PLAN WYNIKOWY Z WYMAGANIAMI EDUKACYJNYMI PRZEDMIOTU HISTORIA I SPO¸ECZE¡STWO

DLA IV KLASY SZKO¸Y PODSTAWOWEJ, DO PROGRAMU NAUCZANIA DKOS – 4014 -35/02
Wies∏awa Surdyk-Fertsch, Bogumi∏a Olszewska WYMAGANIA PODSTAWOWE KONIECZNE I PODSTAWOWE (K) (P) POZIOM WYMAGA¡ EDUKACYJNYCH K P WYMAGANIA PONADPODSTAWOWE POZIOM WYMAGA¡ EDUKACYJNYCH R D

DZIA¸ PROGRAMU

CELE OGÓLNE

PROPONOWANY TEMAT JEDNOSTKI METODYCZNEJ I TREÂCI PROGRAMOWE

ROZSZERZAJÑCE I DOPE¸NIAJÑCE (R) (D)

Rozdzia∏ I: Ukazanie roli W kr´gu dziecka mojej rodziny w rodzinie i Êrodowisku

1. Narodziny poczàtkiem mojej historii - Istota i znaczenie narodzin dziecka - Kim jestem – moje miejsce w rodzinie, w grupie rówieÊniczej, w szkole, w spo∏eczeƒstwie - Moje zainteresowania kierujà mnie ku innym i ku przysz∏oÊci - Moje zachowania i postawy

- okreÊla dat´ i miejsce swoich urodzin - definiuje poj´cie: grupa spo∏eczna - okreÊla swojà przynale˝noÊç do grup spo∏ecznych i dokonuje samoidentyfikacji - wymienia swoje zainteresowania, podaje dziedzin´ wiedzy lub umiej´tnoÊci, które rozwijajà si´ pod ich wp∏ywem - okreÊla na podanych przyk∏adach pozytywne i negatywne zachowania - definiuje poj´cia: rodzina, ród - wymienia stopnie pokrewieƒstwa - wymienia swych przodków do pradziadków w∏àcznie - wskazuje na przyk∏adzie swojej rodziny lub dowolnie innej, stopnie pokrewieƒstwa - rysuje schemat drzewa genealogicznego swojej rodziny i na podstawie tego rysunku wymienia jej cz∏onków

- uzasadnia koniecznoÊç przestrzegania przyj´tych norm wspó∏˝ycia w najbli˝szym otoczeniu - charakteryzuje zainteresowania jako p∏aszczyzn´ kontaktów i wymiany doÊwiadczeƒ z rówieÊnikami

Ukazanie wi´zi 2. Moja rodzina - Rodzina i jej cz∏onkowie rodzinnych i stopni pokre- - Wi´zi rodzinne – stopnie pokrewieƒstwa w rodzinie. wieƒstwa Ród w rodzinie - Drzewo genealogiczne graficznym przedstawieniem zwiàzków pokrewieƒstwa - Genealogia i jej zadania

- definiuje poj´cia: genealogia, drzewo genealogiczne - charakteryzuje wi´zi ∏àczàce rodzin´ - przedstawia znaczenie drzewa genealogicznego jako wa˝nego êród∏a informacji o rodzinie - na podstawie informacji zawartych w tekÊcie rysuje drzewo genealogiczne

© Copyright by Demart Sp. z o.o., Warszawa 2005

3

Ukazanie roli tradycji rodzinnej w tworzeniu wi´zi mi´dzy cz∏onkami rodziny

3. Poznaj´ histori´ - definiuje poj´cia: pamiàtki rodzinne, swojej rodziny tradycja rodzinna - èród∏a wiedzy o historii rodziny - zbiera i przedstawia informacje - Tradycje rodzinne i ich wp∏yw na temat historii w∏asnej rodziny na tworzenie si´ wi´zi - opowiada o tradycjach swojej rodziny rodzinnych - Moja rodzina na tle wa˝nych wydarzeƒ historycznych - Prezentacja dziejów rodziny na podstawie zebranych pamiàtek rodzinnych 4. Rodziny i rody w s∏u˝bie narodu - Wybitne rody i ich wp∏yw na rozwój kultury i sztuki - Herby – symbole rodów - Edward Raczyƒski i jego dzia∏alnoÊç jako przyk∏ad postawy patriotycznej - definiuje poj´cie: herb - charakteryzuje postaç Edwarda Raczyƒskiego - wymienia kilka znanych polskich rodów - wskazuje na mapie Poznaƒ i Rogalin

- wyjaÊnia znaczenie tradycji dla budowania wi´zi rodzinnych - wyjaÊnia znaczenie pamiàtek rodzinnych jako êróde∏ informacji o przesz∏oÊci rodziny - charakteryzuje wydarzenia historyczne, które mia∏y wp∏yw na dzieje jego rodziny - uzasadnia potrzeb´ kultywowania tradycji w swojej rodzinie

Przedstawienie okolicznoÊci wykszta∏cenia si´ w Polsce rodów szlacheckich i ukazanie zas∏ug najwybitniejszych spoÊród nich dla rozwoju kultury polskiej Ukazanie sytuacji spo∏ecznej dzieci wspó∏czeÊnie i w przesz∏oÊci

- definiuje poj´cia: szlachta, patriotyzm - wyjaÊnia w jaki sposób dosz∏o w Polsce do wykszta∏cenia si´ wielkich rodów - wymienia zas∏ugi wybranych rodów dla rozwoju kultury polskiej - opowiada krótko o Edwardzie Raczyƒskim i jego dzia∏alnoÊci (ufundowanie Z∏otej Kaplicy, utworzenie biblioteki publicznej, finansowe wsparcie dla Adama Mickiewicza, wodociàgi dla Poznania) - wymienia instytucje stojàce na stra˝y praw dziecka - na podstawie podanych przyk∏adów porównuje sytuacj´ prawnà dzieci dawniej i dzisiaj

5. Dziecko w Êwiecie doros∏ych - Prawa i obowiàzki dziecka - Prawa dziecka dawniej i dziÊ - Instytucje stojàce na stra˝y praw dziecka

- wymienia swoje prawa i obowiàzki w szkole i w rodzinie - uzasadnia potrzeb´ ochrony praw dziecka - wymienia przyk∏ady ∏amania praw dziecka - charakteryzuje sytuacj´ dzieci w przesz∏oÊci

© Copyright by Demart Sp. z o.o., Warszawa 2005

4

Rozdzia∏ II: Ukazanie zesJestem cz´Êcià po∏u klasowego spo∏eczeƒstwa jako formalnej grupy spo∏ecznej oraz omówienie zasad obowiàzujàcych w zespole klasowym

1. Ananasy z mojej klasy - Spo∏ecznoÊç klasowa i zasady jej funkcjonowania - Tradycje klasy - Poszanowanie godnoÊci i odmiennoÊci kolegów oraz umów obowiàzujàcych w klasie - Zagro˝enia dla dzieci i m∏odzie˝y

- definiuje poj´cia: kodeks, postawa kole˝eƒska - uzasadnia koniecznoÊç przestrzegania zasad kole˝eƒstwa i przyjaêni dla prawid∏owego funkcjonowania klasy - charakteryzuje w∏asny zespó∏ klasowy i wskazuje elementy go ∏àczàce (np. wiek, wspólne lekcje, wychowawca) - przedstawia tradycje klasy (np. kronik´, wycieczki, uroczystoÊci szkolne) - wskazuje zagro˝enia dla dzieci i m∏odzie˝y (np. papierosy, alkohol, narkotyki, sekty) - omawia cele edukacji szkolnej - charakteryzuje zasady nauczania w przesz∏oÊci - charakteryzuje metody nauczania w przesz∏oÊci - wymienia elementy tradycji w∏asnej szko∏y

- definiuje poj´cie: tolerancja - wyjaÊnia, na czym polega istota odmiennoÊci wszystkich cz∏onków zespo∏u klasowego (np. rasy, wyznania, wyglàdu zewn´trznego) - wskazuje ró˝nice mi´dzy kole˝eƒstwem a przyjaênià - uzasadnia w krótkiej wypowiedzi koniecznoÊç poszanowania godnoÊci i odmiennoÊci innych ludzi

Zapoznanie z celem oraz metodami edukacji dzieci i m∏odzie˝y dawniej i wspó∏czeÊnie oraz ukazanie funkcjonowania wspó∏czesnej szko∏y

2. W mojej klasie - Cele edukacji szkolnej - Szko∏a dawniej i dzisiaj - Moja szko∏a i jej tradycje - Samorzàd szkolny szko∏à demokracji

- opowiada krótko histori´ swojej szko∏y na podstawie samodzielnie zgromadzonego materia∏u - uzasadnia potrzeb´ istnienia i kultywowania tradycji szko∏y - porównuje edukacj´ w przesz∏oÊci ze wspó∏czesnà szko∏à (np. dyscyplin´, kary, metody nauczania, pomoce naukowe, strój szkolny) - wyjaÊnia zasady funkcjonowania samorzàdu szkolnego - charakteryzuje prac´ samorzàdu szkolnego w swojej szkole i wskazuje obszary jego aktywnoÊci

© Copyright

by ”Demart” Sp. z o.o. Warszawa 2005

5

Przedstawienie zasad funkcjonowania spo∏eczeƒstwa w paƒstwie demokratycznym

3. Ja w spo∏eczeƒstwie - Spo∏eczeƒstwo - Konstytucja dokumentem okreÊlajàcym prawa i obowiàzki obywateli - Polska krajem demokratycznym - Przyk∏ady postaw prospo∏ecznych

- definiuje poj´cie: spo∏eczeƒstwo - wymienia organizacje dzia∏ajàce na rzecz ludzi potrzebujàcych pomocy (np. Polski Czerwony Krzy˝, Polska Akcja Humanitarna, fundacje) i wskazuje cel ich dzia∏alnoÊci

- definiuje poj´cia: konstytucja, demokracja - uzasadnia koniecznoÊç istnienia konstytucji jako najwa˝niejszej w paƒstwie ustawy - wyjaÊnia podstawowe zasady funkcjonowania demokracji - wskazuje, w czym przejawia si´ wp∏yw obywateli na funkcjonowanie paƒstwa (np. wybór w∏adz w wolnych wyborach) - zbiera informacje na temat wybranych organizacji dobroczynnych i prezentuje je na lekcji - definiuje poj´cie: naród - charakteryzuje wi´zi ∏àczàce naród - wyjaÊnia symbolik´ polskich barw narodowych - wyjaÊnia pochodzenie hymnu paƒstwowego

Rozdzia∏ III: Polska – moja ojczyzna

Ukazanie polskich symboli narodowych i omówienie roli, jakà odgrywajà w ˝yciu narodu

1. Polska naszà ojczyznà - wymienia pe∏nà nazw´ paƒstwa polskiego - Pochodzenie nazwy „Polska” - recytuje s∏owa hymnu paƒstwowego - Polskie symbole narodowe i paƒstwowe: god∏o paƒstwowe, - uzasadnia koniecznoÊç poszanowania flaga, hymn symboli narodowych i paƒstwowych - Poszanowanie wszystkich paƒstw symboli narodowych - wyjaÊnia rol´, jakà symbole narodowe pe∏nià w ˝yciu narodów - wyjaÊnia pochodzenie nazwy „Polska” - wymienia i nazywa polskie symbole narodowe 2. Legendarne poczàtki paƒstwa polskiego - Legenda „O Lednie” lub „O orlim gnieêdzie” - Symbolika god∏a polskiego - Polska i paƒstwa z nià sàsiadujàce - definiuje poj´cie: Polanie - wymienia dawne nazwy sàsiadów Polski - opowiada legend´ „O Lednie” lub „O orlim gnieêdzie” - wymienia miejsca, w których umieszczane jest god∏o paƒstwowe

Ukazanie legendarnych poczàtków paƒstwa polskiego

- wyjaÊnia zwiàzek legendy z historià paƒstwa polskiego - wskazuje na mapie wspó∏czesnych sàsiadów Polski

© Copyright

by ”Demart” Sp. z o.o. Warszawa 2005

6

Ukazanie zró˝nicowania geograficznego i kulturowego Polski

3. Pi´kna nasza Polska ca∏a - okreÊla podzia∏ administracyjny Polski - Po∏o˝enie geograficzne Polski - wymienia przyk∏ady okreÊleƒ - Podzia∏ administracyjny Polski gwarowych ze swojego regionu - Najwa˝niejsze regiony - wskazuje na mapie Europy Polsk´ geograficzno-historyczne Polski i omawia jej po∏o˝enie geograficzne - Zró˝nicowanie regionalne - nazywa i pokazuje na mapie region - OdmiennoÊç kulturowa i województwo, w którym mieszka regionów

- definiuje poj´cie: gwara - wyjaÊnia, na czym polega wk∏ad kultury regionalnej w rozwój kultury polskiej - wyjaÊnia, na czym polega zró˝nicowanie regionalne Polski - nazywa i pokazuje na mapie: g∏ówne rzeki Polski (Wis∏´, Odr´, Bug), Morze Ba∏tyckie, najwa˝niejsze góry, wy˝yny i niziny - nazywa i pokazuje na mapie krainy geograficzno-historyczne - charakteryzuje elementy kultury regionalnej stanowiàce o jej odr´bnoÊci, np. strój, gwara, potrawy - wyjaÊnia, na czym polega wk∏ad kultury polskiej w rozwój kultury europejskiej - charakteryzuje dokonania Polaków, które przyczyni∏y si´ do rozwoju europejskiej kultury i nauki

Ukazanie po∏o˝enia Polski w Europie i jej roli w tworzeniu kultury europejskiej

4. Polska w Europie - Po∏o˝enie Polski w Europie. Obszar i granice - Sàsiedzi Polski - Wielcy Polacy i ich wk∏ad w rozwój kultury oraz nauki europejskiej

- okreÊla po∏o˝enie Polski w Europie - wymienia sàsiadów Polski - wskazuje na mapie Europy Polsk´ oraz jej sàsiadów

Ukazanie zasad 5. Unia Europejska – - definiuje poj´cia: Unia Europejska, euro funkcjonowania organizacjà paƒstw Europy - okreÊla daty: powstania UE (1993 rok), - Cele i zadania Unii Europejskiej przyj´cia Polski do UE (2004 rok) Unii - Paƒstwa cz∏onkowskie Europejskiej - nazywa i wskazuje symbole Unii Europejskiej Unii Europejskiej (flag´, hymn) - Symbolika Unii Europejskiej - na podstawie mapy wymienia paƒstwa - Polska cz∏onkiem cz∏onkowskie Unii Europejskiej Unii Europejskiej

- wyjaÊnia, na czym polegajà cele i zadania istnienia Unii Europejskiej - charakteryzuje Uni´ Europejskà jako organizacj´ paƒstw europejskich

© Copyright by Demart Sp. z o.o., Warszawa 2005

7

Rozdzia∏ IV: Z historià za pan brat

Przedstawienie 1. Czym zajmuje si´ historia historii - Historia naukà o dziejach jako nauki (przesz∏oÊci) badajàcej ˝ycie - Historia naukà badajàcà w przesz∏oÊci przyczyny i skutki wydarzeƒ - Wa˝ne wydarzenia, wybitne jednostki i praca pokoleƒ elementami kszta∏tujàcymi histori´ Przedstawienie êróde∏ historycznych i ich znaczenia dla poznania historii 2. W poszukiwaniu informacji - èród∏o historyczne - Podzia∏ êróde∏ historycznych - Znaczenie êróde∏ historycznych dla poznania przesz∏oÊci

- definiuje poj´cia: historia, historycy - wyjaÊnia, czym zajmuje si´ historia - wyjaÊnia znaczenie nauki historycznej dla poznania przesz∏oÊci - wyjaÊnia, kto tworzy histori´

- wskazuje osiàgni´cia wspó∏czesnej cywilizacji jako efekt pracy minionych pokoleƒ - przedstawia elementy kszta∏tujàce histori´: wa˝ne wydarzenia, wynalazki i odkrycia, dzia∏alnoÊç wybitnych jednostek, praca minionych pokoleƒ

- definiuje poj´cia: êród∏a historyczne, êród∏a materialne, êród∏a pisane - wymienia ró˝norodne êród∏a historyczne (np. kroniki, roczniki, dokumenty, listy, mapy, architektura) - charakteryzuje êród∏a materialne i pisane oraz podaje ich przyk∏ady - definiuje poj´cia: zabytek, muzeum, biblioteka - uzasadnia koniecznoÊç ochrony zabytków - wymienia podstawowe formy ochrony zabytków (muzea, biblioteki) - wskazuje na ilustracji cenne polskie zabytki

- wyjaÊnia znaczenie êróde∏ dla poznania przesz∏oÊci - uzasadnia koniecznoÊç dotarcia do wszelkich dost´pnych êróde∏ historycznych w celu poznania jak najbardziej obiektywnej wizji przesz∏oÊci

Ukazanie ró˝norodnych form ochrony zabytków oraz ich roli i znaczenia dla poznania historii

3. Zabytki – Êwiadectwem naszej kultury - Rola i znaczenie zabytków - Sposoby ochrony zabytków - Znane zabytki Polski

- definiuje poj´cia: skansen, archiwum, pomnik przyrody - uzasadnia koniecznoÊç istnienia instytucji powo∏anych do ochrony zabytków - wymienia ró˝ne formy ochrony zabytków (archiwa, skanseny, zabytki na wolnym powietrzu, np. piramidy) - wyjaÊnia w formie krótkiej wypowiedzi rol´ i znaczenie zabytków dla poznania historii (np. Êlady wa˝nych wydarzeƒ, Êwiadectwo wszelkich dokonaƒ cz∏owieka w danej epoce) - sporzàdza w∏asnà list´ najpi´kniejszych zabytków - wymienia przyk∏ady cennych regionalnych zabytków

© Copyright by Demart Sp. z o.o., Warszawa 2005

8

Przedstawienie zadaƒ stojàcych przed muzealnictwem

4. Z wizytà w muzeum - Zadania muzealnictwa - Rodzaje muzeów - Pracownicy muzeum i ich zadania - Zasady zachowania si´ w muzeum

- definiuje poj´cia: kustosz, konserwator, przewodnik - charakteryzuje zadania stojàce przed muzealnictwem (gromadzenie i przechowywanie eksponatów, konserwacja zabytków, organizacja wystaw) - wymienia funkcje pracowników muzeum – kustosza, przewodnika, konserwatora - omawia podstawowe zasady zachowania si´ w muzeum - definiuje poj´cia: kalendarz, klepsydra, zegar s∏oneczny, zegar mechaniczny - wymienia sposoby mierzenia czasu dawniej i dzisiaj - wymienia jednostki podzia∏u czasu zegarowego i kalendarzowego - nazywa i wskazuje przyrzàdy s∏u˝àce do okreÊlania up∏ywajàcego czasu dawniej i dzisiaj - definiuje poj´cia: wiek, era, tysiàclecie (milenium), taÊma chronologiczna (oÊ czasu) - wyjaÊnia znaczenie skrótów: p.n.e. oraz n.e. - okreÊla wiek podanego wydarzenia - zapisuje okreÊlony wiek za pomocà cyfr rzymskich - podaje narodziny Chrystusa jako wydarzenie b´dàce poczàtkiem naszej ery (cezurà czasowà) - okreÊla wiek na podstawie daty wydarzenia - sporzàdza taÊm´ czasu i umieszcza na niej podane daty

- wymienia ró˝ne typy muzeów (np. archeologiczne, wojskowe) i wskazaç zasady podzia∏u ze wzgl´du na eksponowane zbiory oraz zasi´g oddzia∏ywania (np. muzeum regionalne) - uzasadnia potrzeb´ istnienia muzeów, ró˝nych ich typów - charakteryzuje zadania pracownika muzeum – kustosza, przewodnika, konserwatora

Rozdzia∏ V: Czas p∏ynie

Omówienie sposobów mierzenia czasu dawniej i wspó∏czeÊnie

1. W poszukiwaniu minionego czasu - Sposoby mierzenia czasu - Jednostki pomiaru czasu - Dawne i wspó∏czesne przyrzàdy s∏u˝àce do mierzenia czasu

- definiuje poj´cie: chronologia - wyjaÊnia, na czym polega zwiàzek mi´dzy obserwacjà przyrody a powstaniem kalendarzy i czasomierzy - charakteryzuje sposoby okreÊlania czasu minionych wydarzeƒ w dalekiej przesz∏oÊci (przed wynalezieniem kalendarza i zegara)

Przedstawienie 2. Ile lat? OkreÊlenie czasu sposobów minionych wydarzeƒ okreÊlania - Zasady okreÊlania czasu czasu minionych wydarzeƒ (przed minionych naszà erà, nasza era) wed∏ug wydarzeƒ kalendarza chrzeÊcijaƒskiego - „era”, „wiek”, „tysiàclecie” („milenium”) – poj´cia i ich zakres - Obliczanie up∏ywu czasu z wykorzystaniem taÊmy czasu - Chronologiczne porzàdkowanie wydarzeƒ

- definiuje poj´cie: chronologia - charakteryzuje ró˝ne (umowne) zasady podzia∏u czasu - oblicza up∏yw czasu od podanych wydarzeƒ historycznych do czasów wspó∏czesnych - porzàdkuje podane daty wed∏ug chronologii

© Copyright by Demart Sp. z o.o., Warszawa 2005

9