You are on page 1of 3

Prilike u Francuskoj nakon oslobođenja Pariza

Poslije brojnih poraza koje su tokom Drugog svjetskog rata pretrpjeli u Italiji,
saveznici su odlučili prihvatiti američko stajalište da je rat najlakše dobiti direktnim udarom
na Njemačku preko Zapadne Evrope. Od kraja 1943. godine intenzivirale su se pripreme za
veliko iskrcavanje na obalu Francuske, pod kodnim imenom Overlord. Ovaj pomorski i zračni
desant bio je planiran godinama, a uvježbavan mjesecima, uz do tada neviđen sistem
dezinformisanja neprijatelja. Sve ove mjere urodile su plodom kada je uspješno izvršena, do
tada najveća, amfibijska operacija u historiji 06. juna 1943. godine, datuma koji je u historiji
poznat i pod nazivom dan D. Nasuprot očekivanjima Nijemaca, saveznici su se umjesto kod
Pas de Calaisa (Pas de Kalé), iskrcali u Normandiji. Nakon više od mjesec dana žestokih
borbi, savezničke jedinice uspjele su opkoliti, a potom i upotpunosti uništiti njemačke jedinice
kod Calaisa. Istovremeno je izvršen i manji desant na južnoj obali Francuske, pa se Nijemci
ubrzo počinju naglo povlačiti iz ove zemlje. Dva mjeseca nakon savezničke invazije na
Normandiju, te ustanka pokreta otpora, 25. augusta 1944. godine, oslobođen je Pariz.
Nakon oslobođenja glavnog grada, u Francusku se iz Alžira (gdje je tokom rata
preseljeno središte francuske politike i oformljena Konsultativna skupština) istoga dana vraća
general De Gol, na veliko oduševljenje Parižana. Osmog septembra obrazovao je Privremenu
vladu Francuske. Uprkos mišljenju svojih savjetnika, De Gol je odbio proglašenje nove
republike. Novoosnovana vlada brojala je 22 člana, od kojih je 13 članova predstavljalo
političke partije, a neki od njenih istaknutijih članova u političkom životu Francuske bili su
Bido, Mandes-Frans, Rene Majer, Pleven, Tetžen, Lakost te De Menton. U vladu je ušlo i
dosta predstavnika pokreta otpora. Dekretom od 14. oktobra, vlada je sazvala Savjetodavnu
skupštinu. Jedan od prvih zadataka Privremene vlade bio je da sprovede izbore za
Ustavotvornu skupštinu, koja je trebala donijeti Ustav nove, Četvrte republike. Nova vlada
bila je suočena sa teškim zadacima. Iako još uvijek nije cijela zemlja bila oslobođena, niti
Njemačka upotpunosti poražena, Francuska je morala dati svoj doprinos posljednjoj fazi rata.
Mobilisano je oko milion Francuza u vojsku, iako se skoro dva miliona već od ranije
nalazilo bilo na frontovima ili u njemačkim logorima i zatvorima. Ekonomska situacija je
također bila zabrinjavajuća. U unutrašnjosti zemlje nije vladala oskudica hrane, ali su veze
između većine gradova upotpunosti bile uništene. Iako velikim dijelom slobodna, Francuska
nije bila oslobođena i starih briga, a posebno političke nestabilnosti. Uzroci ovakvog stanja,
nalazili su se uglavnom u društvenoj i ekonomskoj strukturi ove zemlje.“Pored snažnog
proletarijata s borbenim tradicijama i znatne krupne buržoazije s velikom finansijskom moći i
političkim ambicijama, Francuska ima i mnogobrojnu sitnu buržoaziju kao i milionsko
seljaštvo s konzervativnim shvatanjima.“1 Zbog toga su se, zajedno sa finansijskim
magnatima, koji su se protivili svemu progresivnom, u političkom smislu našli i sitni trgovci,
zanatlije, činovnici, sitni rentijeri, srednji posjednici na selu, dakle svi oni koji su zazirali od
bilo kakvih revolucionarnih promjena. O brojnosti francuske sitne buržoazije jasno govori i
podatak da se jedna petina francuskog stanovništva bavila trgovinom i raznim posredničkim
poslovima, a da na svakih četrdeset stanovnika dolazi jedna trgovačka radnja. Odnosno, preko
sitnih trgovačkih radnji išlo je oko 85% prometa. Iz tog razloga, građanske političke partije
Treće republike, koje su se nakon rata opet borile za vlast, najviše su se oslanjale na srednje
slojeve te borile za njihovu naklonost i glasove.
1 R.Rajović, Svet posle Drugog svetskog rata, Sloboda, Beograd 1975., str. 209

te sugerisao „plivajuću pozajmicu“3 kao blažu mjeru u odnosu na stogu kontrolu za koju se zalagao njegov protivnik. Istorija Evrope 1945. godine raspuštena.. jer je propuštena prilika da se u 2 Devalvacija je službena promjena pariteta neke nacionalne valute utvrđivanjem njezine niže vrijednosti u odnosu na neku stabilnu valutu ili u odnosu na neko drugo mjerilo. Devalvacija je čin izravnavanja unutarnje (niže) vrijednosti novca izražene u njegovoj kupovnoj moći na domaćem tržištu i njegove neopravdano više vanjske vrijednosti izražene u deviznom tečaju. Francuska je bila na ivici anarhije.vojnapovijest.org/wiki/Devalvacija) 3 V. te da se izvrši devalvacija 2. na žalost.wikipedia. ''Patriotska garda''. Prvi je bio Mandes-Fransov.vecernji. (definicija preuzeta sa http://hr.. U pogledu rješavanja ovog problema poslijeratne Francuske postojala su dva oprečna stava. Samozvana lokalna policija. a njenu funkciju preuzeli su centralni organi uprave i službe sigurnosti. Clio.hr Sve te socijalne protivriječnosti i ekonomske nedaće dovodile su do političke nestabilnosti za šta se rješenje nije moglo naći u starim društvenim i političkim okvirima. da se oporezuje nezakonito stečeni kapital. a Francuska je završetkom rata ponovo ulazila u kolotečinu prijeratnog političkog života i probleme koje je ona nosila sa sobom. godine. koji je smatrao da treba primjeniti drastične mjere i uvesti strogu štednju. Laker. Nasuprot Mandes-Fransu.Slika br.“Narednih godina mnogi su shvatili da je izbor Plevenovog plana bila sudbonosna greška. izabrali su Plevenov plan. godine Izvor: http://www. Rene Pleven smatrao je su ove mjere rigorozne. 25. ni građani ni stranački aktivisti nisu pridavali mnogo značaja. Finansijski problemi u Francuskoj su također bili jako ozbiljni. str. Inflacija poslije rata doseže veoma visok nivo.-1992. Svi ministri. kao i sam De Gol. U političkom pogledu. je u oktobru 1944. De Gol je odmah po povratku iz Alžira. 69 . augusta 1944. Suočen sa ovom teškom situacijom. što je podrazumjevalo da se blokiraju svi računi u bankama. odnosno plana.1 Povratak Šarla De Gola u Pariz nakon oslobođenja. a odredbama centralne vlasti izvan Pariza. počeo sa obilaskom oslobođenih dijelova zemlje kako bi spriječio daljnju anarhiju i povratio izgubljeni autoritet centralne vlasti. na što je Mandes-Frans reagovao ostavkom u aprilu 1945. Beograd 1999.

25. Francuska je po završetku Drugog svjetskog rata bila suočena i sa ozbiljnom krizom u svojim prekomorskim kolonijama u Indokini. 70 6 Front Slobode. godine stupivši u generalni štrajk.. Osim povećanja plate. maja 1945. Beograd 1999... Tuzla. sproveden je tek neznatan dio. ta posjeta nije dala nikakve značajne rezultate. Nezadovoljni položajem u državi i društvu upoće. koja se ogledala prije svega u enormnim problemima snabdjevanja i transporta.“Električna energija bila je tek na polovini predratne proizvodnje (. na ostvarenje tog cilja morao je čekati dosta povoljniji trenutak. Istorija Evrope 1945. Beograd 1999. Clio.-1992. isključivo iz razloga što niko nije pozvao francuske izaslanike. Tako su u decembru 1944.. maja 1945. str. De Gol je više pažnje posvećivao vanjskoj politici.“5 Proizvodnja uglja također je bila drastično smanjena u odnosu na prijeratnu. zašto je De Gol krivio Zapad i novog američkog predsjednika. pripremanih tokom rata. on se okreće sovjetskom ambasadoru Bogomolovu. 69 5 V.) Novine su uglavnom imale nova imena i nove urednike..“4 Pored velikih problema u unutrašnjoj politici. gdje je ponovo trebala uspostaviti svoj autoritet i opravdati status velike sile.-1992. te u januaru 1945. zbog čega je francuska privreda godinama trpela. Od mnogobrojnih reformi. a nedugo zatim i četiri najveće francuske banke.jednom prelomnom trenutku uvedu drastične mere... Laker.. bili su i državni službenici. godina III. kao i britanskog ambasadora. De Gol je težio da Francuskoj u vanjskoj politici obezbijedi vodeće mjesto. Od samog početka. Laker. str. reorganizaciji privrede i industrije koja je skoro upotpunosti bila uništena. Budući da Francuska nije prisustvovala mirovnim konferencijama u Jalti i Postdamu. godine nacionalizovani rudnici uglja.“6 4 V. 20. Svoje nezadovoljstvo iskazali su 16. zanemarujući pri tome privredna pitanja. Air France. nastojeći Francuskoj vratiti status velike sile. jer je Staljin smatrao da Francuska više nema nikakav poseban značaj u svjetskoj politici. Clio. no. rudari su zahtijevali hapšenje i osudu svih koji su za vrijeme okupacije radili na povećanju produkcije uglja smatrajući da su time „(. Siriji i Libanonu. te nekoliko velikih tvornica među kojima i poznati Renault. odnosno mjesto ispred Amerikanaca i Rusa.. te općenito ekonomsku oslabljenost zemlje. Istorija Evrope 1945.) štetili narodni imetak i vršili izdaju svoje domovine. zatim učitelji i rudari. godine posjećuje Moskvu. 2 . str. br. Međutim.