You are on page 1of 1

POCHODZENIE POJCIA MITU

147

mimo to godne zaufania (pithanos)23. Inni, poczynajc od uczonego retora Ailiosa


Theona ze Smyrny, yjcego prawdopodobnie w czasach innego, sawniejszego
retora, Kwintyliana, definiuj mythos jako fikcyjn opowie, ktra jest obrazem
prawdy, logos pseudes eikonizon aletheian24. Z tego punktu widzenia mity maj
okrelony cel: zawieraj rady dotyczce dobrego ycia. Najlepszymi mitami s
zatem bajki Ezopa z ich prost prawd ukryt pod oson nieprawdopodobnej
historii. Jest to idea, ktr poza dziedzin retoryki mona odnale take u Filostrata w jego ywocie Apolloniosa z Tyany25. Wedle greckich teoretykw mit
jest zatem opowieci, ktrej nie naley odbiera dosownie kady mit wymaga
interpretacji alegorycznej.
Jednoczenie rzymscy retorzy inauczyciele retoryki, od Cycerona inieznanego
autora, ktry swj krtki traktat zadedykowa niejakiemu Herenniuszowi, a po
Izydora zSewilli26, generalnie zgadzaj si zGrekami, przynajmniej ztymi, ktrzy
proponowali trjpodzia na historia, pithanon i zmylenie. Rzymianie podobnie
dzielili opowiadania na historia (to, co si naprawd zdarzyo), argumentum (to,
co si nie wydarzyo, ale jest bliskie prawdy) ifabula, mythikon (to, co si nie wydarzyo ijest nieprawdopodobne). Tym, co rni poszczeglne rodzaje, jest zatem
stopie prawdziwoci lub fikcyjnoci; mit (fabula) jest znich najbardziej oddalony
od prawdy iod realizmu. Rwnoczenie kady zrodzajw narracji zwizany jest
z okrelonym gatunkiem literackim: historia z histori, argumentum z dramatem
(pniej zromansem, powieci), fabula zpoezj, przede wszystkim epick. Taki
podzia pociga za sob dosy uproszczon ocen, ktra jednak zdobdzie powodzenie, zwaszcza wrd chrzecijan. Oceniany wedle zawartoci prawdy, mit
(fabula) odrzucany jest jako czyste zmylenie. Autorytet Cycerona, Kwintyliana
iIzydora zagwarantowa przetrwanie tej definicji, wraz zjej negatywn ocen mitu,
a do redniowiecza iowieceniowej moralistyki.
Poza tradycj retoryczn mona znale jeszcze bardziej zoone systemy. Najciekawszy pochodzi zKomentarza do Snu Scypiona27 Makrobiusza tekstu, ktrego
23
Por. Ioannes Sardianus, Commentarium in Aphthonium, 1 (red. H. Rabe, Rhetores Graeci,
15, Leipzig 1928, s. 4).
24
Teon, Progymnasmata, 3, dosownie powtrzone uAftoniusza, Progymnasmata, 1 (red.H.Rabe,
Rhetores Graeci 10, Leipzig 1926, s. 1), por. take: Sopatros, tame, s. 59, czcy obie definicje:
mythos esti plasma pithanos pros eikona ton tei aletheiai symbainonton pragmaton synkeimenon (mit
jest godnym zaufania zmyleniem stworzonym na podobiestwo zdarze prawdziwych). Ju Arystoteles podkrela baniowy charakter mitw, nie wycigajc ztego jednak negatywnych wnioskw,
por. Metafizyka, B, 982 b 17: mit jest peen dziww.
25
Ezop: Aftoniusz, Progymnasmata, 1 c; Filostrat, ywot Apolloniosa zTyany, 5, 14.
26
Cyceron, Owynajdywaniu treci, I 27; Rhetorica ad Herennium, I 12; Kwintylian, Ksztacenie
mwcy, II 4, 2; Izydor, Etymologiae, I 44, 5 (rozwaania wustpie I 40, 14 pochodz natomiast
zMakrobiusza, por. niej).
27
Makrobiusz, Ad Somnium Scipionis, I 2, 7 inn.; por. W.H. Stahl, Macrobius. ACommentary
on the Dream of Scipio, translated with an intruduction and notes, New YorkLondon 19521966;
M.Regali (red.), Macrobio. Commento al Somnium Scipionis, libro I. Introduzione, testo, traduzione
e commento, Pisa 1983; J. Ppin, Mythe et allgorie. Les origines grecques et les contestations judochrtiennes, tudes Augustiniennes, Paris 1976, s. 412. Na temat wpywu tej doktryny na Arnobiusza por. F. Mora, Arnobio e il culto di mistero. Analisi storico-religiosa del V libro dell Adversus
Nationes, Roma 1994, s. 194 inn.