÕ «‹√˘ AI.G% Ú؇ «ÓÒ∂ Â∂
CC √Δ‡ª, ÷º«Ï¡ª Á∂ ‹ØÛΔÁ≈ ’ª◊√Δ¬∂ AB.C% Ú؇ª
ÍÃ≈Í ’’∂ DD √Δ‡ª «‹ºÂ ◊¬∂Õ Ì≈‹Í≈ ˘ F √Δ‡ª
«ÓÒΔ¡ªÕ Ï≈’Δ¡ª ˘ AB.I% Ú؇ª ª «ÓÒΔ¡ª Í √Δ‡
’Ø¬Δ È‘ƒÕ A.E% Ú؇ª (H,CA,HCF) È∂ È؇≈ Á≈
«¬√Â∂Ó≈Ò ’ΔÂ≈Õ
’∂Ò≈ «Úº⁄ ÷ºÏ∂ ͺ÷Δ ‹Ó‘»Δ ÓØ⁄∂ (¡ÀÒ.‚Δ.¡ÀÎ.)
È∂ ’ª◊√ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ Ú≈Ò∂ Ô».‚Δ.¡ÀÎ. ˘ ͤ≈Û
«ÁºÂ≈Õ ¡ÀÒ.‚Δ.¡ÀÎ. È∂ BF.E% Ú؇ª Á≈ ÎÂÚ≈ ÍÃ≈ÍÂ
’’∂ IA √Δ‡ª ”Â∂ ’Ï‹≈ ’ΔÂ≈Õ ‹ÁØ∫«’ Ô».‚Δ.¡ÀÎ.
BC.G% Ú؇ª ÍÃ≈Í ’’∂ DG √Δ‡ª «‹º«Â¡≈Õ A@.E%
Ú؇ª È≈Ò Ì≈‹Í≈ «¬º’ √Δ‡ «‹ºÂ‰ «Úº⁄ √¯Ò ‘ΔÕ
@.E% (A,@G,A@F) Ú؇ª È∂ È؇≈ ÁΔ ÚÂØ∫ ’ΔÂΔÕ
ͪ‚»«⁄Δ ‚πºÏÁΔ ‘Ø¬Δ ’ª◊√ Ò¬Δ ‘Ω√Ò≈ ÚË≈¿»
«¬È≈Ó √≈Ï ‘Ø«¬¡≈Õ Íª‚»«⁄Δ C@ √Δ‡ª Ú≈Ò≈ «¬º’
¤Ø‡≈ «¬Ò≈’≈ ˛Õ «¬ºÊ∂ ’ª◊√ Â∂ ‚Δ.¡ÀÓ.’∂. Á≈ ⁄؉
√ÓfiΩÂ≈ √ΔÕ «¬Èª ÁØÚª È∂ «ÓÒ’∂ C@.F% Ú؇ ÍÃ≈ÍÂ
’ΔÂ∂ Â∂ ’ª◊√ È∂ AE √Δ‡ª Â∂ ‚Δ.¡ÀÓ.’∂. È∂ B √Δ‡ª
«‹º  ’∂ Í»  È Ï‘π Ó Â Íà ≈ Í ’ «Ò¡≈Õ
¬∂.¡≈¬Δ.¡ÀÈ.¡≈. ’ª◊√ È∂ H, ¬∂.¡≈¬Δ.‚Δ.¡ÀÓ.’∂.
È∂ D Â∂ «¬º’ √Δ‡ ¡≈˜≈Á ¿πÓΔÁÚ≈ È∂ «‹ºÂΔÕ A.G%
(AC,BI@) ÒØ’ª È∂ È؇≈ ÁΔ ÚÂØ∫ ’ΔÂΔÕ
¿πÍØ’Â ÈÂΔ«‹¡ª ÂØ∫ Ì≈‹Í≈ ¿πÂÙ≈«‘ Ș
¡≈ ‘Δ ˛Õ «’™«’ ¿πμÂ Í»ÏΔ √»«Ï¡ª «Úº⁄ Í«‘ÒΔ
Ú≈ ¿π√È∂ √ºÂ≈ ÁΔ ÍΩÛΔ ”Â∂ ’ÁÓ Ë«¡≈ ˛Õ ¡√≈Ó
6

‹»È-B@AF

«Úº⁄ ¿π‘ √’≈ ω≈¿π‰ «Úº⁄ √¯Ò ‘Ø ◊¬ΔÕ Ïø◊≈Ò
«Úº⁄ F √Δ‡ª Â∂ ’∂Ò≈ «Úº⁄ «¬º’ √Δ‡ ÍÃ≈Í ’È ˘
¿π‘ «¬Èª √»«Ï¡ª «Úº⁄ ¡≈͉∂ Á≈÷Ò∂ Ú‹Ø∫ Á∂÷ ‘Δ ˛Õ
Á» √ ∂ Í≈√∂ ’ª◊√ Ò◊≈Â≈ ¡≈Í‰Δ¡ª ÈÚΔ¡ª
¡≈«Ê’ ÈΔÂΔ¡ª (¿π Á ≈Δ’È, «ÚÙÚΔ’È Â∂
«Èº‹Δ’È) Â∂ Úº‚ ¡≈’≈Δ ÿÍ«Ò¡ª ÁΔ ÏÁÈ≈ÓΔ
’≈È ¡≈͉∂ ÍÂÈ ÚºÒ ‹≈ ‘Δ ˛Õ ¿π√ÁΔ¡ª ‘≈ª Á≈
¡ÓØÛ «√Ò«√Ò≈ ¿π√ÁΔ ’ΩÓΔ Í≈‡Δ ÁΔ Í«‘⁄≈‰ Ò¬Δ
÷Â≈ ωÁ≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ «¬Èª ⁄؉ª «Úº⁄ ¡√≈Ó Â∂
’∂Ò≈ «Úº⁄ ¿π√˘ ÈÓØÙΔ Á≈ √≈‘Ó‰≈ ’È≈ «Í¡≈Õ
¿π√ÁΔ ’ΩÓΔ ÒΔ‚«ÙÍ ”Â∂ ™◊ÒΔ¡ª ¿πμ·‰Δ¡ª Ùπ» ‘Ø
◊¬Δ¡ªÕ Í≈ÒΔÓÀ∫‡Δ ÷º«Ï¡ª Á≈ ÍÂÈ ÚΔ Ò◊≈Â≈
‹≈Δ ˛Õ √ØËÚ≈ÁΔ¡ª Á≈ Óº’≈ (ͺ¤ÓΔ Ïø◊≈Ò) „«‘ «◊¡≈
˛Õ Ϻ√ «ÁÒ ˘ „≈√ Á∂‰ Ò¬Δ ’∂Ò≈ ‘Δ Ï«⁄¡≈ ˛Õ
ÿÍ«Ò¡ª, ÿπ‡≈«Ò¡ª, ’πÍÃÏø˪ Á∂ Ï≈Ú‹»Á ÓÓÂ≈ Â∂
‹ÀÒ«ÒÂ≈ ÁΔ¡ª ÷∂ÂΔ Í≈‡Δ¡ª È∂ ¡≈͉≈ ÁÏÁÏ≈
’≈«¬Ó º«÷¡≈ ˛Õ

Á»√∂ ¡≈͉∂-¡≈Í ˘ ÈÚΔ¡ª ¡≈«Ê’ ÈΔÂΔ¡ª
Á∂ «ÚØËΔ ‘؉ Á≈ „’Ω∫‹ ’È Ú≈Ò∂ ÷ºÏ∂ Îø‡ È∂ ÈÚΔ¡ª
¡≈«Ê’ ÈΔÂΔ¡ª ÁΔ ÓπÁº¬Δ Úº‚∂-Ì»ÓΔÍÂΔ¡ª, ÁÒ≈Ò
√Ó≈¬∂Á≈ Â∂ √≈Ó≈‹ ÁΔ ⁄≈’Δ ’È Ú≈ÒΔ ’ª◊√
Í≈‡Δ È≈Ò ◊À-«√˪’ √ÓfiΩÂ≈ ’ «Ò¡≈Õ «¬√ È≈Ò
«¬√Á≈ ‘≈’Ó ‹Ó≈ÂΔ ÓΩ’≈ÍÃ√ «⁄‘≈ ª Èø◊≈ ‘Ø«¬¡≈
‘Δ Â∂ «¬√ÁΔ √ºÂ≈ «Úº⁄ ω∂ «‘‰ ÁΔ Ìπº÷ ÚΔ √≈‘Ó‰∂
¡≈¬ΔÕ ÒØ’ª È∂ «¬√ ‰ÈΔÂ’ √ÓfiΩÂ∂ ˘ È’≈ «ÁºÂ≈Õ
ÂΔ√≈ ‹Ó‘»Δ¡Â ˘ Ï⁄≈¿π‰ Á∂ Ȫ ‘∂· ÷ºÏ∂ Îø‡ È∂
¡≈͉≈ «ÚØË ÓÓÂ≈ ÏÀÈ‹Δ º’ √ΔÓ ’ «Ò¡≈Õ
¿π√˘ √ºÂ≈ «Úº⁄ ¡≈¿π‰ ÂØ∫ Ø’‰ Ò¬Δ ’ª◊√ È≈Ò
Ï∂¡√»Ò≈ √ÓfiΩÂ≈ ’ΔÂ≈ Â∂ ¡≈͉∂ √ØËÚ≈ÁΔ √πÌ≈¡ ’’∂
ÒØ’ Óπº«Á¡ª ”Â∂ ’Ø¬Δ ÍÃÌ≈ÚÙ≈ÒΔ ¡øÁØÒÈ ÷Û≈ È‘ƒ
’ √’∂Õ Á»√∂ Í≈√∂ ÓÓÂ≈ ÏÀÈ‹Δ È∂ ÁØ «’ÒØ ⁄≈ÚÒ,
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ˘ √≈¬Δ’Ò, ’ø«È¡≈Á≈È ÔØ‹È≈,
√Û’ª, «Ï‹ÒΔ, Í≈‰Δ, ÒØ’Ò ’ҺϪ ˘ È’Á ÍÀ√≈ ¡≈«Á
Óπº«Á¡ª Á≈ ÷»Ï ÍÃ⁄≈ ’ΔÂ≈Õ
Ì≈‹Í≈ F √Δ‡ª ÷≈√ ’’∂ ¡ÁΔ‘º ‡ ,
«ÚÙÈ≈ÏÈ◊ ÂØ∫ «¬√ ’’∂ «‹ºÂ ◊¬Δ «’ Ú؇ ’∂∫ÁΔ
√’≈ ÂØ∫ «¬√ ◊ºÒ ÁΔ ¡≈√ ’Á∂ √È «’ «¬√ ÷∂Â
«Úº⁄ ÏøÁ ͬ∂ ⁄≈‘ Á∂ Ï≈ˆ ÓπÛ ⁄≈¨ ’ «ÁºÂ∂ ‹≈‰◊∂Õ
«‹√ È≈Ò ¿π‘Ȫ ˘ π˜◊≈ «ÓÒ∂◊≈Õ «ÚÙÈ≈ÏÈ◊
«Úº⁄ Óπ√ÒÓ≈Ȫ Â∂ «‘øÁ»¡ª «Úº⁄ «Î’» ËπÚΔ’È «‹ºÂ
ÁΔ Ú‹∑≈ ωΔÕ Í ⁄؉ª Á∂ «¬√ ◊Á-◊πÏ≈ «Úº⁄
ÒØ’ª Á∂ ¡√Ò ÓπºÁ∂ «’Ë∂ Ș È‘ƒ ¡≈¬∂Õ √»Ï∂ ÁΔ
¡≈«Ê’ «◊≈Ú‡, ÚËÁ≈ ’‹≈, ‹»‡ ¿πÁÔØ◊ Á≈ √ø’‡,
¿πÁÔØ«◊’ ÷ÛØÂ, Ï∂π˜◊≈Δ, «ÌzÙ‡≈⁄≈, (È≈Á≈Ù≈Á≈) ÿπ‡≈Ò∂, ’≈ÍØ∂‡Δ ´º‡ ’Ø¬Δ ÓπºÁ≈ È‘ƒ ω √’∂Õ
¡√≈Ó «Úº⁄ Ì≈‹Í≈ ÁΔ «‹ºÂ È∂ «Ï‘≈ Â∂ «ÁºÒΔ
«Úº⁄ ‘Ø¬Δ «’«’Δ ÂØ∫ Ï≈¡Á Ì≈‹Í≈ «Î «¬º’ Ú≈
“ÎΔÒ ◊πº‚” Á≈ ¡«‘√≈√ ’ ‘Δ ˛Õ ÓØÁΔ-Ù≈‘ ‹ØÛΔ ”Â∂
¿πμ· ‘Δ¡ª ™◊ÒΔ¡ª ˘ «Ú≈Ó Òº◊ «◊¡≈ ˛Õ «¬√
«‹ºÂ È≈Ò «¬√ ‹ØÛΔ ˘ ˜» ≈‘ ÁΔ √≈‘ «ÓÒΔ ‘ØÚ◊
∂ ΔÕ
¡≈˙ «¬√ «‹ºÂ Ò¬Δ ÚÂΔ ◊¬Δ «◊ºÁÛ-«√ø◊Δ ÁΔ
ÍÛÂ≈Ò ’Δ¬∂Õ ¡√≈Ó «Úº⁄ «Í¤Ò∂ AE √≈Òª ÂØ∫ ’ª◊√
ÁΔ √’≈ ‘ΔÕ Âπ‰ ◊Ø◊Ø¬Δ ÏÂΩ Óπº÷ ÓøÂΔ Ì»«Ó’≈
«ÈÌ≈ ‘∂ √ÈÕ ÒØ’ª ÁΔ¡ª Ïπ«È¡≈ÁΔ √Óº«√¡≈Úª Á≈

’≈È Â∂ ÍÃÌ≈Ú
√Ì ÂØ∫ Í«‘Òª ¡√ƒ ◊ºÒ ͺ¤ÓΔ Ïø◊≈Ò ÁΔ ’Á∂
‘ª «‹ºÊ∂ Í≈ÒΔÓ≈ÈΔ ’«Ó¿»«È√‡ª È∂ Ò◊≈Â≈ CE √≈Ò
≈‹ ’ΔÂ≈Õ «Í¤ÒΔ Ú≈ «Âz‰≈Ó»Ò ’ª◊√ ÁΔ ¡≈◊»
ÓÓÂ≈ ÏÀÈ‹Δ È∂ «¬√ ≈‹ Á≈ ¡ø ’ΔÂ≈Õ
«‹√Á≈ Óπ÷
º ’≈È ÚΔ √Δ.ÍΔ.¡ÀÓ. ÚºÒ∫Ø ¤Ø‡∂ «’√≈Ȫ
ÁΔ ¿πÍ‹≈¿» ˜ÓΔÈ «¬ø‚ØÈ∂ÙΔ¡≈ Á∂ √ÒΔÓ ◊πºÍ Â∂ ‡≈‡≈
˘ ÈøÁΔ◊Ã≈Ó Â∂ «√ø◊» «Úº⁄ ‘˜≈ª ¬∂’Û ˜ÓΔÈ ‹ÏÂ
’’∂ Á∂‰≈ √ΔÕ Â∂ «¬√ ¡ÓÒ ÁΩ≈È «ÚØË ÍÃÁÙÈ
’ ‘∂ «’√≈Ȫ È≈Ò ÏπΔ Â∑ª Í∂Ù ¡≈«¬¡≈ «◊¡≈ Â∂
√Δ.ÍΔ.¡ÀÓ. ÁΔ ◊πø‚≈ ÎØ√ È∂ ÍπÒΔ√ Á∂ ¡º◊∂ ÒØ’ª ˘
Ó≈«¡≈ √ΔÕ «‹√Á≈ ÍÃÂΔ’Ó √≈∂ Á∂Ù «Úº⁄ ‘Ø«¬¡≈ √Δ
Â∂ ÓÓÂ≈ È∂ «¬√Á≈ Â∂ √Ê≈ÍÂΔ «ÚØËΔ Ò«‘ Á≈ Ò≈‘≈
ÒÀ ’∂ Ïø◊≈Ò Î«Â‘ ’ «Ò¡≈ √ΔÕ
ÓÓÂ≈ ÏÀÈ‹Δ È∂ √ø’Ø⁄ ÂØ∫ ’øÓ ÒÀ∫«Á¡ª Úº‚∂
√È¡ÂΔ ÿ≈«‰¡ª ˘ ˜ÓΔÈ È≈ Á∂‰ Á≈ ÍÀ∫ÂÛ≈ «Ò¡≈Õ
«‹√ È≈Ò ¤Ø‡∂ Â∂ ◊ΔÏ «’√≈È √πº«÷¡Â Ó«‘√»√ ’È
Òº◊∂ Â∂ ¿π‘ ÓÓÂ≈ ÏÀÈ‹Δ Ó◊ ‘Ø ◊¬∂Õ Ïø◊≈Ò Á∂ Í∂∫‚»
÷∂Â ”⁄ «Âz‰≈Ó»Ò ’ª◊√ ÁΔ √¯ÒÂ≈ «Úº⁄ «¬√ ÎÀ’‡
È∂ Ó‘ºÂÚÍ»È Ì»«Ó’≈ ¡Á≈ ’ΔÂΔ ˛Õ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

7

‹»È-B@AF

Ï≈¡Á ÒØ’ ¡≈͉≈ ◊πº√≈ ‘≈’Ó «Ë «ıÒ≈¯ ’º„Á∂ ‘ÈÕ
«¬√ Ú≈ ÚΔ «¬‘Ø ‘Ø«¬¡≈Õ ÒØ’ª ÁΔ¡ª ÓπÙ’Òª Á≈ ‘ºÒ
’Ø¬Δ ÚΔ √’≈ ’È ÂØ∫ ¡√ÓºÊ ˛Õ ’Ø¬Δ «¬È’Ò≈ÏΔ
ÏÁÒ ˛ È‘ƒ ‹Ø ÒØ’ª Ò¬Δ ≈‘ Á√∂≈ ω √’∂Õ
Â≈«ÓÒÈ≈‚» «Úº⁄ ‹ÀÒ«ÒÂ≈ ÁΔ Í≈‡Δ È∂ «¬«Â‘≈√
˘ ÏÁÒ ’∂ Ò◊≈Â≈ Á»√Δ Ú≈Δ Óπº÷ ÓøÂΔ ÁΔ ’Ó≈È
√øÌ≈Ò Ò¬ΔÕ «¬‘ AIHD ÂØ∫ Ï≈¡Á Í«‘ÒΔ Ú≈ ‘Ø«¬¡≈Õ
Â≈«ÓÒÈ≈‚» «Úº⁄ Ì≈Ú∂∫ ‹ÀÒ«ÒÂ≈ «ıÒ≈¯ ÒØ’ Ø‘ ÓΩ‹»Á
√Δ, ¿π√Â∂ «ÌzÙ‡≈⁄≈ Á∂ ÁØÙ ÚΔ Òº◊∂, ¿π‘ ‹∂Ò∑ ÚΔ ‘ΔÕ
«Í¤Ò∂ √≈Ò ⁄∂Ⱥ¬Δ «Úº⁄ Â∂ ‘Ø Ê≈Úª ”Â∂ ¡≈¬∂ ‘Û∑ª
ÁΩ  ≈È ÚΔ ¿π √ ÁΔ √’≈ ¡≈Í‰Δ¡ª Óπ „ ÒΔ¡ª
«˜øÓ∂Ú≈Δ¡ª «ÈÌ≈¿π‰ «Úº⁄ ¡√¯Ò ‘ΔÕ ¿π√Â∂ ’πÍÃÏøË
Á∂ ÁØÙ Òº◊∂Õ Í ’∂.’π‰≈«ÈËΔ Â∂ ¿π√ÁΔ Í≈‡Δ √Ê≈ÍÂΔ
«ÚØËΔ «¬√ ◊πº√∂ ˘ ¡≈͉∂ ‘º’ «Úº⁄ Ìπ◊Â≈¿π‰ ÂØ∫
¡√Óº Ê ‘ΔÕ ‹≈‰’≈ª Á≈ ’«‘‰≈ ˛ «’ ’∂ .
’π‰≈«ÈËΔ ÁΔ ÚËÁΔ ¿πÓ, ’ª◊√ È≈Ò √ÓfiΩÂ≈ Â∂
¿π√Á≈ Í«Ú≈’ fi◊Û≈ ÚΔ «¬√ ‘≈ Á≈ ’≈‰ Ï«‰¡≈Õ
¿π√˘ ¡≈͉∂ ÍπºÂ ¡ÀÓ.’∂.√‡≈«ÒÈ ”Â∂ ÚΔ Ï∂ÌØ√◊Δ
˛Õ ’πfi ÒØ’ ¿π√ÁΔ ÂπÒÈ≈ ÍÃ’≈Ù «√øÿ Ï≈ÁÒ Á∂ ÍπºÂ
√π÷ÏΔ Ï≈ÁÒ È≈Ò ÚΔ ’Á∂ ‘ÈÕ «¬ºÊ∂ ÚΔ Ó«‘ø◊≈¬Δ,
Ï∂ؘ◊≈Δ, ≈‹√Δ ’πÍÃÏøË, «ÌzÙ‡≈⁄≈, Ù≈ÏÏøÁΔ ¡≈«Á
Óπº«Á¡ª È∂ ¡Ωª ˘ ÍÃÌ≈«Ú ’ΔÂ≈ Â∂ ’Ó˜Ø ÏÁÒ
Á≈ Î≈«¬Á≈ ¿π·≈ ’∂ ¡øÓ≈ «Î Ï≈‹Δ Ó≈ ◊¬ΔÕ
ͪ‚»«⁄Δ ‘Δ ¡«‹‘≈ √»Ï≈ ˛ «‹ºÊ∂ ’ª◊√ ¡≈͉∂
’Ó˜Ø «ÚØËΔ¡ª Á≈ Î≈«¬Á≈ ¿π·≈’∂ √’≈ ω≈¿π‰
«Úº⁄ √¯Ò ‘جΔÕ
¿πÍØ’Â «ÚÙÒ∂Ù‰ ÂØ∫ ÍÂ≈ ⁄ºÒÁ≈ ˛ «’ ÒØ’´Ì≈¿» È≈¡∂ Â∂ √Ê≈È’ ÓπºÁ∂ ‘Δ Ì≈» ‘∂Õ ÒØ’ª Á∂
Ïπ«È¡≈ÁΔ ÓπºÁ∂ Ï∂π˜◊≈Δ, «ÌzÙ‡≈⁄≈, Ìπº÷ÓΔ, Í≈‰Δ
ÁΔ ’ÓΔ, ÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ ÁΔ ÷ÛØÂ, «’√≈È ÷πÁ’πÙΔ¡ª,
√È¡ÂΔ ÷ÛØÂ, ’≈ÍØ∂‡ª ÁΔ ¡øÈ∑Δ ´º‡, ‹Ó‘»Δ ‘º’ª
Á≈ ÿ≈‰ ¡≈«Á ÓπºÁ∂ ¬∂‹ø‚∂ ”Â∂ È‘ƒ ¡≈¬∂Õ
«¬‘ ◊ºÒ ÚΔ √≈¯ Ș ¡≈ ‘Δ ˛ «’ ’ΩÓΔ
Í≈‡Δ¡ª ˘ Ò◊≈Â≈ ÷Ø≈ Òº◊Á≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ ¿π‘Ȫ
ÁΔ Í’Û ’Ó˜Ø ‘πøÁΔ ‹≈ ‘Δ ˛Õ ÷∂ÂΔ Í≈‡Δ¡ª Á≈
¿πÌ≈ √≈‘Ó‰∂ ¡≈ «‘≈ ˛Õ «‹√ È≈Ò ’∂∫Á «Úº⁄ ÷∂ÂΔ
Í≈‡Δ¡ª ÁΔ Ì»«Ó’≈ ¡«‘Ó ‘ØÚ∂◊ΔÕ ’ª◊√ Í≈‡Δ
¡≈Í‰Δ ≈Ù‡Δ ‘Ø∫Á ◊π¡≈™ÁΔ È˜ ¡≈ ‘Δ ˛Õ ¿π√

‘ºÒ «¬√ ≈‹ÍÃÏøË ¡ËΔÈ √øÌÚ È‘ƒÕ AIIA-IB ÁΔ¡ª
ÈÚΔ¡ª ¡≈«Ê’ ÈΔÂΔ¡ª Á∂ ¡ÓÒ ÂØ∫ Ï≈¡Á ÒØ’ª
ÁΔ¡ª ÓπÙ’Òª «Úº⁄ Â∂˜Δ È≈Ò Ú≈Ë≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ
«Èº‹Δ’È Á∂ ¡ÓÒ È∂ π˜◊≈ Á∂ ÓΩ’∂ ÿ‡≈¬∂ Â∂ Ï∂⁄ÀÈΔ
«Úº⁄ Ú≈Ë≈ ’ΔÂ≈Õ ’ª◊√ Á∂ AE √≈Òª Á∂ ≈‹ «ıÒ≈¯
√Ê≈ÍÂΔ «ÚØËΔ Ò«‘ Á≈ Î≈«¬Á≈ Ò≈˜ÓΔ «ÚØËΔ «Ë
˘ ‘Δ «ÓÒ‰≈ √ΔÕ ¡º’∂ ‘ج∂ ÒØ’ ‹Ø ÚΔ ÏÁÒ √≈‘Ó‰∂
¡≈¬∂, ¿π√˘ ‘Δ ¡Í‰≈ ÒÀ∫Á∂ ‘ÈÕ Á»√≈ ’≈È Ì≈‹Í≈
È∂ ¡≈͉≈ «Î’» «⁄‘≈ „º’‰ Ò¬Δ ÷∂ÂΔ Í≈‡Δ¡ª
¡≈Ò ¡√Ó ◊‰ ÍÃΔÙÁ («‹√ÁΔ «’√∂ √Ó∂∫ √»Ï∂ ”⁄ √’≈
‘Δ) Â∂ ÏØ‚Ø ÍΔÍÒ˜ Îø‡ È≈Ò ◊·‹ØÛ Ï‰≈«¬¡≈ ‹Ø
È≈ «√Î ‘’»Ó «ÚØËΔ Ú؇ «÷º⁄‰ «Úº⁄ √¯Ò ‘Ø«¬¡≈Õ
ÏÒ«’ Ì≈‹Í≈ Á∂ «Î’»-Î≈ÙΔÚ≈ÁΔ «⁄‘∂ ˘ „’‰ Á≈
Óπ÷Ω‡≈ ÚΔ √≈Ï ‘Ø«¬¡≈Õ ÂΔ√≈ ’≈È ’ª◊√ Í≈‡Δ
ÁΔ ¡≈Í√Δ Îπº‡ ’’∂ Âπ‰ ◊Ø◊Ø¬Δ Á≈ √º‹≈ ‘ºÊ ÓøÂΔ
‚≈’‡ ‘∂Óø «Ï√Ú≈ √Ó≈ È∂ √’≈ «ıÒ≈¯ ψ≈ÚÂ
Á≈ fiø‚≈ ◊º‚ «ÁºÂ≈Õ Ì≈‹Í≈ ¿π√˘ ¡≈͉∂ È≈Ò ‹ØÛÈ
«Úº⁄ √¯Ò ‘Ø ◊¬ΔÕ ⁄ΩÊ≈ ’≈È √Ï≈ÈøÁ √ØÈ∂Ú≈Ò ‹Ø
¡√Ó «Ú«Á¡≈ÊΔ Ô»ÈΔ¡È Á≈ √»Ï≈ ÍÃË≈È «‘≈ Â∂
Ï≈¡Á «Úº⁄ ¡√Ó ◊‰ ÍÃΔÙÁ Á≈ È∂Â≈ Ï«‰¡≈ B@@E
«Úº⁄ ¿πÁØ∫ ⁄⁄≈ «Úº⁄ ¡≈«¬¡≈ ‹ÁØ∫ ¿π√È∂ Ïø◊Ò≈Á∂ÙΔ¡ª
ÁΔ ◊À-’≈˘ÈΔ ÿπ√ÍÀ· «ıÒ≈¯ ◊À-’≈˘ÈΔ ÍÃÚ≈√
’≈˘È AIHC ˘ ÷ÂÓ ’È Ò¬Δ √πÍΔÓ ’Ø‡ «Úº⁄
«º‡ Í≈¬ΔÕ «¬√ ’≈˘È «ıÒ≈¯ √πÍΔÓ ’Ø‡ Á∂ ÎÀ√Ò∂
ÂØ∫ Ï≈¡Á ¿π‘ ÒØ’Ò Ú√Ø∫ Á∂ ‘ΔØ Á∂ ÂΩ ”Â∂ ¿πμÌ«¡≈Õ
Ì≈‹Í≈ È∂ ¿π√˘ ¡≈͉≈ «⁄‘≈ ω≈ «Ò¡≈Õ Ì≈‹Í≈
ÚΔ Ïø◊Ò≈Á∂ÙΔ¡ª ÁΔ ¡√≈Ó «Úº⁄ ¡≈ÓÁ Á≈ «ÚØË
’ÁΔ ‘Δ ˛Õ «¬‘ ¿π√ ÁΔ ÈΔÂΔ Á∂ ÚΔ «Îº‡ ÏÀ·Á≈ ˛Õ
«’™«’ Ïø ◊ Ò≈ Á∂ Ù ÂØ ∫ ¡≈¿π ‰ Ú≈Ò∂ ÙÈ≈ÊΔ
«‹¡≈Á≈Â Óπ√«ÒÓ ‘ÈÕ ÒØ’Ò Ú√Ø∫ ÁΔ¡ª Ì≈ÚÈ≈Úª
¿π‘Ȫ «ıÒ≈¯ ‘؉ ’’∂ «¬‘ ͺÂ≈ Ì≈‹Í≈ Ò¬Δ ÂπºÍ
Á≈ ͺÂ≈ √≈Ï ‘Ø«¬¡≈Õ ’ª◊√ ¿πÈ∑ª Á≈ «ÚØË ’’∂
Óπ√ÒÓ≈Ȫ ˘ È≈˜ È‘ƒ ’È≈ ⁄≈‘πøÁΔ √ΔÕ ¿πÍØ’Â
’≈È Ì≈‹Í≈ ÁΔ «‹ºÂ Ò¬Δ ≈Ó Ï≈‰ √≈Ï ‘ج∂Õ
’∂Ò≈ «Úº⁄ ’πfi ÈÚª È‘ƒ Ú≈Í«¡≈Õ Íπ≈‰≈
«¬«Â‘≈√ ‘Δ ÓπÛ Áπ‘≈«¬¡≈ «◊¡≈ ˛Õ ÷ºÏ∂ Îø‡ È∂ IC
√≈Ò≈ ÚΔ. ¡¤»Â≈ÈøÁÈ ˘ ¡º◊∂ Ò≈’∂ ⁄؉ ÒÛΔÕ «¬ºÊ∂
√Ê≈ÍÂΔ «ÚØËΔ πfi≈È ‘Δ Ì≈» «‘≈Õ ‘ Í≥‹ √≈Òª
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

8

‹»È-B@AF

√Ó≈¬∂Á≈Δ Â∂ √≈Ó≈‹Δ¡ª ÁΔ Í’Û Ó‹Ï»Â ‘πøÁΔ ‹≈
‘Δ ˛Õ Á∂Ù ˘ «Î’» ÒΔ‘ª ”Â∂ Úø‚‰ ÁΔ¡ª √≈«‹Ùª
⁄Δ¡ª ‹≈ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ √’≈ ÒØ’ª Á∂ ‹Ó‘»Δ ‘º’ ˘
’π⁄Ò‰ ”Â∂ ¿πÂ≈» ˛Õ «Úº«Á¡≈ Á≈ Ì◊Úª’È ’ΔÂ≈ ‹≈
«‘≈ ˛Õ CC ’ØÛ ÒØ’ √Ø’∂ ÂØ∫ ÍΔÛ ‘È, ‘ ؘ Ò◊Ì◊
EG «’√≈È ÷πÁ’πÙΔ¡ª ’ ‘∂ ‘ÈÕ «¬È’Ò≈ÏΔ Ù’ÂΔ¡ª
ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂· Ò«Û¡≈ ‹≈ «‘≈ ¡øÁØÒÈ ‘Δ ÒØ’
Óπº«Á¡ª ˘ ¬∂‹ø‚∂ ”Â∂ «Ò¡≈ √’Á≈ ˛Õ √øÿÙÙΔÒ ÒØ’ª ˘
«¬È’Ò≈ÏΔ ÏÁÒ ¿π√≈È Á∂ ¡ÓÒ ˘ Â∂˜ ’È≈ ⁄≈‘ΔÁ≈
˛Õ ¡«‹‘≈ ’È È≈Ò ‘Δ ÒØ’ª ÁΔ Óπ’ÂΔ √øÌÚ ˛Õ

ÁΔ¡ª ‘≈ª Á≈ «√Ò«√Ò≈ Ï∂Ø’ ‹≈Δ ˛Õ ¿π√ÁΔ ’∂∫ÁΔ
ÒΔ‚«ÙÍ ”Â∂ ™◊ÒΔ¡ª ¿πμ·‰Δ¡ª Ùπ» ‘Ø ◊¬Δ¡ª ‘ÈÕ
÷ºÏ≈ Îø‡ ÚΔ Ë≈ÂÒ ÚºÒ ‹≈ «‘≈ ˛Õ ¿π√Á≈ Óº’≈
(ͺ¤ÓΔ Ïø◊≈Ò) „«‘ «◊¡≈ ˛Õ Ì≈‹Í≈ ÚΔ ¡√≈Ó ˘
¤º‚’∂ ’πfi ÷≈√ È‘ƒ ’ Í≈¬ΔÕ Ï≈’Δ Ê≈Úª ”Â∂ ¿π√ÁΔ¡ª
˜Ó≈Ȫ ‹Ï ‘Ø ◊¬Δ¡ª ‘ÈÕ ÷∂ÂΔ Í≈‡Δ¡ª «Ï‘≈,
«ÁºÒΔ ÂØ∫ Ï≈¡Á Ïø◊≈Ò, Â≈«ÓÒÈ≈‚», ¡√≈Ó «Úº⁄
Ӌϻ ‘Ø ’∂ «È’ÒΔ¡ª ‘ÈÕ
«¬√ Í≈ÒΔÓ≈ÈΔ «√¡≈√ «Úº⁄ ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ
·º«◊¡≈ Ó«‘√»√ ’ «‘≈ ˛Õ Ì»ÓΔÍÂΔ¡ª, ÁÒ≈Ò

ÍΔ.¡À√.Ô». ÚºÒØ∫ ‹∂.¡ÀÈ.Ô». Á∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ √øÿÙ ÁΔ ‘Ó≈«¬Â
ÍΔ.¡À√.Ô». È∂ ‹Ú≈‘ Ò≈Ò È«‘» (‹∂.¡ÀÈ.Ô».) «Úº⁄ ⁄ºÒ ‘∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ ¡øÁØÒÈ ÁΔ ‘Ó≈«¬Â ’«Á¡ª
Í≥‹≈Ï Á∂ Í«‡¡≈Ò≈, ÓØ◊≈, Óπ’Â√, ¡ø«ÓÃÂ√, Èø◊Ò, ‹ÒøË, ‹◊≈™, √ø◊», ¯ΔÁ’؇ ¡≈«Á Ù«‘ª «Úº⁄
Ø√ Óπ‹≈‘∂ ’ΔÂ∂Õ ¡≈◊»¡ª «’‘≈ «’ √’≈ ÁΔ Ù«‘ ”Â∂ ‹∂.¡ÀÈ.Ô». Á∂ ÍÃÏøË’ª È∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ ¡≈◊»¡ª ¿πÓ
÷≈«ÒÁ ˘ «¬º’ √ÓÀ√‡, ¡«ÈÏ≈È Ìº‡≈⁄≈Δ¡≈ ˘ AE ‹πÒ≈¬Δ º’ ¡Â∂ Óπ‹ΔÏ ◊º‡» ˘ B √ÓÀ√‡ª Ò¬Δ
Ô»ÈΔÚ«√‡Δ ÂØ∫ ’º„ «ÁºÂ≈ ˛Õ ÎÀ√Ò∂ ¡Èπ√≈ ¡«ÈÏ≈È ”Â∂ ¡◊Ò∂ Í≥‹ √≈Òª º’ ‹∂.¡ÀÈ.Ô». Á∂ «’√∂ ÚΔ ’Ø√ ”⁄
Á≈÷Ò≈ ÒÀ‰ ”Â∂ Ø’ Ò◊≈ «ÁºÂΔ ˛ Â∂ ’È∑º¬Δ¡≈ ’πÓ≈ ˘ Á√ ‘˜≈ πͬ∂ ‹πÓ≈È≈ ’ΔÂ≈ «◊¡≈ ˛Õ «¬È∑ª ÎÀ√«Ò¡ª
«ÚπºË ‹∂.¡ÀÈ.Ô». Á∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ ¡‰«ÓºÊ∂ √Ó∂∫ Ò¬Δ Ìπº÷ ‘ÛÂ≈Ò ”Â∂ ÏÀ·∂ ‘ÈÕ ¿πÈ∑ª «’‘≈ «’ ‹∂.¡ÀÈ.Ô». Á∂
«Ú«Á¡≈ÊΔ «Í¤Ò∂ ’≈ÎΔ √Ó∂∫ ÂØ∫ Á∂Ù ¡øÁ Ú≈Í ‘Δ¡ª Úº÷-Úº÷ ÿ‡È≈Úª ¿πμÍ ÏØÒ ‘∂ ‘ÈÕ ⁄≈‘∂ ¿π‘ Á∂Ù
Ì◊ Â∂ Á∂Ù ËÃØ‘ Á≈ Ó≈ÓÒ≈ ‘ØÚ∂ ‹ª Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ Ø«‘ Ú∂ÓπÒ≈ ÁΔ ıπÁ’πÙΔ Á≈ ‘ØÚ∂, ’ÙÓΔΔ ÒØ’ª Á∂ ÓπºÁ∂,
¡Î˜Ò ◊π» ÁΔ Îª√Δ ¡≈«Á Óπº«Á¡ª ¿πμÍ ‹∂.¡ÀÈ.Ô». Á∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª È∂ √øÿÙ Ò≈ÓÏøÁ ’ΔÂ≈ ˛ Â∂ ¡≈͉∂
≈«¬ ˘ º«÷¡≈ ˛Õ Í Á∂Ù ¡øÁ ’∂∫Á √’≈ ¡≈.¡À√.¡À√. Á∂ «Î’» ¬∂‹ø‚∂ ˘ Ò≈◊» ’ ‘Δ ˛ Â∂ ’∂∫ÁΔ
«Úº«Á¡’ ¡Á≈«¡ª Á∂ Óπ÷Δ ÚΔ ¡≈.¡À√.¡À√. Á∂ Ïø«Á¡ª ˘ Ò≈ ‘Δ ˛ ª ‹Ø «¬«Â‘≈√ Â∂ ’Ò≈ √Ó∂ «Úº«Á¡’
¡Á≈«¡ª ¡øÁ «Î’»-Î≈√ΔÚ≈ÁΔ «Ú⁄≈Ë≈≈ ˘ Ò≈◊» ’ΔÂ≈ ‹≈ √’∂Õ «¬√Á∂ «ıÒ≈¯ «¬‘ «Ú«Á¡≈ÊΔ ¡≈◊» ÏØÒ∂
‘ÈÕ «¬√∂ ’’∂ ‘Δ ¿πÈ∑ª ¿πμÍ fi»·∂ ’∂√ Á‹ ’’∂ Ô»ÈΔÚ«√‡Δ ”⁄Ø∫ Ï≈‘ ’º„‰ ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔ ‹≈ ‘Δ ˛Õ
ÍΔ.¡À√.Ô»., ‹∂.¡ÀÈ.Ô». Á∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ √øÿÙ ÁΔ ‘Ó≈«¬Â ’«Á¡ª «¯’» ¬∂‹ø«‚¡ª «ıÒ≈¯ Ò◊≈Â≈ √øÿÙ
’ÁΔ ‘∂◊ΔÕ «¬√ ÓΩ’∂ Úº÷-Úº÷ Ê≈Úª ”Â∂ √»Ï≈ ÍÃË≈È «‹øÁ «√øÿ, ‹ÈÒ √’ºÂ ÍÃÁΔÍ ’√Ï≈, «‹øÁ «√øÿ
ÓfiÀÒ, ‰ÏΔ, ‘ÁΔÍ ’Ω ’؇Ò≈, ◊π√∂Ú’, ◊◊È √ø◊≈ÓΔ, ÏÒ‹Δ ¡Â∂ Óø◊Ò‹Δ ¡≈«Á È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ

«’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È Á∂ √»Ï≈ ͺËΔ √ºÁ∂ ”Â∂ ‚Δ.√Δ. ÁÎÂª ¡º◊∂ ËÈ∂
«’√≈Ȫ Á∂ √≈∂ ’˜∂ ”Â∂ Ò’Δ Ó≈È, Í≥‹ ¬∂’Û ÂØ∫ ÿº‡ Ú≈Ò∂ «’√≈Ȫ ˘ Í≥⁄≈«¬ÂΔ ˜ÓΔȪ ·∂’∂ ”Â∂ Á∂‰,
«’√≈Ȫ ˘ ’‰’ ÁΔ ¡Á≈«¬◊Δ ‹ÒÁ ’È ÁΔ¡ª Ó≥◊ª ˘ ÒÀ ’∂ «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È Á∂ √»Ï≈ ͺËΔ √ºÁ∂ ”Â∂
‚Δ.√Δ. ÁÎÂ ÓØ◊≈ Á∂ Ï≈‘ Ù≈Ó Âº’ ËÈ≈ Ò≈«¬¡≈ «◊¡≈Õ «‹√ «Úº⁄ √À∫’Û∂ «’√≈Ȫ È∂ ÙÓ»ÒΔ¡Â ’ΔÂΔÕ «¬√
ËÈ∂ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È Á∂ √»Ï≈ ÍzË≈È «ÈÌÀ «√≥ÿ „∞º‚Δ’∂, «˜Ò∑≈ √’ºÂ «¤≥Á «√≥ÿ
fi≥«‚¡≈‰≈, «˜Ò∑≈ ÍzË≈È Á«Ú≥Á «√≥ÿ ÿ≈ÒΔ, «˜Ò∑≈ ÓΔ ÍzË≈È «◊¡≈ÈΔ «¤≥Á «√≥ÿ ‹Ò≈Ò≈Ï≈Á, Ï»‡≈ «√≥ÿ
Â÷≈‰ÚºË, Á«Ú≥Á «√≥ÿ Â÷≈‰ÚºË, ÓØ‘È «√≥ÿ ‚≈Ò≈, Óπ÷«Â¡≈ «√≥ÿ ’≈‘È«√≥ÿ, √≈‹ «√≥ÿ, «Ë¡≈È «√≥ÿ
¡≈«Á È∂ ’ΔÂΔÕ «¬√ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ‹◊≈™, ÈÚªÙ«‘, Óπ’Â√, ¡ø«ÓÃÂ√, ‹ÒøË ¡Â∂ ’Í»ÊÒ≈ «Ú÷∂ ÚΔ ËÈ∂
«ÁºÂ∂ ‹≈‰ ÁΔ √»⁄È≈ ˛Õ «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È ÚºÒØ∫ ¿πÍØ’Â Óø◊ª ˘ ÒÀ ’∂ C@-CA Ó¬Δ ˘ ÁØ Ø‹≈ ËÈ∂ Á∂‰
Á∂ ÍÃØ◊≈Ó Á≈ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂ≈ «◊¡≈ ˛Õ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

9

‹»È-B@AF

Á∂ÙËÃØ‘ ’≈˘È

◊Ø∂ ÂØ∫ ’≈Ò∂ ¡ø◊∂˜ª º’ Á≈ √¯
Ϻ √ ”⁄ √¯ ’Á∂ ÁØ «Ú«Á¡≈ÊΔ Ì≈ÂÍ≈«’√Â≈È «¥’‡ ÓÀ⁄ ÁΔ¡ª ◊ºÒª ’ ‘∂ √ÈÕ «¬º’
«Ú«Á¡≈ÊΔ Í≈«’√Â≈ÈΔ «÷‚≈Δ Óπ‘øÓÁ ¡≈«Ó ÁΔ
Â≈Δ¯ ’Á≈ ˛ ª Á»√≈ ¿π√˘ ÎΩÈ ‡Ø’Á≈ ˛, ˙¬∂
¸ºÍ ‹∂ ÓØÁΔ ˘ ÍÂ≈ Òº◊ «◊¡≈ «’ »ø Í≈«’√Â≈ÈΔ ÁΔ
Â≈Δ¯ ’ «‘≈ ‘À∫ ª Â∂∂ ”Â∂ Á∂ÙËÃØ‘ Á≈ ’∂√ ‘Ø ‹≈Ú∂◊≈Õ
¡º‹’ºÒ Á∂ÙËÃØ‘ Á≈ ’∂√ Ó‹≈’ Â∂ ◊øÌΔ ÁØȪ
Â∑ª ÁΔ¡ª ⁄⁄≈Úª Á≈ «‘º√≈ Ï«‰¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ Ì≈ÂΔ
‘≈’Óª È∂ ‘ «Ú⁄≈ ‹Ø ÒØ’ª ˘ √Ø⁄‰ Ò≈™Á≈ ˛,
‘≈’Óª ÁΔ¡ª ÒØ’-ÁØ÷Δ ‘’ª ˘ Ï∂ÍÁ ’Á≈ ˛ ‹ª
’Ø¬Δ ‘Ø «Ú⁄≈ ‹Ø ‘≈’Óª ˘ Ú≈≈ È≈ ÷ªÁ≈ ‘ØÚ∂, ¿π√˘
Á∂ÙËÃØ‘ Á∂ È≈Ó ”Â∂ ’π⁄Ò‰ ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔ ‹≈ ‘Δ ˛Õ
Á∂ÙËÃØ‘ Á≈ ’≈˘È ¡ø◊∂˜ Ï√ÂΔÚ≈ÁΔ¡ª È∂ Ì≈Â
ÁΔ ¡≈˜≈ÁΔ ÁΔ ÒÛ≈¬Δ ˘ ’π⁄Ò‰ Ò¬Δ Ï‰≈«¬¡≈ √Δ
ª ‹Ø Á∂ÙËÃØ‘Δ¡ª ˘ Ì≈Ú Ì≈ Á∂ ¡≈˜≈ÁΔ ÍÚ≈«È¡ª
˘ ’π⁄«Ò¡≈ ‹≈ √’∂ ¡Â∂ ¿π‘Ȫ ˘ Á∂Ù Ì◊ÂΔ Ì≈Ú
¡ø◊∂˜ Ì◊ÂΔ Á≈ Í≈· ÍÛ≈«¬¡≈ ‹≈ √’∂Õ ¡º‹ ¡ø◊∂˜ª
È∂ ¡≈͉∂ Á∂Ù «Úº⁄ ª «¬√ ’≈˘È ˘ ÷ÂÓ ’ «ÁºÂ≈
˛ Í ¿π‘Ȫ Á∂ Ú≈√ ’≈Ò∂ ¡ø◊∂˜ ¡º‹ ÚΔ «¬√ ’≈˘È
˘ ¡≈͉∂ Á∂ÙÚ≈√Δ¡ª ”Â∂ Ï∂Ø’ ‡Ø’ Ú ‘∂ ‘ÈÕ
¡ø◊∂˜ª ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ’¬Δ ‘Ø Á∂Ù «¬√ ◊À-‹Ó‘»Δ
’≈˘È ˘ ÷ÂÓ ’ ¸º’∂ ‘ÈÕ
¡≈˙ «¬√Â∂ ÊØÛ≈ «Ú√Ê≈ È≈Ò ⁄⁄≈ ’Δ¬∂Õ
¡ø◊∂˜ª È∂ Ì≈ «Úº⁄ AHF@ «Úº⁄ Ì≈ÂΔ Áø‚
«ÚË≈È (Indian Penal Code) ω≈«¬¡≈Õ ¿π√ Ú∂Ò∂
Á∂ÙËÃØ‘ Ì≈ÂΔ Áø‚ «ÚË≈È Á≈ «‘º√≈ È‘ƒ √Δ, «¬√˘
Ì≈ÂΔ Áø‚ «ÚË≈È Ì≈Ú Â≈‹Δ¡≈Â-¬∂-«‘øÁ Á≈ «‘º√≈
AHG@ «Úº⁄ ω≈«¬¡≈Õ ¡ø◊∂˜ª È∂ GG √≈Òª «Úº⁄ «¬√
’≈˘È ˘ «¬øÈ≈ È‘ƒ Ú«Â¡≈ «‹øÈ∑≈ ¿π‘Ȫ Á∂ Ì≈ÂΔ
Ϻ⁄∂ Ú ‘∂ ‘ÈÕ
Á∂ÙËÃØ‘ ‹Ø Ì≈ÂΔ Áø‚ «ÚË≈È ÁΔ √À’ÙÈ ABD
(¬∂) º’ Á‹ ‘πøÁ≈ ˛, «¬‘ √À’ÙÈ Á∂ÙËÃØ‘ ˘ «¬√ Â∑ª
ÍÃΔÌ≈«Ù ’Á≈ ˛ ó
A. ’Ø¬Δ «Ò÷ ‹ª Ì≈Ù‰, «¬Ù≈«¡ª, «⁄ºÂª ≈‘ƒ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

‹ª «Áº÷ Í∂Ù’≈Δ ‹ª «’√∂ ‘Ø ÂΔ’∂ È≈Ò ’≈˘È Áπ¡≈≈
√Ê≈«Í √’≈ «ıÒ≈¯ ȯ ‹ª ÓøÁÌ≈ÚÈ≈ ÍÀÁ≈
’Á≈ ‹ª ’È Á≈ ÔÂÈ ’È≈Õ
B. ’Ø¬Δ ÚΔ ¿πÍØ’Â Ú«‰Â ÂΔ«’¡ª ≈‘ƒ
’≈˘È Áπ¡≈≈ √Ê≈«Í √’≈ «ıÒ≈¯ ‹ÈÂ≈ «Úº⁄
¡Ò«‘Á◊Δ ÍÀÁ≈ ’È≈ ‹ª ’È Á≈ ÔÂÈ ’È≈ Á∂ÙËÑ
Ø
˛Õ «¬√ «Úº⁄ C √≈Ò ÂØ∫ ÒÀ ’∂ ¿πÓ ’ÀÁ º’ ÁΔ √˜≈ ˛Õ
AHIH «Úº⁄ ¡ø◊∂˜ª È∂ ’≈˘È «Úº⁄ √ØË ’ΔÂΔ ¡Â∂
‘π’Ó ¡Á»ÒΔ ¡Â∂ ‘ Â∑ª ÁΔ¡ª «ÚØËΔ Ì≈ÚÈ≈Úª
«¬√ÁΔ ÍÃΔÌ≈Ù≈ ω≈ «ÁºÂ∂ ◊¬∂Õ ÈÚƒ √ØË È∂ √À’ÙÈ
AEC-¬∂ ¡Â∂ √À’ÙÈ E@E(B) Ì≈ÂΔ Áø‚ «ÚË≈È Á≈
«‘º√≈ ω≈ «ÁºÂ∂Õ
AIDB «Úº⁄ «È∂∫Á» ÁºÂ Ó‹»ÓÁ≈ ÏÈ≈Ó «’ø◊
«¬ÓÍ≈«¬ Á∂ ’∂√ «Úº⁄ ÎÀ‚Ò ’Ø‡ È∂ «’‘≈ «’ ‹ÈÂ’
¡ÙªÂΔ ‹ª ‹ÈÂ’ ¡ÙªÂΔ ‘؉ Á∂ Ú≈«‹Ï ’≈È ÁØÙ
Á≈ º ‘ÈÕ Á∂ÙËÃØ‘ ◊À-’≈˘ÈΔ ‹ª ÍÃÂΔØËÂ≈ ÁΔ
¿π√∂ «’√Ó Â∂ Ò≈◊» ‘ØÚ∂◊≈ ‹∂’ ’Ø¬Δ «‘ø√≈ ÌÛ’Δ È‘ƒ
ª Á∂ÙËÃØ‘ È‘ƒ ω∂◊≈Õ ‹Á«’ Á»‹∂ Í≈√∂ ÍÃΔÚΔ ’Ω∫√Ò
Á≈ «¬‘ «Ú⁄≈ √Δ «’ «‘ø√≈ ‹ª ψ≈Ú Á≈ ‘؉≈ Ò≈˜ÓΔ
È‘ƒÕ ’π¬ΔÈ «¬ÓÍÃÀ√ ÏÈ≈Ó Ï≈Ò ◊ø◊≈Ë «ÂÒ’
(AHIG) ¡Â∂ «’ø◊ «¬ÓÍ≈«¬ ÏÈ≈Ó √Á≈«ÙÚ È≈«¬‰
Â≈Ò∂◊≈˙ (AIDG) «Úº⁄ ÎÀ‚Ò ’Ø‡ Á∂ ÎÀ√Ò∂ ˘ ◊ÒÂ
«’‘≈ ¡Â∂ «’‘≈ «’ Á∂ÙËÃØ‘ Ò¬Δ √’≈ «ıÒ≈¯ Ó≈ÛΔ
Ì≈ÚÈ≈ ÍÀÁ≈ ’È≈ Ï‘π ˛ ÁØÙΔ √≈Ï ‘؉ Ò¬ΔÕ
AIDG ÂØ∫ Ï≈¡Á ’πfi Ì≈ÂΔ¡ª Á≈ «Ú⁄≈ √Δ «’
Á∂ÙËÃØ‘ ÏØÒ‰ ÁΔ ¡≈˜≈ÁΔ Á∂ «ıÒ≈¯ ˛ ‹Ø √ø«ÚË≈È ÁΔ
Ë≈≈ AI (A) (¬∂) Á∂ «‘ «ÓÒΔ ˛Õ √ø«ÚË≈È ÿÛÈΔ
√Ì≈ È∂ «¬º’ √ØË «Ò¡ªÁΔ «’ Á∂Ù ËÃØ‘ ˘ Ïπ«È¡≈ÁΔ
¡«Ë’≈ª ¿πμÍ Ø’ª ÁΔ «Ò√‡ «Úº⁄Ø∫ ’º«„¡≈ ‹≈Ú∂Õ
Í≥«‚ ‹Ú≈‘ Ò≈Ò È«‘» È∂ ÚΔ «’‘≈ «’ √À’ÙÈ ABD
(¬∂) Ï‘π «¬Â≈‹ÔØ◊ ¡Â∂ ‘ÓÒ≈Ú ˛, «¬«Â‘≈√’
Â∂ «Ú‘≈’ ’≈Ȫ ’’∂ «¬√ÁΔ ’Ø¬Δ ‹◊∑≈ È‘ƒ ‘؉Δ
⁄≈‘ΔÁΔÕ ˛≈ÈΔ‹È’ ◊ºÒ «¬‘ ˛ «’ È«‘» È∂ «¬‘
ÙÏÁ ¿πÁØ∫ ÏØÒ∂ ‹ÁØ∫ √ø«ÚË≈È «Úº⁄ Í«‘ÒΔ √ØË ’ΔÂΔ
10

‹»È-B@AF

◊¬Δ ¡Â∂ ÏØÒ‰ Á∂ ¡«Ë’≈ Á∂ ¿πμÍ ’¬Δ Í≈ÏøÁΔ¡ª
Ò≈¬Δ¡ª ◊¬Δ¡ªÕ ¡√ÒΔ¡Â «Úº⁄ È«‘» «¬√˘ ÷ÂÓ
’È Á∂ ‘º’ «Úº⁄ È‘ƒ √Δ Âª «’ «‹√˘ ¿π‘ ◊À«˜øÓ∂Ú≈ ͺÂ’≈Δ √ÓfiÁ≈ √Δ, ¿π√˘ ÁÏ≈«¬¡≈ ‹≈
√’∂Õ Â«Òø◊≈È≈ Á≈ ‘«Ê¡≈ÏøÁ ÿØÒ, ÍÀÍ√» ÁΔ Óπ˜≈≈
Ò«‘ √Ó∂ ’¬Δ ‘Ø ÿØÒ ¡«‘Ó ’≈È √È, «‹√ ’’∂
È«‘» Á∂Ù ËÃØ‘ Á≈ ’≈˘È º÷‰≈ ⁄≈‘πøÁ≈ √ΔÕ ‹Á«’
¡À∫◊ÒØ «¬ø‚Δ¡È ÒΔ‚ ÎÀ∫’ ¡ÀÈÊÈΔ È∂ «¬√Á≈ «ÚØË
’ΔÂ≈ ¡Â∂ «’‘≈ «’ «¬√ ’≈˘È ÁΔ ÚÂØ∫ ≈‹ÈΔ«Â’
«ÚØËΔ¡ª ˘ ’π⁄Ò‰ Ò¬Δ ’ΔÂΔ ‹≈Ú∂◊ΔÕ ‹Ø ¡º‹ Í»∂
Ì≈ «Úº⁄ Ú≈Í «‘≈ ˛Õ
AIEH «Úº⁄ Á∂Ù ËÃØ‘ Á≈ ’≈˘È «È¡ª«¬’ ÓΩ Ó
«◊¡≈ ‹ÁØ ∫ ¡Ò≈‘≈Ï≈Á ‘≈¬Δ’Ø  ‡ È∂ Á∂ Ù ËÃ Ø ‘ ˘
¡≈‡Δ’Ò AI (A) (¬∂) ÁΔ ¿πÒøÿ‰≈ Áº«√¡≈Õ Í √πÍΔÓ
’Ø‡ È∂ AIFB «Úº⁄ ’∂Á≈È≈Ê ÏÈ≈Ó √‡∂‡ ¡≈¯ «Ï‘≈
Á∂ ’∂√ «Úº⁄ «Î ¿π√˘ ‹ΔÚ ’ «ÁºÂ≈Õ √πÍΔÓ ’Ø‡
È∂ ÎÀ√Ò∂ «Úº⁄ «’‘≈ «’ Ó«‘‹ ÏØÒ‰ È≈Ò Á∂Ù ËÃØ‘ È‘ƒ
ωÁ≈ ‹Á º’ «’√∂ Á≈ Ì≈Ù‰ «’√∂ «‘ø√≈ ˘ ‹ÈÓ
È‘ƒ «ÁøÁ≈Õ Í «¬√∂ ÎÀ√Ò∂ «Úº⁄ ‘Δ ’∂Á≈È≈Ê ˘ Ó«‘‹
ÏØÒ‰ ”Â∂ ÁØÙΔ ·«‘≈«¬¡≈Õ ’∂Á≈ È≈Ê ‹Ø ÏØ«Ò¡≈,
«¬√ ÍÃ’≈ √Δ, ““¡º‹ √Δ.¡≈¬Δ.‚Δ. Á∂ ’πºÂ∂ ¡≈√∂-Í≈√∂
«ÏÈ∑≈ Ú‹≈‘ Âπ∂ «ÎÁ∂ ‘ÈÕ ’¬Δ √’≈Δ ’πºÂ∂ «¬√
ÓΔ«‡ø◊ «Úº⁄ ÚΔ ÏÀ·∂ ‘ÈÕ Ì≈ Á∂ ÒØ’ª È∂ ¡ø◊∂˜ª ˘
«¬√ Á∂Ù «Úº⁄Ø∫ ’º„ ’∂ ’ª◊√Δ ◊πø«‚¡ª ˘ ◊ºÁΔ ”Â∂
«Ï·≈ «ÁºÂ≈, ‹ÁØ∫ ¡√ƒ ¡ø◊∂˜ª ˘ Ï≈‘ ˺’ √’Á∂ ‘ª
ª «¬‘Ȫ ’ª◊√Δ ◊πø«‚¡ª È≈Ò ÚΔ «¬√ Â∑ª ’ª◊∂,
«¬‘Ȫ È∂ Ò≈·Δ-◊ØÒΔ Á≈ ≈‹ Á∂Ù «Úº⁄ √Ê≈«Í ’ΔÂ≈
‘Ø«¬¡≈ ˛Õ ¡√ƒ «¬È’Ò≈Ï «Úº⁄ Ô’ΔÈ º÷Á∂ ‘ª, ‹ÁØ∫
«¬È’Ò≈Ï ÁΔ ‹Ú≈Ò≈ ÏÒ∂◊Δ, «¬‘ Í»ø‹ΔÍÂΔ ‹◊ΔÁ≈
¡Â∂ ’ª◊√Δ È∂Â≈ √Ú≈‘ ω ‹≈‰◊∂ ¡Â∂ «¬‘Ȫ ¿πμÍ
ÁºÏ∂-’π⁄Ò∂ ¡Â∂ ◊ΔÏ ÒØ’ª ÁΔ √’≈ ω∂◊ΔÕ””
«¬‘Ȫ ÙÏÁª ’’∂ √πÍΔÓ ’Ø‡ È∂ √˜≈ Ï’≈
º÷Δ ¡Â∂ ¡≈͉∂ ‘Δ ÎÀ√Ò∂ Á∂ ¿πÒ‡ ÎÀ√Ò≈ ’ΔÂ≈Õ Á∂ÙËÃØ‘
”Â∂ ¡Á≈Òª Á∂ ÎÀ√Ò∂ «¬’√≈ È‘ƒ ‘ÈÕ
ÏÒÚø «√øÿ ÏÈ≈Ó Í≥‹≈Ï √’≈ Á∂ ÎÀ√Ò∂ «Úº⁄
ÏÒÚø «√øÿ ˘ «ÈÁØÙ «’‘≈, ÏÒÚø «√øÿ È∂ «¬øÁ≈
◊ªËΔ ÁΔ ÓΩ ÂØ∫ Ï≈¡Á ÷≈«Ò√Â≈È «˜øÁ≈Ï≈Á Á∂ È≈¡∂
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

Ò◊≈¬∂ √È, ¡Á≈Ò È∂ «’‘≈ «’ È≈¡∂ Ò≈¿π‰≈ ’جΔ
Á∂Ù ËÃØ‘ È‘ƒÕ
√πÍΔÓ ’Ø‡ È∂ Á∂ÙËÃØ‘ ˘ ÊØÛ≈ √ΔÓ ’È Á≈
ÔÂÈ ’ΔÂ≈ Í «¬√ÁΔ √ø « ÚË≈È’Â≈ ˘ ‹≈«¬‹
·«‘≈«¬¡≈Õ
ÏØÒ‰ «Ò÷‰ ˘ Á∂ÙËÃØ‘ Á∂ ÿ∂∂ ÂØ∫ Ï≈‘ ’È Á∂
Ï≈Ú‹» Á ͺ  ’≈ª, ÓÈπ º ÷ Δ ¡«Ë’≈ ’≈’π ø È ª,
≈‹ÈΔÂ’ ’≈’πøȪ ¡Â∂ ‹Ø ÚΔ ÏØÒ‰ ÁΔ ‹π¡ ’Á≈
˛Õ Á∂ÙËÃØ‘ Á∂ ’∂√ «Úº⁄ Î√≈ «ÁºÂ≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ ’¬Δ¡ª ˘
¡Á≈Ò ںÒØ∫ ÏΔ ’ «ÁºÂ≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ Í Ì≈ÂΔ
«È¡ª«¬’ ÍÉ≈ÒΔ «¬√ Âª ÁΔ ˛ «’ √˜≈ ¡Á≈ÒÂ
ÚºÒØ∫ Á∂‰ ”Â∂ Ùπ» È‘ƒ ‘πøÁΔ, √˜≈ Í⁄≈ Á‹ ‘؉ ”Â∂
‘Δ Ùπ» ‘Ø ‹ªÁΔ ˛Õ Ì≈ÂΔ ¡Á≈Òª «Úº⁄ F Îπº‡ Á≈
ÏøÁ≈ ÿ√ ’∂ E Îπº‡ Á≈ «‘ ‹ªÁ≈ ˛, «Î «’Â∂ ’∂√ Á≈
ÎÀ√Ò≈ ‘πøÁ≈ ˛Õ Íë√ºË ’≈’πøÈ ¡π‰ Î∂≈ ‹Ø «’ fi»·∂
’∂√ª «Úº⁄ E √≈Ò ‹∂Ò∑ ’º‡ ¸º’≈ ˛, ’«‘øÁ≈ ˛ «’ ’∂√
¿πÒfi≈¿π‰ Ò¬Δ Á‹ ’ΔÂ∂ ‹ªÁ∂ ‘È, «¬‘ √Ø⁄ «’ È‘ƒ
«’ ÏøÁ∂ ˘ √˜≈ ‘Ø¿» ‹ª È‘ƒÕ Á∂ÙËÃØ‘ Á∂ Í⁄∂ «√Î
ÍπÒΔ√ ÚºÒØ∫ ‘Δ «ÏȪ Ú‹≈ È‘ƒ Á‹ ’ΔÂ∂ ‹ªÁ∂, Ì≈ÂΔ
¡Á≈Òª ÚΔ ÁØÙ ¡≈«¬Á ’È Òº◊Δ¡ª ◊øÌΔÂ≈ È≈Ò
’øÓ È‘ƒ ’ÁΔ¡ªÕ ’¬Δ Ú≈ ª √˜≈ √π‰≈¿π‰ Òº◊Δ¡ª
ÚΔ Î‡≈· ’ÁΔ¡ª ‘ÈÕ Ì≈ÂΔ ¡Á≈Òª ÚºÒØ∫ «’√∂
ÚºÒØ∫ Á≈«¬ ÍÃ≈¬ΔÚ∂‡ «Ù’≈«¬Â ”Â∂ ÚΔ «ÏȪ ÒØÛƒÁ∂
¡øÙ ‘πø«Á¡ª Á∂ÙËÃØ‘ Á≈ ’∂√ Á‹ ’ «ÁøÁΔ¡ª ‘ÈÕ
«◊Ò≈ÈΔ Â∂ ¡πøËÂΔ ≈¬∂ ”Â∂ «¬‘ Í⁄≈ ÍπÒΔ√ È∂ È‘ƒ
Á‹ ’ΔÂ≈ ÏÒ«’ ¡Á≈Ò È∂ Á‹ ’ΔÂ≈ √ΔÕ
Ì≈ÂΔ ¡Á≈Òª ’¬Δ Ú≈ ÁÏ≈¡ «Úº⁄ ¡≈ ’∂
ÎÀ√Ò∂ ’ÁΔ¡ª ‘È, “¡÷ΩÂΔ ¡ºÂÚ≈Á «ÚπºË ‹ø◊” Á∂
Ë»¡
ø ªË≈ ÍÃ⁄≈ ’’∂ «ÏȪ Ú‹∑≈ √˜≈Úª ÚΔ √π‰≈ «ÁøÁΔ¡ª
‘ÈÕ «¬√ √Óº«√¡≈ Á≈ √πÍΔÓ ’Ø‡ È∂ «¬º’ ’ÙÓΔΔ
ÈΩ‹Ú≈È ˘ ÏΔ ’È È≈Ò √Ïø«Ë ’∂√ «Úº⁄ «˜’
’ΔÂ≈, ““«¬‘ ÎÀ√Ò≈ ÷≈‹ ’È ÂØ∫ Í«‘Òª ¡√ƒ «¬‘
√ÓfiÁ∂ ‘ª «’ √À’ÙÈ AEC-¬∂, ABD-¬∂ ¡Â∂ E@E (B)
«‘ √˜≈ Á∂‰ Òº◊∂ ‡≈«¬Ò ’Ø‡ È∂ Ï‘π ¡‰◊«‘ÒΔ
Ú≈ÒΔ Í‘πø⁄ ÚÂΔ ˛Õ «ÏȪ «’√∂ √ϻ Á∂ ‹Ø «¬‘Ȫ
«ÂøȪ √À’ÙȪ Ò¬Δ ÒØÛƒÁ≈ √ΔÕ «¬ºÊØ∫ º’ «’ ¡ÍΔÒ
’Â≈ Á∂ «ıÒ≈¯ ⁄≈‹ Î∂Ó ’È Ò¬Δ ÚΔ ˜»Δ ¡øÙ
11

‹»È-B@AF

(ingredients) Í»∂ È‘ƒ √ÈÕ ¡ÍΔÒ’Â≈ ”Â∂ Ó«‘‹
ÏØÒ‰ È≈Ò ‘Δ «¬‘Ȫ ÁØÙª «‘ ‡≈«¬Ò È‘ƒ ‘؉≈
⁄≈‘ΔÁ≈ √ΔÕ Ó’≈È’Δ ¡≈‚ «‹√ «‘ Á∂ÙËÃØ‘ Ú◊∂
◊øÌΔ ÁØÙ «È¡ª«¬’ ’≈‹ ˘ Èπ’√≈È Í‘πø⁄≈™Á∂ ‘È,
«‹øÈ∂ ◊øÌΔ ÁØÙ ¿πÈΔ ‘Δ ◊øÌΔÂ≈ È≈Ò ‡≈«¬Ò
⁄Ò≈¿π‰≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛ ª «’ «’√∂ È≈◊«’ ÁΔ ¡≈˜≈ÁΔ
˘ ’Ø¬Δ √º‡ È≈ Úº‹∂Õ”” Íø» «Î ÚΔ Ì≈ÂΔ È≈◊«’ª
”Â∂ «ÏȪ Ú‹∑≈ «¬‘ ’∂√ Á‹ ‘Ø ‘∂ ‘È, √˜≈Úª «ÁºÂΔ¡ª
‹≈ ‘Δ¡ª ‘È, ¡≈˜≈ÁΔ ÷Ø‘Δ ‹≈ ‘Δ ˛Õ
‚≈. «ÏÈ≈«¬’ √∂È «¬√ÁΔ ÍÃÓπº÷ ¿πÁ≈‘È ˛,
«‹√È∂ ‹ÈÂ’ «√‘ Á∂ ÷∂Â «Úº⁄ Ï∂«Ó√≈Ò ’øÓ ’ΔÂ≈Õ
«¬√∂ ’’∂ ¿π√Á≈ ’∂√ ÁπÈΔ¡≈ Ò¬Δ «÷º⁄ Á≈ ’≈È
Ï«‰¡≈Õ Í √∂È Á∂ ’øÓ Â∂ «’Á≈ Á≈ ≈¬∂Íπ ’Ø‡ ”Â∂
¡√ È‘ƒ «Í¡≈, ¿π√È∂ ÍπÒΔ√ ÁΔ ’‘≈‰Δ ”Â∂ ‘Δ ¿π√˘
¿πÓ ’ÀÁ ’ «ÁºÂΔÕ «ÏÒ≈√Íπ ‘≈¬Δ’Ø‡ È∂ ÚΔ ¿π√ÁΔ

˜Ó≈È ’È ÂØ∫ Ȫ‘ ’ «ÁºÂΔÕ ¤ºÂΔ√◊Û∑ √’≈ È∂
‚≈. √∂È ”Â∂ È’√ÒΔ¡ª È≈Ò √Ïø˪ Á≈ ÁØÙ Ò≈«¬¡≈Õ
¡√Ò «Úº⁄ √’≈ √ÒÚ≈ ‹π‚Ó («‹√ «‘ Һ÷ª
Ï∂ ◊ π È ≈‘ ¡≈«ÁÚ≈√Δ¡ª ˘ Ó≈«¡≈, √≈«Û¡≈ Â∂
¿π‹≈«Û¡≈) «ıÒ≈¯ ¿πμ·‰ Ú≈ÒΔ ¡≈Ú≈˜ ˘ ’π⁄Ò‰≈
⁄≈‘πøÁΔ √ΔÕ ¡≈÷ √πÍΔÓ ’Ø‡ ÂØ∫ ‚≈. √∂È ˘ ˜Ó≈ÈÂ
«ÓÒΔÕ ÍπÒΔ√ È∂ «¬‘ ÁÒΔÒ «ÁºÂΔ «’ ‚≈. √∂È ’ØÒ
Ó≈˙Ú≈ÁΔ¡ª Á≈ √≈«‘ «Ó«Ò¡≈ √ΔÕ «¬√Â∂ √πÍΔÓ
’Ø‡ È∂ «’‘≈ «’, ““‹∂’ Ó∂∂ ’ØÒØ∫ ◊ªËΔ ÁΔ ’Ø¬Δ «’Â≈Ï
«ÓÒ ‹≈Ú∂◊Δ Âª ’Δ ÓÀ∫ ◊ªËΔÚ≈ÁΔ Ï‰ ‹≈Úª◊≈Õ””
¡√Ò «Úº⁄ Á∂ÙËÃØ‘ Á≈ ’∂√ ÒØ’ª ÁΔ ‘º’Δ ¡≈Ú≈˜
ÁÏ≈¿π‰ Ò¬Δ «Í¤Ò∂ √≈Òª «Úº⁄ ’≈¯Δ Â∂˜Δ È≈Ò ÚÂØ∫
«Úº⁄ «Ò¡ªÁ≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ «Í¤Ò∂ √Ó∂∫ ‘ج∂ ¡≈Ó «‹‘Δ¡ª
◊ºÒª «’Ú∂∫ Á∂ÙËÃØ‘ Ï‰Δ¡ª, «¬√˘ Á√≈¿π‰ Ò¬Δ ’πfi
’∂√ª Á≈ Ú∂Ú≈ «¬√ ÍÃ’≈ ˛ ó

Á∂ÙËÃØ‘ Á∂ ’∂√

«’ºÂ≈

’ÁØ∫

ÁØÙª ÁΔ ÚøÈ◊Δ

A. ÓÈØ‹ «ÙøÁ∂

√øÍ≈Á’ ó √»Â, √≈ÓÒ

¡◊√ B@@F
√» ◊π‹≈Â

ÓØÁΔ «ıÒ≈¯ √» «Úº⁄ ‘Û∑ª ÁΔ
√«ÊÂΔ È≈ √ªÌ √’‰ ’’∂ «Âº÷Δ
ÙÏÁ≈ÚÒΔ Ú≈ÒΔ √øÍ≈Á’Δ «Ò÷Δ

B. ’≈‡»◊Ó √πÈ≈ÈΔ

ͺÂ’≈ ˙.‡Δ.ÚΔ.

Ó¬Δ-B@@G
«√È≈Í≈ÒΔ, ¿πÛΔ√≈

’øËÓ‘Ò «Ú‹ ¡≈¯ ÏÒº‚ «ÍØ‡
ÍÃ’≈«Ù ’È ’’∂

C. Ò’ÙÓ‰ ⁄ΩËΔ

ͺÂ’≈ √ÓÏøË

√ÂøÏ B@@I
⁄∂ȬΔ, «ÓÒÈ≈‚»

Ïπº’ «ÒΔ˜ √Ó≈Ø‘ ÁΩ≈È Ì≈ ÁΔ
ÍÃÌ»√ºÂ≈ ”Â∂ √Ú≈Ò ¿π·≈¬∂

D. «ÍÔ»Ù √∂·Δ¡≈

Ú≈Â≈Ú‰ ’≈’πøÈ Â∂ ‹À«Ú’
÷∂ÂΔ Á≈ «’√≈È

‹ÈÚΔ B@A@ √≈Ò∂Ó
«ÓÒÈ≈‚»

¤ºÂΔ√◊Û∑ √’≈ ÚºÒØ∫ √ÒÚ≈ ‹π‚Ó
Á≈ ͺ÷ Í»È «ıÒ≈¯ Í⁄≈ ¤≈«Í¡≈

E. ◊ÂΔ ≈˙

√øÍ≈Á’ Ú≈√≈ͺÂ≈

ÎÚΔ-A@ ÓÀ√»,’È≈‡’≈ ’È≈‡’≈ ”⁄ Óπ’≈Ï«Ò¡ª ”Â∂ «ÍØ‡

F. «Èø‹È Ó‘≈Í≈Â≈, ‡∂ ‚ Ô» È Δ¡È ÒΔ‚ Â∂
¡«ÚÈ≈Ù ’πÒ’ÈΔ,
√Ó≈«‹’ ’≈’πøÈ
Ì ÍÚ≈

Ó≈⁄ B@A@
‹»È A@ ◊π‹≈Â

Ó≈˙Ú≈ÁΔ¡ª È≈Ò √ÏøË

G. ¡π ø Ë ÂΔ ≈«¬, Ò∂÷’
¡À√.¬∂.¡≈. «◊Ò≈ÈΔ, ≈‹ÈΔ«Â’ ’≈’πøÈ
ÚÚ≈
≈˙, ÓΔ‚Δ¡≈ ’ÓΔ
√πË≈Ï≈Â≈ √∂È◊πÍÂ≈

ÈÚøÏ B@A@
«ÁºÒΔ

Ì≈ «ÚØ Ë Δ Ì≈Ù‰ ’ÙÓΔ Â∂
√ÀÓΔÈ≈ «Úº⁄

«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

12

‹»È-B@AF

H. È» Óπ‘øÓÁ È»

ÒÀ ’ ⁄≈ ◊ªËΔ ÓÀ Ó Ø  Δ¡Ò Á√øÏ A@
ÙÃΔÈ◊
’≈Ò‹ ÙÃΔÈ◊

¡ø◊∂˜Δ √≈«‘ Á∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª Ò¬Δ Í∂Í
√Àμ‡ ’ΔÂ≈ ’Δ ÍºÊÏ≈‹ ¡√ÒΔ È≈«¬’?

I. √πËΔ Ë≈Ú≈Ò∂

Á«Ò ¡«Ë’≈ ’≈’πøÈ ¡Â∂ ‹ÈÚΔ B@AA
Ú≈√≈, Ó‘ª≈Ù‡
ͺÂ’≈

Ó≈˙Ú≈ÁΔ¡ª È≈Ò √Ïø˪ Á≈ ÁØÙ

Ú≈Ò∂ Á∂Ù Á∂ ‘ ÷∂Â «Úº⁄ «√ºË∂ «ÚÁ∂ÙΔ «ÈÚ∂Ù ˘ √ºÁ≈
Á∂‰ Ú≈Ò∂ Á∂ÙËÃØ‘Δ È‘ƒ ‘È ÏÒ«’ «¬‘ ´‡∂∂ Á∂ÙÌ◊ÂΔ
Á∂ √‡Δ«Î’∂‡ Úø‚Á∂ ‘ÈÕ
¡«‹‘∂ √Ó∂∫ Á∂ÙËÃØ‘ Ú◊∂ ’≈Ò∂ ’≈˘Èª ˘ ºÁ ’È
Ò¬Δ ˜ØÁ≈ ¡≈Ú≈˜ ÏπÒøÁ ’È ÁΔ ÒØÛ ˛ «’™«’
◊Ø∂ ¡ø◊∂˜ª Á∂ Ú≈«√ ’≈Ò∂ ¡ø◊∂˜ ¡≈͉∂ ¡≈’≈Úª
Á∂ ω≈¬∂ ’≈˘È Ï≈Á√» Ò≈◊» ’ ‘∂ ‘ÈÕ «¬‘Ȫ
◊À-‹Ó‘»Δ ’≈˘Èª ˘ ÷ÂÓ ’È Ò¬Δ Á∂Ù «Úº⁄ ÷Δ
‹Ó‘»Δ¡Â ¿π√≈ÈΔ ÍÚ∂◊ΔÕ

¿πÍØ’Â ’∂√ √ͺه ’Á∂ ‘È «’ «’√ Â∑ª ÒØ’ª
ÁΔ ◊ºÒ ’Á∂ Á∂ÙËÃØ‘Δ ’‘∂ ◊¬∂ Í ¡º‹ º’ Á∂ÙËÃØ‘ Á≈
’∂√ «’√∂ «ÌzÙ‡ È∂Â≈ «ıÒ≈¯ Á‹ È‘ƒ ‘Ø«¬¡≈Õ «ÁºÒΔ
«Úº⁄ ‘˜≈ª «√º÷ª Á≈ ’ÂÒ Á∂ÙËÃØ‘ È‘ƒ, ◊π‹≈ «Úº⁄
‘˜≈ª Óπ√ÒÓ≈Ȫ Á≈ ’ÂÒ Á∂ÙËÃØ‘ È‘ƒ, Òº÷ª «’√≈Ȫ
˘ ıπÁ’πÙΔ¡ª ’È Ò¬Δ Ó˜Ï» ’È Ú≈Ò∂ Á∂ÙËÃØ‘Δ
È‘ƒ, Ó˜Á»ª ˘ ◊ΔÏΔ Á∂ È’ «Úº⁄ ˺’‰ Ú≈Ò∂
Á∂ÙËÃØ‘Δ È‘ƒ, Á∂Ù Á∂ √’≈Δ ¡Á≈∂, ÷«‰‹ ÍÁ≈ʪ
√Ó∂ √≈∂ ’πÁÂΔ √Ø ϑπ’ΩÓΔ ’øÍÈΔ¡ª ˘ ´‡≈ Á∂‰

«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª Á∂ √øÿÙ ¡º◊∂ fiπ«’¡≈ Ó«‘øÁ≈ ’≈Ò‹ ÍÃ√≈ÙÈ
Í≥‹≈Ï √‡»‚À∫‡√ Ô»ÈΔ¡È ÁΔ Ó«‘øÁ≈ ’≈Ò‹ ÁΔ
«¬’≈¬Δ ÚºÒØ∫ «Í¤Ò∂ ’πfi √Ó∂∫ ÂØ∫ ’≈Ò‹ «Úº⁄ Ò¬Δ¡ª
‹≈ ‘Δ¡ª È‹≈«¬‹ ÎΔ√ª ¡Â∂ Îø‚ª ˘ ÏøÁ ’Ú≈¿π‰
Ò¬Δ √øÿÙ ’ΔÂ≈ ‹≈ «‘≈ √ΔÕ Í ’≈Ò‹ ÍÃ√≈ÙÈ
«¬√˘ ’Ø¬Δ ÂÚº‹Ø È‘ƒ Á∂ «‘≈ √ΔÕ «‹√ÂØ∫ ¡º’∂
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª È∂ «ÍÃø√ΔÍÒ Á¯Â Á≈ «ÿ≈˙ ’ΔÂ≈
Â∂ Óø◊ª Óøȉ Ò¬Δ «ÍÃø√ΔÍÒ ˘ Әϻ ’ΔÂ≈Õ ’≈Ò‹
¡Ê≈‡Δ È∂ «Ò÷ÂΔ »Í «Úº⁄ È‹≈«¬‹ ÍΔ.‡Δ.¬∂. Îø‚
ÏøÁ ’È Á≈ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂ≈Õ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª È∂ «’‘≈

«’ ¿πμ⁄ ͺËΔ ÍÛ∑≈¬Δ Í«‘Òª ‘Δ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª Ò¬Δ
ÓπÙ«’Ò ‘Ø ‘Δ ˛ ¿πμÍØ∫ «¬‘ Î≈Ò» ÎΔ√ª ÒÀ ’∂
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ˘ «√º«÷¡≈ ÂØ∫ Úªfi∂ ’ΔÂ≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ’È Ú≈«Ò¡ª «Úº⁄
‘ÁΔÍ „º‚Δ¡ª, ◊◊È ¡Ó◊Û∑, Ó«ÈøÁ «√øÿ, ‰ÁΔÍ
√»ÒÍπ Â∂ ‘ÍÃΔ √À‰Δ Ù≈ÓÒ √ÈÕ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª È∂
Óø◊ª ÓøÈ∂ ‹≈‰ ¿πÍø ’≈Ò‹ «Úº⁄ ‹∂» ÀÒΔ ’ΔÂΔ «‹√
È≈Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª «Úº⁄ ⁄ø◊≈ ÍÃÌ≈Ú «◊¡≈ ¡Â∂
√øÿÙÙΔÒ ’≈’πÈ
ø ª ˘ ¿πÂÙ≈‘ «Ó«Ò¡≈Õ

«Ú«Á¡≈ÊΔ ¡≈◊» È≈Ò ÏÁ√¨’Δ ’È Ú≈Ò∂ È∂ Óø◊Δ Ó≈ÎΔ ó È‹≈«¬‹ ÎΔ√ Ú≈Í√, √øÿÙ ‹∂»
¡≈Í‰Δ ˆÒÂΔ Ò¬Δ Óπ¡≈¯Δ Óø◊Δ Â∂ ¡º◊∂ ÂØ∫ «’√∂
«Ú«Á¡≈ÊΔ È≈Ò Ëº’∂Ù≈‘Δ È≈ ’È Á≈ ÌØ√≈ «ÁºÂ≈Õ
«¬√ÂØ∫ «ÏȪ ÷≈Ò√≈ ’≈Ò‹ Ó≈«‘ÒÍπ (‘π«Ù¡≈Íπ)
”⁄ ’≈Ò‹ ◊∂‡ ¡º◊∂ ËÈ≈ Ò≈ ’∂ ¡À√.√Δ. «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª
Á∂ «ÏȪ ÎΔ√ Ì≈¬∂ Í∂Í Áπ¡≈¬∂ ¡Â∂ ÎΔ√ ÁΔ Óø◊ ’ ‘∂
«ÍÃ√
ø ΔÍÒ ˘ fiπ’‰ Ò¬Δ Ó‹Ï» ’ΔÂ≈Õ ÍΔ.¡À√.Ô». ÚºÒ∫Ø
«Í≥‚ ⁄Û∑ Ó‹≈≈ (ÈÚªÙ«‘) «Úº⁄ «¬È’Ò≈ÏΔ È≈‡’ Ó∂Ò≈
’Ú≈«¬¡≈ «◊¡≈ ¡Â∂ ÒØ’ª ˘ √øÿÙ ’È Ò¬Δ Ò≈ÓÏøÁ
’ΔÂ≈Õ «¬‘Ȫ √≈Δ¡ª √◊ÓΔ¡ª «Úº⁄ «˜Ò∑≈ ÍÃË≈È
ÍÓ‹Δ ⁄º’◊π» √Ó∂ ◊πÁΔÍ Ïø◊≈, «Ï’Ó ’πÒ
º Ú
∂ ≈Ò,
√π«øÁ, √π÷ÚΔ ¡Â∂ ÓÈÍÃΔ ¡≈«Á √◊Ó ‘∂Õ

ÍΔ.¡À√.Ô». ÈÚªÙ«‘ ÚºÒØ∫ ¡À√.√Δ. «Ú«Á¡≈ÊΔ
ÁΔ ÎΔ√ Ú≈«Í√ ’Ú≈¿π‰ ◊¬∂ √»Ï≈ ’Ó∂‡Δ ÓÀ∫Ï ÏÒ‹ΔÂ
ËÓ’Ø ‡ È≈Ò “◊π  √∂ Ú ≈ È«√ø ◊ ’≈Ò‹ ◊Û∑ Ù ø ’ 
(‘π«Ù¡≈Íπ)” Á∂ ⁄∂¡ÓÀÈ Â∂ ÙÃØÓ‰Δ ◊πÁπ¡≈≈ ÍÃÏøË’
’Ó∂‡Δ ÓÀ∫Ï ‹ø◊ Ï‘≈Á «√øÿ ≈¬∂ ÚºÒØ∫ ÏÁ√¨’Δ ’ΔÂΔ
◊¬ΔÕ «¬√ Á≈ √÷ ÈØ«‡√ ÒÀ∫Á∂ ‘ج∂ ÍΔ.¡À√.Ô». ÚºÒØ∫
Í»∂ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ‹ø◊ Ï‘≈Á «√øÿ ≈¬∂ Á∂ ÍπÂÒ∂ λ’∂
◊¬∂Õ ’≈Ò‹ ÓÀÈ∂‹ÓÀ∫‡ ÚºÒØ∫ ËÈ∂ ÂØ∫ ‚«Á¡ª ’≈Ò‹ ˘
ÏøÁ ’ «ÁºÂ≈ «◊¡≈ Í «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª Á∂ √øÿÙ
√Á’≈ ’≈Ò‹ Á∂ Ó≈Ò’ ¡Â∂ ÙÃØÓ‰Δ ’Ó∂‡Δ ÓÀ∫Ï ÚºÒØ∫
«Ú«Á¡≈ÊΔ ÁΔ Í»Δ ÎΔ√ Ú≈«Í√ ’ΔÂΔ ◊¬Δ ¡Â∂
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

13

‹»È-B@AF

Í≥‹≈Ï √’≈ Á≈ ¡È≈‹ ÿπ‡≈Ò≈ ¡Â∂

ÒØ’ª Ò¬Δ ÷ÛΔ¡ª ‘؉ Ú≈ÒΔ¡ª ÓπÙ«’Òª
ÂΩ ”Â∂ √’≈ª ¿πË≈ ÒÀ‰ Ò¬Δ ¡˜≈Á ‘øπÁΔ¡ª ‘È
¡Â∂ ÏÀ∫’, √ø⁄≈Ò’ ˘ Èπ’√≈È ÁΔ ÌÍ≈¬Δ Ò¬Δ È‘ƒ
’«‘øÁ∂, Í «¬√ ’∂√ «Úº⁄ ¡≈.ÏΔ.¡≈¬Δ. Á∂ ◊ÚÈ
ÿ»≈Ó ≈‹È È∂ √÷ √‡À∫‚ ÒÀ∫«Á¡ª «¬√ ’Ó ˘
“ÏÀ‚ ÒØÈ” (Ïπ≈ ’˜≈) ”⁄ Ù≈«ÓÒ ’È Ò¬Δ «’‘≈
«’™«’ ¿π√È∂ «’‘≈ «’ ¿π√˘ «¬‘ ’Ó Á∂ ÓπÛÈ ÁΔ
’Ø¬Δ ¡≈√ È‘ƒÕ ÏÀ∫«’ø◊ ÍÉ≈ÒΔ Ò¬Δ «¬‘ ¡√Ó≈ÈØ∫
«Ï‹ÒΔ «◊È Ú≈ÒΔ ◊ºÒ ˛, Á»√∂ Í≈√∂ B@AG ÁΔ¡ª
⁄؉ª «√ ”Â∂ ‘؉ ’≈È «¬‘ ¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈ Ò¬Δ ÚΔ
◊Ò∂ ÁΔ ‘º‚Δ ‘Ø «ÈÏÛ∂◊ΔÕ √≈Δ¡ª «Ëª ≈‹ √’≈,
’∂∫Á √’≈ ¡Â∂ ¡≈.ÏΔ.¡≈¬Δ. ˘ ÍÂ≈ ˛ «’ ÏÀ∫’ª
ÂØ∫ «Ò¡≈ ’˜≈ ¡Â∂ √‡≈’ «Úº⁄ «Í¡≈ ¡È≈‹ ¡≈Í√
”⁄ Ó∂Ò È‘ƒ ÷ªÁ∂, «¬√ÂØ∫ Í«‘Òª ÚΔ «¬‘ «ÚÚ≈Á ⁄ºÒ
¸º’≈ ˛ Í È≈ ‘Δ ’∂∫Á ÁΔ √’≈ ¡Â∂ È≈ ‘Δ Í≥‹≈Ï
√’≈ «¬√ÁΔ ’Ø¬Δ ÍÛÂ≈Ò ’Ú≈ ‘Δ ˛Õ √≈¯ ˛ «’
⁄Ø-’πºÂΔ Ò ’∂ ´º‡ Ó⁄≈ ‘∂ ‘ÈÕ
Ò◊Ì◊ C@ ÏÀ∫’ª «‹øȪ∑ ”⁄ √‡∂‡ ÏÀ∫’ ¡≈¯ «¬ø‚Δ¡≈
ÚΔ Ù≈ÓÒ ˛, «‹È∑ª ˘ Í≥‹≈Ï Á∂ ◊πÁ≈Óª ”⁄Ø∫ AB ‘˜≈
’ØÛ ÂØ∫ B@ ‘˜≈ ’ØÛ Á∂ ¡È≈‹ ⁄ØΔ ‘؉ È≈Ò Ì≈Δ
Èπ’√≈È Á≈ √≈‘Ó‰≈ ’È≈ «Í¡≈ ˛, È∂ ÈÚƒ «ÁºÒΔ
«Úº⁄ ÓΔ«‡ø◊ ’ΔÂΔÕ ÓΔ«‡ø◊ ÂØ∫ Ï≈¡Á «¬º’ √ΔÈΔ¡
¡«Ë’≈Δ È∂ «’‘≈ «’ ‹∂’ Í≥‹≈Ï √’≈ ‹ª ’∂∫Á
ÁΔ ¬∂‹ø√Δ ¡ÀÎ.√Δ.¡≈¬Δ. Í«‘Ò Á∂ ¡Ë≈ ”Â∂ Ó√Ò∂ Á≈
‘ºÒ È‘ƒ ’ÁΔ, ª √≈‚∂ ’ØÒ Í≥‹≈Ï √’≈ ˘ ¡º◊∂ ÂØ∫
’Ø¬Δ ’˜≈ È≈ Á∂‰ Á∂ ÎÀ√Ò∂ ÂØ∫ «ÏȪ ‘Ø ’Ø¬Δ ⁄≈≈
È‘ƒ ‘ØÚ∂◊≈Õ ’∂∫Á Á∂ «ÚºÂ ≈‹ ÓøÂΔ ‹À¡ø «√È∑≈ È∂
«’‘≈ ˛ «’ ¡√ƒ ¡≈.ÏΔ.¡≈¬Δ., Á»‹∂ ÏÀ∫’ ¡Â∂ ‘Ø
√’≈Δ ¬∂‹ø√Δ¡ª È≈Ò «ÓÒ’∂ Í≥‹≈Ï Á∂ ¡È≈‹ ◊πÁ≈Óª
Á∂ √ø’‡ Á≈ ‘ºÒ ’È Ò¬Δ ÔÂÈÙΔÒ ‘ªÕ ¿π√È∂ «¬‘
ÚΔ «’‘≈ «’ ¡≈.ÏΔ.¡≈¬Δ. È∂ «¬√ Ó√Ò∂ ”Â∂ «‹‘Û≈
√‡À∫‚ «Ò¡≈, ¿π‘ Áπº√ ˛Õ ÏÀ∫’ª Áπ¡≈≈ «ÁºÂΔ
‹≈‰’≈Δ ÚΔ ·Δ’ ˛Õ «¬√ Ò¬Δ √≈˘ ÔØ◊ ‘ºÒ ’º„‰≈
⁄≈‘ΔÁ≈ ˛Õ Ò◊Ì◊ C@ ÏÀ∫’ª Á≈ Í≥‹≈Ï √’≈ ÚºÒ
D@‘˜≈ ’ØÛ π. Á≈ ’˜ ˛Õ Í≥‹≈Ï ’∂∫Á ¡Â∂
¡ÀÎ.√Δ.¡≈¬Δ. ÚºÒØ∫ D@ ‘˜≈ ’ØÛ Á≈ ¡È≈‹ ÷ΔÁÁ≈

Í≥‹≈Ï Á∂ ◊πÁ≈Óª «Úº⁄Ø∫ AB ‘˜≈ ’ØÛ Á≈ ¡È≈‹
◊≈«¬Ï ‘؉ Á∂ ÈÚ∂∫ √’À∫‚Ò È∂ Í≥‹≈Ï ÁΔ Ï≈ÁÒ √’≈
Á∂ ÍÃÏøË ÁΔ¡ª ⁄Ø-ÓØΔ¡ª ˘ ‘Ø ¿π‹≈◊ ’ΔÂ≈ ˛Õ
Á∂Ù ÁΔ AE% ¡≈Ï≈ÁΔ Í«‘Òª ‘Δ ÒØÛƒÁΔ ÷π≈’ ÂØ∫ ÚªfiΔ
˛ ¡Â∂ ◊ΔϪ Á≈ «¬º’ Úº‚≈ «‘º√≈ ’∂ÚÒ Ø‡Δ¡ª ÷≈ ’∂
‘Δ «‹™Á≈ ˛Õ Í≥‹≈Ï √’≈ «ÌzÙ‡≈⁄≈ ¡Â∂ ¡È≈‹
Îø‚ª ˘ «¬Ë-¿πμË ’’∂ «¬‘Ȫ Ìπº÷∂ ÒØ’ª Á∂ Í∂‡ ”Â∂
Һ Ó≈ ‘Δ ˛Õ Í≥‹≈Ï √’≈ «’√≈Ȫ ÂØ∫ ¡È≈‹
÷ΔÁ‰ Ú≈Ò∂ Îø‚ª ˘ ‹≈‰-Ïπºfi ’∂ «¬Ë-¿πμË ’
‘Δ ˛Õ ÷ΔÁ ¬∂‹ø√Δ¡ª «‹Ú∂∫ Í≥‹≈Ï ¡À◊Ø «¬ø‚√‡Δ˜
«ÒÓ«‡‚ (ÍΔ.¬∂.¡≈¬Δ.√Δ.) Á∂ ¡Î√ ¡≈͉∂ ‘ºÊƒ ¡È≈‹
Á∂ √‡≈’ª ˘ ¡≈͉∂ ’≈Ò∂ ’≈È≈Ó∂ ¤πÍ≈¿π‰ Ò¬Δ ÏÏ≈Á
’Á∂ ‘ÈÕ «¬‘ «’√≈Ȫ ÂØ∫ ÷ΔÁ∂ ¡È≈‹ ˘ È‹≈«¬˜
„ø◊ È≈Ò Óø‚Δ ”⁄ Ú∂⁄ «ÁøÁ∂ ‘ÈÕ «Î Í≈‰Δ ÁΔ¡ª
È≈ÒΔ¡ª È≈Ò ÏØΔ¡ª ˘ «Ì™Á∂ ‘È Âª «’ ¿π‘Ȫ Á≈
Ì≈ ÚË ‹≈Ú∂Õ «¬‘Ȫ ˘ ¡È≈‹ Á∂ «Ìº‹ ’∂ ÷≈Ï ‘؉
ÁΔ ’Ø¬Δ «⁄øÂ≈ È‘ƒ ‘πøÁΔ ÏÒ«’ ¡≈Í‰Δ¡ª ’Ȼ
¤πÍ≈¿π‰≈ ‘Δ Óπº÷ ¿πÁ∂Ù ‘πøÁ≈ ˛Õ ‹∂’ «Ì¿π‰ È≈Ò ÚΔ
√‡≈’ Í»≈ È‘ƒ ‘πøÁ≈ ª «¬‘ ÷≈Ï ‘Ø«¬¡≈ ¡È≈‹
Í≈’∂ Í»≈ ’ «ÁøÁ∂ ‘ÈÕ AB ‘˜≈ ’ØÛ π. «‹‘Û∂
¡È≈‹ ÷ΔÁ‰ Ò¬Δ ÏÀ∫’ª ’ØÒØ∫ Ò¬∂ √È, ”⁄Ø∫ I@@ ’ØÛ
«¬Ë-¿πμË ’È ÁΔ ◊ºÒ Í≥‹≈Ï √’≈ È∂ ÷πÁ ÓøÈΔ
˛Õ «¬‘ ◊ºÒ «’√∂ ‘Ø È∂ È‘ƒ, Óπº÷ ÓøÂΔ ÍÃ’≈Ù «√øÿ
Ï≈ÁÒ Á∂ ‹π¡≈¬Δ ¡Â∂ √’≈ Á∂ λ‚ ¡Â∂ «√ÚÒ
√ÍÒ≈¬Δ ÓøÂΔ ¡≈Á∂Ù ÍÃÂ≈Í «√øÿ ’ÀØ∫ È∂ ÓøÈΔ ˛Õ ¿π√È∂
«’‘≈ ˛ «’ «¬‘ ’Ó Ï≈ÁÒ ÚºÒØ∫ ◊ΔϪ ˘ Úø‚∂ ‹≈ ‘∂
¡≈‡≈-Á≈Ò √’ΔÓ ”⁄ ÚÂΔ ◊¬Δ ˛Õ
«˜Ú ÏÀ∫’ ¡≈¯ «¬ø‚Δ¡≈ (¡≈.ÏΔ.¡≈¬Δ.) È∂
√≈∂ ÏÀ∫’ª ˘ ‘π’Ó ’ΔÂ∂ ‘È «’ Í≥‹≈Ï √’≈ È∂ ÏÀ∫’ª
ÂØ∫ ¡È≈‹ ÷ΔÁ‰ Ò¬Δ «‹‘Û∂ ÍÀ√∂ Ò¬∂ √È, ¿π√Á≈
Úº‚≈ Èπ’√≈È ‘Ø«¬¡≈ ˛ «’™«’ ◊πÁ≈Óª ”⁄Ø∫ ¡È≈‹
◊≈«¬Ï ‘Ø «◊¡≈ ˛Õ ¿πË≈ Á∂‰ Ú≈Ò∂ ÏÀ∫’ª È∂ √Ó∂Â
√‡∂‡ ÏÀ∫’ ¡≈¯ «¬ø‚Δ¡≈ Á∂ AH ¡ÍÃÀÒ ˘ ÓΔ«‡ø◊ ’’∂
÷ÁÙ≈ ˜≈«‘ ’ΔÂ≈ ˛ «’ ’Ó AB ‘˜≈ ’ØÛ ‘Δ
È‘ƒ «¬‘ B@ ‘˜≈ ’ØÛ ‘؉ ÁΔ √øÌ≈ÚÈ≈ ˛Õ ¡≈Ó
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

14

‹»È-B@AF

˛, «¬‘ ’πºÒ ÷ΔÁ∂ ‹ªÁ∂ ¡È≈‹ Á≈ D@% ωÁ≈ ˛Õ
Ó√Ò≈ ¿πÁØ∫ ◊øÌΔ Ï«‰¡≈ ‹ÁØ∫ ¡≈.ÏΔ.¡≈¬Δ. È∂
C@ ÏÀ∫’ª ˘ «’‘≈ «’ ¿π‘ «¬√ ’˜∂ ˘ È≈È-ÍÎ≈«Óø◊
¡À√∂‡ (¡ÀÈ.ÍΔ.¬∂.-‚πº«Ï¡≈ ’˜≈) ’ Á∂‰, «’™«’
¡È≈‹ ◊πÁ≈Óª ”⁄Ø∫ ◊≈«¬Ï ˛Õ
¬∂‹ø√Δ «¬ø‚Δ¡≈ ∂«‡ø◊ È∂ «’‘≈ ˛ «’ Í≥‹≈Ï ÁΔ
«ÚºÂΔ ‘≈Ò «Í¤Ò∂ ’πfi √≈Òª ÂØ∫ Â∂˜Δ È≈Ò ÷≈Ï ‘Ø
‘Δ ˛Õ ‘π‰ ¡È≈‹ ◊πÁ≈Óª ”⁄Ø∫ B@ ‘˜≈ ’ØÛ Á≈
¡È≈‹ ◊≈«¬Ï Á∂ Ú≈Á-«ÚÚ≈Á ”⁄ ’πfi «‹¡≈Á≈ ÷≈Ï
¡Ú√Ê≈ ”⁄ Í‘πø⁄ ◊¬Δ ˛Õ «Í¤Ò∂ ’πfi √≈Òª ÂØ∫ ÍÀ√∂ Ë∂Ò∂
Á∂ √π¡≈Ò ”Â∂ Í≥‹≈Ï ÁΔ ‘≈Ò ϑπ ÷≈Ï ⁄ºÒ ‘Δ ˛Õ
‘π‰ ‘Ø «˜¡≈Á≈ «Ú◊Û ‘Δ ˛Õ ¡≈͉∂ È؇ ”⁄ ¬∂‹ø√Δ
È∂ «’‘≈ ˛ «’ Í≥‹≈Ï ÁΔ ÍÀ√∂ Ë∂Ò∂ ÁΔ √«ÊÂΔ B@AA-AB
¡Â∂ B@AF-AG ”⁄ «⁄øÂ≈‹È’ ˛Õ ≈‹ ¡À‚Úª√ ÍÀ√≈
ÒÀ‰ Ú≈ÒΔ «ÚÚ√Ê≈ (Ú∂¡˜ ¡À∫‚ ÓΔȘ ¡À‚Úª√‹)
≈‘ƒ ¡ÈπÓ≈«È AIE@@ ’ØÛ π. ÒÀ «‘≈ ˛Õ √«ÊÂΔ
«¬øÈΔ ◊øÌΔ ˛ «’ √’≈ È∂ ‹ÒøË «Úº⁄ «ÚËÚ≈Úª
Ò¬Δ Ï‰∂ “◊ªËΔ «ÚÈΔÂ≈ ¡≈ÙÓ” ˘ ◊«‘‰∂ Í≈ «ÁºÂ≈
˛ ¡Â∂ ¡ø«ÓÃÂ√, Ï«·ø‚≈, ◊Ø«¬øÁÚ≈Ò ÁΔ¡ª ‹∂Ò∑ª ÏÀ∫’ª
’ØÒØ∫ ’˜≈ ÒÀ‰ Ò¬Δ «◊ÚΔ º÷Δ¡ª ‘ÈÕ ’‹∂ Á≈ ÚË
«‘≈ ͺ Ë  ¡Â∂ ‘Ø  «˜ø Ó ∂ Ú ≈Δ¡ª B@@H-@I ”⁄
Áπº◊‰Δ¡ª ‘Ø ◊¬Δ¡ª ‘ÈÕ «¬‘ ’πºÒ ¿πÂÍ≈ÁÈ Á≈ CA.D
ÎΔ√ÁΔ ‘Ø «◊¡≈ ˛Õ «Í¤Ò∂ ÁØ √≈Òª «Úº⁄ «ÚºÂΔ ÿ≈‡≈
AC,@HG ’ØÛ π. ¡Â∂ ‹ÈÂ’ ’˜≈ ÚË’∂ CB.C
ÎΔ√ÁΔ ‘Ø «◊¡≈ ˛Õ
«¬‘ È؇ ¬∂‹ø√Δ È∂ ¡≈.ÏΔ.¡≈¬Δ. Á∂ ’‰’ ÁΔ
÷ΔÁ Ò¬Δ AG,EBC ’ØÛ π. ’ÀÙ ’À«‚‡ «ÒÓ. ‹≈Δ
’È Á∂ «¬º’ «ÁÈ Ï≈¡Á «ÁºÂ≈ ˛Õ «¬‘ «ÒÓ‡ ‹≈Δ
’’∂ ¡≈.ÏΔ.¡≈¬Δ. È∂ ÏÀ∫’ª ˘ ‘π’Ó «ÁºÂ∂ ‘È «’ ¿π‘
≈‹ ”⁄Ø∫ «‹‘Û≈ ¡È≈‹ ◊≈«¬Ï ‘Ø«¬¡≈ ˛ Á≈ Ò∂÷≈‹Ø÷≈ Óø◊‰Õ ¡≈.ÏΔ.¡≈¬Δ. Á∂ «¬√ ‘π’Ó È≈Ò Í«‘Ò∂
‘ÎÂ∂ ‘Δ ≈‹ ˘ ‹≈Δ ’È Ú≈ÒΔ ≈ÙΔ Ø’ Ò¬Δ √ΔÕ
∂«‡ø◊ ¬∂‹ø√Δ Á∂ «‘√≈Ï È≈Ò Í≥‹≈Ï √’≈ Á∂Ù «Úº⁄
¡≈.ÏΔ.¡≈¬Δ. ÂØ∫ ¡À‚Úª√ ÒÀ‰ ”⁄ Í«‘Ò∂ ÈøÏ ”Â∂ ˛Õ
˙Ú ‚≈· (¡≈ÓÁÈ È≈ÒØ∫ ÚºË ÷⁄≈) ”⁄ √»Ï≈ √Ì
ÂØ∫ Í«‘«Ò¡ª ”⁄ ˛Õ
ÏÀ∫’ª ”Â∂ ¡≈.ÏΔ.¡≈¬Δ. Á∂ ◊ÚÈ ÿ»≈Ó ≈‹È
Á≈ Ï‘π ÁÏ≈¡ ˛ «’™«’ ≈‹È ÏÀ∫’ª ˘ Ó≈⁄ º’
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

¡≈Í‰Δ¡ª «‘√≈Ï-«’Â≈Ï ÁΔ¡ª «’Â≈Ϫ Óπ’øÓÒ ’È
Á∂ ‘π’Ó Á∂ «‘≈ ˛Õ ÏÀ∫’ª «¬√ Ò¬Δ Á√øÏ B@AE-AF
º’ ÒØÛƒÁ∂ ’ÁÓ ÒÀ‰◊Δ¡ªÕ «ÍØ‡ª ÓπÂ≈«Ï’ ÏÀ∫’ª È∂
Í≥‹≈Ï √’≈ ˘ ËÓ’Δ «ÁºÂΔ ˛ «’ ‹∂’ ¯√Ò Á∂
¡◊Ò∂ √Δ‹È Âº’ «¬√ Ó√Ò∂ ˘ È≈ √πÒfi≈«¬¡≈ «◊¡≈
ª ¿π‘ √’≈ ˘ ¿πË≈ «ÏÒ’πÒ È‘ƒ Á∂‰◊∂Õ
Í≥‹≈Ï √’≈ È∂ ÏÀ∫’ª ˘ ‹ÚΔ‹ «ÁºÂΔ ˛ «’
¿π‘ √’≈ ÚºÒØ∫ ¡È≈‹ ÷ΔÁ‰ Ò¬Δ Ò¬∂ B@ ‘˜≈
’ØÛ Á∂ ’‹∂ Ò¬Δ «‹√ Ò¬Δ ‘π‰ ◊πÁ≈Óª ”⁄ «¬øÈ≈
¡È≈˜ È‘ƒ, Á≈ ⁄ΩÊ≈ «‘º√≈ Óπ¡≈Î ’ Á∂Ú∂Õ ‹∂’ «¬‘
‹ÚΔ‹ ÓøÈ Ò¬Δ ‹ªÁΔ ˛ ª «¬‘ ÏÀ∫’ª Ò¬Δ «¬º’ ‘Ø
fi‡’≈ ‘ØÚ∂◊≈ «’™«’ ¿π‘ Í«‘Òª ‘Δ ’øÍÈΔ¡ª ÚºÒØ∫
Ò¬∂ ’«˜¡ª ”⁄ «‚Î≈Ò‡ ‘؉ ’≈È ’√»ÂΔ √«ÊÂΔ
«Úº⁄ ‘ÈÕ √’≈ È∂ «¬‘ ÚΔ «’‘≈ ˛ «’ ‹∂’ ÏÀ∫’
’˜≈ È≈ ÓπÛÈ ’≈È «‹¡≈Á≈ È≈≈‹ ‘È Âª ÏÀ∫’
«¬√ ’‹∂ ˘ B@ √≈Ò≈ ÏΩ∫‚ ”⁄ ÏÁÒ √’Á∂ ‘ÈÕ ÏÀ∫’
√»Âª ¡Èπ√≈ ¡≈.ÏΔ.¡≈¬Δ. Í≥‹≈Ï √’≈ ˘ ¡≈͉≈
ÎÀ√Ò≈ Áº√‰ ÂØ∫ Í«‘Òª ’˜≈ Á∂‰ Ú≈Ò∂ E@ ÏÀ∫’ª È≈Ò
«Ú⁄≈-Ú‡ªÁ≈ ’∂◊≈Õ ¿π‘Ȫ Á≈ «¬‘ ÚΔ ’«‘‰≈ ˛
«’ ÏÀ∫’ª ÚºÒØ∫ BE% ’˜≈ Óπ¡≈ÎΔ ÁΔ Â‹ÚΔ‹ Óøȉ
ÁΔ √øÌ≈ÚÈ≈ È‘ƒÕ
Í≥‹≈Ï Á∂ «’√≈È Í«‘Òª ‘Δ ÓØÁΔ √’≈ ÚºÒØ∫
ω≈¬Δ ÙªÂ≈ ’πÓ≈ ’Ó∂‡Δ ÁΔ «ÍØ‡ «‹√ «Úº⁄ ’∂∫Á
¡È≈‹ ÷ΔÁ ¬∂‹ø√Δ ¡ÀÎ.√Δ.¡≈¬Δ. ˘ ÂØÛÈ Á≈ √πfi≈¡
«ÁºÂ≈ ‹≈ ¸º’≈ ˛ ¡Â∂ √ø√≈ ÚÍ≈ √ø√Ê≈ ÁΔ ÈÀØÏΔ
ÓΔ«‡ø◊ «Úº⁄ B@AG º’ √’≈ ˘ ¡È≈‹ Á≈ ’جΔ
Ì≈¡ È≈ ¡ÀÒ≈ȉ ¡Â∂ È≈ ‘Δ ’Ø¬Δ ÷ΔÁ ’È Ò¬Δ
ÎÀ√Ò≈ ’ΔÂ≈ ‹≈ ¸º’≈ ˛, È≈Ò Óø‚Δ¡ª ”⁄ ‚º’Ø-‚ØÒ∂ ÷≈
‘∂ ‘ÈÕ Ï≈√ÓÂΔ ÁΔ ¯√Ò ÚÍ≈Δ¡ª È∂ ’Ω‚Δ¡ª Á∂
Ì≈¡ ´º‡Δ ˛ ¡Â∂ ’‰’ Á∂ ÍÀ√∂ ¡‹∂ º’ È‘ƒ «ÓÒ∂Õ
Ï≈ÁÒ √’≈ Á∂ «¬√ ¡È≈‹ ÿπ‡≈Ò∂ È≈Ò ÏÀ∫’ª È≈Ò
«‹‘Û≈ ÈÚª ∂Û’≈ ÷Û≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛, «¬‘ ¡≈¿π‰ Ú≈Ò∂
√Ó∂∫ ”⁄ «’√≈Ȫ Ò¬Δ Úº‚Δ ÓπÙ«’Ò ÷ÛΔ ’ √’Á≈ ˛Õ
‹∂’ ÏÀ∫’ Í≥‹≈Ï √’≈ Á∂ ¡È≈‹ Ò¬Δ Ò¬∂ ’˜∂ ˘
ÏÀ‚ ÒØÈ (Ïπ≈ ’˜≈) ÿث٠’ «ÁøÁ∂ ‘È Âª È≈ ‘Δ
¡È≈‹ ÷ΔÁ‰ Ò¬Δ È≈ ‘Δ ‘Ø ’øÓª Ò¬Δ √’≈ ˘
ÏÀ∫’ª ’ØÒØ∫ ’Ø¬Δ ¿πË≈ «ÓÒ∂◊≈Õ
15

‹»È-B@AF

BFÚƒ Ï√Δ ÓΩ’∂ :

«ÈËÛ’, «È‚ ¡Â∂ «ÁzÛ «¬≈Á∂ Ú≈Ò≈ √Úͺ÷Δ È≈«¬’

Ù‘ΔÁ ’≈Ó∂‚ ¡ÓΔ’ «√øÿ Í«È¡≈Û
Ù‘ΔÁ ’≈Ó∂ ‚ ¡ÓΔ’ «√ø ÿ Í«È¡≈Û «¬º ’
«ÈËÛ’, «È‚ Â∂ «ÁzÛ «¬≈Á∂ Ú≈Ò≈ √Úͺ÷Δ È≈«¬’
√ΔÕ ¿π‘ «√˪’ Â∂ «√¡≈√ ͺ÷Ø∫ ÍÃͺ’ Â∂ ‹Ï∂’≈
¡≈◊» √ΔÕ ¿π√Á≈ √πÌ≈¡ «ÓÒ‰√≈ √Δ Â∂ ¿π‘ Í≈‡Δ Á∂
√≈ÊΔ¡ª, Ú’ª Â∂ ¿πȪ Á∂ Í«Ú≈ª Á∂ Áπº÷ª-ÁÁª
Â∂ ÒØÛª Á≈ ‘Ó∂Ù≈ «÷¡≈Ò º÷Á≈ Â∂ ¿πȪ ˘ ‘ºÒ ’È
Á≈ ÔÂÈ ’Á∂ «‘øÁ∂Õ ¿π√Á≈ √≈≈ ‹ΔÚÈ √øÿÙª
Ì«¡≈ «‘≈Õ ¿π√Á≈ ‹ÈÓ Ì≈Â-Í≈«’√Â≈È √‘ºÁ
”Â∂ «‘√ΔÒ Í·≈Ȓ؇ «Úº⁄ ÍÀ∫Á∂ «Í≥‚ ÏÓ≈Ò «Ú÷∂
‘Ø«¬¡≈, ¿π√Á∂ Ï⁄ÍÈ «Úº⁄ ‘Δ ¿πȪ ÁΔ Ó≈Â≈ ÁΔ ÓΩÂ
‘Ø ◊¬Δ Â∂ «ÍÂ≈ ÎΩ‹ «Úº⁄ ÈΩ’ ‘؉ ’’∂ ¿π‘ Ó≈Â≈ ÁΔ
ÓÓÂ≈ Â∂ «ÍÂ≈ Á∂ «Í¡≈ ÂØ∫ Úªfi≈ Á≈ÁΔ ‹Δ ÁΔ Á∂÷∂÷ ‘∂· Í«Ò¡≈Õ Ï≈¡Á «Úº⁄ «Í≥‚ ÏÓ≈Ò ˘ ¤º‚ ’∂
¿π‘ «Í≥‚ Í«È¡≈Û «Úº⁄ ¡≈ ’∂ Úº√ ◊¬∂ Â∂ «¬ºÊ∂ ÚΔ ‹Ø
˜ÓΔÈ ÷ΔÁΔ ¿π‘ ÚΔ ’Ø¬Δ Ï‘πÂΔ ¿πÍ‹≈¿» È‘ƒ √Δ
«’™«’ ¿π‘ ¤øÌ «Úº⁄ ÍÀ∫ÁΔ √ΔÕ «Ú«Á¡≈ÊΔ ‹ΔÚÈ
«Úº⁄ ¿π‘ ’≈Ò‹ «Úº⁄ ÚËΔ¡≈ ¡ÀÊÒΔ‡ √È Â∂ ’≈Ò‹
«Úº⁄ ‘Δ ¿π√Á≈ √øÍ’ Ì≈ÂΔ ’«Ó¿»«È√‡ Í≈‡Δ (ÓÒ) Á∂ √≈ÊΔ¡ª È≈Ò ‘Ø «◊¡≈Õ ÏΔ.¬∂. ÁΔ ÍÛ∑≈¬Δ Í»Δ
’È ¿πÍø ’≈Ó∂‚ ¡ÓΔ’ «√øÿ ´«Ë¡≈‰∂ ⁄Ò∂ ◊¬∂
Â∂ ¿πŒÊ∂ ÚËÓ≈È √«Í≥«È◊ «ÓºÒ «Úº⁄ ’øÓ ’È≈ Ùπ»
’ΔÂ≈Õ «ÓºÒ Ó≈Ò’ª ÁΔ ´º‡ ¡Â∂ ˺’∂Ù≈‘Δ Á∂ «ıÒ≈¯
¿πȪ ¿πμÊ∂ «¬ø‚Δ¡È ÎÀ‚∂ÙÈ ¡≈¯ ‡∂‚ Ô»ÈΔ¡È˜
ω≈¬Δ Â∂ «ÓºÒ Ó≈Ò’ª ÁΔ¡ª ÚËΔ’Δ¡ª «ıÒ≈¯ √øÿÙ
’ΔÂ≈Õ Í«Ú≈’ Â∂ ¡≈«Ê’ Ó‹Ï»Δ¡ª ’≈È √≈ÊΔ
¡ÓΔ’ «√øÿ Ú≈Í√ «˜Ò∑≈ ◊πÁ≈√Íπ «Úº⁄ ¡≈ ◊¬∂Õ
«¬√∂ ÁΩ≈È ¿πȪ ÁΔ Ù≈ÁΔ ÏΔÏΔ √π«øÁ ’Ω È≈Ò ‘جΔÕ
¿πÈ∑ª Á∂ ÁØ Ï∂‡∂ ‘ÈÕ
◊πÁ≈√Íπ Ú≈Í√ ¡≈ ’∂ ¿πȪ Í≈‡Δ È≈Ò √øÍ’
’ΔÂ≈ Â∂ Í≈‡Δ È∂ ¿πÈ∑ª ˘ ‰‹Δ Ï≈ˆ «¬Ò≈’∂ «Úº⁄
’øÓ ’È ÁΔ «˜øÓ∂Ú≈Δ √Ω∫ÍΔÕ ¿πÈ∑ª Í»Δ ÂÈÁ∂‘Δ È≈Ò
’øÓ ’«Á¡ª «Í≥‚ ÷Ø‹∂Íπ «Úº⁄ ‹◊Δ» Á≈Ï∂ ¡Â∂
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

◊πø‚≈◊ÁΔ Á∂ «ıÒ≈¯ ÈΩ‹Ú≈Ȫ ˘ ‹ºÊ∂ÏøÁ ’’∂ √øÿÙ
’ΔÂ≈ Â∂ «¬Ò≈’∂ Ì «Úº⁄ ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ ω≈¬ΔÕ
È؇ ‹ÀÓÒ «√øÿ «¬Ò≈’∂ Á∂ «Í≥‚ ¨ ¡Â∂ ÷’Û≈
«Í≥‚ª Á∂ Óπ˜≈∂ «’√≈Ȫ ˘ Ò≈ÓÏøÁ ’’∂ ‹◊ΔÁ≈ª Á∂
«ıÒ≈¯ √øÿÙ ’’∂ Óπ˜≈«¡ª ˘ ˜ÓΔȪ ¿πμÂ∂ ’Ï‹≈
’Ú≈¿π‰ Á∂ ÿØÒ «Úº⁄ ¿πȪ Á≈ ¡«‘Ó ØÒ √ΔÕ AIH@
«Úº⁄ Ϻ√ «’≈«¬¡≈ ÿØÒ «Úº⁄ «˜Ò∑∂ ÁΔ ÒΔ‚«ÙÍ Á∂
«◊ÃÎÂ≈ ‘؉ Á∂ Ï≈Ú‹»Á «¬√ ÿØÒ ÁΩ≈È ¡À’ÙÈ ’Ó∂‡Δ
ÚºÒØ∫ ¡≈¬∂ √≈∂ √»Ï≈ ͺËΔ √º«Á¡ª ˘ Í»Δ ÂÈÁ∂‘Δ È≈Ò
Ò≈◊» ’ΔÂ≈Õ «Ú«Á¡≈ÊΔ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ ˘ ◊πø‚≈◊ÁΔ ÁΔ
√Óº « √¡≈ Í∂ Ù ¡≈¿π ‰ Â∂ ¿π È ª ÷π Á Ù≈«ÓÒ ‘Ø ’∂
◊πÁ≈√Íπ ¡Â∂ Í·≈Ȓ؇ ÁΔ¡ª «Úº«Á¡’ √ø√Ê≈Úª
«Úº⁄ ¿πȪ Á≈ ‹ÈÂ’ ‡≈’≈ ’’∂ ¿πȪ ˘ √Ï’
«√÷≈«¬¡≈Õ
’≈Ó∂‚ ¡ÓΔ’ «√øÿ «’√∂ «¬º’ Îø‡ ”Â∂ È‘ƒ
ÏÒ«’ ¿π‘ √≈∂ Îø‡ª «Úº⁄ ’øÓ ’ «‘≈ √ΔÕ ¿π‘ «¬º’
ÚËΔ¡≈ ‹ºÊ∂ÏøÁ’≈ ¡≈◊» √ΔÕ Ïº√ «’≈«¬¡≈ ÿØÒ «Úº⁄
¿π‘ √’»Òª, ’≈Ò‹ª «Úº⁄ ‘ÛÂ≈Ò ’Ú≈’∂ √ºÁ∂ Ò≈◊»
’ «‘≈ √ΔÕ «Íø‚ª «Úº⁄ ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ ω≈ ’∂
‹◊Δ» Á≈Ï∂ Â∂ ◊πø‚≈◊ÁΔ «ıÒ≈¯ √øÿÙ ÒÛÁ≈ Â∂
√‘ºÁΔ ÷∂Â «Úº⁄ Ï≈‚ ”Â∂ ’ø«‚¡≈ÒΔ Â≈ Ò≈¿π‰
Á∂ «ÚØË ”⁄ «’√≈Ȫ ˘ Ò≈ÓÏøÁ ’Á≈, ÷∂ÂΔ Ó؇ª Á∂
«Ï‹ÒΔ «ÏºÒª Á∂ Ï≈¬Δ’≈‡ ÁΔ Óπ«‘øÓ ˘ Ò≈ÓÏøÁ ’Á∂
‘ج∂ «¬√ ÿØÒ ˘ √¯ÒÂ≈ È≈Ò ⁄Ò≈«¬¡≈Õ ◊πÁ≈√Íπ
«Úº⁄ ‹Ó‘»Δ ¡«Ë’≈ √Ì≈ Á≈ ◊·È ’’∂ ¿π√˘
√◊Ó ’È «Úº⁄ ¿πȪ Á≈ ¡«‘Ó ØÒ √ΔÕ ¿π‘ ‘ ʪ
‘≈˜ √Δ Â∂ «’Â∂ ÚΔ ◊À-‘≈˜ È‘ƒ √ΔÕ
Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ÷≈«Ò√Â≈ÈΔ Á«‘ÙÂ◊ÁΔ ¡Â∂
√’≈Δ Á«‘ÙÂ◊ÁΔ Á∂ «ıÒ≈¯ Í≥‹≈Ï ’Ó∂‡Δ ÁΔ
Ò≈¬ΔÈ ˘ Í»Δ ÂÈÁ∂‘Δ È≈Ò Ò≈◊» ’ΔÂ≈Õ ÁØÈØ∫ «’√Ó
ÁΔ Á«‘ÙÂ◊ÁΔ «‹√ «Úº⁄ Ï∂ÁØÙ∂, «È‘ºÊ∂ Â∂ Ó≈√»Óª Á≈
’ÂÒ∂¡≈Ó ’ΔÂ≈ ‹≈ «‘≈ √Δ, fi»·∂ ÍπÒΔ√ Óπ’≈ÏÒ∂ ω≈
16

‹»È-B@AF

‘؉ ”Â∂ ÷πÁ √≈ÊΔ¡ª √Ó∂ ¡≈Í ÿª «Úº⁄ √ÚÀ-º«÷¡≈
Ò¬Δ «‹øÓ∂Ú≈Δ «ÈÌ≈™Á≈Õ ¿π√˘ √≈ÊΔ¡ª Á≈ «¯’
√Δ, Í≈‡Δ Á≈, Ò«‘ Á≈ «Î’ √Δ Í ¡≈͉≈ ÿ ‹Ø
«Í≥‚Ø∫ Ï≈‘-Ï≈‘ √Δ, «‹√ÁΔ¡ª ’ø˪ ÚΔ ¿πμ⁄Δ¡ª È‘ƒ
√È Â∂ È≈ ‘Δ ÿ ˘ ’Ø¬Δ ◊∂‡ √Δ, ÿ «Úº⁄ ÁØ ’Ó∂ Â∂
¿π√ «Úº⁄ «‘ «‘≈ Í«Ú≈, ‹Ø «’√∂ ÚΔ Íº÷Ø∫ È≈ ‘Δ
√πº«÷¡Â √Δ È≈ ‘Δ ¿πÈ∑ª ˘ ÷Â∂ √Ó∂∫ ’Ø¬Δ ¡≈√≈ √ΔÕ
Í «¬√ √Ì ’πfi ÂØ∫ Ï∂ÍÃÚ≈‘, «È√π¡≈Ê ‘Ø ’∂ Í≈‡Δ
Ò¬Δ ≈Â-«ÁÈ ’øÓ ’ «‘≈ √ΔÕ
¿πÈ∑ª ÁΔ «√˪’ Â∂ «√¡≈√Δ √»fi-Ï»fi ÁΔ ÍÃͺ’Â≈
Â∂ ‹Ï∂ ’’∂ √Ì √≈ÊΔ¡ª ˘ È≈Ò ÒÀ ’∂ ⁄ºÒ‰ ÁΔ
√ÓºÊ≈ ’’∂ ¿πȪ ˘ Í≈‡Δ ÚºÒØ∫ «˜Ò∑≈ √’ºÂ ÁΔ
«˜øÓ∂Ú≈Δ √Ω∫ÍΔ ◊¬ΔÕ «‹√˘ ¿πÈ∑ª Ï≈÷»ÏΔ «ÈÌ≈«¬¡≈Õ
‹ÁØ∫ ¿πÈ∑ª ˘ Í≥‹≈Ï ÁΔ Í≈‡Δ ÚºÒØ∫ «˜Ò∑∂ ÂØ∫ Ï≈‘ «ÚÙ∂Ù
’≈‹ª Ò¬Δ «˜øÓ∂Ú≈Δ √Ω∫ÍΔ ‹≈ ‘Δ √Δ Âª ¿π√ Ú∂Ò∂
¿πȪ Á∂ ¤Ø‡∂ Ï∂‡∂ ÁΔ ™◊Ò ”Â∂ ◊«‘≈ ‹ıÓ √Δ «‹√Á∂
ؘ≈È≈ ͺ‡Δ ’≈¿π‰Δ ÍÀ∫ÁΔ √Δ, ÿ ÁΔ Á∂÷Ì≈Ò Â∂
÷∂ÂΔ Ò¬Δ ‘Ø ’Ø¬Δ «˜øÓ∂Ú≈ È‘ƒ √Δ, ÿ Á≈ Ú≈Â≈Ú‰
Â∂ ⁄Ω«◊Á≈ √πº«÷¡Â È‘ƒ √Δ Âª ÚΔ «¬È’Ò≈ÏΔ
ÔØ«Ë¡ª Úª◊ «¬È’Ò≈ÏΔ ‹ø◊ «Úº⁄ ‹≈‰ Ò¬Δ «÷Û∂
ÓºÊ∂ «˜øÓ∂Ú≈Δ ’Ï»Ò ’ΔÂΔÕ ’≈Ó∂‚ ¡ÓΔ’ «√øÿ ÁΔ
Ù‘≈Á Í≈‡Δ Á∂ Ï≈’Δ Ù‘ΔÁ ‘ج∂ √≈ÊΔ¡ª È≈ÒØ∫
«ÈÚ∂’ÒΔ «’√Ó ÁΔ Ù‘≈Á ˛ ‹Ø ’øÓ ÷∂Â «˜Ò∑∂ ÁΔ
‘ºÁª ÂØ∫ Ï≈‘ ÁπÙÓ‰ Á∂ ◊Û∑ «Úº⁄ ‹≈ ’∂ ÓÀÁ≈È-¬∂‹ø◊ «Úº⁄ ÁπÙÓ‰ª È≈Ò ‹»fi«Á¡ª ‘ج∂ AG ‹»È AII@
˘ Ù‘ΔÁ ‘ج∂Õ ’≈Ó∂‚ ¡ÓΔ’ «√øÿ È∂ Ï⁄ÍÈ ÂØ∫ ÒÀ ’∂
√≈Δ «˜øÁ◊Δ √øÿÙ ‘Δ ’ΔÂ≈ Â∂ √øÿÙ Á∂ ÓÀÁ≈È «Úº⁄
‘Δ Ù‘≈Á «ÁºÂΔÕ ¿π‘ Ï‘≈Á ÔØ«Ë¡ª Úª◊ ‹Δ«Ú¡≈,
Ò«Û¡≈ Â∂ Ï‘≈Á √»ÏΔª Úª◊ Ù‘≈Á «ÁºÂΔÕ
¿πȪ∑ Á∂ «Ú¤ØÛ∂ È≈Ò Í≥‹≈Ï «ÚÙ∂Ù ’’∂ ◊πÁ≈√Íπ
«˜Ò∑∂ ˘ Ï‘π ÿ≈‡≈ «Í¡≈ ˛Õ Ì≈Ú∂∫ ¿πÈ∑ª ÁΔ ◊À-‘≈˜Δ
Û’ÁΔ ˛ «Î ÚΔ ¿π√Á∂ √ø◊Δ-√≈ÊΔ Â∂ «¬È’Ò≈ÏΔ
√¯ª ¿πȪ ÁΔ √øÿÙÓ¬Δ «˜øÁ◊Δ ¡Â∂ √»ÏΔª Ú≈ÒΔ
Ù‘≈Á ÂØ∫ ÍÃ∂È≈ ÒÀ ’∂ ¿πȪ ÚºÒØ∫ Ùπ» ’ΔÂΔ «¬È’Ò≈ÏΔ
‹ø◊ ‹≈Δ ÷«Á¡ª Ò◊≈Â≈ ÒÛ≈¬Δ ÒÛ ‘∂ ‘ÈÕ
ó √«ÂÏΔ «√øÿ

’∂ ÈΩ‹Ú≈Ȫ ˘ Ó≈«¡≈ ‹≈ «‘≈ √Δ, Á«‘ÙÂ◊Áª ˘
ÍÈ≈‘ Á∂‰ Á∂ ÁØÙ «Úº⁄ Í«Ú≈ª ˘ ¸º’ Ê≈‰∂ «Ò‹≈«¬¡≈
‹ªÁ≈ Â∂ Ì≈Δ ‹Ï ÂÙºÁÁ ’’∂ ÍπÒΔ√ ÚºÒØ∫ ÓØ‡Δ¡ª
’Óª Ú√»ÒΔ¡ª ‹ªÁΔ¡ªÕ ÁØÈØ∫ «’√Ó ÁΔ Á«‘ÙÂ◊ÁΔ
Á∂ «ıÒ≈¯ «Ú⁄≈Ë≈’ Â∂ «√¡≈√Δ ÒÛ≈¬Δ «˜Ò∑∂ Ì
«Úº⁄ ¿πȪ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂· ÒÛΔ ◊¬ΔÕ ’≈Ó∂‚ ¡ÓΔ’
«√øÿ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄ «‹ºÊ∂ ÷≈«Ò√Â≈ÈΔ Â∂ √’≈Δ
Á«‘ÙÂ◊ÁΔ Á∂ «ıÒ≈¯ ÒÛ≈¬Δ ‹≈Δ √Δ ¿πμÊ∂ ‘Δ
’≈Ó∂ ‚ ÏΔ.‚Δ.-√∂ · Δ Úº Ò Ø ∫ Ò≈◊» ’ΔÂΔ ‹≈ ‘Δ
÷≈ÂÓ∂Ú≈ÁΔ Í‘πø⁄ Á∂ «ıÒ≈¯ ÚΔ ¡øÂ-Í≈‡Δ ÿØÒ ’’∂
¿π√˘ ‘≈«¬¡≈ «◊¡≈Õ «’™«’ ÷≈ÂÓ∂Ú≈ÁΔ¡ª È∂
◊πÁ≈√Íπ «˜Ò∑∂ ˘ ‘Δ ’∂∫Á ω≈ ’∂ ¡≈Í‰Δ Óπ«‘øÓ Ùπ»
’ΔÂΔ √ΔÕ «¬√∂ Â∑ª ◊πÓΔ «√øÿ ÁΔ √º‹Δ √∂Ë Â∂ ‘≈’Ó
‹Ó≈ª ÁΔ¡ª Í≈‡Δ¡ª È≈Ò ⁄؉ ◊·‹ØÛ ’’∂ √ªfi≈
Îø‡ ω≈¿π‰ ÁΔ «√¡≈√ Á∂ «ıÒ≈¯ ÚΔ ’≈Ó∂‚
¡ÓΔ’ «√øÿ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄ «ÁzÛÂ≈ È≈Ò ¡øÂÍ≈‡Δ ÿØÒ ’’∂ ‚º‡Úƒ ÒÛ≈¬Δ «ÁºÂΔ ◊¬ΔÕ
÷≈«Ò√Â≈ÈΔ Â∂ √’≈Δ Á«‘ÙÂ◊ÁΔ Á∂ «ıÒ≈¯
Í≥ ‹ ≈Ï ÁΔ¡ª ’«Ó¿» « È√‡ «¬È’Ò≈ÏΔ «Ëª È∂
«¬È’Ò≈ÏΔ ’∂∫Á Í≥‹≈Ï ÚºÒØ∫ Íë√ºË È≈‡’’≈ ◊πÙÈ
«√øÿ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄ Ùπ» ’ΔÂ∂ «¬È’Ò≈ÏΔ Ó≈⁄ ˘
’≈Ó∂‚ ¡ÓΔ’ «√øÿ ÁΔ Á∂÷-∂÷ ‘∂· ◊πÁ≈√Íπ Á∂
’√Ï≈ ‰‹Δ Ï≈ˆ ÂØ∫ Ùπ» ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ ’≈Ó∂‚
¡ÓΔ’ «√øÿ ‘Ó∂Ù≈ ‘Δ Í≥‹≈Ï Á∂ Ó‘ΩÒ, Í≥‹≈Ï ÁΔ Í≈‡Δ
¡Â∂ «˜Ò∑∂ ÁΔ Í≈‡Δ Á∂ Úº÷-Úº÷ Í«‘¨¡ª ”Â∂ ⁄⁄≈
’Á∂ «‘øÁ∂ √ÈÕ ÷≈«Ò√Â≈ÈΔ Á«‘ÙÂ◊Áª È∂ Í≈‡Δ
Á∂ √» Ï ≈ ͺ Ë Δ Úº ‚ ∂ ‹ÈÂ’ ¡≈◊» ¡ ª ˘ «ÈÙ≈È≈
ω≈™«Á¡ª ¿π È ∑ ª ˘ Ù‘ΔÁ ’ «Áº  ≈Õ Á» √ Δ¡ª
’«Ó¿»«È√‡ Í≈‡Δ¡ª Á∂ ¡≈◊»¡ª-Ú’ª ”Â∂ ‘ÓÒ∂
Â∂˜ ‘Ø ◊¬∂Õ Í≈‡Δ Á∂ ¡≈◊»¡ª Â∂ √≈ÊΔ¡ª «Úº⁄
¡√πº«÷¡≈ ÁΔ Ì≈ÚÈ≈ ÍÀÁ≈ ‘؉, «’Â∂ ÚΔ ’πfi ÚΔ ‘Ø
√’Á≈ ˛, Ú◊∂ Ú≈Â≈Ú‰ «Úº⁄ √≈ÊΔ ¡ÓΔ’ «√øÿ È∂
Í»Δ «ÁzÛÂ≈ È≈Ò √≈∂ Í≈‡Δ √≈ÊΔ¡ª Â∂ ¿πȪ Á∂
Í«Ú≈ª È≈Ò «ÓÒ ’∂ ¿πÈ∑ª ˘ ‘Ω√Ò≈ «ÁºÂ≈ Â∂ ¡«‹‘Δ
√«ÊÂΔ «Úº⁄ ÒÛÈ Ò¬Δ ÍÃ∂«¡≈Õ √≈ÊΔ¡ª Â∂ Í«Ú≈ª
˘ ⁄Ω’√ «‘‰ Ò¬Δ ’«‘øÁ≈ Â∂ ’¬Δ Ú≈ «‹¡≈Á≈ ÷Â≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

17

‹»È-B@AF

¬∂.¡≈¬Δ.’∂.¡ÀÓ.¡À√. ÁΔ ÂΔ√Δ ’ΩÓΔ ’≈ÈÎø√ ÓΩ’∂

ÍÃ.Ø ÚΔ ÙÃΔÚ≈√ÂÚ Á≈ ÷∂ÂΔ √ø’‡ ”Â∂ Ì≈Ù‰
(ÍÃØ. ÚΔ ÙÃΔÚ≈√ÂÚ ‹∂.¡ÀÈ.Ô». «ÁºÒΔ «Ú÷∂ ÍÃØÎÀ√ ‘È, ¿πÈ∑ª ÚºÒØ∫ ¬∂.¡≈¬Δ.’∂.¡ÀÓ.¡À√. ÁΔ «¬Ò≈‘≈Ï≈Á «Ú÷∂
‘Ø¬Δ ÂΔ√Δ ’ΩÓΔ ’≈ÈÎø√ «Úº⁄ ÷∂ÂΔ √ø’‡ ¿πμÍ Ó‘ºÂÚÍ»È Ì≈Ù‰ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ ¡≈͉∂ Í≈·’ª Ú≈√Â∂
¡√ƒ ¿π√ Ì≈Ù‰ Á≈ Í≥‹≈ÏΔ ¡ÈπÚ≈Á ÁØ «’Ùª «Úº⁄ ¤≈Í ‘∂ ‘ª, Í«‘ÒΔ «’Ù Í≈·’ª ÁΔ È˜ - √øÍ≈Á’)
¡≈Í‰Δ ’≈ÈÎø√ «Úº⁄ ÓÀ˘ ¡≈͉∂ «Ú⁄≈ º÷‰
Á≈ Ó≈‰ Á∂‰ Ò¬Δ Âπ‘≈‚≈ ËøÈÚ≈ÁÕ ‹ÁØ∫ ÓÀ∫ ÏØÒ «‘ª,
‹Ú≈‘ Ò≈Ò È«‘» Ô»ÈΔÚ«√‡Δ, «‹ºÊ∂ ÓÀ∫ ÍÛ∑≈™Á≈
‘ª, Á∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ ≈‹√Δ ¡≈˜≈ÁΔ Á∂ G@ √≈Òª Ó◊Ø∫,
Á»‹Δ ¡≈˜≈ÁΔ Ò¬Δ, Ìπº÷, ◊ΔÏΔ ¡Â∂ ‹Ï ÂØ∫ ¡≈˜≈ÁΔ,
¡Ωª Ò¬Δ ¡≈˜≈ÁΔ ¡≈«Á Ú≈√Â∂ ‹ØÁ≈ ¡≈Ú≈˜
ÏπÒøÁ ’ ‘∂ ‘ÈÕ Ìπº÷ÓΔ, ◊ΔÏΔ ¡Â∂ Ï∂«¬È√≈ÎΔ ÂØ∫
Óπ’ÂΔ Ò¬Δ Âπ‘≈‚∂ √øÿÙ «Úº⁄ ¿π‘ Âπ‘≈‚∂ È≈Ò ‘ÈÕ
¡º‹ «Í≥‚ª ¡øÁ ¤Ø‡∂ «’√≈È ¡Â∂ Ó˜Á» ¡«Â
ÁΔ¡ª ÓπÙ’Òª «Úº⁄Ø∫ Òøÿ ‘∂ ‘ÈÕ B@AD-AE «Úº⁄
÷∂ÂΔ √À’‡ ÁΔ «Ú’≈√ Á ÈÀ◊∂«‡Ú ‘Δ ˛Õ Á∂Ù Á≈
ÂΔ‹≈ «‘º√≈ √Ø’∂ ÁΔ Ó≈ √«‘ «‘≈ ˛Õ ÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ Ò≈‘∂ÚÁ
ø ≈
ËøÁ≈ È‘ƒ ‘ΔÕ «’√≈È ıπÁ’πÙΔ¡ª ’ ‘∂ ‘È ¡Â∂
◊ΔÏΔ, Ìπº÷ÓΔ ¡Â∂ Ï∂π˜◊≈Δ ÂØ∫ Ï⁄‰ ÷≈Â Í∂∫‚»
◊ΔÏ Ó˜Á» Á»‹∂ Á‹∂ Á∂ ’øÓ ÷≈Â √≈∂ Á∂Ù «Úº⁄
Ó≈∂-Ó≈∂ «Î ‘∂ ‘ÈÕ
«¬√ÂØ∫ Í«‘Òª «’ ÓÀ∫ ¡‹Ø’∂ √Ó∂∫ Ï≈∂ ◊ºÒ ’ªÕ ÓÀ∫
√ÓfiÁª «’ ¡‹Ø’∂ √ø’‡ Á∂ ¡≈øÌ ‘؉ Á∂ ’≈Ȫ ÁΔ
«ÈÙ≈ÈÁ∂‘Δ ’ÈΔ Î≈«¬Á∂ÓøÁ ‘∂◊Δ, «‹√ÁΔ ‹Û∑
«ÚÙÚΔ’È, Óø‚Δ ¡Ë≈« “√πË≈ª”, ÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ ¡Â∂
◊ΔϪ ÍÃÂΔ Ï∂«Ë¡≈ÈΔ, «¬º’ ¡«‹‘≈ ÍÃÏøË «‹√ «Úº⁄
¡ÓΔ Â∂˜Δ È≈Ò ‘Ø ¡ÓΔ ‘Ø ‘∂ ‘È ¡Â∂ «ÁÈØ-«ÁÈ
ÚË ‘Δ È≈-Ï≈ÏΔ «Úº⁄ Í¬Δ ˛Õ
Ì≈Ú∂∫ «¬√Â∂ ’Ø¬Δ «ÚÙÚ≈Ù È≈ ’∂ ÍÃø» «’√≈Ȫ
¡Â∂ Í∂∫‚» Ó˜Á»ª ˘ Èπ’√≈È Í‘πø⁄≈¿π‰ Ú≈ÒΔ¡ª
√≈Δ¡ª Óπº÷ ÈΔÂΔ¡ª «Úº⁄ ÂÏÁΔÒΔ, «’√≈Ȫ-Ó˜Á»ª
Á≈ ÌÒ≈ ’È Á∂ Ȫ ‘∂· ‘Δ ’ΔÂΔ¡ª ◊¬Δ¡ªÕ ‹ÁØ∫
AIIA «Úº⁄ ¡≈«Ê’Â≈ Á≈ ¿πÁ≈Δ’È ’’∂ ¡÷ΩÂΔ
¡≈«Ê’ √πË≈ Ò≈◊» ’ΔÂ∂ ◊¬∂ ª «¬‘ ÂÏÁΔÒΔ¡ª
«’√≈Ȫ Â∂ ◊ΔϪ Á∂ ÌÒ∂ Á∂ Í≈÷ø‚ ‘∂· ’ΔÂΔ¡ª ◊¬Δ¡ª.
«¬√ Ò¬Δ ‹Ø Ïπ«È¡≈ÁΔ ÁÒΔÒª «ÁºÂΔ¡ª ◊Δ¡ª ¿π‘
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

√È «’ ÚÍ≈ ”Â∂ Ïø«ÁÙª «’√≈Ȫ ˘ √ø√≈ ͺË ÁΔ¡ª
’ΔÓª ÂØ∫ Î≈«¬Á≈ ÷º‡‰ Á∂ ≈‘ «Úº⁄ π’≈Ú‡ ‘È ¡Â∂
¡øÁ»ÈΔ ÂΩ ”Â∂ ¿π‘ √ȡª «Úº⁄ Í»ø‹Δ Ò≈¿π‰ «Úº⁄
¿πÂÙ≈«‘ ‘؉◊∂Õ Á»√≈ √πË≈ª Á≈ ¡ÓÒ ÓÀÈ»ÎÀ’⁄«ø◊
¡Â∂ ÷∂ÂΔ √È¡Â ˘ ‘πÒ≈≈ Á∂ ’∂ «’ Á∂ ÓΩ’∂ ÍÀÁ≈
’∂ ◊ ≈, «’√≈Ȫ √Ó∂  ◊ΔϪ ÁΔ¡ª ¿π ˜ ª Â∂
¡≈ÓÁÈΔ «Úº⁄ Ú≈Ë≈ ‘ØÚ∂◊≈Õ «ÚÙÚ ÚÍ≈ √ø√Ê≈ Á∂
‘Ø∫Á «Úº⁄ ¡≈¿π‰ Ó◊Ø∫ ÷∂ÂΔ ÷∂Â Á∂ ¿πÁ≈Δ’È, ÏΔ‹
÷∂Â ¡Â∂ ÷∂ÂΔ ”⁄ «ÈÚ∂Ù Á∂ √’≈Δ ÷∂Â ˘ Ï‘π’ΩÓΔ
’øÍÈΔ¡ª Ú≈√Â∂ ÓØ’Ò≈ ’È Ò¬Δ ÂÏÁΔÒΔ¡ª ÁΔ
¯Â≈ ‘Ø Â∂˜ ‘Ø ◊¬ΔÕ
¯√Òª Á∂ Ì≈¡ ¡Â∂ ÷∂ÂΔ ˘ «Ï‹ÒΔ, Í≈‰Δ ¡Â∂
÷≈Áª Á∂ »Í ”⁄ «ÓÒ ‘Δ Ó≈ÛΔ-ÓØ‡Δ √Ï«√‚Δ «ÚπºË
«¬º’ Â’Û≈ ‘Ø-‘ºÒ≈ Ó⁄≈«¬¡≈ «◊¡≈Õ Ùπ» «Úº⁄ ’πfi
¡Ê-√≈ÙÂΔ¡ª È∂ «¬‘ ÁÒΔÒ «Áº Â Δ «’ «¬‘
√Ï«√‚Δ¡ª «ÚÙÚ ÚÍ≈ √ø√Ê≈ Á∂ «ÈÔÓª Á≈ ¿πÒøÿ‰
’ÁΔ¡ª ‘È Í «ÁzÛ «ÚÙÒ∂Ù‰ ≈‘ƒ «¬√˘ ºÁ ’ΔÂ≈
«◊¡≈Õ Î∂ ÚΔ Í«‘ÒΔ¡ª Â∂ ÓΩ‹»Á≈ √’≈ª ÚºÒØ∫ ÿº‡
ÂØ∫ ÿº‡ ‹ÈÂ’ «ÈÚ∂Ù ¡Â∂ ÷≈Áª Â∂ «√ø‹≈¬Δ ≈‘ƒ ÷∂ÂΔ
˘ «ÓÒ ‘Δ¡ª √Ï«√‚Δ¡ª ˘ ‘ΩÒΔ-‘ΩÒΔ ÷ÂÓ ’’∂
√‘≈«¬Â≈ ÏøÁ ’ΔÂΔ ‹≈ ‘Δ ˛Õ ÎØ√ÎÀ«‡’ ÷≈Áª ”Â∂
√Ï«√‚Δ Óπ’øÓÒ »Í ”⁄ ÷ÂÓ ’ «ÁºÂΔ ◊¬ΔÕ ¡‹Ø’∂
√Ó∂∫ ¯√Òª Á∂ Ì≈¡ Á≈ ÍÃÏøË Ï‘π ÊØÛΔ Ó≈Â≈ ”⁄ ¤Ø‡∂
Â∂ ◊ΔÏ «’√≈Ȫ Ò¬Δ Î≈«¬Á∂ÓøÁ ˛Õ ÈÂΔ‹∂ Ú‹Ø∫
B@AB-AC «Úº⁄ «√Î BB% «’√≈Ȫ È∂ ’‰’ ÁΔ ¯√Ò
ÿº‡Ø-ÿº‡ Ì≈¡ ”Â∂ ÷ΔÁ ¬∂‹ø√Δ¡ª ˘ Ú∂⁄ΔÕ fiØÈ∂ Á∂ √ÏøË
«Úº⁄ ª «√Î C.B% «’√≈Ȫ È∂ ÷ΔÁ ¬∂‹ø√Δ¡ª ˘
¯√Ò Ú∂⁄Δ («¬È∑ª «Úº⁄Ø∫ @.I% «’√≈È A ˛’‡∂¡ ÂØ∫
ÿº‡ ˜ÓΔÈ Ú≈Ò∂ ‘ÈÕ BE% «’√≈È A@ ˛’‡∂¡ ÂØ∫ ÚºË
˜ÓΔÈ Ú≈Ò∂ ‘È)Õ
÷∂ÂΔ ÷∂Â ˘ ÷ØÒ∑‰ È≈Ò Á∂Ù ÁΔ¡ª ¯√Òª ÁΔ¡ª
18

‹»È-B@AF

’ΔÓª √ø√≈ ͺË ÁΔ¡ª ’ΔÓª Á∂ ’≈ÎΔ È∂Û∂-Â∂Û∂ ‘Ø
◊¬Δ¡ª ‹Ø ¡À◊Ø ÚÍ≈ ÁΔ¡ª Ï‘π’ΩÓΔ ’øÍÈΔ¡ª ÚºÒØ∫
’ΔÂ∂ ‹ªÁ∂ ‹ØÛ-ÂØÛ Á≈ Ó≈ÓÒ≈ ˛Õ Á∂Ù ¡øÁ ÷∂ÂΔ
’ΔÓª «Ú⁄Ò≈ ¿πÂ≈¡-⁄Û≈¡ «‹¡≈Á≈Â √ø√≈
’ΔÓª Á∂ ¿π  ≈¡-⁄Û≈¡ ÏÒ«’ ÓΩ √ ÓΔ ‘≈Òª
¡Èπ√≈ ÚΔ «ÈË≈« ‘πøÁ≈ ˛Õ Ú≈¡Á≈ ÚÍ≈ È∂
√º‡∂Ï≈‹Δ ˘ ÚË≈«¬¡≈ ˛ Â∂ «¬√È∂ ’ΔÓª ÁΔ ¡√«ÊÂ≈
˘ ÚË≈¿π‰ «Úº⁄ ¡≈͉≈ ØÒ ¡Á≈ ’ΔÂ≈ ˛Õ ÍÃø»
ÍÃ≈¬ΔÚ∂‡ Óø‚Δ Á≈ ¡ÓÒ «¬√ Â∑ª Á≈ ˛ «’ ‹ÁØ∫ ’ΔÓª
«‚º◊ÁΔ¡ª ‘È Âª √≈≈ ÏØfi «’√≈Ȫ ¿πμÍ ÒºÁ «ÁºÂ≈
‹ªÁ≈ ˛ Â∂ ‹ÁØ∫ ’ΔÓª ⁄ÛÁΔ¡ª ‘È Âª «’√≈È Ï‘πÂ
ÊØÛ≈ ÷º‡Á∂ ‘ÈÕ Ï∂Ùº’ √ø√≈ ’ΔÓª Â∂ ÚÍ≈ ¡Â∂ Óø‚Δ
‘ºÒ≈Ù∂Δ È∂ «’√≈Ȫ ˘ Îπ√Ò≈ ’∂ ¿πÈ∑ª ¯√Òª ÁΔ ÷∂ÂΔ
Úº Ò Ëº « ’¡≈ «‹√ «Úº ⁄ ÏΔ‹ª, Í≈‰Δ, ÷≈Áª ¡Â∂
’Δ‡È≈Ù’ª «Úº⁄ «˜¡≈Á≈ Í»ø‹Δ «ÈÚ∂Ù ÁΔ ÒØÛ ˛Õ Á∂Ù
Á∂ Ï‘π ÷∂Âª ”⁄ ˜ÓΔÈΔ ·∂’≈ (rentals) Ú«Ë¡≈ ˛Õ
¡ªË≈ Â∂ Ó≈·Ú≈Û≈ «Úº⁄ «’√≈Ȫ ˘ Úº‚∂ ÍÀÓ≈È∂ ”Â∂
‚ø»ÿ∂ ÏØ ’Ú≈¿π‰ Ò¬Δ «ÈÚ∂Ù ’È≈ «Í¡≈Õ ÏΔ‹ª,
÷≈Áª ¡≈«Á ÁΔ¡ª ’ΔÓª ÚΔ Ï‘π ¿πμ⁄Δ¡ª ‘ÈÕ ÷≈Áª,
ÏΔ‹ Â∂ ’Δ‡È≈Ù’ ÍÃ≈¬ΔÚ∂‡ √Ø«Ó¡ª ÂØ∫ ÷ΔÁ∂ ‹ªÁ∂ ‘È
¡Â∂ ¡’√ È’ÒΔ Â∂ Ï∂¡√ ‘πøÁ∂ ‘ÈÕ ÏÀ∫’ ÍÀ√≈
ω≈¿π‰≈ ⁄≈‘πøÁ∂ ‘È ¡Â∂ «’√≈ÈΔ ˘ ’˜≈ Á∂‰ ”⁄
¿πÈ∑ª ÁΔ ’Ø¬Δ «ÁÒ⁄√ÍΔ È‘ƒÕ ¿πÈ∑ª ÚºÒØ∫ Í«‘Ò ‡Δ⁄∂
Ú≈Ò∂ ÷∂Â Ú‹Ø∫ AH% ’˜≈ ‘Δ ÷∂ÂΔ ÷∂Â ˘ «ÁºÂ≈ ‹≈
«‘≈ ˛Õ «˜Ú ÏÀ∫’ ¡≈¯ «¬ø‚Δ¡≈ È∂ ÏÀ∫’ª ÁΔ ‡Δ⁄∂
Í»∂ ’È ÷≈Â ÷∂ÂΔ ÁΔ ÍÃΔÌ≈Ù≈ ˘ «¬ºÊØ∫ º’ ÓØ’Ò≈
’ «ÁºÂ≈ ˛ «’ «¬√ «Úº⁄ ‡º’ª ÁΔ ÷ΔÁ ÚΔ Ù≈ÓÒ ˛Õ
«¬√ ’’∂ «’√≈Ȫ ˘ ¡≈Í‰Δ¡ª ’˜≈ ˜»ª Í»Δ¡ª
’È Ò¬Δ ¡≈ÛÂΔ¡ª/Ù≈‘»’≈ª ’ØÒ Í‘πø⁄ ’ÈΔ ÍÀ∫ÁΔ
˛Õ «‹øÈ∑≈ ¤Ø‡≈ «’√≈È ¿πÈΔ «‹¡≈Á≈ √øÌ≈ÚÈ≈ «’ ¿π√˘
Ù≈‘»’≈ ’ØÒØ∫ ’˜≈ ÒÀ‰≈ ÍÚ∂◊≈Õ «¬‘ √ø’∂ ’Á≈ ˛
«’ «’√≈Ȫ ÁΔ ’‹∂ ”Â∂ «ÈÌÂ≈ ˛Õ ÓΩ‹»Á≈ ¡ø’Û∂
Á√≈™Á∂ ‘È «’ ÷∂ÂΔ ¿πÂÍ≈Á’ª ˘ «√Î DH% ’‹≈
‘Δ √ø√Ê≈◊ √Ø«Ó¡ª ÂØ∫ ÍÃ≈Í ‘πøÁ≈ ˛Õ A ˛’‡∂¡ ÂØ∫
ÿº‡ ˜ÓΔÈ Ú≈Ò∂ «’√≈Ȫ Á∂ √øÁÌ ”⁄ «¬‘ ¡ø’Û≈
DA% ¡Â∂ A@ ˛’‡∂¡ ÂØ∫ ÚºË ˜ÓΔÈ Ú≈Ò∂ «’√≈Ȫ Á∂
√ÏøË «Úº⁄ «¬‘ ¡ø’Û≈ G@% ˛Õ ¡ºË∂ ÂØ∫ ÚºË ÷∂ÂΔ ’È
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

Ú≈Ò∂ Í«Ú≈ ’‹∂ Á∂ Ì≈ ʺÒ∂ ‘ÈÕ «¬‘ ’Ø¬Δ ¤Ø‡≈
’‹≈ È‘ƒ ˛, ¡º‹ «¬º’ ÷∂ÂΔ Í«Ú≈ Á≈ ¡Ω√ ’‹≈
DG@@@ πͬ∂ ˛Õ «¬√ ’Ó ÁΔ D@% Á∂‰Á≈Δ ◊À√ÓΔ √Ø«Ó¡ª ÚºÒ ˛Õ
«¬º’ Ó≈Û∂ √≈Ò ”⁄ ‹ÁØ∫ ¯√Ò ÏÏ≈Á ‘Ø ‹≈Ú∂ ‹ª
Ì≈¡ ‚πÏ
º ‹≈‰, «’√≈È ¡≈͉∂ ’‹∂ ˘ ÓØÛÈ ‹ª ¡≈͉Δ
Á∂‰Á≈Δ ÁΔ¡ª ‹πøÓ∂Ú≈Δ¡ª «ÈÌ≈¿π‰ ÂØ∫ ¡√ÓºÊ ‘Ø
‹ªÁ≈ ˛Õ ÁØ Ò◊≈Â≈ Ó≈Û∂ √≈Òª ”⁄ ‘≈Ò ‘Ø 
«È≈Ù≈‹È’ ω ‹ªÁΔ ˛Õ «¬‘ ’Ø¬Δ ˛≈ÈΔ Ú≈ÒΔ ◊ºÒ
È‘ƒ «’ «’√≈È ÍÃ∂Ù≈È ‡ºÏª ˘ «Íº¤∂ ¤º‚ ’∂ ÷πÁ’πÙΔ
’È Ò¬Δ Ó˜Ï» ‘Ø ‹ªÁ≈ ˛Õ «¬‘ ÚΔ ’Ø¬Δ ˛≈ÈΔ
Ú≈ÒΔ ◊ºÒ È‘ƒ «’ ÷πÁ’πÙΔ¡ª ¤Ø‡∂ Â∂ ◊ΔÏ «’√≈Ȫ
«Úº⁄ «‹¡≈Á≈ ‘ÈÕ
«Í¤Ò≈ ¿π‘ «’‘Û≈ √Óª √Δ ‹ÁØ∫ Ì≈ÂΔ «’√≈Ȫ
È∂ Úº‚Δ ÍºË ”Â∂ ÷πÁ’πÙΔ¡ª ’ΔÂΔ¡ª? «¬‘ AHE@ Á≈
√Óª √Δ ‹ÁØ∫ Ì≈ «¬º’ «Ïë‡Ù Ï√ÂΔ √Δ ¡Â∂ √’≈
˘ È◊Á ˜ÓΔÈΔ Ó≈ÒΔ¡≈ Ìπ◊Â≈È ÁΔ ˜πøÓ∂Ú≈Δ Á∂
⁄Ò«Á¡ª «’√≈È Ì»ÓΔÍÂΔ¡ª Â∂ ¡≈ÛÂΔ¡ª/Ù≈‘»’≈ª
ÂØ∫ ’‹≈ ÒÀ ’∂ ’Í≈‘ Ú◊Δ¡ª ¯√Òª ÁΔ ÷∂ÂΔ ’È
Ò¬Δ Ó‹Ï» ‘ج∂ √ÈÕ ‹ÁØ∫ ’ΔÓª «‚º◊Δ¡ª, «’√≈Ȫ È∂
÷πÁ’πÙΔ¡ª ’ΔÂΔ¡ªÕ «¬‘ ‚À’È (Áº÷‰ Ì≈ ”⁄
ÈÓÁ≈ Â∂ «¥ÙÈ≈ ÈÁΔ¡ª Á∂ «Ú⁄’≈Ò≈ ÍÃ≈«¬ÁΔÍΔ
÷∂Â) «Úº⁄ «‹¡≈Á≈ «◊‰ÂΔ ”⁄ √ÈÕ ÓΩ‹»Á≈ √Ó∂∫ ÚΔ
«¬‘Ø «¬Ò≈’≈ ˛ «‹ºÊ∂ «‹¡≈Á≈ «◊‰ÂΔ «Úº⁄ «’√≈È
÷πÁ’πÙΔ¡ª ‘Ø ‘Δ¡ª ‘ÈÕ AIIG ÂØ∫ B@@B «Ú⁄’≈
÷∂ÂΔ «‹‰√ª ÁΔ¡ª √ø√≈ ’ΔÓª ÈΔÚ∂∫ ͺË ”Â∂ √È
¡Â∂ ‘π‰ ÚΔ ÿº‡ ‘ÈÕ ÍÃø» ÷πÁ’πÙΔ¡ª ª ¿πÁØ∫ ÚΔ È‘ƒ
π’Δ¡ª ‹ÁØ∫ «Ú⁄’≈Ò∂ √Ó∂∫ ”⁄ ÿº‡ ’ΔÓª Á≈ ÚÂ≈≈
È‘ƒ √Δ Â∂ √ø√≈ ÷∂ÂΔ ’ΔÓª ¿πμ⁄Δ¡ª √ÈÕ «¬‘ «¬√
’≈È ˛ «’ «‹Ú∂∫ ÓÀ∫ Í«‘Òª «’‘≈ «’, «’√≈È ◊Ú≈™Á≈
‹ÁØ∫ ’ΔÓª «‚◊ÁΔ¡ª Â∂ «‹¡≈Á≈ È‘ƒ ÷º‡Á≈ ‹ÁØ∫
’ΔÓª ⁄ÛÁΔ¡ªÕ «’√≈È ˘ ÿ≈‡≈ ¯√Òª Á∂ ÏÏ≈Á ‘Ø
‹≈‰ Á∂ È≈Ò-È≈Ò ⁄ø◊∂ Â∂ Ó≈Û∂ ÁØÚ∂∫ √≈Òª «Úº⁄ ’ΔÓª
Á∂ Ë≈≈Ù≈‘Δ ‘Ø ‹≈‰ ”Â∂ ÚΔ ÍÀ∫Á≈ ˛Õ AIIG ÂØ∫ B@@F
«Ú⁄’≈ AG Òº÷ «’√≈Ȫ È∂ ÷πÁ’πÙΔ ’ΔÂΔÕ Ó‘≈≈Ù‡,
¡ªË≈ ÍÃÁ∂Ù, ’È≈‡’, ’∂Ò ¡Â∂ ÓºË ÍÃÁ∂Ù «Úº⁄
«‹¡≈Á≈ «’√≈Ȫ È∂ ÷πÁ’πÙΔ ’ΔÂΔÕ ÏΔÂ∂ A@ √≈Òª
19

‹»È-B@AF

(B@@F-AF) «Úº⁄ ‘Ø AD Òº÷ G@ ‘˜≈ «’√≈È ÷πÁ’πÙΔ
’ ◊¬∂Õ ¡È∂’ª ◊«‘≈¬Δ È≈Ò ’ΔÂΔ¡ª ÍÃÔØ◊Δ ÿØ÷ª
È∂ «Á÷≈«¬¡≈ ˛ «’ Ï≈’Δ Í«Ú≈ª ÁΔ ÂπÒÈ≈ «Úº⁄
÷πÁ’πÙΔ¡ª ’È Ú≈Ò∂ Í«Ú≈ª ”⁄ (A) ÚºË ’‹≈ (B)
ÚÍ≈Δ¡ª ¡Â∂ Ù≈‘»’≈ª ¿πμÍ «‹¡≈Á≈ «ÈÌÂ≈ (C)
’‹∂ Á≈ «‹¡≈Á≈ «‘º√≈ ◊À-÷∂ÂΔ ¿πÁ∂Ùª (√Ó≈«‹’
˜»ª) ÷≈Â «Ò¡≈ ‹≈‰≈ ¡≈«Á ’≈È «‹øÓ∂Ú≈ ‘∂
‘ÈÕ «’√≈È ÷πÁ’πÙΔ¡ª ¡º‹ Á∂Ù ÁΔ «Ó‘ÈÂ’Ù ‹ÈÂ≈
Á∂ Áπº÷ª ÁΔ «Ì¡≈È’ ‘≈Ò ˘ Í∂Ù ’ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ
÷∂ÂΔ Á≈ Áπ÷ªÂ «√Î Ó≈Û∂ √≈Òª È≈Ò ‘Δ Ïº«fi¡≈
‘Ø«¬¡≈ È‘ƒÕ «¬‘ ‘π‰ √Ê≈È’ Â∂ «√Ò«√Ò∂Ú≈ ÚÂ≈≈
˛Õ √≈Ò Á √≈Ò ÷∂ÂΔ ‹Øª ¤Ø‡Δ¡ª ‘πøÁΔ¡ª ◊¬Δ¡ª,
‘≈Òª«’ ˜ÓΔÈ ÁΔ Ó≈Ò’Δ Ï‘πÂΔ ÏÁÒΔ È‘ƒÕ B@ABAC «Úº⁄ ÷∂ÂΔ ¿πÂÍ≈Á’ª √ÏøËΔ ¡ÀÈ.¡À√.¡À√. √Ú∂
Á∂ ÈÂΔ«‹¡ª È∂ «Á÷≈«¬¡≈ «’ ◊ΔÏ Â∂ ¤Ø‡∂ «’√≈È
(ÁØ ˛’‡∂¡ ÂØ∫ ÿº‡ Ú≈Ò∂ ’≈ÙÂ’≈) ‹Ø «’ ’πºÒ ÷∂ÂΔ
¿πÂÍ≈Á’ª Á≈ I@% ÂØ∫ ÚºË ‘È, ÷∂ÂΔ ¡≈ÓÁÈ ÂØ∫
¡≈Í‰Δ¡ª ‹»ª Á∂ ÷⁄∂ ÚΔ Í»∂ ’ÈØ ¡√ÓºÊ ‘ÈÕ
Á»√∂ ÙÏÁª «Úº⁄ «¬È∑ª «’√≈Ȫ ˘ ‹≈ ª ◊À-÷∂ÂΔ
√Ø«Ó¡ª ÂØ∫ ‘Ø¬Δ ¡≈ÓÁÈ ÁΔ ÚÂØ∫ «‹Ú∂∫ ÂÈ÷≈‘ª Â∂
Ó˜Á»Δ-«Ó‘ÈÂ≈È∂ ÂØ∫ ¡≈ÓÁÈ ¡≈«Á ‹ª ¿πË≈ ¸º’
’∂ ¡≈͉∂ ÷∂ÂΔ ÷⁄∂ Í»∂ ’È∂ ÍÀ∫Á∂ ‘ÈÕ ¡Ω√ÂÈ «¬º’
÷∂ÂΔ Í«Ú≈ ÁΔ Ó‘ΔÈ∂ ÁΔ ¡≈ÓÁÈ √≈∂ √Ø«Ó¡ª ˘
«ÓÒ≈ ’∂ FD@@ πͬ∂ ÂØ∫ ÊØÛΔ ÚºË ˛Õ «√Î «¬º’ ˛’‡∂¡
ÂØ∫ ÚºË Ú≈Ò∂ Í«Ú≈ ‘Δ √≈∂ √Ø«Ó¡ª ˘ «ÓÒ≈ ’∂ ¡≈͉∂
÷⁄∂ ÂØ∫ ÚºË ’Ó≈™Á∂ ‘È ¡Â∂ «¬‘ √≈∂ ÷∂ÂΔ Í«Ú≈ª
Á≈ CE% ÂØ∫ ÚΔ ÿº‡ Í«Ú≈ ‘ÈÕ
ÓÀ∫ «¬‘ «Ë¡≈È Áπ¡≈¿π‰≈ ⁄≈‘πøÁ≈ ‘ª «’ ·Δ’ ˛
÷∂ÂΔ Ò¬Δ ˜ÓΔÈ ÿ‡ ‘Δ ˛Õ «¬’ºÒ∂ «¬√ ’’∂ È‘ƒ «’
Í«Ú≈ª ÁΔ «◊‰ÂΔ ÚË ◊¬Δ ˛ ÏÒ«’ ˜ÓΔÈ
¡À’Ú≈«¬ ’ΔÂΔ ◊¬Δ ˛ ¡Â∂ ‘Ø Í≈√∂ ÚÂØ∫ «Úº⁄
«Ò¡≈¿π‰ ÷≈Â ¡≈«ÁÚ≈√Δ¡ª Â∂ «’√≈Ȫ ˘ ‹ÏΔ
¿π‹≈«Û¡≈ «◊¡≈ ˛Õ Á»√∂ Í≈√∂ Ï∂˜ÓΔÈ≈ Ï∂π˜◊≈ ‘Ø
«‘≈ ˛Õ Ï∂Ùº’ «¬‘ ÚÍ≈’ ¡ÓÒ ÷≈Â ÚΔ ‘Ø «‘≈ ˛
ÍÃø» «‹¡≈Á≈Â «¬√˘ √ºÂ≈ ÚºÒØ∫ ¡ø‹≈Ó «ÁºÂ≈ ‹≈ «‘≈
˛Õ ÷∂ÂΔÔØ◊ ˜ÓΔÈ, ‹ø◊Ò ÁΔ ˜ÓΔÈ Â∂ ‘Ø «’√Óª ÁΔ
˜ÓΔÈ √ºÂ≈ Áπ¡≈≈ ¡À’Ú≈«¬ ’’∂ Ï∂‘ºÁ «¡≈«¬ÂΔ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

’ΔÓ ”Â∂ «ÏÒ‚ª, ÷‰È ’øÍÈΔ¡ª ¡Â∂ √È¡Â’≈ª
˘ «ÁºÂΔ ‹≈ ‘Δ ˛Õ «’√≈È Â∂ Ó˜Á», ¡≈«ÁÚ≈√Δ Â∂
◊À-¡≈«ÁÚ≈√Δ “«Ú’≈√” Á∂ Ȫ ‘∂· Úº‚Δ «◊‰ÂΔ «Úº⁄
¿π‹≈Û∂ ‹≈ ‘∂ ‘ÈÕ «¬√ ¡÷ΩÂΔ «Ú’≈√ Á∂ ’≈È
Ú≈Â≈Ú‰ ”⁄ ¡≈ ‘∂ «Ú◊≈Û ÁΔ ’ΔÓ È≈Ò Òº◊Á∂
«¬Ò≈«’¡ª Á∂ Ú√ÈΔ’ª ˘ ÚΔ Â≈ÈΔ ÍÀ ‘Δ ˛Õ ’¬Δ¡ª
Á≈ ‹ΔÚÈ-ÏÙ ÍÃÌ≈«Ú ‘Ø «‘≈ ˛Õ

ÎΔ√ª ”⁄ ’ΔÂ∂ Ú≈Ë∂ «ÚπºË √øÿÙ
ÍΔ.¡À√.Ô». ÁΔ √»Ï≈ ’Ó∂‡Δ Á∂ √ºÁ∂ ”Â∂ Í≥‹≈ÏΔ
Ô»ÈΔÚ«√‡Δ Í«‡¡≈Ò≈ ÚºÒØ∫ ÎΔ√ª ”⁄ ’ΔÂ∂ Á√
ÎΔ√ÁΔ Ú≈Ë∂ ¡Â∂ Í≥‹≈Ï Ô»ÈΔÚ«√‡Δ ⁄ø‚Δ◊Û∑ ÚºÒØ∫
ÎΔ√ª ”⁄ ’ΔÂ∂ E% Ú≈Ë∂ «ıÒ≈¯, «Úº«Á¡’ √ø√Ê≈Úª
«Úº ⁄ Íπ Ò Δ√ ÁΔ ¡À ∫ ‡Δ Ïø Á ’Ú≈¿π ‰ ,
¡À⁄.¡ÀÓ.¡≈.‚Δ. ÚºÒØ∫ Ô»ÈΔÚ«√‡Δ¡ª ˘ ˜»Δ
Îø‚ ‹≈Δ ’Ú≈¿π‰ Ò¬Δ ¯ΔÁ’؇, Óπ’Â√, Ø‚∂,
Èø◊Ò, ‹ÒøË, Ï≈ÿ≈Íπ≈‰≈, ÈÚªÙ«‘, Í«‡¡≈Ò≈,
Ï«·ø‚≈ ¡≈«Á «Úº⁄ Í≥‹≈Ï √’≈ ÁΔ ¡ÊΔ √≈ÛΔ
◊¬ΔÕ
«¬√ ÓΩ’∂ √»Ï≈ ÍÃÀ√ √’ºÂ «‹øÁ «√øÿ ÓfiÀÒ
¡Â∂ √»Ï≈ ‹ÈÒ √’ºÂ ÍÃÁΔÍ ’√Ï≈ È∂ «’‘≈ «’
’∂∫Á Â∂ √»Ï≈ √’≈ª «Èº‹Δ’È ÁΔ¡ª √≈Ó≈‹Δ
ÈΔÂΔ¡ª ‘ ÷∂Â Úª◊ «Úº«Á¡’ ÷∂Â «Úº⁄ ÚΔ
ËÛ≈ËÛ Ò≈◊» ’ ‘Δ¡ª ‘È, «‹√ È≈Ò «√º«÷¡≈
«ÁÈØ-«ÁÈ Ó«‘ø◊Δ ‘Ø ‘Δ ˛Õ «Ú«Á¡≈ «ÚØËΔ ¿πμ·‰
Ú≈ÒΔ ¡≈Ú≈˜ ˘ ÍπÒ√Δ¡≈ ‚ø‚∂ Á∂ ‹Ø ÁÏ≈«¬¡≈
‹≈ «‘≈ ˛Õ «Úº«Á¡’ √ø√Ê≈Úª «Úº⁄ ÍπÒΔ√ ÁΔ
Á÷Ò¡øÁ≈‹Δ «ÁÈØ-«ÁÈ ÚËÁΔ ‹≈ ‘Δ ˛Õ ’∂∫Á
√’≈ ÚºÒØ∫ ÚΔ √’≈Δ Ô»ÈΔÚ«√‡Δ¡ª ˘ ˜»Δ
Îø‚ Â∂ ◊ª‡ª È‘ƒ Ì∂‹Δ¡ª ‹≈ ‘Δ¡ªÕ «¬√ ¡øÈ∑Δ
´º‡ «ıÒ≈¯ ÏØÒ‰≈ Â∂ ÒÛÈ≈ √Ó∂∫ ÁΔ Óø◊ ˛Õ «¬√
ÓΩ’∂ «‹øÁ «√øÿ, ÏÒ‹Δ «√øÿ ËӒ؇, ‰ÏΔ
ø Ë ≈Ú≈, ’π Ò «Úø Á  «√ø ÿ , ‘ÁΔÍ ’Ω  ’Ø ‡ Ò≈,
Óø◊Ò‹Δ Í≥‚ØΔ, ◊π√∂Ú’ «√øÿ, ◊◊È √ø◊≈ÓΔ,
‹√’È ¡≈˜≈Á, ◊π  ÁΔÍ «√ø ÿ , ’Ó‹ΔÂ
’؇’Í»≈ ¡≈«Á È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ

20

‹»È-B@AF

........................... √ø ÿ Ù/√◊ÓΔ¡ª...........................
«Âº÷≈ ‘πøÁ≈ ‹≈ «‘≈ ˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ Á≈ √øÿÙ
˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄
⁄ºÒ «‘≈ Á«Òª ÁΔ¡ª ≈÷Ú∂∫ ’؇∂ ÁΔ¡ª ˜ÓΔȪ ÍÃ≈ÍÂ
’È Á≈ √øÿÙ √øÿ‰∂ ¡Â∂ «Âº÷∂ »Í «Úº⁄ ¡º◊∂ ÚË
«‘≈ ˛Õ «¬√ Ú≈ «‹ºÊ∂ ˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ Ò¬Δ ‹ºÁØ‹«‘Á
’È Ú≈Ò∂ «Í≥‚ª ÁΔ «◊‰ÂΔ Áπº◊‰Δ ‘Ø¬Δ ˛, ¿πμÊ∂ ‘Δ
«¬√ Á∂ «ÚØË «Úº⁄ Í∂∫‚» ÿÛøÓ ⁄ΩËΔ¡ª, ‘≈’Ó ‹Ó≈ª
¡Â∂ ÍÃ√≈ÙÈ Á≈ ◊·‹ØÛ Èø◊∂-«⁄º‡∂ »Í «Úº⁄ √≈‘Ó‰∂
¡≈ «‘≈ ˛Õ ¡≈͉∂ √øÿÙ Á≈ «Ï◊Ò Âª Á«Ò «’√≈Ȫ
È∂ «¬√∂ √≈Ò B@ Ó≈⁄ ˘ ‘Ø¬Δ ˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ
’Ó∂‡Δ ÁΔ Ó‘ª-Í≥⁄≈«¬Â «Úº⁄ Ú‹≈ «ÁºÂ≈ √Δ Í ¡√Ò
ÒÛ≈¬Δ ÏØÒΔ¡ª Ùπ» ‘؉ ”Â∂ ‘جΔÕ Á«Ò «’√≈Ȫ ˘
ÏØÒΔ¡ª Á∂‰ ÂØ∫ Ø’‰ Ò¬Δ Í«‘Òª ª ÍÃ√≈ÙÈ Â∂
⁄ΩËΔ¡ª È∂ ¿π‘Δ ¡≈͉≈ Íπ≈‰≈ Èπ√÷≈ ¡Í‰≈«¬¡≈
«’ ÏØÒΔ¡ª ¡ÍÃÀÒ Ó‘ΔÈ∂ ¿π√∂ √Ó∂∫ º÷ Ò¬Δ¡ª ‹ÁØ∫ Á«ÒÂ
’‰’ Á∂ √Δ‹È «Úº⁄ Î√∂ ‘πøÁ∂ ‘ÈÕ Í ¡≈͉∂ ¬∂’∂ Á∂
˜Ø ”Â∂ Á«Òª È∂ ÍÃ√≈ÙÈ ˘ ÏØÒΔ¡ª C@ ¡ÍÃÀÒ ÂØ∫
Ï≈¡Á ’Ú≈¿π‰ Ò¬Δ Ó‹Ï» ’ΔÂ≈Õ «¬º’≈-Áπº’≈
ÏØÒΔ¡ª ‹∂’ «’Â∂ ‘Ø¬Δ¡ª ÚΔ Âª ¿π‘ ÚΔ ºÁ ’Ú≈
«ÁºÂΔ¡ªÕ
Á«Òª Á∂ ˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ Á∂ «¬√ √øÿÙ ˘ ’π⁄Ò‰
Ò¬Δ √’≈ (÷≈√ ÂΩ ”Â∂ ¡’≈ÒΔ ¡ÀÓ.¡ÀÒ.¬∂. ÍÃ’≈Ù
⁄øÁ ◊◊ ¡Â∂ ’Àϫȇ ÓøÂΔ Í«ÓøÁ „ƒ‚√≈), √ø◊»
Á≈ √≈≈ «√ÚÒ ÍÃ√≈ÙÈ ¡Â∂ «Í≥‚ª Á∂ ÿÛøÓ ⁄ΩËΔ «¬√
Ú≈ Í»Δ «Ú™ÂÏøÁΔ È≈Ò Á«Òª Á∂ «ıÒ≈¯ √≈«‹Ùª
⁄ ‘∂ ‘ÈÕ «¬√ Ò¬Δ ¿π‘Ȫ «‹ºÊ∂-«‹ºÊ∂ Á«Ò ¡≈͉Δ
˜ÓΔÈ Á≈ ‘º’ Óø◊ ‘∂ ‘È, ¿π‘Ȫ «Í≥‚ª «Úº⁄ ‹ÈÒ
«‘º√∂ ÁΔ¡ª ˜ÓΔȪ ÁΔ ÏØÒΔ Í«‘Òª ’Ú≈ «ÁºÂΔ Âª ‹Ø
«‹Ú ’؇∂ ÁΔ¡ª ÏØÒΔ¡ª Í»Δ √÷ÂΔ ¡Â∂ ÁÏ≈¡ È≈Ò
’Ú≈¬Δ¡ª ‹≈ √’‰Õ Á»√≈ «¬√ √øÿÙ ˘ Á«ÒÂ
ÏÈ≈Ó Á«Ò ω≈¿π‰ ÁΔ¡ª ’Ø«ÙÙª ÚΔ ’ΔÂΔ¡ª
◊¬Δ¡ª «‹√Á∂ ÈÂΔ‹∂ Ï≈˙Íπ, √Ó»≈, ◊π¡≈≈ ¡≈«Á
«Úº⁄ Á∂÷‰ ˘ ÚΔ «ÓÒ∂Õ
«¬√ Ú≈ ˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ Á∂ ¡≈◊»¡ª
”Â∂ ÚΔ ÁÏ≈¡ ω≈¿π‰ Ò¬Δ fi»·∂ Í⁄∂ Á‹ ’ΔÂ∂ ◊¬∂Õ
˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ Á∂ «˜Ò∑≈ ¡≈◊» «¥ÙÈ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

Ï≈¿πÍπ ˘ fi»·∂ ’∂√ «Úº⁄ ‹∂Ò∑ Ì∂‹ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ ◊π¡≈≈
«Úº⁄ ’Ó∂‡Δ Á∂ B ¡≈◊»¡ª ”Â∂ Ï≈’≈«¬Á≈ ÏΔ.‚Δ.ÍΔ.˙.
ÓÒ∂’؇Ò≈ ÚºÒØ∫ «Í≥‚ Á≈ Ó‘ΩÒ ÷≈Ï ’È Á∂ Ò¬Δ
Ê≈‰∂ «Úº⁄ «Ò÷ÂΔ «Ù’≈«¬Â Á‹ ’Ú≈¬Δ ◊¬ΔÕ ‘Ø
ÚΔ Úº÷-Úº÷ «Í≥‚ª «Úº⁄ ’Ó∂‡Δ ¡≈◊»¡ª ”Â∂ Í⁄∂ Á‹
’Ú≈¬∂ ◊¬∂Õ «¬‘Δ È‘ƒ B √≈Ò Í«‘Òª ‹ÁØ∫ Ï≈ÒÁ
’Ò∑ª «Úº⁄ √øÿÙ Ùπ» ‘Ø«¬¡≈ √Δ ¡Â∂ Ò≈·Δ⁄≈‹ ÂØ∫
Ï≈¡Á DA Ïø«Á¡ª ”Â∂ C@G Á≈ Í⁄≈ Í≈ ’∂ ‹∂Ò∑ Ì∂‹
«ÁºÂ≈ «◊¡≈ √Δ ¿πÁØ∫ √øÿÙ Á∂ ÁÏ≈¡ ’≈È ÏøÁ∂ ª
«‘≈¡ ’ «ÁºÂ∂ √È Í Í⁄∂ Ú≈Í√ È‘ƒ Ò¬∂ √ÈÕ
‘π‰ ⁄ºÒ ‘∂ √øÿÙ ˘ ’π⁄Ò‰ Â∂ ¡≈◊»¡ª ”Â∂ ÁÏ≈¡
Í≈¿π‰ Ò¬Δ ¿π‘ Í⁄∂ «Î ’Ï «Úº⁄Ø∫ ’º„ Ò¬∂ ◊¬∂
‘ÈÕ
Í ´‡∂∂ ÍÃÏøË Á∂ «¬‘Ȫ Úº÷-Úº÷ ¡ø◊ª Á∂ È≈Í≈’
◊·‹ØÛ ÁΔ¡ª ⁄≈Òª ˘ È≈’≈Ó ’È Ò¬Δ ÒØ’ ÚΔ Í»∂
«√Û ¡Â∂ ‹‹Ï∂ È≈Ò ¡º◊∂ ÚË ‘∂ ‘ÈÕ ¡≈͉∂ ‘º’ ˘
ÍÃ≈Í ’È Ò¬Δ Í«‘Òª Úº÷-Úº÷ «Í≥‚ª ÚºÒØ∫ √ø◊»
‚Δ.√Δ. Á¯Â √≈‘Ó‰∂ ¡Â∂ Úº÷-Úº÷ «‘√ΔÒª Á∂
Á¯Âª √≈‘Ó‰∂ C@ ÂØ∫ ÚΔ ÚºË ËÈ∂ Óπ‹≈‘∂ ’ΔÂ∂Õ
«¬‘Ȫ ËÈ∂ Óπ‹≈‘«¡ª «Úº⁄ «‹ºÊ∂ «˜Ú ’؇∂ ÁΔ
˜ÓΔÈ √ªfi∂ »Í «Úº⁄ Á∂‰ ÁΔ Óø◊ √Δ, ¿πμÊ∂ ‘Δ «¬√
˜ÓΔÈ Á≈ ·∂’≈ ÿ‡≈ ’∂ E@@@ π. ÍÃÂΔ ¬∂’Û Âº’ Á∂‰
ÁΔ Óø◊ ÚΔ ¡«‘Ó √ΔÕ «¬√ Óø◊ Á≈ ¡Ë≈ «Í≥‚ fiÈ∂ÛΔ
«Úº⁄ ◊¿»Ù≈Ò≈ ˘ GE@@ πͬ∂ ÍÃÂΔ ¬∂’Û Á∂ «‘√≈Ï
È≈Ò BE ¬∂’Û ˜ÓΔÈ «ÁºÂΔ ◊¬Δ ˛Õ Á«Òª È∂ Óø◊
’ΔÂΔ «’ ‹∂’ ‹≈ÈÚª Ò¬Δ GE@@ πͬ∂ ÍÃÂΔ ¬∂’Û
Á≈ ∂‡ ‘Ø √’Á≈ ˛ ª ÓÈπº÷ Ò¬Δ «¬‘ ∂‡ ‘Ø ÚΔ ÿº‡
E@@@ ‘؉≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛Õ
√øÿÙ È∂ ¡√Ò ¯Â≈ ¿πÁØ∫ ÎÛΔ ‹ÁØ∫ ÏØÒΔ¡ª
Ùπ» ‘Ø¬Δ¡ªÕ ’¬Δ «Í≥‚ª «Úº⁄ ⁄ΩËΔ¡ª Á∂ Î˜Δ ÏØÒΔ¡ª
Á∂‰ Á∂ ÓÈ√»«Ï¡ª ˘ È≈’≈Ó ’«Á¡ª Á«Òª È∂ ÏØÒΔ¡ª
ºÁ ’Ú≈¬Δ¡ªÕ ’¬Δ «Í≥‚ª «Úº⁄ √øÿÙ ÁΩ≈È fiÛͪ
ÚΔ ‘Ø¬Δ¡ª, «‹√Á≈ √øÿÙÙΔÒ ÒØ’ª È∂ Ó»ø‘ ÂØÛÚª
‹Ú≈Ï «ÁºÂ≈Õ Í ’¬Δ «Í≥‚ª «Úº⁄ ÍÃ√≈Ù«È’ ÁÏ≈¡
¡Â∂ Ì≈Δ ÍπÒΔ√ ÎØ√ Ò≈’∂ ⁄ΩËΔ Î˜Δ ÏØÒΔ¡ª
21

‹»È-B@AF

ÁΔ Ù«‘ ”Â∂ ¡⁄È⁄∂ ‘ÓÒ≈ ’’∂ ¿π‘Ȫ ÁΔ ’πº‡Ó≈
’ΔÂΔ ¡Â∂ ÍπÒΔ√ È∂ ◊πø«‚¡ª ”Â∂ ’≈Ú≈¬Δ ’È ÁΔ
Ú‹≈¬∂ ¿πÒ‡≈ Á«Òª ˘ ‘Δ (¡Ωª √Ó∂Â) ‹∂Ò∑ Ì∂‹
«ÁºÂ≈Õ ’πfi ‘Ø «Í≥‚ª «Úº⁄ ÚΔ «¬‘Δ ’πfi ‘Ø«¬¡≈Õ
Í ¬∂È∂ ÂÙºÁÁ ÂØ∫ Ï≈¡Á ÚΔ ÍÃ√≈ÙÈ ¡Â∂ «Í≥‚ª
Á∂ ËÈ≈„ «¬√ √øÿÙ ˘ ÁÏ≈¿π‰ «Úº⁄ ¡√¯Ò ‘∂Õ
ÒØ’ «Í≥‚ª «Úº⁄ Î∂ «¬’º·∂ ‘Ø’∂ √øÿÙ Á≈ «Ï◊Ò Ú‹≈
‘∂ ‘ÈÕ Ò◊≈Â≈ ‘Δ Úº÷-Úº÷ «Í≥‚ª «Úº⁄ Î˜Δ ÏØÒΔ¡ª
Á∂ «ıÒ≈¯ ˜ÓΔȪ «Úº⁄ ÓØ⁄∂ Òº◊ ‘∂ ‘ÈÕ
«¬√ ⁄ºÒ ‘∂ √øÿÙ ÁΩ≈È «‹ºÊ∂ ¡’≈ÒΔ ÁÒ Á≈
«⁄‘≈ Èø◊≈ ‘Ø«¬¡≈ ¿πμÊ∂ ‘Δ ’ª◊√, Ï√Í≈ ¡Â∂ ¡≈Ó
¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ Ú◊Δ¡ª Ú؇ Ú‡Ø» Í≈‡Δ¡ª ÚΔ Èø◊Δ¡ª
‘Ø¬Δ¡ªÕ «¬‘ √≈Δ¡ª Í≈‡Δ¡ª √øÿÙ ˘ «÷ø‚≈¿π‰
Ò¬Δ Í»  ≈ ˜Ø  Ò≈ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ ¡≈͉∂ - ¡≈Í ˘
«¬Ó≈ÈÁ≈Δ Á≈ ·∂’∂Á≈ ’«‘‰ Ú≈Ò≈ ’∂‹ΔÚ≈Ò «¬º’
√≈Ë ”Â∂ ‘ج∂ ‘ÓÒ∂ Á≈ ÍÂ≈ ÒÀ‰ ª ¡≈ «◊¡≈ Í ¿π√
√≈Ë Á∂ ‚∂∂ ÂØ∫ AE «’ÒØÓΔ‡ ”Â∂ Á«Òª ”Â∂ ‘ج∂ ÂÙºÁÁ
Ú≈∂ «¬º’ ÒΘ ÚΔ È≈ ÏØ«Ò¡≈Õ ‘ª ‹Ó‘»Δ ¡Â∂ «¬È√≈Î
Í√øÁ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª «¬√ √øÿÙ ˘ Ï⁄≈¿π‰ Ò¬Δ „≈Ò
ω ’∂ ˜» √≈‘Ó‰∂ ¡≈ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ
«ÍØ‡ «Ò÷∂ ‹≈‰ º’ √ø◊» Á∂ DE ÂØ∫ ÚºË «Í≥‚ª
«Úº⁄ «¬‘ √øÿÙ Í»∂ Î√Ú∂∫ ÂΔ’∂ È≈Ò ⁄ºÒ «‘≈ ˛Õ
√øÿÙÙΔÒ Á«Ò «’√≈È «¬√ √øÿÙ ˘ «‹ºÂ‰ Ò¬Δ
‘ Â∑ª ÁΔ ’πÏ≈ÈΔ Á∂‰ Ò¬Δ «Â¡≈ ‘ÈÕ «¬√ √øÿÙ
˘ ¡º◊∂ ÂØÈ Ò¬Δ G ‹»È ˘ «˜Ò∑≈ ͺËΔ Ë«È¡ª Á≈
¡ÀÒ≈È ’ΔÂ≈ «◊¡≈ ˛Õ

’Ú≈¿π‰ «Úº⁄ √¯Ò ‘Ø ◊¬∂Õ Í √øÿÙÙΔÒ ÒØ’ª È∂
«¬√Á∂ «ıÒ≈¯ ÒÛ≈¬Δ ˘ ‘Ø «Âº÷≈ ’ΔÂ≈ Â∂ ¡≈͉∂ «‘º√∂
¡≈™ÁΔ ˜ÓΔÈ «Úº⁄ ’Ï‹∂ ·Ø’ «ÁºÂ∂Õ ‹¨ ¡Â∂ ÷∂ÛΔ
Á∂ ’Ï«‹¡ª ÂØ∫ Ï≈¡Á fiÈ∂ÛΔ, ÈÁ≈ÓÍπ, ËøÁΔÚ≈Ò,
Óø‚∂ ’Òª, Ï≈ÒÁ, ÌÛØ, ÿ≈⁄Ø∫, ÿ≈ÏÁª ¡≈«Á «Úº⁄
’Ï‹∂ ’ΔÂ∂ ◊¬∂Õ «¬√ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ’πfi ‘Ø «Í≥‚ª «Úº⁄
«‹ºÊ∂ Î˜Δ ÏØÒΔ ‘Ø¬Δ √Δ, ¿πμÊ∂ ¿π‘Ȫ ˘ ’Ï‹∂ È‘ƒ
ÒÀ‰ «ÁºÂ∂ ◊¬∂Õ
‹ÁØ∫ ÍÃ√≈ÙÈ ¡Â∂ ËÈ≈„ª Á≈ Î˜Δ ÏØÒΔ¡ª ’Ú≈
’∂ ˜ÓΔȪ ‘ۺ͉ Á≈ ÓÈ√»Ï≈ Î∂Ò ‘Ø «◊¡≈ ª Î∂
Á«Ò «’√≈Ȫ Á∂ √øÿÙ ˘ √÷ÂΔ È≈Ò ÁÏ≈¿π‰ Á≈
«√Ò«√Ò≈ Ùπ» ‘Ø «◊¡≈Õ «¬‘ «√Ò«√Ò≈ ÚΔ «Í¤ÒΔ Ú≈
ÁΔ Â∑ª Ï≈ÒÁ ’Ò∑ª ÂØ∫ Ùπ» ‘Ø«¬¡≈Õ «‹ºÊ∂ ÌÚ≈ÈΔ◊Û∑
ÏΔ.‚Δ.ÍΔ.˙. Á¯Â «Úº⁄ ‘Ø¬Δ Î˜Δ ÏØÒΔ Á≈ «ÚØË
’È Ò¬Δ ÒØ’ √Û’ ”Â∂ ÙªÂÓ¬Δ „ø◊ È≈Ò ËÈ≈
Ò≈¬Δ ÏÀ·∂ √È ¿πμÍ ÍπÒΔ√ ÚºÒØ∫ ¡øÈ∑∂Ú≈‘ Ò≈·Δ⁄≈‹
¡Â∂ ◊ØÒΔ ⁄Ò≈¬Δ ◊¬ΔÕ ÍπÒΔ√ ÚºÒØ∫ ⁄Ò≈¬Δ ◊ØÒΔ «Úº⁄
’¬Δ ÏøÁ∂ ‹ıÓΔ ‘Ø ◊¬∂Õ E@ Á∂ ’ΔÏ ÒØ’ª ˘ ÌÚ≈ÈΔ◊Û∑
Â∂ Í«‡¡≈Ò≈ Á∂ ‘√ÍÂ≈Òª «Úº⁄ Á≈ıÒ ’Ú≈«¬¡≈
«◊¡≈Õ «¬‘Δ È‘ƒ, ÂÙºÁÁ ÂØ∫ Ï≈¡Á GA Ïø«Á¡ª ”Â∂
Ï≈¬Δ È∂Ó √Ó∂ AE@ «Ú¡’ÂΔ¡ª ”Â∂ C@G Á∂ Í⁄∂ Í≈
«ÁºÂ∂ ◊¬∂Õ ’¬Δ¡ª ˘ «◊ÃÎÂ≈ ’’∂ ‹∂Ò∑ Ì∂‹ «ÁºÂ≈
«◊¡≈Õ
«¬√ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ fiÈ∂ÛΔ «Ú÷∂ ¡≈͉∂ «‘º√∂ ÁΔ ˜ÓΔÈ
”Â∂ ËÈ∂ ”Â∂ ÏÀ·∂ Ó˜Á»ª È∂ «Í≥‚ Á∂ ⁄ΩËΔ ¡Â∂ «¬Ò≈’∂
Á∂ ÏÁÓ≈Ù ◊πÂ∂‹ fiÈ∂ÛΔ ¡Â∂ ¿π√Á∂ ◊πø«‚¡ª ÚºÒØ∫ ÍπÒΔ√

ˆÁΔ Ï≈Ï≈ ‘È≈Ó «√≥ÿ ’≈Ò≈ √≥«ÿ¡≈ ‹Δ ÁΔ CHÚΔ∫ Ï√Δ ÓÈ≈¬Δ
Ó‘≈È Á∂Ù Ì◊ ّΔÁ ’Â≈ «√≥ÿ √≈Ì≈ Á∂
Ï‘∞ ‘Δ È∂ÛÒ∂ √≈ÊΔ ¡Â∂ Á∂Ù ÁΔ ¡˜≈ÁΔ Á∂ √≥◊≈Ó
Ò¬Δ „≈¬Δ Á‘≈«’¡ª ÂØ∫ ÚΔ ÚºË √Óª ‹∂Òª ’º‡‰ Ú≈Ò∂
¡Â∂ ¡≥◊∂˜ ‘≈’Óª ÁΔ ¬ΔÈ È≈ Ó≥È ’∂ ¡≈͉Δ
Ï∂Ù’ΔÓÂΔ ‹≈«¬Á≈Á √Ó∂ ÿ Á≈ √Ì ’∞fi ’∞’ ’Ú≈
ÒÀ‰ Ú≈Ò∂ Ó‘≈È √»ÏΔ ÔØË∂ ◊ÁΔ Ï≈Ï≈ ‘È≈Ó «√≥ÿ
’≈Ò≈ √≥ « ÿ¡≈ ‹Δ ÁΔ CHÚΔ∫ Ï√Δ ◊∞  π Á ¡≈≈
¡≈ÒÓ◊Δ ÿ≥‡≈ ÿ «Ú÷∂ Ï≈Ï≈ ‹Δ Á∂ ÍØÂ∂ ¡Â∂ «’ÂΔ
«’√≈È Ô»ÈΔ¡È Á∂ «˜Ò∑≈ ÍzË≈È Ï≈Ï≈ √π«≥Á «√≥ÿ
◊ÁΔ Á∂ √Ó»‘ Í«Ú≈ ÚºÒØ∫ ÓÈ≈¬Δ ◊¬ΔÕ «¬√ ÓΩ’∂
◊ÁΔ Ï≈Ï≈ ‘È≈Ó «√≥ÿ ˘ ÙË≈‹ÒΔ¡ª «Á≥«Á¡ª
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

¡Â∂ Ô≈Á ’«Á¡ª √Δ.ÍΔ.¡≈¬Δ. (¡ÀÓ-¡ÀÒ) «È¿±
‚ÀÓØ’∂√Δ Á∂ √»Ï≈ ¡≈◊» ¡‹Ó∂ «√≥ÿ È∂ «’‘≈ «’ ¡º‹
‹ÁØ∫ Á∂Ù Á≈ ¡≥È Á≈Â≈ ÷πÁ’∞ÙΔ¡ª Á∂ ≈‘ «Í¡≈ ‘Ø«¬¡≈
‘À ¿∞ÁØ∫ Á∂Ù ¡Â∂ √»Ï∂ Á∂ ‘≈’Ó ¿∞‘Ȫ Á∂ «√Ø∫ ’‹∂ ÁΔ
Í≥‚ Ò≈¿∞‰ ÁΔ Ï‹≈«¬ ’≈ÍØ∂‡ ÿ≈«‰¡ª ˘ Á∂Ù Á∂
ÒØ’ª ÁΔ ÷»È Í√ΔÈ∂ ÁΔ ’Ó≈¬Δ Ò∞‡≈ ’∂ ÁÒ≈ÒΔ¡ª È≈Ò
¡≈Í‰Δ Ë≥È ÁΩÒ ÚË≈¿∞‰ «Úº⁄ πºfi∂ ‘ÈÕ ¿∞È∑ª ÁØÙ
Ò≈«¬¡≈ «’ «‹√ √≈Ó≈‹ «ıÒ≈¯ ÒÛ«Á¡ª Ï≈Ï≈
‘È≈Ó «√≥ÿ ¡Â∂ ◊Á Í≈‡Δ Á∂ ÔØ«Ë¡ª È∂ Ù‘≈Áª
«ÁºÂΔ¡ª ¡Â∂ Â√Δ‘∂ √‘∂, ‹≈«¬Á≈Áª ’∞’ ’Ú≈¬Δ¡ª
¡º‹ Á∂Ù Á∂ ‘≈’Ó ¿∞√∂ √≈Ó≈‹ ¡º◊∂ ◊Ø‚∂ ‡∂’ ¡Â∂ ÒØ’
22

‹»È-B@AF

√»Ï≈ ¡≈◊» ÏÒ«Ú≥Á «√≥ÿ Ï≈‹Ú≈, Í∂∫‚± Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È
Á∂ √»Ï≈ √’ºÂ ÏÒ«Ú≥Á «√≥ÿ Ì∞ºÒ, ’≈Ó∂‚ Ò∞Ì≈«¬¡≈
‹Δ ¡Â∂ ‚Δ.‡Δ.¡ÀÎ. Á∂ √’ºÂ ’Ó «√≥ÿ È∂ ÚΔ Ï≈Ï≈
‹Δ ˘ ÙË≈ Á∂ ÎπºÒ Ì∂∫‡ ’ΔÂ∂Õ «¬√ ÓΩ’∂ Í«Ú≈ ÚºÒØ∫
Òß◊ ÚΔ Ò◊≈«¬¡≈ «◊¡≈Õ

«ÚØËΔ √ÓfiΩÂ∂ ’ ’∂ ÓπÒ’ ˘ Ú∂⁄‰ Á∂ «’È≈∂ «Ò¡≈
÷Û≈ ’ΔÂ≈ ‘ÀÕ ¿∞È∑ª ¡≈«÷¡≈ ¡º‹ Î∂ ˆÁΔ √»«Ó¡ª
Úª◊ «¬√ «ÌzÙ‡ «√√‡Ó Èß ÏÁÒ‰≈ ‘Δ √Ó∂∫ ÁΔ Úº‚Δ
ÒØÛ ‘ÀÕ «¬√ ÓΩ’∂ Á∂Ù Ì◊ Ô≈Á◊≈ ’Ó∂‡Δ Á∂ ÷‹≈È⁄Δ
’≈Ó∂‚ ÙΔÂÒ «√≥ÿ √≥ÿ≈, «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È Á∂

ÍπÒΔ√-«√¡≈√Δ-◊πø‚≈ ◊·‹ØÛ «ÚπºË √øÿÙ
B@ Ó≈⁄ B@AF ˘ «ÁÈ-«Á‘≈Û∂ «Í≥‚ Ó≈‰»ø’∂
(‹◊≈™) Á∂ ¡’≈ÒΔ Í≈‡Δ ÚºÒØ∫ ω∂ √Í≥⁄ ∂ÙÓ «√øÿ
È∂ ¡≈͉∂ ◊πø‚≈ «◊Ø‘ √Ó∂ «Í≥‚ Á∂ «’√≈È √ÚÈ‹ΔÂ
«√øÿ Á∂ ÿ Á≈÷Ò ‘Ø ’∂ ‘ÓÒ≈ ’ΔÂ≈Õ ÿø‡≈ Ì ◊ØÒΔ¡ª
⁄Ò≈¬Δ ◊¬∂Õ ‘ÓÒ≈Ú ¿πÁØ∫ ‘Δ ◊¬∂ ‹ÁØ∫ √ÚÈ‹ΔÂ
«√øÿ ÏπΔ Â∑ª ‹ıÓΔ ‘Ø ’∂ «‚º◊ «Í¡≈Õ Í«Ú≈ Ú≈Ò∂
√’≈Δ ÂΩ ”Â∂ ÍÃ⁄≈∂ ‹ªÁ∂ ÈøÏª ¿πμÍ ÎØÈ ÷Û’≈™Á∂
‘∂Õ «’√∂ È≈ √π‰ΔÕ «’™«’ ‘Ò’≈ ¡ÀÓ.¡ÀÒ.¬∂. √≈Ï’≈
¬∂.‚Δ.√Δ. ¡À√.¡≈. ’Ò∂ ÁΔ «√ºËΔ ‘Ó≈«¬Â √ΔÕ «’√≈È
√ÚÈ‹Δ Á∂ Í«Ú≈ ”⁄ ‹≈«¬Á≈Á ÁΔ Úø‚ ˘ ÒÀ ’∂
Í«Ú≈’ fi◊Û≈ √Δ, fi◊Û≈ Í≥⁄≈«¬Â ’ØÒ «◊¡≈ ª
Ó≈ÓÒ≈ «ÈÏ∂Û‰ ÁΔ Êª √Í≥⁄ È∂ ¡≈Í «¬º’ ÍÒ≈‡ ÷ΔÁ
’∂ ¡Á≈Ò ≈‘ƒ Á÷Ò ÒÀ‰ ÁΔ Ï‹≈¬∂ ¡≈͉∂ ‡ØÒ∂ ˘ ÒÀ
’∂ «’√≈È Á∂ ÿ ”Â∂ ‘ÓÒ≈ ’ΔÂ≈Õ
‘ÓÒ≈Úª Á∂ ̺‹ ‹≈‰ Ó◊Ø∫ ÍπÒΔ√ ¡≈¬ΔÕ
¡À√.¡À⁄.˙. ‘·» È∂ ͺ÷Í≈ÂΔ Úº¬Δ¡≈ Ë≈È ’’∂
‘ÓÒ≈Úª Á≈ Ï⁄≈¡ ’È ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔÕ Í √º⁄≈¬Δ
Â∂ ÒØ’ª ÁΔ ◊Ú≈‘Δ √≈‘Ó‰∂ Ï∂Úº√ ‘Ø «◊¡≈Õ
«Í≥‚ ÂØ∫ ÊØÛΔ Á» ‹≈ ’∂ ‘ÓÒ≈Úª È∂ ’≈√ ’∂√
ω≈¿π‰ ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’«Á¡ª ¡≈͉∂ È≈Ò «Ò¡ªÁ∂ «¬º’
Ó˜Á» Á∂ ◊ØÒΔ Ó≈ ’∂ ‹ıÓΔ ’ «ÁºÂ≈Õ Í«Ú≈ Ú≈Ò∂
√ÚÈ‹Δ «√øÿ ˘ ‘√ÍÂ≈Ò ÒÀ ◊¬∂ ‹Ø ’¬Δ «ÁÈ
´«Ë¡≈‰≈ ‚Δ.¡ÀÓ.√Δ. Á≈÷Ò «‘≈Õ ¡º‹ ÚΔ ¿π√ÁΔ Úº÷Δ,
¤≈ÂΔ, Ϫ‘, ‹Ï≈Û∂ «Úº⁄ I ¤º∂ ‘È ‹Ø ’º„∂ È‘ƒ ‹≈
√’Á∂Õ ‘ÓÒ≈Ú ÚΔ Ó˜Á» ˘ ‘√ÍÂ≈Ò ÒÀ ◊¬∂Õ ‹ÁØ∫
«Í≥‚ «Úº⁄ ΩÒ≈ ÍÀ «◊¡≈ ª ÎÛ∂ ‹≈‰ Á∂ ‚Ø∫ ¿π√˘
‘√ÍÂ≈Ò ÂØ∫ Ì‹≈ ’∂ ÒÀ ◊¬∂ ‹Ø ¡º‹ º’ Î≈ ˛Õ
‹ºÊ∂ÏøÁΔ È∂ ÎΩΔ ÂΩ ”Â∂ «‹ºÊ∂ Í«Ú≈ È≈Ò
‘ÓÁÁΔ ÍÃ◊‡ ’ΔÂΔ ¿πŒÊ∂ ÓºÁÁ ÁΔ Í∂Ù’Ù ÚΔ ’ΔÂΔÕ
Ô»ÈΔ¡È ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄ «ÚÙ≈Ò ‹ÈÂ’ ÚÎÁ «‹√
«Úº⁄ A@@ ÂØ∫ ÚºË ¡Ωª ÓÁ Ù≈ÓÒ √È, ‹◊≈™
√«Ê ¡À√.¡À√.ÍΔ. Á¯Â «◊¡≈Õ ¡À√.ÍΔ. (‚Δ.) ˘
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

«ÓÒ’∂ Áº « √¡≈ «’ Ì≈Ú∂ ∫ ‹ÈÂ’ ÁÏ≈¡ «‘Â
¡À√.¡À⁄.˙. ‘·» È∂ ¡ÀÎ.¡≈¬Δ.¡≈. Á‹ ’ Ò¬Δ ˛
Í DEE ¡Â∂ AHB √Ó∂ ωÁΔ¡ª Ë≈≈Úª È‘ƒ Ò≈¬Δ¡ª
◊¬Δ¡ªÕ ¿πÊ∂ ‘Δ «¬’º· «Úº⁄Ø∫ «¬º’ ¡À’ÙÈ ’Ó∂‡Δ Á≈
◊·È ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ ÁØ «ÁÈ Ï≈¡Á ¡À’ÙÈ ’Ó∂‡Δ Á≈
ÚÎÁ ¡À√.¡À√.ÍΔ. ˘ «Ó«Ò¡≈Õ Á»√∂ ’Â≈ Á∂ ¡È√ª
˘ ª «◊ÃÎÂ≈ ’ «Ò¡≈ Í Óπº÷ ÁØÙΔ Î≈ ‘∂Õ
‘Ò’≈ «ÚË≈«¬’ È∂ √ÚÈ‹Δ «√øÿ ¿πμÍ √ÓfiΩÂ≈
’ ÒÀ‰ Ò¬Δ ¡≈͉∂ ÏøÁ∂ Ì∂‹ ’∂ ÁÏ≈¿π Í≈¿π‰≈ Ùπ»
’ΔÂ≈Õ «¬√ ‹º’Ø-º’Δ «Úº⁄ ¡ÍÃÀÒ Ó‘ΔÈ≈ Òøÿ «◊¡≈Õ
ÍπÒΔ√ Â∂ «√¡≈√Δ Ù«‘ ”Â∂ Óπº÷ ÁØÙΔ Ù∂¡≈Ó
ÿπøÓ‰-«ÎÈ Òº◊≈Õ ¿π√È∂ ◊Ú≈‘ª ˘ ËÓ’≈¿π‰≈ Ùπ»
’ «ÁºÂ≈Õ ¡÷Δ ÍΔÛ «’√≈È Â∂ ¿π√Á∂ Í«Ú≈ È∂
ÓÈ Ï‰≈ ’∂ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂· √øÿÙ ”⁄
¡≈¿π‰ Á≈ ÎÀ√Ò≈ ’ΔÂ≈Õ
ÁπÏ≈≈ «Î ¡À’ÙÈ ’Ó∂‡Δ ÁΔ ÓΔ«‡ø◊ ÏπÒ≈¬Δ ◊¬Δ
«‹√ «Úº⁄ «ÙÂ∂Á≈ ÚΔ ÏπÒ≈¬∂ ◊¬∂Õ ÓΔ«‡ø◊ È∂ ÍπÒΔ√«√¡≈√Δ-◊πø‚≈ ◊·‹ØÛ «ÚπºË AD Ó¬Δ ˘ ‘·» Ê≈‰∂
¡º◊∂ ËÈ∂ Á≈ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂ≈ «‹√ «Úº⁄ ÁØÙΔ¡ª ˘
«◊ÃÎÂ≈ ’È Á∂ È≈Ò-È≈Ò ‘Ò’≈ «ÚË≈«¬’ ˘ Ù≈ÓÒ
ÂÎÂΔÙ ’È ¡Â∂ ◊πø‚≈◊ÁΔ Á≈ ͺ÷ Í»È Ú≈Ò∂ ÍπÒΔ√
¡«Ë’≈Δ¡ª ÷≈√ ’’∂ ¡À√.¡À⁄.˙. ‘·» «ÚπºË
’≈Ú≈¬Δ ÁΔ Óø◊ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ Á«‘Ù ÂØÛÈ Ò¬Δ ‘·»
Ê≈‰∂ Á∂ √≈∂ «Í≥‚ª √Ó∂ Ó≈‰»’∂ «Í≥‚ «Úº⁄ fiø‚≈ Ó≈⁄
’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ Ó≈⁄ ÁΩ≈È «Í≥‚ª «Úº⁄ ÀÒΔ¡ª ÚΔ
’ΔÂΔ¡ª ◊¬Δ¡ªÕ
«¬√∂ ÁΩ≈È ‚Δ.‹Δ.ÍΔ. Í≥‹≈Ï ˘ «ÓÒ‰ ÁΔ ’Ø«ÙÙ
’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ ¿π‘Ȫ Á∂ È≈ «ÓÒ‰ ”Â∂ ¬∂.‚Δ.‹Δ.ÍΔ. Í≥‹≈Ï
˘ ÚÎÁ «ÓÒ’∂ √≈Δ √«ÊÂΔ ÂØ∫ ‹≈‰»ø ’Ú≈«¬¡≈Õ
AD Ó¬Δ Á∂ ÍÃÌ≈ÚÙ≈ÒΔ ËÈ∂ «Úº⁄ «‘√ΔÒÁ≈
È≈Ò ¡≈ ’∂ ‚Δ.¡À√.ÍΔ. È∂ ¡À√.¡À√.ÍΔ. ÚºÒØ∫ «‹ºÊ∂ ◊ÒÂΔ
Á≈ ¡«‘√≈√ ’ΔÂ≈Õ ËÈ∂ ˘ √øÏØËÈ ’«Á¡ª ‹ºÊ∂ÏøÁΔ Á∂
23

‹»È-B@AF

«’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È ÚºÒØ∫ Í≥‹≈Ï ÍºË Á∂ ω∂ √ÍÀÙÒ
‡≈√’ ÎØ√ Á∂ ¡≈¬Δ.‹Δ. ˘ ¿π‘Ȫ Á∂ Óπ‘≈ÒΔ √«Ê Á¯Â
«Úº⁄ «Ó«Ò¡≈Õ ÚÎÁ ˘ √π‰È ¿πÍø ¡≈¬Δ.‹Δ. È∂
¡À√.¡À√.ÍΔ. È≈Ò ÎØÈ ≈‘ƒ √øÍ’ ’’∂ √÷ ÙÏÁª
«Úº⁄ ÎΩÈ ÁØÙΔ¡ª ˘ «◊ÃÎÂ≈ ’È ¡Â∂ ¡√Ò≈ ‹ÏÂ
’È ÁΔ ‘Á≈«¬Â ’ΔÂΔÕ ¡À’ÙÈ ’Ó∂‡Δ ÁΔ Óø◊ ¡Èπ√≈
¡À√.¡À⁄.˙. ‘·» ÂØ∫ ’∂√ Á∂ ¡«Ë’≈ (¡≈¬Δ.˙.) Ú≈Í√ ÒÀ
’∂ √Δ.¡≈¬Δ.¬∂. ‹◊≈™ Á∂ «¬ø⁄≈‹ ÁΔ ˜πÓ
ø Ú
∂ ≈Δ Ò≈¬ΔÕ
«ÓºÊ∂ √Ó∂∫ «Úº⁄ ÍπÒΔ√ È∂ ÁØÙΔ √Ó∂ AH-B@ Á∂ ‡ØÒ∂ «Úº⁄∫Ø
’¬Δ¡ª ˘ «◊ÃÎÂ≈ ’ «Ò¡≈Õ ÒØ’ª Á∂ «ÚØË √Á’≈ ‘Ò’≈
¡ÀÓ.¡ÀÒ.¬∂. ˘ Ó≈‰»’
ø ∂ Á≈ ÍÃ◊
Ø ≈Ó ’À∫√Ò ’È≈ «Í¡≈Õ

¡≈◊» ‘Á∂Ú «√øÿ √øË» È∂ «’‘≈ «’ «’√≈È Á∂ ÿ ”Â∂
‘ÓÒ≈ ’ΔÂ≈ ˛ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ ¡«‹‘Δ ◊πø‚≈◊ÁΔ ˘ √«‘‰
È‘ƒ ’∂◊ΔÕ ËÈ∂ ˘ ‘ØȪ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ «˜Ò∑≈ ÍÃË≈È
ÂÒØ⁄È «√øÿ fiØÛª, «˜Ò∑≈ √’ºÂ √≈Ë» «√øÿ ¡º⁄Ú≈Ò,
«¬Ò≈’≈ ≈¬∂’؇ Á∂ ÍÃË≈È √≈Ï’≈ √Í≥⁄ ◊π⁄È «√øÿ
¡Â∂ «¬Ò≈’≈ ‹◊≈™ Á∂ √’ºÂ ’ÈÀÒ «√øÿ Ïπ‹
’≈Ò≈ ¡≈«Á È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ AF Ó¬Δ ˘ √»Ï∂ Ì «Úº⁄
¿πÒΔ’∂ ÍÃØ◊≈Ó Â«‘ ‹◊≈™ ”⁄ ’˜≈ Óπ’ÂΔ ¡Â∂
‘Ø Óø◊ª √ÏøËΔ Ò≈¬∂ ËÈ∂ ¿πÍø «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È
ÚºÒ∫Ø Ù«‘ «Úº⁄ ÍπÒΔ√-«√¡≈√Δ-◊π‚
ø ≈ ◊·‹ØÛ «ÚπË
º
Óπ‹≈‘≈ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ ÂΔ√∂ «ÁÈ AH Ó¬Δ ˘ «¬º’ ÚÎÁ

A Ó¬Δ Ó˜Á» «ÁÚ√ ¿πμÍ «¬Î‡» ÁΔ √◊ÓΔ
«√˪ ¿πμÍ ’ΔÂ∂ ‹≈ ‘∂ ’Øfi Ú≈ª Ï≈∂ √π⁄∂ ’ΔÂ≈
«◊¡≈Õ ÏπÒ≈«¡ª È∂ Áº«√¡≈ «’ ’πÒ
º ÁπÈΔ¡≈ «Úº⁄ Ó˜Á»
‹Ó≈ ںÒØ∫ √øÿÙ √Á’≈ ‘≈√Ò ’ΔÂΔ¡ª ÍÃ≈ÍÂΔ¡ª ˘
√Î≈ ÈΔÂΔ¡ª Á∂ Ȫ ‘∂· ÷ÂÓ ’ΔÂ≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ «¬√
Â∑ª ’’∂ √Ó≈¬∂Á≈Δ Á∂ ¡≈«Ê’ √ø’‡ Á≈ ÏØfi Ó˜Á»ª
«√ ÒºÁ‰ ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔ ‹≈ ‘Δ ˛ «‹√ «ÚπºË Úº÷Úº÷ Á∂Ùª «Úº⁄ Ó˜Á» √øÿÙª Á∂ ÓÀÁ≈È «Úº⁄ ¡≈ ‘∂
‘ÈÕ
ÏπÒ≈«¡ª È∂ Áº«√¡≈ «’ Á∂Ù «Úº⁄ ÓØÁΔ √’≈
ÚºÒØ∫ √≈Ó≈‹ Á∂ «¬Ù≈∂ ”Â∂ Ó˜Á» «ÚØËΔ √Ø˪ ’’∂
«’Â-’≈˘Èª ˘ √Ó≈¬∂Á≈ ͺ÷Δ Ï‰≈«¬¡≈ ‹≈ «‘≈
˛Õ «‹√ «ÚπºË ¡≈¿π‰ Ú≈Ò∂ √Ó∂∫ Ó˜Á» ‹Ó≈ ˘ «¬º’
Â’ÛΔ ‹ºÁØ‹«‘Á ÁΔ «Â¡≈Δ Ò¬Δ Òø◊؇∂ ’√ ÒÀ‰∂
⁄≈‘ΔÁ∂ ‘ÈÕ ÏπÒ≈«¡ª È∂ ÓØÁΔ ‘’»Ó Á∂ «Î’»Î≈ÙΔÚ≈ÁΔ ¡‹ø‚∂ Ï≈∂ ÚΔ Ó˜Á»ª ˘ ‹≈◊»’ ’Á∂ ‘ج∂
¡≈Í‰Δ «¬È’Ò≈ÏΔ «Ë ¿π√≈È Ò¬Δ ÍÃ∂« ’ΔÂ≈Õ
ÈÚªÙ«‘ : √Ê≈È’ Áπ√«‘≈ ÓÀÁ≈È «Ú÷∂ «¬Î‡»
È∂ Í≥‚≈Ò Ò≈ ’∂ ’≈ÈÎø√ ’ΔÂΔ «‹√ÂØ∫ Í«‘Òª Ù«‘
«Úº⁄ Ó≈⁄ ÚΔ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ ’≈ÈÎø√ ˘ «¬Î‡» Á∂ √»Ï≈
ÓΔ ÍÃË≈È ¡ÚÂ≈ «√øÿ Â≈Δ, ¿π√≈Δ «Ó√ÂΔ Ó˜Á»
Ô»ÈΔ¡È Á∂ ¡≈◊» «ÈÓÒ ‹ø‚Δ, «¬Î‡» Á∂ «˜Ò∑≈ √’ºÂ
◊π«Á¡≈Ò º’Û ¡Â∂ √Δ.ÍΔ.¡≈¬Δ. (¡ÀÓ-¡ÀÒ) «È¿»
‚ÀÓ’
Ø ∂√Δ Á∂ ¡≈◊» ÁÒ‹Δ «√øÿ ¡À‚ÚØ’‡
∂ È∂ √øÏË
Ø È ’ΔÂ≈Õ
È»Íπ Ï∂ÁΔ : √Ê≈È’ Ù«‘ «Úº⁄ Ó≈⁄ ’È Ó◊Ø∫
√À∫’«Û¡ª ÁΔ «◊‰ÂΔ ”⁄ ¿π√≈Δ «’ÂΔ¡ª È∂ ÀÒΔ ’ΔÂΔ
«‹√˘ «¬Î‡» Á∂ √»Ï≈ ÍÃË≈È ’πÒ«ÚøÁ «√øÿ ÚÛÀ⁄, √Ê≈È’

Í«‘ÒΔ Ó¬Δ Á≈ «ÁÈ Ó˜Á» ‹Ó≈ √Ó∂ ’πºÒ
ÁπÈΔ¡≈ Á∂ «’ÂΔ¡ª Á≈ «¬È’Ò≈ÏΔ «Â¿π‘≈ ˛Õ «¬‘
«Â¿π‘≈ Ó˜Á» ‹Ó≈ Â∂ «’ÂΔ¡ª ÁΔ ¬∂’Â≈ Â∂ √øÿÙ
Á≈ ÍÃÂΔ’ ˛Õ Ó˜Á» ‹Ó≈ ¿π‘ «¬È’Ò≈ÏΔ ‹Ó≈ ˛
«‹‘ÛΔ ÓÈπº÷ ‹≈ÂΔ ˘ ´º‡, ‹Ï Â∂ Ï∂«¬È√≈ÎΔ ÂØ∫ Óπ’ÂΔ
Áπ¡≈¿π‰ ÁΔ √ÓºÊ≈ º÷ÁΔ ˛Õ Ó˜Á» ‹Ó≈ ¡≈͉Δ
«¬È’Ò≈ÏΔ Í≈‡Δ, ¡≈͉∂ ¡◊ª‘ÚË» Á√Â∂ ’«Ó¿»«È√‡
Í≈‡Δ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂· ´‡∂∂ ÍÃÏøË ÂØ∫ Óπ’ÂΔ Ò¬Δ ‹Ø
‹ºÁØ‹«‘Á ’ÁΔ ˛, ¡√Ò «Úº⁄ ¿π‘ √Ó»‘ «Ó‘ÈÂ’Ù
‹ÈÂ≈ Â∂ ¿πÈ∑ª Á∂ √ø◊Δ-√≈ÊΔ¡ª ÁΔ Óπ’ÂΔ Ò¬Δ
‹ºÁ‹
Ø «‘Á ‘Δ ‘πÁ
ø Δ ˛Õ «¬√ ‹ºÁ‹
Ø «‘Á «Úº⁄ Ó˜Á» ‹Ó≈Â
Á≈ «¬È’Ò≈ÏΔ «Â¿π‘≈ ’πÏ≈ÈΔ¡ª Á∂ «¬«Â‘≈√ È≈Ò
«√ø«‹¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ¿π‘ «ÁÈ ˛ «‹√ «ÁÈ ¿π‘ ¡≈͉∂
ÁØ√ª, √ø◊Δ¡ª ¡Â∂ ÁπÙÓ‰ª «Ú⁄’≈ Ò’Δ «÷º⁄ ’∂,
ÁπÙÓ‰ª ÁΔ «ÈÙ≈ÈÁ∂‘Δ ’’∂ ¿πÈ∑ª «ÚπºË ‹ºÁØ‹«‘Á ˘
«√∂ Ò≈¿π‰ Ò¬Δ √Â∂ ÁΔ¡ª Ú◊≈ª Ï≈∂ «Èº· ’∂
«Ú⁄≈-⁄⁄≈ ’ÁΔ ˛Õ
«¬√ Ú≈ ÚΔ AC@Ú∂∫ Ó˜Á» «ÁÚ√ ¿πμÍ «¬ø‚Δ¡È
ÎÀ‚∂ÙÈ ¡≈¯ ‡∂‚ Ô»ÈΔ¡È˜ È∂ A Ó¬Δ Á≈ «ÁÈ Ú∂Ò∂
ÁΔ¡ª ÁπÙÓ‰ ‹Ó≈ª ÚºÒØ∫ Ó˜Á» ‹Ó≈ ÁΔ Óπ’ÂΔ Á∂
√ø◊≈Ó ”⁄ ÷ÛΔ¡ª ’ΔÂΔ¡ª ‹≈ ‘Δ¡ª π’≈Ú‡ª Â∂
¿πȪ∑ ÂØ∫ Í≈ Í≈¿π‰ Á∂ ¿πÁÙ
∂ ˘ √Ó«Í ’’∂ ÓÈ≈«¬¡≈
«◊¡≈Õ «‹√ «Úº⁄ Úº÷-Úº÷ Ê≈Úª ”Â∂ ‘ج∂ ÍÃÁÙȪ Â∂
’ÈÚÀÈÙȪ «Úº⁄ Ó˜Á» ‹Ó≈ Á∂ Ò‘»-«Ìº‹∂ Ù≈È≈ÓºÂ∂
«¬È’Ò≈ÏΔ «¬«Â‘≈√ ”Â∂ ‘Δ ⁄≈ȉ≈ È‘ƒ Í≈«¬¡≈ «◊¡≈
ÏÒ«’ √≈Ó≈‹Δ Ôπº◊ ”⁄ √≈Ó≈‹ ÚºÒØ∫ Ó˜Á» ‹Ó≈ Á∂
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

24

‹»È-B@AF

Ó≈⁄ ’È Ó◊Ø∫ «’ÂΔ¡ª È∂ «¬’º· ’’∂ ÀÒΔ ’ΔÂΔÕ
ÀÒΔ «Úº⁄ ̺·≈ Ó˜Á»ª ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ¿π√≈Δ «’ÂΔ¡ª
È∂ ÚΔ ÙÓ»ÒΔ¡Â ’ΔÂΔÕ ÀÒΔ ˘ «¬Î‡» ¡≈◊» Ó∂Ù ≈‰≈,
‹Ø«◊øÁÍ≈Ò, ÍÃ∂Ó Ó√Δ‘, √ØÈ≈ ¡Â∂ Î»Ò ⁄øÁ È∂ √øÏØËÈ
’ΔÂ≈Õ
ÓÒ؇ «Ú÷∂ «¬Î‡» Á∂ ‹ÈÒ √’ºÂ ÙÃΔ ≈‹ «√øÿ
ÓÒ؇ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂· Ó¬Δ «ÁÚ√ Â∂ √Ó≈◊Ó ’ΔÂ≈
«◊¡≈Õ Óπ’Â√ «Ú÷∂ Á»‹Δ¡ª ‡∂‚ Ô»ÈΔ¡Èª È≈Ò «¬Î‡»
È∂ √ªfi∂ »Í ”⁄ ÍÃØ◊≈Ó ¡≈ÔØ«‹Â ’ΔÂ≈Õ

¡≈◊»¡ª Â√∂Ó, ‘«ÚøÁ «√øÿ, ’Ó ⁄øÁ, Ó∂Ù ÂØ∫
«¬Ò≈Ú≈ «Ú«Á¡≈ÊΔ ¡≈◊» ‰ÏΔ øË≈Ú≈ È∂ ÚΔ √øÏØËÈ
’ΔÂ≈Õ «Ú«Á¡≈ÊΔ ’ÚΔÙΔ ‹ºÊ∂ È∂ ‘≈˜Δ ÒÚ≈¬ΔÕ
Í«‡¡≈Ò≈ : ◊À√ ¬∂‹ø√Δ Ú’˜ Ô»ÈΔ¡È («¬Î‡»)
ÚºÒØ∫ Â’ÙΔÒ ‘≈Ò «Ú÷∂ ’ÈÚÀÈÙÈ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ Ó◊Ø∫
Ù«‘ «Úº⁄ Ó≈⁄ ÚΔ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ ’ÈÚÀÈÙÈ ˘ «¬Î‡»
¡≈◊» ’ÙÓΔ «√øÿ «ÏºÒ≈ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ Ì◊Úø ’ø◊‰Ú≈Ò
¡Â∂ ¡À‚ÚØ’∂‡ ≈‹ΔÚ ÒØ‘‡ÏºËΔ È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
◊πÁ≈√Íπ : √Ê≈È’ Ù«‘ «Úº⁄ «¬º’ ÍÃÌ≈ÚÙ≈ÒΔ

¿π√≈Δ «Ó√ÂΔ Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È («¬Î‡») ÚºÒØ∫ «’ ’«ÓÙÈ ¡ø«ÓÃÂ√ Á∂ Á¯Â ¡º◊∂ ËÈ≈
¿π√≈Δ «Ó√ÂΔ Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È («¬Î‡») ÚºÒØ∫ B@
Ó¬Δ B@AB ˘ «’ «ÚÌ≈◊ Á∂ ¡«Ë’≈Δ¡ª ÚÒØ∫ ¿π√≈Δ
«’ÂΔ¡ª ˘ «‹√‡ ’È «Úº⁄ ¡≈È≈’≈ÈΔ ’È,
¿π√≈Δ «’ÂΔ¡ª ˘ «ÓÒÁΔ¡ª √‘»Òª Á∂‰ «Úº⁄ Á∂Δ
’È ¡Â∂ Á¯ÂΔ ÓπÒ≈˜Óª ÚºÒØ∫ «ÏȪ Ú‹∑≈ ÍÃ∂Ù≈È
’È «ÚπºË ËÈ≈ «ÁºÂ≈Õ «’ÂΔ¡ª ˘ ¿π√≈Δ «Ó√ÂΔ

Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Á∂ «˜Ò∑≈ ÍÃË≈È Ï»‡≈ «√øÿ, È«øÁ
«√øÿ, ÏÒ’≈ «√øÿ ¡Â∂ Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Á∂ √»Ï≈
«ÚºÂ √’ºÂ Ë«ÓøÁ ¡‹È≈Ò≈ È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ ¡øÂ
«Úº⁄ ËÈ≈’≈Δ¡ª È∂ «’ ’«ÓÙÈ ˘ Óø◊ ͺÂ
√Ω∫«Í¡≈Õ «‹È∑ª È∂ «’√∂ ÍÃ’≈ ÁΔ Í∂ÃÙ≈ÈΔ È≈ ¡≈¿π‰
Á∂‰ Á≈ ÌØ√≈ «ÁºÂ≈Õ

’ÂÒ Á≈ Í⁄≈ Á‹ ’Ú≈¿∞‰ Ò¬Δ ¡‹ΔÂÚ≈Ò Ê≈‰∂ Á≈ ÁØ «ÁÈ «ÿ≈¿∞
«Í¤Ò∂ «ÁÈΔ∫ D Ó¬Δ ˘ «Í≥‚ ÓºÁØ’∂ «˜Ò∑≈ ÓØ◊≈ Á∂
Ú≈√Δ ¡Â∂ Í≥‹≈Ï ÷∂ ӘÁ» Ô»ÈΔ¡È Á∂ ÓÀ∫Ï ¿∞μÂÓ
«√≥ÿ ¿∞Î ÌØÒ≈ Á≈ «Í≥‚ Á∂ ‘Δ √Óº◊Ò, ÏÒÀ’Ó∂Ò
‘«‹≥Á «√≥ÿ È∂ ¡≈͉∂ ’¬Δ Ï≥«Á¡ª È≈Ò «ÓÒ ’∂
Ò∞«Ë¡≈‰≈ ‹Δ.‡Δ.Ø‚ ”Â∂ ’ÂÒ ’ «ÁºÂ≈ √ΔÕ ÓπÒ˜Óª
È∂ «¬√ ˘ ¡À’√Δ‚À∫‡ ω≈¿∞‰ ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔ Â∂ Íπ«Ò√
È∂ C@B ÁΔ Ï‹≈¬∂ C@D-¬∂ Á≈ Í⁄≈ Á‹ ’ «ÁºÂ≈
«‹√ Á∂ «ÚπºË AI-B@ Ó¬Δ ˘ Ò◊≈Â≈ ÁØ «ÁÈ ÌØÒ≈
«√≥ÿ ’ÂÒ ’ª‚ «ÚØËΔ ¡À’ÙÈ ’Ó∂‡Δ È∂ ¡‹ΔÂÚ≈Ò
Ê≈‰∂ Á≈ «ÿ≈¿∞ ’Δ º«÷¡≈, ¡À√.ÍΔ.‚Δ. Á∂ Óø◊ª Óøȉ
Á≈ ÌØ√≈ Á∂‰ ÂØ∫ Ï≈¡Á ËÈ≈ ÓπÒÂÚΔ ’ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ
«˜’ÔØ◊ ‘À «’ ÌØÒ≈ «√≥ÿ «Í≥‚ Á∂ ÏÒÀ’Ó∂Ò,
ÈÙ∂ Á∂ √Óº◊Òª ‘«‹≥Á «√≥ÿ, ÓÈ«‹≥Á «√≥ÿ ’≈’≈
(¬∂.¡À√.¡≈¬Δ. Ê≈‰≈ ≈¬∂’؇), Ï⁄È «√≥ÿ, «Ù≥ÁÍ≈Ò
«√≥ÿ ’∞º’Δ È≈Ò «‘≥Á≈ √ΔÕ ÏΔÂ∂ √Ó∂∫ «Úº⁄ ÌØÒ≈ «√øÿ Á∂
⁄≈⁄∂ Á∂ Óπ≥‚∂ ÁΔ ‘«‹≥Á «√≥ÿ È≈Ò ÒÛ≈¬Δ ‘؉ ’’∂
ÌØÒ≈ «√≥ÿ ˘ ËÓ’Δ «ÁºÂΔ √Δ «’ ÂÀ˘ Á∂÷ª◊∂Õ D Ó¬Δ
Ù≈Ó ˘ ‘«‹≥Á «√≥ÿ ÷πÁ ÌØÒ≈ «√≥ÿ ˘ ◊º‚Δ ”Â∂ ÒÀ ’∂
«◊¡≈ ¡Â∂ Íπ≈‰Δ ≥«‹Ù ’≈È ÌØÒ∂ Á≈ ’ÂÒ ’’∂,
ÓØ◊≈-Ò∞«Ë¡≈‰≈ ‹Δ.‡Δ. Ø‚ ”Â∂ ÷Â≈Ȫ «Úº⁄ ÷πÁ «¬ÈØÚ≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

◊º‚Δ ÍÒ‡≈ ’∂ ¡À’√Δ‚À∫‡ ω≈¿‰ ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔÕ
Í«Ú≈ ˘ Ùº’ ¿∞√ Ú’Â ÍÀÁ≈ ‘Ø«¬¡≈ ‹Á √≈Δ
≈ ‘«‹≥Á «√≥ÿ È∂ Í«Ú≈ ˘ Áº«√¡≈ º’ È‘Δ∫,
‘«‹≥Á «√≥ÿ ≈ ˘ ¬∂.¡À√.¡≈¬Δ. Ê≈‰≈ ≈¬∂’؇
ÓÈ«‹≥Á «√≥ÿ Á∂ È≈Ò «Í≥‚ Á∂ ¡’≈ÒΔ ≈Ó «√≥ÿ ’ØÒ
«◊¡≈, «‹√ ÁΔ ÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ Ó≥ÂΔ ‹Ê∂Á≈ ÂØÂ≈ «√≥ÿ
È≈Ò ⁄≥◊Δ È∂ÛÂ≈ ‘À, È≈Ò «ÓÒ ’∂ ¡À√.¡À√.ÍΔ. ÓØ◊≈
˘ ’ÂÒ Á≈ Í⁄≈ ’È ÁΔ Ï‹≈¬∂ ¡À’√Δ‚À∫‡ ω≈¿∞‰
ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔÕ ‘«‹≥Á «√≥ÿ ◊º‚Δ «Úº⁄ ÌØÒ∂ È≈Ò
√Δ, Í ‘«‹≥Á «√≥ÿ Á∂ ÷Ø⁄ º’ È‘Δ∫ ¡≈¬ΔÕ ÌØÒ≈
«√≥ÿ ÁΔ Ò≈Ù ◊º‚Δ ÂØ∫ AH Îπº‡ ¡º◊∂ ⁄ΩÎ≈Ò Í¬Δ √ΔÕ
◊º‚Δ Á∂ «Í¤ÒΔ Â≈’Δ «Úº⁄ ÌØÒ∂ Á∂ Ú≈Ò Î√∂ ‘ج∂ √ÈÕ
¿∞’Â ÂºÊ ¡Â∂ ¡À√.¡À√.ÍΔ. ÓØ◊≈ ¡Â∂ ‘Ø Íπ«Ò√
¡«Ë’≈Δ¡ª Á≈ ÓΩ’∂ ”Â∂ ¡≈¿∞‰≈ √≈Î ˜≈«‘ ’ «‘≈
√Δ «’ «¬‘ ’ÂÒ ‘ÀÕ
Íπ«Ò√ ÁΔ «„ºÒΔ ’≈◊∞˜≈Δ Á∂ «ÚπºË Í≥‹≈Ï
√‡»‚À∫‡√ Ô»ÈΔ¡È, «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È, Í≥‹≈Ï ÷∂Â
Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È È∂ «ÓÒ ’∂ ÌØÒ≈ «√≥ÿ ’ÂÒ ’ª‚ «ÚØËΔ
¡À’ÙÈ ’Ó∂‡Δ ω≈ ’∂ AE Ó¬Δ ˘ Ê≈‰∂ Ó»‘∂ ËÈ≈
Ò≈«¬¡≈, ¡À√.¡À⁄.¿∞. È∂ AI Ó¬Δ Âº’ ¿∞‚Δ’ ’È
25

‹»È-B@AF

¡À’ÙÈ ’Ó∂‡Δ Á∂ ’ÈÚΔÈ ÂΔÊ «√≥ÿ ÓºÁØ’∂, ’∞ÒÁΔÍ
«√≥ÿ, «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È, ÍΔ. ¡À√.Ô»., Í≥‹≈Ï ÷∂Â
Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È ÚºÒØ∫ ’ΔÂΔ ‹≈ ‘Δ ‘ÀÕ ËÈ∂ ˘ ’∂.’∂.Ô».
Á∂ √»Ï≈ ÍzË≈È «ÈÌÀ «√≥ÿ „∞º‚Δ’∂, «˜Ò∑≈ √’ºÂ «¤≥Á
«√≥ÿ fi≥«‚¡≈‰≈, ÍΔ.¡À√.Ô». Á∂ ’Ó‹Δ ’؇’Í»≈,
ÓØ‘È «√≥ÿ ¡ΩÒ÷, «’ÈÁΔÍ ’Ω, Í∂∫‚± Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È
Á∂ «˜Ò∑≈ ÍzË≈È ÏÒÁ∂Ú «√≥ÿ «√≥ÿªÚ≈Ò≈, ÈΩ‹Ú≈È ¡≈◊»
ÏÒ«Ú≥Á «√≥ÿ ÓºÁØ’∂, ‘ÁΔÍ «√≥ÿ ÓºÁØ’∂, ◊Ø’Ò,
‹√ÍzΔ «√≥ÿ ÓºÒ ¡≈«Á È∂ √≥ÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ

Ò¬Δ «’‘≈, ‹Á ’≈Ú≈¬Δ È≈ ‘Ø¬Δ Âª AI Ó¬Δ ˘ Úº‚∂
ͺË ”Â∂ Ê≈‰∂ Ó»‘∂ ËÈ≈ Ò≈ «ÁºÂ≈Õ ⁄ºÒ ‘∂ ËÈ∂ Á∂
Á»‹∂ «ÁÈ ¡‹ΔÂÚ≈Ò Ï≈˜≈ «Úº⁄ Óπ˜≈‘≈ ’’∂ «Â≥È
ÿ≥‡∂ Ê≈‰∂ Á≈ «ÿ≈¿∞ ’ΔÂ≈Õ Á»‹∂ «ÁÈ ¡À√.ÍΔ.‚Δ. ÓØ◊≈
«‹√ ’ØÒ «¬√ Ó≈ÓÒ∂ ÁΔ ÂÎÂΔÙ ⁄ºÒ ‘Δ ‘À, È∂ ¡≈ ’∂
Ì∂ «¬’º· «Úº⁄ AB «ÁȪ Á∂ «Úº⁄-«Úº⁄ ÂÎÂΔÙ Í»Δ
’ ’≈Ú≈¬Δ ’È Á≈ ÌØ√≈ «ÁºÂ≈ «‹√ ÂØ∫ Ï≈¡Á
ËÈ≈ AB «ÁȪ Ò¬Δ ÓπÒÂÚΔ ’ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ «¬√
√≥ÿÙ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ÌØÒ≈ «√≥ÿ ’ÂÒ ’ª‚ «ÚØËΔ

‘Ò’≈ Ï≈ÿ≈Íπ≈‰≈ Á∂ ¡’≈ÒΔ ¡ÀÓ.¡ÀÒ.¬∂. Ó‘∂Ù«¬≥Á Ó‘∂ÙΔ Á∂ ÿ Á≈ ’ΔÂ≈ «◊¡≈ ÿ∂≈¿∞
¡ÀÓ.¡ÀÒ.¬∂. Ó‘∂Ù«¬≥Á «√≥ÿ Ó‘∂ÙΔ Á∂ «È‘≈Ò «√≥ÿ
Ú≈Ò≈ «Ú÷∂ ÿ Á≈ ÿ∂≈¿∞ ’ΔÂ≈Õ «‹√ «Úº⁄ √À∫’Û∂
Ó˜Á»ª È∂ ÙÓ»ÒΔ¡Â ’ΔÂΔÕ «¬√ ÂØ∫ Í«‘Òª ¿∞’ «Í≥‚ª
«Úº⁄ TÏ≈◊ª Á≈ ≈÷≈U È∞º’Û ÷∂‚«Á¡ª ÀÒΔ¡ª, ÓΔ«‡≥◊ª
’ΔÂΔ¡ª ◊¬Δ¡≈Õ ¡ÀÓ.¡ÀÒ.¬∂. Á≈ ÿ∂≈¿∞ ⁄≈ ÿ≥‡∂
⁄º«Ò¡≈Õ ÿ∂≈¿∞ ÁΩ≈È ¡ÀÓ.¡ÀÒ.¬∂. È∂ ËÈ∂ «Úº⁄ ¡≈
’∂ AG Ó¬Δ ˘ ÏΔ.‚Δ.ÍΔ.¿∞. ÁÎÂ ‹Ê∂Ï≥ÁΔ ˘ ÓΔ«‡≥◊
’’∂ Ó√Ò∂ ‘ºÒ ’È Á≈ ÌØ√≈ «ÁºÂ≈Õ «¬√ ÂØ∫ Ï≈¡Á
ÿ∂≈¿∞ ÷ÂÓ ’’∂ Ù«‘ «Úº⁄ Ó≈⁄ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «¬√
ÓΩ’∂ Í∂∫‚± Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Á∂ «˜Ò∑≈ ÍzË≈È ÏÒÁ∂Ú «√≥ÿ
«√≥ÿªÚ≈Ò≈, «˜Ò∑≈ √’ºÂ Ó≥◊≈ «√≥ÿ ÚÀØ’∂, «˜Ò∑≈ ¡≈◊»
‘Ï≥√ «√≥ÿ Ø‚∂, ÏÒ’≈ «√≥ÿ √Ó≈Ò√, √Ó≈Ò√
«¬’≈¬Δ ÍzË≈È Ó∂‹ «√≥ÿ, «¤≥Á «√≥ÿ √≈λÚ≈Ò≈, ÚÀØ’∂
«¬’≈¬Δ ÍzË≈È ’∞ÒÁΔÍ «√≥ÿ, ’Ó «√≥ÿ, √ÂÈ≈Ó «√≥ÿ,
√πº÷≈ «√≥ÿ, ÒË≈¬Δ’∂ «¬’≈¬Δ ¡≈◊» «Í≥Á «√≥ÿ, ≈‰≈
«√≥ÿ ¡≈«Á È∂ √≥ÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ

‘Ò’≈ Ï≈ÿ≈Íπ≈‰≈ Á∂ ’¬Δ «Í≥‚ª ÚÀØ’∂, ÒË≈¬Δ’∂,
Ó≈ÛΔ Óπ√ÂÎ≈, ⁄ΔÁ≈, √∂÷≈, √Ó≈Ò√, Ø‚∂, Òß‚∂, Ï≥ÏΔ‘≈
Ì≈¬Δ’≈ «Úº⁄ Ó˜Á» Ó≥◊ª ˘ ÒÀ ’∂ Í∂∫‚± Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È
«¬’≈¬Δ Ï≈ÿ≈Íπ≈‰≈ ÚºÒØ∫ √≥ÿÙ ’ΔÂ≈ ‹≈ «‘≈ ‘ÀÕ
«‹≥È∑ª «Úº⁄Ø∫ Í≥⁄≈«¬ÂΔ ˜ÓΔȪ «Úº⁄Ø∫ Ó˜Á»ª Ò¬Δ A@A@ ÓÒ∂ Á∂ ÍÒ≈‡ Á∂‰, «‹È∑ª «Í≥‚ª «Úº⁄ Í≥⁄≈«¬ÂΔ
˜ÓΔȪ È‘Δ∫ ‘È, ¿∞μÊ∂ ˜ÓΔȪ ÷ΔÁ ’∂ ÍÒ≈‡ Á∂‰,
«Í≥‚ª ⁄ΔÁ≈ Á∂ Ó˜Á»ª È≈Ó B@@A «Úº⁄ ’º‡∂ ÍÒ≈‡ª
Á≈ ’Ϙ≈ Á∂‰, È∂◊≈ «Á‘≈ÛΔ Á∂ Ï’≈«¬¡≈ ÍÀ√∂ ‹≈Δ
’È, ’¬Δ «Í≥‚ª «Úº⁄ Ó˜Á»ª Ò¬Δ π’Δ ’‰’ Ú≥‚‰
ÁΔ¡ª Ó≥◊ª Óπº÷ ‘ÈÕ Í∂∫‚± Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È ÚºÒØ∫ √»Ï≈
ͺËΔ √º«Á¡ª ÂØ∫ «ÏÈ∑ª «¬º’ Ú≈ ÏΔ.‚Δ.ÍΔ.¿∞. ÁÎÂ
ËÈ≈ ÚΔ «ÁºÂ≈ «◊¡≈ √Δ, Í Ó√Ò∂ ‘ºÒ È‘Δ∫ ’ΔÂ∂
◊¬∂Õ ¿∞Ò‡≈ «Í≥‚ ÚÀØ’∂, ÒË≈¬Δ’∂ Á∂ ¡’≈ÒΔ √Í≥⁄,
¡’≈ÒΔ¡ª Á∂ ⁄Ó⁄∂ Ó˜Á»ª Á≈ Ó˜≈’ ¿∞‚≈¿∞∫Á∂ ‘∂,
‹Ê∂ Ï ≥ Á Δ È∂ AF Ó¬Δ ˘ Ï≈ÿ≈Íπ  ≈‰≈ Á∂ ¡’≈ÒΔ

ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ ÚºÒØ∫ ÍÒ≈‡ª ÁΔ Ó≥◊ Ò¬Δ √Í≥⁄ «÷Ò≈Î √≥ÿÙ
‹◊∑≈ È≈ Á∂‰ ”Â∂ √Í≥⁄ Á∂ ÁÚ≈˜∂ »ÛΔ¡ª √πº‡‰ Á≈ ¡ÀÒ≈È
«Í≥‚ ⁄º’ ◊ªË≈ «√≥ÿ Ú≈Ò≈ «Ú÷∂ Ó˜Á» »ÛΔ¡ª
√πº‡‰ ˘ ʪ È≈ «ÓÒ‰ ’≈È «Í¤Ò∂ ÒßÏ∂ √Ó∂∫ ÂØ∫ Â≥◊
Íz∂Ù≈È √ÈÕ ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂· ’¬Δ
Ú≈ ÒØÛÚ≥Á Í«Ú≈ª È∂ √Í≥⁄, «‹Ò∑≈ «√ÚÒ ÍzÙ≈ÙÈ
’ØÒ «¬≥È√≈Î ÁΔ ◊∞‘≈ Ò◊≈¬Δ Í «’√∂ È∂ È≈ √π‰ΔÕ
«¬√ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ÒØÛÚ≥Á Ó˜Á»ª ˘ ÿ Í≈¿∞‰ Ò¬Δ
ÍÒ≈‡ ÚΔ È‘Δ∫ «ÁºÂ∂ ◊¬∂, «Í≥‚ ÁΔ √ªfiΔ «‹≥Ó «Úº⁄
Á«Ò Óπ≥«‚¡ª Á∂ ÚÛÈ Â∂ «Í≥‚ Á∂ ¿∞μ⁄ ‹≈ÂΔ ÒØ’ª È∂
Í≈Ï≥ÁΔ Ò≈ «ÁºÂΔÕ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

«¬√ Á∂ «÷Ò≈Î ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ È∂ «Í≥‚ «Úº⁄
ÀÒΔ ’ΔÂΔÕ «¬√ ÂØ∫ Ï≈¡Á «Í≥‚ «Úº⁄ Óπ˜≈‘≈ ’º«„¡≈
«◊¡≈Õ «‹√ «Úº⁄ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂ≈ «◊¡≈ «’ ‹∂’ √Í≥⁄
È∂ Ó˜Á»ª ˘ »ÛΔ¡ª √πº‡‰ Ò¬Δ Êª È≈ «ÁºÂΔ Âª √Í≥⁄
Á∂ ÿ Ï≈‘ »ÛΔ¡ª Ò≈¿∞‰Δ¡ª Ù∞» ’ «ÁºÂΔ¡ª
‹≈‰◊Δ¡ªÕ ÈΩ‹Ú≈Ȫ Á∂ √≥ÿÙ ÂØ∫ ÷Î≈ ‘Ø ’∂ ‘Δ √Í≥⁄
√Ó∂ ¿∞μ⁄ ‹≈ÂΔ ¡È√ª È∂ √ªfi∂ «‹≥Ó «Úº⁄ Á«ÒÂ
ÈΩ‹Ú≈Ȫ Á≈ Ï≈¬Δ’≈‡ ’È ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔ Âª
ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ È∂ «Í≥‚ ÁΔ ◊≈¿∞∫‚ «Ú⁄ ¿∞μ⁄
26

‹»È-B@AF

‹≈ÂΔ ÿª Á∂ Óπ≥«‚¡ª ˘ ¿È∑ª √Óª È≈ ÚÛÈ Á∂‰ Á≈
¡ÀÒ≈È ’ «ÁºÂ≈ «‹È∑ª √Ó∂ «‹≥Ó ÁΔ¡ª ⁄≈ÏΔ¡ª È‘Δ∫
«ÁºÂΔ¡ª ‹ªÁΔ¡≈Õ √≥ÿÙ ¡º◊∂ fi∞º’«Á¡ª ‹ÒÁΔ ‘Δ
«‹≥Ó ÁΔ¡ª ⁄≈ÏΔ¡ª √Ì≈ Á∂ ¡≈◊»¡ª Á∂ ÿ Í‘∞≥⁄≈
«ÁºÂΔ¡ª ◊¬Δ¡≈Õ
A@-A@ ÓÒ∂ ÍÒ≈‡ Á∂‰, »ÛΔ¡ª √πº‡‰ Ò¬Δ ‹◊∑≈

Á∂‰ ÁΔ Ó≥◊ Ò¬Δ √≥ÿÙ ¡‹∂ ÚΔ ‹≈Δ ‘ÀÕ √≥ÿÙ ÁΔ
¡◊Ú≈¬Δ ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Á∂ √»Ï≈¬Δ ¡≈◊» Ó≥◊≈
¡≈˜≈Á, «¬Ò≈’≈ ¡≈◊» ’∞ÒÁΔÍ fiÏ∂ÒÚ≈ÒΔ, «≥’»,
«Ï≥Á, «ÏºÒ≈, √π÷Á∂Ú ’Ω, ÏÒ‹Δ «√≥ÿ, √π÷‹Δ ’Ω,
‹◊‹Δ ⁄º’, ◊∞√∂Ú’ ¡≈ÒÓ, ◊∞«Ú≥Á ’Ω, ◊∞ÁΔÍ
’Ω ¡≈«Á È∂ ’ΔÂΔÕ

‡Ø‚Íπ √’»Ò ¡ºÍ◊∂‚ ’Ú≈¿π‰ Ò¬Δ ËÈ≈
√’≈Δ √’»Òª ÍÃÂΔ √’≈ ÁΔ Ï∂πıΔ ’≈È «Í≥‚
‡Ø‚Íπ «‘√ΔÒ √Ó≈‰≈ Á≈ ‘≈¬Δ √’»Ò ÚΔ √ΔÈΔ¡
√À’ø‚Δ √’»Ò Ï‰È ÁΔ¡ª √≈Δ¡ª Ùª Í»Δ¡ª ’È
Á∂ Ï≈Ú‹»Á ¡ºÍ◊∂‚ È‘ƒ ’ΔÂ≈ ‹≈ «‘≈Õ «¬√ √’»Ò
«Úº⁄ AD «Í≥‚ª Á∂ Ϻ⁄∂ «Úº«Á¡≈ ‘≈√Ò ’ ‘∂ ‘ÈÕ
«˜’ÔØ◊ ˛ «’ Ϻ«⁄¡ª ˘ Á√Úƒ ÂØ∫ ¡º◊∂ ÁΔ
ÍÛ∑≈¬Δ Ò¬Δ √Ó≈‰≈ Ù«‘ ‹≈‰≈ ÍÀ∫Á≈ ˛Õ √‘»Òª ͺ÷Ø∫
√º÷‰∂ AD «Í≥‚ª «Úº⁄ ‡ª√ÍØ‡ ÁΔ ÚΔ √Óº«√¡≈ ˛Õ
«‹√ ’’∂ «‹¡≈Á≈ «◊‰ÂΔ ”⁄ ÒÛ’Δ¡ª ÍÛ≈¬Δ ÂØ∫
ÚªfiΔ¡ª «‘ ‹ªÁΔ¡ª ‘ÈÕ √Ó≈‰∂ Ù«‘ ”⁄ «¬º’Ø-«¬º’
√. √. √. √’»Ò ‘؉ ’≈È «‹¡≈Á≈Â Ó≈Í∂ ¡≈͉∂
Ϻ«⁄¡ª ˘ ÍÃ≈¬ΔÚ∂‡ √’»Òª «Úº⁄ Á≈÷Ò ’Ú≈¿π‰ Ò¬Δ
Ó‹Ï» ‘ÈÕ ÍÃ≈¬ΔÚ∂‡ √’»Ò ÓÈÓ‹Δ ÁΔ¡ª ÎΔ√ª χØÁ∂
‘ÈÕ «¬√ √Óº«√¡≈ ˘ Á∂÷’∂ ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ È∂
«¬Ò≈’∂ Á∂ √»fiÚ≈È ÒØ’ª ˘ È≈Ò ÒÀ ’∂ √’»Ò ¡ºÍ◊∂‚
√øÿÙ ’Ó∂‡Δ ω≈¬Δ, «‹√ «‘ ¡ÍÃÀÒ Ó‘ΔÈ∂ ”⁄
√’»Ò ’ØÒ √Ë≈È «¬’º· º÷ ’∂ «¬Ò≈’∂ Á∂ ÒØ’ª Á≈
√≈Ê «Ò¡≈Õ «‹√ÂØ∫ ‘’ ”⁄ ¡≈¬∂ «ÚÌ≈◊ È∂ √’»Ò
¡ºÍ◊∂‚ ’Ú≈¿π‰ ÁΔ Î≈¬ΔÒ ‚Δ.ÍΔ.¡≈¬Δ. ⁄ø‚Δ◊Û∑
º’ Í‘πø⁄≈ «ÁºÂΔÕ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ È∂ ‘Ò’≈ «ÚË≈«¬’ Â∂
’Àϫȇ ÓøÂΔ √π‹Δ «√øÿ º÷Û≈ ¡Â∂ ‚Δ.ÍΔ.¡≈¬Δ.
(√À’ø‚Δ) ˘ Óø◊ ͺÂ Á∂ ’∂ √’»Ò ¡ºÍ◊∂‚ ’È ÁΔ
Óø◊ ’ΔÂΔÕ
√øÿÙ ’Ó∂‡Δ È∂ AI Ó¬Δ ˘ √’»Ò Á∂ Ï≈‘ «ÚÙ≈Ò
ËÈ≈ Á∂ ’∂ Ìπº÷ ‘ÛÂ≈Ò Ùπ» ’È Á≈ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂ≈ ª
√π‹Δ «√øÿ º÷Û∂ Á∂ È‹ÁΔ’Δ ‡Ø‚Íπ Á∂ ¡’≈ÒΔ
⁄ΩËΔ √Í≥⁄ ¡Ó‹Δ «√øÿ È∂ «¬√ ËÈ∂ Á≈ «ÚØË
’È≈ Ùπ» ’ «ÁºÂ≈Õ

¿π√È∂ ‡Ø‚Íπ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ È∂Û∂ Á∂ D-E «Í≥‚ª ”⁄
¡≈͉∂ ËÛ∂ Á∂ Ïø«Á¡ª ≈‘ƒ Á«‘Ù Í≈¿π‰ ÁΔ¡ª ’Ø«Ù√ª
’ΔÂΔ¡ªÕ ÍÃ⁄≈ ’ΔÂ≈ «◊¡≈ «’ ËÈ≈ È‘ƒ ‘؉ «ÁºÂ≈
‹≈Ú∂◊≈, ÒØ’ ¿πμÊ∂ È≈ ‹≈‰, ¿πμÊ∂ fi◊Û≈ ‘؉≈ ˛Õ ¡√Ò
«Úº⁄ √Í≥⁄ ¡Ó‹Δ «√øÿ ˘ ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈
ÚºÒØ∫ ¿πÒΔ’∂ «¬√ √øÿÙ ”⁄ ÒØ’ª ÁΔ √ºÂ≈, ¿πÈ∑ª ÁΔ
‹ºÊ∂ÏøÁΔ ¡ø◊Û≈¬Δ ÒÀ∫ÁΔ Ó«‘√»√ ‘Ø ‘Δ √Δ, «‹√ÂØ∫ ¿π‘
Ïπ÷Ò≈«¬¡≈ ‘Ø«¬¡≈ √ΔÕ
ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ È∂ «¬√˘ «¬º’ ¸‰ΩÂΔ Ú‹Ø∫
ÒÀ∫«Á¡ª «¬Ò≈’∂ Ì ”⁄ Í»Δ «Â¡≈Δ ’’∂ AI Ó¬Δ ˘
«ÓºÊ∂ √Ó∂∫ ”Â∂ √’»Ò √≈‘Ó‰∂ ‡À∫‡ Ò≈ ’∂ ËÈ≈ Ùπ» ’ΔÂ≈Õ
ËÈ∂ ÁΩ≈È «’√∂ ÚΔ ¡‰√π÷≈Úƒ √«ÊÂΔ È≈Ò È«‹º·‰
Ò¬Δ ≈÷≈ ÚÒø‡Δ¡ª ÁΔ ‡π’ÛΔ Â≈«¬È≈ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ
«¬Ò≈’∂ «Úº⁄ Í≈¬Δ Á«‘Ù Á∂ Ï≈Ú‹»Á CE@ Á∂ Ò◊Ì◊
‹πÛ∂ «¬’º· È∂ √Í≥⁄ ÁΔ Á«‘Ù ⁄’È≈⁄» ’ «ÁºÂΔÕ
ËÈ∂ ”⁄ «¬Ò≈’∂ ÁΔ¡ª ÍÃÓπº÷ «√¡≈√Δ √Ó≈‹’ ‘√ÂΔ¡ª
È∂ Íπ º ‹ ’∂ Óø ◊ Á≈ √ÓÊÈ ÚΔ ’ΔÂ≈Õ «¬’º · ˘
¡ÀÈ.ÏΔ.¡À√. Á∂ ≈«ÓøÁ «√øÿ Í«‡¡≈Ò≈, ’πÒÏΔ «√øÿ
‡Ø ‚ Íπ  , ÍΔ.¡À √ .Ô» . Á∂ ◊π  √∂ Ú ’ «√ø ÿ »  ,
¡À√.¡À√.¬∂./Ó√≈ ¡«Ë¡≈Í’ Ô»ÈΔ¡È ÚºÒØ∫ ‘ÁΔÍ
‡Ø‚Íπ, ¡«ÂøÁÍ≈Ò ÿº◊≈, ÏΔ.’∂.Ô». (‚’Ω∫Á≈) Á∂
√Ê≈È’ ¡≈◊» Óπ÷«Â¡≈ «√øÿ Á»ÒÛ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ’¬Δ
‘Ø √÷ÙΔ¡Âª È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
ËÈ∂ ÁΩ≈È «√º«÷¡≈ «ÚÌ≈◊ Á∂ ¿πμ⁄-¡«Ë’≈Δ¡ª
Á∂ «ÈÁ∂Ù ”Â∂ √’»Ò «ÍÃø√ΔÍÒ ÚºÒØ∫ «¬‘ ÌØ√≈ Á∂‰ ”Â∂
«’ ‡Ø‚Íπ √’»Ò, ¡ºÍ◊∂‚ ‘؉ Ú≈Ò∂ √’»Òª ÁΔ Ï‰
‘Δ «Ò√‡ «Úº⁄ ˜» Ù≈ÓÒ ‘ØÚ∂◊≈, ’≈È Ìπº÷ ‘ÛÂ≈Ò
Á≈ ÍÃØ◊≈Ó ÓπÒÂÚΔ ’ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ

«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª Á∂ Ø’∂ ØÒ ÈßÏ √≥ÿÙ √Á’≈ «ÓÒ∂
‹◊≈™ : ÍΔ.¡À√.Ô». ÚºÒØ∫ Í≥‹≈Ï Á∂ ‘Ø ’≈Ò‹ª
ÁΔ Â∑ª Ò≈Ò≈ Ò≈‹Í ≈¬∂ ‚Δ.¬∂.ÚΔ. ’≈Ò‹ ‹◊≈¿∞∫
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

«Ú÷∂ ÚΔ Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÁΔ ÎΔ√ Óπ¡≈ÎΔ Ò¬Δ
√≥ÿÙ ’ΔÂ≈ ‹≈ «‘≈ ‘ÀÕ ÁØ-«Â≥È Ó‘ΔÈ∂ Í«‘Òª
27

‹»È-B@AF

«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª È∂ ÎΔ√ª Á≈ Ï≈¬Δ’≈‡ ’ «ÁºÂ≈ √Δ Âª
’≈Ò‹ «Íz≥√ΔÍÒ È∂ ÎΔ√ Ì∂ ‹≈‰ ÁΔ ÂΔ’ «Úº⁄ Ú≈Ë≈
’ «ÁºÂ≈ √ΔÕ ‹ÁØ∫ ÏΔ.¬∂., ¡ÀÓ.¬∂. Á∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª Á∂
Í∂Í Ù∞» ‘ج∂ ª ’≈Ò‹ ÓÀÈ∂‹ÓÀ∫‡ È∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª
”Â∂ ÎΔ√ª ÌÈ Á≈ ÁÏ≈¡ Í≈¿∞‰≈ Ùπ» ’ «ÁºÂ≈Õ «‹È∑ª
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª È∂ ÎΔ√ª È‘Δ∫ ÌΔ¡ª √È, ¿∞‘Ȫ Á∂
ØÒ ÈßÏ Ø’ Ò¬∂ ◊¬∂Õ ‹Ê∂Ï≥ÁΔ È∂ ’≈Ò‹ «Íz≥√ΔÍÒ
È≈Ò ’¬Δ Ú≈ ◊ºÒ ’È ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔ, ‹Á ’جΔ
‘ºÒ È≈ «Èº’«Ò¡≈ ª ÍΔ.¡À√.Ô». È∂ Í∂Íª ÂØ∫ ÁØ «ÁÈ
Í«‘Òª ‘Δ ’≈Ò‹ Á∂ ◊∂‡ ¡º◊∂ ËÈ≈ Ò≈ «ÁºÂ≈Õ Â∞≥Â
ÓΩ’∂ ”Â∂ ‘Δ «Íz≥√ΔÍÒ È∂ Í‘∞≥⁄ ’∂ ◊ºÒÏ≈Â Ò¬Δ ÏπÒ≈«¬¡≈Õ
«‹√ «Úº⁄ «¬‘ ÂÀ¡ ‘Ø«¬¡≈ «’ ’≈Ò‹ ¡◊Ò∂ √≈Ò
‚Δ.ÍΔ.¡≈¬Δ. ’≈Ò‹ª ˘ «Ò÷ ’∂ Ì∂‹∂◊≈ «’ Á«ÒÂ
«Ú«Á¡≈ÊΔ ÎΔ√ª È‘Δ∫ ÌÈΔ¡ª ⁄≈‘∞≥Á∂ ¡Â∂ «¬√ √≈Ò
«‘≥Á∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÁΔ¡ª ÎΔ√ª Óπ¡≈Î ’ΔÂΔ¡ª
‹≈‰◊Δ¡ªÕ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ˘ ØÒ ÈßÏ «ÓÒ ◊¬∂ Â∂
«¬√ Â∑ª √≥ÿÙ ÁΔ «‹ºÂ ‘Ø¬Δ «‹√ ÂØ∫ Ï≈¡Á ËÈ≈
√Ó≈Í ’ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ «¬√ ÓΩ’∂ ÍΔ.¡À√.Ô». Á∂ ˜ØÈÒ
¡≈◊» «’ÈÁΔÍ ’Ω, ÓØ‘È «√≥ÿ ¡ΩÒ÷, «‘√ΔÒ ÍzË≈È

ÓÈÁΔÍ, ‘ÓÈÁΔÍ, Ï√≥Â, Ï»‡≈ «√≥ÿ, «Ïº‡» «√≥ÿ,
ÓÒ’Δ «√≥ÿ, ‹√«Ú≥Á «√≥ÿ ¡≈«Á È∂ √≥ÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ
¯ΔÁ’؇ : ÍΔ.¡À√.Ô». ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂· √’≈Δ
Ïz«‹≥Á≈ ’≈Ò‹ Á∂ Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª È∂ ÎΔ√ª Á≈
Ï≈¬Δ’≈‡ ’ΔÂ≈ ‘Ø«¬¡≈ √ΔÕ ’≈Ò‹ ÓÀÈ∂‹ÓÀ∫‡ È∂ Í∂Íª
ÂØ∫ ·Δ’ «¬º’ «ÁÈ Í«‘Òª Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ˘
ÎΔ√ª ÌÈ Á≈ ‘∞’Ó √π‰≈ «ÁºÂ≈, Â∂ ÎΔ√ª È≈ ÌÈ ÁΔ
√» «Úº⁄ Í∂Íª «Úº⁄ È≈ ÏÀ·‰ Á∂‰ ÁΔ ËÓ’Δ Á∂ «ÁºÂΔÕ
’≈Ò‹ ÁΔ «¬√ ˺’∂Ù≈‘Δ Á∂ «÷Ò≈Î ÍΔ.¡À√.Ô». È∂ ØÒ
ÈøÏ ‹≈Δ ‘؉ º’ ’≈Ò‹ «Íz≥√ΔÍÒ Á∂ ÁÎÂ Á≈
«ÿ≈¿∞ ‹≈Δ º÷‰ Á≈ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂ≈Õ «¬√ ¡ÀÒ≈È ÂØ∫
Ï≈¡Á «¬‘ ÂÀ¡ ‘Ø«¬¡≈ «’ «Ú«Á¡≈ÊΔ «√Î ¡ºËΔ
ÎΔ√ ÌÈ◊∂, Â∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª Á∂ ØÒ ÈßÏ ‹≈Δ ’
«ÁºÂ∂ ‹≈‰◊∂Õ ¿∞√∂ «ÁÈ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª Á∂ ØÒ ÈßÏ
‹≈Δ ’ «ÁºÂ∂ ◊¬∂, Â∂ √≥ÿÙ ÁΔ «‹ºÂ ‘جΔÕ «¬√ √≥ÿÙ
ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ÍΔ.¡À√.Ô». Á∂ «˜Ò∑≈ √’ºÂ ◊∞«Ú≥Á
«√≥ÿ, ’∂ÙÚ, ◊∞ÍzΔ «√≥ÿ, ‹ΔÚÈ‹Ø ’Ω, ◊∞÷ÍzΔÂ
’Ω, √π÷Ó≥Á ’Ω, ‘ÓÈ‹Ø ’Ω ¡Â∂ ¡ÓÈÁΔÍ ’Ω
¡≈«Á È∂ ’ΔÂΔÕ

ÍΔ.¡À√.Ô». ÚºÒØ∫ ÎΔ√ Óπ¡≈ÎΔ Ò¬Δ √’≈Δ ’≈Ò‹ Óπ’Â√ «Ú÷∂ ˜ÏÁ√ √≥ÿÙ
«Í¤Ò∂ «ÁÈΔ∫ √’≈Δ ’≈Ò‹ Óπ’Â√ √≈«‘Ï Á∂
Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÂØ∫ ÎΔ√ª ÒÀ‰ Á∂ «ÚØË «Úº⁄
ÍΔ.¡À√.Ô». ÚºÒ∫Ø √Ì ÂØ∫ Í«‘Òª ‚Δ.√Δ. Á≈ «ÿ≈¿∞ ’ΔÂ≈
«◊¡≈ ª ‚Δ.√Δ. È≈Ò ÓΔ«‡≥◊ «Úº⁄ «¬‘ ÂÀ¡ ‘Ø«¬¡≈ «’
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÂØ∫ «√Î «¬º’ ‘˜≈ πͬ∂ ‘Δ Ò¬∂ ‹≈‰◊∂Õ
«¬‘ ÚΔ ÂÀ¡ ‘Ø«¬¡≈ «’ ’≈Ò‹ ¡≈͉∂ ’ØÒ∫Ø ÎΔ√ª Ì∂◊≈Õ
Í ‹Á Í∂Íª Á≈ Ú’Â ¡≈«¬¡≈ ª ’≈Ò‹ ÓÀÈ‹
∂ ÓÀ∫‡ È∂
ΩÒ≈ Í≈ «ÁºÂ≈ «’ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª È∂ ¡≈ÙΔÚ≈Á ÍØ‡Ò
«Úº⁄ ¡≈ÈÒ≈¬ΔÈ ¡ÍÒ≈¬Δ È‘Δ∫ ’ΔÂ≈ «¬√ Ò¬Δ «Í¤ÒΔ¡ª
ÚΔ √≈Δ¡ª ÎΔ√ª «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÂØ∫ Ì≈¬Δ¡ª ‹≈‰◊Δ¡ªÕ
‘≈Òª«’ «¬‘ ◊ºÒ ’≈Ò‹ È∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ˘ √Óª «‘≥Á∂
È‘Δ∫ Áº√Δ √ΔÕ
’≈Ò‹ ÁΔ «¬√ ⁄Ò≈’Δ «ıÒ≈¯ ÍΔ.¡À√.Ô». ÁΔ
¡◊Ú≈¬Δ ‘∂· «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª È∂ «Íz≥√ΔÍÒ ÁÎÂ ¡º◊∂
ËÈ≈ Á∂ ’∂ √≈∂ ’≈Ò‹ «Úº⁄ Óπ˜≈‘≈ ’º«„¡≈Õ ‹Á
’Ø¬Δ ‘ºÒ È≈ ‘Ø«¬¡≈ ª ӘϻΔ Úº√ «Ú«Á¡≈ÊΔ ’≈Ò‹
ÁΔ ¤º  ¿∞ μ Â∂ ⁄Û ◊¬∂ Õ Ò◊≈Â≈ „≈¬Δ ÿ≥ ‡ ∂
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª È∂ ’Û’ÁΔ ËπºÍ «Úº⁄ ËÈ≈ Ò≈ ’∂ ¤ºÂ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

¿∞μÍ ‘Δ È≈¡∂Ï≈˜Δ ’ΔÂΔ, «‹√ ÁΔ Í»∂ «¬Ò≈’∂ «Úº⁄
⁄≥◊Δ ⁄⁄≈ ‘جΔÕ ¡À√.¡À⁄.˙. È∂ ’≈Ò‹ Í‘∞≥⁄ ’∂ Ó≈ÓÒ≈
‘ºÒ ’Ú≈ Á∂‰ Á≈ ÌØ√≈ «ÁºÂ≈ ª ËÈ≈ √Ó≈Í ’
«ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ ¡◊Ò∂ «ÁÈ ‹Á ◊ºÒÏ≈ ‘Ø¬Δ Âª ’≈Ò‹
ÓÀÈ∂‹ÓÀ∫‡ È∂ ¡ºËΔ ÎΔ√ ÌÈ Ò¬Δ ¡≈÷ «ÁºÂ≈Õ «¬√ √Ó∂∫
’≈Ò‹ Á∂ «Íz≥√ΔÍÒ «ÓzÁπÒ≈ «√≥◊Ò≈ ¡≈͉∂ ÿ ⁄Ò∂
◊¬∂Õ «Ú«Á¡≈ÊΔ «Íº¤∂ ‘Δ ⁄Ò∂ ◊¬∂ ¡Â∂ ‹≈ ’∂ «Íz≥√ΔÍÒ
Á∂ ÿ Á≈ «ÿ≈¿∞ Ù∞» ’ «ÁºÂ≈Õ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ È∂ ¡ÀÒ≈È
’ΔÂ≈ «’ ‹∂’ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª Á≈ Ó√Ò≈ ‘ºÒ È‘Δ∫
’ΔÂ≈ ‹ªÁ≈ ª «Íz≥√ΔÍÒ ˘ ’≈Ò‹ È‘Δ∫ ÚÛÈ «ÁºÂ≈
‹≈Ú∂◊≈Õ «¬‘ ¡ÀÒ≈È √π‰ ’∂ ¡◊Ò∂ ‘Δ «ÁÈ Ó√Ò≈ ‘ºÒ
’ «ÁºÂ≈ «◊¡≈, «‹√ «Úº⁄ «¬‘ ÂÀ¡ ‘Ø«¬¡≈ «’
«Ú«Á¡≈ÊΔ «√Î «¬√ √ÓÀ√‡ ÁΔ ‘Δ «¬º’ ‘˜≈ πͬ∂
ÎΔ√ ÌÈ◊∂Õ «¬√ Â∑ª «¬‘ √≥ÿÙ ‹∂± ‘Ø «ÈÏ«Û¡≈Õ
«¬√ √≥ÿÙ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ÍΔ.¡À√.Ô». Á∂ ¡≈◊» ◊∞«Ú≥Á
«√≥ÿ ‘≈‹, ‹◊ÓΔ «√≥ÿ, Ï≥‡Δ ÏÒÓ◊Û∑, π«Í≥Á,
ËΔ‹ ’∞Ó≈, ÓÈÁΔÍ ’Ω, √≥◊ΔÂ≈ ≈‰Δ È∂ ’ΔÂΔÕ
28

‹»È-B@AF