You are on page 1of 36

BAB 9 : ELEKTRONIK

CHAPTER 9 : ELECTRONIC
9.1 Penggunaan Osiloskop Sinar Katod (O.S.K.)
9.1 Cathode Rays Oscilloscope (C.R.O)
Pancaran termion
Thermionic Emission

Definisi : Pancaran termion ialah proses pembebasan elektron dari


permukaan logam yang dipanaskan.
Definition : Thermionic emission is the process of emission of electrons from
a heated metals surface
Bahan logam mengandungi elektron-elektron yang bebas bergerak
pada suhu bilik tetapi tidak dibenarkan keluar dari permukaannya
disebabkan oleh daya tarikan atom nukelus.
Metal consists of a large number of electrons which are free to move. At
room temperature, the electrons are free to move but remain inside the
metal. The electrons cannot escape at the surface because they are held back
by the attractive forces of the atomic nucleus.

Apabila logam dipanaskan pada suhu tinggi, sebahagian elektronelektron memperolehi cukup tenaga untuk terbebas dari permukaan
logam itu.
If the metal is heated at a high temperature, some of the free electrons may
gain sufficient energy to escape from the metal.

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

Kadar pancaran termion bertambah apabila


The thermionic emission rate can be increased by
(a) Menaikkan suhu filamen (logam)
Increase the temperature of filament (metal)
(b) Meningkatkan luas permukaan logam
Increase the surface area of the metal
____________________________________________________________
Sinar katod
Cathode ray
Definisi : Sinar katod ialah satu alur elektron halus yang bergerak
dengan halaju yang tinggi daripada katod ke anod.
Definition :The beam of electrons moving with high velocity from the
cathode to the anode is called cathode rays.
Pancaran termion yang terhasil pada filamen yang dipanaskan boleh
menjadi sinar katod dengan mewujudkan satu beza keupayaan yang
tinggi antara katod dan anod dengan menggunakan Voltan Lampau
Tinggi (V.L.T).
Thermionic emissions that produced at filament that has been heated can be
cathode ray by creating a very big potential difference between cathode and
anode by using Extra High Tension. (E.H.T)

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

Ruang vakum merupakan tiub gelas yang kosong yang mempunyai


elektrod positif yang dipanggil sebagai anod. Manakala, elektrod
negative pula dipanggil katod.
The vacuum tube is an evacuated glass tube with a positive electrode called
anode and a negative electrode called cathode.

Elektron yang bercas negatif ditarik dari katod(positif) ke arah anod


(positif) dengan halaju yang tinggi apabila VLT disambungkan.
When the cathode is connected to the anode by a EHT, the electrons are
accelerated at a high speed from the cathode to the anode.
Ruang vakum membolehkan elektron-elektron bergerak secara lurus
ke arah anod, tanpa dihalang oleh molekul-molekul udara.
The vacuum tube enable the electrons to move in a straight line without any
obstacles from air molecules.
Apabila sinar katod menghentam suatu skrin pendarfluor, tompok
cahaya terhasil disebabkan tenaga kinetic elektron bertukar kepada
tenaga cahaya.
When cathode ray hits a screen, a bright spot can be observed. This is due to
the kinetic energy that has been converted to light energy.

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

Ciri ciri Sinar katod


Properties of Cathode ray
Sinar katod terdiri daripada zarah-zarah bercas negatif yang
berhalaju tinggi.
Cathode rays consists of negatively charged particles called electrons that
travel at very high speed.
Bergerak mengikut garis lurus dan mewujudkan bayang bayang
yang tajam
Travel in straight lines and cast sharp shadows.
Boleh dipesongkan oleh medan elektrik // Deflected by electric fields.
Boleh dipesongkan oleh medan magnet // Deflected by magnetic fields.
Mengkaji ciri-ciri sinar katod dengan menggunakan tiub pemesongan
Investigate the properties of cathode rays in an electric field by using a deflecting
cathode ray tube

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

Pemerhatian : Lukiskan arah pesongan sinar katod.


Observation : Draw the deflection direction of cathode rays.

Kesimpulan :
Conclusion :

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

Mengkaji ciri-ciri sinar katod menggunakan Tiub palang maltese


To Investigate the properties of electron streams in a Maltese cross cathode ray
tube.

Sebelum magnet didekatkan / Before the bar magnet brought closer.


Apabila voltan 6 V dihidupkan, bayang palang tajam pada skrin
pendarfluor terbentuk. Bayang ini terhasil daripada cahaya filamen.
Ini membuktikan sinar katod bergerak dalam garis lurus.
When 6V supply is connected a sharp shadow is formed on fluoresecent
screen by the ray from the filament. This shows that the cathode rays travel
in straight line.
Apabila kedua-dua voltan 6 V dan VLT dihidupkan, suatu bayang
yang bertindih dan cahaya hijau diperhatikan di atas skrin
pendarfluor. Cahaya hijau ini dihasilkan oleh perlanggaran elektron
dengan skrin pendarfluor. Tenaga kinetic elektron bertukar kepada
tenaga cahaya.
When 6V heater supply and 3kV power supply are connected, an intersecting
shadow and a green light is observed on fluoresecent screen. The green light
is produced by the collision of the electrons at fluoresecent screen. Kinetic
energy is converted to light energy.

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

Apabila kutub-kutub medan magnet didekatkan, bayang pada skrin


akan dipesongkan. Ini menunjukkan terdapat daya paduan terhasil.
Arah pesongan bayang palang maltese dapat ditentukan dengan
menggunakan petua tangan kiri Fleming.
When a bar magnet is brought close to the cathode rays, the shadow on the
screen is deflected . This shows there is a resultant force is produced. The
Flemings ______-hand rule is used to determine the direction of motion.

Osiloskop Sinar Katod (OSK)


Cathode Ray Ooscilloscope (C.R.O)
Osiloskop sinar katod (OSK) ialah suatu alat penguji dan alat
pengukur yang menggunakan satu tiub sinar katod yang akan
menukarkan isyarat elektrik dan elektronik kepada paparan visual
yang boleh dianalisis.
A cathode ray oscilloscope (C.R.O) is an instrument that converts electronic
and electrical signals to a visual display.
Skrin OSK dapat memaparkan bentuk gelombang bunyi dan bentuk
gelombang arus elektrik.
CRO screen display sound waves form and electrical waves form.
Terdapat dua paksi pada skrin OSK iaitu:
There are two axis at CRO screen :
Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

1. Paksi menegak digunakan untuk mengukur sesaran (amplitud


gelombang) dan nilai voltan elektrik
Vertical axis which is used for measuring displacement (waves amplitude) and
a function of the input voltage.
2. Paksi mengufuk digunakan untuk mengukur masa atau tempoh
bagi suatu gelombang.
Horizontal axis which is normally a function of time
__________________________________________________________
Prinsip kerja osiloskop sinar katod (OSK)
Working principle of cathode ray oscilloscope (CRO)
OSK merupakan suatu tiub kaca yang divakumkan dan mengandungi tiga
bahagian utama iaitu:
The main three components in a cathode ray tube consists of a vacuum glass tube
with
1. Senapang elektron// an electron gun
2. Sistem pemesongan //a deflection system
3. Skrin pendarfluor //a fluorescent coated screen.

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

(i)
(i)

Senapang Elektron
Electron Gun
Fungsi : Senapang elektron digunakan untuk menghasilkan alur
elektron yang sempit.
Function : The electron gun is used to produce a narrow beam of electrons.
Komponen
Component

Fungsi
Function

Filamen
Filament

Filamen pemanas memanaskan katod untuk


menghasilkan sinar katod.
Is heated when current flows through it. It is used to heat
up the cathode.

Katod
Cathode

Menghasilkan sinar katod selepas dipanaskan oleh


filamen.
Heated cathode emits electrons through the process of
thermionic emissions.

Grid kawalan
Control Grid

Mengawal bilangan elektron yang menghentam


skrin atau mengawal kecerahan tompok cahaya
pada skrin.
Control the number of electrons in the electron beams.
The more negative the grid, the fewer the electrons are
emitted from the electron gun and the less the brightness
of the bright spot on the screen.

Anod memfokus
Focusing anode

Memfokuskan alur elektron pada skrin pendarfluor


untuk memastikan tompok atau surih cahaya yang
jelas pada skrin.
To focus the electrons into a beam and to attract electron
from the area of the control grid.

Anod memecut
Accelerating anode

Memecutkan alur elektron supaya mempunyai


halaju dan tenaga kinetik yang tinggi.
To accelerate the electron beam towards the screen.

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

(ii)
(ii)

Sistem Pemesongan
Deflection System
Fungsi : Sistem pemesongan membolehkan alur elektron untuk
dipesongkan daripada garis lurusnya apabila melepasi senapang elektron.
Function : The deflection system allows the electron beam to be deflected from its
straight-line path when it leaves the electron gun..
Plat Y: Mengawal pesongan alur elektron secara menegak iaitu ke atas
atau ke bawah.
Y-plates is to move the electron beam vertically up and down the screen when an
input voltage is applied across it.

Apabila tiada voltan dikenakan, tompok cahaya


tidak dipesongkan.
No input voltage. The electron beam does not
deflect and the bright spot is at the centre

Apabila voltan a.t (plat positif di atas dan plat


negatif di bawah), tompok cahaya dipesongkan
ke atas.
+ve (dc)voltage is applied, the electron beam deflect
upward. The bright spot moves to the top.

Apabila voltan a.u dikenakan, satu garis surih


mencancang dihasilkan.
a.c voltage is applied, the electron beam deflects up
and down. The bright spot moves up and down to
form a bright vertical trace on the screen

Apabila voltan a.t (plat negatif di atas dan plat


positif di bawah), tompok cahaya dipesongkan
ke bawah.
-ve (dc) voltage is applied, the electron beam deflect
downward. The bright spot moves to the bottom

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

10

Plat X: Mengawal pesongan alur elektron secara mengufuk iaitu ke


kiri atau ke kanan.
The function of the X-plates is to sweep the electron beam across the screen
horizontally from left to right at a steady speed.

Voltan a.t dikenakan merentasi plat X


sahaja, tompok cahaya dipesongkan
secara mengufuk ke arah plat positif.
DC voltage applied across X-plates only, the
bright spot deflected vertically towards positive
plate.
(iii)
(iii)

Voltan a.u dikenakan merentasi plat


X dan plat Y, surihan gelombang
dipaparkan pada skrin.
AC Voltage applied across X plate and Y-plate,
wave trace is displayed on the screen.

Skrin Pendarfluor
Fluorescent Screen

Bahagian dalam skrin disaluti dengan bahan pendarfluor zink sulfida. Ia


berfungsi untuk memaparkan isyarat elektrik dalam bentuk visual.
The fluorescent screen is coated on the inside surface with some fluorescent
material such as phosphor or zinc sulfide to display electric signal in the visual
form
Apabila alur elektron melanggar skrin, satu tompok cahaya terhasil.
When electron beam strikes the screen, the material becomes glows. This enables
a bright spot to appear whenever an electron beam strikes the screen.
Tenaga kinetik elektron telah ditukarkan kepada tenaga cahaya pada
skrin. The moving electrons have kinetic energy.
When this electrons strikes the screen, the fluorescent coating on the screen
converts the kinetic energy of the electrons into light energy.
Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

11

Pengendalian OSK
Handling CRO

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

12

Tombol Kawalan
Control knob
Suis kuasa
Power switch
Keamatan

Fungsi
Function
Mengawal bekalan kuasa.
Control the power supply

Brightness

Mengawal keamatan tompok atau surih pada


skrin.
To control brightness or intensity of the bright
spot
Connected to the control grid
Brightness level should be set as low as possible
to obtain a clear and sharp trace

Fokus
Focus

Mengawal tompok atau surih berfokus pada skrin.


Control the sharpness of the bright spot
Connected to the focusing anode
The sharpness of the bright spot is also affected
by the brightness

Pesongan X
X-shift

Menyesarkan tompok secara mengufuk.


To adjust the horizontal position of the bright
spot on the screen
Connected to the X-plates

Pesongan Y
Y-shift

Menyesarkan tompok secara mencancang.


To adjust the vertical position of the bright spot
or the trace displayed
Connected to the Y-plates

Input X
X-input
Input Y
Y-input

Hak Cipta Terpelihara2016

Terminal untuk menyambungkan voltan kepada


plat X.
A terminal to connect the voltage to the X-plates
Terminal untuk menyambungkan voltan kepada
plat Y.
A terminal to connect the voltage to the Y-plates

oleh : Cikgu Sathya

13

Gandaan Y
Y gain (volts / div)

Mengubah magnitud ketinggian tompok. Skala


gandaan Y adalah dalam unit volt per cm.
To control the magnitude of the vertical
deflection of the bright spot or the trace
displayed on the screen by adjusting amplitude
Connected to the Y-plates

Dasar masa
Time-base (time/div)

Mengerakkan alur elektron secara mengufuk.


Skala dasar masa adalah dalam unit saat per
cm.
To control the magnitude of the horizontal
deflection of the bright spot or the trace
displayed on the screen by adjusting the
frequency
Connected to the X-plates

Aplikasi OSK (1) : Memaparkan bentuk gelombang


CRO Application (1) : Display Wave Form

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

14

Pemerhatian // Observation :

Disambungkan dengan a.u.// Connected with a.c.

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

15

Aplikasi OSK (2) : Mengukur Beza keupayaan (Voltan)


CRO Application (2) : Measuring potential difference (voltage)
Voltan bagi Arus terus // Voltage for DC
Contoh 1(dasar masa ditutup): Hitung nilai
voltan pada sel kering yang ditunjukkan pada
OSK. [Skala gandaan Y = 0.5 V/cm] .
Example 1 (time base off) : Determine the voltage
for dry cell for the CRO shown when the Y-gain is
0.5 V/cm

Contoh 2( dasar masa dihidupkan): Tentukan


nilai voltan a.t yang ditunjukkan pada OSK
apabila gandaan Y ditetapkan pada 1 V/cm
dan kawalan dasar-masa dihidupkan.
Example 2 (time base on) : Determine the d.c.
voltage for the CRO shown when the Y-gain is 1
V/cm and the time base is on.

Formula :
Voltan, V = [skala pada gandaan Y] x [pesongan menegak daripada pusat skrin]
DC voltage = [displacement of the bright spot x [ the selected range from the zero position of the
Y-gain control]

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

16

Voltan bagi Arus Ulang alik // Voltage for AC

Voltan puncak = Peak Voltage = Vp


Voltan puncak ke puncak = Peak to Peak Voltage= Vpp
Voltan punca min kuasa dua = Root mean square voltage = V rms
Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

17

Also calculate (1) Vpp and V rms

Aplikasi OSK (3) : Mengukur Tempoh & Sela Masa


CRO Application (3) : Measuring period & short interval
Untuk mengukur frekuensi gelombang, kawalan dasar-masa harus
dihidupkan dan skala dasar-masa diketahui.
To measure frequency of a wave, time-base control should be on and timebase scale should be known.
Nilai tempoh, T diperolehi daripada bentuk gelombang yang
dipamerkan pada skrin.
Period, T obtained from the displayed wave on screen
Tempoh, T = [skala dasar-masa] [jarak antara dua fasa yang sama berturutan]
Period , T = [ time-base scale ] x [ displacement between 2 consecutive in phase]

Frequency, f =

1
Period , T

Sela masa, t = [skala dasar-masa] [jarak antara dua denyut berturutan]


Time interval, t = [ time-base scale ] x [ displacement between 2 consecutive pulse]

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

18

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

19

Pengiraan
Calculation
1.

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

20

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

21

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

22

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

23

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

24

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

25

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

26

Soalan 11 Melaka 2009

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

27

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

28

Soalan 12 Kedah 2008

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

29

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

30

Essay Section B T, ganu 2009

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

31

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

32

Answers

1
2

3
a)

b)

c)

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

33

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

34

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

35

essay section B

Hak Cipta Terpelihara2016

oleh : Cikgu Sathya

36