You are on page 1of 11

BÖLÜM 11

CĐVATA BAĞLANTILARI
Fl
AE

Çekmeye zorlanan çubuk için δ =
Cıvata bir yay gibi düşünülürse;

AE
ve burada alan hesaplanırken nominal
δ
l
çap kullanılır.
k=

F

=

Cıvata:
P
∆δ c = c
kc

Plakalar:
Pp
∆δ p =
kp

∆δ c = ∆δ p olacağından

Pc Pp
= eşitliği yazılabilir.
kc k p

P = Pc + Pp
Pp

Pc P − Pc
=
kc
kp

kp
Pp

Pc Pc
P
+
=
kc k p k p

kp

1 1  P
Pc  +  =
k k  k
p 
p
 c
kP
Pc = c
kc + k p

=
+

P − Pp
kc
Pp
kc

=

P
kc

1 1  P
Pp  +  =
k k  k
p 
c
 c
kpP
Pp =
kc + k p

Fi ön yüklemesi:
Fc =

kc P
+ Fi
kc + k p

Fp =

C=
Fc = CP + Fi

kpP
kc + k p

− Fi

kc
olsun
kc + k p

Fp = (1 − C ) P − Fi

Bu notlar T.C Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümünde verilen MAK 365 Makina Elemanları Dersi için
çeşitli kaynaklardan derlenerek hazırlanmıştır. Bu kaynaklar Referanslar bölümünde listelenmiştir. Herhangi bir şekilde orijinallik
iddiası ve yayın niteliği yoktur. Sadece eğitim amaçlı ders notları niteliğindedir. Atıflar okunabilirliği arttırmak amacı ile
belirtilmemiştir. Bülent Ekmekci, Ekim 2005.

1

Bülent Ekmekci. 2 . Herhangi bir şekilde orijinallik iddiası ve yayın niteliği yoktur. Ekim 2005. n plakaların ayrışmasına karşı emniyet faktörü olsun.8FP sürekli bağlantılar için FP = At S P S P = 0. P0 = CP0 + Fi ⇒ P0 = Fi = n(1 − C ) P Sonuç olarak cıvata üzerindeki toplam kuvvet.75FP sökülüp takılan bağlantılar için Fi = 0. olarak hesaplanabilir yada aşağıdaki Bu notlar T. Fi ⇒ Fi = (1 − C ) P0 1− C Sonuç olarak bir bağlantı için Fi > (1 − C ) P olmalıdır. Bu kaynaklar Referanslar bölümünde listelenmiştir.64 At S y sökülüp takılan bağlantılar için Fi = 0.C Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümünde verilen MAK 365 Makina Elemanları Dersi için çeşitli kaynaklardan derlenerek hazırlanmıştır. bu durumda tüm yük cıvata tarafından taşınacaktır ( Fc = P ) .85S y Fi = 0. Fc = nCP + Fi Fi önyüklemesi cıvata malzemesinin taşıyabileceği en fazla yük olmalıdır. Fi = 0.68 At S y sürekli bağlantılar için At = π (d − 0.P0 plakaların ayrılmaya başladığı an uygulanan kuvvet olsun. Atıflar okunabilirliği arttırmak amacı ile belirtilmemiştir.649519 P) 2 4 tablodan alınabilir. Sadece eğitim amaçlı ders notları niteliğindedir.

Herhangi bir şekilde orijinallik iddiası ve yayın niteliği yoktur. Bülent Ekmekci. Sadece eğitim amaçlı ders notları niteliğindedir.Bu notlar T. Bu kaynaklar Referanslar bölümünde listelenmiştir. Ekim 2005. 3 . Atıflar okunabilirliği arttırmak amacı ile belirtilmemiştir.C Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümünde verilen MAK 365 Makina Elemanları Dersi için çeşitli kaynaklardan derlenerek hazırlanmıştır.

A = π ( r0 − ri ) = π  x +  −    = π  x +  x +  AE 2   2   2  2     t P dx dδ = ∫ D + d  D−d  π .. Bu kaynaklar Referanslar bölümünde listelenmiştir.. Bu notlar T....... 4 ... plakaların eşdeğer direngenlik sabiti olarak sadece contanın direngenlik sabiti kullanılabilir.. + k p k1 k2 k3 ki Eğer plakalar arasında conta kullanılırsa. Sadece eğitim amaçlı ders notları niteliğindedir... Herhangi bir şekilde orijinallik iddiası ve yayın niteliği yoktur.. Bülent Ekmekci.... D = 1.. π Ed (2t + D + d )( D − d ) Şayet kalınlığı eşit.. Atıflar okunabilirliği arttırmak amacı ile belirtilmemiştir. aynı malzemeden yapılmış iki plaka.5d alınabilir. cıvata ile bağlanırsa.Plakalarda Baskı Gerilmeleri 1 1 1 1 1 = + + .E 0  x+  x +  2  2   P (2t + D − d )( D + d ) δ= ln bulunur. 2 2  Pdx D d    D + d  D − d  2 2 dδ = . Ekim 2005....C Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümünde verilen MAK 365 Makina Elemanları Dersi için çeşitli kaynaklardan derlenerek hazırlanmıştır.

T = 0.(Sökülüp takılır bağlantı) c) Cıvatalar için Fi ön yükleme değerini bulunuz. Bu kaynaklar Referanslar bölümünde listelenmiştir. emniyet faktörü n=2 için bulunuz. Herhangi bir şekilde orijinallik iddiası ve yayın niteliği yoktur. Ekim 2005.5d  2 ln  5   l + 2.5d  bulunur. M16x2 standardında ve sınıfı 8. T= Fi d 2  l + πµ d 2 sec α  Fi µc d c  + 2  π d 2 − µ l sec α  2 tan (α ) = h (α : helis açısı) π d2 T= Fi d 2  l + πµ d 2 sec α  π d 2 Fi µc dc +   2  π d 2 − µ l sec α  π d 2 2 T= Fi d 2  tan α + µ sec α  Fi µc d c + 2  1 − µ tan α sec α  2 dc = d + 1. b) Kullanılması gereken cıvata sayısını.C Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümünde verilen MAK 365 Makina Elemanları Dersi için çeşitli kaynaklardan derlenerek hazırlanmıştır. k p = 2 π Ed  l + 0.2 Fi d ÖRNEK 11. Sadece eğitim amaçlı ders notları niteliğindedir. BS180 dökme demir malzemesi (E=78 GPa) kullanılarak yapılmıştır. 5 . Basınç kabında 160 kN’luk ayırma kuvveti oluşmakta ve bu kuvvete N adet cıvata ile karşı konulmaktadır. Atıflar okunabilirliği arttırmak amacı ile belirtilmemiştir. Burulma Momenti. yaklaşık olarak 0. genel olarak cıvatalar için K.2 dir.625µc  Fi d olarak hesaplanır.  2d  1 − µ tan α sec α   T = KFi d olduğunu düşünelim.25d 2  d  tan α + µ sec α   T = 2   + 0. Bu notlar T. Bülent Ekmekci.5d ⇒ d c = 1. a) Direngenlik katsayılarını (kc.kp) ve C sabitini bulunuz. Cıvatalar 65 mm uzunluğunda.t= l için.1: Bir basınç kabı.8 (E=207 GPa) dir.

5 ×16  kc 1.ÇÖZÜM: a) kc = AE π d 2 E π × 162 × 207 = = = 1. c) Fi = nP (1 − C ) 2 × 160 (1 − 0. 6 .365 × 2 × 160 116. Sadece eğitim amaçlı ders notları niteliğindedir.8 nCP + Fi = + 64 = + 64 N N N 116.8 S y × At = + 64 ⇒ 640 × 157 = + 64 ⇒ N = 3. Herhangi bir şekilde orijinallik iddiası ve yayın niteliği yoktur.807 × 109 = 1.2 N N Fc = Dolayısıyla N=4 cıvata olarak alınacaktır.85S y = 0.75 Fp = 0. Fi = 0. Fm = Fmax + Fmin = Fmin + Fa = Fi + Fa olacaktır. Bülent Ekmekci. 2 Bu notlar T. Bu kaynaklar Referanslar bölümünde listelenmiştir.807 × 109 N / m b) At = 157 mm 2 S y = 8 × 8 × 10 = 640 MPa S p = 0. Fmax = Fc ve Fmin = Fi olacaktır. Ekim 2005.75 × At × S p = 0. Atıflar okunabilirliği arttırmak amacı ile belirtilmemiştir.365 kc + k p 1.04 ×109 N / m l 4l 4 × 40 kp = π Ed = π × 78 ×16  l + 0.8 kN N 4 Civatalarda Yorulma Plakaları birbirinden ayırmaya çalışan P kuvveti 0 ile P arasında değişsin.5d   40 + 0.04 × 109 + 1.75 × 157 × 544 = 64 kN 0. Bu durumda uygulanan kuvvetin genliği Fa = Fmax − Fmin 2 Ortamla kuvvet ise.C Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümünde verilen MAK 365 Makina Elemanları Dersi için çeşitli kaynaklardan derlenerek hazırlanmıştır.85 × 640 = 544 MPa Fi yükü.04 × 109 C= = = 0.5d   40 + 2.8 116. Her zaman için N yukarı doğru yuvarlanır.365) = = 50.5 × 16  2 ln  5  2 ln  5   l + 2.

) Bu notlar T.Somunla boşluk alındıktan sonra ¼ çevrim yapılarak sıkıştırılıyor. Bülent Ekmekci.9 Fi CP Fi = + At 2 At At Dövülmüş 2.(Pullar ve cıvata başlarını rijit kabul ediniz.2 3 Çentik Faktörü Kesilmiş 2. Ekim 2005.2: Şekilde gösterilen pirinç tüp (E=103.(Kf =3 olarak alınacaktır. 7 . a) Cıvata ve tüpteki normal gerilmeyi hesaplayınız.6-5. c) Tüpte gerilme meydana getirmeyen cıvata yükünü hesaplayınız.8 6.3 ÖRNEK 11. Sut=725 MPa) diş adımı 3. Herhangi bir şekilde orijinallik iddiası ve yayın niteliği yoktur. Sy=280 MPa) pullar yardımıyla 30 mm çapında cıvata ile sıkıştırılıyor.8 3. Sadece eğitim amaçlı ders notları niteliğindedir.8 Yuvarlatılmış kesitler 2. Cıvatanın (E=207 GPa . Atıflar okunabilirliği arttırmak amacı ile belirtilmemiştir.) b) 22 kN’luk eksenel bir yük civatalara uygulandığı takdirde cıvata ve tüpte meydana gelen gerilmeyi hesaplayınız.5 mm dir.1 2.5 GPa . σa = Fc − Fi kc P CP = = 2 At kc − k p 2 At 2 At Ortalama Gerilme ise. d) Şayet uygulanan yük 0 ile 22 kN arasında değişiyorsa emniyet katsayısını bulunuz.Tüpün kesit alanı 1200 mm2 dir.6-10.C Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümünde verilen MAK 365 Makina Elemanları Dersi için çeşitli kaynaklardan derlenerek hazırlanmıştır. σ m = σ a + σ min = σ a + Sınıfı 3. Bu kaynaklar Referanslar bölümünde listelenmiştir.Bu durumda genlik gerilmesi.

5 = 165600 N / mm 750  195132 × 165600  Fi = 0.5 = 0. Ekim 2005. δ c = .31 MPa Atüp 1200 kc 195132 C= = = 0. P= Fi 78381 = = 170394 N 1 − C 1 − 0. Sadece eğitim amaçlı ders notları niteliğindedir. Bülent Ekmekci.ÇÖZÜM: 1 a) Toplam uzama δ = çevrim × p = × 3.54 kc + ktüp 195132 + 165600 σ tüp = b) Fc = Fi + CP = 78381 + 0. δ tüp = kc ktüp  kc + ktüp   kc ktüp  ⇒ Fi = δ    kk   k + k  c tüp    c tüp  2 π × 30 × 207 Ac Ec 4 kc = = = 195132 N / mm L 750 δ = Fi  Atüp Etüp kt = L = 1200 × 103.C Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümünde verilen MAK 365 Makina Elemanları Dersi için çeşitli kaynaklardan derlenerek hazırlanmıştır. 8 . Atıflar okunabilirliği arttırmak amacı ile belirtilmemiştir.649519)2 = = 139.9 MPa 1200 c) Ftüp = Fi − (1 − CP ) = 0 olması gerektiğinden.54 × 22000 = 90282 N (Cıvatanın taşıdığı kuvvet) Ftüp = Fi − (1 − C ) P = 78381 − (1 − 0. Herhangi bir şekilde orijinallik iddiası ve yayın niteliği yoktur.7 MPa ( At = (Tablo değerini kullanabilirsiniz) At 4 561 Fi 78381 = = 65.54 ) × 22000 = 68282 N (Tüpün taşıdığı kuvvet) σc = Fc 90282 = = 161 MPa At 561 σ tüp = Ftüp Atüp = 68282 = 56.54 Bu notlar T.875 mm 4 Fi Fi δ = δ c + δ tüp .875   = 78381 N  195132 + 165600  σc = Fi 78381 π x(d − 0. Bu kaynaklar Referanslar bölümünde listelenmiştir.

9 .566 − 9.5 725 n n Contalı Bağlantılar Malzeme Mantar Kauçuk Teflon Organik Fiber Bakır Asbest E(MPa) 86 69 240 120 93000 *** Bakır asbest haricinde diğer elemanların direngenlik katsayılarını ihmal edebiliriz. Herhangi bir şekilde orijinallik iddiası ve yayın niteliği yoktur. Fm = Fi + Fa = 78381 + 5950 = 84331 N σa = Fa 5950 = = 10. σa Se + σm Sut = 10.C Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümünde verilen MAK 365 Makina Elemanları Dersi için çeşitli kaynaklardan derlenerek hazırlanmıştır.d) Fa = CP 0. Atıflar okunabilirliği arttırmak amacı ile belirtilmemiştir.68 × 10 −5 Sut  Sut = 0.6 150. Se′ = 0.54 × 22000 = = 5950 N 2 2 Fmax = Fc ve Fmin = Fi olduğu için. Sadece eğitim amaçlı ders notları niteliğindedir. Fi ≥ Aconta p0 . Bülent Ekmekci.42 MPa Parantez içindeki ifade eksenel yönde yüklemeye maruz cıvata bağlantısında kullanılabilir. Fp = Bu notlar T. kconta P − Fi = P (1 − C ) − Fi kconta + kc Fp ≥ Aconta mp m : Conta Faktörü (Genellikle 2 ile 4 arasındadır.85 × 1× 1× × 358.3 1 1 + = ⇒ n=3.3 MPa At 561 Yorulma Mukavemeti. Bu kaynaklar Referanslar bölümünde listelenmiştir. 1 Se = ka kb kc kd ke k f Se' = 1×1× 0. Ekim 2005.42 = 101.68 × 10 −5 × 725 × 725 = 358.5 MPa 3 Goodman Kriterine Göre. po : Minimum conta sızdırmazlık basıncıdır.6 MPa 561 At σm = Fm 84331 = = 150.566 − 9.) p : Plaka ayrılma basıncıdır.2 ⇒ 101.

3: Şekilde görülen cıvataların ve plakaların direngenlik katsayılarını bulunuz.4: Belli sayıda 6. Bülent Ekmekci. Atıflar okunabilirliği arttırmak amacı ile belirtilmemiştir. Bu kaynaklar Referanslar bölümünde listelenmiştir. 10 . a) Gerekli cıvata sayısını bulunuz.6 GPa Ecivata= Eçelik=210 GPa kkauçuk=240 MN/m.ÖRNEK 11.6 MN / m ÖRNEK 11. (5) Not: Ekauçuk=1. Ekim 2005.C Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümünde verilen MAK 365 Makina Elemanları Dersi için çeşitli kaynaklardan derlenerek hazırlanmıştır.8 sınıfı M14 (kesilmiş vida dişlerine sahip) cıvatalar ile bir basınç kabı kapağı bağlanmıştır. ÇÖZÜM: Sadece alt plakalar vidalı olduğu için efektif uzunluk: l = 15 + 3 + 7. Emniyet faktörü 2 istendiğine göre.5 = 918 MN / m π Ed  (2t + D − d )( D + d )  ln    (2t + D + d )( D − d )  = π × 480 ×12  (2 × 3 + 27 − 12)(27 + 12)  ln    (2 × 3 + 27 + 12)(27 − 12)  = 93. Basınç kabında 0 ila 50 MPa arasında değişen basınç ölçülmüştür. Herhangi bir şekilde orijinallik iddiası ve yayın niteliği yoktur. (10) c) Cıvataların sıkılması esnasında emniyet faktörünü bulunuz.5 mm kc = π d 2E kconta = 4l = π ×122 × 207 4 × 25. Sadece eğitim amaçlı ders notları niteliğindedir.5 = 25. Bu notlar T.(10) b) Đç basınca karşı emniyet faktörünü bulunuz.

11 .808 × 141.5 MPa 115 At Se' = 0.2 kN nCP 2 × 0.5 MPa πd π × 0.1 600 c) T = 0.4 MPa 2  2  S 0.5 × 103 = 41.4 + = 80. Bu kaynaklar Referanslar bölümünde listelenmiştir.1 MPa 3.52 = 41.8 1 σ a σ m 41.4 × 0.01213 F 4.7 güvenli n = sy = τ max 41.1 mm 4 4 16T 32 × 12. Atıflar okunabilirliği arttırmak amacı ile belirtilmemiştir.a) At = 115 mm 2 S y = 6 × 8 × 10 = 480 MPa S p = 0.6 Nm πd2 ⇒ 115 = πd2 ⇒ d = 12. Ekim 2005.4 ⇒ N = 12 N N nP (1 − C ) 2 ×141.85 × 480 = 408 MPa Fi = 0.577 × 480 = 6.2 kN 2 −3 9 AE π × (14 × 10 ) × 210 × 10 kc = = = 1010 MN / m l 4 × (20 + 2 + 10) × 10−3 kc 1010 C= = = 0.4 80.5 × 103 × 14 × 10−3 = 12.5 = + = + ⇒ n = 1.808 ×141.4 Bu notlar T.4 kN 4 S y At = 480 × 115 = 55.4 + Fi = + 35. N 12 i CP 0.2 ⇒ N = 11.808 kc + k p 1010 + 240 P = 50 × π × 602 = 141.5 × Sut = 0.C Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümünde verilen MAK 365 Makina Elemanları Dersi için çeşitli kaynaklardan derlenerek hazırlanmıştır.5 kN olmalıdır.5 × 103 σ= i = = 39 MPa At 115 × 10−6 At = 2 2 σ   39  τ max =   + τ 2 =   + 36.2 = 55.39 n Se Sut 67.75 × Fp = 0.6 τ= 3= = 36.192 ön yükleme en az Fi = = ⇒ Fi = 4.75 × 115 × 408 = 35.2 × 4.85 ×1× 1× 1 × 300 = 67. Herhangi bir şekilde orijinallik iddiası ve yayın niteliği yoktur.4 MPa b) σ a = 2 NAt 24 × 115 Fc = σm = σa + Fi 4.5 × 600 = 300 MPa Se = ka kb kc kd ke k f Se' = 1× 1× 0.4 × 103 = = 41. Sadece eğitim amaçlı ders notları niteliğindedir. Bülent Ekmekci.2 Fi d = 0.