Zeeharia Sitehin

Owizjach, aniolach i innyCh wyslannikach

Tlumaczyl Mardn Pisarski

WYDAWNItTWO PROKOP

Tytul mygi~whr Divine Encounters

Pmjda oldadki i sklad: Studio Kornputerowe Wydawn ictwa fJrClkop

Copyright © ]9"9,5 by Zccharia Sitchi~l

\Vsz¢JkLe prawa zestrzezone. Zm:lHa cig~( t~;~ bii\:tki (ji,~ moze Qic ocitwOFLana am przekazana w zadne] formle.ani w zaJcn.!ip)s~,b bezupr--~d!ltej pisemnej zgody autora,

N~~7.a k~i~g~IT1 la wysylkowa; Il)iur(i, HQtnldlollil<l:,· ul, Kilint~ki:e90 33 A, 05.(175 WesQt'Cii Nasze. ksi&ik ~ w i nternee i e: !il,n~ 1lIJI. pro,ko FI.c;om. pi

IS.BN S3~S6l}96~67-5

Wydat1Jie J, naklad t, WaJr~ZaiVl'a zao3- Dmk i oprawa: AlKOR

Parni eei mo lch rodzicow,

I zaaka i Ge:nl . .( z damn Barsk a), ogniwa

ttCz<i:.cego mnie z przodksmi

6

1. PlER\CVSZE SPOTKANIA

Boskie spotkania $tan;O\I\114 pu~ap ludzkiegc doswiadczenia. Maksymalnego, si~ga.j<l.cc:go granic zyciowych mozliwosei - jak podczas spotkania Mojzesza z Panem na gone Syna], Rozstrzygaj~cego i os·Utt~.CZ11~~Q - jak w przypadku e gipskich faraonow, ktorz)' umiera] a.c osiagal i zyci e wieczne i mns] i zami eszkae posrOd bogow w kh siedzibie,

Ludzkie doswiadczenie boskieh spotkan, utrwalone Vii tekstach S.lar02yt·, neJ;o B liskiego \V schodu, jest opowieseia nader fascynu] 1{q i zadziwLaj:<i:C~. Jaw! su~jfLko spinaj~cyruebo'~ z:i:el1lri~ pO~Hy drarnat, \V kt6rym kult i eddanie, wi ecznosc l moralnose Z jecl.n.cj &trony przeplatajq sie /. m iJoici8!" g,ff!. plci, L.a2drosd~ i zbrodnia z drugiej, Dramat ow, si~aj'1cy przestrzen i kcsmicznej i >1wi:atl! pezagrobowego, zskresla s.0en~, na kt6rej aktorami S", bcgowiei beginie, aniolowie i polbcgowie, Smiertelnicy ] antropoidy. Odslaniany VIi proroetwaeh i wizjaeh, w &nach l we \'1ll5~bac.h,w przepaw iedni achi obiawieniach, Jest historia cz~.ow~eb.- odY.'tcZ:.(}l'Iego ad Stx1/6rcy i sta~.·JjJpego si,~ odl::(I[IdowaC pierwotny z'Ni<l,ZCk, a przez to dCIi;~~gJ1<i:C gwiazd,

Boskie spetkania srnnowill pWa:p ladzkiego doswiadczeaia hy6 moze row. n ict dlatego, b: gdy Bog stworzyl CZ'IDwiekIll; ten spotk.al Bogaw samym 1110- mencie stworzenia - byJo to wi~c dla niego dos"vuad.czenietlaJwCle~iej sze W Ksiedze t{odz..s~uj pie .... N's7_ej ksi~e BiblH hebrajskiej, czytamy w jaki sposob pierwszy (:z~owie:k, ,,Admn'" 7.iosta~ pow~any do istnienia:

.Potem rzekl Bog:

U czynmy czlowieka

na obraz nasz, 1'0'00 onego do nas [.,.,]. ] stworzyl Bog Adama na obraz sw6j , 'Na cbraz Elohlsn stworzyl go".

7

Mozerny s:i~ jedynie d()1fiys]ac, ze nOWQ narodzony, wchwili gdy poja wil si ~ na swiecie, n ie zdawal sobie raczej sprawy z natury i znaczenia tego pierwszego boskiego spotkania, Nie, "ydaj e sie tc·z. moil i we, ze by Adam hyl w pelni swiadomy uasl\lpuj<1i.cego p6iniej, kluczowego spotkania, kiedy to Pan Bog (w \v.ersji stwotzenia przypisywanej Jahwe) postanowil srworzyc dl13il towa!rzyslJ.:~ ryd·;a:

,. Wtedy zestal Jahwe Etoh im gt~boki sen na Adame, tak ze z:asn:t~, Putelfi wyj 41 jedno z jego Uber

i wypelnil da.k:m to miejsce.

A z ze bra, kt:6Fe wyi'l.l z Adama, uksztaltowa! J ahwe Elohim kobiete",

Azate:m pierwszy czlowiekzna] dowai S[~ w stanie gl~bokiego. uspienia podczas tych poczynan, dl atego nie zachov v .al w pamieci decyduj aeego boo skiego spotkania, w ktorym Pan Jehwe okazal swoje chirurgiczne talenty, Adam zostal jednakwkrotce poinformowany 0 tyrn, co Z[I:';zfO, Pan B6g bowiem ,.,j)rz:yprowadzH kobiete do czlowleka" i mu jrt przedstawil, Biblia zamieszcza &!lej kilka slow komentarza co do przyczyny, dla ktore] mezczyzna i kob reb sta j~ &i~ .\1 edny.m dalem", gdy 7.Bwi'lZUJ:(j[ ZW'i~zek tnalzen" ski. Opow~esc konezy s,i¥ lIwa.gll",Ze czlowieki jego Zona "by 1 i 0 boj e nadzy, lecz nie wstydzili sie", Stow ten stan rzeczy nie przeszkadzal, j ak si~ zdaje, Pierwszernu Swatowi, dlsczeg» Biblia sygnalizuje -Ow pm,hkm? Jesli inne stworzemaprzebywaiace w ogrodzie Eden, "wszel.kie 'dzikie Z\Vie:r:z~ta i wszelkie ptactwoniebics", oby'\vaIy sie bez ubrania, cot na dobra spra.w~ powinnoprzesadzac 0 tym [lecz nie przes8J~clzato)., i.e Adam i 61(18. majn sie wstydzic nagosci? Czy nalezafoby uplltryv.;-ac przyczynyw tym, ze istoty, na kMmych obraz Adam zostal stwerzony, nosu~y ubrania? Jest to kwestia godna u1l,ra~i - wskazowka, mimowolna wskazowka udzielona przez BibH~ odnosnie do tozsamose] EioMm.

Nikt z ludzi PQ Adamiei Ewie nie mogl doswiadczyc pierwszenstwa na Ziemi i. wi~c:y,(;hsiy z tyrn boskich . spotkan, Ale to, CO nas.t~]lo W ogrodzie Eden, przctrwalo az do naszych on j jako element ludzkiej. t~sk.noly, N aWet'h'Ybnmi pmmcy ZB!p:ewne usilnie pragn~ii d.ost<wic t:ego PI"Z)'\V1 lej u,' bo wb~ll]e tam, ViI ogrodzie Eden, Bog przcma\cvial hezposrcdnio do pie:r.vszych ismt ludzkich, PGUC7.;aj~C je w kwestia~h zywienua, Mog~ jeSt wszystkie owoce z ogrodu ~. Z wYJ<l,tk]em owoouz drzewa pozruLnia.

8

L~ncu.ch wypadkow pwwadz1l_ty do wydalenia II 'roJu podnofii W't::~~lt aktualne pytania: Jak Adam i Ewa slyszeli Bcga? W jaki spos6b Bog kJ)munikowal s:l~ z: ludzmi podczas t<tldch czy jaidchkolwle.k ba-siticil ~pm ... ka~l? C zy J udzie w idziel i boskiego roZIh6wo~. czy ty lko s-)yszeH Je~Q :b}~ munil:.8;t? I Jak [en komunikat byl przekazywany - rwarz w twarz? 1"elerm:~ tycznie? Za pomoca wizji hol ograflcznej? Z~· posrednictwem sno.w?

Przebadamystarozytne swiadectwJ,aby odpowiedziec na w pytania Lea jesli chodzi Q wypadki W ogrcdzie Eden, tekst hihlijnysugeruje fizyczna boska obecnosG" Miej see 1:) ie.bylo skdll skietnludzkim; byla toraczej siedziba boska, byl to ogrod zalozony z rozmyslem " w Edenie, na wschodzie", gdzie Bog .,UIDl.i.eSdl Adama, ktorego stworzyl, aby slu:zyl w ogrodzie, aby go uprawial i strzeg]".

W tym wlasn"ie ogrodzie Adam i 8; .... a, M sprawq nadziemskiego weza, odkrywaja swoj<l:. plciowosc, Po zjedzeniu zakazanego owocu z clnew[[ poZB<m La dobrai zta.,poznali, ze sa nadzy, spletl i wi ~c li scie .~'lgowc i zrobi I i sobie przepaski",

Teraz Pan Bog - Jahwe Elohim w .BibW hebr.tJskkj - wkracza na scene

."A gdy uslyszeli szelest Pallia Be ga

przechadzajaceg« :'li~ po ogrodzie \.;". powiewie dziennyrn; skryl sieAdam z 10tHt swojJ,

przed Panern Bcgiern

wsrod drzew ogrodu",

W ogrcdzie Eden Bog jest obecny fizycznie, ~ udzie siYS:Z'l odgJos J ego krokow, ezy moga Go. zobaczye? Bib!ijn.a narraeja rnilczy na ten temat, Wyraznie jednak stwierdza, ze Bog. 'widziallU!clzi - czy, jak w tym przypadku - spodziewal si\ kn. zobaezyc, Iecz l:ch nie nJlf:Za~, 00 S]~ ukry] i, B 6g uiyl wi~ glosu, a byich przywobt:. "L~Cl. Pan Bog za welal na Adama i rzekldo nie:go: Gdzie jestes?"

Wyw~f1pde si.~ dialog (cry, ,s.ciskj m6:wi~c, tu5jglos).,w kterym podno" szcnych j est wide kwesti i 0 wielkim znaceeniu Z rozmowy wynika, ze Adam potrafil muwi6 ad samego PQG74t~, Nasnwa s~r; wiecpytanie: jak » W jakim jezyku - Bog rorlrn;rtwiaf z· czlowiekiem? Pojdimy przez chwile tropem biblij nej opowiesci: wyjasnienie Adams, ±e: ukry~ d~ na odg~os bo~6w Baga. "gdyz j e..<;tem nagj", sprow-ia, W B6:st,,\'o zad1.iJe lU!dzkie_j pa~ ue wIele pytan, YN tocZllcej si~ rozmowi e prawda wychodzi n1"l jaw, nil'str;:~· puj e przy 7...nallleSl~; do grzechu spul.yc.ia OWQGU. zakazanego -(chat ~op'jefO po pe:wnym czasie Adam. l. Ewa winla:. za ten ez)'n w,*.M) .. Pan Bog ogbsz8J

9

wowczas kare: kobieta bedzie rodzic dzieei w bolach, Adam bedzie pracowal: na chleb ," pock czola,

Spetkan ie - jak dotad - przebiega naJ'I.lY}'Talni.ej twarz \'>' twarz, Pan Bog bowiem [lie tylko sporzadza teraz dIS!. Adama i jego zony cdzienie ze skor, lecz rakze ich przyodziewa, Choc niewatpliwa inteneja tej historii jest uswiadomienie czytelnikowi znaezeniaubioru jekoelementu "boskiego", czyli odrozniajacego zasadniezo ludzi od zwierzat, 10 nie rnozna przywiazywac do tego rraglnentu B ibm znaczenia wyhpnie symbolicznego. z powy zszego epizodu dowiadujemy sie, ze na poczatk Ll,kiedy Adam by! w ogrodzie Eden, Indzie spotykali si,~ ze St.WGrC4 twarz wrwarz.

Wydarzenia Ie niespodziewanie pl'Z)'sparzajli Bogu zrnanwien, Zwracajac si~ ponownie do nie nazwanych kolegow, Jahwe Elol1l171 wyraza troske, ze .,oto Adam stal sie taki jak 'Iny: zna dobro i zlo. Byleby lylko nie wyciagn:ti teraz reki swej i nie zerwal owocu takze z drzewa zycia,"] nic zJadl,. a potem zy! na wieki!'

Zmiana ttl ecia tematu jest tak nieoczek iWSi.lKI, ze znaezenie tej sceny Z laMOSci('!;. urnyka uwadze, Tmktuj<\c 0 czlowieku - jego stworzeniu, prokreacji, siedzibie i 0 jego grzechu - Bjblia nagle odzwierciedla troski Pana Jeszere raz podkresla Sl~ tu prawie boska lilatuI~- czlowieka, Decyzj a stworze n DB. Adama wynika z sugestii uksztaltowania go .na obraz i podobieastwo'tboskich st\voayc~di, lstota, ktora powstala w rezultacie tego p hum, dzielo ~ Eiohim, zcsteje powolana do isrnienia ",na obraz EFohimj,. I teraz, po spozyciu owocu z drzewa poznania, czlowiek stat si~ podobny Bogu w jeszcze jedayrn kluczowym aspekcie. Panzac na to' Z punktu widzenia Bostwa, "Adam sral si~ taki jak my" z wyjatklem niesmiertelnosci, A wiec inni, n i e.nazwani kol edzy Jahwe powzi~H zgodna decyzj{,l 0 wydaleniu Adama i Ewy Z ogrodu E> den -j umiescili cheruby oj ,.p!Ol:lillenlsty miecz wiru] ~y", :aby zamknae ludziom drog~ powrotu, gdy'by ci kiedykolwiek probowali wrccic,

W ten sposcb sam Stworca czlowieka przesqdzil 0 jego srniertelnosci.

Cztowiek jednak 'Oct tamtej pOr)' nieuslms.zenic poszukuje nidmie11e1noiSd za pOSredi11ctwem bosldch spotkan,

Czy to pragnienk s:potkan bazujc na. wspomnieniach rzeczyv,ristych zdarzen, czy jest zludnym poszukiwanJ.em opanym jedynie m. 111 itac:h? W jakiej rnierze opowidci biblljne: saJelacJft (l faktachjwjakiej zas llk.cjll?

R6inorodnosc wersj] OpOWiad11j4_Cych 0 stworzeniu pierw,szyc.hludzi· i stosowanie na prz.emian lkzby mnogiej (Elohim - oostwa}i p'ojedynczej (Jahwe) na oKrdlenl:e st'WQlrcyistw'orcQ\"', sWil10wi wskaz6wk~. ze edytorzy -czy teda.k:tmzy Bib~ii hebrajskiej mieH P17.:ed sob'ljaldes wcres!1ie~szetehty

10

tmkruj'lee 00 tym przedmiocie, Irzecaywiscie, rozdtiai" 5. Ksi~gi Row ~ ~I ~I· czyna si~ ed stwierdzenia, Ze zamieszczony w 11 im krotki spis pokolen! kl6:ro naslf\Pily po Adamie, opany Jest na ,,ksi~ze potomkew Adams" (POCZili,WSll':)' od "dnia"w kterym Elohlm stwnrzyli Adama na podobienstwo Eloh,:m"). W Ksiedze Liczb, or; 21, ]4, Jest mowa 0 &irdze wojen Jahwe. Ksiega Jozuego, r. W~ 13, odsyla czytelnika do Ksi@i Prawego, w kt6rej mozna ma.leic wif2- cej szct'.eg6~6w na temat cudownych ulruzei'i. Ksiege tf( wyrnienia &i~ j ako znane ±r6dJo takze w I I Ksiedze Samuela, r, 1,. 18. S~ to j ednak zaledwie marginesowc wzmianki o ezyrns, co bylo zapewne ogromna, a dla nas ukry-

. .

t'l., skarboica tekstow wczesnie] szych,

W' XIX wieku wiarygodnosc Bibhi hebrajskiei (Starego Testamentu) - opowiesci 0 stworzeniu, potopie i arce ":-loego ezy historii parriarchcw i exodusu - zostala poddana w<[tpi~cej krytyce. Wiele z tego sceptycyzmu i ducha nicwiary rozwialo si~ i zniklo dzieki odkryciom archcologicznyrn, ktore stopniowo uprawomocnialy zapis biblijny i biblijne dane, zawsze w kolelnosci odwromej - od najblizszej przeszlosci do okresow najdawniejszych, Odkrycia te dostarczaly swiadectw siegajacychcoraz dale] w przeSE~OSC - przeaczasy historyczne do epok prehistorycznych, Od Egiptu i Nubii w Afryce do szczatkow hetyckichw Anatolii (dzis Turcja), od wybrzezy Morza Srodziemnego, Krety j Cypru na wschodzie do zachodnich granic Indii, a zwlaszcza do obszaru kraj6w Zyznego P61ksi~!zyca,ktory zaczynal si~ w [vkzopotamil (dzis lrak) i obejmowal tukiem Kanaan (dzis lzrael). \V miare jak odkrywano starozyme miejscowosci (niejednokretnie znane uprzednio tylko z Biblii), teksty zapisane na glinianych tabhczkach lubpapirusach iinskrypcj e wyryte nakam iennych scianach lub monurnentach wskrzeszalykrrilestwa, krolow, wydarzenia i miasta wymieniane w Biblii. Co wiece], w wielu przypadkaeh napisy znalezione w takich rniejscach j ak Ras Szamra (kananej ski Ugarit) czy w mnie] odleglym czasic Ebla, wyka;;:1I.lj:t zn.aj omoiSC tych samychir6dd, de ktorych od wOlLlj e s:i ~. Biblia. Nie .sk~rowane jednak monotcist;ycmymi ogn.U1kzel1liami Biblii hebrajskiej, pisma s<tsiad6w' Izrada na staroZ)1nym Bliskim \Vschodzieu." 5talaj1!toisamosc i wymieniaj<t imiona b'iblijnych £{ohiin, okreSlanych w Bibl11 slowem ",my", Majflc tak~ swobod~, pisma. te kresl(t panonun~ prehlstorycznych czas6w i odslaniaj3( fascyJ'iujllcy rejestr h.og6w i l11dzi wy$t~. pu j(lCych W pl("zeroinych hosldch spotk<1lniac-fu.

Dopoki ISO 1at tenm nie roz.po!C~to systematycznychprac wyKcopali· s.kowych wMezopotam.ii" ,,k1"~jll mi~zy rzekami" (Tygt)'sem i Eufratem), StHry 'restan1ent byl jedynYIl1l.rodtem infonnflcji 0 impe:rl:ilch aSYTyjsk~m i babi1onskil11, kh wielkidl l.niastac.n !. dumnych kr61ach., $ako i,e wczeSniej

n

uczeni zastanawiali sit- nad wiarygodl1oSci.:t bibl.i_jnych danych dotyczacych istnienia takich imperiow przed trzema Iysiasrunl lat, ich kredyt zaufania wzr6sl jeszcze bardziej, <Ii do bibljjnego twierdzenia, 2:<: krolestwo zaczele sie jeszcze wczesniej, W ezasach "dzidnego mysliwego z laski Jahwe", zwanego ~ lirnrodem] ze W odlegle] przeszlosc; W "krajll Synear' ismialy krolewskie stolice (a zatem zaawansowana w rozwoju cywilizaeja), Twierdzenie tolaczylo 5i~ z jeszcze berdziej niew iarygodna 11 istoria wiezy Babel (Rodz, T 1 ,J; kiedy to ludzkosc, l~i:YW<'lj'lC glinianych oegiel, przedsj"wzil~b budowe ",wie.Z-y, kilO'rej szczyt siegalby ez do nieba", Wznoszono jf.l. na rowninie w "kmJru Synear".

Ow .,mityczny" kraj znaleziono, archeolodzy odkopali jego miasta. JegoJ~zyk iteksty odczytano dzieki znajomosci j~yka hebrajskiego (a przez hebrajski rnacierzystego akadyjskicgo), jego pornniki, rzezby i dziela szluki zebrano w najwazniejszycli muzeaeh swiata, Dzis nazywarny ow kraj Sumerem; jego lud mienil go Szumerem {"kn~j straznikow") .. 1 wlasnie do Sumeru musirny sie Z\I/I'6dc, aby zrozumiec biblijna opowiesc 0 stworzeniu oraz bliskowschodni starozymy zapis boskich spotkarl., bo tam wlasnie, '0/ Sumerze, zaczeto wydarzenia (C zapisywac,

Surner (biblijny Synear) byl krajem, gdzie pu potopie narcdzila sift pierwsza mana i w pehii udokumentowana cywilizacja, pojawiajac si~ nagJ.e j nieoczekiwanie jakies szesc tysiecy lat temu, Kraj ten dal ludzkosci pierwociny wszystkichdziedzin, ktore stanowia 0 rozwinictc] cywilizacji - nit! tylko pierwsze eegly (0 czym juz mO\"'ilismy)i pierwsze piecc.Jocz takze piC1"\;VSZie wyniosle swiatynie i palace, pierwszych kaplanow i krolow: pierwsze kolo, medycyne i farmakologie; pierwszych muzykow i tancetzy, arrystow i rzemieslnikow, kupcow i przewodnikow karawan, pierwsze kodeksy pia w ] pierwszych sedziow, pierwsze system), miar i wag, Stamtad pochodzi li pi erwsi matematycy j astrcnomowi e. tarn powstaly t,ez pi erwsze obserwatori 11 astronemi czne. I co bcda] najwazniej S7~: tam wlasni e, j ~Ll· 3800 lat prz, Chr. poj a:w' Lt~ si~ po SIno, ezyni ace z S umeru kraj pierwszych skrybow, kterzy na glinianych tabliczkach zapisywali pismern przypominajacym kliny (klinowym) zdumiewajace opowiesci 0 bogach i ludziach oak Snvorzenie czlowieka, i1. I). Uczeni uznaja te staroz:: ... tne teksty za mity, My jednak traktujemy je jako zapisy rzeczywistych 7::.danoo.

Odkrycia archeologiczne potwierdzily nie tylko istnienie Synearu/Sumeru, Dzieki ni III uj rzaly td swiatlo dzienne starozytne teksty mezopotamskie, ktore znajduja odpowiednik w biblijnych opowiesciach 0 stworzeniu [ potopie, WI876 roku George Smith z British MU5Jeum,£Jozywszy polamane tab llczkl odnalezione w kro lewskiej bibliotece N i ni \\')' (asyryjskie]

12

stclicy), opublikowal Chakkjskq Ksi{g{ Rodzqju i \rykazai ponad ws:z~lk~ watpl i\vosc, i.e bibl ijn'l. historie stworzenia zapisano najpierw w 11, ~~.oPQtamii tysiqce lat \vCl:d!lkj niz hebf<~.sk<1.

W 1902 roku L.\V .. King, rowniez z British Museum w swe] ksi.¢oe The Seven Tablets oj Creation opublikowal jej pelniejszy tekst. w j~ku starobabi lonskim _ T ekst byJ: tak dlugi i szczegotowy, it! wyrnagal zapisu na siedmiu g~ inianych ta hi iczkach, Znany jako Epos 0- s tworzeniu swiata ~ub od incipitu jako Enuma elisz; na pierwszych szeseiu tabliczkach zawiera opis stworzenia nieba, Ziem i i wszystkiego, co n a. ni ej ism icJe",~'l.d<\cznie. z czlowieklem - odpowiada to szesciu "dnlom" stworzenia w Hi b l t L S i6d:m<t tabliczke pOSWi~CL)nO wychwalaniu il.uwyt.:5Zego babilooskiego bestwa

J arduka, dokonujqcegc przegladu swych cudownych dziel (co odpow iada biblijnemu "dnio!;'..j" siodmemu, kiedy to Bog "odpoCZ.11 od wszelkiego dziela, ktore uczynil"), Uczeni wiedza obecnie •. ze te i inne .rnity" w wers.l ach asyryj skich i babi lonskich byly tlumaczeni ami wczesniej szych tekstow sumcryj skich (odpowi edni 0 uno ely fikowanych dla g loryfikaej i asyryjskich czy babllonskich bog6w najwyzszych), Znakomicie wyjasnil to wielki uczony Samuel N_ Kramer Vi swojej ksufl.Zce1:Tisroria zaczyna sie U' Sumerze, wydane] wl 9.59 roku.

fl.!

Z wielu tekstow dowiadu}emy s~\, zewszystko zaczelo sie bardzo dawno temu, od wcdowania w Zatoce Pe.rakie.j ~ub na Mot:ZU Arabskim grupy pi¢" dziesiecin ANUNNAKI. - termin ten. doslcwnie Zllaczy ,.ci., k"lhny IJrzy byli z

• Il. ~Z'· .. ""n 1...., . '1"' I. ... ..;1, ....~ C' "''- . '",'

mena na . 'iem]l~ , Jl'IZJit:Oysze wysz i. ria UI"zeg port wO!J11l.w,.A \..~ ,(en, .dol,ego

domem jest woos:"), wyibimege nalikowca"i. 7.J(toiyh pier'WBZ2.. kolonie ria Ziemi, nazyw<lj~c j~ E,RLDU ( .. dom zbudowany w dalekich stronach "), lrure osady pewstaly zgednle z planem zlecone] misji, krora mlfiJla na eelu pozyskiwenie zlota przez eblI'ak[)j~ z wed Zetoki Perskiej - zlota pilnie potrzebnego na maderzeysl,cj planeeie Anunnaki do ocllionyculikaj<1:_cej atmosfery, F'J]nkcj~tlchrmmfl. miala spelniae powloka utworzona z rozpylonych cz~~teczek wh3lsnie tego metalu, Gdy ekspcdycja zdobyla l,ereo 1 rozpoczela operacj e, Ea l~skai dC:!llllkowytytut czy epit~: EN.KI - "pan Ziemi",

\Vszystlko jednak pQ;SZ~O nie tak, jak zakJadano, Na planete macierzysta (zwanB.~ NrBlRU) nie \\'Ysylano\\'Ynl:aga~ych l.losci zlota '\Vkr6tc-e zmieIi]OnO wf~ p~anyi zdecydowano S]~ pozysk~wa6 zloto pracuj ftC ci~z~o w kopalniach ARZU - w Afryce poludniowo-wschodniej Na Zkmi~ przyby~o \V]~c~j Antumaki [ich grupa liczyla w 'k0l1~~1 J600 czh:nlk6w)~ inni, IGlGli C·,d, kt6ny ob&erwuj<l i widza"], pozostali na.orbicie ohslllgtd4.iCW<~~ had~owiecj statek kosmiczny i staejtt: kosmiczna (wedh.lg sumeryjskich tekst6w bylo ieh 300). Aby 5l~ upewni~ .. i.e nie popefniono W owym czasie ?Jidnyc:h nieprawjdtowosd, ANU ("ni~b:ian.s.!d''), w~adca Nibiru, wyslal na Z]em]~ brata przyrodn iego Enk i/Ea Q imien ill EN JJ L ("pan rozkazu"), surowego sluzbist~ i spra wnego administratora Enki ZOlS zostal wyslany do Abzu, aby nadzorowal tatntejsze kopalnie zlma, Enlil przej &.t dowodzrwo nad siedmioma rniastnmi bog6w w KDIN (.,dam prawych"), w miejscu gdzie przeszlo 400 OOQ tat pOiiJIiej rozkwitja cywiiiaacjasumeryjska Kazde z tyeh miast miato przypisana specjalistyczna fufilcj~: centrum dowodzeaia, port k015m iczny, centrum metalurgii ~ nawetceatram medy czne pod nadzorem NIN.MAH ("widka pani"], siostry pl7.yrQdniej Enki j Enlila

Sw.iadectw,ai, przahtawim'le i ZJ~mlizowOll1,e Przezll<ir.5 w pi~ihl! ksi~g,och Kronilr. Ztemi i uwpemia:j<l:cej" pracy Genepis Jeszcze raz, wsbz,uj<t ria Og:tOm.· m:SJ.:eliptycz:tl~ orbj~ planet;: Nibiru~ kt6m. obiega Sfonce- prte.£:. 3600 lat Z100l·· skich. 00 jest okresem Z'W.'lllIym po sLlmeryjst1ll SAR. Smneryjsl)je zapis! dOlycZ<lce czas6w pteilistorycmych, n<'lZ)'wane Li:stq. k1'6tow, odmierz.aj'l u" pI)'\v czasu w J ednostl\:ach gtosuj~ych. si~ do Anurmald, czy li w SAR. U· o:+;t).i,kt6rzy QdkryH i "p1t'zentll:na~ii te teksty ,uwaittj&. okresy slut.by wy" mlen.]O!Illych dowooc6w Amm:naki .ZR ahsolubilie ; ,legeilll.d:8!fne'> ezy ."fMtas:t:ycme", jako u m.kic lndY1Ji:idlLahlie;"panowamiat' !.fV,,>·aly 28800 lub J 6000 a uawet 43 200 lat W .. zeczyw~stQsd jednak sumeryJ ska Lism krJl¢w

14

stwierdza, ze ten czy tamten dowooca:sprawownl r:z:<tdy mu:lja~ o~~l~lprlez :8 ezy 1.0 a!ho ] 2: so;r, Dopiero w przeliozeniu na lata zlemskie ]iczlDy te: sta;jli\ s.i~ f.\mta~tyczne (8 :x 360Q = 28 800 tltd,), ale w kategorn.::Ioh AnUlm~ld IO~~f!,· czaly one jedynie osiem czy d7iesi~c lat na N fbiru,. najzupe.'iniej w.~ldl]Y (a

nawet.k rotki) Qdcinek czasu. '

'w poj~du sal' lei), kJUCl do z.agadki pozomei nidl11~ertelnQsci stam~lych "bog6w",. Rok jest z deflnicji okresem,ki,edy planeta wykorruj,e jeden obueg wok6j Sknlca. Cy k.l orblta~ny Nibiru trwa 3600 lat zien'!sk:ich, lecz dla tyeh, kl:6· rzy tarn .tyj%omac.:;m to ty Iko jeden rok, Sllm~jsbeu inne bliskowschodnie teksty m6wiQ zaruwDo 0 narodzinach, jak i 0 smierd "oog6w'~', z tym La!l<t~ zeniem, 7~w oczsch istot zi.etn:skJe,h {do&iuwTli:e toW1ElSHte'ZIIlaczyto po hebra} sku slowo adem: - ."ten z Ziemi") cykle zyciowe Anaonaki byty tak dhigie, ze w ka.t:egor:iadlludzldch czynily.z.nieh lstoty niesmiertelne.

Anunnaki przybyli na Zictnf~ ] 20 sal" przed potopem >- 432 OOOlal ziemskich przed rla;;val~, wcdy, ktcra byla czyms wi~ce:i n[i: tylko zjawiskiem hydrologieznym. Czlowieka, Adama, nie bylojeszczena Ziesni, gdy pojawili S]~; Ilia nie] Ammnaki. Przez ezterdziesei sar Anunnaki, ktorych poslano do Amll, harnwali w kopalniachzlota, W koncu wszakze si{,; zbuntowali. Tekstw jezyku akad1yjskirn (macierzystym jezyku Babilon. C'Z)'k6w" ASYI),jczyk6w i Hebrajczykow), ,,_;atyrutowany Atrahasis, opisuje zywo i s,1.czeg61owo bunti powody, ktore do niego d,opn.)'ivadtHy, Enlil zalitdaJ s!'orlk6w dyseypl inarnych, aby ukaracinspiratorow buntu i wymusi6 na Anunnaki dalsza pra~" Enkinatom iasr opowiadal sl,~ za lagodnyrn petraktowaniemwinewaj eow, Zapytano 0 .zdan ie Anu; takze on wspclczul buntewn ikom, J ak moznabylo prz.ezwyc-i~ZyG impas?

Naukowiec Enki znalazl rozw'i~zanl!e" Stw,of.ZJ]]y p'rym itywnego roboti1ih- powiedzial - kt6.ry wezm ie , nasiebie morderczy trud, Obecniinni przyw6dcy Anunnaki zdziwili si~: jak mozna tege dokonac, jak mozna stworzyc adamu? N a co Enki odpcwiedzial:

",Stworzenie, kt6regc{ mlz\v~ wyrnienilis.cie" 1 stn ieje:!"

Enki znalazl .,stv'iorzenie'" - ho:min ida" produkt ewohlcji na Zie.mi' - w pofudniowo-ws.chodnlft'lj Afryce, "po~(y2iej AbzLL.'·,. W:szystkoj. co mlJ;Simy z lyn:1 15tworzeniem 7.rohie, aby srwouy6 zen intel ig~nmego m hotnika - do~ da:! Enki -~o;

15

Zebrani bogowie - przywodey Anonnak l - entuz] aSlt.yczrrie wyrazili zg{,x~. 7 . arada Enid wezwali Ninmah, prlclozoW\. sluzb medycznych, aby pornogla w tym przedsiewzieciu, ;JesteS akuszerk:t bogow - powiedzieli - stwerz gatunek ludzki' S!;w6rl rrueszanca,kitory udzwignie jarzmo, nieeh on poniesie trod ;;.tyznaczony przez Enlila, niech prymitywny robomik pracqie db bogow!"

W rozdziale 1, Ksiegi Rodzaju dyskusja, ktora doprowadzila do tej decy7.J ~j zostera streszczoua w jednym wersecie: .. Potern rzek! Elohim: UcZY11my AdID1,[1 11<1, obraz nasz, podobnego do' nas". Za z;g()d~ j ek mozna trowmiec, zebranyeh ;"nas"" wykonano zadanie: ,.1 stworzyl Elohtm Adema na obraz s,woj. Na obraz Elohim stworzyl go."

Termin 0 b ra z - element procesu, w ktorym istniej~c.e .stworzenie' moglo bye podniesione do poziomu zadanego przez Anunnaki, mcglo stat si~ podobne do nieh, nie posiadlszy wszakze ich wiedzy i dlugowkcznosd - mozna najlepiej zrozumiec IlIswiadamiaj<tc sobie kim lub czym by to istl1~ej(tce"stwor.zenle", Jak ""7jasniaj,! inne teksty (rrp. ten, ktory uezeni zatytulowali .. Wit 0 irzodzie i zboiu),

.Kiedy ladzie zostali stworzeni, 11 ~e znali srnaku chle 00,

nie znali u bran n i stro] u;

(wall trawe ustami j ak owce: pili wode z rowu".

Jest to trafny opis hominidow zyj~cych dziko jak june zwicrzeta (i rarem z nimi), Sumeryjskie wizerunki, wyryte na pieczeciach cylindrycznych, ukazujq takie horni n idy wsrod zwierzat, S t.oj<t one j ednak na dwoch nogaeh, w postawi e wyprostowanej, S~ to wizerunki (ignorow ane niestety przez wspolczesnych uezonych) gatunku Homo erectus (i!. 2). To wiasn'~e z ta istota, ktora juz istniala, Enki proponowal ,,zwirlza'c obraz bogow' i stwonyc metoda inzynieri L genetycznej istote ziemska, Homo sapiens.

,\Vzm iank~ 0 procesie zastosowanyrn w tej genetyczne] przerobce zawiera wersja Jahwisty Oak uczerri zwykli j<t,nazyw<l6) w rozdziale 2. Ksi~gi Rodzeiu, w ktorym ezytamy, it: "uksztahowai Jahwe Elohlm Adama z prochu ziemi i tcrlln,t1 w nozdrza jego dech zycia; wtedy stel si~ Adam istot\zyw,\"" W eposie Atrahasis i w innych mezopotamskichtekstach opisany jest znacznie bardzie] zlozony prnees dotycz~oy owe] lstoty, By. to proces tworczy, p[owadz.QTIY przez Enki i Ninmah (obdarzona W niektnrych tekstach dla uezczenia jej pami,!(tnej roil przydomkiem N[N,TI - "pani zycia") metnda pr6b i ~6w az dO"· udoskonalen ia procedary j QSi~niQCia i4;danego rezuhani

16

fl.2

Pracujac w laeoratorium z\v<mym·Btt Szlmti -"ciom, gdzie tchnienie zy~ cia jest zaezerpywane" - zmieszano .. esencie" krwi mlodego meskiego Anunnak i z j aj em lenskiego hominida, Zaplodnione jaj 0' umieszczono nastepnie w made)! zenskiego Anunnaki, Gdy po pelnym nflri~da oczekiwaniu urodzll si~ "w2)orcowy .ezlowiek", Ninmah podniosla nowo narodzonego do gory f zawolala: ,$rw'orzy1'aml Moje rece to zrobjlyl"

S umery jscy o1l'rysci przedsta wi a ~ i na pi eczeciach oy I indrycznych ow zapierajacy dech w piersiach moment, kiedy Ninrnab/Ninti trzyrna '" g6- rze nowo narodzona istote, aby wszyscy mogf j't zoba.c;zyC (i I. 3), W len sposob na malyrn kamicnnym cylindrze utrwalono obrazkowy zapis

pi erws z e g c bo s ki ego spa tkan Ia!

n. J

W starozytnym Eg~pcie, gdzie bogow nazywano neteru ("str~.mi!cy' Y) i wyrozniano hieroghficznym symbolem oskarda, akt stworzenia Z gJiny pierwszego ezlcwieka przypisywano bogu 0 glow iebarana, 11<1iZY'W'fll1emU

17

ChmafJ ("ten; ktory j<l:cz.y"), (I kt6rym teksty mowie, ze by~.,rw'orc't ludzi t.,], ojcem, ktory byl ita poczstku'', Takze ,anysci egipscy, podobnie [akwczesnie] Sumerowie, przedstawiali ptastycznie moment pierwszego spotkania (il, 4). Ukazywali Chnuma trzymaj~ego w gerze nowo StW'0I70[1<1:, istote, a przy nim asystujacego Theta (syna Chnuma, boga nauki i medycyny),

f{,4

Adam, jak relacjonuj e oj edna z wersJ j Ksj,ltgi Rodzaj u, rzeczywiscie zostal srworzony sam. Lecz gdy juz ten wzoreowy czlowiek udowcdnil skutecznosc procesu stwerzania .. dzieci z probowki", powzieto projekt masowej replikacji. P'rz:rgQtO'i~'uj<\c wiece] mikstnr TUT ("togo, 00 jest z zyciem", biblij,nej .,g1iny"), opracowanego genetycznie materiahr do produkcjiprymitywnyoh robotnikow obojga plci, N inmah uboz;yJa siedem kawaJk6w ,.,g!iny'" w .fonnie meskie]", siedem z<1:S, \v .formle zenskie]". Zaplodnione komorki jajowe implantowano nastepniew macieach zenskich Ammnaki,,,oogin. narodzin". Wl.a5nie 0 tym procesie powolywania do zyeia za kazdyrn razem skdmilll meskich i sledmju zenskich "mtesczabcQw" wzmiankuj e, "W!I;.'(sj aelohistyczna" (jak IUlzy\",'aj<tj4 uczeni), kiedy mowi, ze gdy ludzkose zostala stworzona przez Elohim, "jako mtZczy:zn~ i Iliewimi:t~ stworzyl ich".

Lecz jak kazda nybryda (taka jak mul, ktur)1 jest wynikiem skrzyzowan j a konia Z oslica) ci "m]eszli!llcy" n ic mogli si~ rozmnazac .. Bib Uj na opowiesc 0 tym, jak nowa istota przyswoila sobie .,poznanie" (w termi[8

nologil biblijnej zdolnose do prokreacji), ukrywa pod alcgoryeznyrn p~:asZic:zyk i ern drugirlkt inzyn ierii genetyczne]. GI:6wnyrn all. ~ONm rozwijajacego sie, dramatycznego cl<tgu wypadkow nie Jest ani Jahwe-Blohim, ani stworzeni Adam. i Ewa, lecz w<tz, 'inspirator tej przelomcwe] zmiany biologicznej.

c

d

fl. s

Hebrajskirnslowem oz.nac:zaj[tcyln ~za W' Ksiedze Rodzaju jest nahasz.

Termin ren jednak mial dwa dodaikowe znaczenia. Oznaczat "tego,ict6ry zna alba rozwiwujc sekrety", ate znaezyl te2: "ten ad miedzi", Wydaj.e si¥" ze dwa ostatnie znaczenia pochodza od S'rnheryjskiego epiteru Enki, BUZUR. 00 znaczylo zarowno "ten, kt6ry roZ'i.Vi~e sekrety", jak i ,.ten ad kopalni metali", 1 rzeczywiscie, C7kS4)'m symbolem sumeryiskim .Enki byl symbol weza, We wcmSilJiejsz.ej pracy (GenesiJj'jeJZCZrt mz):zasugerowaJiSiny, ze zwiazany z Enki symbol wiJ<lcego si~ \Y~..a (i15a), kt6ry do dzis JXlzostaje symbolem lecznictwa" 7.QStaJ zalnspimwany - juz w starozyln),n'l Sumerz.e!- pCKbm:Jjn[t spil'alq_ DNA (il. 5b), awi~c jest zwiazany z in2ynicllil, genetyczna, Jak dalej wykazemy, zastosowanie przez Enki inzynieri i genetycznej W ogrodzie Eden bytQ te'z przyczyn<'l'pojawierria sj~ motywu podwoj~i spirali VI·' przedstawieniach drzewa zycia, Enki przekaza! ~ w~ed7~ i 6w symbol swemu synowi Ningiszzidzie (i L Sc), ktorego zidentyfikowallSmiy jako egJpslkiego boga Theta, Grecy nazywali go Hermesj jego laske wienczyfo godJo splecionyeh w~i;y (il. 5d).

19

KiecJysledzimy podwejnei potrojne znaczenie epitetow Enki (w::az" -miedz-lecanictwe-genetyka), wypada Dam przypcmniec biblijmt upowieSc o pladee, ktora doilin~ra ] zraelitow podczas wedrowki przez pustynie S yna,j ~.plaga ustala, gdy MqjZesz 2tobH "mh~d:zi::megn weza' i osadzil go na drzewcu, ehcac wezwac boska pomoc.

Wystarczy uwaznie zbadac pieczecie cylindryczne, aby sobie uswiadcmic, ze drugie boskiespotkanie, He-d)' ~udiko8C otrzymaia "dol nose do prokreacj i, zostalo uchwycone dla nas przez starczytaych "fotogmf6w" - artystow, kt6rzy neg:s!tyw[j,W{) 1.'.zeZihili t~ scene lift malych kamiennychcylindrach, Pozytyw uzyskiwano po przeto czeniu pleczeci wmiekk iej g Hmie. Opr6c.z. seen przedstawlai aeych stWQt7.e.n ie Adama znsleziono tam inne obrazki, Jeden zn ieh ukazuje "A&ma"i "Ewf' siedzaeyeh po obu stronach drzewa; za Ew,\ widac W~l.a (iL ea). Inny przedstawia wielkiego bcga siedzacego na kopcu podobnyrn do trenu, zkopca wysHwaj<t. s,il~ dwa cWQze - sk,dzqc~ postaciajest nlew.1l'tpliwie Enki [il, 6b). Z jegoprawej srrony stoi bostwo z fallicznymi gaJ~z:~ami, gat~z~e begini stQj"hcej Z ]e\vej strony maJa.. natomiast ksztalt. waginy; bogini trzyrna male drzewko owocowe (przypuszczalnie symbol. drzewa poznania), Scen~ t~ obserweje wielki bog 0 gtoznym WY21~~zie - naj prawdopodobniejrozzloszczrmy En m,

b

If.6

W szystkie te teksty i plastyczne przedstawienia, wzbogacS';j <tee biblU n~ narr.acj~., s:kladJj '1 si~ na szezegelowo nakreslony obraz, nk1li.Zujq.cy splat wypadkdw z mozliwyrni dozidentyfikowani a glow:l)Yllli uczestnikami, bo-

20

haterami sag! 0 boskich spotkaniaoh, Mime to uezeni z upo.mm Wrz;L~I~lAj'l na ogOl wszysrkie takie swiadeetwa do jeduego worka z:v;,.'!;m~go ~ilni~g~o~ gi\l" - DrS! nich opowiesc 0 wydaraeniach w ogrodzie Eden jest rylko- tni~G:I'n, ,~myslorl<t alegoria, k~6roj. postaei e dzi alaj"~ w nierealnym tniej:sc.u ..

COl jednek powierny, je5H jak~g rnj~ ogrod, gdzie planowo sadiztm.c). drzewa owocowe, ll<lprawd~ ismial W czasie, gdy w innychm£ejs.cacJ)j j edynyrn ugrodnikiem byla przyroda? Co powiemy, jesli w najdawniejs;zycl_l czasaeh istnialo m iejsce zwane Eden, miejsce rzeczywiste, b~d¥e are",,prawdzi wych w.ydl.lnJ~n.?

JeS~i zapytac kogokolwiek, gdzie stworzono Adama; odpowied:i- zap ewne b~;;:d.z;i e hrzm iala: W egrodzie Eden. Ale nie tam zaczyn a s:i tt hi storia ludzkcsci.

MeczopotalTlska opowieic., zapisana fi~jpierw przez SUJ;l1J!rOw, umieszera picrwsza akcjc:; "ptN..-yzej .Ahzu"- na polnoc pel rejonu, gdzie byJ:y kopa lnie zlota Gdypowolano do istnienia kilka grup "l1liesl<ii11c6w" i zmuszono nowe istoty do :podj~da ·sl\J1.by" do jakie] ich stworzene - do wziec ia na siebie trudu ci~2kiej pracy w kopalniach - Anunnaki z siedmin 08110 W E, DIN zacz~~ i hallls1 i wie domagac si~ Mkkll pomocnikow dla siebie, PG~ niewaz d z poh~.cIn IOWO· wschodniej Afry ki odmowili, zaczely si~ walk], Tekst nazywany przez uczonych .''vIit Q kilofie opisuje, jak Anunnaki z E.D I~ poe! wodzq Enma pochwyci Ii sib, i zabrali kilku "sl:worzonych" do Edenn, aby zdobyta sib rebocza pracowala tam dla nich.Tekst nazywany Ali( 0 trzodzie t z..Mz.u~twierdza etwarci e, ze "gdy z wysokosci nieba Anu pos-l:al Anunnaki lT8!. Ziem if'. nie 'byfo j eszcze rosnaeych zb6z, nie bylo jaglll<l.t i ko±~Q.t. Nawet gdy juz. w swej .komnacie stworzenia" AnunnjlkL SPO[Z<t_dZlJi zywnosc dla siebie, nie by li nasyceni, Dopiero gdy:

, .Anu, Enlil i Ninrnah uksztahcwaliczarnoglowych ludzl,. rozmnozy F] ros.1 innosc rodZ1l.C<1 owoce

w lmju [.".] ,W Edin umiesci I i czarnoglowych",

B ~h~]a,VI .. brew powszeebnemu mniemaniu, relac jonuje t~ SiiIn'!: hi3tarl~, Podcbnie jak w Enuma e/isz[lajpielwjest mowa o stworzeniu nieba i Zie~ mj (Rodz. 2)) n<lsf.~].IDie 0 stworzeaiu Adsma (Biblia nie m6wi, gdzie to si~ stale) .. Potem Elohirn ,,zasadzH ogrod w Edenie, 11.81 wschodzie' (od miejsea, W ktorym stworzyl Adams); dnpiem p6zniej Elohim"Wm umiescil ~w ogrodzie Eden] Adama kMrego stworzyl":

21

"I wzi aJ J ahwe Elohbn Adama i osadsll go W cgrodzie Eden, aby go uprawial i strzegl",

Ciekawe sw~aHQ na ,~grafj~ stworzenia" (by ukue NOW)! termin), a tym samyrn na inicj a]neboskue spotkania, .. mea Ksi(ff;Q Jubitcuszow. U~()zona w Jerozolunie za czasow dn~glej sw.i~tYl!li, znana byla 'I1i<'OWCZ<lS j ako Tes.tamenl Mojiesza, j akoze zaczynala Sl'~ od odpowledzi na pytsnie, skad ludzkosc wiedziala 01 tyell dawnych wypadkaeh, ktore poprzedzaly stworzenie ludzkosci? W:SikaZlU eona, ze wszystko to Z)!)sfn,to objawione Moj 7-e:szowi na g6rz:e SyTlE!j, gdzieaniel boskiej obecnosei zboskiego rozkazu Clyktowal mu owe tresci, Nazwa .Ksl(/ga Jubileuszciw, nadana temu dzielu przez greckich tlumscZY',wy:n~la z chmno~ogicZl1ego ukladuksi~gi, opartego na rachubieIat w ramach .Jub~.I.('fusz6vil"; lata nazywane S<l W niab~,dmiarnj" :i ,.,tygodniamf".

D:.e:rpl~c naiwyrazni ej ze .Zr6del d!ost~pnych ,'it temtych ezasach [poza kanoniczna Ksi~ga~ Rodzaju) - takich J ale ksi~gi wymienione przez B ib]]~ czy inne teksty skatalogowane w biM~otdcach mezopotamskich, leez jeszcze ni e odnalezione - Kshf!.ga Jubileusza» :SWSu~1l.C zagadkowq rachube .. dni" stwierdza, ze Adarna przyprowadzili aniolow ie do ogrodu Eden dopiero wtedy, "gdy spedzil 0]1 ezterdziesci dni w kraju,gdzie zostal SIWO· rzony", a ,Je~w ;OOn~ przyprowadzili tam osiemdziesiatego dnia't.Tnnyrni

slowy Adam i Ewa byli w Edenie przybyszami. .

Kstf,ga Jubileuszove opow LJd.aj qc w dalszej cZ!~sci [I wypedzeniu z Edenu, dostarcza irmej cermej informacJL Dowiadujerny S]'i.z.e ,.,J.\Jlam i jego zona odeszl i Z OgI"UUU Edeni zarnieszkali w krnju narodzenia, w ziemi, na kt6reJ zostali seworzenl", Innymi slowy, wrccili z Ed~[1 do Abzu w poludniowo-wschodniej A fryce, Dopiero tarn, Vi.' drugim Jubileuszu, Adam. ,.,poznaf' &woj<t. ±Orl~ ena zas "w trzeeirn tygoclniu drugiego jubileuszu urodzila Kalina, w czwanym urcdzila Abla, a w piatym urodzila cork~ Awsn", (8 ibha oznajmia, ze Adam i Ewa mieli poteminnych synow .~ inne c6tki; ksl~gi niekanoniczne twierdza, ze by to ich w sumie szescdziesiecioro troje.)

I aki porzadek wypadkow, hJry umieszcza poczatek powstania.ludzkosci z.jedne] pierwotne] matki file 'W mezopotamskim Edenie.Jecz w Abzu w P{)~ hldniowo·wschQd!nieJ Afryee, jest cbecnie w peini potwierdzony przez 00- krycia nankowe, Daj'l one podstawe teeriorn ,.,od-aJiyk'a:(ls.kim", dotyC:-l~!n pochodzenia i rozprzestrzeniania si~ czlowieka jake gnnmku, N ie ty lko ZI1<I.- 1e:;1'isk;a kopalnyc,h szczqtk6w n:ajw~cs.nlejszych hominid6w ,Ieel: til<:±e ddwody genetyczne dol:ycZlce lQo!'lcowejga:~i Homo sapiens. pOf;vkniraJ q, ze miej seem pows:tania CdOWldGl byb AfrykapcludnlO'ovo"W'schminlia, Antm~

22

po]odzy i. genetycy lilTllieszczaj<t natym samyrn terenie (n:rnJej wi.~ej .25·Q 000 lat ternu) "Ew~j,- pojedymczq 3<m1i~ gatunku Homo sapiens., oJ ktorej po. chodza wszyseydzisiejsi ]udizfe. (I~. t~, opattrt poc.z~.&owo na p1'6bk:f!c,h DNA przekazywanege jedynie prze:zrumtk\-. potwierdzily w 1994- reku badania genetyczne DN.A przekazywanego przez oboj e rodzic6w; bSidan~a~!l:> rozszerzone w 1995 rokn, pOZl.volijy do~~cZ)'c .Adama" i wn~.eS.ci.6 go w ezasie okolo 270 000 Iat temu.) \1,/bt~n~e stamtad rome g<l~ltzie Homo .sapi:e:fI.S (mmndemtakzycy j kmmanuonczycy) pF"0'by~yp6fuiej do Azj i i Europy,

To, 2e blblljny Eden by~ tym samym miejscem, ktore zasiedlali Antmllilki i do kit6rego sprowadziliprymitywnyeh robetnikew z Abzu, wynika w niemal 0- cz.ywif)ty sposob z analizy j ~koweJ. NLkt jU7. l<I.C:reJ nie waJpi, ze nazwa Eden pochodzi od surneryjskiego E.DIN - za posrednictwem akadyjskiego Edtnnu. Co wj~Jj opisuj¥l o!hfitQSC w6d w raju (jiaJPl~'icY8!Spekt dla czytelnikow w lych rej onach Bliskiego Wschodiu, kt.6re sa callkc)Vlicie zalezne oct cpadow deszezu w czasie kr6tkkj zimy), Bibl ia dostareza kilku geograficznyeh danych, wskazuj<'tCych takze na Mezopotamie; OZJ1.ajil1i!][I, ±e ogrcd Eden 'majdow'cl s~~ u fi.ZC:'"zytu zbiomika wodnego, do ktorego uchodzily cztery rzeki:

,.,A rzeka wyplywaia z Edenu, aby na wadniae ogrod .

. Potemrozdzielata si~

na cztery odnogi.,

N azwa pieTWSZCj: Pi szon. To ta, ktora oplywa eafy kraj Chawila, gdzie Jest zloto,

a zloto tego kraju jest wyborne.

Tam J est (~ez] zywica bdel ium l karnien ony ksowy, NaZ'N'<i. drugie] rzeki: Gichon.

To ta, ktora oplywa

Galy kraj Kusz,

A nazwa trzeciej rzeki: Chiddekel,

To ta, ktora plynie na wschod od Asyrii, Czwarta zas rzekaj estPerat" ,

Dwie rzeki raj u, Chi ddekel i Perat, to bezspomie dwie glowne actj MewPQtam~i (bore daly tej! krainie nazwe ,,kraju mlrtdzy rz;ekarn.i") - TygJ)'S i Eufrat, jak S]~ J e dzi shj nazywa:, W szys.cy uczeni zgadzaj'l si~ bez z:as.trzef!di, 2:eb.~blijne na:Zlkj' tych rzek podmdzll. od mlZw sumeryj s.kkh (za posredni.cnvem j~zyka <Ikadyjskle;go): fdtloa/ i Purannu.

23

Choc ob ie rzeki plYfb~ oddzielnymi szlakami - w niektorych miej scach niemal sj~ sty kaj<\. W innych znacznie ed siebie oddalaja - obie biota pcczatek w g.orach Anatolii, na polnoc cd Mezopotamii; 11 poniewaz tam. jak wskazuie hydrologia, sll ich gome doplywy, uczeni szukali dwoch innych rzek wo ..... rej ,,rozdzidni", Ale odpowiednieh kandydstek na dwie pozostale rzeki, Giehon i PiSlOO, wypl'yw'aj q~ych z tamtego pasrna gorskiego i charakteryzujacych S:U~ tez innym i cechami - rue znalezli, Poszukiwania rozszerzono zatem .i objf;110 nimi bardzie] odlegle kmjc, Przyjeto, Ze Kusz w Afryce 0>znacza Eti(lpi~ 'czy Nubf~. Gichon (, tryskajacy") :laS j est Nilem ze swymi kilkoma kataraktami, Obiecujaeyrn przypuszezeniem co do rzeki Piszon (UKlzliwe znaczenle: .ren, kt6ry przybyl odpoczac") jestutozsamienie j-ej z lndusem, C() kladzie znak rownosei m~~' kraj em Chawila a subkoruynenrem indyjskim ezy nav .. et Sr6dl,QGowym Lurestanem, Powstaie tu jednak inny problem - ani Nil, ani Indus nie wpl~'ajlt do tego samego zbiornika wodnego, co Tygrys i Eufrat W Mezopotami i,

N S!Z\.~')" Kusz i. Chaw ila poja wiaj<t S]~ w B ibl i i w~~j niz raz, obie j ako terminy geograficzne i nazwy miast-panstw, W tablicy ludow (Rodz, 10) 0- bok Chawlli wymienione sa: Seba, Sabata, Raema, Sabtecha, Szeba i Dedan. Wszystko to by~y ludy-zicmie, ktcre Biblia W roznych miejscach h\;czy z plemionami lsmeela, syna A brahama t» sl uzebn icy Hagar, i nie :IT!a watpliwosci, zc ich posiadlosci byly w Arabii. In formacje re potw ierdzi li wspolczesn i. badacze, ktorzy ustalili rozmieszczenie plemion na tamtejszym terenie. Nawet imie Hagar okazalo si~ nazwa starozytnego miasm we wsehodniej Arabii, Zgodne Z obecnyrn stanem wiedzy studium E. A Knaufa Usmeel, 1985) rozszyfrowuje nazwe Chawilajako hebrajski tennin ozna.c:7~llCY "kraj piaskow" i ustala, zejest tn geograficzna nazwa Arabii poludniowo-wschodniej.

SHtt- tych przekonujacych konkluzji osrabia to, ze zadna rzeka \v Arabii n ie spelnia warunkow, aby o.clpowiadacbibiij nej rzece Piszon, pcmij r1j,-\c _j uz fakt, ze cala Arabia j est krnJ em suchym 1 pustynnym.

Czy Bib']ia tak si~ my~i'? Czy o:PO'I,viesc 0 ogrodzie Eden, a zaien1 0 rozgry. waj(l_Cych si~ w nim wydaneniach i boskich spolkanjach bylaby ~ylko mitem?

Ody zaczynaliSmY roz-waulI; t~ kwestil;( z niez.a_'chwian(l wianl w wi,arygodllOSC Biblii; uasundy si~ flam nas,,~pujrtce pyrnnia: DlaC2lego narrator bibHjny opisllJIje stoslinkowo obszemi·e geograll~ i zawby natmalne ziemi (Cha.wila), gdzie by! Piswn? Dlaczego okrdla kraj i oplsuje okt~ZnY bieg plyn('lcej W lllm rzeki Gkhon, a]e zaledwie wspomina.(l polo.zeniu ("Ra wsc-h6d od Asyrii") fzeki. eh iddekeJ i ty lkowymieni a z; naZ'i,\lY ri.ek~ czwar!;i\. Peret, nit nie mow]atc 0 Zaduych dodatkow'Ych cechach iclentyfi~ kacyjnych? Sqd '~o stopniowe ogr<Uliczanie inf'Onn.acji?

24

Przyszla nam do glowy prosta odpowiedz: gdy nie by to polrzeby In6~ wic czytelnikowi, gdzie plynie Eufrat, i wystarczylo jedynie napomkm~c 0 Asyrii, aby wskazac Tygrys (Chiddekel), to nalezalo wyjasnic, ze Gichonwidocznie rzeka mniej znana w owym ezasie - Jest rzeka oplyw,lj~l~ kraj Kusz i ze najwyrainiej zupelnie nie mana rzeka Piszon plynie w k.raJu ZV\IiID)'1n Chawila. Kra] ten, pozbawiony charakterystycznych cech krajebrazu, rozpoznawato si~ po produktach, j akie stamtad pochodzlly,

Mysli te z.a~y ruilik:tac sensu, gdy pod koniec lat osiemdziesiatych XXw. ogloszono, ze badania Sahary [w zachodnirn Egipeie) dokonywane za pomoca satelit6w wyposazenyeh w mdlar penetrujacy glebe oraz innych Plzyrz.:1d6w zainstalowsnych na pokladiie wahadlowca Co lutnbia, \uawnity pod , ... ·arstwam] pustynnego piasku toZysk.'lrzik, ktore kjed~rs piyn~ wtym regionie. Dalsze badania, prowadzone juz na ziemi, ustalily, ze teren ow byl dobrze nawodniony duzymi rzekami 1 ich IiC2Ily111i doplywami mniej wiecejw okresie miedzy 200 000 lat temu a 4()(}() lat temu, kiedy kli mat 1I1egI zmianie,

Odkrycia 11.a S aharze zastanowi Iy nas: Czy tak samo bylo na pustyn iach Polwyspu Arabskiego? Czy moglo bye tal, Ze gay pisanowersje z rozdzialu 2;, Ksiegi Rodzsju - rzecz jasna w czasie kiedy znano jut Asyri~ - rzeka Pi," szon calkowicie zniknela pod piaskarni w rezultacie zrnian kl imatycznyeh w poprzednich tysiq_dcdae-h?

Ta linia rozumowaoia zostala zdecydowanie potwterdzona w mareu ~ 993 roku .. Spowodowalo to oswiadczenie Farouka El-B<mI, dyrektora Centrum Zdalnego Wykrywania na Uniwersytecie Bostonskim dotyczace odkrycia pod piaskami P6!v.-ysPI,I Arabskiego zaginione] rz.eki-- rzek], kt6- fa pl:yn~ia na dlugosci VJ.' L~kszej niz 850km ze ir6dla w gorach Arabi i. zachodniej Ita. wschod, do Zatoki Perskiej, Tworzyla tam d.el.t~, ktora pokrywala znaezna ClttSC dzisiejszego Kuwejtu i dochodzila at do irackiego miasm Basra, mieszajac sie tam -"zl,ewElj<i!c" -:z Tygrysem i Enfrerem. Byla to rzeka gl(,lboka na j akies 15 m na cale] dhigOS,c].lI W niektoryeh rniej scacn przekraczaj ~ca 5 krn sz-erokoScL

Badania naukowo6w z Uniwersytetu Bost()[lskiego zauwocowaly wl1io~ :-;!dem, .:i.e po oslatni,ej ,epoce .Iodowej, mj~dzy ] I 000 a 6000 ~at temll, klil11atarabsklllyl wystarezaj(t,co wilgotny i des:zclO\'iy~aby podtl'zymac ist- 11 ienie takiej r-zeki. A Ie okoto 5000 lat temu rzeka wyschIa z pow'odal .zm ian kl imatycmych, ktore ohr6city p61wysep w j.!low<\ PlJstynj~, Z C2asem usy" pane przez wiatt wydmy pokryly jej ko]"yw, sC-ie-raj,\c Z p0wierzc!mlliemi w sz·elld sl.ad p'ot~ego niegdys d,eku. Alre obrazy 'Ivyso.kiej rozdzi ek,\:Osci IJl'"Zlekazywarn,e przez sateJiry Landsat u,ia.wniry; ie llklIld wyrun zmienia si~ wzdtuz linon biegn<J-:cej przezponad 60.0 kmn koncZ4.cejs]~ w intry,guj<\cych

2S

pokladachzwiru w Kuwejcie ora?: w okelicach Basry - zwiru skalnego pochodzaeego z gor Hidzaz w Arabi! zachodniej. Badania przeprowadzone na powierzchni ziemi po~wlerdzity ] stn~ enie pradawne] rzeki 01 7).

."pll! ~~.

t ARABIA SAUDYJSKA

f!.l$l~nl~ 1Ni91~ki ·N 9rua

n. 1

Dr El-Baz nadal zaginionej rzece n:azwQ Rzeka Kuwejcka, Sugerujemy, ze w struo±ytnosci nazywala s:~~ Piszon, Przecinala Polwysep Arabski, krory rzeczywiscie by~ w zamierzchlych CUIS-aiCn ZrD(Hem nola i drogich kamieni,

A co z rzc.eh Giehon, "ktOra oplywa caty !<raj Kusz"? Kusz ..... yrnieniony j est dwukrotnie w tab]lC}' ludow - raz 7. kmj ami charnicko-afrykanskimi, Egiptem, Putem (Nub~.~Sudanem}i Kanaanem, a nastepnie jake jeden z kraj6w Mezopotamli, gdzie panowal N imrod, "tor.ego "la!czq_tkiem krolestwabyt Babilon, Ereeh, Akkad, wszystkie w kraju Synear" (Sumer), Mezopotamski Kusz lezal wedhig wszelkiego prawdopodobienstwa na wseaod ad Sumeru.na terenie gill Zagros, Byl oj ezyzna Iudu Kits Z u, j ak Akadowie nazywali Ka s y t6 w, ktorzy w H lysi.Qdedu prz, Chr, ruszyli z gar Zagros w doline Mezopotamii i .zaj~li Babilon. Ta statozytna nazwa w formie K u sza n, okre§1aj<l,C<'I dzielnice Su:zy ("Sus.an" w biMU nej Ksiedze Ester)') przetrwala do ezasowperskich, a nawetrzymskieh,

W tym rej enie gor Zsgros jest kilka rzek odpowiednie] wielkosci, nie pttyc.i;f@l~ly one jednak uwagi uczonych, bo zadna z nich nie dzieli gornych doplywow z Tygrysemi Eufratem (kt6re; maj.'l SWe zrodkl serki ki lomdrQw d.alej nS( p6btoc:ny wschod). \V·chodzi ru. Jcdnak w ~ j eS21cze· irma 26

kwestia: czy starozytni nie mcwili orzekach, ktere l<tcz.<t 8i~ :ze ~Qbl\. nie w doptywach, leez w llj~~dachj wplywaj ~c do Zatokl PerslQej? Jdli tiJ:., to CUchon ~ czwarta rzeka Edemr - bylaby rzeka, ktora U szczytu Za101<.i Pers~i~ l~zy sie z Tygrysem, Eufratem i nowcodkryta Rzebt Ku\\~j ck1t!

Jesli na problem spoj rzy S]~ w ten sposob, to oczywista kandyd.a:tka na rzeke G j Co h (I n wylania si~ z iatwosciij_. Jest; to rzeka Karun, kt6rarnktycznie jest gt6wn4 rzeka starozytnego kraju K as z u. Ma.j4;C:<l okolo 800 km dl:ugoocl, tworzy nlev.vyld::t ~tl~> zaczynajae sw6j krety bieg 'iN pasmie Zerd-e-Kuh, w dzisiejszym poludniowo-zachcdnim lranie, Zamiast splywac w dOl na pohidnie do Zatoki Perskie], plynie gl~boklmi w<rwozaml "cia gory' (j ak widac nawspolczesnej mspie), ria pMnocny Z8!c.h60. Potem zakresla p~l.l~ i zygz~~kuJ~c zaezyna p~y[l4:6 n~ poludnie, opu:sz.czaj~~ wy~ sokie gory Zagros i k.i.e;ruj~(! si ~ w StroH~ zatoki. Na koniec, na odcinku o· statnich mniejwiecej 16'0 km, prestuje bieg i hlgodnym t meandrarni do. plywa do miejsca, W ktorym zlewa sie z Tygrysem i Eufratem w bagn±stej delcie, jakil tie rzeki rworza u szezytu Zatoki Perskiej (w Szatt al-Arab, 0" beenieterytcriem spomym miedzy Iranem i lrakiem),

Lokalizacja, okrezny szlak, wartki bieg.zlewame silt z trzem a innymi rzekami u szczytu Zatoki Perskiej - wszystko to, sugeruj e nam,:2ie r z ek a Kat u n m '0 g.J:a by c ltd b ]I j n ~ G i c h 0 n, ktora oplywala ktaj Kusz, Ta identyfikacja w po~<!:czeniu z: odikrydel'H (dzi~kij technicekosmicznej] g16wnej rzeki Arabii oraz usta ~eniem polozenia ogrodu Eden w poludniowej Mezopotamii potwierdsa fizyczne lstnienie takiego miejsca i st W a ~ rz a s o li dn a p od s tawe f'a k.t egr afi cz n a - n ie m ito) Or g i c z n a - dl a z w iqz any c h Z lynn miej seem. o p ow i esei 0

b o sk.i c h sp o tka n iaeh.

U z manie poludniowej Mezopotam]], starozytn!ego Sumeru, za rniejsee E.D[N" pierwotey biblijny Eden, wnosi cos wi~ej nit ty lko konstataeje geograficznc] zgodnosci miedzy tekstami sumeryjskimi a narraci fI. bjblijn'l. Pozwala bowiem zideutyfikowac i5tDry~ z ktoryrni ezlowiek rnial boskie spotkania. E.DINbyI siedziba ("E") DlN (,.prawych/boskjch"). lch pelny lytuj brzmiaLDIN.GIR, 00 znaezylo "pt2lwi z pojazdow rakietowych", 1 byl zapisywany p~ktografkzni e w formie dwuczlonowej raki ety, ktorejmodu] dowudzenia m6g1 S]~ ocllrtczac jake l'ldownik (it 8a). Kiedy pismo rozwin'.~Q si~ z piktograficznego w klinowe, piktogram 6w zostal zastapiony symbolern gWiS!:?id!y o znaczeniu .niebianscy", P6:tnlej" w Asyrii i w BabiJon ie, symbo~ ten upraszcz0no do .m1iku skrzymwanych lJ]rluW (iL 8b), a j ego m.atzenie w j~zyku abdyjskim Zli1I!]enHo si~ na 17r" - .;WZfllOSU".

27

b

[*Ij:l*] ~J

AN = Qlwiazda =: n ie bia ns:cy :::. ,,106g'' 1l.8

Mezopotamskie teksly 0 stworzeniu C1dlnw ieka daj<'!.; n ie tylko odpowiedz na pytanie, kim byli bogowie zaangazowani W stworzenie Adama (stqdw Biblii liczba mnoga Elan im - "bose)''' - w moncteistyczne] wersiitych wy· darz:en i pozostawienie formy .rny" w zdaniu .,uczyfmty ezlowieka na obraz nasz, podobnego do nas");zaJ:yS10Vfll~'l rown ~e'l Uo tego dokonania,

·Swuadiectwa nie pozwaraj<t raczej W<ltpic, ze EloMm z: Ksiegi Rodza]u byli sumeryjskimi DIN,GIR. To w~as!lk lm przypisano dzielo stworzenia Adams l wlasnie ich rorni (c~stiQ zwalczajacy si~,) przyw6dcy - Enki, Enlil, Nimnah - byf tymi Elohim, kt6rych spotkali pier- .... si Homo sapiens,

Wypedzenie Z ogrodu Eden zarnkneto pierwszy rozdzial tych stosunkow, Utraciwszy raj" lecz zyslaws,z:y wiedze izdolnosc do prokreacji, czlowiek z wyroku losum iai bye przywh~zarly do ziemi:

,:W pocie czola bedziesz jadl ehleb swoj, at; wrocisz do ziemi,

z k16r,ej zostales wz]{ly; 00 prochemjestes

i w proeh sie obrceisz",

Ale czlowiek illaczej postrzegsl swoje przeznaezenie. StwoIWny na obraz i. pedobieristwo DingklElohiln, wyposazonyw ich geny, czul sj~ dziedzicem niebios - innych planet,g\'viazd, W szechswiata Staral sl~ polqczyc z bogsmi w ich niebianskie] siedzibie, nieustawalw probaeh zdobycia niesmiestelnosci. A", by to osi<lgIlfbC, mowi.(\ starozytn:e teksty ,\vcitz szukal rnozl t\\'osci boskich spotkaiJ,kto~ycb by n~e udaremnH zbrojny cner!Llbm zast~puj<lCJ' drog~.

28

29

Czy A dam. i Ewa potraflli mow it? A jesli tal, to w j akim j ~zy ku rozm awiali z Bogiem?

J eszcze ki lkadziesie] ]a.t ternu Wspo!Qzesni uczeni utrzymywali, ze iudzka mowa datuje sie ad ezasow czlowieka z Cro-Magnon, ze powstala okolo 35 000 lattemu i ze j~zyki rozwinely sie lokalnie wsrod roznych klanow nie dal ej jak 800D do 12 000 lat temu,

I Nie jest to zgodne z pogladem biblijnym, wedlug ktorege Adam j

Ewa rozmawiali w zrnzumialym jezyku, przedincydentem zas z wie.zaBabel .,cab ziemia mialajeden jezyk ijednakowe slowa".

W latach sZcStdziesla,n,dl! ] siedemdziesiatych XX w. lingw istyczne 00:dania porownawcze doprowadzily uczonych do wniosku, ze wszystkie z tysiecy j>~Z)'k6w- wl'l:cmie z: jezykami rdzennychAmerykanow - mo:ma podzielic lID trzy podstawowe grupy, Poznie] sze znaleziska sl:c.Z<!.tk6w kopalnych w lzradu ujal,\11ily, ze 60000 latlemtl neandertalezycy mowili.podobniejakmy, Wniosek, ze jakies HJ:O 000 lat temurzeezywiscie istnial jeden j~zyk rnacierzysty, potwierdzily \V 1994 r, nejnowszebadania na Uni- , wersytecie Kalifornijskim w Berkeley,

I Postepy w,genetyc:, wyko~st~1e teraz w b~~.achj~y~oznawczych>

pozwalaja wnioskowac, U z.do.lnoSt mow),; odrol1l1aJ4.C3 ludzl od malp, ma .zt6dlo w genach, Badania genetyczne wskazu] ~ na to, ze 'v rzeezywistosc: iSlnia]a jakaS "EWH~', pojedyncza matka nag wszystkieh - i ze PQjlawita Sii\: ona 200 000-250 000 ~a:t temu .zdarem \V)'IDOwy""

Niekt6rzy fundamentaUsci sklonni S1\_ wierzye, 'if: tym j~'kienl made: rzystym byl hebrnjsk~, j~zyk Pisma Swietego, Bye rnoze, ate to malo prow.

! dopodobne. J ~k hebraiski pochodzi od akadyj skiego (pierwszego jezyka .;Semickiegrtj" kt6:regG poprzednikiem by! sumeryjski, Czy zatem jezykiem macierzystym byl smneryjski, j ~k ludu. k~6ry osiedlil si~ w Synearze? To I jednak nast;'\pUo depiero po potopie, natomiast teksty mezopotarnskie cdnosza si~ do jezyka przedpotopowego, Antropolog Kathleen Gibson z Unhver~! sytetu T eksaskiego w Houston uwaza, ze ludzie przyswoili sobie j~'yk i matematyk~ w t}-111 samym czasie. Czy pierwszym jezykiem hy~ j~k samych .Armrmald, ktbrzy przek~l i gO' ~udziom, j ak wszelk4 inri<l_ v.ried7~?

2.~ RAJ UTRACONY

\'~lyp~dzj(~nkl Adama 1 Bwy Z ogrodu' Eden, chocwygladalo na rozn'lys.tne i stanowcze zerwanie wieei mi~dzy Adamem a jego stworzycielami, me bylo przeciez ostateczne. Goy-by by to" zapisy boskieh spatka:t'1 skonczylyby sie wowczas raz na zawsze, Zamiast tego wypedzenie zapoczatkowalc nowy etap we WZl3!j emnych stosunkach, Zll.c~l:y one przypominac zabawe w chowanego, w ktm,eJbezposrednie spotkania byly juz rzadkie, a srodkiem

boskiej komunikacji staiy sie wizje lub sny, .

Poczatek tych pozarajskich stosunkow nie VliTO-Z-yj nie dobrego; w grun· de rzeczy byl gt«boko tragiczny, W niezamierzony sposob dern?, do ,wy. lonienia si~ nowego gaibu~l!ku czlowieka, Homo sapiens sapiens. I J,ak Sl~' o· kazalo, zarowno ta tragedia, jak j,ej nieoczekiwane nastepstwa posialy zrar- 110 boskiego rczczarowania ezlowiekiem.

A jednak to nie wygnanie z raju stalo S]~ ulubionym watkiem kazafi ~a temat "upadku czlowieka", ktory toupadek legl lilr?del p lsnu zaktadaJ:t-" cego calkowite starcie ezlowieka z powierzehni ziemi przez potop, Stal Sl~ nim racze] akt niewiarygodaego bretoboistwa: gdy na cal" l~dzkoM skladalo si'~ zaledwie czworo ludzi (Adam, Ewa, Kain i Abel) -Jedien brat zabB drugiego'

o CQ poszlo? 0 boskie spotkania., .

Histori 11 la., opcwiedziana w B iblii, zaczyna si'~ niemal sielankowo:

"Adam poznalzone s-\voj~ E\""~" a ta poczela i. urodzila Kaina, Wt<edy rzekla:

Wyda}am na swiat m~zczyzn~ z pomoca Jahwe, Potem urndzila jeszcze brata j ego Abla,

31

Abel byl pasterzem trzod, a Kain uprawial role",

T tak, zaledwie w dwoch wersetach, Biblia wprowadza czytclnika w calkowicie nowa ff'l~ ludzkiego doswiadczenia i przygotowuje scene na nastepne boskie spotkanie. Mime pozornegc zerwania stosunkow miQdzy Bogiem a ezlowiekiem, Jahwe wcia?-: czuwa nad ludzkoseia, \it,! jakis sposob - Biblia uie wyjasnia Jak - zboza i bydlo zostaja udomowione, jednoczesnie Kain staje si~rol nikiem, Abel zas pasterzem, P ierwszym uczynkiem braci byla ofiara z pierwocin plodow rolnych i trzody, zlozona Jahwe w akcie wdziecznosci. Akt o.w daje do zrozumienia, ze to dzieki Bostwu te dwa sposoby zdobywania pozywienia staly sie dostepne, Bracia spodziewali sie, ze dost~!piq_ zaszczytu boskiego spotkania lecz:

,,Jahwe\\'cj rza~ na Abla i j ego ofiare. Ale na Kaina i najego ofiare nit': wejrzal; wtedy Kain rozgni ewal sie bardzo

i .zas~pi~o sie jego obl icze",

Bye moze zaniepokojone rozwojem wypadkow Bostwo przernowilo bezp osrednio do Kaina, p'rv.~i ac usmierzyc jego gniew i l'OZCZ8:I'OWan ie, Ale bez rezultatu, Gdy bracia byli sami na polu, .rzucil sie Rain nabrata swego Abla j zahi~ go",

J ahwe zaz.:1.da~ wkretce od Kai Ita zdan ia rachunku, ,.COtd to uczyn it?" - krzykn(l.f Pan w gniewie i rozpaczy, ;,(Hos krwi brata t:wego wola do muie z ziemi." Za kare Kain zostaje skazany na IQS talacza na Ziemi; ale i Ziemia jest juz przekleta: przestala rodzic, U znajac ogrom swej zbrodni ~ Kain boi si~, i-e zabij,1,t go jacys nie nazwani msciciele, A wiec ,)anwe wy" cisnal na Kainie znsmie, aby nie zabil go nikt, kto go spotka".

Czyrn bylo owe ,.jznami~ Kainowe"? mblia tego nje rnewi, a niezliczone domysly S<lj edynie tym, czym :~ - domyslami, Nasz domys! (p[zed~tawiony w 'lr.rginionych krJtr_~bvach) jest taki, ile zna:mieniem tym mogta bye zmiall<l genetyczna, na przyhlad pozbaw ienie zarostu na hval7.Y - natyclllruas:t m.zpJ" zn:lwalne przez wszystkich ludzi., Ponicwal wyr6znia to ]]])dian aJ11,elykafJ· skich, sugero~valismy, :i.e skora K8Iin ,.odszedl spIzed oblicza J ahwe i za~ mieszkal w ziemi Nod, oa wsehOd odl Ederlu"; jego w~dr6wki zaprowadzity go WI'RZ z pototnstv.'em dalej w giolb Azji, na Da!.ekiWsch6d_ Stam14d.. w p,6zn:uej szym c.z<lsie, .... ')'TUSZ:',rl w podr6z Pl~Z Patey fill( i o:si,edlH si¥w Mezo-ameryce, koilcz'lc tam swoj<\ tulaczk~> \Vtedy Kaill sritodzit syna, kt6rego na-

32

zwal Henoch, "potc.m zbudowal 111 iasto i nazwal jejmieniem Sjlll!! swe 0:

HCi10ch"" Wskazalismy nato, ~e azreckie legendy nazyw~j<\ s,ro,~i~ A.ztck6w Tenochtaldn, "lUlastefl.1 Tenocha", na czese przodkow, ktorzy przybyli driOg~ morska przez Pacyfik, Poniewaz poprzedzali oni wide nazw glos.k~.. " miasto rzeczyw iscie mcglo bye nazwane od im ienia Eno-ch [Henoch],

Bez wzglede na to, jaki by} eel podrozy czy Jakie byte znamie Kainewe; mozna wyraznie zrozumiec, ze akt koncowy dramatu Kain-Abel "')1- magal bezposredniego boskiego spotkania, bliskiego kontaktu miedzy B6- stwem a Kainem, aby m6g~ on otrzymae swoj e ;,znamj~",

Jak wykaze zapis 0 relacjach miedzy ezlowiekiem a Bogiem po wYN~ dzeniu czlowieka z raiu, tak ie spotkania nie zdarzaly sic czesto, Wedlug Ksiegi Rodzaju dopiero w czasach sicdmego przedpotopowego patriarchy (w 'Iillii 7..aczynaj<~cej sie od Adama, a. konczace] na Noem) Elohim zaangazowali SU~\V bezposrednic boskie spotkan ie. DotYCZY}(l to H enocha, ktory majac 365 lat (Iiczba odpDwiadaj'l.ca liczbie dni W' roku) "dwdzH z Elohim, a potem nie bylo go, gdyl: zabrali go Elohim". aby przyhlcZ)4 si~ do nich w ich siedzibie,

Lecz jesli Bog ukazywal sie tak rzadko, a jednak ludzkosc - wedlug mblii - nie przesta wala Go "r.iysz.et ", w j ak j sposo b dochodzilo do tych posredn ich spotkan '[

Aby znaleze odpowiedzi na pytania dotyezace tamtych odleglych czasow, musimy szukac informacji w ksiegach niekanonicznych, do jakich zalicza si It' K.'l:i.r;ga Jubiieusur». Nazywane przez uczonych pseudoepigrafarni, ksiegj te zawieraja Z}'lt'ot Adamo i EM .. )'. Tekst ten przetrwalw kilku tlumaczonych wersjach, po.-c.z~wszy od armenskieji slowianskie], a sknnczywszy na syryjsk uej, erabskie] 1 etiopskiej (brak jednak oryginalnej wersj i hcbraj skiej,). Wedlug rego zrodla zabicie Abla przez Kaina zostalo przepowiedzianc Ewie \'1,';;; snie, w ktorym l017_a~a .krew Abla wlewanaw usta Kama. jego brara". Aby sen S]~ nrc spelni], zdecydowano "uc.zyni6 ala nich oddzielne siedziby, po czym zrobiono Kaina rolnikiem, Abla zaS pasterzem",

Taki podzial jednak okazal sie daremny, Ewa znow miala sen (tym razem w tekscie m6wi si,~ 0 "wizji"). Rozbudzonry fWze7; nlq_ Adam zapropono\\,'a~j i.e "p6jdrti zobac.z<l_.; cn si~ z; n1m! [Ablemi Kainem] dzieje". PoszH oboje i zna!ezli ANa zaolordowanego z n;;ki Kalniill,

W 2ywocie Adama' i EM..,' mamy po-tern npis narodz.in Seta (hebr.."zast~pca"), kt6rry przyszedt na :h .... iat "w miejsce Ablat". To Set byi teraz - po ~miel'ci, Abla;. i bal'iicji Kaina- pat:riarclmlnym dziedzicern i spadkobicrc:t Ada rna, I stalo si~, 7..e .kiooy Adam zm::ho.ro'va~ j byi bl iski sm ~e,ci, wyjawi~ Setowi, "co sIyszalem i wldz.lakm pD tym, jak mniei twoj~ matk~ 'vyp~~ dzono z. raju:

33

.Przyszedl do mnie archaniol Michal, wyslannik Boga.

I ujrzalern rydwan niczym W icher, ajego kola bylyjak ognie plonace. I poniesli mnie w g6r~

do Raju Prawyeh.

I zobaczylem siedzacego Pana, lecz jego twarz buchala ogn iem, ktor·ego n i e mozna ·tiyio zni esc",

Chot nie mbgl wytrzymac budzacego groze widoku, slysza! glos Boga ktery mowil, ze za grzech popeln iony w ogrodzie Eden: Ad • rmowi prLeZIfI[I~ CZO!1e jest urnrzec. Potem archaniol Michal.zas~(Jinil przed Adamemwidok Raju ~ zabral go z powrotem do tego miejsea, Z ktorego Adam kicdys przyszedl. Konczac Ielacj~, Adam napomniel Seta, ally unikal grzechu i byl czlowiekiem prawym, aby przestrzegal boskicn przykazsn i praw, ktore b~d.ft dane jemu i jego potomkom, kiedy "Pan pojawi si~ w blasku ognia".

Jako i.e :S:mierc Adama byla plerwszym naunalnym odlejSc~em czlowieka, Ewa i Set nie wiedzieli, co majq_ rob~6. \V:ziIi;H umierajacego Adama j 7.anidli "W okolice rnju". Siedzieli ujego bram do ezasu, kiedy dusza Adarna opuscifa cialo, Siedzieli oszolomieni, smucac s:i~ i p!ac~c. Potem Slonce, Ksiezyc i gwiazdy peciemnialy, .niebiosa si~ otworzyly" i Ewa miala niebianskie wizje. Gdy podniosla oczy, ujrzala "pnybyv,;aj=tcy Z nieba rydwan swi8ltla, niesiony przez czterech jasnych aniolow". I usryszala slows. Pana, ktory nakazywal aniolom Michalowi i Urielowi przynid6 lniane sztlly i ubrac wnie Adama i AHa (ktorego jeszcze rue pogrzebano), W ten sposob, pu..ez poswieceuie, Adam j A bel zostali pay gotowani do pogrzebu. Nastepnie aniofowie przenies 1 i tell obu i pogrzebali, .zgodnie z przykazaniem Boga~w miej sell, z ktorego Pan zaczerpna! gline' do stworzenia Adama

W opewiesci tej 7Jmjdziemy bogociwoinronnac] i istotnych ella naszych dociekan .. Dowiemy si~ .. be prorccze sny pehti~ w boskich relaciaeh funkcj (( kaB3Ilbw intbnnacyjnych, przez ktore re:lllzuj~ si\ boskie spoikania - tel.epl'llYcu rue luh winny podswiadomy sp0s6b. \V bos!k.ich spotk'll1niach pojawia. si~ P()~ sredllik "ani&", teJJmin many z Bihlii hebrajskkj, a OZJIlaczaj4C'Y ,,;wys,!:annik<:L, jJO,Staftca". W g~ WdlOdzi te·7.; jesz.cze jedna fonBa boskiego spotkania, ,,\vizJa", ·W kt6rej widoczny J est,;ry'dwan Pana'" - "napawaJa,cy h;:hie.m "vidlol rydwanu", kt6rego ,J;;o!a byly jak ognh:: pbl~ce" (gdy widzial go AdanlJ. i "rydwan swia~ ~b., niesiony przez czterec.h ja:sllych aniol6\v;' (gdy widziala go Ewa).

34

Poniewaz Z;.vwot Adama i Euy, podobnie jakinne ksi~gipsei..i.dQijpigr - fiezne, napisano W ostatnich wiekach przed era chrzeSc:~ia(ls_kq_, mozna argumentowac, ze informac]e dotyczqce snow i wizji op~e:ra!y sie na wicd;.!.y czy wierzeniach z czasow znacznie blizszych aurorom niz wydarzeniora przedpotopowym. W przypadku snow proroezych (0 czym h~.ie jeszeze mowa) takie przesunlecie w czasie wzmacnialoby jedynie wymowe faktu, ze tego rodzaju SIIY istotnie uwazano za niekwestionowany ksnalinformaeyjny rniedzy bcstwami 11 lndzmi na przestrzeni calej zapisanej historii,

Co sie tyczy wi zj j boskieh rydwanow, mozna by argurnentowac po-dobnie: ze zdarzenia, jakie autor .Zywo.tu Adamo i Ewy przypisal ezasom przedpotopowym, prehlstorycznym, odzwierciedlsja incydenty i ziawiaka znaezn ie pozniejsze - tak ie jak Ezechielowawizj ~ boskiego ryd WalJU (w koncu Vll '\--V. prz, Chr.) czy powszedniosc obszernych wzmianek 0 takich poiazdaeh powietrznych w tekstach mczcpctamskich i egipskich, W tej jednak kwestii - wizj] i obserwacji obiektow nazywanych dzis UFO - istflicj,\ rzeczywiste, fizyczne dowody takich spostrzezen z dni sprzed POIOpu: dowody j konograficzne, ktorych autentycznosci nie mOZ[I[I zanegowac,

M6w~'l!.c jasnie]: nie mamy na mysli obrazkow sumeryjskich (POC74Wszy od piktcgramu GIR) ~ irmych rycin ze starozytnego Bliskiego Wschodu ery popotopowej. Mowimy 0 obrezach rzeczywistych - rysunkach, malowidlach - z cry poprzedzajace] potop (ktory nastapi], wedtug naszych obliczen, okolo B 000 lat temu), poprzedzajqcej nje przez krotki czas, lecz przez tysiace i dziesiatki tysiecylatl

] stnien ie dztd plastycznych z: czasow taik odleglych nie jest taj emn lCE!.Prawdziwa tajemnica jest fakt.j~ poza zwierzetami i postaciami ludzkimi te rysunld] malowidla przedstawiajatakze obiekty, ktore ·dlzis. na.zyv.ramy UFO.

M owimy ttl 00 zj a w isku znanym j ako sztuka j askhl - o wielu rysunkach znalezionych w jaskiniaeh Buropy, kt6:re czlowi ek z 0'0- Magnon Hc.zyn~! swoirn domem. Takie "dekorrowane jsskinie", jak nazywajaje uczeni, odkryw glownie .... ' poludniewo-zachodniej Erancj] i v, ... polnocnei Hiszpanii. Odaaleziono ogolern ponad sledemdziesiat dekorowanych jaskin (jedna 2; nich znpelnie niedawno, be! \\0: 1993 roku; wej scie do niejznajduje sie obeenic pod II~is.1Icm wody Morza Sl\odziemnego). Artysci epoki kamienia uzywalg sdan jaskin jako gigarntycmego podobmzia. \\'yko.rzysmj~. njdJedy naturalne kontury i \vyst~py w s.cianach C]la uzyskania efektow tr6j ..... ·ymiaro .. "ych. CZ<'lI::;,cm llzywali. osttych kamie:ni do f)1owania obmz6w, czasem g~iny do uada· ni fl ksztahJL.~, gtOwnie j ednak., pos,~uguj<'tc s~~ ogmniczonynt'l wyoo[rem pign.1e'.nl6w - czem] ~ czerwirenia" Mi:cia,. i matnwym lni,zem - t\",wzy]i maJowidla, Z.dlIl11iewaj<lGO pl~kne dzieta sztU.ki. Nie.kkdy pneds:lawialo ludz[ jako mySli.

35

wych, czasem ukazywali ich bron mysliwska (strzaty, oszczepy), 11.1 og{)l jednak portretowali zwierzeta epoki Iodowej: bizony ,ren! fery, koziorozce, konie, woly, krowy, koty oraz - tu i owdzie - ryby i ptaki [il, 9). Rysunki, ry~y imalowidla bywaJtt nansnlrrych rozmiarow, zawsze ,54 nsniralisryczne. jest pewne, U ci anonimowi artySci malowall to, co widzieli, Ramy czasowe lchf;\vor,c7.osci obejnu~~ lysi .. \Ce lat, nd okolo ),0 000 do 13 000 1 at temu

, .~

, I'; , , '

--' , , ".' t~\

~- , "1- - r-'\

',~ ,,',', I!

- . -~

... ,,--

~"

t;»

,

'.

,V wiclu przypadkach malowidla bardziej skornplikowane, 0 \:vi~ksz:ej ekspres] i i zywszyeh koloraeh znajduj fl s,i~ w glebszych, naj c-terrrnj'ej szych partiach jaskin, Jakim sposobemartysci }c oswiet lali, aby m&.:: w 11 ich malowac, nikt nie wie, nie znaleziono bowiem nawet resaek \y~gla drzewnegc, poehcdni i tym podobnych t£iXZ:y, S'ldiz,!c po braku jakichkolwiek SZCl<lI" kow j j askinie te nie byly zamieszkane, \Viel u uczonych sklan ia sie zatem do pogladu, ze dekorowane jaskinie byJy sanktuariami, gdzie kultywowano prymitywna religie uprawiaj<l_c sztuke - wzywano bogow maluj ~F zwierzeta i sceny mysliwskie, by zapewnic powodzenie przyszlyrn lowom.

36

It.1O

Sklonnosc do postrzegaala sztuki jaskin jako sznrki sakralnej wynika rei: z oceny znalezisk rzezbinrskich. Na og6l sa ~o figurki >, Wen us " - statuetki postaci ze~(lskich, jak na przyklad Wenus z Willendorfu (il.] OJ) - datowane Ila okolo 23000 lnt prz. Chr, Owczcsni artysei potrafili rO\vruel. w sposob bardzo naturalistyczny wyrazac kobiece kszlaJty, 0 czyrn swiadczy znalezisko z Franc]:

SPFLeld okolo 22 000 lat prz, ChI'. (il. iOb), D13tef,-'D' przypuszcza sie, ze figurki 0 wyolbrzymionych cechach plciowych mialy symoolizowac lub ewokowac - .,modlitw,1t 0''' - plodnosc, TaB,: wiec kSlt.'lhy naturalne reprezensowaly "Ew~", ts:daky- przesadzone (flgurki ,,\~lem1."·') hyl)' zas wyrazern kuhubogini,

Odkrycie w Laussei we Francji irmej "Wenus", pochcdzacej z tego sam,ego okresu, wzmacnia teorie raczej boskiej nit ludzkiej identyfikacji, jako ze przedstawiona kobieta trzymaw prawe] rece symbol p6]ks.i~ca [il, t I). Choc niektorzy sugeruj<t 2:'C trzymany przedmiot jest tylko rogiem bizona, symboliki zwiazanej z niebem (tutaj z Ksiezycem) nie da si~ uniknote, bez wzgledu na to, z j akie go materialu ten p61ks.j~±yc wykonano.

!l.1I

3'7

- j

N 12

Wue:~u badaczy (np, Johannes Maringer w Gods cfPretustonc Mwl) uwaza, it. "wydaj e sie wysoce prawdopodobne, ze figurki zenskie byl}' ida lami kultu }~w]endej matki«, prektykowanego w gomym paleolicie przez mysliwyeh polujaeych namsmuty". Inni, jek Marlin Stone (When God ~yas A Woman), ro:lwaZ.:~l fenomen "sw~tu paleolitycznego ogrodu Eden" i t4;CZ<\ ku]tbogIDi matki z czeia oddawana p6iJnkjS1Ym. boginiom panteonu sumeryjskiego_ Jednym z przydomkow Ni nmah, ktora pomagala Enki w stworzeniu czlowieka, byla Mammi; nie rna 'li/<l.tpliwmtd, ze stad pochodzi S~UW()" ktbre cznacza ,.,matk~" wewszystkich niemal j~;ly hell 3wialIl. N ie rna tez nie dzlwnego w tyro, 'lR; czezono j"juzjakict 30 ODO lat temu - bo Am .. mneki byli na Ziemi od znacznie dh.l~z:ego ezasu, aN in.mah/Ma:!ilmri zyla wsrod n ~CJ:L

Niemniej nasnwa si~ pytanie, :4:&:cI czlowiek epok i kamienia, a sci siej mowiac, czlowiek z CrD"M agnon,wiedizi<ll 0 istnieniu tych .. bogow"?

] I.utaj, j ak przypuszczamy, wchodza ViI gt£ znalezione w jaskiniach e~ poki karnienia rysunkiinnego typu, Jesli W ogol e si~ 0 nich wspomina (co zdarza sie rzadko), okresla si~ j e slowem .znaki", N ie s<\ to j ednak j akies rysy czy bezladne link. Te ,,7.nakj" przedstawiaJ~ wyraznie okreslone ks:z:tatty- kszt:a1ty obiektow, nazywnnych dzis UFO ...

Naj lepszym sposobem przekcnania 0 tym je-Sl reprodukcja tych .znakow", Ilustraeja n. przedstawia reprodukeje dzie-j: anyst6w epoki ka-

38

mienia - ewczesnych reporterow- ~_~ustrawr6w. Dziela te cdnalezlono ViI jaskiniaeh A ltamira, La Pasiegai EI C astillo w Hi.szp<mii oraz F-ont de O~U. me i Pair non Pair we Francji, Nie sEt to w zad!nymrnzie wszy,~t:kle {lbrn1.Y tego lypu, lecz ty lko te, ktore naszym zdaniem s<'!; nilj bardziej ()czywistymiI~ pal eolitycznymi wizerunkami rydwanow n iebianskich. Wszystkie in~ne obrazy w dekorowanych jaskiniach ukazujrl_. miedzy innymi zwierzetaw eealiach rzeczywistych, S&. one jak najwierniej odwzorowane przez anys~:·6w j askiniowych, nie ma wiec powodu przypuszczac, ze \\' przypadlk.u .znakow" przcdstawlali oni obiekty h~dfl.cc tworem wyobrazni, Jesli sa to rysun ki ob iektowlatajacyeh, to artyscimasiel l widziec jew rzeczywistosci,

Dzieki tym artystom i ich dzielom rnozemy spokejnie przyj'l.c, ze guy Adam i Ewa - W czasach przedpotopowych - rwierdzili, ze widzieli nryd~ wany niebieskie", mnwili 0 faktach, nie 0 fikcji,

Lekrura bibl U nych i pozabiblijnyeh zapisow W swietle zrcdel sumeryj ~ skich egromnie ulatwi nam zrozumienie tarntych prehistorycznych wydarzen, Zbadalismy jlJiZ te l,!I'ocltJ ndnosnie do opowiesci 0 srworzeniu Adama I Ewy i 0 ogrodzie Eden, Przcanalizujmy teraz tragedie Kaina i A bla, Dlaczego ci dwaJ bra-cia. czuli sj~ zobcwiazani do oflarowania Jahwe pierwocin ptocl6w rolnych CZ'j trzod, dlaczego Jahwe wejrzal tylko na ofiare Abla pasterza i dlaczego potent Pan poSp]es.z:yi iagtJldzit M1 Kaina, obieeujac mu, ze to on, Kain, G~cJzle panowalnad Ablem?

Aby odpowi edziec n8J te py[a:n ia, trzeba sobie uswiadom ~c, ze - podobnie jak w historii 0 stworzeniu ezlowieka ~ wersja biblijna komprymuje kilka sumeryjskich bosrw w jedno b6S(WO rnonoteistvczne.

W srod sumeryjskich 7:apis6ws:t dwa teksty, kt6re traktuj 1l 0 sporach i kOrlmktach miedzy rolnikami a pasterzarni, W obu tekstach ieZy klutz do zrozumienia tego, co f>i~ wydarLylo., si~8iJ Q one bowiem \\'S(CCZ do czasow zarowno przed udomowieniem bydla, j ek i stworzeniem roslin uprawnych, do "G-7.B!SLl gdy zboza gi~ jeszcze nie rodzily, jeszcze nie rosly [ .... ], nie bylo owiec, OwC(; si~ jeszcze nie kccilyniebylo koz", Ale "cza[,r1(lg~owi ludzie" bylijuz srworzenii umieszezeni w Edenie; Anunnaki postenowili wiec obdafrye NAM LV. GALE.. U - 1 ,cyw·j]izowa:n~.ludzkoSC" - wied!z<l. i narzedzismi potrzebnymi do "upmwy r()!IU" i ,J1Odiow 1 i owiec"; nie ze Wzgl~.Klu na Iudzko~t, lecz "l& wzgledu [ill bogow", aby zapewnic im zaspokojenie potrzeb.

Zadanie stworzenia roslin uprawnych i udomow ienia bydla spadlo ]1[.1 Enki i Enlila, Udali si~ on] do DU.KU, .miejsca oczyszczenia", ".boskiej l· zby stworzenia" i powolali na sw lat lahar ("bydlo wclniste")i QI13Zan ("l.boza''). .Dla lahar postawili owczarnie L,-l, dla anszan wydali phigi

39

jarzmo". Sumeryjskie pieczecie cylindryczne pr7J9dstawi~aj'1 ebdarzenie ludzi pierwszym w historii plugiem (it 13 a) - przypuszczalnie przez Enlil a, ktory stworzyl Anszana, rolnika (choc nie mozna 'i)ifylduczyc,.Ze obdarowuj 1l.cynl byl syn Enl ila, Ninurta, kt6ry nosil przydomek ."macz") Ukazuj a~ one rowni e:i. scene orki, w kt6rej plug j est cillgni~t}, przez by ka (i], 13 b),

Gdy mimlt pierwszy, sielankowy okres, Lahar i Anszan za~~i si~ k16~ cic, Tekst nazywany przez uczonych .Mltem o trzodzie i zbozu ujawnia, ze mimo wysilkow tozdzielenia ich przez ,.,ustanowienie domu'''os,iad]cgo stylu zycia, dla Anszana (wlnib.)i postawienie owczarni rna pasrw iskach db Lahara (pasterza) imimo obfityeh zniw oraz hojnie napelnionych owezami, ci dwaj wszczeli kf6tni~, Wywi~zala si~' ona w chwili, gdy obaj przyni,esli w ofierze SWOjl1;; nadwyzki do "magazynu bogow", Na poczatku kalicly z nich tylko wychwalal swoie osiagniecia i umniejszal dokonania drugiego, Ale ra wym iana argementnw stala s,it;Wk gwah:ov, ... na ze Zll,6WHO Enlil, jak Enki rnusieli interwenicwae, Wedlug tekstu sum ery] skiego, 0" glosiH .AnS:ZJn1.l - rolnika - ZVi,.'yCi~7-C;t w teJ konfrontacji.

b

u. f 3

8<I1I:h:iej zdecydowanego wyboru ml~dzy tymi dwoma prodaceruami j Slylamizycia dokcnaje tekst ZIli8!l]Y jako Slx5J' m[f.fC/zy Emeszem a Entenern, wedle kt6rego ci dwaJ przychodza do Enlila, aby r(lz.s~dzil, keto z nich jest WalIDlfi{j szy , Emeszjest tym, kt6:ry ,i[XlSfaWit obszeme smjnic i OWGllIDTie"; Enter! przekopai kana!y, <lib)' nawodbic ziemi~ - I'¥':\.'d]:ia, ze jes~ ,.,rolruldem bog6w", Przyno- 40

~1:~lC swe drnry Enlilowi, hzdy z nich stera sie mobye piel.W5?~smro. Entc:r1 dW'Iali s:i% Ii spmwll, Ze .,,gOSpOdiflltMWO 8tyka :s;~: z gospOO1lThtweru",j.ego bIDlIly Ilawadniaj~ ,J(I7.41OSZ4: wode w obfito:k:.]", epowiada, jak "dridd niMl!u zbool;c wschodzi w bruzdach" i 'b¢zie ,,;doZone W wysokich kopcach w spicMerzacJh", Emesz, podnosi, ze .l'.adbaf oro, aby owca powda jagtli~, kosapowila koa~ kn:owa i del~ sii~ rrmozyly, zeby thiszczn i mleka przybywalo", M6wi tei: 0 lym, j ~ wybiera Jajia z gniazd zrobionych dla pmk:6w i jak pclawia ryoy na morzu

Ale Enlil odrzuca argumenty Emessa, a nawet ndzieln run reprymendy: ;,Jlak mozesz si~ por6wnywaC do swego brata E]~jenll!" To Bnten "rna pieC~~ nad zyciodajnymi wodami wszystkich ziere". A WOUJ oznacza zycie, W7J'OSt, obfito,sc_ Emesz przyjrnuje ten werdykt:

" \-\1 zn ~()S:~e slowo En i i ~a,

slowe, kterego znaczeni e j est glebokie; wyrok, ktorego n ie mozna zmienie, kt6rego nikt nie sm~e podwazyc ~"

[ tak "w sporze miedzy Emeszem i Enrenem, Enten, wierny ro lni k bog6w1 Oh7~WSZY sie z'l.\'Yd~zc~ przyj (tf modlitx ... ~ Emesza, kiory zginaiac przed Entenern ko!<trlo ofiarowal rnu mcdlitwe" i wide prezentow.

. Warto z:.urwaZyc., 2;e w cyto1;1,'anych wierszach Enlil nazywa Emesza bratem l~l~ena - ten sam storkl~ pokrew~eos.twa ~~c.zy~ Kaina ] Abla, Te i inne podobieistwa mi~ opowiesciami sumeryj skimi a bibljjnym] dowodza, ze te pierwsze byly lr6dlcm~ inspiracji dla drugich, Przyznanie przez Enlila pierwszenstwarolnikowi przed pasterzem roozna vilythJrrlaczyc faktem, 7.e to \\!~asl]ie Enli i zaprowadzal rnlnictwo, 11 Enki oopoowiaJat za udomowienie zwierzat. UC:&:r:ll sklonni SEt tlumaczyc te sumoryJslcie imiona Jako .zima" - Enten ) .Jato' - Emesz Scisle mowiq_c, El\i"TEN znac.zyio ,.pan odpoczynku", czas pczniwach,

I·, k__ '.' k 1 .,. ' .. ~-;.' ·1 ~-__!'i .... b' , . .. Z

I.Jzy! pora zunowa, l_l!;;CL VVJl1lZlr1fJ .. ore E;qn Z Jililums, ohl~lonym ostwem, •

kolei E ,MR.<iH (.,dom Mesz") wyraznie koJ<11rZJ' sJ.!i: z Eaki, ktorego okreslano K1: epiteiem ME-SH ("rm:rntlQZyci.el")- Mg pasterstwa

W ziawszy to wszystko pod uwag~; nie mozna W<l_qJ~c, ze rywelizacja I n~~dzy Kainem a AHem odzwierciedlala animozj e miedzy dwoma boskimi bracrni, Konflikt wybuchal od CL:'JSU do czasu newym plomienier», odk&_d r~n lil prrybyt na 2iemit; przej~c d!ow6dztwo od En.k l (UoregQ relegowano do Abzu); pcdsycaly go takze pmniejsze oke licznos.ci, Ale korzenie niezgody ~.i~galy N ibiru, ich macieszystej planeiy, Obaj byli synami Anu, wladcy NibiIll. Enki jako syn pien¥onx:lny byl nafuralnym na£~c:t tronu, Ale Enlil, chot ! II\Odz&l s~i~ poznl,ej, byJ dzied.i!em. oficjalnej rony p\nu (ptzypuszezalinie jego

41

przyrodniej siostry) - 6w fakt legalnym nastepca tronu czynil wlasnie jego. Prawo urodzenia zderzylo si~ z prawami sukcesyjnymi i chociaz Enki zaakceptowal 'ii.rynikaj acy z tego porzadek rzeczy, rywalizacj a i zlose man] festowaiy si~ czesto W otwarty sposeb,

Rzadko zaclaje: si~ pytanie, sk<l_d Kainowi przyszlo do glowy pojecie zebijania? W ogrodzie Eden Adam i Ewa byll wegetarianami, jedli tylko owoce z drzew, Niezabii ali zwierzqt, Poza ogrodemzylo tylko czworo ludzi, Z ktorych nikt W O"""'Ym ezasie jeszcze nie wmaJl'l (i z pewnoscia nikt nie slracH zy·, cia w rezultacie popelnienia jakiejs niegodziwosci), Co IN' tych okolicznoseiaeh popchnelo Kaina do tego, ze .rzucil si~ na brata s\vego i zabH go"?

if. 14

Odpowiedzi nalezy chyba szukac nie wsrod ludzi, lecz ws.r6d bogow, Podobnie jak rywalizaeja mi¢zy ludzkhni bracmi odwzorowywala ryv, ... a]izacj~ miedzy boskimi bracrni, tak 7ab6j stwo jednego czlowieka przezinnego bylo nasladowaniem Z<lb6jSh\,<l j ednego ."bnga" przez innego, N ie Enki przez Enlila czy vice versa - ich tywalizacj a nigdy n ie doszla do tego stopnia gwaltownosci - lecz zabojstwa j ednego przywodcy Anunnaki przez innego.

T a historia jest dobrze udokurnentowana w sumery] skie] literaturze, Uczeni nazwali j~ Mft:m 0 Zu. Relacjonqjeon wypadki, kWIJ:"C rozegraly sie po zmianie ns: stanowisku glownodowodzaccgo na Ziemi kiedy to pod kierunIdem Enki p()dJ~to I1El d11L<t skale eksploatacje 716i zlota w Abzu, obrobke rud zlota, przetapianie i oczyszczanie tego metaln w Edin pod nadzorem En lila, 'W operacjach tyeh bierze udzial ogolem szesciuset Anunnaki na Ziemi; l:izystu (IOtGI., ;,cu kt6rzy Qbsern.'l~jQ f widlil") POlDstaj,e na orbkie; obstuguj~ wrut,u:Howi,eci statek kOiSIl1iczny, kt6re transporruj<\ j)Q"lyskane czyste ztoto na Nihin.l.Ct.'1lrnim dowodzenia :znajduje si~ w k\¥at-erze Enma w Nippm,

42

plflC6wb nazywa sie DUR.AN,KI.,;\\'i~z' niebo-Ziemia'', _ Ill, zbudowl:ln·.i lam platforrnie zainstalowsno nieZl~dn:.t aparature, kt6rn. razem z wyklreS!l.tt:l,j nieba i teblicarni z danymi orbitalnymi c,taJbHcami przeznaczen") Pr1itilC~l,O· \;vyw.lIila jest w D IR.OA, strzezonyrn, wewnetrznym swi~m przybytku,

19i9ij narzekajac, ze nie znajduja chwili wytchnienia w trakeie wykonywania obowiazkow na orbicie, wysylllj<\ mediatora do Enlila, Jest to AN.ZU, .,ten, ktory zna niebiosa", W skrocie nazywany Zu. Wpuszczony do, Dirga, odkrywa, ze k luczem do misj i sa tab liceprzeznaczen, Wkrbtce zaczyna obmyslac haniebny plan, ,~knuJe napasc": zamierza wykrasc tab11j.· ee przeznaczen i ",sp:rnwowm:: wyroki bogow".

Pay pierwszej spcsobnoscl wprowadzil 6w zemiar Vol czyn i uciekl "w swym ptaku' 11<1: G6~ Niebimlskich Lzlb. W Duranki wszystko zamado; l1!:cz= ~ ~osc z Nibifu zostala przerwana, wszystkie operacjc ustaly. Gdy kolejne proby edzyskania tablic zawodza., N inurta, pierwszy syn Enlila i j ego nJjlepszy woJlownik, wyrusza Z niebezpieczna mj.sj~. Doenodzi do 'W"allk powieuznych z u.l':yciem broni emitujqce] promienie swietlne, Ostatecznie Ninurta sforsowal zaIX)H;l ochronnych p61 i zestrzelil ptaka Zu T ego ostatniego poj mana i postawio:no przed sadem zlozonym z "skldndu Ammnaki, ktorzy sq_dzfl"- Uznano go za winnego i skazano na smiere.Wymk wykonai Ni:mm:a, jego pogromca;.

EgD~kll'Cj~ Zu przedstawia arehaiczny relief, znaleziony w centralnej Me- poiamii (il. ]4). Wszystko to' zdarzylo si~ na dlugo przed stworzeniem ezlowieka, lecz -jak dowodza teksty - opowiese 0 tych wydarzeniach zapi,~'ywatto i znano w p6tnl1ejszych rysi<\dec.iach. Jesliwlasnie z ni\:i Rain zac.~elpnilJ poj eeie zabijania, gniew J ahwe jest zrozumialy. N a Zu bowiem '\Ai)Ikonano wyrok po rozprawie S<tdowej; Abel natomiast zostal zamordowany.

Teksty sumeryjskie, bedace .zrMlem i natchnieniem opowiesci Ksiegi Rodzaju, nie tylko wypelniajf\ szkielet wersil biblijne] szczegolami. Zary.ll(lWlti21. lei: tlo wydarzen, dzieki czernu staja s,i~ one bardziej zrozumiale. Oplt.'Taj<tc:. si~ na boskich zapisach, moznaw ten sposob wyjasrlit~ jeszcze jcden aspekt ludzklegQ dcswiadczenia. Orzech)' Adama/Ewy i Kaina nie $ot\. knrane karabardziej surowa nit wygnanie, To takze wydaje sie zastosowaniern wobec stworzonych I udzi formy kary charakterystycznej dla Anunnaki, Taka kate- wymierzono kiedys samemu En! i lowi, ktory zgwalcil nil randce mloda J:liel~g:niark~ Anunnski (zostala w kOfU;;U j ego :ion a).

Zestawienie danych staneryjskich z biblijnymi pozwala nam teraz umles.cic poczatkiludzkcsci W ramach czasowych, ktore potwierdza wspolczesna naoka.

Wedlug -5umeryjskiej Listy k:6/ow 00. przyby.cia Anunnaki ria Ziem]~ d.o nastania potopu min~ol20 sa}:' ("boskich laf', ezyli cykl6v,,' orbitaJnych Ni· 43

biru), rownych 432 000 lat ziemskich, Liczba ,.,slo dwadziescia lat" wystepuj e Io¥\uietz w rozdziale 6- Ksi~gi Rodzaju, we wstepie do opowiesci 0 Noem i potopie. Uwaza sie powszechnie.ze odnosi sie ona do wyznaczonego przez Boga limitu dlugosci ludzkiegozycia, ale jak wskazaJiSmy w DlI/wwstc'/ PIanecie, patriarchowie zyli po potopie znacznie dluzej - Sem syn Noego, 600 lat, jego syn Arpachszad 438, jego syn Szelaeh 433, i tak dale] - ai. do ojca Abrahama, Teracha, krory z}4 205 lat. Zasugercwalismy Ze po uwaznym zbadan ~u bib liinych wersetow heh:raj skich cdczytujemy w j steele lam N ibiru; ] 20 laluplyll'r;:Jo do tamrego ezasu - lat boskich, nie ziemskich,

Przez 432 OrnJ lit spedzonych ria Ziemi Anunnaki byli sami przez 40 sar> do CZ$U;. gdy nastapil bunt. Wtedy, jakies 288 000 lat ziemskich przed potopem, czyli okolo 300000 lat iemu, stworzyli plymitYl,:l,-ocgorohotnika. Po pew~ nym cza, s ie (0 jego dlugosci ;trOdta nie m6wiv wyposazyli nowa istol~ w zdolnose do prokreacji i odestali pierwsza Pill:¥ do polLioolowo-wschodniej Afryh

K wesai:'l zwykle ignorowana, leez naszym zdaniem wysoce znamienna jest to, zew caie:i relaeji o stworzeniu ezlowieka, 0 epizodzie W ogrodzie Eden i - co. nsjbardzie] intrygujace - 0' narodzeniu Kaina i Ab la Biblia okresla czlowieka slowem adam .rzeczownikiem pospolitym, definiuj<tcym pewien gatunck. Im i~ wlasne pejawia s](( dopiero w rozdziale 5. Ksiegi Rodzeju, kt6ry zaezyna sie od skrw; ,;To jest ksiega potornknw Adama", WIt-xiy Biblia zaczyna m6'wi6 .0 o· kreslonym przodku ludzkich pooko:len" Znamienne j.ednak,z.e ~i~ta pornija Kaine i Abla ] przechodzi od osoby zwane] Adam bezposrednio do jego syna Seta, {)j~ ca EnOS1.8! i dopiero wobec tego ostamiego zastosewano hebrajski termin ozna("'Zaj<lcy istot~ l~ To bowiern znaczyto slowo enosz: "ten, k10 jest czlowiekiem", Do dnia dzisiejszego hebrajskim slowem o1.na'Czaj.'l.cym ,.,]udzkosc" jest enm-zul- "to, co przypomuna, 00 pochodzi ad Enosza".

LlCZUOSC mi~<l:zy narracja bibl Unfl. a j ej sumeryj skjmi ±rod1arnl uwidacznia sie w sposob szezegolnie lnte:resuj ~y w imieniu potomka Adams - Enosza, kt.6regu Biblia uwaza za rzeczywisrego przodka ludZkoSt:l na terenach stamiytnego BUskiego Wsdwdu,. l.:ista ntie;si~y i skojm7onych Z nimi bo· g6w (oznB.czona numen::m IV R 33), k16m zaczyna si~ od nisan jako mi'esif:l.ca skoj.arLJ()nego z Anu j EnUlem Oesl to pien'ii'szy mieshlC '1," roku asyryjsko~ ·ha:bilorlskim). na. drugi~i pozycji ",ymienia miesi'l.c 0-'a" opisany jako sza Eo be! tJni.mi - "ten [bogil] Ea, pana.luci7JroSci"., r\kadyjski tern:Iin !inisztt rna to s.amo zl1:aczenie; 00 enoszut w hebmjsk]m (pQchodzllcym .'l akadyjskiego). Odpowiednikiem. tem1.inu akadyJskiego hyl z. kolei w jl~zyku s:u.meryj skhll terrnin AZA.LUJLU, ktary moma najtrafru~JJir.zel]ti!l1llB.czyc jaiko "Iudzk,. lk:t6rzy siulit' '; tu takZekomuniluU e on - i wyj aSuia - wymi:enie biblijne :uzyt:e v.:zgl~em .£nosza, znaczo.enie jego imienia i j ego c~<;6w.

44

WIasnie odnosnie do Enosza Biblia oznajmia (Rodz, 4, 2-6), :tc \1,.1 JegQ czasach ludzkosc ,;zac~ia wzywac imlcnia Jahwe", Bylto zapewne wazny etap rezwoiu, newy okres w historii ezlowieka. Ksiega JubileU8lQ'W stwierdzabowiem w identycznych niemal slowach, ze wlasnie Enosz ;,za.Cl4t wzywac irnienia Pana na zierni", Czlowiek odkryl Boga:

Kim by1 len nowy czlowick, .Enosz-istota iudzka", Z naukowego punktu wklzenia? Przodkiern czlowieka, ktorego nazywamy neandertalczykiem, przodkiem pierwszego prawdziwego Homo sapiens? Czyraczej antenatem ezlowieka z Cro-Magnon, pierwszego prawdziwego Homo sapiens sapiens, ktbry wci¥ zamieszkuje Ziemie jako czlowick wspolczesny? Czlowiek z I ro-Magnon (nazwany tak od stanowiska antropologicznego we Francji, gdzie znaleziono szczatki kostne jego przedstawicieli) pojawil s]~ w Europie jakk:§ 35 000 !at ternu, wypierajqc z tych terenow czlowieka neandertalskiego (nazwanego tak od stanowiska archelogicznego w Niemczech), krorego najstarsze slady pobytu w Europie licza 1 00 000 lat. Odkrycia szcz.<l'tkOw szkieletow dokonane W ostamich latach w jaskin iach Izraela uj a wni3Jqj ednak, ze ncsndertalczycy rnigrowali przez Bliski Wschod co najmniej 115000 temu, ~ romanionczycy zas zamieszkiwali ·ow term juz 92 000 lat temu j ak do tego wszystkiego dOPllSO\'i<'l::H5 Adama i Ewe, pierwszych ludzi, przodkow Seta [ E~ nosza? Jakie swiatlo na t,~ kwestie rzuca sumeryjska Lista krdldw i Biblia? I 00 w tej calej sprawie rna do powiedzenia wspolezcsna nauka?

ChocJ.aJi. SZC:l<ltki kopalne odkryl:.e w Afryce, w A7Ji'i w Europie sugeruja, if: hominidzi pojawili S]~ najpierw w poiudniewo-wschodniej Afryce, a potern rozprzestrzenili na inne kontynenty prawdopodobnic pOl miliona lat teo mu, wlasciwi przodkowie dzisiejszego czlowieka pojawili sie w poludniowo-wschodnici Afryce troche peznie], Cechy genetyczne Homo sapiens badano najpierw w probkacf rntDNA (DNA mitochondrialny, przekazywany wy· litem],!:; przez samice), potem zas w probkach DNA zawartego w jadrach korncrkowych i przekazywanego przez oooj e redzicow [rapor! z; d)oroGznej kon" felencji Amerykai]skiego Towa:rzystwa Anttopologicmego, kwiecicn 1994). Bad,mia te dowoclnt, ze V'iSZYs.cy pochodzimy odjednej .,Ewy", !dora zyla w poh!dnjo\vo-\\'schodl'liej Afryce mi~dzy 200 000 a 250. 000 1at t'emu. Badania Dad chromo·somcm Y, og~oszonc \,,' maju ~ 995 roku, WSmtU<l rta poje· Jync:zego ,Adama''. przodka,. kt6ry 7.yt ok.clo 270 0(10 lat temu.

Opienti <tc si~ na danydl smnel}j skich, doszli smy do wniosku ze stwOl!"f.cute Adama n.as~<wHo okoio 290 000 lillt temu. Zakresb to ramy czasowe istnienia dwojga nasz.y·eh przodk6w sugcrowanych przez \Vsp.ofczesnq, na- 1Lk~. j ak dtugo pr2)ebj'wa~] oni W 0 grodzie Eden, ole czasu z.aj ~lo im zdo,hyde zdoinosd do prokreac:Jl, jab:. diugo tnvah podwz powrotml do po~n-

45

dniowo-wschodnie) Afryki po wygnanin, po Jakim C1B.SLe urodzili sie Kain i A bel- teksty nie wspominai Q" Bez wzgledu na to, czy od lan1~ych zdarzen uplynelo piecdziesiatczy sto tysj~y lat, \;,;'ydaje si~ oczywiste,:i.e .Ewa", ktora po powrocie do poludniowo-wschodniej Atryki urodzila potomstwo Adamowi, doskonale miesci si~ w chrono~ogii\vyznacwne,i danymi wspolezesne] nauki,

Gdy pierwsi ludzie zeszli ze seeny, nadszedl czas na pciawierrie si~ Adama i jego linii, Wedle Biblii, przedpotop;Dwi patriarchewie, kt6rz:y eieszyli si~ okre .. sami Zyc~a doch~cymi niemal do 1000 lat, Ill(lgq_ si~wyliczyc Z 1656 la~~ upiywajqc.ych od narodzin Adama (koilkre'ltnej jednostki) do potopm

Adam, kiedy zrodzil Seta, mial

Set, kiedy zrodzil Enosza, mial

Enosz, kiedy zrodzil Kenana, mial

Kenan, kiedy zrodzil Mahalalela, m tat Mahalalel, kiedy zrodzB Jereda, mial

J ered, kiedy zrodzilHenocha, rni a~ Henoeh, k iedy zrodzil Memszelacha, mial .M etuszelaeh, kiedy zrodzil Larnecha, mial Lamech, kiedy zrodzil - oego, mial

Nne, kiedy wydarzyl si~ potop, mial

Od narodzi n Adama do potopu uplynelo

130lat ]05 lat 901at 70 lat 651at

]621at1 651at 187 lat 182 lata . 600 lat 16561at

Nie mozna narzekac na brak prob pogodzenia tych .1656 lat z sumeryjskimi 432000, tym bardziej, ze Biblia wymienia dziesieciu przedpotopowych patriarch6w od Adama do Noego, a sumeryjska Lata kr6161il dziesieciu przedpotopowych wladcow, z ktorych oSlalni, Ziusudra, byl lei: bohaterem potopu. Na przyklad penad sto lat temu Julius Oppert (w stadium zatytulowanym Die Daten de;' Genesis) wskazal Fila fakt, ze te dwie liczby maj ~ wspelny podzielnikrowny 72 (432000 : 72 == 6()OO, a 1656 : 72 '" 23), po czym wdal si~ w matematyczna ekwilibrystyke, aby wytropic ich wspclne .zr6dlo, B l i51::0 sto lat pozl1iej mitolog Joseph Camp hell (The .Mask~ of God) zauwazyl zafa .. ;;cynowany, ze n jest liczbalat ziemskich skladajacych s.i~ na okres, po ktorym Ziemia opoznia swoj bieg po orb-ide 0 10 [zjawisko zwane precesja), U dopatrzyl sl~ w tym korelacji z dornami zodiaku, przez ktore przesuwa S,]~ 'co 2160 1 a1 en x 300 "'" 21600) punk! r6wnonocy wiosennej. AutQl'zy aych i innych po:mysloVi;ych mZW'i~ ni,e potrnfi(l uzn.ac b:I~du w po:rbwny~ waniu 432000 l. 1656, botmktuj<\ w'Szy~1kie t,eksty smrozyilne jalo mity. Gdyby przyj~1i je za wial'ygodne z.J6dto danych, powinni tez zaUWflZY'C, ze

46

rU)1:l1ity\lv'Oego rcbctnika (ieszcze ,adama) powolano do istnienia ni,c 120 sar przed potopem, lea zaledwie 80 sar (czyli 188000 Iat ziemskieh) p["o(!d til, r rob,t wody, Co \"ii~cej~ jak wykazalismy wczesniejw tym rozdziale, adam i. usoba Adam nie byli tym samym, Najpierw bylo interludium 'v ogrodzle 'Eden, potem wygnanie, Jak dtugo trwalo to interludium, Biblia nie m6wi.

Narracja bibl ijna opiera si~ na zrodlach sumcryjskich, dlatego najpros!sze W1.wj~e tej kwestii jest zarazem najbardzie] prawdopodobne, W sumeryjI~kim sz.escdzie..<;i~tkmvy:m (,0 podstawie opel'tl,cyjnej 60) systemie matemaycz~lym znak klinowy omac2.aj~cy l.kz~ "l"'znaczyI ,Jeden" alba- •. szes6dzi}esi~:.r', 11Lle2nie od POZYC1l zneku, podobnie jak w systemic dziesietnym .Y' rnoze zna"/8C .Jeden" albo "dziesi~", alba .sto", W zaleznesei ad pozycll przeciska (uini~szczoncgo w szeregu zer stawianych za jedynka), Czy nie mogln bye zalC1n tak. ze redaktorzy Biblii hebmjskiej,wid:z<tc W sumeryjskich :lrocUacn milk .. I", interpretowali go jsko "Je<k."'tl" zamiast ,,szd6driesl4_f"?

BaT.uj ac na tym przypuszczeniu, przeksztalcamy liczby ] 656 (urodziny Adama), 1526 (urodziny Setati ] 421 (urodziny Enosza) odpowiednio na _ .J9 360, 91 560 i 85 260,. Aby ustalic, jak M\VTIO temu to by to, rnusimy dodnc

I :~ 000 lat, ktore uptYfl~:lY od potopu; olt.z-ymIi.lJ em)! w ten sposob daty:

Adam urcdzil si~ 112 360 lat eemu: et urodzil si~ 104 560 lat temu; Enosz urodzil sie 98260 lat ternu.

P'rOPOI1 owane tuprzez HaS rozwlazanie prowadzido :zdmnlewaj<l;cych f;czyltato'w. Umieszeza I:ini~ Adam-Set-Enosz dekladnle w tych ra.mac:b l!,;tSO,,,}'ch, w k!torych nealldcrt}~lczyc~'; a petem kroma.nionczyc-y przecbodzill przez krajie bibJij ne podezas w~r6wek VI' klerunku Azji ~ EuroI~Y. (n;t.Hlc7.a to, i';e (Il~obn]1!!: (nic gl:ltlHnek) A,J,u,,,; byl bIbUJl1I.ym ezlowleklern, k~6rego n:17;ywarn.y neiliudertalczykiem, ~~~~ Eno:sz zas kt6n~ IUI:l.ylo ,,]!!ldl;ki'\ by:lo bib~ijnym rerminem ozna,ez;ajil.cyn~ c:ztowieka,kt6- ~'\!~O nazywluny krumanioriezyklem - piernrszego Homo sQpiens sapiens, .u·u l\'dzhvego pl'zodka enosuu, dlrlsi~jSi'lej Judzko§ci.

Wlasnie wtedy, jak utrzymuje Biblia.Judzkosc .zaczela wzywacimienla Jahwe". Czlowiek byl gotow odnowic bookie spotkania, a niektore z I ch pozniej szych byly nsprawde zdum iewaj ace,

Piervfsi Amerykanie

DIngo ut:rzymujt<l:cy sie poglad, ze Ameryke zasiedlili mysliwi, ktorzy przeszli przez zamarznieta Ciesn:in~ Beringa w czasie ostatniego zlod(,,,,iace-nia, wszystkim nam ad same-go poczatku wydawal si(( trudnyl 'do przyjecia. Takawedrowka wymagala wiedzy 0 istnieniu kontynentu

wolneso od lodu, ciepleiszego i obfitujaeego VI Iowiska, odleglego 0 tvsiece kilometrow od terenow zamieszkanych przez ludzi, ktorzy z definicji nie byli owe] .Arneryki" swiadomi, Jesli wedrowcy cokolwiek

wiedzieli 0 takie] krainie, ktos musial bye tam przed nirnil _

Poglad, wedlug ktorego pierwsi ludzie dotarli do. wybrzezy Paeyfiku i za]ozyli lam pierwsza osade wAmeryce Polnocne], w miejscum.lzy\\~a_nym Clovis, cbecnie jest juzcalkowicie zdyskredytowany, przede wszystkim z

. powodu odkrycia znaeznie wczesn iej szych osad we wschodnich l'ej enach Ameryki Polnoenej. Co wiece], jeszcze starsze osady" sprzed 20000, 25 000, a nawet 30 000 lat odkryto w Ameryce Potudniowej- zarowno na wvbrzez .. ach Pacy 1i1H., j ak i A tlantyku .

. Odkrycia te odsuwaja na dalszy plan rakieh kandydatow, jak Afrykanie czy Fenicjanie (ktorzy z pewnoscia byli w Mezoamcryce), czy tez wikingowie, ktorzy prawdopodobnie dotarli do Ameryki Pblnocnej, Odslaniaia onc w isrocic swiat sprzed pctopu, a wiec mk.r~slaj~ ramy czasowe, w ktorych zyli przedpotopowi potomkowie Adama,

Wedlug rnie] scowych podan przybysze przyplyneli morzem, Zgodnie z najnowszym stanernwiedzy oceni,~ sie, ze nast~ilo to Gkola 30 .000 lat temu; byla to wyprawa z Azji przez PacyM:;,\\'yma~ gajaca znajcmosci nawigaeji. Uczcni nic uwazaja juz tego pogladu z.~ kuriozum, odkad ustalono.zc pierwsi osadniey przybyli do Australii - na lcdziach - jakies 37 000 lat temu .. Australia i wyspy Pacyfiku uwazane sa teraz, logicznie rzecz biorac, za kamienie rnilowe w drudze z Azji do Amery ki,

W sztuce naskalnejaustralijskich aherygenow pojawia si~ motyw Iodzi, W Europie lodzie na skalach malowal takze czlowiek z Cro-Magnon - c-o przedstawimy w nastepnym rozdziale,

3.. TRZEJ-". KTORZY \VZNIESLI SI~ DONIEB.A

Boskie spotkan ia, co wykazaly juz najwczesniejsze ludzkie doswiadczenia, rnoga przybierac rozne formy, Bez wzgl,~du na to, czy stanowia komakt bezposredni, czy pLl,ebie-gaj<\ za posrednictwem wysJ;ann~k6w, ezyjest to tylko boski glos albo sen czy \l,iizJa- wszystkie dcswiadczeniaopisane dotychczas majltj ednq eeche wspolnq; rozegraly si~ na Ziemi,

A jednek ismiata jeszcze jedna forma boskiego spotkania forma najwYZSZ<l, a przez to zastrzezona dla garstki wybranych smietl.elll ik6w: \ ... ziecie do nieba, podniesienie do poziomu zyda wsrod bogow,

W czasach znacznie pozniejszych faraonowie poddawani byli drobiazgowyrn rytualom pogrzebowym, aby mogli podj~.c radosna podroz do krainy nastepnego zycia, do boskie] siedziby, Ale w czasaeh przed potopem wybrane jcdnostki wzniosly SU~ do nie baizyly jeszcze wystarc z .aj aco dlugo, aby 0 tym opowiedziec, Jeden taki przypadek odnotowuje Ksiega Rodzaj u; dwa opisano w tekstach sumeryjsk ich,

Wszystkie trzy przyklady wymagajO:l:akceptllcjo surneryjskiego twierdzenia, i.e przed potopem istniala rozwinieta cywilizaeja ktora zostala zmieciona i pogrzebana pod milionami ton blota przez Iawine wody po-

h~anblj<\c~ MeZloflotami'~.P6Zniejsze pokolenia nie podawaly wwatpliwose tego twicrdaenia, Pewien lk:r61 asyryisld (Assurbanipal) chwalil sie, ze .rozumie zagadkowe slowa, rzezbione w karnieniu wczasaeh przed potopem" ,asyryjskie zas i babilouskie teksty c~sto wspominaj qwiedze [ pos iada] *lce te wiedze j ednostki, wspomina] at zdarzenia i osiedl a rniejskie istn~,ej<tce: na dhigo przed potopem, T11m Biblia, ,sledzs,_c historii( linii Kaina, opisu] e zaawansowana cywilizaej ~budLlj<l.c<\: rniasta, rozwij aU ~Cat rzemiosla

49

i dziedziny sztuki. Choc Ksiega RodZ3ijU nie wspomina 0 takic~1 d~ta.lach ~ cz~sd trakruj<\:cej 00 linii Seta sama opowiesc o Noem,zawleraJ~ca. opis konstrukcji arki, swiEldczy 0 tym, ze ludzie 6wcze5ni dys?ono:wnh Wicdz::i.. techniczna lUnozliwi8ij~c~ im budowe statkow pclnomorsklch.

Jest zupdnie moziiwe, ie cywilizaeja tak~ f?'Z:VV'ijaia, ~,i~_ V:, osrodkach miejskich Mez.opommH (b~cttoej w6wcza.<; ogmsk1C1,n cywll,rzacYJ nych I~rze.. mian), nie ogrMk-Zaljftc gi~ wyj,\cznie do dzia,talnoScl wspanialych anystow Z europej skie] gal~ikwmanionc2:yk6w. je-st faktem, :i.e nickt6re z ~b~az~w Illalowanych.lub ryacwanych przez ertystow jaskiniow'ych pI'zeJllsta\~~w.Jf\.',m~~ .... 'YjaSn:Done budowle f::z:y obiekry (it 15). SlaJ.~. sie one zroz~n~la~e, jesli przyjmi,e sie, ze kromanionczycy wi~e.1i (a bye moze nawet n~ml ~od,r6io~ wali) omasztowane swtki, pemomorskle - mogloby to thnnaczye, W jab. sposob ezlowiek Starego Swieta przebyl dW8Joceany 20 000 czy naw~t 30 000 hit ternu, aby ,«y 1 <l,d ow ac w Ameryce. {W SrOO iegend am.e:rykans~ld.lm~t~-' chtol'lo.w 0 prehistorycznych przybyszacl] pnep~~vaj~.cycl~ PaC}'~k IStt'lH~Je podanie 0 Naymlapie, dowMcy ruewielkiej flotylli, zlotoneJ. z hizi Z ~'ewT~a balsa, ktora miala zielony ka:mien, urnooHwiaj~cy NaYn:u~PJe WYS~Llc1iJ:lwan~e; boskich instrukcji nawigacyjnycb i wsk$z6wek co do nuejsca l~dowama,)

nBRn

(

\. 11

If 15

Lrzeczywiscie ~ surneryj skie opowtdci 0 dwcch ~hmn~~:ch, . :k~6rzy wzniesli s,i~ do nieba, oenosza sie do pocz<1.tk6;w ludzkleJ cywlh,za.cJ~.l wyjasnjaj~, ja,k ona powstala (przed potopem). Pierwszi\ Z lych ~lstor,ll. rela~cjomue 0I)ov;,.-id6 nazywana przez nczonych Legendq_ 0 Adopte. Jej mtrygujacym aspektem jest to". Ze Adspa, zanim, \v:~ni6sl. sie dO~le~a, odbyl niecihc<l_cy podr6z morska do meznanego kHIJU, jake ze Jego.l(}~i. zeszla z knrsu - bye moze epizod ten 0 dbil sie eehem we wsp~m?H!m3!,chwcze~ snych Amerykancw i w malowidl'ach naskalnych lk:rO~'lWInlol]~z,yk~W. .. _

Adapa, wedlug starozytnego t:ekstu, by! protegowanym &11<1. Pozwo!~() mu ltiiesz.k:ac w Eddu, :midde Enki (hyb to pierw'srn os~da A!_~1Il1?aki na Zkmi), on :laS, Adapa.. "codziermie uC~SEzal do sanktuanum Endu , Przea

50

"IHiC/'.aj;tC go do roll "WZOlLoa. czlowieka", Enkii (w tym tf:k$i() 111l:t.1fwm~)I Illwnym imieniem-epitetem EA) "Oat mu m~droS6j [ale] wieeznego tyci mu II~ e dar'. N ie ty Iko podobiensrwo m.i~y hnionami Adspa j Adam, lecz l,ak:1;~ 1'~l\~jyZsze eswiadezenie skJooHo wielu uczonych do uznania statozytne-j eI'lwiesd 0 Adapie za zwiastuna (lub inspi!rSicj~ do) opowiesci 0 Adamie i I~wie., ktorych dopuszczono W ogrodzie Eden do spozycia owocow z drzewil. l\tIIJLanitll, leez nie z drzews zycia. T ekst op]s:u.je da]tj Adape jsko wsdbskje,0 nsdzorce sluzb, ktore pehiili przywiezieni w tyrn celu do Edin prymitywni II I dlOln icy: nadzoruje on piekarzy, Z3Jpe~1Tia dostawy wody, doglqda polo'"lOW ryb dla Eridu i jako ,.n.amaszczony kaplan .0 czystych rekach" asystuje Inr/i)' skladaniu ofiar i odprawianiu nakazenyeh rynialow.

Pewnego dnia "przy swi etym nabrzezu, N abrzezu Ksiezyca ria N owiu' II Ksi~Zyc byi wtedy clalem niebieskim kojarzonym 7 Ea/Enki), Adapa .,wszocl} na poklad lodzi zaglowe]", cheac bycmoze wrplytl~C nil potow I Ih. Wowczasiednek spadlo nan nieszczeseie:

"Viltcdy powial w tamtym miejocll wiatr i j.ego Iodi [l op'tyn~a. bez steru. Sterowal wioslem .swoj<l.16dZ,

[pl"ynQc] na szerokie rnorze",

Nastepne wersety na glinianej La bliczce sit zniszczone, brakuje wi ec 1111l1l}1 szcze:goI6w 0 tym, co s{~ stale, gdy Adapa zna lazl si ~ na lasce fal, poilmwiony stern na"szewkim morzu" (w Zatoce Perskiej), W miejscu, ~tn~ie wersety S4 mow czytelne, dowhdl.!.jemy siQ,Ze zerwal si ~ sztorm 1!l'nh.!dniowyWiatr), Wiatr najwldecznie] zmienil nieoczekiwanie kierunek I f. ,uui.ast wiae ad morza w stroneladu, wial w strone otwartego oceanu, !ol/lonn szalal przez sled-em dni, niosac Adape w jakis daieki, nieznany reIOH. Gdy Adapa sietam zmda.zJ" nsiadl na brzegu,,, w m i ejscu, ktore jest dimncml)'b, zamieszkal", Nie jest powiedziane, jak dlugo tkwil na tamtym 1'lIluclnfmvym krancu swiats ani wjaki sposob zostal w koncu ocalony,

W swej nie'bia'rlskiej siedzibie, wedle opowiesci, Anu zastanawial si~, rlluczego Potudniewy Wiai:t "nie wial w kierunku ]~du przez siedem cirri", II ·~o doradca Habrat cdpowiedzial mu, l.e stale sie tak, bo .,Adapa,. potoIII1l,:k Ea, zlamal skrzydlo PolndniowegoWiatru". Skonstemowany, Anu I "podnosZ4c sie z tronu") pcwiedzial: .Przyprowadzcie go tutaj l"

.Na te slowa Ea, ktory wie, jak rzeczy si~ majl;l 'IN niebie", zaj~} si~ In lygotowaniarni do niebim.lskiej podro±y, >;Pojec.il Adapie roz.czocbrnc \ h,s), i ubra.J: go w Zalobtlq_szatl~"'. Po czym dal mu nas~pujfll~~radl(:

.51

,$ taniesz przed Anu, w~adc<b dostaniesz sie tam drog<t do nieba Kiedy zblizysz sf.~ do bramy Anu, bogowie Durnuzi i Gizyda

w bramie Anu beda stac,

Gdy ciebie zobacza, spytaj!l:

"Cziowi.e.ku, z czyj ego powodu takwygladasz, po kim nosisz ~ ~.alob~?"

N a to pytanie - instruowal Ea AdapQ - musisz da6 taka cdpowi edz: .Dwoch bogow zniknelo z naszegokraju, oto dlaczego talk: wygladam", Kiedy za~rtaj~. kim byli ci bogowie - kontynuowal Ea - musisz powiedziee: .Byli to Dumuzi i Gizyda", A poniewaz bogowie, ktorych wymienisz jako zaginionychi przez ciebie oplakiwanych, b~d<\. tymi samymi, ktorzy beda rrzymae straz w bram ie Anu, ,;spoj rza P.D sobie i bardzo sie usmieja, i powi edza Anu dobre slowo 00 tobie",

Ta strategia, wyj,asnB EaI, pozwoli Adap ~e prze] s.c bezpiecznie przez brame i"sp]'awi, ze Anu ukazeswa laskawa twarz", Ostrzegl jedaoczesnie, ze czas prawdzi weJ proby przyidzie dopiero wtedy, gdy Adapa dostanie sie do srodka.

,.Gd)' staniesz przed Anu, j)ocz~stuj~d~ chlebem;

smier6 to, cit leba tego nie j edt! p()CZ~Shlj4: cie woda;

i to smierc, wcdy tej nie pij ~ Dadza ci szate;

zaMiz j <\ na siebie.

Dadza ci ole];

nflmasc si~: njm!"

"Nie wolno ci zapomniec tych instrukcji - przestrzegl Ea Ada~ - .jrzyma] si~ tego, co ci powiedzialeml'

Vlk~,tce potem przybyl wyslannik Anu, ki'ory powiedzial, ze Anu wydaj nasl~puj~e. pclecenie: ,,Adap~, tego, ktory zlama! skrzydlo Poludniowego Wiatru - przyprowadzcie do mnie!" Powiedziawszy to:

""wypra w if Adap(,; W dt'og~ do n ieba i A:dapa dQ nieba w g.ol1~ poszedr'.

52

"Kiedy v\lzrriM si~ do nieba - kontynuuje tekst -i zb~izyt dO' b:mmy Anu", byH tam Dwnuzi i Gizyda, jak przewidzial Ea. Zadali A&pic pytaniil, ktore przewidzial Ea, Adapa laS odpocw:iedzia! zgodnie z mstrokcjami" DwQje bo,g6w zeprowadzilo go wtedy .~prz.ed oblicze Ann", WidZ<\_c podchodzacegn Ad~. Anu kI"l;yl<Jl~; .,,zbliz s,i~, Adapo r Dlaczego zlamales skrzydlo Pohidniowego Wiatru?" W odpowiedzi Adapa zreleciorowal historie podrOZy morskiejzapewniaj ~G Anu, ze wszystko roibil w :shr.Wie Esi. Slysm,c to, Ann p:rze.5tal :si~ gniewaC!til Ada~, skierowal gniew przeeiw Ea. "To onjest winien!" .

N ie dajacym spokejuaspektem tej opowiesci jest - j ak dotad - brak jasnosci co do pra wdziwych okol i cznosci podrozy morsk iej. Czy przybycie do odleglego Iadu bylo rezultatem przypadkowego zej scia z. kursu, c.zy czyms zarnierzonym'i Wersety, kt6.re OpiHd'l. te v'lYf)adki. sa~ zniszczone nie poz\J.:;-(il3!ji\, niczego ustalic; ale gdy wciaz na nowo czytamy ow starezytny tekst, odnosimy wrazenie, ze caly motyw"zlamanego skrzydla" Pofudniowego Wiatru byi y"yrn6wk&, przykrywka jakiegos przemyslanego planu Ea. N aiwyrazniej Arm mial takie pede] rzenia od samego poczatku, bo uslyszawszy historic Adapy, ktora go zainkygowfd'a, zapytal:

.Dlaczego Ea. bezwertosciowemu czlowiekowi odkryl drogi nieba

] plan)' Ziemi -

wyr6Zniaj rt.~ gotak bardzo, czyniac dla niego szem?"

Kontynuuj ac zadawanie retoryeznych pytan, Anu posta wil nastepna kwestie: .,A j esli chodzi 0 nasza deeyzje, to Co z nim zrobi my?"

Adapy nie mozna by!o wuni!c za ten ineydent, dla&ego Anu postenowil go wy~~agrodizlc. K.azalpr:zynie§c chleb, ehleb zyeia, zeby poezestowac nim Adape, Adapa joednaik, uprzedzony przez Enki, ze ~ie tochleb smierci, odmowil pocZl;):Sttmku. Przyniesiono mu wo~, wode zycia, ale Adapa, przestrzezony przez Enki, ze bedzie to woda smierci, odmowil, Leezkiedy przyniesiono SZB.t~, wfozylj:tna siebie, gdy.z..'lS przyniesiono ole], namaSci~ sie,

Dziwne zachowanie Adspy zdumialo Ann ... Anu spojrzal na niegoi rozesmie! sie, - Poshichaj, Adapo - powiedzial - dlaezego nie j a.dIeS1 dlaczego nie piles? - Naco Adapa cdpart: - Ea, m6j pan, rozkazal mi, »nie bedzi esz j ::IiU; n ie bedziesz piJ'(''''

",Gely Anu to usiyszal, ogarna] go gniew." WysbJ pOS!aiICfI, ",ktory zna mysli wielkieb Anuncaki", aby wyjasnii t~ sprawe z panem Ea. Poslaniec - relacjonujecz~sciQwo zniszczoM tablicLka - powt6rzyl $lowe w stowo to,

S3

co wydap;:ylo Slii w niebie, W dalszejc'.Z~sc;:t tabliczka Jest calkowicle uszkedzonai nieezytelna, nie wiemy wiec, wjaki sposeb En wyj asn H swoj e osobliwe ]l:1Ic$tl1lkcje (kt6re najwyratnkJ mialy podtrzyrna6 jego deeyzje u-

dziel enia Adapie wiedzy, lecz nie niesmiert:elnosd), .

Bez wzgledu nato, jak ta rozrnowa si~ skoilczyi<l, Anu postanowil odes~ac Adap~ na Ziemie; a poniewaz Adapa namascil g;i~ olejem, Anu wyznaczyJ j ego los: po powrocie do Eridu Adapa rna zepoczstkowac I inie kaplanow, kMrzy b~(lt ekspertami W leczeniu choroh, W drodze powrotne]:

, .Adapa od horyzontu nieba

az po zenit nieba zaJoczy~ wzrokiem; i. zo baezy] gwz~ n ieba",

Na intryguj".ce pytanie, Jakim srcdkiem trensponu odbyl Adapa wy'. cieezke w obie suony, ogl4cdaj ftC w podrozy napawaj a~Gy groza ogrom nieba, stsrozymy tekst odpowiada tylko posrednio, wyruzaj<lC glosn.:e zdziwienie Anu, dlaczego Ea; uczyn R szem' db Adapy, Akadyj skie SfOW0 szem tlumaczone jestzwyklc jako ,,,imi~"" WyjaSnilismy jednak szczegoIowa w DwUtwstej Planecie,i;e termin ow (MU po sumeryjsku) nabral ta~ kiege znaczenia od ksztahu kamieni wznoszonych dla >,up8:mi~tnielliia imienia" kr6la - ksztelru, .kWty I1a§ladlowal ostro zakonczone, niebianskie i~ zby A nunnaki, Czywiec Ann zastanawial si~ nad kw~sri4, dlaczego Ea dostarezy! A dapie rakid~. kosmiczna?

W mezopotamskiej plaslyce obecny jest motyw .Judzi-ortow" - astronautow MUM8Jki w kombinezonach - stojq_cych w postawie salut~~~cej po obu strouach szem, ktore przypomina rakiete (il, 16a.). Inny obrazek ukazuJ e dwceh , ,ludzi"f)~~6w" trzymajacych straz przy bramie Anu (bye mote j est to ilustrac] a opow iesei a Ada-pie, przedstawia.j<l!_ca bogow Dmnuziego i Gizyde), Nadprozebramy 0( il, t 6 b) zdobione jest godlem uskrzydl onego dysku, niebianskim symbolem Nibiru, pel:nia.,cym tu fllIlkcj~ znaku identyfi.bcyjn!!~0 bramy. Niebianski symbol Enlila, si .. edem kropek oZBaczaj~~ cych Z:i ernie jake si6dm<t plam~~~ O]CZ<'1!C od zewnq_trz do srodk3)i niebianski syln bol. Enki, sierp Ksiezyca, oraz schemat G.a1egolJkjadu Slonecznego (Mstwo cenualne ctcczone rndzina jedenastu planet) dopclniaj<\caloici niebianskiego tla, Znajdujemy tu tez uskrzydlonyc~"ludzi~ori6w" (ktoryc.h wizerunki bez watpienia zainspirowaly po.±J]iej sze wyobrazenia skrzydl a~ tych aniolow) stojacych po obu stronach drzewa zycia, Co znamiemie, przedstawienia drzewa ~yda czesto pnyp(lln~na:j~ podwojna spiral.~ .DNA (H., 16c), przypom inJj<1c 0 tym, co stale S]~ W ogrodzie Eden,

54

..'

1\'!i",'I~~·~~ ~~ -~,

..

.

b

c

fl. 16

Krolowie mezopotamscy, chwalac f)l~ wielka wiedza twierdzili, ze sa "potmnkam:i madrego Adapy", Takie oswiadczeniabyly odbieiem legendy, wedlugktorej Adape obdarzono n i e tylko statusem kaplana, It:>GZ takze wpojono mu wiedze, jaka w starozytnesci Wlf'l.2:rda si~. z kaplanstwem i byla przekazywana 'l pokolenia na pokolenie w swi~tY'cb okregach, Tab 1 iczki, ktore kata loguj~ dzielal iterackie ttzymane na polkach biblioteki Assurbanipala w Niniwie, wymieniajq w zachowanych fragmentaeh co najmnie] dwie "ks1I\Zki"roruszaj<\.ce temac wiedzy Adapy _ Jedna, 0 tytule zniSZC7.DHym jut na poczatku, lezala na p6lc,e obok tekstu Pisma z czas6w przed pOlopem; w drugim wierszu tej tabliezki czytamy: ,,[ ... ] co Adapa napisal pod jego dyktando", Sugestie, .Ze Adapa zspisywal wiadomosci dyktowane mu przez j akies b6stwo,upl'awdopodabnia. tytul drugiego dziela przypisanego Adapie _przez zr6dJa surneryjskie. Tytul ten brzmi:

55

USAR Ding!J' AiV{.jM Dingir ENULA - Pisma dotyczqce czasOu·' [od] boskiego Anu t boskiego Enlila. Petwierdza to tradycje, ze Adapa brill lekcje nie tylko II Ea/Enki, leca tskze u Anu j Enlila, i ze w zakres jego wiedzy oproez leczenia chorob wchodzily astronomia, raehuba czasu i kalendarz,

Jeszcze jedna ksiazka (czyli zestaw tabliczek) Adapy, wyszczegolniona jako pozycia w bibliotece Niniwy, nos! tytulNiebiarrskoSc, kJonl medrca lad) Atw, Adape [obdarzono], Teksty skladajace sie na Legend~ 0 Adap!« wspominai ~ raz za razem, ze Adapie ukazano ;"dliog] nieba", umozliwia] ac mu podroz z Ziemi do nieblaiiskiej siedziby Anu. Wy:¢ywajttcy ;sUj;d wniosek, ze Adapie pokazano mape szlakow miedzyplanetarnych, powinno sie traktowac jake oparty ria fakcie, 00 - choc wydaje si~ to nieprawdopodobne- przynajmniej jedna taka map~ szlakov kosmicznych odnaleziono. Jest onawyrysowana na glinianym dysku (b~'d'lcym bez w~tplel:lia kopia rakiego wczesniejszego przedmiotu), ktery takze odkryto w ruinach krolewskie] bibtioteki w Niniwie (dysk przechowywany jest obecnle w British Museum w Londynie). Podzielony na oSI em segmentow przedstawi a U ak w yraznie widac M zachowanych fragmentach, 1], 1 7a) strzalkii precyzyjne figury geometryczne (niektore, jak np, elipsa, nie sa;. znane Z tnnych starozyrnych przedmictnw), 0P3IT.ZOtlO je 0 bjasnicniami w j ezyku akadyjskim, odnoszaeymi sie do r6mych planet. gwiazd i gwiazdozbiorow. Szczegolnie ciekawy jest ni enaruszeny niemal segment (it 17b)j ktorego o,bj asnienia zawieraj<t wskazOwki do 10m kosmicznego, Identyfihti,<t one szlak tego lom ze Szlakiem Enlila, prowadzacymz g6rzys~j planety (Nibiru) na Ziemie, Po- 7:2 ziemskim niebem ("drog:l Enlila") Sot cztery ciala niebieskie (utozsamiarle przez inne teksty ze Sloncem, Ksiezycesn, Merkurym i Wenus). Podczas lotuna Ziemie statek mija siedem planet,

Wyliczenie siedmiu planet jest ZI1a1111,em:1e. My uwazamy Ziemie za planete trzecia - hczae ad Slofica: Merkury, Wenus Ziemia, Ale db kcgos przybywaj <tcego z zewnetrznyeh granic Ukladu Sloneeznego Pluton bytby liczony jake planeta pierwsza, Neptun jako drugs, Uranjeko trzecia Saturn i. J owi sa. jako czwarta i plata, Mars jako szesta, a Ziem ia bylaby pi aneta siodma, I rzeczywisoie, na pleczeciaeh cylindrycznych i. momnnentach wlasnie tak przedstawiano Ziern i~ [symbol izowana siedmiomakropkami), czesto razem z Marsem (planeta szosta) jako szescioramienna ,,:g';I,'ia~"i Wenus (planel"losmV j ako "gwiazd:l" os.n'lioramk::nn'l

Rownieznarniermy, choc pod innymi wzgledami, jest fakt, ze szlak ow przechodzi mi~C1zy d W iema planetam i nazywanymi po sumeryjsku DIlOAN (Jowisz) i APIN (Mars), Mezopotarnskie teksty asrronomiczne wspominaj <l 0: Marsie j aka planecie, , ,gdzie obiera s.il~ wlasciwy kurs",

56

gdzie nas.t~puj e zmiana kiernnku lotu, j ak pokazuj e to rysunek w tym segmencie, W Genesis jeszcze ra: przedstawilismy powazne dowody, starozytne i wspolczesne, na poparcie wniosku, ze na Marsie istniala starezytna bam kosmiczna,

n. .17

Brakujace teksty lub zniszczone c~sci Legend}' 0 Adapie mog}'y by rzuci c swiado na inll'yguj acy asp ekt lej opowiesci: j e;§H Ea przewklzial wszystko, co si~ stanie w niebianskiej siedzibie, w j akim eelu planowal podr6z Adapy w g6rt;; skoro ten ostami mial bye ostetecznie pozbawiony wiecznego zyda?

51

Opowiesci z czasow po potopie (jak ra 0 Gilgameszu) poswiadczaja, ze potomkowie ludzi i bogow (lub begin) uznawali sie za godnych niesmiertelnosci i zdobywali si~ na du±y wysilek, aby dol~zy6 do bogowi wyrwac s:i~ smierci, Czy Adapa byl takim polbogiem i zadreczal Ea prosbami, aby ron. obdarzy! go niesmiertelnoseia? Nadawane Adapiemiano ",pooomek Ea" tlumaczone jest przez niekt6rych jako ."syn Ee", syn zrOGzOIlY przez ziernska, czyli smiertelna, kobiete, Wyjasnialoby to plan Ea, kt6ry udawal, ze zamierza spehiic zyczenie Ad;1lPY, 'iN rzeezywissosci jednak tak manewrowal, zeby uzyskae rezultat przeei wny ,

Adapa bez w<\tpienia nosil takze tytul ,,syn Eridu' (Eridu bylo osrodkiem Enki), By] to tytul zaszczymy, przyznawany osobom 0 duze] kuhurze umyslowej, wyksztalconym w s~ynriych akademiach Eridu W czasach sumcryjskich ci .rnedrcy z Eridu" starozymi uczeni odznaczajaey sil( fantastyczna paJUi~ciib stenowili klase sarnaw sobie, Ich imiona ] specjalnosci zapisywano z edmiraeja i wielkirn szacunkiem w niezliczonych tekstach,

We-cHug tych :Zi'6de.l medrcow z Eridu byto siedmiu. TN trakcie badan nad ±r6dlami asyryjskimi Rykle Borgera (Die Beschwerungsserie Bit Meshri und die Himn~e!fahr.t Henochs W .Journal of'Near Eastern Studies") zaintrygowal fakt.ze ednosnie do siodmego medrca tekst oznajm ia (poza podaaiem jego imienia i gl6wnego tyruIu do slawy, jak w przypadku pozostalych), ze byl to ten, "kt:6ry wzniosl S]~ do nieba", Asyryjslo tekst nazywa go Utu-Abzu; profesor Borger wywnioskowal, ze by! to asyryjski Henoch, be wedlug zapisu biblijnego wlasnie siodmy przedpctopowy patriarchs, k~6fego Biblia nazywa Henochem, zostal przez Boga wziety do nie b~anskiej siedziby.

Gdy narracj <I. hubl ij na, wymieniaj£lc przedpotopowych patrierchow, 1. toIT)" poprzedzali Henocha i ktorzy nastapili po nim, podaje takzewiek, Vol Jakim zrodzili ani pierwcrodnego syna, i zaznacea.w j aki III wieku urnarli, odnosnie do Henocha, siodmego patriarchy, rnowi, 00 nastepuje:

.Henoch zyi szes6dziesi'l.t pi~c lat j zrodzil Metuszelacha

Po zrodzeniu Metuszelacha chodzil Henoch z Bogiem trzysta lat

i zro dzil synow i corki, Henoch przezyl

trzyst'a sz:e§6dzoesi<lt pi.~c lat

Henoch chodzii z Bogiem, a potem nk bylo go, gdyz zabral go B6g",

58

Nawet fa krctbretacj a b1.],1 ijna pu.ekazuj e 'W'i~J niz mogl:ob~' si~ wydawac w thmaczeniu, 00 "'tV oryginale Jh:ebmjskim p<Owiwoo'o, ze ~;Henodh chI}dzi] z Elohim" i zostal zabrany w g~ "przez Elohim". 0\'1 hebrajski termin, jak wykazalismy, znaczyl to same, co D[N.GIRw s\u:neryjsldcll :troillaJch Ksift ga Roozaju. A wiec ro z Ammeki ."chodzil" Henoch i 10 On] zabrali go w g6~, Te objasnienia O!{lZ dane naukowe, ktore mogly pochodzic tylko Z SllffiCryja skiego systemu szeSCdziesi~lkO'itvegoi z sumeryjskiego kalendarza nippuryJskiego, wskaz.uj'l, M starozytne frOOb, dzi,,-ki kt6rym wierny zraeznie wi¥oej (I Henochu niz wynika to zlakonicznegc zapisu blbHJnego.

Pierwszym z tych dziel jest Ksi~[W Jubilellsz6w, 00 ktorej jut. mowilismy.

Perna szczegolow, ktorych brak w bibl Unej opowiesei 0 dziesieciu patriarehach .sprted potopu, 16;i~a )ubilewszciw twierdzi, ze , .chodzenie z Elohfm" Henocha poleg:a:to na ",p:rzebywaniu z aniolami Boga przez S7..eSC jubileuszcw liczonycb W' latach; aniolowie ci pokazali mu wszystko, co jest na zierni i w niebie":

"Byt pierwszym wsrod ludzi zrodzonych na ziemi, ktory nauczyl sie pi sac, zdobyl wiedze i m<l:(lroM, i kr,6ry zapisal znaki nie 00 wedhig

porzadku miesiecy w ksiedze [.,.,j.

Byl pierwszym, ktory zapisal swiadectwo

i zaswiadczyl o pokoleniaeh synow Adama na ziemi, i obliczylliczbe tygodnl wjubileuszach

i oznsjmit, ile jest dni W roku,

~. uporzadkowal miesiace,

i obliczyl liczbe szaba,t.6w w roku zgodnie z tyrn, co objav.;li mu aniolowk. I powiedzial takze, 00 widzlal we snie,

CO byto ] co bedzie, gdy sie zdarzy pokoleniom synow ludzkich",

'ltVediiug tej wersji boskich spotkarn Henocha .zostal on wziety sposred synow ludzkich" przez aniolow kt6r-l:Y "czyni~c mu honory, poprowadzili go w majestacie do ogrodu Eden", Tarn, wedle Ksiegi Jubl'leuszvw, Hencch s~zal czas nat ,.,zapisywaIniu zarzntowi wyrokow j Jakie C.]~ly nad swiatem' i z ktoryeh powodu ",Bog zeslal wody powodzi na ziemie Edenu".

Jeszcze wi~cej szczegelow poda]e pseudoepigraficzna KSi(1jtl Henocha, w ktiirej histoda Henocha nie jest czr;;:sci~ p.a.t6archa]nej QP()ow.Le~ci, ]ecz gl6wnym tematem pow,flmego dziela. Umieszczona w wie:kach be:lPO~ ~tednio poprzedzaj~cych en;: chrzeSctjallsk1\, i oparta na st.aroiyi:nych irO·,

59

diadl mezopotamskich i bibljjnych, upi~lo:sza stery materia! angelologia, powszednia W ezasach autora,

Hebrajski oryginal Ksiftgi Henocha z.agirutl, ale z pewnoscia istniiiJ. poniewazjego fragrnenty, pomieszane z fragmentami w dialekcie aramejskim G~z;yk aramejski stal S]¢ W6'V\iCzaS j~zy]':1em powszechnym, uzywanym na eo dzi en), znaleziono wsrod zwoj 6\\,' Mar-a Martwego. Ksiega ta, szeroko cytowana i thrmaczona na grek~' i lacine, uwazana byla za pismo swi~te przez niemal wszystkich autorow Nowego Testementu, Mime niezaprzeczalne] rangi, urwer ten przetrwal gJOwnm e dzi eki poznie] szym przekladom: na j~zyk etiopski (wersja znana jake 1 Hefloch) i slowianski (2 Henoch, nazywany czasem lG;if(gq tqjemnic Henocha ),.

Ksi{ga Henoeha opisuj e szczegolowo ni c jednq, lecz dwie podroze ni ebianskie. Celem pierwszeJ bylo poznan ie tajemnic nieba: po powrocie Hencch mial przekazac przyswojona wiedze swoim synom, Druga podroz odbyl.a sie tytko w jedn" stroru~;Henoch Jut nie wrcci! - dlaiego Biblia oznaJmla, ze Henoch edszedl, bo zostal zabrany przez Elohim. \V KSif;.dze Henocha opisana jest. kadra aniolow, ktorzy wykonuja boskle zarzadzenia.

Biblia stwierdza ze Henoch ,.,chodzH z Elohim" duzo wczesn cej; nim zostal wziety w g6r~. Ksi~ga Henocha szczegolowo ornawia ten wczesny okres, Opisuje Henocha jako skry~ 0 zdolnosciaeh profetycznych, .Przed tym i rzeczam [ Henoch by] ukryty i nikt Z synow Adama n le wiedzial, gdzie Henoeh byl ukryty j gdzie mieszkal ( ... ], [ego dni up.~rwaly ze swi~ymi," Jego boskie spotkania zacze.1y sit{ od snow i wizji, ,,\Vidz]alem we snie to, co teraz opowiem maim cielesnym jezykiem'', powiedzial 0 poczatkach swoich kontaktow ze swietymi, 81'10 to cos wj,~cej nil: sen; byla 00 wizia:

"A wjzja, kt6r4 mialem, byla taka;

W tej wizji chrnury rozstapily si~ przede mn~ mgla zas poczela rnnie rrzyzywac;

gwiazdy ria swych szlakach i. blyskawice nabieraly szybkosci i mnie ponag laly;

wkhry perwaly mnie w tejw1Zj j do lotu

i podniosly w g6r~,.

i zan LOSry do "leba".

P[Z)-'bywszy do nkba, dotad do Selan)' ,,zbudowanej z krysztahJwi otocwnej j ~zy k1ll1l i ognia", OdwaZJ~ Sl~ wej 56 W Ogieil i dosze~~ do domu z krysztaMw, kt6rego sllepienie przypominalo rozgv..oie7.dione niebo z wid:ocz[l:;.mi szlakami gwiazd. W tej Wi7J:i ujrl.al potem dmgi dom, wi~kszy i

60

wspanialszy od pierwszego, Pokonuiac strachprzed plomieniami budl~~!k eymi z bram domu, wszedl do :swclka i zobaczyl tron spoczywaj.~cy f'l It strumieniach ognia - "zwygl:tdu krysztalowy, z kolami swiecllcymi jak slonce", Na tronie tyro zasiadala Wietka Chwala, ale nawet aniolowie nie rnogli sie zbhzyc ] ogl adaetw arzy tego w}adcy, ze wzgledu na Jego 0'· Isniewa].ilc:t wspanialose. Henoch ukorzyl sie, k')j~c twarz ,,, d'~oniach j drzac na calym deck, Ale wtedy .Pan zawolal na mnie wlasnymi ustami, i powiedziah zbliz sie, Henochu, i. posluchaj moich stow", W6wczas anioo podprowadzil go blize], on zas uslyszal Pana rnewiacego, ze [Henoch] jest skry~ prawego charskteru, a pl'zez to stanie sic oredownlkiem dla ludzi i objawione mu ~d~ niebiaaskie tajemnice.

Dopiero po tym so ie- wizj i odbyly S]~ prawdzi we podroze Henocha Zacz~ly sie one pewnej nocy na dzi,ewi,~cdziesi~t dni przed jego 365 urodzinami, Jak p6iniej opowiada] Henoch swoim synom:

.Bylem sam w swoim domu. Przezywalem wielkaudreke, Z oczu p;iy nelymi Izy. odpoczywalem

i zapadlem w sen na swoim lo:iu.

[ zja wifo sie przy mnie dw6ch Judzi, bardzo wysokich, jakieh nigdy nie widzialem na ziem i, Ich twarze swiecily jak slence.Ich oezy j,at'zyJ:y si~ jak lampy,

a z ich list buchal ogien. lch stroj e, purpurowe z wygladu, roznily silt od siebie; ich ramiona byly niby zlote skrzydla . SI.aH u wezglowia mojego loza

iwolali mnie po imieniu",

Obudzony w ten sposob ze snu - ciagna] Henoch - "widziaiem, wyraznie tych ludai stoj<l.cych przede mna". \V o'dr6tni('11iu od pierwszego SIma -wizji byla to nie tylko wizja we s[lie - tym razem by~a to rzeczywistosel

.Stanalem pny moim lozu i oddalem im gI~bQki poklon - opowiadal dalej Henoeh - i ogaJ.TI~f mnie ]~; i. 7..akrytem twarz ze strachu,"Wtedy dwaj wyslannicy przemowili: "N ie trac otuchy, Henochu, nie obawiaj sie; przedvdeczny Bog ,>vysia.l nas do ciebie i oto. dz:i,$ wSlt<:yJisz z. nrutli do. nieoo" ,

Poled I i Henochowi przygolowat S]~ do niebiaflskicj poJr6zy, Powj e~ d.z;i.eii. teby vlyzn~,z)'~ obowi~ki dO'lHOWe synom i sndbi,e na eMS swojoej nieobecnoSci i. nakazal im, i:eby go n]e szukali, "zanim Pan przynies:ie d~ z powrotem do nith". Henoch wezwal dw6ch najstarszych syn6w, Me~ ruszelachai Regima, i powi'e&daJ i1n; "N ie wl em; dok-4d id~ an i co nm i'e spOotka';, Pouczyl kh mtem) zeby kmczyH dmg't PifElwoscii postl;(poWIiI'li

61

sprawiedl iwie i zeby zaehowali wiare we W szecbrnogacego BogaW ci¥ rn6wj~ do syn6w j gdy ,.,cf dwaj anielowie zabrali go nat swoich skrzydlach i zaniesli do pierwszego nieba", Byloto miejsee pelne chmur, On z~s uirZfd. tam ,.,w]eikiemorne, wieksze njz morze zlemskie", Tu odkryto ptzed' Henochem tajnoo meteorologii, po czym .,przeniesiono go" do drugiegonjeba, gdzie zo beczyl torturowanych wi~i6w" h6rych grzeehem by~o "n:ue. przestrzeganie przykazafi Pam3J",. W uzecim niebie, dokad zabrali go dwaj BJn~olow.ie,ZQbaczyfmj z drzewem zycia, Miej seem IDIlljdh:riszego postoju bylo czwarte niebo, gdzie Hencch poznal tajemnice Stonea i Ksi ezyca, gwiazd, gwi lli!idozbior6w i kalendarza. p]~te nie no bylo ."kmkem nieba i ziemi", miejscem wygnallia"aniol6w.,. ktorzy zwiazali si~ z: kobietami", BYlo to "peme chaesu, straszne miej see", z kt6rego mozna byto dostrzec "siede:m gwiazd nieba zwl<t_mn]ycJl razem", Whsnie tarn dobiegla konca

pierwsza c~s..6 jego niebianskie] podrozy, -

\V drugim etapi e podrO:i:y Henoch spotykal rozne grupy anioJ6w w porzadku w.st~uJ <l:cym: eherubinew, serafinow, wielkich erehaniolcw - og6~ lem siedem ch6r-ow anielsk ieh, Przeszed~szy prZE7. szostei siedme niebo, dotarl do osmego nieba; widac tarn juz bylo gwiazdy, ktere tWOI'ZEt konst.e: t<l!ej e ,. A ki edy Henoch wzniosl sl¥ j eszcze ...... yieJ; uj rzal z clzi ewi atego n leba .,dil1iHlY niebieski e dwunastu znakow zodiaku", Ostatceznie dotarl do dzies~1ttegG nieba, gdzie .,cloprow8!.cizono go przed oblicze Panskie", Widok ten tak bardzo przej~ll Henoeha gTOzq, ze nie 6hciaJ go pMn~ej opisywac.

Przerazony Henoch"lIJ1<8!d~ na twarz i pokJonit sie Panu", A wtedy uslyszal s!owa Pana: .Powstan, Henocihu, nie I~kajs i'l;l, stall przed obliczem maim] zyskaj wieezuosc". I Panrozkazal archaniolowi Micb.a:lowi zmienic ziemskie szaty Henocha, ubrac go w szaty niebianskie i namascic. Nastepnie nakazaI Mehan iolowi Prawuelowi "przyniesc ksi~gj ze swi~tej skladni ~ cy, trzcine do szybkiego pisaniai daG te rzeczy Henochowl, aby zapisal wszystko, co archeniol m,ll przeczyta, wszystkie p!'zyk1lzani~ i naukj". Praez trzydziesci ani f trzydziesc] necy Prswuel dy.ktDwal, a Henooh zapisywal wszystkie ~iuemnice"dzid nieba, ziemi i morzai wszystkieh zywioi(iW, ich przejsc ] drug, huku grzmotow; obrotcw Sloncai Ksiezyca, szlakcw gwiazd, zm ian ich pozyej ii, nastepstwa per roku, dni i godzin' oraz ,.;wszelkich rzeczy lud7.Jdch, j ~.zy ka. ka2!dej ludlzklej piesilu [,",] i wSZystklch TZCiCZy godnych p02rl!1mia". Zapisy le: W)'pem]Iy 360 ksl~,

N ast~]Jnie sam Pan, pozwo,Hwsz.yHenochow~. Zl3.S1;'1:i3C po s,:!"ej !ewej sttomie olbok ard:um iota Gabriela, .IJO"wiedzial rrm,w jaki sposob nieboi Z11;.'m]a, i wszy:stkie rzeezy naniej, zosfuJy S[,worzone. Potem. Pan wyjawit Hel1!Ochow~, Ze h~drie On ode&l.=my na Zie:rrli~, aby opowiedzial wszysLko, 62

czego s:i~ nauczyl, swoim synom i dal im zapisane ksl~i, k1:or,e, maj <l~YiC przekazywane z pokolenia na pokolenie. Ale jego pebyt na Ziemi polnv:El. zaledwie trzydziesci dni, ,,a po h'zydzl:e~slu dniaeh wy8:~I~ po ciebie mo] ego anicla, on zas zabierze ciebie zz,temii od twoich synow do mnie" ..

[ sta.io s!¥ tak na koniec tege niebianskiego pe byni, ze dwaian]o~OWle, sprowadzili Henocha z powrotem do jego domn, umuesJ'w.aj~c go noca w jego tom, Henoch wezwal syn6w i wszystkich domownikcw ] zrelacjonewalim swoJe doswiadczenia. Opisal Ie:': zawartosc ksl~:rozmiary i dH3.~ rakterystyki gwi azd, dlugasc orbity 510f1c1I, zm i<lllY por roku, zelezne ad. pr-zes]led i rownonocy, oraz inne ~aj niki kalendarza, N ast~pni e pouczyl syf]OW, aby postepowal i cierpl iwie i lagodnie, zeby rozdawali j ahnuzne biednJynl,±eby byli prawi i wierni i zeby przestrzegaf przykazan Parra,

Henoch przemawi al i pouczal at: ~O' ostatnie:jchwil i, wudc bowiem 0 jego niehiafu;ki.ej wizycie i m:llIkach rozeszla s,i~ po rniescie, gromaclZ4.~':' dwutysi~cz.ny Hum ludzi chcacyeh go posluehac. A wi ec Pan zeslal ciemnosci na ziemie, [!_Trot ogam~~ thimy iwszystkieh s~oj<!.cych w poblizu Henoeha. W ciemnosci Jell aniclowie szybko uniesl i. Henoeha .~ zabral i go do "najwy±szego nieba",

,., W' szyscy ludzie ZilS widzieli, ale nie rnogli zrozumiec, jakHenoch zostal zabrany,

1 wrocili do swoich domow, k!6rz.y widzieli t~ rzeez,

i wyslawia~~ B Gg<I.

A Metuszelach ] jego bracia, wszyscy synowie Henocha, w pos:piechu wzniesl i oltmz na tym miejscu, skad Henoch zostal wzi~lY do nleba",

Drugie i ostateczne wej.s.cieHenod1.a do nie ba, j ak z[lpisat w zakodczeniu Ksiegi H enocharedaguj-lcy jll skI'} ba_ nast~ilo dQk~:adnie w Ji:iiIU .l w godzinie jego J 65. Ul'ociz.il1,.

ezy ta rela.cja 0 podr6.Zach nieb~a{lskich He:n:IOt::ha byla odpowioorl]kJem ~ub row.st:a~.f1 z inSPlrdcj i sumeryjskiejopowl.:e:f.d 0 Adaple?

Pewne szc.zeg6A.y zawarte W 0 bu reksrn.chw.skH!zuj ii, na tak<\ ewentllaJ·, nooe, Dwaj::mio~owie:, {)dpowiadajlt~y bagom Dumuziemu j G~l,ydz~e w

63

]egendzi'e 0 Adapie, przyprowadzaja,. emiertelnika "pr:zed oblicze Pana", Sza:ty goscia s~ zmienione Z ziernskich na boskie, On sam dost~pu:ie namaszczenia, J ot]'zymt~je na koniec obszema wiedze, kt6r4. zapisuje w ,,!<si~:g<}ch". \V obu przypadkach go.sc zapisuje tresci, ktore sa mu dyktowane. Te elementy pojawiajq si~ w ramaeh konstrukcji dramaturgicznej, ktora ponad wszelka wQJpl iwosc dowodzi sumeryj ski ego pochedzenia ".~ege.t1dy" 0 Henochu,

M owilismy j uz 0 tym, ze przez przypisanie "Elohim ,., bosk ich spotkan, jakie mial Henoeh, narracja biblijna wskazuje na snmeryjskie in)· dlo tej historii, Sumeryjski system sze . scdziesiatkowy pojawia siQ. W pewnych kluczowych liczbach W opowiesci 00 Henoehu, takich jak szescdziesia] dni pierwszego niebianskiego pobytu i 360 ,~ks]qg" (tabliczek], ktore mu podyktowano. Najbardziej intrygujq.ce jest jednak twierdzenie, ze boska siedziba, miejsce boskiego spotkania na Hajwyz~ szym szczeblu, by Ia dziesiaryrn niebem. Sprzeciwia sie to wszelkim pojeeiom 0 siedmiu boskich niebach, z ktorych siodme jest najwyzsze, pojeciorn opartyrn na zalozeaiu, ze starozytne ludy znaly tylko siedem cial niebieskich (Sionce, Ksiczyc, MerkuregoWenus, MarSH, JowiSZ8:; Saturna), daj<1_cych siQ, zaobserwowae na niebie otaczajqcym Ziemie. Surnerowie j redn ak 0 \\0' iele wczesniej n i.z G reey czy R zymian m e zna t i kompletna strukture UlJa.du Slonecznego - rodzine, jak mowili, zlozona z dwunastu czlonkow: Slcnca ~ Ksiezyca, Merkurege, Wenus, ZmlV[[, Marsa,. Jowisza, Saturna, Urana, Neptune, Plutona (uzywamy nazw wspolczesnych] oraz dztesiqte] planety, Nibiru, ktora byla siedziba Anu, .krola", czyli .;pana" wszystkieh "bog6w" Anunnaki.

(Walia zauwazye, ze w seedniowiecznym zydowskim systemie teologii misiycznej, znanym jako Kobola, siedziba Boga Wszechmogacego znajduje si~ w dziesiarym sefira, .. blasku", czyli miejscu niebianskirn - w dziesiqtym niebie, Sefirot [!iczba mnoga] przedstawiano zwykle jake koncentryczne kO~R; nalozone czesto na wizerunek kadmona ["praaawny"J, Sm~ dek tych kregow nazywano yesod [.,podstawa"], Krftg dziesiary zas kether ["kul1(ma" Boga N ajwyzszego]. Poza nirni rozciaga sie ,elM sof - nieskonczonosc, nieskonezona przestrzen fil. :18]'.)

Wlda6 ttl wyrazne PO,"",' 1~ia ze zrodlami surneryj skimi, Nie jest jednak pewne, czy to w~aSHie opowiesc 0- Adapie znalazla odbic ie w zapisieo Henoehn, jako ze mozna znalezcwiece] podobienstw miedzy Henochem a i ntl~ przedpotopowa sumery] slat osobistoscia, EN. ME.DUR.ANNA ("pan boskich tabliczek ruebimlsk~ej wiezi"), zn8!J1(l. ret jake EN.ME.DUR.ANKI ("pan bcskichtsbliczek wiezi niebo-Ziemia"),

64

Podobnie jak bibhjna lista dziesieciu pauiarchow sprzed potopu, takze wczesniej sza sumeryj sku Lista ktlJ/6w wyrnienia dziesieciu wladcow z tamtego okresu Na Usde biblijnej Henoeh wyrnieniony jest jako sicdrny, Naliscie sumeryjskiej zas siodrny jest Enmeduranki, E, tnk jak 'iN przypadku Henocha, Enmeduranki zostal wzi~Ly do nieba przez dwoch boskich 00- piekunow w celt! przckazania In.U wiedzy z roznych dziedzin nauki, Podczas gdy W przypadku Adapy jego wzmiankowana juz siodma pozycja (medrca) nie jest absolutnie pewna (niekt6re listy mezepotamskie wymieniaja go jako picrwszego z siedmiu medrcow Eridu), tak siodme miejsce Enmeduranki jest pewne, st<j!d bierze sie opinia uezonych, ze (Q wlasnie on jest sameryjskim odpowiednikiem biblijnego Henocha, Pochodzjl z Sippar, gdzie w czasach przed potopem znajdowal sie port kOSi11 iczny Anunnaki, dowodzony przez Utu (w p6z~1iejszych czasach Szarnasza), wnuka Enlila

Sumeryjska Us/a krolow ednotowuje 21600 lat (szes1c sar; "r anowania" Enmeduranki w S ippar - informaej a ta 111a wielki e znaczenie, POo pierwsze ujawnia, .7.e w jakims mornencie dziejowym Anunnaki uznali pewnych wybranych h.udzi ZSl zdolnych do pelnienia funkcji EN - .naczelnlka" - przedpotopowe] osady (w tym wypadku Sippar), co bylo jednyrn z aspektow fenomenu polbegow, PO' drugie, zgodnie z

65

nasza sugestia, ktora godzi sumeryjskie j biblijne przedpotopowe okresy zycia patriarchcw nalezy zauwazyc, ze 21 600 podzielone przez 60 daje 360" Chociaz Bib I i a przypi suje Henochowi :3 65 1 at ziemskiego pobytu, Ksiega Henocha podaie 360 jake l]czb~ ksi~ napisanych przez Henocha, w ktorych zawar] przekazana mu wiedze, T e szczegoly nie ty lko podkreslaja niezwykle podobienstwa mi~dzy Henocbem a Enmeduranki, lecz potwierdzaia SlTUSzrliOSC naszego rozwiazania kwestii surneryjskiego/biblijnego spcsobu obliczenia przedpotopowych okresow,

Tekst traktujacy (I wzieciu do nieba i nauce Enmeduranki zostal zlozony z fragmentow tabliczek, pochodzacych gl6wni,e z biblioteki krolewskie] "iN Niniwie, Zestawil je, a nastepnie opublikowal w zredagowanej wersji W. G. Lambert (Enmedurcmki and Related Material w ,.,JoiJFn.al of Cuneiform Studies"). Podstawowyrn ±r6d1tern jest zapis wydarzen sprzcd petopu, wyryty na glinianych tabliczkach pl'zez krcla bahilouskiego, ktory - chcac zapewne wesprzec swoje roszczenie do tronu - oswiadczyl w tekscie, ze jest ,.,dalekim szczepem krolestwa, nasieniem zachowanym jeszcze z czasow przed potopem, potomkiem Enmeduranki, kt61'Y niegdys rzadzil Sippar", Zapewniwszy w ten sposo'b 0 starozytnosci swoich impcnujacych korzeni, siegajacych przedpctopowego wladcy, babilonski h61 tak opowiada historie Enmeduranki:

.Ensnederanld by] ksieciem w Sippar, urnilowanym Anu, Enlilai Ea. Szamasz ~, Lsniacej Swi~tYl1i rnianowal go kaplanem,

Szamasz 1 Adad [zabrali gO]1

na zgromadzenie [bogow J".

Szamasz, jak juz wczesniei wspomnielismy, byl wnukiem Enlila 1 dowodca portu kosmicznego - w Sippar wczasach przed poiopcm, p6iniej ZOiS na pclwyspie Synaj. Odbudowane po potopie S ippar nie bylo juz pcrtem kosmicznym, niemniej jednak bylo to miasto czczone j ak 0 ago l.WO nie bi anskiej spra w ie dli wosc i DIN, GIR ("pta wi/spraw iedliwi Z pojazdew rakietowych"), tam bewiern miescila si~ siedziba sumeryj skiego Sadu Najwyzszego. Adad (Iszkur po sumeryjsku) byl najmlodszyrn synem Enlila, a jego posiadlcscia byla AzJa Mniejsza. Teksty opisuja go jako osobe unzymujaea bardzo zazyle kontakty z mlodszymi krewnymi - bratanica Isztar j bratankiem Szamaszem.

66

Wlasnie ei dwaj bogowie, Adad i Szamasz, towarzyszyli -nmeduranki w podr6zy do mie j sea. zgrom adzenia bogo W, gdzie pm wdopndo bn ie m ial zostae pod dany oceni e i zstwierdzony. N a.st~-pni e:

,$.zamasz i Adad [ubrali? oc,zysc;ili?] go, Szamasz i Adad posadzili go

na wielkim tronie ze zlota,

N auczy Ii go o bserwowac

oHw~ na wodzie

- sekret Anu, Bnhlai Ea. Dalimu Boska Tablice,

Kibdu, tajemnice nieba i Ziemi, Wloiy ~i 00 ~li przyrzad eedrowy, u lubiony przez wielklch.bogow [ ... ]. Nauczyli go I.iczyc

posluguiqc si~ cyframi' ..

Po dopuszczeniu do "tajemnic niebai Ziemi", a szczegolnie niezwykle istotnych tajnikow medycyny i matematyki Enmeduranki zawrocono do Sippar z instrukcja, aby opowiedzial innym 0 swoim boskim spotkaniu, jak najlepiej udostepnil zdobyta wiedze ludzkosci i nakazal, abysekrety nauki, ktore wlasnie otrzymal, przekazywane od tej pary bezwarunkowo z jednego kaplanskiego pokolenia na drugie.z ojca na syna:

.u czony medrzec,

kt6ry strzeze sekretow wlelkieh bcgow, zwi~le swego wybranego S:yI.1HI pl'zys:i~g4 przed Szamaszem i Adadem,

Z pomoca Boskiej Tablicy i rylca nauczy go

sekretow bogow".

Tabliczka z tym tekstem, przechowywana obeenie w British Museum 'IN Londynie, zawiera postscriptum:

., W ten sposob stworzono ]inilj; kaplanow, ktorym wolno bylo si,~ zblizae

do Szamasza i Adada",

67

Wedlug tej wersji niebianskie] podrozy Enmedurarrki, jego siedziba znajdowala .si~ bez w<l.tpienia W Sippar (popotopowyrn "osrodku kultowym' Szamasza) i to wlasnie tu, w Sippar, Bnmeduranki poslugiwal sie Boskimi Tablicami, przekazujac tajnikiwiedzy swoim nastepcom na urzedaie kapf8ina. Szczegol ten I<\czy sprawe Bnmeduranki z wydarzeniarni potopu, bo wedhig mezopotamskich zr6dd (przytaczanyeh takze przez Berossusa, babilonskiego kaplana, ktory w II w. prz, Chr .. skompilowal "hist.ori~ swiata", spisujqc j~ po grecku), tabliczki zswieraj~ce wiedze wyjawiona Iudzkosci przez Anunnaki zostalY schowane w bezpieczaym miejscu w Sippar, zanim jeszcze nastapi! potop.

W istocie obie te opowiesci - 0 sumeryjskim Enmeduranki i obiblijnym Henochu - sa. poI.'l.cZione jeszcze wyrazniejszyrni w~tkami niz wiaZ'-,lJ;y sie Z potopem los tabliczek, Przekonamy sie bowiem, gdy zbadamy t~ hi star] ~ od podszewki, ze g16wnyrn motywem szeregu owczesnych wydarzeri by to zycie plciowe hog6w, a kulminacjq tych wydarzeri - przemyslany plan wyl~pienia rodzaju ludzkiego.

a

o

Przed opublikowaniem astronomicmego dziela MikoJa.:ia Kopernika

I De revolut icmibus orbium coelc.sttllm w 1543 roku (i jeszeze wide tat pom]ej) kanonem ofic] alnej wiedzy byj niewzruszony poglad, .Ze SlfJ1iloe, Ksiezyc ] znane wowczas planety k~ wokol Ziem i. Kosciol kate lieki, kt6ry po~pil Kopemika za herezje, uznal formalnie S\\'oj hl@dopiero 450 lat P07Jn iej, W ] 993 roku

Pierwszyrni nowymi cialami niebieskimi odkrytymi po wynalezieniu teleskopu by~y cztery duke ksi~.lyce Jowis,Z<I- odkryl je Galileusz w ] 6~ 0 toku,

Uran, planeta zs S<liliumem, kthreJ niewidae z Ziemi golym okiem, ZlO~ stsl odkryty za pomcca ul epszonych teleskopow w 1781 roku, N eptuna odkrvto za Uranem ViI 1846 roku, A Plutena, najdslsza znana planet~]1 I

"'

znaleziono dopiero w 1930 to"ku,.. .. ' .".' r» . I

J ednakze S umerowi e, tyseace lat temu, przedstawiaf J uz (il, ] 3, oraz I

rys, a na popnedniej stron ie) ca,ly Uklad Sloneezny ze Slnncem - n~~ Ziemia - 'W centrum; Uklad Sloneczny z Uranem, Neptunem, Plutonem i jednrt wid~.sZfi planeta (Nibiru), przcchodzaca miedzy Jowiszem a Margem."

Dopiero w latach siederndziesiotych XX w. satelity NASA pozwoli~y nam z Miska spejrzec na sasiednie planety i dopiero w 1986, a pozniejw 1989 roku Voyager 2 przelecial obok Urana i N eptuna, A le j uz w tekstach sumeryjskich (cytowanych pnez nas w Dwunaste] Planetie) opisano te planery zewnetrzne dokladnie tak, jak zaobserwowala je NASA,

Pierwszy pierscien Satuma odkrytonie wczesniej ni.z w U:iS9 roku (dokona! tego Chri s ti an H u y gens). Odci sk j e dnak as yryj skiej p iecze ci I cylindryczne] na glinianej pokrywce tabliczki, ukazujacy w.tle S~()n.: ce, Ksiezyc [wyrazony w fnrmiepclksiezyca) i. \Veuus (OSlrHOra~len~ na gwiazda) przedstawia tez niewjelkq plsnete - Mana - oddzielona od inne], wieksze] planety (Jowisza) slomka (symbolizujacq pas planetoid"), za kt61i~ wida6 duza planete otQCZOH<l pierscieniem - Saturna [rys.b na poprzedniej stronierl

4. NEFILIM: F'LEt IPOLBOGOWIE

Biblijny zapis prehistorii czlowieka przedstawia w migawkowych uj~" ciach pokolenia nast~pYJ~ce po Hencchu - [ego syna Metuszelacha, wnuka Lamecha i prawnuka Noego Lpociecha") - kieruj;'tc nas do gl'6wnegQ wy" darzenia- potcpu POlOp rzeczywiscie by. Wiad01110Scl<t_ z_ pierwszych stW!l gazet, jak powiedzieliby dzis dzjennikarze, wydarzeniem globalnym, lawil~<t wad)', ktora w sensie przenosnym ~. doslownym zatQpitab?'Skie i ]ud::kie sprawy, Spoza relaej i 0 potopie przebij a j ednak ukryty epiznd boskiego spotkania zupelnie nowego rodzaju - epizod, bez kt6rego opowiesc 0 po-

topie stracftaby biblijn~ racj~ bytu . .. . . .... .'. ..'

Biblij na historia potopn, histeria widk~ej poworfui, zaczyna s]~ w t?:Wz!ak:

6. Ksiegi RoJzaju oSmiorna zagadkowymi wersetami, Przypuszczalnie mmry one\\~.i ainic przyszlym pokoleniom, jak to sj~ moglo stac, ze sam Sr'i'.~~ zw:rociJ.l sit przeeiw ludzkosci, .mrowiadllj~c starcie czlowieka z powierzchni Ziemi. Pu:.dmlU,e siq, ze werset 5. d* wyj3MlleI1l1e l. usprawiedliwienie: ,.,A .,b. hwe widzial, ze wielka jest zl:osc czlQwieka 1181 zlemi ] zc wszelkicjcge mY.1H. o· raz daj.en]a jego serca s~ ustawieznie :de". Zatem j.,7...:atow~ JS!hv,'e, ze uezynil czlowieka na ziemi i bolal nad tym w sercu swoim' (Rom. 6. 6},

Ale to wyJ asnien ie biblijne, wskazu] &.ee oskarzycielskim paioen: na ludzkosc, czyni jeszeze bardziej z.agadkowymi. cztery wersety rozdzialu, ktore om,SLwiaj !ibynajrnn i1ej nie sytuac] ~ C7~Clwieka, lecz sprawy samych bostwi skupiaj <t silt:( na malzeristwachmieszanych rniedzy "symuni bozymi" a "c6rkami fudzkimi".

A j e!H~ sie zastanowie, coto w:szystko mialo wspolnego z wyHuraacz.e· niem potnpu j ako k<'3!1)' wymierzone] ludzkosci, odpewiedz mozna strescic w d.w6clI s.fow1lch: zyde plciowe, , .. , Nie ludzkie zycie plciowe, lecz boskie, Bookie. spotkania majace na celu zblizenie plciowe.

71

Poezatkowe wersety bib'lijnej opewiesci 0 petopie, w ktorych pobrzmiewa echo starych grzechow i tragicznego procesu oczyszezenia, stanowily ] nadal stanowia ulebiony motywkazen: lb.yl to CZ<I;S. dostarozaj ecy przykladu, ezas, kiedy .,by Ii na ziemi olbrzymi W owyeh czasach.rowniez i potem, gdy synowie bozy o bccwaliz c6:rami ludzkimi, a one im rodzily dzieci",

Powyzszy cytat pochodzi z populamego przekladu angielskiego .. Lecz nie j est on zgoday z tym, CO m6wi Biblia M6wE ona nle () "olbrzymach'" lecz 0. Nefilun, 0 "tych, .kt6rzy zstapil!", 0 "synach Elohim" (nie Q • .synach bozych"), Jct:6rz;y zeszl [ z nieba na Ziemie. I cztery poczatkowe, niezroznm tare wersety, relikt (j ak zgadzaja sie wszyscy uczeni) jakiegos dluzszego dziela zr6dtowego., staj:t sl~ zrozumiale, gdy przyjmie SIlt: do wiadomosci, Ze ich tematem jest nieludzkose, lecz bcgowie. 010 jak, wewlasciwym przekladzie, B iblia opisuie okol uc-moSc] poprzedzajace i prowadzace do potopu;

"A kiedy ludaie zaezeli rozmnazae sie na Ziemi

j rodzily lm sie corki,

ujrzeli synowie Elohim; zecorki luc]zkkbyty zgodne.

Wzie;:1i wiec sobie za zony te wszystkie, ktore sobie upatrzyli.

By Ii na ziem i Nefilim

\" owych czasach, rewniez i potem, gdy synowie Elohim

o bcowali z corkami ludzkimi, a one im rodzisy dzieci ",

Bibljjny termin Nefilim, synowie Elohim, ktorzy byli w6wczas na Ziemi, jest odpowiednikiem sumeryjskiego terminu Anunnaki ("d kt6t'LY z nieba zesui na Ziemie"), Wyjasnia to' sama Biblia (Lb. 13,33) wsk8!ZUj::tC, ze Nefilim by li ;,S)l'nam i Anaka" (hebra] skie thnnaczenie terminu AnuYmaki), Czas po·, przedzajaey potop by} wi~c czssem, w ktorym Hlhxb:i Anwmaiki zac2i~H 'ffigaiowac si~ w zwi¥ki seksual:ne z mlodymi srunicami Homo sapiens, ill po. niewaZ byty one z nimi biologicm.ie zgodlle. 1l1leli z tych zwi1\Zk6w potom~ s:!wo - c~sciowo smjertelnych, cz~ociowo "boskich"; p6lbog6w,

Bliskmvschodnie tebty wie]okro.1nie: pOSWi~1dczaj'l. oihea!1oSc takJch p61~ bog6w na Ziemi - czy to jednos~d: Oak sw.meryjski GlIg.1.mesz)j czy dmgo~ wiecznych dynastil Oak omawj,ana dynastia nzydzi'estu po.Jbog6w w Egipc:ie,

_ . -

72

hom poprzedzala faraonow); oba te przypadki nak~jednak doc;ro;s6w pc potopie, Ale w biblijnym wstepie do historii potepu znajdujerny zapcwu:icllie, ~ stosowana przez ,,syn6w Elohtm" - synow DIN.OIR - praktyka ."brrul~a sobie zazony" samic czlowieka zaczela sie nil dlugQ przed potoPeJ!Il.

W zrodlach sumery] skich; kt6re traktuj4 0 czasach sprzed pctopu, 0 pochcdzeniuczlowieka i pocnttkach cywilizaeji, znajdlljemy opowiesc 0 Adapie. Zastanaw ialismy sil( juz, czy nazywanle go .potomkiem &1" znaczylo, le byl onludzkim potomkiem Adama, ktorego Ea pomegl stworzye, czy bardziej do~lownie (j ak unzymuje wielu uczonych), ze by. synem Ea, zrodzonym ~ zwiazku tego boga z kobiet<\. ziemska, 'CO GZ)"llilo z Adapy pofboga, Jesli znaezyloby to, ze Ea/Enki zaangazowal si\; w zwi~zek seksualny z kirns innym niz ze swoja roIlJ:t" boginia Ninki ~ nie powinno to nikogo dziwie; kilka sumeryjskich tekstow rozpisuje si~ szczegolowo 0 wybuj alyrn temperamencie plciowym Enki, W j ednym ze znanych puypadk&w uganial S]~ ill lnanna/lszter, wnuczka swego brata przyrodniego Enljla, Wsr6d itmych tego rodzaiu wyczynow zapamletano jego determinacje w prebach splodzenia syna ze .swojlt siostra przyrodnia Ninmah; kiedy rodzily siit same eorki, kontynuowal stosenki plciowe z coraz mlodszymi pokoleniami bog~~.,

Czy Enmeduranki, wedhig relacji siodmy, nie ostatni (dziesl<lty) wladca miasm bog6w na dlugo przed potopem, by. takim polbogiem? Sumeryjskie teksty nie wyjasuiajo::t tej kwestii, podejrzewamy jednak, ze byl On kims tao kim (w tym przypadku ojcem byl Utu/Szamasz), W przeciwnym razie dlaczego mialby otrzymacwladze nad miastem bogow (w tym wypadku Sippar) po szesciu wymienionych poprzednikaeh, z ktorych lblZdy byl przywodca Anunnaki? l_jakm6gtby panowac w Sippar P!?..e:;7, 21 OOOiat, gdyby nie odziedziczyi w genach re latywnej .,n]eSmie11e1nosci;' Anunnaki?

Choc Biblia nie mowi, kledy zaczeto zawierac malzenstwa mieszane - vvyj awszy stwierdzenie, ze doszlo do tego, J;kiedy Judzie zaezeli rozmnazae si~ na ziemi" i rozprzestrzeniac - pseudoepigraficzne ksi~gl ujawniaj;!l; ii: angazowanie si~ mlodycll bogow w zwiazki seksualne z kobietami ziemskimi stale sie kwestia wielkie] wagi w czasach Henocha, na dlugo przed potopem (Henoeh byl siodrny w linii dziesieciu przedpotopowych patriarchow), Wedrug KsilJgiJubileu~6wjednll ze spraw, w ktureJ ,/5wiadczyf' Henoch, dotyczyla ,,aniol:6\v Pana prz.ebywaj<l;cych na ziemi i grzeszllcych z c6rkamiludz.. kimi; anioiowie zac2i~li wchodlzic z nimi w zwi'lZki i przez to zhailb:ili si~t. We<lliJig tego :b:6dia byl t() gJ<hvny ~h popelni<lny przez "aniolbwPI.lnfiI", ,,,n~erz<\d"', "kt6zy po]egai na t_Yrlli, Ze ,,'brew () bowi~7-uj<tcem1il lch prav..-u dopuszczali sh~ W'szetecre.tistw 7. c6rlkam i ludzkim i i 1;[<ll! Robie wny spaS-roo tych. ktOl'e im si~ rOOo baly. z czegD wzi~b po~tek wszdka nieczystosc".

73

Ks iega Henocha IZUc;BJ wiecei s\viatla na omawiane wypadki.

"A gdy synowie ezlowieka rozmnozyl i. sie w tamtych dniach, redzily im si~ piekne i powabne eorki. Aniolowie, synow le nieba,

ujrzdii upodobali je sobie,

i powiedzieti j eden do drugiego:

Nuze, wybierzmy sobie zony

sposrod corek ludzkieh, niech nam rodza dzieci",

W edlug cytowsnego i.r6dia wypadki te nie byiy rezultatem poiedynezych ekscesow, wybrykow poszczegolnych Anunneki nic umiejll~cych pohamowac zadzy, Tekst daje do zrozumienia, if: impuls seksualny wywo= lywaio pragnienie posi adania potornstwa wybieranie zas zen sposrod kobiet ziemskich byio przemyslans; decyzja, powzieta przez gnlpoQ Anunnaki clzlalaj 'l:c<l_w zrnowie. I rzeezywiscie, uwazna I ektura dalszej czesci tekstu l~i awnia, ze gdy ideawyk ielkowala:

"Semjaza, ktory byl len przywodca, powiedzial do. nich:

Obawiam sie, ze nie dade na to zgody i ze ja sam bedemusial poniesc kal'~ za wiclk i grzech,

Oni wszyscy zas rzekli W cdpowiedzi:

Przysiegni] my ] jak ru wszyscy j estesmy,

zobow ~~i:my sie pod grozb~ wzajemnej k~<[hvy nie Ods:t~po'.vaC ad tego zamiaru, leez go spelni c" _

Zebrali sie wi~c-u zobowiazali pod p1L:ysj,~g'l ~.,srdn ic tenzamiar'\choc bylo to pogwalcenie ".obov.,;i<t_zuj<!_cegQ ich prawa", Spiskuj&_oy aniolowie, dowiadujemy sie z dalsze] lektury, zstapili n.at g6r~ Hennon (,._g6ra przysiegi") na poludniowej kraw~dlzi gor Liban, "By,to ich dwustu, tych, ktorzy za dna Jereda zeszli na szczyt gory Hermon." Tych dwustu podzielHo sie na dziesiecioosobowe grupy, Ksiega H enocha wymienia imiona zwierzchnikow grup, ",d_z.-iesi~ik6w"" Cale przedsiewziecie bylo zatem dobrze zorganieowana atej&. podj~ przez pozbawionych zycia plciowego i bezdziemych .,synOw Elohim", chc¥ych paprawiC swoj!<\ s)'tl!laGj~,

Jest oczywiste, .zJe W ksi~g:ach piSeudzyepigrnfkZllych .angazowatl ie si~ jstot boskk:h w zwi<\Zki seksualne z kobietami zi·em skJrni j est ty~ko folgow<lniemz~dzy, Iliierz~~em, deprawacj~ - grt:echem ljupadlych anM6w".

74

Paouje po gl:td-. ze takie j est stanowisko same] Biblii, fak:tyc:;trfie jedaak wcale tak nie j est, Ci, ktorych nalezy wiuie. i w konsekwencj i. zelrzeC z powierzehni ziemi to synowie Anania, nie synowie Elohim. Tych osmmich w istocie zachowuje s:i~ we wdzieczne] pam ieci: werset 4, wspomina ich

jako ,,nlIocar;ry Olamu ~ ludzi szem' - ludzi Z [JJQj azdow rakietowych, . _

Wg]<\:d w rnotywacj~, kal:kulacje t intencje, ktore dQProwadzily do malz.e-fistw mieszanych, oraz poznanie SPOSOhll ich osadzenia mozna uzyskac l'OZpatJ'1!\J,tc podobna sprawe opisana w Biblii (Sedz, 21)_ Z powodu gwa~ na kobiecie wedrowca, gwahu popelnionego prz.ez czlnnkow plemienia Benieminitew, inne plemiona lzraela wydaly Beniaminitom wojn~. Zdziesiatkowane plemie, w kt6rym ocalala garstka rodzacycb kobiet, znalazlo si~ ria krawQdzi zaglady, Mozliwosc poslubienia kobiet z innych plemion nie \\"chodzifa ...... r gnt:, 00 wszystkie plemions zlozyly przysi(~:g~, ze nie <W~ swoich eorek Beniaminltom. M~zyzru Beniaminitow, przy ok:~i] ogolnonarodowego swl~ta,ukt'y]i si~ zstern przy drodze prowadzacej do miasta Sy- 10; a kiedy c6rki Sylo wyszly tancZ4:c na drcge, "pof\liali sobie kazdy Zon~ z dziewczat sylonskieh" 1 uprO\vadzili je do swoich posiadlosci, Zdumk,waj<tce, ze nie zostali za to llUkarnni, Prawda j est jednak, ze ca:iy ineydent by} Z3;planowany przez starszyzae Izraela, co mialo pomoc plemierriu BeniaminilOW przctrwac, mime odmcwienia im pod przysiega prawa do kobiet,

Czy natekim fortelu: .,r6bde;, co musicie, kiedy ja nie patrze", zasadzala Slf( ceremonia L.:':lprzys]~i:efda na szczycie gOI) Hermon? Czy przynajmniej jeden z g;l6\vnych przywodcow, ktos ze starszyzny Anunnaki (OO1.'?) patrzyi przez palee, gdy inny (bye moze En lil?) byl bardao oburzony?

. Zwiazek z: til_ kwestia_, rnoze miec pewien malo many tekst sumeryjski, Uwazany przez E, Chier~ (w Sumerian ReligiQus Texts) za ,.,mityclrt<\ tabliczke", epowieda histone mjodego boga, zwanego Martu, kt6ry narzekal na zvcie wstanie bezzennym, Z tekstu dowiadulemy sie, ze malzeiistwa mieszane z kobietami ziemskimi byly praktyka zarowno powszechna, jak i wolna od pietna grzechu+ pod! warunkiem, i:e zawieranc je za przyzwoleniem i za zgoda miodej kobiety:

"W swoim miescie mam przyjaciol, oni maj~7.Xlny,

Man! kompanow,

oni wz]~li S10bie 2:ony,

[n~czej n l z,o~i, w swoimmeescie n:k: manl 2!OIlY;

nie wzi:t1em sobie :iOI1Y, nie roam dzieci';,

75

11./9

Miasj,Q, 0 ktorym mowi! Marro, nazywaio si~ Nin-ab, .rniasto w zasiedlonym wielkim kra] u'' , Tekst sumeryjski wyjasnia, ze dziaIo sieto w odlegfej przeszlosc], kuedy"millsto Nin -ab istnialo, Szid-tab nie jstnialo; swi~ ta ti<l!l'a~stniat.a:, ,~w~~ta korona nie istllirda". Innyrni stowy,istni,a.i stan kapbl0sl;]" alekrolestwa jeszcze nie b)'lo. By} to jeJ.rmk czas, kiedy ,.byfo wspolne pozycie [ ... J, rodzenie dzieci bylo",

Arcykaplan m iasta - czytamy w tekscie - by~ znakomitym muzykiem; n~ial Zon~] c6rk~" Kiedy h~Jzie zebrali si~ z okazji swiera, ofiaruj1tC bogom pieczone rni~8o,Mar~u ujrza] c,ork\1 areykaplana j jej zaprsgnel.

NaJwidocmiej ":\'zi~ie jej Z8J ion~ wymagalo specj<"llnego zezwolenia, by~ to bowiem ~t - by ~tlycs16w Ksiq;;;l Juoileuszow - 'j wbrew obowj~j<l.cemu kh prawu", Cytowanewyzej, pelne zalu slowa Martu skierowane by!'y do matki, bogini nie nazwanej po imien]u, ktora chci ala wierizi,ec, cozy dziewczyna,kt6reJ pragnie $)'"11; ,Jest cZllda ria jego spojrzenie". Gdy okazalo sie, ze jest mu przycbylna, bogowie dali Martu zezwolenie, Tekst opisuje dalej, jak inni mlodzi bogowie Pl"zygNo\\')'\VaH ucZll~ weselna Ijak biciem w miedziane hUy Z\'ii'otyw.S!no IlIiesxbit..o6w Nin-ab na swlad/.::6w ceremonii.

Gdy ezyta sie dos,tqJne teksty jako wersje tego semego prehistcrycznego zapisu, mozna sobie wyobrazic trudne polozenie mlodych Anunnaki l niezbyt dobrze widziane rozwi~fiie, Szesciuset Anunnaki prqbyto na Ziem i~ pozostaiych trzystu obslugiwato wahadlowiec, statek kosrniczny i srncj~ orbitalna .. Przebywalo wsn'id nich niewiele kobiet, Byla tam Ninmah, cerka Auui siostra przyrodnia Enki i Enlila (caJSI.lroj ka zrodzona Z :r6blJ,ych mate!), kt6,a pclnLla funkcJ.~ przeloZonej AA.l.Zb medYCZIlych~ a rnzem z niLl pr-qhyta. gtup<l i.efu;k~ch Anliill1akij pielWTia:rek {iJ'. 19 pr.redstl3.wia wizemneK z sll:t1J:lery} skieJ pfec~d cyHIl!drycm~, nil ktfuym wid:ac tit grup(1. J,erum 7., nkh z:oslala. na ko:nl.cc otkjallltZOI]<!_ Enlila (i otrzymab in'l[~ryfut NlN,Ul, ."pani tm:ka~ zu'),. lec:z: dopiero po .gy..'aJci;~ popem~o:mym podczas ral1dki> za 00 sk!l2.<illo En~Ha lla W)'gtt'l,nj,e - incydende, kt6ry podk:reSla brak kobiet wsr6d p~env. szyr;h grup AnunnakL

76

Pewien pog][jj_d na kwestie obyczajow seksualnych 11<'1 samyrn N]b~n~ mozna sobie wyrobic na podstawie zapisew, rozmaitych liM bogow, k1600 Sumerowle i ich nastepcy zachowywali, <I dotyClill.Cydl samego Anti, U{oclzi~ to IDt! Sii~ czt,em~j!oto S-}'I:I.6w i corek z zony Antu, ale mial [eszcze &ZeS~ konkubin,~ z b61ymi splodzil potomstwo (prawdopodobnie liczne) nie odnetowane w imdlach, Enli], na Nibiru, zostal oJCeIl1J syna urodzcnegoprzez Sj05U'~ przyrodnf~ Nillm~l (w (liPGw~esciach 0 stworzeniu czlowiekaznsna lei jako Ninti, a p6iniej jak.o Ninhersag); lmi(;; tego potomka brzmialo Nimzta, Lecz chociaz by~ on wnukiem Anu, jego zona Baru (nazywana tel. epitetem GULA, "wi.dka') byl:a jedna z corek Ann, co oznacza, ze Kiuurta posiubil jedlmt ze swych ciotek, Na Ziemi Enlil, gdy jut ozenil st~ z Ninlil, zachowywar scis~~ monogamie, Midi oni w sumie szeScUOI'O dzied: cztery eorki i dw(){:h synow. Najmlodszy. ]SZkUT po sumeryisku, po akadyjsku laS Adad, W t1iclct.6rych listach bogow nazywsny jest tei Martu - 00 wskazuje, :i'::t; jego o· ficj.ttl.1;<J. zona Szala mogla z powodzeniem bye ow<t smiertdlli.]cibl,. cork:.t arcykaplana.j ak relacjonuje OPOw1eSC 0 malZefi5JtwJc Manu,

. Mal2ollk~ Enki nezywano NINK[ ("pani Ziemi"), byla tez znana j aka DAtvLKlNA (,.,10113., ktora przyby~a na Ziemie"), UrodzUa roll na Nibirl)] syna,. Marduka. Matka j syn dola_czy 1 i do Em: [ na Ziemi w r6,zn~e:i szym czasie. Lecz kiedy Enki byl na Ziemi bez zany, nie strnnil ad plci przeciwnej., Tekst nazywany przez uczonych EnId I' i\'tnlmrsag: rajski mit opisuje1 jal Enki podehcdzil swoj::t siostre przyrodni:t i, pmg!]~clnuec z n1i:lL syna, "w]ewal nasienie w jej lono", Ta jednak rodzila mu ty]ko codd, kt6r,e Enki tel uznal za pokusy wane grzechu \V koncu N itlhUrsilig rzucila na niego tl~hv~, kt6ra go sparalizowala; w rezultacie Enki byl zmuszorry zgodzic sie nil J)O~pi eszne przydzielenie rnezew mlodym boginiom, Nie powstrzymalo to go przy irlnej sposobnosci ad "por.vru:J.ia j ako lupu" wnuczki Enlila, Ereszkigel, .i wywiezienia jej stetkiem do swe] posiadlosci w Afryce pohIOOiowej.

W szystkie te przyklady 0 brazuj J.} jak dojmuJ<l.cy byl brak kobi et wM6d Am .. mnaki, kt6rzy przybyli na Ziemie, Popotople, jak zasw]adczaj f:!. (I tym sumeryjskie listy bogow, kiedy [)'oj awllo S]~ drogi,e i trzecie pokolenie k nU!1fiSiki, osi~u)i~to k(llrzystnuej.sz:t propomj~ pid. Naj>'>'Yminiej jedn.<lik ruie~ dos.t<l!tek ko bi,et by. dotkHwie OdCZtlW.rlfiY przez (nug~ czas p17~d potopenl,

Gdy powzl~ decyzj~ 0 shvorzeniu pt)'tYIit)rvmego moobTika, kierowni(/two Anunnaki absolutnie [lie IHuaJo zamiam .kreOv.':fl!C przyfy"ln paiitnerek sek·, sua,]nych dla m~S:kkh I~UI11Iaki ALe, m6wiap sIowami BiblH, ."JdedY~l1dzj,e tac~H rozmna2:ac si~ na zierni ~"rodriiy im sj~ c6rki" ~ lnlpdzi Ammnaki. od~ krylij. Ze S-eria mffi1~pula.cj i genezycznych dJoprowadzib ooa gamrrld do ~g0d~ no&:i bio~ogicznej ~. Ze Z oboowania z kohi~tami zi.e:rnskimiul'odz<!. si~ dziecL

77

Ziemskie ma!iensffi'8! rnieszane vrymagaly scislych zezwolen, W swietle kodeksu obyczajowego AnmmaJd, lIznaj[toogc g"tV'.aft za powazne prz.e..'*tp· stwo (nawet Enli 1; dowcdca i'iajwy:ZS.zy, .zosta~ skazany na wygnenie, kiedy zgw,alcil na rendcemloda piej~i,u'k~; przebaczono 1"1.1, gay si~ z nia ozenil), ta !10W~i forma boskich spotkan byla scisle regulcwana i wymagala zezwolenia, ktere wydawano - jak dowiadujemy si~ z sumeryjskich tekst6w _ tylko wtedy, gdy kobieta ziemska "by~a czula na spqjrzenie" mlodego boga,

Tak wiec dwustu mlodyeh wzi~lo sprawy w swoje rece, zaprzysi~g~o dziarbc razem i wspolnie ponosic konsekwencje po ezym rzucilo sie mi~dz).' corki ludzkie wybien;H.~ sobiezony. W rezultacie - zupelnie nieprzewidzianyrn, gdy stwarzano Adama-vpowstal nowy gatunek ludzi: polbogowie.

Enki, kt6ry sam m6gt bye ojcem polbogow, pntrzyl na ow roz.,v6j wyda(zen fasbwszym okiem niz Euli]; nie muiej wyrozumisla by~a tez 1\ inmah, wsp61niczka Enki pay stwoaeniu Ad.111l<l; bo wlasnie IN je.l miescie, centrum medycznyrn zwanym Szuruppsk, rezydowal sumeryjski bohater potopu Fakt.ze Iiguruje 01'1 na sumeryjskie] liscie kl610w jako dzlesi'lt:y przedpotopowy wladca, swiadczy Q tym, iz wlasnie p6100gQm powierzano kluczowe role posrednikew miedzy bogami a luMmi: role krolow i kaplruUlW. Te praktyk~ wznowiono po potopie - szczegolnie kr6!owie chwalili s:i~J ze sa ;~asi,el1ienl" tego cxy innego boga (niekt6rz)i rak twierdzil, nawet v.1edy, gdy me byio to prawda, chcac w tell spos6b uzasadni6 swoie roszczenie do trona),

Nowy rodza] boskich spotkflll~ przynos74.C)' w rezultaeie now)' (choc o~ graniczony liczebnie) gatunek ezlowieks, stworzyl problemy nie tylko dla kierewnictwa Anunnaki, lecz takze dla ludzkosci, Biblia uzne] e stosunki plciowe miedzy Anunnaki a ludzmi za najbardziej znaczacy aspekt wydarzen poprzedzajacych i prowadzacych do potopu, $wi.adczy o tyrn zagadkowy wstep 0 fenomenie rnelzenstw mieszanych, zamieszczony przed .reJacjq, 0 potopie. Rozwei owych wypadkow przedstawlono jako problem db Jahwe, jake przyczyne jego smutku j zalu nad stworzeniem ,smuert,elnik6w. Lecz jak relacjonu] '! bal:'(t~iej sZ'cz~go!nwe irOOffi pseudoepigraficzne, nowy rodzaj 00- skich spotkan srworzyl tei prob lemy dla permerow seksualnychi ich rodzin,

Piern'szy opisany przypadek dotyczy bohatera potepu i jego mdziny - Noego i jego rodzic6w. Rdacja podnosi lei kwesti~. czy bo'hater potopu ('W sumeryjskich teksta,ch nazyv..'any Ziusudra, w wersji akadyjskiej Utnapisztim) byl rzecZ}wisci,e p6Jbogiem.

Ucze:ni przez dtug:[ ems s~pzHi, .ze jednym ze zfiodcl Ksi'€f!,i Henocha byl pe,vien :r.aginiony teksl, na:z)wany Ksi,(;g({ llloego, Dmnyshmo si~ ist~ nl.enia takiego Z:r6db .z rM:nych da\vtJ:ycn pismo Lecz to. CQ bylo tylko

78

przypuszezeniem, stalo si!~ faktem, gdy fragmenty talkiej .Ksi~gl Noogo odkryto wsr6dl rekopisow znalezionyeh nad Morzem Martwym - w j,askiniach Qumran niedaleko Jerycha,

Wedfug odnosnych fragment6\1;," ksiegi, kiedy Bet-Enosz, Zona Lamecha, urodzila Noego, noworodekbyl tak niezwykly, ze wywolalo 10 u 8,mecha dreczace podejrzenia;

.Jego eialo bylo biale jak snieg 1 czerwone jak k,:vial rozy, miel na glowie dlugie loki, biale jak wehia, ajego oozy by!:y pit,;.kne.

A gdy otworzyt cczy, osw ietlil caiy dam jak slclu,e i cat}' dam. stat sie

bardzo jasny.

\Vsta} zaraz na rekach poloznej, otworzyl usta i rozmawial z Panem

Prawosci",

Wst:rz4Sni~ty Lamcch pobiegl do swego ojca Metuszelacha i rzekl:

"Splodzlk:mbardw dziwnego syna, innego, niepodobnego do ludzi, Przyp om ina synow B oga niebios; jego natura jest odmienna, nie jest tali jak my [,.,J,

Wydaj e mi sie, ze ni e poehodzi on ode mnie, lecz od aniolow".

Innym) slowy, Lamech poclejrzewat, ze ciQ_z~ jego zony spowodowal nie on, lecz jeden z "syn6w Boga niebios",jcden ze ",suamik6w"!

Odchodzac ed zmy~t6w poszedl do ojca n ie tylko podzielic sleproblemem, lecz takze prosic 0 pomoc, Czytamy to, tie Henoch, ktorego Slohim zabra! do siebie, wciw.. zyl i mial sie dobrze; zamieszkiwal ",siedzib~ vdi'oo anitJ6wH- nie W odleglych niebiosacb, lecz "na kraneaeh zierni". Lamech poprosil ojca, zeby ten dororf do Henocha (dziadka Lameeha) i ublagai goo pt"Zeptrowadze.t:l.ie doehodzenia, czy SJ1r.lZnicy zadawali S]~ Z jego ZOIk1. Meh!J15z:etadl dotrut na miejsce, lecz nie wpuszczono go do srodka" zawolal wiec Henocha Ten uslyszalwolaniei po chwili odpowiedzial Wtedy Metuszelaeh zrelacjonowal ojcu niezwykle narodziny Noego i w<\_tp]iwoSci Lamecha GO do tozsamosci ojca dziecka Pomlicrdzaj4c, b:;. owoC\~rtce polboskimi dziecmi mauenst.v, ... a rnieszane Z8!C~ly s:i~ w czasach Jereda, Henoch z:apewoiJ syna, iZ Noe jest synem .La,., mecha i .i.e: nlev.vykliy wyglq,d dzi.ecbi jego I:l~czaj mZ\vini~1y umysl Sit :makaml zwlastuj~c)1Jl}i ,,nru:lejScie potopui wielki!ego zni5ZCZenia szern~go sil~ pmz rok" _ N oem.u zas i j ego rodril:l' e przeznacrone- jest ocileni:e. Henoch :powiedzial jes.zcze, ze wie to wszyslko, boo .,Pan ukaz.allni. t~ wie.dz~ i :rowi~ domit nmie 0 ~ych'!,)i,oypadkach i. p]'Z(.>c:~ytal:en1J [) ruth w ni.ebirulski.Ch tihlicacih:",

79

Wedlug hebrajsko-ill1Un~iskichfragtnenrow Kst€gi iVoe.go, k1,oITl cdkryto \ .... Sr6d zwojew Morza Martwego; pierwsza reaikcj1l Lemecha, gdy zobaczyl tego bardzo niezwyklege syna, bylo wypytanie s:wej tony Bet-Eu(JtSZ ~,c6r. kaipotomek Enosza"). W pr:zeidadtie T. H, Gastera (The Dead Sea &riplliJ'es) i H. Dupons-S ommera (The Essene Writing,!> jhfm Qumran) kolumna I r (ragmen" tu ~ego zweju z .... aczyna sj~ od wyznania Lamecha, ze gdy ujrzal noworodka;

,.,Myslakm w swym sercu, ze poczecie sprawil jeden ze straznikow, jeden ze swietych [ ... 1.

[ moje serce odmienilo sie z powodu tego dziecka.

Wtedy ja, Lamech, W pospiechu udalern sie do Bet-Enosz, swoj~i zony, i po wi edzialem do nie]: chce, zebys przysiegla na Najwyzszego, na Pana Panow, Krolawszystkich swiatow, Wtadc~ synow nieba, ze powiesz mi prawde, czy [".r'.

Lecz gdy si!(i zbada oryginalny hebrajsko-aramejski tekst zwoju, okazuje sie, ze w miejseu gdzie wspclczesn t tiumacze uzyli terminu s t r a Z n icy -co widzimy w ich przekladzie - w tekscic oryginalnym (il, 2.0) znajd~Jemy stowo i\~efilim.

(Bi~dlny przeklad tego slowa powstal, zanim odkryto tekst hebrajsko-aramelski, a wzi~I si~ on z lektury wersji greckich, ktore wyszly spud fl(ki grecko-egipskich th.lmaczy W Aleksandrii, l'Irz;!..j eli oni, 2e 6w term it! znaczy to SaJ.110, co cgipskie siowo okre$hU1!ce bogs, iVeTeR, doslownie - .straznik", Konotacja tego terminu zwiazana Jest ze starozymym Sumerem lub - popmwnl~ -- Szurnerem.)

tolii!.1'U n

rl'7'r11" ~r'm rV'''lp l,l)l ~nr':l·lI· ;1) ~ ·n:l n:J;zi1f .J'"11tl It.'! I

/

)0'1 ~'''':IiI ;»: "lMItl ~"g' '::." JI n.,~H:'i 'J)J'lJ~ nNJ~~ 7~ fl)1l1 ti~"'Jn~ 11.:1;' ruM r'!K:!i ~

~~:p m "I~Jj!l iUmJ.", ,'1"itl\::I M"'''~J 1Ul ~[ II 6

H20

Larneeh pode] rzewalze Noe nie jest j ego dziecklem, Prosir ZOIi!~~ aby pod przysi~giit powiedziala rnu prawde, na co ona odpowiedziala blaganiem (l .,uszariOWall]e jej deli.katnych uczuC", {;hoc <iokoHcZllo-sd s~ rzecZ)·wiScie za~ 1Twa7.21j~e". Sry~c ~ niejasl'l~ a nawet wykr:e;:hl(\_ odpowiedz, L .. tmech Jesz.a cZt) barclziej si~ ,.,w.zbutlyl i zaniepokoil W SCICli" .. Ponowil blagania 0 praw-

80

de, "nie zas klamstwa". A wi~, powiedziala, ",skO'ro nle s.Zla!lujesz moieh delikatnych uczuc, prz:ysi'~gam ci na Swietcgo Pana nieba i zielni,w to l1<lsie:ni~ pochodzi od ciebie, ze to ty sprawiles, ii: poczelem, ty 7.asadzlleS_ ten owoe, nie zas ktos obey ·czy klOkolwick ZJ: straznikow, istot niebimskic·h" .

Jak wiemy z dalszego ciagu tej historiimimo tych zapcwnien Lamech nie wyzbyl si~ w<ltpli wosci, Bye maze zaslan8iwia~ sie, co miala na :rnysli Bet-Enosz, gdy mowila 0 tym, ze nalezy uszanowaccje] delikame U!GZ[lcia". Czy w ten sposob chciala ukryc prawde? Jak juz mowilismy, Lamech pospieszyl nasiepnie do swoiego ojca Metnszelacha i staral sie za jego posrednictwern uzyskac POIllOC Henocha W rozwiklaniu tej zagadki,

JPseuLioepigrJ.ficme zl16dt'a koncza opowiesc zapewnieniarrti o prawym pochodzeniu Noego :i wyjasnieniami, ZC [ego niezwykle cechy i nadzwyczaina intel igencja byly j edyn ie zapow iedzia przys7.Jej 001 i, j ak~ odegra w potopie, ocalajac nasienie ezlowieka, Nasza ciekawosc pozosta]e jednak nie zaspokojona, jako ze wedlug sumeryjskieh zredel tej histotii, bohater potopu byl najprawdopodobniej polbogiem.

Boskie spotkania 0 cbarakterze seksualnym zaezely sie, wedlug cytowanych wyiej irodel:, w czasaeh J ereda, oj ca. Henoeha. W istccie samo jegoimie.jak wyjaSniaj<t te pisma, pochodzi od stowe YTd, co po hebrajsku znaczy ,,zslQPOWWC", i przypomina zst:<tPiell]e na g6rlt- Hermon spiskujQcych syn6\:>,' hog6w. Stosuj(\C przyjQtrt wezesnie] formule chronologiczna, mozemy wylir.;;zyc,kiedy to :si ~ wydarzylo.

Wedlug zapisu biblij nego Jered urodzil si ~ I 196 ~::Jit przed potopem, j ego. syn Henoch W34 lata przcd potopem, nastepnie Metuszelach 969 bt przed potopem, Lamech, jego syn, 7821ala przcd potopem, i w koncu Nee, syn Lamecha, 600 1~lt przed wielka powodzia, MnoZ<I,.c te liczby prz:e.7- 60 i dodajac ] 3 000 lat ouzymlljcmy n~:st~llj<\C<\ tablice chronologiczna,

JI ered urodzil si ~ Henoch urodzil si~ to,·'1duszdach urcdzi! sie Lamechurodzil sie Nee urodzi! sie

84 760 let temu 75 040 lat ternn 71 1.40 lat temu 59 920 lat temu 49000 lat temu

Biorac pod UW.'3!g~ ze ci pu .. edpotopowi patrierchowie z)'11 przez wiclelat po splodzeniu swoich nastepeow, sq_ to ,Jill1ta.<;tyc7.n]e okresy" (j ilk mow-if\. li~ cz.enj), gdy wyrazi si~ je w latach ziemskich. Leez jeslicibUczy siQ je w sar, lalach Nibiru, okatft si.~ ok.resami za1edwie ldLkunasto]etnimi lub niewiele

81

dluzszym i. I rzeezywiscie, jedna z ta bliczek zawiera] aeych dane z sumeryjskiej Listy knJlOw (znana jako\,VB 62, przechowywana obeenie w Ashmolean Museum w Oksfordzie) przyznsj e bohaterowi potopu (po sumeryj sku Ziusudrze) okres panowania przed potopemficzacy clziesi~6 sar, CZ'j 1 n 36' 01)0 lat ziemskich, Jest to doktadnie 6001at, okreslajilCYch w Bi111ii wick Noego przed potopem, rnnozone przez 60 (600 x 60 = 36 0(0)- co potwierdza nie tylko wzajemna SYI11Nri't tych pcstaciale takze nasl4 sugestie korelacji okresow zyda bibliinych i surneryjskich przedpotopowych pat.tiarch6w/wl-adc6vV'.

Dzieki ustaleni umozli wej do przyj,da chronologii n a podstawie tych :tr6dd, dowiadujemy sie, ze nowa forma boskich spotkan pojawila si~ okolo 800:00 J.at temu, w ezasach Jereda, Komynuowano j<l. Vi/ czasaeh Henocha, co spowodowalo kryzys rcdzinny, gdy urodzil si~ Noe, jakies 49000 lat temu,

Jakie bylo prawdziwe pochodzenie N oego? Czy byI polbog iem, j ak podejrzewa] Lameeh, czy synern Lamecha, jak zepewniala meza urazona Bel-Erosz? Biblia mowi 0 Noem, ze ,;byi mezem sprawiedliwym, nieskazitelnym wsrod swojego pokolenia Noechodzil .z Bogiem", W bardziej doslownym tlumaczeniu brzrniatoby 10: "bytm~em sprawiedliwym, nieskazitelnego pochodzenia, Noe chodzii z: Elohim", Ten osta~:ni walor - przyjaifl Z Elohim - jest identyczny Z okclicznosciq podnoszona przez Biblie przy opisie boskich kontaktow Henocha i nie mozna sie nie zastanawiac, czy nie rna czegos. wi~cej w tyrn niewinnie brzmiacymbiblijnym stwierdzeniu,

Tak eX)' owak jest pewne, 'l!: mlirus:m,i:tc. wlasne tabu mlodzi Anunnaki/Nefilim z.apo>cqr:kov.rah Iaficuch~ypadk6w, ktore okazalv sie zdarzeniami losewvmi pelnymi ironii .. Bralicorki ludzkie za zony, bo byly· Z nimi genetycmie zgo~lne - w konsekweneji tego sukcesu inzynierii genetyczne]] udoskonalenia gatunku ludzkiege Judzkosc skazano na ",,",giad~... To rue, kobiety ziemskie poct4dajy mlodych Anunmki, leez na odwrot, Ale - jak na ironic loS'LI. - to ludzkosc rnusialaponiesc gl.6Vitll)' ci~ kary, 00 .,za,tuwa~ Jahwe, ze uCl.ynH Adama na ziemi" i postanowjl:,,zgtad7.t;; Adama, ktorego st\vorzylem •. 2: powierzchni ziemi".

Ale to.co mialo hye spotkaniem ostamim, zostalo odwrocone, jakchca 51.1- meryjskie irMta, za spD'aWf:I, braterskiego sporu .. W Biblii Bog zapowiadajacy starcie ludzkosci z powierzehni Ziemi jest tyro samym bogiem, ktory potem udziela poparcia Noemu, aby snulowae decyzj't.W oryginal nej 'iver:sji mezopotamskie] przedstawione wypadki odslanjajay W de ry"\valizacj~ mi¢zy Enlilem a

li:l_II,.: K' n' Al.~I" b' 1., .J_ • ~. 1IA" J.'

!JJIJh.i.," am l,.· oe W. OS,tUm wyaaruu POroS.ta.WEI L &MOCem - .Z ~l r'LJanc,t,

ze zamierzona ofia:r(l rue rnial bye j eden z nici1. lecz iSMa, kt6~ stvJorzyli.

lecz j esl!i nowy rodz.aj boskiego spoftan il~ - zwj~zki pkiowe - doprowadzU niema~ do zagbdy lud!zkosci, by' jeszcze irmy md7_..aJ - sz.epta:ny - ktol'Y przYi'li6s1 ocalenie.

5. POTOP

Historia potopu, wielkiej powodzi, jest jednym Z W"I_tk6w ogolnolndzkiei m itologii, wspolnej pamieci - zywej wh.sciw]e: we wszystkich czesciach 3wi8lrn. Glowne elernenty tej historii S<j. wszedzie tskie same, bez wzgl~u na \-';'eThj~czy imiona-epitety, jakie nosza jej bohaterowie, Zagniewane bostwa p(ls,tartawlaj.~ zetrzec ludzkose z powierzehni Ziemi za pomoca globalne] powodzi, ale jedna para ludzi zostaje oszczedzona i rodzai ludzki nie ginie.

Wyj<\.wszy relacj~ 0 potopiezapisana po grecku przez chaldejskiego kaphma Berossusa w Ill w. prz. Chr., znana uczonym z frngrnentary·cznych wzm ianek w pismach greckich historykow, jedyny zapis tego wiekopomnego zdarzenia zawierala Biblia hebir.aj ska, Ale w 18n roku George Smith pod" czas odczytu \\oygloswnego przed Brytyjskim Towarzystwem Archeologii Biblijnej oZl1.ajml.t~ ze wsrod tablicze.k EpOl~U 0 Gtllj!ame:szu (odkrytych przez Henry ego Layarda w krolewskie] bibllotece 'iii.' Niniwie, starozytne] stoliey asyryjskiej) znalezionotabiiczki (il, 21) ~w:ieraj~oe opo\vide 0 potopie, podobll!1t do historii zmmej z Biblii, Do 1910 roku znaleziono fragmenly r·M.~ nych wersji, zapisanych w imych starozymych jezykach Bliskiego Wschodu, Zl'Ialezlska te pomogly ndtw·orzyc int~y wazny teksl mezopotarnsk i, epos A ~ frahasis, kiory opowiada historie ~udzkosd ed czasu j ej stworzenia do. niemal aalkowitej zaglady przez potop, Lingwistyczne i inne tropy W tych tekstach wskazywsly na wczesnlejsze ir6dlo sumeryjskie, Fragmenty sumeryiskiego oryginalu znalezionoi zaczeto publikowae po 1914 roku .. Chce pelnej \vcrsj 1 sumery] skiego tekstu j eszeze nie odkryto, ismienie tekiego pierwowzoru, na kt6rym opieroj~ si~ wszystkie hme wersj,e, wl1!:cznie z hiblijna" n.ie nasU\\'8 o· bernie i:aduych \'II<J.4I!iwmki.

Biblia przedstawia Noego,bO:hat'era opowidd 0 potopie, jako "m.~Zll spmwiedliwego, nies!<azitdnego pochodzenia:" kt6rychodzit z Elohim" -

83

wlasnie dtatego zostalwybrany i ocalcny wraz z rodzina, Teksty mezopotamskie maluja bardsie] szczegolowy wizerunektego ezlowieka, SU~ geruj<l_C, zeby] 0[1) potomkiem p&~hogJ~ a bye meze (jak podcjrzewal Lamech) Sinn by] p Mba giem, Z~n.fo.rmacj i tyeh mozna peln iej wn ~o., skowac, co naprawde byto wymagane, aby "chodzuc: z EJohim". Ws,r6d wielu szczegolow, ktorych dosterczaja teksty mezcpotamskie, oczywista staje S!~ JTOla SHOW jako isteme] formy boskiego spotkania, Znajdujemy tam takzeprecedens odmowyprzez bostwo ukazania swej twarzy blagajacemu smiertelnikowi - bog jest slyszany, ale nie jest widziany, Zachowala sie rownlez, przedstawionaw pierwsze] csobie, zywa relacja 0 boskim spotkaniu, wyjq,tkow<l wsrod kronik starozytnego Bliskiego Wschodu - oprsujaca, jak bostwo udziela btog0sIaw~e('lstw(li przez fizyczne do~kn]~cie ludzkiego czola,

W wersji hibtUne:j to samo bcsrwo, ktore postenawia zetrzec ludzkosc z obli CZ8J. Z iemi, w sprzeeznosci ze sWll decyzj.\ dzi <Ita. na rzecz zapobiezenia zagladzie roduludzkiego, 0 bmy s]aj~lC- sposo b ocalenia bohatera opowiescii jego rodziny, W oryginalnym tekscie surneryjskim [ w p6±niejs.zych wersjach mezopotamskich wystepuje wiece] niz jedno bostwo - podobnie jak w innych przypa Jkach, En I it i Enki wylani aj'l S]~ jako gt6w!1JC postaci e: SUJrowszy Enlil, zaniepokojony mieszanymi malzenstwami z corkamiludzkirni, WZyW'U4CY do polozenia kresu ludzkosci, ilagodniejszy Enki, ktory uwaza ludzkosc za swoje ,.,slworze~ia" [ planu]e j'l uratowae przez ocalenie wy branej rodziny,

84

.ll. 21

CQ wiece], potop ole byt powszechnym kataklizmem SPOWOdOWfl~~y:m przez rozzloszczonego boga, leez natumlnq_ kl~kf4. Zywi!Ot()w~ Vii'Yk(lr.zyf,;too~~ przez wzburzonego En ma do osiagniecia wytJ.m.]~:ego celu Klf(skt;t pop~'ZIl::" dzi~ dhigi okres niepomyslswch zmian klimatycznych, coraz wi.~ksZ\'lso 0- ziebienia, zaniku opadow l'ltmosfmycmych i pogarszania si~ zbior6w- warunki te zidentyfikowalismy w Dwunaste] Planecie zostatnia epoka lodowa, ktora 7.acz~fa sl,~ okolo 75000 lat teII1U ] skoilczyb nagle jakies 13000 ]ait temu Wysti.n~lismy sugestie, Ze SpL\ti.'ZCH:1J<l masalodu na Ant.afktydzie, po· woduj.Qc semym swym ciezarem topnienie warstw podkiLa, zblizala si~ do stanu krytycznegnw ktorym cam czapa lodowa mogla ~;i'r: zesli zg*l:C Z kentynentu, co z kolci wywohdoby ol.brzynli<1,. fale plywaw<6 POrul0SZJi,C4. siena poludniu izatapiajaca polacie lqdu na polnney_ Majl.lc IGLOl ("ci>k~6rzy obseIiNuj <\ j widZOl.") na orbicie wokoloziemskiej oraz staeje badawczq na pnlud:njO'i,\'Y~n koricu A.frykl, Anunnaki byli w pelniswiadomi niebezpieczenstwa, A gdy nadszedl czas nllst~pnegu orbitalnego zblizenia si~ Kihiru do Zierni, doskona k zdawaf sobie sprawe ztego, :lc zwiekszona sila gra w utacj u przy przejseiu tej wielkiej planety moze 191>1,'0 wywolae katakl izm.

Przez cary ten czas namstaj<,{cego ludzkiego cietpienia, guy epoka lodowa stawala sie coraz srozsza, Enlil zabran ~al lnnym bogorn l.Idzidac pomocy ludlz.kosc]~ ze szczegolow eposu Atrahasis wynika jasno, ze zamierzalwynis;tczyc~ud.zkos.c glodem, Ate rodzr"U ludzki przetrwal, Do mime braku deszczu 7.bOZR \~'Ciw. rosly dzl~:kj porannym mglom ! nocneirosic, N8idszcdl jednak cza ... s, gdy "z.yzne pola zhidafy, ro..~li[Jjy nie wzeszly". ,) ... udzie chodzili zgarbieni po ulicaeh, ich twarze wydawaly si~ zielone." Glad doprowadzil cia brntob6j czych wal k, nawet do kanibali zmu, ETiliJ j ednak, przechvsm\viaJ,lC sie rezkazowi Enlila, znalazt sposoby, aby pomocludzkesc i. utrzymac si~ wlasnymi silami, glb\'ffiie dziekiprzemyslrnanu Iowieuiu ryb, Szczeg61nq pomoc okazywal swemuwiernemu wielbieielowi A traJlasisQwi (ayr(I.nClS[S:,ten [ktory jest] m1ciTw'Yc.zajn ie 111'1.cky "), poibogu, kteremu zlecono posredniczenie mj~dz-y Anunnaki a ich ludzkimi sluzacymi ,v osadzie Szuruppak ,_ miescie znajduj<,,!:cym si~ pod opieka Nimn.ah!l"'lnlmrsag,

Jak podf!i<l. H)Zne teksty, Atrahasis szukaj~c przewodnict .... ra i pomQey Enki wstawil swoje IMko do SWI<lJy1Ii, aby otrzymywac boskie instrukcj ew marzeniach serutych. Bezustannie C2l-~waJ~c- w swi~Jyn~,,,kaMego dnia plakat, przynoszac rankiem ofiary" ,W HOC)? zas,» bserwowal sny".

Mimo wszelkjego cierpienia ludzkose wciq_Z trw-ala. Ludzkikrzyk - "wycie" wedle shJW En li la - ty lko zwi~kszal j,ego iI)'t1lcJ~, Wc~&niej tlu· m:aczy~ potrzeb~ unice...<;wi'en iaJlud!zko~~ci tym, :i.e ,jeh juma wgp6~nGta pozba\vla [ilmie S[lU"., Teraz - m&wil- "zgidk ludzli sw.l si~ nie do znieskj}ia;

85

ich . wrzawa pozbawis mnie snu", N a kto nH wi~cimlyGhi prz)'wMc6:w do zlozenia przYS;lQgi, ze to, co rna s,i.~ wydarzyc - lawina wody - zostanie zaehowane w t1ti ernnicy przed smierteJnikatrll, tak aby wygi n~li;

"BuIll ctworzyl usta,alby przemewic,

] zw~6cH si~ do zgromadzenia wszystk~ch bogow: - SUtnmywszyscy do przys]~gi

co do gnorJerc.zeJpowodzi 1"

l'ajemni~, kt61'~. bogowie zaiPnysi'i'g~i, stanowiio tam to,ze sami k nunnak i by! i przy gotowani do opuszczenia berni wahadlowcami, Lecz gd~ ws~sc.y sk.l~aU Pl'zysj~g~, Enki rs~~ srrzeciwH.,,D~aC:2ecgochcecie rome W]<l2a.C rrzysr~g~? - Spj1al. - Czy mam podniesc r~~ na swoich ludzi?" Wywl<l_wlS! si~ ostra dyskusja, 'Vi koncu jednakl Enid zostal zmuszomy prz-ysi<l_cj ze nie wyjawi t:ajemflicy.

... ' 'IN?ainie ~o ~ej futal~.ej ~ cere~non]] skladania pn),si¥gi Am]hasIs, przebywaJ4.cy dG.l!ell ~ IlOC Vi,! SWl~tym,. odebral nast£plIj<tc~ wiadomose we snie:

"Bogowieza!'Z(ldzi~ r caikowiteZlt1J.iszcz;enle. Enlil nakazal v;0''fz~dzic zlo Ju:dz~()m",

Byla to wiademose, wyroeznia, kl6rej Atrahasis nie moglzrozuruie«, ,,~trahasis otworzyl usta i zwroci! 3i,~ do swego boga: wyjaSn U mi znaczeme tego snu, tak a byin m6g1 Zlulllm:iec j ego sens",

AJe jak Enid magi wyrat:.:.aC sj~ jrciniej nie tami,tc przysitgi? Kiedy Enki roz:v~l tel,l ptO"b1em, prqs:da mu do glow)' pewnamysl, Przysi~g.d nie wYJ aWlac~:aJem!Uc,y ludziom, ale czy nie moze wyj awic taje.mnicy sdanie? A wl~ pewnego dnia Arrailasi.s ~Llslysza~ gios swegoboga nie wk.l14.c go. Nie byla to kamunikaej a w noey, zaf.)(l~redllicrv.re.m snu, 0]06 spotkmlie prze biegrdo w srodku dnia, bylo doswiadezeniem zuperu.ie f:rm.ymj ws:t:t';Utsaj?lcyrn,

, W wersj i asyryjskiej czytamy, ze zbity z trepu Atrahasis ~,zgiot1 sie l,!,o'POi 1 upadl na twarz, potem powstal, otwo!'zyJ usta i pewiedzial;

Enki, moj boski pan ie - S'tyszalem. jak wchodzis7;.,

styszakm kroki, jaklby odglos rwoieh krokow!'

Przez siedemlat Atmihasis mow!£: .,wi.dzialem twoJft twarz", Teraz niespodziewanie nie JJili6g! .mOOczyC swejego boskiego pana, ZWfSlcaj<l_,c si~ do 86

niewidzi alnego boga, .,Atrahasjs odezwsl Sl.1t:U pr~em6wH do swego parta", proSZ<'!.c >0 w)'j winienie znaczenia wroze bnego snu, aby ... viedziat. 00 ma ['obit, W OWC7-:as Enki ,.otworzyl usia i zwrocil si.~ do trzcinowej sciany", Cho6 Atrahasis nie widzial boga, slyszsl jego gles ZZ<.I trzcinowe] sdany ViI SW]f{ryni - boski pan wydawal instruke] e scianie:

"Sc:iano, posluchaj mniel

T rzcinowa SCifll:1>O, zwaz na moje slowal Porzuc sw6j dom, zbudu] statel! \Vzgardi m8!j atkiem, ocal zycie l"

N8!S:l~pnie bog praekazal wskaz6w ki co do budowy statkn, k~6'Y rnu .. sial bye pokryty dachem lak,a:by z j ego VJ:rI~trz.a nie byio widae s1oilca, OmL ca.:ly powleczony s.tnof4., .na gorze i na dole" - Potem EnJ::i"otworzyJ i nspelnil zegar wodny, Zapowiedzinl Atrahasi sowi,re mordecza powodz naclej dzie sicdme] nocy", Wydf~ e si~, ze obrazek na sumeryj sk]ej pieczeci cylindryeznej UU5.ti1Ujr:; wlasnie t~ scene: jes:t hoi nzcincwa sciana (w ksztalcie zegara wodnegoz) podtrzymywana przez kaplana, jest Enki jako bog"w¥, jest tez bohater potopu etrzymujqcy mstrukcje (it 22).

u.n

Budowy statku nie mozna b:.do, rzecz jasna, ukryc przed innymi Iud>!:mL W J aki Wl ec sposob nalezalo to zrobic, nie alarmuj ac kh, ze nadchodzi katastrofa? Co do tego Atrahasis otrzyrnal polecenie (ZZ<I lrl.dnowej sciany), aby wyj:a:s.t1Hinrllym, izbudui e statek, poniewaz zamierza opuscic 111 iasto, M ial urn powi edziec, ze b~dS!.c czcicielem Enki nie m oze dluzej przebywac w miej scu kontrolowanym przez En li lot:

87

",M6j bOg nie zgadza si~ z waszym bogiem, Enki i Enlil paf:l7-4_ na siebie ze zlOSclq_. Poniewaz czcze Enki,

nie mogl\? pozostawac w kraju Enlila. Zostalem wyp\(dzony zwlasnego domu",

Istnieniakonfliktu miedzy bogemi mOIDlI si~ by~o domysla6 j LIZ wczesniej, byl on wiec otwany i wystarczajaco jawny, aby postuiyc, jako wiarygod!ny pov,,'od wygnania Atrahasisa. Wypadki te nasUWiJy w Szuruppak, mics.cie zaI"Z¢.aJl)1TI przez N~nn'l!lIiit''Nillilurs<lg, Tam po raz pierwszy wyniesiono petboga na stanowisko ;,kr6]a", Wediug tekstu sumeryjskiego l1lial em na imi\i Ubar-Tutu; jego synem i. nastepea byt boharer potopu, (Sumerowie ]]11- zywali go Ziusudra; V;i Eposie 0 Gilgamcszu nazywa sj~ go Utnapisztim, jego starobsbilonskie imil?'epitet brzmiaio Atrahasis; Bibliazas zwie go Noem.) Podobnie jak jedna z mad ... \nunnaki przydzielono \v Edenie Enlilowi, Enki przyznano Abzu W peludniowej A fryce, To wlasnie 0 tym zamorskim kraju nalezacym do Enkipowiadal Atrahasis, ze spodziewa s~~ do niego dCltrzec swoim statkiem,

Patrycjat, ehetny pozbye sie banity.zaprzagl do pomccy przy budowie statku cale miasto. "CieSla przyni6s1 siek]e~, robotnioy - bryl:y smoly, mlodzi nosili lepik, powreznicy zadbali -0 reszte". Gdy statek by! gotowy, wedlug eposu Atrahasis, ludzie zmiasta pomogl] zaladowac go zywnoscia j woda (trzymanq w wodoszczelnych komorach), Oral "czystymi zwierzetami [".J, tlustyrni zwierzetami [ ... ],. dzikimi stworzeniemi [".,j, bydlem [.,.J, skrzydlatym ptactwem przestworzy", Ta lista przypomina spis zarnieszczony w Ksiedze Rodzaju, z ktorego dowiadujerny si~, i.e Pan nakazal Noemu wprowadzi c do arid po parze z kazdego gatunku, samca i samice, ,.,z wszelkich istot .tyj<l:cych, z wszelkiego eiala [.,.J" Z ptactwa wedlug rodzajow [ego i z bydla wedlug rodzaiowjego",

Zaladunek zwierzat parami byi i jest ulubionym motywem niezliczonych srtystow: ezy to mistrzow malarstwa sztalugowego, ezy ilustratorow ksiilzek dla dzieci, \i\.!"<\.~ek ow stanowi lei: jedna Z zagadek te] histori] - transport wszysrkich zwierzat uwaza sift za rzecz niemozliwa, a przez to poczytuje za alegoryczny sposob w,},j asn ienia, W jaki sposo b zwierzece zycie przetrwalo nawet pomp. Posredn io taka watpl iwosc co dcistotnego w<l,tku opowid,ci r.nusi rzLl!cac '~"lJpli wasc na cal'l histod~ potopu.

Dlattego v."ill1o z.auwazyc; 'i.e reIacja. 0 potopie w Eposie 0 GUgameszu przedstawia zup-elnie in:n~ \wrsj.f( dot)lczttCEl~ zachowania Z\\"i!e~cego z'Y'· cia: na pokiad ~abnmo nie :tywe zwierz~ta - lecz :ich nasieni.d

88

W tekscie (tebliczka XI, wersy 2!~28) eytowany jest Enki, kwry mowi

do sciany, co nastepuie:

.,Trzclnov..,'a ehato, trzcinowa ehatol Sd~no> scisno! Trzcinewa chato, slucha] ~S'dano. odpowiadaj! Czlowieku z Szuruppak, synu Ubar- Tutu:

Z wal dorn, zbmh~ statekl POITtiC m~j~no,sc.i; szukaj zycia1

WYi7.e~z sie dohytku, chwytaj zycie duszyl

Wei na poklad statku nasienie w:szystkiego, co z.y}e".

Z wersu 83, dowiadujemy 5.i~, zeUtnapisztim Oak uazywa sl,~ ~()ego,w wersji starobabilot'tskiej) rzeczywiscie "",niiOO1 na poklad "cokolwH~~ mialem z nasieniazywych istot", Rzecz jasna, nie odnosi si~ IO do nasion ro-

sHn lecz do. nasienia zl¥ier7..l'1.t,

Termin "n:;tSienie" w wersji starobabilonskiej i asyr;yjski,ej jest akadyjslJro

g-jowem zeru (hebrsjskie zeta), co oznaeza COS; z. czego kidkuj&, 1 wzrastaja zywe istoty, Ustalono bezspomie, ze wersje l'e pochod~ z .slij,meryj~ldch o~ ry ginai6w, I rzeczywiscie, w niekyJ.rych i, .... e:rs} ach,ak_adYJ $k~c.h, t~mlln OZliHlczaJ(lC)' "I1::1sienie" zachowal sie;:: jeszcze w formie sUl11eryjsk]eJ NUf\.·lUN, Id6rej uzyv .... mo na okreslenie c:z.egOSj dzieki czemu ezlowiek rna ~_tOtn£twD:

Zabliaui:e na poklad "naSieB]a Zywych istot" 2flmtiast zw~e17.~t me t~'lko n>dukuje wymagania prz,estrLenne do rozs:tdnydl proporcjii. 0- ZI1S(:'Lft t:et 1;astoS(IIW311tC w}'rIlIfinowanej bloteclilnologii w eela zachowaula romych gahmkf~", - p@slu:tenie s~~tec:h nillil:I!'! k~6"l! mzwija tniY dzlsla], odkrywaj~c geaetyezne tajnlkl .DNA. Uylo to wy~onalllie, SlkOf? s~a~ Z3i tym E.lIIl!d, kMry byl przedei mistlf'7..eminiynicl·jj genetyczneJ. jego zas symbolem -w od.niesienlu do tej umlejetnnscl - by! zaak

spJedonych w£iy, OIIUCil2Ujq:CY podwojli1=l spka1t nN~ (U. 5). ,

Przypisanie EnId przez autorow tekstow sumeryjskichime..7~pCJtamsbch roli zbawcy ludzkosci jest bardzo sensowne. Byl on stworzyc.lden'l Adama i gatunku Homo sapiens i dlatego, co li!ozum.i.8Ile, ~az.ywo:ll sk~nY,ch smicrteinikow ,;moimi Iw:.limi". Jako gklwny naukowiec Anunnakl mogl wybrac, otrz.ymae i dostafC.Z)'c .nasienie w5:Z'ysddego, co Zyj~;'., ab~ je zaw ehowac, Posiadal rowniez wied2.~ umozliwia j~c:t wskrz:e.szaMl z\v1erz~t z ich ,.,nasienia." - DNA. Najlepiej pasowaf lei: do mli proJel«8int:a ~r!d - stat~ leu 0 speej alnej kOrlstrukcj 1, kt6m m.oghli przetrzymac lawm~ "",:ody. W szyslkte wersj e S&_ zgodne, ze statek zbuciow8IIlo wedlug do'kladneJ dokl,ltnentacji technicznej dosurczonej pl'zez. b6stwo,

89

- .~ "'I . J ./
. - . I
, - ,.
~,-
'\ , ,
, r
I ' .
,
I
I ! fi_ 23

Stat:ek zbudowsnotak, ze trzy czwarte [ego wielkiego kadluba zanurzalo si~ w wodzie - milt Oil W]~C bBJ'dZO duza stateeznosc. Jego drewniana konstrukcje uczyniono wodoszezelna, powlekajac ja. &1'llot<l. ad we",vnajrz i od zewnatrz tak, ze gdyby nawet fata plywowa przewal H:a gi~ przez g6my poklad, statek nie nabralby wody, Na plaskim pokladzie byia tylko jedna niewlelka kabina, pokrywe jej Iuku rowniez zamknieto j zabezpleczono smola, gdy nadszedl czas walki z zywiolem, Z wieiu sugestii co do ksztahu arki N oego, koncepcj a P aula Haupta (The Ship of the Babykmian Noah w Beitriige zur Assyrlologie - it 23) wydaje sie najbardziej prawdopodobna Uderzajaco przypornma onawspolczesna Mdi podwodna Z kioskiern, k16· rego lukjest szczdnie zamkniety pndczas zanurzenia.

Nic wiec dziwnego, Ze ow specjalnie zaprojektowany starek okresiany jest w wersil babilo:6skiej i asyryjskiej jako tzulil! - terminem, kr,6ry nawet dzi§ (wewspolezesnym hebrajskim, tzo/eler) oznacza Mdt mog!l.C& sie zanurzac - 16M podwodna, Sumeryjski termin okrdlajf,l.CJ statek Ziusudry brzmial MAGUR.GUR, co znaczylo ,,~6di, kt6I<I! moze skrecac i opadac",

\Ved.ley,rersji biblijnej ark'i;(, zbudowano z drzewazywicmego i trzciny z jednyrn ry lko lukiem i powleczonc S1:n,oI~" wewnatrz i ZEWJ1(\_trz" •. Hebrajskim terminern okreslajqeym \cy Ksiedze Rodzeju caly statekjest leba, Znaczy on 'cos zamknietego zc wszystkich srron - raezej 'jskrzyni~" nil. Bark~'" stosowena zwykle w thanaczeniach, Pochodzace z aka.d)jskiego slowo tebitu znaczy zdaniemniekterych UC"LOIlych, ,smtek towarowy". T ermin ten jednak, z twarda gloska ,.,f' na POCZ<l:tku wyrazu, znaezy .zanurzac". A. zatem statek by! .zanu:rzaJny", hermetycznie zamkniety - nawet gdyby znalazl 5i~. pod fala plywowa potopu, przenzyrnalby probe wody i"'Yplyn~J na powierzehn u~

Sensowne jest takze to, ze Enki zaiPl'ojektowa~ statek, T rzeba tu bowiem przypcmniec, ze jego .im1"t"epiteft zanim otrzymal tytul EKKI ("pan Zlemi"), brzmialo E.A -"tell, ktcregc domem/siedziba jest woda". I jak shvl'e'rdzajQ., teksty trakrujace 0 czasach nejdawniejszych, Ea lubil iegtowa.c po wodaeh

90

Edenu sam I,ub 1. marynsrzam i, kmrych morskie piesni rozweselaly mu serce . Sumeryjskie wizerunki (il24ui 24b) uk.azuj~ go ze strumieniami wody - prototyp Wodnika (kt6!j' jako konstelacja byJ domem zodiakalnym, nazwanym tak lUI jego czesc), Zakl:adllj~~ kopalnie zlota w pO~l]dniowlYwschodniej Afryce, zorganizowal tel transport rod do Edenu staikami towarowymi; nazywano je "statkami Abzu", WlaSnie we wsp61zawodnictwie z: tymi kenstrukcjami Arrahasis mial zbudowac ,tzuliii. ] j ak jut wsporninal ismy, wyrusza.l'lC W j eden z rej sow wlasnie taka lod2i.fl·Abzu, Ea "wyw~6-z1" ~nlod4 & reszkigal, 'fen zahartowany zeglarz i doswiadczony konstruktor statkow - bardzie] nil: ktokolwiek inny sposrod Anunnaki - m6g! \vymyslk i zaprojcl::· towac pomyslowa Mm, mog<te<t przetrzyrnac potop.

Arb Noego i j ej budowa sa kluczowymi watkami opowidd 0 potopie, bel: ark] bowiem ludzkosc w-,'gin~iaby. jak ehcial tego Enlil, Opowiesc 0 tyrn statku ma zwiazek z j eszcze inna faza ery sprzed potopu - mianowieie -przekazlIje informaeje, ze w tamtychzam]erzchiych czasach znano statki I umiano zeglowac - 0 czym bylajuz. mowa W opowiesci 0 Adapie, Wszystko to potwierdza ism ienie nansportu morskiego w tarot yell czasach a przez [0 uwiarygodnia niepra wdopodobne wizerunki statkcw w sztuce j askin i o· wejkromaniofi.czyk6w - paltz. H, 15,

/1. 24

91

Gdy budowa lodzi, jej wyposazeniei zaladunek dobiegly konca zgodn ie z zaleceni Simi Enkl, Atrahasl s wprowadzll ua poklad swoj<t rodzine, Wedlug Berossusa wsr6d. tych, ktol'zy ,Zl]ald:1 i S]~ na statku, bylo ki lku bliskich przyjacioi Zinsudry/Noego, W' wersji akadyjskiej U triap~ szti m "wpnseif na pokla:d wszystkich rzemieslnikcw", aby ocalila ich Jodi:, kror'l. po~ mogli zbudowac, Z innego 5Zczeg6iu mezopotamskich tekstow dowiadu[emy si~ rowniez.ze W owe] grupie malazf Sil~ te·i; doswiadczony nawigator Puzur-Amurrl, ktorego Enki przywi6zl i poinstruawal, gdzie rna skierowac lOll±, gcly opadnie fala plywowa.

Mimo ze CZ)Hn:JOSc1 zaladunkui zaokretowania ludzi byly zakonczone, Atrahasis/Utnapisztim nic mogl spokojnie usiedziec na miejseu i w'ci~i, \'l)"chodzll ze statkir, po ezymznowu nan wr1liGB!~j nerwowo oczekujae sygnalu, ktory zgodn ie z instrukcj ami Enki A trahasis mialzaobserwowac:

.Kiedy Szamasz,

ktory wywohjj e drzen ie 0 swici e. sypnie deszczem wybuchow - wsiadaj na statek,

zarnknf szczelnie weiscie!'

. Sygnalem tym mial bye stan rakiety w Sippar.w miejscu g,dzl,e znajdowal .si,~ port kosmiezny Munnaki, oddaleny ad Szuruppak okolo ! 60 kin na polnocArrunnaki planowali bowiem zebrae si~ w Sippar i stamtijd poleeiec na orbm~ wokutoziemsk'l.. Atrahasis/Umapisztim otrz:ymai instrukcj~, ally wypatrywal na niebie j>de5ZCzu~'Ybuch6w'" grzrrwlu i plomieni ze sf~i~cego statku kosmicznego, kt6ry",rprn wia ziem i~ w drzenie. . .Szamasz - bed<\.cv wowczas »bogiern-orlem« dowodzaeym portem kosmieznvm ~~lY zn~cz;'l CZ<lS" - poinformowal Enki wie:meg~ srnienelnika. A kfedy ztlaki: ktorych wypatrywal, pojawiiy sie na niebie, Umapisztim "wszcdl na poklad, U' szczelnil Iuk i. powierzyl statek razem z zawartesoia Puzur-Amurriemu, przewoznikowi". lnstrukcje przewoznika nskazywaly mu pl::YfI'lC w kjemnku gory Nitzir (,,g6ra zbawienia") - bliznisczych szczytow gory AAuA3!t

Szczeg6ty te odstaniaj<\. kilka waznych faktow. WSlazu}&, Ze autor zbawczego planu nie ty]ko byl swiedcmyismienia gory tak bardzo oddaloncj od poludniowej Mez.opotami:i, lecz takze wiedzial, ze te blizniacze szczyty, najv./j'Z:s,zew ca]ej zachodaie] Axj i. (5156 i 3914 m n, p.rn .}, \!f}'rlIUI"Z21. si~ pierwsze Z fali plJ'\Vowej. 8)'1.0 to dobrze mane wszystkirn przywodcom Anunnaki, 1)0 gay zakladali przed potopem port kosmiczny w Sippar, wytyczyli scieZk~. podejScia, k~j os prlecimda blizniacze szczyty Araeatu [il .. 25).

92

I.~ j'.~

1..."...

... w.Tibl..:w. HWOi 6.:5fu~~ i'·WW

~,..:;.oJ<'''~ • ~ .. ~ !!f~il-j~)'

1.1 .;.,;:aI~t.-wlz.ll~l!t.nr o ~J.:';'_;r"JI.iI'J~,lt'I'J

Co wiecej, autor zbawczego planu znal tez kierunek, w ktorym lawina wody poniesie statek, bo gdyby fala plywowa nie nadeszla od poludnia ~ nie porwala statku na pomoc zaden nawigator nie zdolalby skierowac lodzi (bez wiosel i iagli) w t~dao.a~5tron~.

Te elementy geografii potopu (by ukuc nowe wyrazenie) maj,<'I. zwirtz~k

z jego przyczyna i natul1t: Wbrew powszeehnemu mnicmaniu, ze ow kataklizm spowodowaly zbyt obfite epady deszczu, bit,lijlle, a wczesniej mempotmnskie teksty\\'Yj(lsniaj~ ze - choc deszeze istotnie nadeszly, gdy 'temperatura si~ obnizyla - kleska zywiolowa zaczela S]~ ad uderzenia wiatru Z poludnia, po czym rownh~:l: z polndnla przyszla fala wody, F ala T.;vylizta ze ,jJ6de! Widlkiej Glebi" - term in ten odnosil sie dOf\Oz]egl}'ch ] gt~" bokich wed oceanicznych pow Afryki&. Lawina wody "zatopila tame SUo ,,.;hegol<\du" - naecralne nadorzezne zapory kontynentu. Kiedy 16d z Antarktydy ze.sliz.gn~ sie do Oceanul ndyjsk iego, spowodowal pot~Zrl1l fal.~, I'oczaca si~ na p6moc kiana wody przekroczyla ocean, zalcwaj'lC wybrzeiol! Arabii ~"Npa.dJa w Zal;Ok~ Perska, Potem ronda w dolin~ Mi~dzyrz..ecza niczym wlejek i zatopila wszystkie kraje (il .. 26).

93

N.26

Jaki byl z.asi~g potopu? C7,J kame m i ej see glob-ill znnl8!Z~o s~~ pod\:I,'ocl.ll'!

Ludzka paml~ 0 tym wydarzen tu rna zakres niemal globalny, 00 sugeru] e niemal g~obalnq skaJ,~ katasrrofy. Pewne j est to, ze gdy oderwsna od kontvnentu masa lodll W koncu si~ stopila, a po poezatkowym ochlodzeniu temp~m ratura wzrosta~. epoka Iodows, kt6rSJ.trzyrrm1a Zkmi!~ w okowach przez ]JO~ przednie 62 000 lat, nagle dobiegla kresu Stalo si(( to okoJu 13 00(1 lal temn,

Jednym z rI.'lzuhJt(iw kstastrofy bylo to} ze .Antari-:.tyda po raz pierwszy od wielu tysieey lat byta. wolna od czarpy lodowej, J ejrzeczywisla rzezba tererm . - wybrzeza, zatoki, nawet rzek [ ~ byla widoczna, j esii W owym czasie byl k~os, kto m6gt jot zobaczye, Zadziwiajece (choc nas to nie zdu-

rniewa), alektos tab tam bvll .

WienlY 0 tym, bo istniej4. mary uka.zuj<l[Ge AntaTktyd~ wolna od pokry"'}' lodowe].

Dla porzadku przypomnijmy, ze w ezasach nowozytnych samousmien[e kotltymmm w rejonie bieguna poludniowego rue bylo mane, odkry]i go dn~ piero w 1820 r, br)'(yjscy j ro.syjscy 7.eg]arz:e. W owym ~je, podo bnle jak teraz, Amarktyd~ pokrywata masywna czapa Iodowa. PrawdziwykszWt kontynentu (pod pok;y'(v~~odLl) znemydzieki rsdarom ] mnym wyrafinowa[Uym i nstn.~JnentQlrn, uzywanym przez wiele zespohiw badawczychw 1958 roku (Jvn~dzynarodlJwy Rok Geofizyczny), A jednak Antatktyda. pojawia sie 94

na mappas mund! (mepaoh swiata) od XV~ a nawet xrv w"- sedd~aJt p.rzed Jr!J odkryciem ~ i kont~tlen( ten, aby dopelnie zagadki, ukazany jest na nich bez pokrywy l(ldow~il! Spo sroo kilku takieh msp, . .swidnk opisenychi ombwionych przez Charlesa H. Hapgooda ViI .Map:~' of the Ancient Sea Kings, Evidence of Advanced Civiltzation in the Ice Age, 7..agadk~ W jasno ilustruj-e pochodzaca z 153] r, mapa swiata Orontiusa F ineausa {il, 27)j na ktarej zarysy Antarktydy S(l porownywalne do konmrow togo kontynentu bee: pekrywy lodowej ustalonychprzez program MRG ria mapie z roku 1958 {i I, 28},

if. 2?

H 28

Jeszcze starsza mapa, 1 [513 r.,spo:rhldzDna przez rureckiego admdral.:a Piri Reisa, llkftZUJe ow kontynent (rue caly) pol4_CZOlI.ly arehjpelagiem z krancem A~ mery ki Poludniewej Wl~e1 :tnapa ta pokazuj e A:tTl.eryk~ Srodko\.¥<l. i Pohidniow<J!. z Andemi, Amazonk'l.. etc, Sk'1i.tI wiedaiano 0 t)'111 przed pDj~wieniem. si~ Hiszpan6vv w Meksyku (w 1519) c.zy w Ameryee Poludniowej (w 1531)7

95

We wszystkich tych przypadkach kertografowieepoki odkryc twierdzili, zc ia6cHenl id~ wiedzy sQ: starozytne I11i1PY z Fenieji ] ChaMei (greeka nazwa Meeopotamii), Ale badacze, ktorzy j,e studiowali, doszli do wniosku, ze zadenzeglarz, nawet wyposazony ';1,' zaawansowane teehnicznie przyrzady, nie m6gtby w tamtych czasach sporlllJ.dzic map tych konrynentow i Z''lZl18iCZYC ria ni chpasm gorskich j rzek, A j uz na [XfWnO nie ru'!.ni-6s~by kO'ntur6w Antarktydy wQlnej od 1.000. M6glto zrobi6 ty:lko ktos ogl~daj.;tcyi odl,vzorov".'UJ'lCY te ht~iy z lotu ptaka A w tamtych czasaoh kim:s takim byl i ty lko Anurmaki.

I rzeczywiscie, 0 zeS!izgni~c~u si~ czapy lodowej z Anrarktydy do oceanu i 0' tym, jakie znaczenie to wydarzenie mialo dla c.aiej Ziemi, wzmiankuje pewien wiekszy tekst, many jako Epos ora. Oplsl~,e on wypadk] rozgrywajace si·~ tysr<tC>e hilt potniej, kiedy to miQdzy Anunnaki powstal Z32.-:all)' spor 0 panowanie nad Ziernia, Gdy zodiakelna era Byka ustepowala erze Barana, Marduk, pierworodny syn Enki, rwierdzac, ze jego czas juz nadszedl, ¥/y~ st<'IPit z roszczeniem do P17.ej~ia naiwyzsze] wladzy od Enlila ijegoprawnego nastepcy, Kiedy umieszezone w swj,~tych okregach Sumeru przyrzady wykazaly, teem Barana jeszcze nie nadeszla, Marduk ZSlskaayl ten weedy kt tno", v iotc,z.e, na wskazania prz;y:t'Z4:d6w mialy wplyw zai stniale wlasnie zm iany, poniewez ,,Erakallum za~rl~sto sie, a jego pokrywa S]~ zmniejszyla, i nie mozna juz bylo dokonac pomiarow". Erakallum jest terminem, ktorego dokladne znaczenie wymyka s~ii( uczonym; zwykle tlumaczono go jako "swiat podzi emny", ale ObeCJ1 ie pozostawiany j est Vii pracach naukowych bel tlumaczenia .. W ksiazce Kiedy zaczc] sill, czas sugerowalismy, 2.e termin ow 0- znacza ]~d na spodzie s,wiata - Antarktyde i ze .pokrywa", ktora si~ zmn ie.i ~ szy{a, byla c:zaP<l lodowa, kt6:m zdl ~zgil:~a si~ okolo 13 000 lat temu, ale potem mow narosla przez kokjne 9000 lat (Charles Hapgood przypuszeza, ze Antarktyda wolna od lodu, w tyehzarysach, w jakich przedsiawia.i<t mapa On::mtlusa flnaeuSll!, widziana byru okolo 4000 1::u prz. Chr .. , czyh 6000 bt remu;inni badacze WSkaZL~j~ C-ZHS 9000 lat temu.)

Kiedy potop zalev,;a·j ktaje i niszczy~ wszystko, co w nich by to, Annn~ naki pozo,sU!wa~i w PI7.es.trzeni kosmicznej, orbit100lc w swych statkach wok61 ZiemL WidzieH s1amt(td szcrzQ_ce si~ spustosZlellie i lotaln<t zagfad~, Pm:l:zkleni na ki I.ka zal6g" f1~e:.kt6rzy "dliZe.li j ak psy, s.kuleni przy zewnf(tr-znej .sciani·e", Gdy m~aJy drd,. "iell usta. byiy spieczone z pmg!1!enja, cietp:ieli skurcze br7 .. ucha z gIodu", W jednym ze statk6w "Tsztar wrz:eszc.zala jla:k kobieta W porodzie'"lamentuj.'tc" ze: "da\\-'TIe dni obt6cily si~ w bloto". W nnnym Ninmah, ktora :ruiaJa sw6j Iuiziai' W s;rn'orzeniu ·cziow~ebj opb· kiwaIa dramat, jakj rozgrywaJ si~ przedjej oczyma. "Moje stwo1'U:nia gin'\. 96

j ak muchy, kt~ bia si~ w rzekach niby wazki, rwaca fala zabrala ich oj CO~ stwo." EnJU i Ninurta, bez watpienia w asyscie oficerow z centrum dowodzenia w Nippur, byli Vi: innym statku Enki, Ma:rduk j bogowie z ich klanu leciel i w J eszcze innym, Ich celem tez byly .szcryty Araratu, ktore - 0 czym wszyscy dobrze wiedzieti - mialy pierwsze wylonic s~~ z wody, Ale nikt z nich, z wyj <ttkiem Enki, nie wiedzi at, ze ocalona z katastrofy rodzi na ludzi takze tam zrnierzala .. __

Nieoczeki wane spotkanie pelne 1);:.40 zaskakt.lj'lcych aspektow, Ich znaezenie dla Indzkiego poszukiwania niesmiertelncsci nie tracilo na aktualnosci przcz nastepne prze,o;zlo dziesiQc tysiecy lat. Pozostawily tez one niegasnace pm.gn ien i e ujrzenia twarzy Bogal.

Weillug opowiesci bib] ij nej, kiedyarka osiadla na szczytach Arararu, a wedy opadly, "Noe z synami swymi ] zona swoj4. i zonami synow swoich, kt:6rz:y z nim byli", oraz zwierzetami, 1«600 bylyw arce, oPuSct-l: statek, "Wred.y zbudowal Noe oItalz d~a J ahwe i wzial z kai.dego bydla czystego i z kazdego ptactwa czystego i zJoiyl je na oH~ catopaln~ na oltarzu. I poczul Jahwe milt won, Rzekl tedy Jahwe w sercu swoim: Jui: nigdy Hie ~d~ przeklinal ziemi z powodu c.zfowieka. [ ... ] [ poblogoslawil Elohin: Noego i synowjego i powiedzial do nich: Rozradzaicie si~ i rozmnazaicie, ] napelniajcle ziemi~."

Zblizenie miedzy zagniewanym bogiem a niedobitkami ludzkosci opisano bardziej szczegolowo i w niece odmiennej wersi i \\,. ir6illiilch mezopotsmskk:n. Koleinosc zdarzenjest zachowana - zanik fali plywowej, obnizenie si¥ pozioma wod, wysylanie ptakow na zwiady, przybycie na Ararat, wyjscie z arki,zbu.dGwanie oltaraa, zlozenie efiarycalopalnej - po czym nastepuj e zdj~cie kl1l.twy, wywolane miht wonia pieezonego m i~5a, oraz poblogosla ~ wienie Noego j [ego synew,

Jak wspominal U tnaplsztim, \;vyjaw:iaj<lc w">ekret bogow" Gilgameszowi, po wyjs.du z lodzi "zio±yi ofi.ar~ i uczynH Hb.1Lcj~: na S2jczyci·e gory, Zllsta\vH siedem i slc.c1em n.acZj·,n kuHow-ych, pod gamkami usypat lTZdll~, drewnocedlmwe imirt" _ WychodZ¥y ze sftltk6w kOSBl icznych hogowk~~, kt6rzy w'ylt~ dowali Ilia tej samej gorze, ;,poc:(')l,l]] shxlki .aromat;. oibsi,edli ofian;Ua.l\: muchy".

Wkr6tce przybyia Ninmal1 i I.lswiadomHa. sobi.e, W si~ staIn .. Przysi,~gaj'tc na "wie:lli:ie l!deJnoty, kt6ry:mi obd;;l.rzyj j~ Anu", oswiai!ic'.lY{Ol, ie nigdy !'l ie zapomni tej pro by 1 skladaj'lcych S]~ na nit,t zd.anefi.. ldicie; prz)lst(\pck do ofiary - powiedziala szeregowym A.llUlUlald -"ale Ei!l1 i I niech nie podchodzi do oftary, bo to on, berrozumnie ponuca..i'~c mokh ludzi w potopie, wyd.alich na p8istw~ miszczerua".

Ale zabmnienie Enlilowi wflchania i smakowania pieczonej otiary 1Jyro najlt'lJlliejszym z problemuw:

97

.Kiedy nareszeie zjawIf silll EI1H1 .i zohaczyl arke, by} ,Z,ty,

Kipial gniewem na bogow Igigi. - KtQ jeszcze uszedl Z zyciem?

Z.aden czlowiek n ie mial przetrwae lcj zag lady !"

Jego pierwszy syn Ninurta podejrzewal, ze winowHjca~ jest ktos inny, nie bogowie Igigi W swych orbiterach, i pow iedzi af do Enlila:

."K~6z by jek nie Ea obmys]j! plan)' 'J To tylko Era tak zna sie na wszystkiml'

Przylaczywszy si~ do zgromadzenia, Ea/Enki przyznal, z.e to on ocalil It .. • dzl, Ale, co pookreSm, nie zlam~l. :§lllbu milczenia. Nie uja\vui!em sekretu bogow -rzekl. - ;;POl.wolitem tylko Arrahasisowi", nadzwyczajnie madremu czlowiekowi, "sametnu dopatrzyc si~ we snie, czym jest sekret bogow [ ... J". A poniewaz tak siQ rzeczy Inajfl. - powiedzial Enki do Enl ila - C2y nie bedzie madrze] przyznac s,~~, do bledu i okazae skruche? Czy caly plan zniszczenia ludikosci potopern nie by] wielkim bledem? ,,]estes najm'ldrzejszym z bogow, bohaterem.jak mog~es bezrozumnie" doprowadzic do takie] zeglady?

Czy kazanie Enki podzi alalo, czy zawazyla swiadom os6, ze pow ill ien jek najlepiej wykorzystac sytuacje, tekst nie wyjasnia, ate jakiekolwiek byry jego motywy, Enlil zmienil zdenie, Utnapisztim/Atrahasis opisal, co si~ wydarzylo dalei, w taki sposob:

.Enlil wszedl wtedy na poktad statku.

Prowadzac milk za r~k~. wci~~~mni,e na poklad, . Zaprowadzil moj'l zone na poklad,

sprawil, ze uklekla przy mnie,

Stoj<tc miedzy nami, dotkna] naszych cz61. by nam blogoslawic",

Biblia stwierdza lylko, ze Jahwe zalowal, ."pobl:ogosiawH Elohim Noego i SYllOW jego", Ze zl'odcl mezopotamskich dowiadujemy si'Q"jakie byly konsekwencje tego blogostawienstwa, Byla to nieslychana ceremonia - wyjatkowe spotkanie, '0/ ktorym MSt\>J() fizyczn ie wskazalo ludzi reka i stoj!l.C miedzy nimi fizycznie dotkn~fo ich czc], aby przekazaeim boska ceche. Tam, na g6rze Ararat, na oczaeh innych Anunnaki Enlil obdarzyl utnapisztima i j ego zone niesmiertelnoseia, oswiadczaj ac:

98

"Do tej pory Utnapisztim byl tylko czlowiekiem: odtad Utnepiszrimi j ego zona

b~d'l wsrod nas j ak bogowie,

U tnapisztim zamieszka daleko stotcl, na ustachwod" .

. A ,,,zatem zabraf mnie ze 50b~ i osadzili w siedzibie Daleko St~d., nat ustach woo" - powiedzial Utnapisztim Gilgameszowi.

Zdumiew'aj:tcym szczegolem 'Lej opowiesci jest to, ze Utnapisztirn relaejonowa! j~ Gilgameszowi jakies 8000 lat po potopicl

J ako syn potboga l, wedle wszelkiego pra wdopodobienstwa, p6~b6g we wlasnej osobie, Utnapisztim m6g1 z: powodzenicm ptzeiyc nastepne 8000 [at 1"0. okresie zycia spedzonym w Szuruppak (przed potopem), trwaj ,\cym 36000 lat. Nie by to to niemozliwe; nawet Biblia przyznala Noemu dodatkowe 350 lat 1'0- potopie, kiedyliczyl jut 601lat zycia. Prawdziwie niezwykie j est to, ze zona U tnapisztima rnwniez mogta zyc tek dlugo \'if rezultacie blogoslawiensrwa i zamieszkiwania w ft..'.!iJi~tym miejscu,

H. 29

.1 wfflsnie ta s;fyrma dllugowiocmost blogoslawione] pm)' sklonila Gilga . mesza - pmlltlj acego okolo 2900 prz, Chr. krela miasta Erech - do poszukiwan bohatera pot~u. Ale t(( historie warto rozpatrzye dokladnie], jest bowiem pelna reznychboskich spotkafl,. fa8Cynuj~cych od poc~u do korica,

Wedlug Bibli i)w akcie koncowym dramatu, znanego pod nazwa poto- 1'1.1, Etohim zapewnil ocalalych ludzi, ze taka katastrofa nigdy jU2: si~ nie powtorzy, a j aka pami:ttk~ Hluk moj ldad~ na obloku, aby byl znakiem przymierza miedzy mna a ziemia", Choc ten konkretny szczego! nie poja,wia S]~ yi,' zachowanych wersjach mezopctamskichv bostwo, ktore ustanowH 0 przymicrze 2: ludfmt. bylo czasam i ukazywane, jak ria tym mezopotamskim obrazku, w postaci boga trzymajacego t~!k w chmurach (il, 29)_

99

Zaniepokojeni,e swiata nauki i opinii pl.lbUcmej ocieplaniem sie klimatu Ziemi wskutek przetwarzania energf paliw ] zaniku warstwy ozonowej nad Antarktydit doprowadlzi~o do przeds:i'~wzl~c]a W ostatnieh latach szeroko zakrojonyeh baem" nad klimatem w przeszlosci, Poklady lodu na Grenlandii -j A.mIml'ktydzie przewiercono i przebadano radarem, Ska~y O~· dowe .. naturalne SNkaIiia:, sztam oceaniezny, stare raCy koralowe, miejsca gniazdewania pingwinow, relikty pradawne] linii brzegowej - te i wiele bmych obiektow zbadano w poszukiwaniu dow 0 dow , ktore swiadcza 00 tym, ze ostamia epoka lodowa skonczyla si~ nagle jakies 13 000 lui temu, 'IV tym semym czasie, w kt6.rym n~sl<Wib. pot~Zna, globalna pow&!t,

Zachodzi obeenie obawa,z,e w wyniku katastrofalnego ocieplenia sie klimata Ziemi moze ulec stopieniu pokrywa lodowa Antarktydy, Mniejsze spietrzenie lodu zmlJ duje si~ na zachodzie lego kontynentu, gdaie czapa lodowa czesciowo wystaje nad poziom wody. Ocieplenie ty lko 0 2° SpO-1 wodowaloby sropienie sj·~ t·ej mas)' ~odly, co podniosloby poziom oceanow ria swiecie 0 6 metrow, Ba;rdziej katastrofalne byloby z..eSiizgl'li~ie sie wschedniej czapy lodowej (pam it 26), co moze si.;: zdarzyc w uast~p· stwie powstawania pod spodem czepy (wskutek cisn]enia czy aktywnosci wulkanicznej) wodno-blomego .smaru" - podniosloby to pOZi.OB) wszystkich morz 0 60 m ("ScietUU1c American" .3l93)..

Gdyby zamiast stopniowego tajmia ladolod Antarktydy zeS.iizgJl'l:l si~ do otaczaj acego oceanu, fala plywowa bylaby ogromna, calasnasa tej wed)' nm~.lIby bowiem w tym samym ezasie, Sugerujemy, zg dOSZfO do tego, gdy sila grawitacj i przechodzacego N ibL1.1.I data pokrywie Iodowe] ostateczny impuls,

Dowody na ,.najwi~z~, pow6di na Ziemi w koncu ostatniejepoki.lodowej" przedstawionc w "Science" (1 SJ .1993). Byla to .karaklizmowa powedz", k!t6r~j wody, przernieslCzaj<\c si~ z szybkoseia 18 2:00 000 m3nal sekunde (sicl), pt7.clamaly iodowe zapory rna polnocny wsehod od Mona Kaspijskiego i fala wysokosci 500 m pr.rela:ly sl~ przez tam~ gOt Aha]. Nadchodzaca z poludnia Oak mSwtlldczajf\ teksty sumeryjskie i bibliine) i wpadajaca z lmpetem w komin Zaroki Perskie] tala mogla rzeezywi seie zatopie wszystkie &6r)' w tamtym rejonie.

6.BRAMY NIEBIOS

Sumerowle pozostawili ludzkosci \v spadku dlug<\ liste "rzeczy pierwszych", bez ktcrych istnienie pozniejszych cywilizacji, rewniez dzisiejszych, byloby niemozliwe. Oprocz lyeh, kt6re. Ju:!: wymienilismy, jeszcze jedna ,.,rze~Zl\. pierwsza", jaka przetrwela niemal bez przerwy probe c-~aSll; jest krolestwo .. Jak wszystkie inne, 'tfl.kZe t~ "lZOCZ pierwsza" omymalL S u~ rnerowie od Anunnaki, M6wl<lc slowami sumeryjskiej Listy kr6Mw, "po tym, jak powom sphikala Ziemie, krolestwo [ponownie], .zsta.ritCl Z ni,~ba; krolestwo bvlo wtedy w Kisz", Bye maze dlatego, ze "krole,::;twG zstapilo Z nieba'', kr610wic przyznawali sobie prawo do wniebowstapienia, d.~ wzniesienia si,~ az do B.-am Niebios, Na ten temat powstero mnostwo zapis6w 0 dostapionych, usilowaeych czy pozorowanych boskich spotkaniach, pelnych przykladow wybujaiych aspi racj l i dramatycznych upadkow, W wiekszosci Z" niehkluczowa role gra;llt marzen ia,

Mezopotamskie t~ls,ty relat1jonuj ~ ie "'" obliczu rzeczywistosci zdewastowane] planety Enlil z:aaikoeptowal fakt przetrwsnia rodzaiu lud2lk:iego ,i u~ dzielil blogos]awie~lsl:\va ocalalym, Zdaj4c sobie spl'awt(, ze w przySZ10SCl Anunnaki nie ~a, mogli pozostawa6 ] dzialae na Ziemi bel: pomocy ]ud:zi, Enlil wspomogl Enki w tworzeniu podwalin rozwoiu czlowieka - p05t~PU. ktory uazywamy P17.;ejsc~em od paleolitu (starszej epoki kamienia) ~,rnez~l~tu ] neo,litu (srodkowej i mlodszej epoki ksmienia), a potem do nagleJ cywilizacji sumeryjskie], Przejscia te nastepowaly co 3600 let - o~aczylY si:~~o. wstaniem roslln uprawnych i udomowieniern zwierzat, znuana budulca kamiennego na gJinee, rozwojem garncarstwa, pmdtlkcj<t miedzianych narzedzi i

nac:z)'ll - aby os<]f1g[l~ stadium dojmlej cywilizaeji. . . , .

Jak wyjaSniaJ~ mezopotamskie teksiy, instytucj't. krolestwa, jako element takich dojrz.alych cyv.'j]izacji zich hierarehiami, wprowadzili Anunnaki, <lby 101

stwor.zyc dystans rniedzy S()~ a coraaliczebniejszymi masam i ludzkimi, Przed potopem Enlil nJuekai,re ,,[.,.] zgic1k i.udzJkl stat :S.i~ nie dozniesienia; ich wrzawapozbawia mnie SIlU", Teraz bogowie wycofal] sie do swi~ch o~ k[~gbw, pirarnld schodkowyeh (zikbm'lit6w) h:yj.:tcych centra nazywane "E" (doslownie: dom, siedzibaboga). Wybrana jednostka, kt6reJ pozwalaao s,i~ zblizac na tyle, aby mogla usfys.zec stowa bostwa, przekazywala potem 00- skie oredzie ly.ciziom. Zeby Emil mow nie czul si~ zdegustowany ~udik(},~ci"b wybor kr6Ja. naleZai do j egoprerogatyw, to zaS,oo W )gyku s~mcryj slim nazywmny"kn51estwem", n~a~o S]~ "etllibtlvem",

Czyrnrny w owych teksuch.Ze deCY7.Ja powoffinl.S! krolestwa zapadb do" piero po wielkim zsmieszsniu i wojnach wsroo samych Anunnski - konfiiktach, kt6I'ewks:i~ce Wojny bogow i lwizi flazwaJisrny wcjnami 0 piramidy. Tymzazartym konfliktom kres pok~:ty£ traktat pokoiowy, kt6ry jJ'[}d!zielH starozytfiy swiat na cztery regtony, Trzy z nich przydaielono ludzkosci; mozna je rozpoznac jako obszary trzeeh wielkich cywilizacj]: Ty grysu- Eufmbl. (Me:zoputm:nia), Nilu (Egipt, Nubia)i do]iny lndusu CZ'W'm1ym regionem, strefa neunalnq, byl HLMUN (,,k:rnJ pociskow") - polwysep Syna,i - gdzie

po potopie ulokowan« port kosmiczny, I sWo si~ tak, ~e: .

" Wielcy Am .. mnaki, ktorzy rz<td!74Iosem, siedzieli I<I:I::1?.lC nad przyszlosciaZierni, Stworzyli cztery okregi,

ustal iii ich granice".

\V tamtym czasie, kiedy ziemie dzielono miedzy EnHUl6w a Enkitow:

.Krol n ie byl jeszcze ustanowieny nadwszystkimi rejnymi ludam], W tamtym czasie diadem i korona Die byly jeszeze noszone;

berlem wysadzanym lapis ImuN jeszeze nie potrzasano;

podstawy uonu jeszcze life zbudowano, BedtJ, koruna i kr61ewski diadem wciaz lezaly w niebie przed Anu",

Gdy w koricu powzieto d.ecyzje do!:yc-z'tce tyeh ezterech regjon6w i u~czen]a ]udzkos.ci darow cywilizacji i krolestwa, j,bedo krolestwa przyniesiono z nieba", Bnlilwyznaczyl bogini lsztar (swojej wnuczce) zadanie ]02

znalezienia odpowiedniego kandydara na pierwszego kr6ia Vir mieseie ludzi -\\I Kisz ViI Sumerze.

Biblia wspomina 0 odmianie serca Enlila i poblogoslawieniu pozostaIych przy zyciu ]UdZI., ozna] miaj~, ze "p{lNogQslawH Elohim N oego i synow jego i powiedzial do nich: Rozradzejcie S]~ i l'OzmnllzJjcl,eju napelniajcie ziemie", W n a st~pny:m rozdziale (Rodz, 10), W lzw,~ablicy ludcw, BibUa przystepuie do wyliczenia plemion-narodowwywcdzacych SU~ od trzech syn6w Noego - Serna, Chamai Jafeta - proteplastow trzech gf6wnych odlamow, wci~ rozpoanswenych przez nas jakoludy semickie Bliskiego \Vschodu, ludy chamickie Afryki i ludy mdoeurepejskie Anatolii i Kaukazu, ktore rozprzestrzerdly sj'it po Europie i Indi ach. N a J i sci e ko lej ~ nych sY!l!OW i wnuk6w ]lkl1lykamy sie B<I nieoczekiwane stwierdzenie dotyczace POC:'l<l:lk6w krolcstwa oraz ilia imi~ pierwszego krola - N] m to d,

,,A. Kusz zrodzil Nimroda, ktory byl pierwszym mocarzern na zierm.

Byl On dzielnym mysliwym przed Jahwe, Dlatego mowi sie: dzielny mys]iwy

j ak Nimrod przed J<lhwe.

A zaczatkiem jego krolestwa by} Babi Ion, Erech i Akkad Vol kraju Synear,

Z tcgo kraju v .. rymskt Asyria, gdzie zbudowane N iniw~, nriaste szerokich uli c

oraz Kalach i Resen - wielkie miasto miedzy Ni niwa a Kalach",

Jest (0 dokladna, choc ZW'j~zia, historia krolestwa i posiadlosci kr6]ew~ sldch w MeZO]JQtamii, Kondensuje ana dane z sumeryjskiej Listy kr61Ow, wedJug ktorej krb!e~TI'i/o~ zapoczatkowane w Kisa 0w Biblii nazywanym Kusz):rzeczywikie przeniesionc do Uruk (w Biblii Ere c h),apo pewnyeh perturbac] aeh do Akadu, w koncu zas do Babilona (B a. be 1) i Asyri i {A S zu r), Wszystkie tekrolesrwa wywodzily si~ z Sumeru, biblijnego Sy~ nearu, 0 tej sumeryj skiej ,.rzeczy pierwszej" (IT!Dlffivskos.ci) swiadczy dodatkowo uzycie w Biblii terminu "mocarz" na okreslenie pierwszego krola, 00 j est to doslowne thimaczenie sumeryj skiego slowa ,11';]'01" - LUG A L - "wielkiimocamy cztowiek",

103

PoclejlIl.ow<i.no wiele prob identyfi.kacJi Nim .. roda. Skoro wedlug sumeryjskich ,,mit6w" to wla§n teN innrcie, pierworodnemu synowi Enlila, powierzono zadanie ustanowienia enlilstwa w Kisz, Nimrod m6g1 hye hebraj sk'l wt:r.sJa.t hnienua Ninuna J esli j est toimi~ czlowieka, nikt Hie wie, co znaczylo po Sflltle:ryjsiku, bo gliniana tabliczka Jest W tym miejseu zniszczona Wedlug sumeryjs.ki,~ List}' krOlOw. dynastia z Kisz skbd.ab si~ z dwudziestu trzech kn6]6w, ktorzy panowali pr.rez .,,24 5] Olat 3 miesisce i 3,5 (jlda", z indywidualnymi o.tresa:mi r~d6w ]icZ'ftoym i po 1200, 900. 960~ .~ 500~ 1:560 lat itp, Zakfadaj::tc ismienie pomylek VI transkrypc] i ~eksl6w przepisywanych przez tysiaclecia (M~dne oo.czyty'w'a.nie, pozyeii l j pozycj j 6O), otrzymuje si~ latwiejsze do przyi~c:ia okresy indywidualnego pancwania: 20, 151at etc., oraz ogclny czas panowania dfynas~iI zamykaj4CY S~(\; Uczhft ponad 400 l<1!t - potwierdzaia to odkryeia aI:c.heo~.ogicZllil.e w K]$Z,

Lista imion knJ.~ow i okresow ich panowania (J;dst~puje 0:([ zwyklego sposobu przedstawiania faktow tylko wjednym przypadku Przypadek ten dotyczy trzynastege krola, Lista mewi 0 nim;

)Btan<L, pasterz,

ten, ktory wzni6sl sie do nieba, ktory ~i ednoczyt wszystk ie krsje,

zostal krolem u panowal przez 1560 lat",

T a historyczna wzmianka nie Jest bezpodstawna, lstnkJe bowlemdluga 0pow]esc epieka, Epos 0 Etcmie. zawierajaca opis jego boskich spotkan, jakich bylo mu dane dast<wl.c podczes prob dotarcia do bram niebios, Choc nie odnaleziono calosci teksm, uczeni zdolali poskladae .~ historie z fmgmentow wers] i starobabi lonskieh, s.redJnioasyryjsk ich i newoasyry] skich. Nie rna jednakwatpliwosci, ze myginal byl sumeryjski, poniewaz pewien m~drz.ec na sruz:bie sumeryjskiego bola Szulgi (XXI w, pu, Chr_) wymienlO]IY j est w jednym z tekstow jako redektnrwersji wczesniejszej,

Ii, :W

Odtworzen ie tejopowiesci Z :r6tt]ych frsgmentcw nie brIo latwe, 00 tekst splata chyba ze soba dwie n:irne historic. Jedna dotyczy Etany, krcla najwyrazniej uwielbianego, znanego jake autora powaznege p:rz:edsi~ wziecia dla do bra: og6m ("zj edncczenie wszystkichkraj ow'} Kr61 ten nie mi1l1 syna, czyli naturalnego na:st~pcy, Z powodu choroby zony, Jedynym. lekarstwem byla sadzonka urodzenia, 1<,tO[<I. mozna byro dostac tylko w niebie, Splat wydarzen Pr(}W8JID.;U wiec Etan(\; do podiecia dramatycznych prob dotareia do Bram Niebios, WZI10S,] Sl~ on w g6n~ na sk.1zydlach orla {czvsc tej opowiesci ilustmje pieczee eylindryczna Z XX] w,. prz, Chr, - il, 30), Druga historia przedstawia losy orla, na poczatku jego ptzyja;:b.l, 11 p6t.nieJ k16mi ~ Z WiiZem,Coc!opwwadza do uwi ezienia oda w jam i e. Z (l~ pre-sj ~ r'dtlu!e go Etana, co. owocu] e ukladem korzystnym db obu SI,Ton: E. lana uwaln ia orta i naprawia ron skrzydla, w zamian orzel przy j muj e role atatku kosmicznego, kt6ry zabiera Etan~ do odleglegonieba.

S~ takie sumery] skie teksty ,kthre przekazuja, dane h istoryczne w formic rozprawy alegorycznej (0 niektoryeh juz wspominalismy), uczen u j ednak nie S4 pewni ,. gdzie we fragmencie 0 orle j wezu konczy si~. alegoria, a gdz~e zaczyna zapis historyczny. Fakt, ze w obu czy~.ciach wystepuje U~ lwSzJn11lSZ, dowodca portu kosin icznega, bostwo kieru] ace losem orlai lLklad8J aee j ego spotkanie z. Etml<l, sugeruj e rzeczywiste wydarzenie Z\\i'i<1;;rcn:ne Z Ko smosem. Cowiecej, w tym, co uczeni nazywajq historycznym wsl'!~.pem do splatajacych sieepizodew, narrator okresla okolicznosci relacj onowanych wypadkew j ako czas kentliktu i 31;arc, podczas ktorych ~G I,m ("d, bJ[zy obsen¥uji<\ i widza"] - zespol astronautow pozosrai ~~ oych na orbicie wokol"oziemsliej i obslu§lIj <licych wahadlowce (w odmi;~ nienju cd Anunnaki, kterzy stacjonowali na Zierni) - .zaryglowali bramy" ~ .,.pa>tw.~owaH miasto" W poszukiwaoiuprzeciwn ik&w, ktorych tozsamosc pozostaie nieznana z powodu zniszczonych tabliczek, Wszystko to jest opiN~'m rzeczywistosci, zapisem faktow,

Niezv.ykt.a ()bec]JJo.§c Igigi \v miescie na Ziemi, fakt, ze Utu/Szamasz byt dowodea portu kosmicznego (w owym czasie w- czwartym regionie), ] w y znaczenie ada 11.'31 stanowiskn pHota statku kosm icznego Etany sugemj '" :I.e konflikt, ktorego echem pobrzmiewa opowidc >0 Etanie, In ualzwiw.;ek z hllf~mi w Kosrnos. Czy mograto bye prbba stworuenia llJterrmtyvvnego ~~t1trum kosmicznego, niez.alem.ego oct UtufSzamasza? ezy ez&owiek-

rWlid, mmieszilllY W t'tnielldlln<l. p:rob~ czy przydz,ie1OrlY do ptanowan!ej I !odr6zy kosmkzneJ, zDstal skazany na batJ:icj~, aby dogOJrywal w jrunie - Imlizi.enmym silosie? Wynbra:tenie mkiety w podziemn ej W)'fZ!l.lltni (z trlO~ tlu~c m dowodzerda l1a po\.\']erzchni) od!l1a]ez~.ono w gwbowcu Haia, egip-

]05

skiego wieekrola S ynsj u w czasach faraonow (it 3]), cooznaeza, ze "mfa" " .. ,Jamie>; llZIl8JWanO w starozytnosei za pojazd rakietowy w wyrzumi,

if 31

Przyjawszy dane biblijne za skrocona, a jednak chronologicznie i pod innymi wzgledami poprawna wel'sj~ zrode! surneryjskieh, dowiadujemy sie, ze po potopie lndzkosc sie rozmnozyla, a dolina Tygrysu-Eufram wyschla na tide, aby mozna j,! bylo na powrot zasiedlic, Ludzie .wedrowali ze ws.chodu" znalezl i rownine w kraj u S yneari tam s~ ~ osiedlili. :i mowili j eden do drugiego: Nuze, wyrabiajmy cegl~ i wypal:aj myja W ogni u ~ I uzywali cegly zamiast kam ien is, a smoly zam iast zaprawy".

Mime zwieztosc] jest to ealkiem dokladny opis POC24tk6w' cywilizacji sumeryjskiej i niektorych wprowadzanych przez ni,at .rzeezy pierwszych' - cegly, pieca i pierwszego miastaludzijludzie ci bowiem budowali wlasnie miasto OI'3Z ,;wi~. ktorej szczyt si~gaJby az do nieba",

Takft ko]]struk:cj~ nazywarny dzisla] w yr z u tu i ~ a jej ,.szczyth~ ktory sj'f;(ga~by az do nieba, nazywamy r a k i e ta.,

Dochodzimy tutaj, w bibl'ij~lej narracji i cnrQ'I]o]og:H, do incydentu z wieza Bebel - nielegalna blld()w~ instalacj ~ kosmicznej. A wiec "zstqpi.~ Iahwe, aby .wbaczyc miasto i wieze, ktere budowali synowie Adams",

106

Bynajmniej nie ucieszony widokiem, jaki ukazal si,~ jego oezom, J abwe wyrazil zaniepokojenie, ,Z'wr,ac~j~csi~ do nie nazwanych kolegow .. .Przeto zstapmy team i pomieszajmy ich jezyk, aby nikt nie rozumial Jt;zyka drugiegol"> powiedzial, I tak sie stale, ,,1 rozproszyl ich Jahwe stamtad pocalej ziemi, i przestali budowac miasto."

Miejsce, w ktoryrn podieto pr6~ wspiecia si~ do nieba, Biblia identyfikuj e z Babilonem, 'IIyyj asni aj 'lcc j ego hebra jska nazwe Babel j aka pochodzacit od ir6dJos.:~ov!ru .pomieszac", Wistode cry ginalna mezopotamska nazwa, Bab-ili. znaczy "brnma bog-ow"; miejsee przeznaczone w zamierzen iaeh Marduka, pierworodnego syna Enki, do wzniesien La na n im a ltematywnejwyrzutni, poza kontrola Enlilitow, Towarzyszac wypadkom, ktore nazwalismy wojn~t 0 piramidy, incydent ow wydarzyl sie, wedlug naszyeh obliczen, oko~o 3450 roku prz, Chr, - kilka wiekow po Zo:lpocll!tlmwaniu krolestwa w Kisz, a w~~c mnie] wiecej w tych samyeh ramach czasowych, co historia Etany.

Taka zgodnosc miedzy chronolcgia surneryjska a biblijn<\ rzuca swiatlo na tozsamosc istot boskich, ktore, jak Jahwe w wersji biblijne], Z."l~~ty zobaczyc, co sie dzie] e w Babilonie, i z ktorymi .J ahwe podzielil s~~ obawami, lstotami tymi byll [gigj, kt6rzy wyladowali na Ziemi, zaj~li miasto, zaryglowal i siedem bram przed nieprzyjacielskimi siiam ii patrolowali teren, dopoki nie PQWfCc.iJ porzadek pod rzadam; nowego, wy branego krola, zdolnego .zjednoczyc wszystkie kraje", Nowym wladca zostal Etana Jego imie mozna najlepie] przetlnmaczyc jake .rnocny czlowiek" i na starozytnym Bliskim Wschodziebylo to zapewne ulubione lmi~ dla chlopccw, bo spotyka si~ je kilkakromie jako imi~ wlasne w tekscie Biblii hebrajskie] (w form] e Ethan); Nie inacze] jak w dzisie] szych konkursach 113 kierownicze stanowiska, takze on zostal wybrany w rezultacie .wysoko i nisko prowadzonych przez Isztar poszukiwan pasterza i krola". Kiedy Iszter wystapila z Etan:t j ako kand ydatern do tronu, Hum przyjrzal mu si~ i zaaprobowa] wyber: .Zarwierdzarny niniejszym krola tego kraju - ogtosH. - Ustanawiamy w Kisz podstawe tronu dla Etany" , Gdy to zrobiono, .)jIgigi wyniesli silt z miasm" i prawdopodobnie powrocili do stacji kosmicznych,

A Etsna, .. ~ednoczywszy kraje", zwroci] mysl ku potrzebie zapewnienia sobie meskiego potomka.

T ragedia bezdziemei zany, niezdolne] do urodzenja dziedzica, jest motywem znanym z zamieszczonych na POCZ<\1:i,ti Biblii opowiesci 00 patriarchach, S ara, Zona Abrahama, nie mogla 111 iec dzieci, dopoki nie doszl:o do boskiego spotkania, gdy miala dziewiecdziesiat lat. Tymczasem j~i niewolnica Hagar

107

urodzila Ahrahamowi syna (Isrnaela), Na tyrn de powsW konflikt dziedziczenia miedzy synem pierworodnym 11 mlodszym, prawnym spadkobierca (I zaakiem), lzaak z kolei mesial •• modlic sit;; do J ahwe za Z011((. SWOJ.fb bo byla nieplodna, P()c~la dopiero wtedy, gd!y Jahwe ,.,wyshllohai go",

Biblij ria narraeja przekonuje, leo to Pan obdarza zdo]nosdil,. do poczecia lub, przeciwnie, odmawia Jej udzielenia Kiedy Abimelech, krcl G eraru, wzi~ Sareod Abrahams, .Jehwe zamkm(t kazde lone w domu Abimeleeha" i ta plaga zostala odwrocona dopiero po modlitwie Abrahams. Anna zona Elkany, byla bezdaietna bo .Pan 1Jlczynil ja bezplodna". Urodzila Samuela dopiero po zlozeniu slubowania, ze jeSli urodzi syria, odda chliopca .Panu po wszysfkie daijegozyeia i nOZyce nie dotkn<l_jego giO\\ry" ,

W przypadku tony Etany problemem n ie byla wlasciwie niezdolnosc do poczecia.Jecz plaga powtanaj!lcych si-~ poronien. MaH:ol'"lka Etany byla dotknieta choroba LA.BU. ktera uniemoeliwiala donoszenie cI<\i.y. Tonacego W rozpaczy Etane nawiedzaly okropne przeczucia, We snie ,.ujrzat miasto Kisz pogr'lione w Za!O bie; w miescie ludzle plakali; rozbrzm iewala piesri Jamentu", Czy to z [ego powodu, be .Etana nie moze miec dziedzicat" czy z powodu j ego zony poj awia! s L~ ow omen smierci?

Potem rona ,,ipQw]edziaJa do Etany: bog zestaI mi sen. Podobnie jak Etana, m~ m~.2:, rnialam sen", We snie widziala pewnego czlowieka, Trzymal on rO\Slin~ w reku; by til to szammu sza aladl, sadzonka urodzenla, Podlewal j<\ WOO<\, aby mogla ",przyj'l_c sil~ w jego domu", FJ['.zyn.i6s~ rosline do s\\I',ego miasta j domu, Z rosHny rozwin4_t sie kwiat, potem zas rosiina Z\Vi~dla,

Etana n ie w1.l;t[Jil~ zeow sen byl boskim znakiern, ,,,Kt6Z by n ie nszanowai takiego SDlI! - pewiedzial, - Bogowie wydali rozkazl - wykl"zykn&,t - Nadarzylo S~(( nam'' lekarstwo na Ch0t1)~,

Etana zapytal ZOIl~ gdzie ta roslina. Powiedziala: we snie "nie mcglam zoba,czyc. gdzie rosnie", Przekonsny jednak, ze sen byi w:r6iZb~ ktora rnusi si~ spdnic, Etana \vynlszyl na poszUkiwanie rosliny, Przeszedl rzeki i gorskie potoki., odbyi wiele pOOf\OZy w rozne strony, A~e nic nie mal<iz.t. Zawkdzio= ny poszukal boskiego przlewodnictwa, "Kat.d.ego dnia Etana po .viie1okrOC modiH S]~ do Szamasza", LttcZ1'1lc prosby .z v,.)Tomimnien~ .,S7.amcasZU, cieszyies si~ najlepsz:ymi mszami moich owiec ~ ruowii, - Krew moich jagni<lt ws:klkJaw zie:tni~. Uczcilem oog6w! Obj aSniacze snow -kontynu.owa1 - zu'· iyii ca~e moje ka.dzkllo". Teraz Saffi.C Mstwa, te,. kt6re ",skorzystaly \v pem] z [i[Joich zar"Lr1i~rch jagnif[t", maj'l decydowa6, j.ak Ullmaczyc ow sen,

J e.m istniej e t.'I.ka s.adzollka narodzin - m6wit w modlitwjch - ."n iech \.vyjd2J.e s~owo 7. twokh ust, Q, Panie. Daj rna sadZOl'lk~ 118!l'ocizin! Pobi. Ini sad!z.onk~ nawdzin! Zma2 m6j wstyd { obd.ru'z mni e synem '"

108

Teksty nie mowia, gdzte Etana zwraeal s~~ w taki sposob do UWlSz8!~

kosmi N··· . . '".·1 •• 1- • bit . :t

masza, dowcdcy portu os.ti11ClJ1ego.fiJ wyranueJ .J c\J]J)~ me Y10 0 spot-

kanie twarza w twarz, ezytamy bowiem dale], ze "Sz:amasz sprawi], iz Etana iu6gi go slyszec, i przemowil do niego", Boski glos mowil, 00 nElslt~puje:

"P6j di illrog<t przej dt g6~. Zasd di. jam~ i ostroznie zobacz, 00 w nie] jest.

Jest tam porzuconyorzel,

Zdobedzie on dla ciebie sadzonke narodzin",

ldac 7;.2l boskimi wskazowkami, Etana odkry'l j8!nl~ i ada. Z.fIi nteresowany przyczyna, dlaktore] Etana tu przyszedl, orzel zostal poinformowany 00 problemie Etany, a niiilst~pnie sam opowiedzial mu swoia srnutna histone. \'Y'botce ubitn interes: Etana pomoze orlu wydostac sie z jmny i W.ZI10\.,.i,c loty - w zamian orzelznajdzie dla Etany sadzonke nsrodzin, Za pomoca draibiny 0 szesciu szezeblach Etana wydobyl orla na powierzehnie i napm.wit mu skrzydla miedzia, Zdolny do ]otu orzel zaczal szukac magicznej rosliny w gorach, ;,Ale sadzonki narodzin tam nie bylo",

GJy rozezarowany Etana pogr~zyl si~ w rozpaczy, przysn it mu s,i,~ inn)' sen. To, co powledzial ortu otym snie, jest c~sdowo nieczytelne z powoc1u zni szczenia tabliczki ale zschowane fragmenty mow]<\. 0 symbo lach panowania i wladzy, pochodzacych z ,Jasnycb wysokosci nieba j !e:7",1cych na moje] drodze". ,jM6j przyjacidu; two] sen jest pomyslny! - powiedzial .& tanie orzel. Potem Etana mial jeszcze jeden sen, w ktorym widzialtrzciny 'l~ wszystkich c-l~ci ktaj LL ukladaj<lce si~. stosami w jego domu, By w'q_i probowal jc wprawdzie powstrzymat,aleU'zciny mime to, "n:iCZ)'lH poddani niewolnicy, oddawaly mi pOU01f;. Orze! ponownie .. przekonywal E~ tan~, zeby przyj~i sen" za szczesliwa W[6i~.

Nic nie wydarzylo sie j ednak ail do czasu, gdy orzei takze mial pewien sen, ~,Moj przyjacielu - powiedzial potern do lEtany ~ ten sam bog Hj:wniez. mnie ukaza~ sen":

"jPI'Zesziism,' f~rzez bramy Arl.U, Eilliia i Ea;

oddalismy poklon -abaj, ty i ja, Pne,szli sm.y pnez brooJili,Y

Sinal Szamasza, Adada i Isztru-; oddalismy pokkm olbaJ, ty i ja".

109

Gdy spojrzymy na map~ szlak6w kosmieznych, przedstawionana it] 7, od razu sj~ zorienmjemy, zeorzel opisywal podroz W edwrotnym kierunku - od srodka Ukbdu Slonecznego, gdzie Slonce (Szamasz), Ksiezyc (Sin), Merknry (Adad) i We:nus (lsztar) tworza jedna grt]~~ w kierunku planet zewnetrznych i tej najbardziej oddalonei, siedziby Ann, Nibim!

ByJa jeszcze, relacionowal one}} druga cz~6 snu:

", W~dzi.aiem dam. Z Hie zapieczetowanym okuem, OtwOI2YJenl j e i wszedlem do ~md'ka.

Siedziala tam mlcda kobieta wsrod blasku, strojna. w korone, z pogednym obliczem, Ustawiono db. nie] tron;

wok6~ tronu zi emia oyla mocno u bita U stop troau przysiadlylwy ,

Gely si~ zbatyt~m., Iwy oddaly mi poklon, Wt:edy obudzilem si~ z przestrachem",

Sen pelen byl dobrych wrozb: nie zapieczetowaee ,.,aha", mloda kobieta na tronie (zona krela) otoclona blaskiem, oblaskawione fwv, Sen b'!;v - pewiedzial orzel=-jasn» pokazuje, co nalezy zrobK: ,,nllSZ cel·sta.~ sie o· ezywisty, cho{]z, zaniose ci~ do nieba Anu!'

To. co zn.Sij duje si~ dalej w starozytnyrn tekscie, jestopisem lotu kosmicznego, tsk reatistycznym, jak opisy wspolczesnych astronsutow, WZI10SZ~C sl~ do nieba z uczepionym Etan<t, orzel pcwledzial do ni ego, gdy wzbili si~ na wy§oko~.c jednego beru (sumery] ska m]a:ro. odleglesci oraz luku nie bieskiego):

.Patrz, przyjac~elu, jak wyglada ziernial

Spo] rz na morze po bokach g6rskiego dermr

Kraj zaiste stal si~ zaledwie pag&rkiem) przestwor InOU.a wyg~<licla. tak same j ek cebrzyk!"

Orzel niasi Etan~ ccraz wyzej ku niebu, a ziemia wydawala sie eoraz mnie] sza, Gdy wzniesli sl~ na wysok!osc nast~nego bern, orzel rzekl:

~.Przyj.adelu,

I2UG oklem na wyglad tej ziemil

Krajna dote przeobrazil S!,~ w zmarszczke [ ... ]., przestwer morza w koszyczek do chleba i[. '" r.

110

Gdy przebyli nastttpny beru, ziemia nie wydawala sie wiyksza niz dolek wykopany przez ogrodnika, A potem, gdy wznosili si~ jeszeze wy~j, w o~ g6Ie ZIllkll!~h z pola widzenia, Opisujac to d~)l5wia.dc2leniej Etana wyzna,t:

"Gdy rozel rzasern sie wok6l, ziem La przepadla

i nie moglem syci6 (}C2U morzem szerokim",

By li tak daleko w Kosmosie, ze Ziemia zniknelaim z oczul

Zidj ~ty strachem Etana wolai do orb, zeby za wracac, By10 to niebezpieczne, bo orzol "zr,u:mrkowaJ" ku Zi eJ1nL F ragment tabliezki, uznany przez uczonych za ,>mod~itw~oda do Isztar, odmawiana W czasie, gdy On i Etana spadali z nieba" (J. V, Kinnier Wilson, The Legend of Etana: A New Edilion), sugeruie, ze orzel wzywal Isztar (kt6rej mistrzowskie opanowanie ziemskiego ni e b.81 posw]adlczaj <l. zarowno teksty, jak i rysunki, tal-de jak :iL .32), aby przyszla im nil pomoc, Spadali do zblornika wodnego, ki!bry, "choc ocalilby ieh na powierzchni, zabilbyw g~hi'·. Dzieki interwencji ~sztar orzel i jego pasazer wyladowali w lesie,

if. 32

W regionie drugi ej z kolei cywi l izacj i, rozwjjaj ~J,ej sie nad Nilem, krelesrwo za(;?~~o sie okolD 3 HJO roku prz. em. - trzeba zaznaczye, zebylo to I\r6~estwo ludzi, tradycje egipskie prze;.kazuj,':f. bowiem, ze Egipt byI przedtern przez dlugi ezas I'z!j,dzony pnez bogow i potlbo,g6w.

it 33

u . ~~~g ,egipsldeg,0 bphma Manctona (kt6ry spl.sai hislori~ Egiptu, gdy zJI~wd~S;i~ wtym~Ju G~ecy. .AJehandra) w nilepami~ych czasach "hogowte ]]Jl!eb.a" pnybyh na z.~eJnl~ z Nie,b.ianskiego Dysku (it 33), K~edy Egipt lalala, VoneJka powOdz, ."bardz.o wielki Mg, ktory przybyl n3. Zjemi~ w 1!.aj-dawn~eJ.szych cz.a~ch':j wy~ohy.t kraj. s.p?d wody ~W~(JsZ4;cpr:zemys~ny system zapor, OSUSl:.aJ QC 1 mehootl<lC zlem~~. J ego ume to Ptah, ,,:ShVOI'Cll!" _ wlelki naukow]ec~ ktory wczesnie] przylozyf ~:k~ do stworzen ua czlowieka, Przedstawiano go CZ~S~O z dlugim, berlem dzielonym 11,a. odcinki, bardzo podobnym do !Jfl(ta. dzisiejszych mierniczych (H, 3~k').. W swoim czasie Ptah ~£ekazal,,:Iad2i~ nad Egiptem pierworodnemu synowi Re (Ra)- "swiec'l"Y" (11, 34b), ktOiry nazawsze pozostat gJOW4_ panteonu egipi">kich bogow,

Egipskim terminem olkreslajll~cym "bogow"hyl l<TR - "sl.ra±~]ik, oh. serwator". Wierzono, zebogowie przybyfi do Egiptu z Ta~Ur".,obce~ go/?~]ek~ego kraiu", W poprzednich pracaeh zidentyfikcwalismy ,ow kr~J .iako ~Umel'1 egipskich bogow z Annrmaki, Ptaha z Enki (ktorego sumery J ski przydomek NU DIMM trj[);;, .. rlac.zyl.,zr~czI:iY /przemyslny

stwerea"), Re zas Z pierworodnym synem Enki - Mardukicm. .

a

n.s»

Il2

Nas!t;pcami Rena boskim tronie Egipm byly CZlt.'ry.paiy zl!oz:ooe z:b[~l!ta i siostry: pierwsza para bylyjego dzieci - Szu ("s!!l!chll).~c:') i TefuYl ("wUgoc")j_ po1Ietn dzieci tej pary - Geb ("ten. kt6ry usypuJe ziemie") i N.'u,t 'L.,rozci~i~ry firmament"), Geb i Nut mieli CZWDrO dzieci: Asara (".w-szeohwidzltcy'~)j nazywanego przez Grekow Ozyrysern, kt6ry poslubil swo] ft siostre Ast; ZlJJarl<l IHID1 j ako Izyda, Ortiz Seta ("pohu:lnLowiec:"')} ktory ra~luhit swoj ~ si(llS~ Nebt"h8!L~.czy~i Neftyd~. Aby zaehowac pok6j, Eg.lpt podziclcno mi~dzy 0- 2:yrys<'J (ktbl'Y otrzynmt Dolny Egipt na polnocy) a Seta (ktoremu przyZJ!llIDO Gorny Egipt na poludnie), Set uznal jednak, ze rna prawo do calego Egiptu i n,igdy are pngGdzH .s:u~. z pedzialem, U tyv.i'aJ ftC podstepu zdoWii pochwyclc O~ Z)'t)sa, pod~ [ego cialo na ezternascie kawalkow i porozrzucal po C8i~yrn Egipcie. Ale Izydzie udalo si,~ pozbierae kawaU!;:,] (z wyjq,wr:rro Iallusa) j z~o.:ty6 okaleczone eialo, przez Co przy\\'T6cila martwego OZ)'l)'&8. do zycia w swie. oie pozagrobowym. Svri\k pisrna m6wI<\ 00 nim:

"Wst1)pH wttlj emne bremy ~ okryty chwala pana wieeznosci,

w harmonii z tym, ktory na w idnokregu swieci l!JJ<1 drodze Re",

( st1lJ. wziela si¥ wiara, ze hoi Egiptu, faraon, }esJl bedzie ,,7j:o~.ony razem" (zmumifikcwany) po smierci jak Ozyrys, b~d1zie mogl udac sie w podIM, aby pol<tczyc si~ zbogami w ich siedzlbie, ws,tapic Vii taicmne bramy nlebios, spotkac ta111 wielkiego boga Re, <I jeslimu pczwola wejsc, bedaie deszyc sie zycicm wiecznym po smierci,

Ta podroz, ktorejcelem by to ostateezne boskie spotkanie, byla pozorowana. Pozorowaeie polega jednak na nasladowaniu jakiegos rzeczywistego, aurentycznego wydarzenia - 'W tyro wypadku podrozy 1 ktora sami bogowie, a zwlaszcza wskrzeszony Ozyrys, podejmowall na brzegach N ilu 'IN kierunku Neter-kher: j ,.,g6rskiego kraiu bogow", .skAtd by li zabierani w g~ do Duat, magicznego "mj,ej sea wznoszenis sie do gwiazd",

Wiele infoooflcji 0 tycJilJ pczorowanych podrozach pochodzi z Tekstow piram id, tekstow, kt6rycb ir6dlo ginie W mroku przeszloscl, a ktore S;aJ; znane z wielokromego cytowania we wn]e:ttr:zach piramid faraonow [szezeg6]nie w piramidach takich wbdc6w. jak Wenig, Yeti, PepiI, Merenre i Pepi U, kt6rzy panowali w latach 2350~2180 prz, Chr.), Wychodzac zgrobowca {kt6ry nigdy nie znajdowal sie w piramidzie) przez skpe wrota, krel spodziew,d s:il~ spotkac boskiego herolda, kliory ,.,ujrtlb:y krola za t~k~ i zaprowadzi] do nieba", Kiedy farson zaezynal wten sposo b podroz do na-

]13

stepnego zycia, kaplani 5piewali pidti.: "KrDl jest w clrQd7..e do u iebal Kr61 jest w drcdze do nieba l"

. Podr&i - tak tealistycznai geograficzn ue dokladna, ze zapomina sle () jej pozornymcharekterze - zaczynala sie, jak juz mowilismy, ad przejscia przez sl!epe' WIota, ktere byry zwrocone na wschod, Cel poJr6Z:y faraona znaj dowal sie zatem na wschodzie, poza Egiptern, w kierunku polwyspu Synaj, Pierwsza przeszkoda by~o Jezioro Trzcin -teruuin ten jest niemal j." dentyczny z biblijnym Morzem Trzcin, ktore Izrael uci zdolal i przebyc, k iedy j ego wody rozst<wify s~~ w cudowny sposo b. Obie nazwy odnosza si~ do lancucha jezior, ciagnacego sie do dzus z p6h10cy na poludni e na cakj dhigosci granicy miedzy Egiptem a Synajem,

U boku faraona pojawill! sie boski przewozn ik, ktory po kllku pytanisch zadanych wladcy ocenial j ego kwalitikacj e i udzielal mu pozwoleni a na przebycie j eziora Boski przewoznik przyprowadzal rnagiczna todl z odleglego brzegu J eziora - reraz faraon musial wyrecytowac mag iczne formuly, aby :li6dZ pop1yn~I8!. Gdy formuly zostaly wyrecytowane, hkli zaczynala sie sama poruszac, a wiosJo sterowe sarno ni~L manewrowalo, 1.6(11 byla samobiezna i samosterowna ~

Za j eziorem rozciagala S]~ pustynia, a za 11 h'l. faraon mogl zebaczyc lezace W oddali G6ry Wschodu. Ale zanim wysiadl z todzi, zarrzymywali go cztere] boscy strazn ky 0 czarnych wlosach opadajacychim w lokach na czolo, skronie l kark OrJ!Z warkoczach plecionyeh ria srodku glowy. Takze on i wypytywali faraona - ostateczni e jednak pozwalali InU przej $.C.,

Tekst (znany tylko z cytatow) zatytulowany Ksiqga Dlc1'och Dr0g opisujc 8i]t:e.rna.tY'h'~, przed j al,), stawal teraz farson, wjdzial bowiem dw k przelecze prowadzace przez ta~kueh gorskl, za ktorym znaj dowal si~ Dual. Przelecze, dzis zwane Giddi U Mitla, oct niepamietnych czasow st<~nowily jedyne przej§cie do centrum polwyspu czy to dla arrnii, koezownikow ezy pie.~grzymow, F araonowi, j>es! i udziem wymaganej odpowiedzi, ukszywane wlasciwa d:rQg~, Dalei Iezala wypalona, Ja~owa ziemia. Niespodziewanie ukazywali Sl>f( tez boscy strazn icy. ",DokS,[d idziesz' - pytaj a smiertelnika, klt6ry' przybywa do rejeuu bogow, Boski herald, to pojawiaJ acy si~, to znikaj4.cy, zabiera glos: .,K:rol idzie do nieba POSi<l:5C zycie i radosc". Kiedy strain icy wahajf:l_ sic, krol \vy:sl~puje do nich z pwsb<\: ,.;Otwol'zcie grantee [, .. ], opusccie beriere l- 1 pozwolcie mi prz.ejilc, jak pnc:eh.odZll bogowie!" W koncustraznicy przepuszczaj J~kr61a,kt6]'y nareszcie doei era do DuaL

Dual pojmowano J ako zamkniety lcr~.,g bogow, zwienczony etwartym przejsciem do nieba (syrnbolizowanego przez boginie Nut» przez ktore moznabylo dotrzec do niezniszczalnej gwiazdy (symbolizowane] pl'zez

114

niebianski dysk, ~t 35). W sensie geograficznym byla to owalna dolina 10- toczona g6rmni,przez ktom~ ,pl:vn~fy pry1kie strumienie. Strumienie byly tak plytikie, a nawet ezasem lak. wyschniete, ze barke Re masiano holowac, Jesli flue pornszaia s i~ sama n iczym sanie,

Duat mial dwanascie sekcji, .ktore· kml musial przebyc przez dW<'li~-]e godzin dnia, rodrM:uj~c~la powierzehni, i przez dwanascie ged:z:in nocy, pokonuj<l;c c!mg~ pod ziemiaw Amen-ta, Hykrytym miejscu", To Mainltq_d sam. Ozyrys wl.ni6s~ sil;? do .lyda wieczuego, dlatego kl101 ofiarowywal tarn modlitw~ do Ozyrysa - modlitwe eytowana W egipskiej Ks i{dze umariJ;ch, ViI rozdziale zatytulowanym."R!OZ:dzial 0 ozynjenju sobie imienia":

.,Ob)' dano mi imie wwielksn domu dw6Jtd; oby w damn ognia przyznano nu rm I~.

W nocy liezonych tat

i wypowiadanych miesiecy obym stal sie i st.oti:!. boska,

obym zasiadl: po wscfiodniej stronie nieba",

J ak jui: sugerowal ismy ~ j,imu~" - sz:em po hebraj sku, MU po sumeryjsku - 0 ktoreprosili w modlitwach starozytn.i krolowie, by~o pejazdem rakietowym, mQM,cym zabracieh do nieba, a ze dzi~kj $ej podrozy zdobywal i ri.ue§m.i>erl:ell1!osc~ ,.,imie:f' stawalo sj~ .rym, przez 00 kogos sie zapamietuie",

11,35

U5

Kr6t moze j uz zobaczyc nictJimiskiego W~drowca - poj azd, 0 kt61'Y si~ mod!H, Ten znajduje s]\jednak w domij ognia, dokad mozna sj~ dOB!ac ty Iko przez podziemne przejscia Droga w dol prowadzi spiralnymi korytarzamj, przez ukryte komnaty., a na:potykane drzwi w tajemniczy sposob same sie 0- t ... v]eraj~ i za:mykaj<l,. W kamej z dwunastu sekcju WUMC kompanie bogow, r&-'mie ubranych - nicktorzy nie msj <t gh'iw, inni \vyg].[lda.i<l. smgo, jeszoze mni rnaj<l:. ukryte twarze. Sa_. tacy, klMl;}' gmZa.j i racy, ktorzy witaj<t. faraona. Kl'ol jest bezustannie poddawany probom .. Ale pocZ<l_wszy oct sek:cj! siodrne], podziemneczy pieklelne syrn:ooie.zaCZYllaj~ powoHzrul~ka6j pojawi.aj ~ sie za to typowo niebianskle - symbole lJog6w"'ptakow (z glowami sokolow), W strefie godaiay dz:iewi<l.tej hoi widzi dv.,.'UlWShl"ooskic.h wioslerzy iodzi Re", .,;N ie bianska L6dZ MiHonow LaC (i!. 36),

W strefie godziny dz~esW:tej krcl, przechodzac przez brame, wkracza na teren wzmozonego IlI.chLL; obowi azkiem krz<l~aj<\Gy\:h si~ ttl bogow j est dOm stare z .enie plosnieniai ognia do niehian:sldej todzi Re, W strefie godziny jedenaste] b:6l spotyka wi~cej bogow noszqeych emblemasy gwiazd -ich zadaniem jest dnstarczenie .rnocy podr-zebnej do tegO~Siby wynt~rzyc si~ z Dual i Z!3InieSc obiekt Re do ukrytego domu w g6mym niebie". WlaSn:ie tu bogo':llic\\'"yposa1:aj4 krola w rzeczy potrz .. ebne do niebianskiei podrozy - pozbawiaj<l. go ziemskie] odziezy iw kJadaj ~ na niego SZl3.~ boga-sokola,

W koncowej strefie godziny dWllmaswj krola prowadzi sic nmelem do jaskini,. gd:zie stoi boola drabina, Jaskinia leZy wewnatrz Gury Wej ~d8L Re. 1130-. 116

ska dia;h~na PUWi<1!.zaT1ll jest miedzianymilinami i prowadzi (Iillb jest nim) do boskiego W edrowca, Jest to drabina bogow, uZy\¥8iIla poprzednio przez Re, Seta i OZJ'IYsaj i kl'lJl modli! si~ U ak napisano W grobowcu Pepi) 0 j e.j uzyskaaie :"Niech drabin~ boga dostanie takze Pep], azeby rnogl wst<'Wic. do nieba' _ NiektO.re ilustracje w K.~i~dze umarlycn ukazu] ~ w tym m lejscu l;ro]a prowadzonego do skrzydlatego died (symbo.~u trwalosci, il, 31) i btogosJn,~ wionego przez boginie lizy&; i Neftyd~ (moze to bye tez scena pozegnania),

Wyposai.ony jak bog, kro! OtrZy1TIlIj eteraz asysl~ diwoch begin, ,,ktbre ehwytaj&.liny",i wchodzi do "Qka" niebiooshleJ loci:d, mQdulu dowodzenia Zajmuje miejsce miedzy dwoma bogsmi (miejsce to jest zwane "prawrut, ktora OZyWl.1l "), przywi<l,z.uj e ..,i~ do wysfaj:'l.cego urzadzenia - wszystko jest gotowe do starm. .Pepi rna na sobie sz.'U..~ Horusa [dowodcy bogow-sokolow] i zdobi go str6j Theta [boskiego sekretarza], T en, kt6ry Otwiera Drogi, otworzyt przed nim df()g~; bogowie z An [Hdiopolis] .. \rio~4 go po schodach wprowadzajftC przed firmament nk:bio5~ Nut [bogini niebal,v;'Yci~ dofll\~k~_"

Krol lkiel'l.~ e teraz mcdlitwe do lJod!.w6jl1iych drzwi - ,JmullY ziemi' i "Ibmmy nieba" - zeby sie otworzyly. N <"i8l:aje gcdzina sw.~rn i nagle "s.oczd.infi niebianskiego okna" rozwiera si~, l ".()ds~aruaj<t si~ stopnie ~,\'[atla!"

We wnetrzu "Qh" W~wca "slycha.6 rozkaz bogow". Na zewnatrz ,;promie:niowaul e, ktore podnosi", staje S]~ coraz siIni,ej sze, , ,1lby krol m6gl ~'ZfI]es6 sie do nieba", "Moe, krorej nikr nie more 31~ oprzee", odczuwana jest \\'e"'ro~tr2;"oka", rnodulu dowodzenia, Narasta huk i moe, ryk i. drzenie: "Nuebo przemawia, ziemia sie trzesie, ziemia dy gocze I,.,]; rozs.t~puJ<t si·~ piaski [.,.], krol wznosi sic do niebal (.,.] Granat burzy go prowadzi [ .. J Straznicy ok~gow nieba otwieraja PI-zed. n u~.n drzwiuiebal"

if. 37

Inskrypcjew grobewcu Pepi v",yja.sniaj4; tym, ktorzy pozostali, krolewskim poddanym, co si~ stafo:

H7

"Ten lata, kto lata;

kr61 Pepi edlatuje od was, smieM:ehdcy .

On nie j est z ziemi, on jest z nieba.

6w kro1 Pepi piynie po niebie j ale ehmura",

Wzru16s~S2y si~. w niebo kn wschodowi, krol .. knp~;y teraz wokol Zierni:

,,,On ogarnia niebo j ak Re,

przemierza niebo Jak Teih [.".J Podr6zuje przez ob~gi jak Horus, P'odrozl1ij e przez otr~,gi j 11k Set [, ".,]. Zrobi] wo.k61 nieba dwa pelne obroty",

PodW6j~y obieg wOk6l. Zue:.rn.i nadaie 'iN knricu WQcIrowwwi moment ~. dU[XIZw'a~aj<tcy opuseie orbi~~ Ziemi i d.ota.ec do pocl\i\'ojnyr;Jl Dram nieba. Na do]e magiczne formuly kaplanuw m/~wull krolowi: ,.,I}odw6jne drzwi 11 iebios S<\ otwarte przed toba!' Zapewnfaj(t gO,re begini nieba b~dzie go nUBustannie cmoni,c i pmwaclzk W [i]ebiaitskiej podrozy: "Ona chwyei cie za I\-" k~, wskaze ci dJ'og~ do horyzontu, do mie] sea gdzie jest Re'', CeJempod:r6Zy jest ~,nje;m~szcz.alna gwiazda", k!J5q symbellmje uskrzydlony dysk,

Swi~te wypowiedzi zapewniaja wiemych, ze gdy zmerty kx61 dotrze do ,ceiuj.~,gdy krolpojawi su~ lam, na gwiezdzie, ktora znajduje sie na spodzie nieba, fu.~~ oSf,bdzac go jak bcge",

Wypowiadmle magiczne formuty przewiduje, ze kiedy lkr61 zblizy sie do podw6jlnych brarn nieba, spotka ezterech bogow, .,,kt:6fZY stoJ~ na berrnch·d.am nieba", Zawola do nieh, aby obwie.~ci,c swoje przybycie do Re; i bez w~tpien]a sam Re \vystrl.pi naprzod przywitac hD~8!, j przeprowadzi go przez bramy nieba do ni ebiaiisklego palacu:

,,znajduj~osz tam Re,

On wita ciebie, chwyta ci~ :m.~k~" Prowadzi cie do nj,ebl3:nskiego palacu Umieszeza ciebie na tronie OzYrysaj,.

Po szeregu boskich spotksn z waznie] szymii pomnie] szymi bostwami fa •. ra.O"tl dostJipuje spotkania z wielkim bogiem Re, F ;U'a()1l:0W[l ofiarowsny jest tron Ozyrysa, co predest}mlJ.~,e go do zyda wiecznego, Niebiaftsika podffiz gi~, koilczy" :::I.lemi')j a. jeszeze trwa, Eo d:~.oc kr6,l mose teraz :lyC wiecznie, musi 1[8

t~ wiecznosc znalezc i 7.dO by6- posi<g3c ostami czynnik przeniesienia do nie konc.z.4;ClCgo si~ nastepnego zyd.a: M61 musi znalezc ] spoiyc "pokllnn n iesmiertelnych"; eliksir, ktory odmladza bogow w ich niebianskie] siedzibie.

Magiczne fnrmuly kaplanow skupiaj~ sit teraz 11.[1 tej przeszkodzie. Apeluj fl do bogew: , Zabicrzcic lie go krola ze sobs, aby j.[lJcU to, co 'wy spozywade, aby pH to, co wy p:ijecie,aby l.y~: z tego, z czego wy zyjecie;, DaJcie ternu krolowi swoj pokarrn, swo] e nie przernij aj 2l.Oe pozywien ie, "

11. 38

Niekt6re starozytne teksty o:pistlj ~ muejsce, gdzie teraz udili e si~ kr61. jako "pole zycia", lnne nazywajqje .,wielkim jeziorem bogow". Musi on otrzy~ m.<1:6 zarowno nap6j" hJrym j est woda zycia, j aki pokann, ktorym jest owoc z drzewa zycia, IhwlmcJe- w K.si!f.tize IcIlrJud.ych uka.ztti~ krcla (czasem w towarzystwie krolowej, it 38) na wielkirn jeziorze bogow, pU~cego wodt zycia

wode, zk!t6reJ wyrasta drzewo zycia (dakrylowiec), W Tekstach piramid wle]_kj zieloey 005k1 sok&l prowadzi k161a na pole zycia, aby too odnalazl dl7.ewo ZydSL I tam spotyka lXlgin~~, ktorajest paniazycia. Trzyma ona czte- 1)1 dzbany; ich Z<[W'<lTt:OSCL4 ,,ods.wieia serce wielkiego boga w dniu, gdy on ~i~ budzi", Ofiarowuj e boski eliksir krolowi, "przez 00 daje l1ILl zycie",

Ob&elW!!lJj~c te poczynania Re jest szczesliwy, Parrz oro - wola do krola:

"WszeU:_]e blogie zycie jest ci dane.! WieCZllOSC Jest twoia ['"'].

Nigdy nie zginiesz,

nigcly nie przerniniesz,

nigdy, nigd y",

T () ostatnie bcskie spotkanie na niezniszczalnej gwiezdzie oznaeza, ze .,Ct.as jego zycia nie n13 konca, jegogranicajest wieeznosc",

119

P emiessanie jf;:zyka

, . . Wedlug Ksh;gi Rodzaju (1'. 11.) ludzkose miala .jeden j~2.yk i jednakowe slowa", zanim zasiedlonc Sumer, Ale \\' wyniku incvdentu I z wieza Babel Jahwe, ktory pewnego razu zstapi] zobaczyc, co ;i,(t wydarzylo, powiedzial do (nie nazwanych) kolegow: "Oto jeden lud ] WS2ySC:y maja jeden [ezyk [.,,]., Przeto zstapmy tam i pornieszajmy kit jezyk, abynik; nie rozumial jezyka drugiego!' Stalo si~ 1.0, wedlug naszych ob 1 i ezen, okolo 3450 roku prz, Chr,

Ta trndycjaodzwierciedla sumeryjskie przekazy, rnowiace zdecydowanie, ze "byt taki czas' W' idyllicznejprzeszlosci, kiedy .Judzie nie midi rywali" i wszystkie kraje .zazywaly pokoju w bezpieczenstwie "; ,.1 udzi e w zgodzie rozma w i a liz Enl ilem j ednym j yzy kiem".

Te idylliczne czasy przywohi]e na parniec dawny sumeryjski tekst many jake Enmerkar i pan z Aratty, traktujacy 0 walce potitycznych poteg l probie eharakterow miedzy Enmerkarem, wladca Uruk (biblijne Erech), a krolem Aratty (w dolinie Indusu) okolo 2850 roku prz, Chr. Spor dotyczyl zasiegu wladzy lsztar, wnuczki Enlila, ktora nie mcgla si.~ zdeeydowac, GZy rna mieszkae W odlegfej Aratcie, c.zy rezydowac w malo znaczacym wowczas Erech,

Przygladajac sie niechetnie ekspansji wladzy Enlilitow, Enki starat sie rozniecic wojne sW]atow miedzy tyrni dworna wladcami przez pomieszanie im J~z .. yka, Tak wiec .Enki, pan Eridu, obdarzony wiedza, odrnienil mowe w ich ustach", aby wywolac klotnie miedzy .ksieciem a ksieciem, krolem a krolem".

Wedlug 1. van Dijka (LCl confusion des langues w "Orienl,alia", vel, .39)~ ostetni wers w tym fragmencie nalezaloby jednak thimaczvc ,J,~zyk ludzkosci, Qngi-s [eden, zostal pomieszany p o r a z d r u g-lj~ (podkreslenie aurora).

Czy wers ten oznacza, lie Enki jeszcze raz pomieszal jezyk, C'll' po prostu to, ze jest em odpowicdzialny za drugie pomieszanie jezyka, choc n i e koniecznie za p ierwsze >- tego tekst ni e wyj asnia,

7. WPOSZUKIW ANIU NIES,lVIIERTELNO'SCI

Okafo 2900 roku prz, Chr. Gi lgamesz, kr61 snmeryjsk i, zanegowal swbj status smiertel nika.

Piecset lat przcd nim Etana, krol Kisz, statal sie zdobyc niesmiertelnosc przez zachowanie nasienia - swojego DNA - pf'Odzqc syna (Wedlug sumeIyjskkj Listy kl'olJ'rli jego nastepca na tronie byt .Balieh, syn Etany", ale czy byl to synzrodzony Z oficjalne] zony, ezy z konkubiny, zapisy nie mowla.) ,

Piecset lat po Gilgameszu faraonowie starali Slit zdobyc niesmiertelnosc, dot4czaj&;C do bogow w nastepnym zyciu Leoz zeby wyruszyc w t~ podroz, ktora przenioslaby ich do wiccznosci, musiel i najpierwumrzec,

Gillgamesz staral si~ zdobyc tlieSm_jerte~noSt fU;~gl~1l.C smierc ... , Wynikiy z lego pelne p:r,lYg6d poszukiwania, a opowiesc 0 tym stala sl~ j ednym z naj ~ slynniejszych eposow starozytnego ~.wjat.a, znanym nam g~6w!1ie z wersii ,[:1- kadyjskie], zapisane] nil; dwunasiu gllnianydl tabliczkach. W trakcie tych P()~ ~zukJlwaii Gilgamesz spotkal= a razem z nim ezytelnicy Eposu 0' Gilgmneszu

czrcwieka-robota, sznicznego straznika, niebianskiego by ka, bogow ] boo. ginie, i - wd(\Z ZYJ4.ccgo - boharerapotope. Z Gi lgameszem przybywamy do miejsca I<![dow'ania ijestesmy swiadkam! wystrzelenia rekiety, wchodzimy do portu kosmicznego w strefie echrormej. Razem z nim wspinamy si~ w gorach cedirmvydl, zanurzamy sit;; pod wod~ w specjslnej lodzi, przemierzamy pu~tYllii,~ nawiedzana przez Iwy, przebywamy Morze Smierci, docieramy do hram niebios, Dominujqcym w:ttkiem tej segi Sll boskle spotkania, jej fabule J,elerminuj'l sny i omeny, jej dramatyczne fazy Sit wypelnione wizJami W istocie, jak oznajm iaj.ij_ poczatkowe wiersze Eposu:

"WIdzi.al wszystko al po krance ziem i, Wszystkiego doswiadczyI, eala m<'I.dro~c zdo by!.

121

Tajemne rzeezy poznal, tajemnice odkryl,

W]~ 0 ezasach przed potopem na powrot odslonil",

n. 3:9

WedJ:ug sumeryj skiej Ust)' kn:;il6w po rzadach dwudziestu trzech wladeow w Kisz ,.kroiesr.vo przeniesiono do Eanna". E.ANNA byla domem (sw]~tyn.i<\·zikkuratem) Anu w swl'~lym okr~gu Uruk (biblijne Erech), Zacz~~ Ia tam panowac dynastia polbogow, poczynaj!lc od Meskiaggaszeira, "syna boga Utu", ktory byt. aroykaptancm 1l\>li<l:lyni Eanna i zostal rowniez krolem, Po nim na krolewskim nonie zasiadl jego syn Enmerkar ("ten, ktory zbudowal Uruk", wiclkie miasto obok swietego ok~), potern wnuk Lugalbanda - 0 obu tych wladeach zapis ... mo heroiczne opowiesci, Po krotklm okresie bezkro lewia do wl'adizy doszedl boski Dumuzi (ktorego zyeie, milosc i smierc same w sobie S<!. epepeja), ponim ill'! tron \vs~1 Gilgamesz (il, 39). Jego i~ mi~ zapisywano czasern z prefksem .Dingir", aby zaznaezyc jego boskose, Matka Gi1gamJ!5:1.a byla bowiem w pelni boginiq (nazywala si~ Ninsun), to zas - jak wyjasnia wielki i drugi Epos 0 Gilgame:szu - czynilo go "w dwoeh trzecich bcgiem", (Jego ojciec Lugalbanda by. widecznie tylko ercykaplanem, kiedy urodzil si~ Gilgamesz.)

Na poczatku swego panowania Gilgamesz byl krolem dobroczynnym, rozbudowujacym i umacniajacytn miasm, dbajrtcym CI jego mieszkancow, Lecz mij aly lata (wedlug Listy kr616wrz!1Ldlzi~ przez 126 ltd, k tore, zredukowane przez dzielnik 6., dal:yby w rzeczywistosci okres 2 ~ lat), zaniepokoil go proces starzenia i ow~adn~a nim ch~c zgi~bi enia tajemnicy zycia i smierci, Z wracajqc sie do swego patrona, U WlS zamasza, powiedzial:

122

.. W moirn miescie ludzie umieraja; moj e serce trawl M 1 Ludzi e gina; ciezko mi na sercu [ .. .].

Ludzie, nsjwyzsi, nie moga si~gn<lt nieba;

ludzie, nsjmadrzejsi, nie moga zakryc ziemi".

;$p0jt7~em za mur, zobaczylem trupy" - powiedzial Gilgamesz do Szamasza, maj4_c zapewne na mysli cmentarz, ,.Czy na maie tez b~da.. spoog]~daC zza muru, czy mnie tcl j est sadzony too. los?" Ale odpowiedi patrona nie by{auspokrU llj~Cll. ,.,ady bogowie stworzy 11 czlowi,eka- odrl.e:k1 Szamasz - przeznaczyii dlan smicre; zycie zaebowali dla siebie", Dlatego=- radzil Szamasz - zyj dniem dzisiejszym, ciesz sie zyciern, poki mozesz ,,l'>lap;.1niaj brzuch, wesel si~ dniemi nocal Co dniaurL<\(m'lj uczteradosci; co dnia haw si~ i tanczl'

Choc. bosk Ie nspomnienie konczyto si~ rada, aby zadbal a z.on~, kt6m betide "deszyb sie twym sercem'', Gilgamesz odczytal slowa Szamasza inacze], ,., Wesel sie dniem i noca" - uslyszal \V odpowiedzi na swoj e pelne oba'1Ny pytania 0 starosc j wylani aj ~Clt sie Slinier6 .. Zrozumi al to jake wskazowke, ze .radosne zycie pl-ciowe" pozwoli mn zachowac mtodoSC. ! tak nocna w16- czega 1)0 uli each Urnk weszla rnu wzwyczaj, a gdy spoikal j ,~k¥ swiezo poslubioIil;i,\ pare, :ll!.dalpmwa do wspolzyda Z panna mlodajako pierwszy,

Kiedy krzyk ludzkiego oburzenia dotarl do bog6w, ."bogO\vie wyslnchal i skargi" ] postanowili stworzyc sztucznego czlowieka, ktory dorowna Gilgameszowi, pokona go wzapasachaz do u'lraty sil i odciagnie od seksualnych eskapad. Otrzymawszy to zadanie, Ninmah, uzywajac "esCl1cji" kilkubogow, pod kierunkiem Enki stworzyla w stepie ,.dzikusat 0 miedzianych reil(,gnach. Nazwano go ENKlDU - .stworzenic Enki'' - a do jego 0 lbrzymiej si~y bog len dadal jeszcze ;,m~clrosci szerokle zrozumienie", Pieezec cylindryczna, przechowywana obecnie w Bri tish Museum, przedstawia Enkid u ] jego stworzycieli, a takze Gilgarnesza i j ego, matke, begin ~~ N insun (ul 40)_

11. 40

123

Wiele wersow tej epickiej opowiesci poswiecono procesowi uczlowieczenia tego sztucznego stwora Dokonaao tego z pomoca nierzqdnicy, klan'! nie mamqiac czasu edekowala Enkidu seksualnie. Gdy eel zostalosiagniety, bogowie poinstruowali Enkidu, na czym pol ega jego zadanie: ma pokonac W zapasach, ujarzmic. i uspokolc Gilgamesza, a potem sl ~ z nim zaprzyjainj.c, Zeby spotkanie Hie byio dla Gi]games.za zbyt zaskakujase, bogowie poinformowali Enkidu, ze GUgames.z bedzie ostrzezony w snach. 1"0; ze bogowie posl:ui;~ si~ snami z premedytacja, jest bez cienia watpliwosci wyjasnione w tekscie (tabliczka I, kolumnaV, wiersze 23~24):

.Zanirn zejdziesz ze wzgorz,

Gilgamesz zobaczy ciebie w snach 'VI.' Uruk".

J eszcze zanjm dotyczace go plany byly gotowe, Gilgamesz mial sen . . Poszedl do swe] matki, .ukochanej i rnadrej N j nsun, ktora jest bgegiH we w'sze.[kiej wiedzy", .1 opowiedzi al jej 0 tym;

.Marko mo] a, mialem sen ostatnie] nocy, Na nie bie paj awily si'~ gwillzdy,

Z nieba poczelo cos spadae namnie, Probowalem b) podniesc; bylo za ci~i.kie. Probowalem to obrocie, ale nie moglem, Lud Uruk stanal thnnem dookola,

rnozni cisneli sie wokol,

mei towerzysze caiowali 'to \v stopy. C]<lJ:l;I1~O mnie do tego niczym do kobiety ~ zlozylem ci to u 8~6p; sprawilas,

ze pO!Szedkm z tym w zawody" ,

~,To} 00 spadlo na ciebie z nieba - powi edziala Ninsun Gilgameszowi - jest twoim rywalem :~,si 1 !ly kompan, kt6ry mtuje, przyj aeiel przy] dzie do eiebie". Pokona cie w zepasach swasila, ale nigdy ci~ nie opusci,

Potem Gilgamesz mial drugi sen wrezebny, .Na walach Uruk ]eZa~ topori" wokol niego zebrala sie ludnosc, Pokonujac pewne trudnosci, Gilgamesz zdolal przyniesc top orr matee, ona zas naklonila go do rywalizaeji z tym narzedziem, Ninsun zn6w objasnila sen: .Miedziany toper, ktory wi~ dziares, jest czl'owieliem"; 'cziowie"k. ten d.orowlluj e ci sil<t, ",P:rzyjdzie do c.iehie sitny towa:rzysz, Wd. kt6ry mOrle ocalic zycie prr;zyj acielowi". Zostal srwor.wnyw stepie i wkr6tce przybr;dzlc do Urllk.

124

Przyjmujac te wrozby, Gil gamesz powiedzial: ,.A wiec niech sie stanie zgodnie z wola Enl i 1<'11",

K potem, pewne] nocy j kiedy Gilgamesz wyszedl sznkac swyeh seksualnych uciech, Enkldu zastapilmu droge i n ie chcial go 'Wpusci,e do pewnego domu, gdzie para nowozencow miala si~ wl.alS:nie kt<cic do ma!zensld ego loza, Wywiazala sj~ walka: .. chwycili si~ mocno, l1apieraj!l.,c gwaltownie jak byki". Sciany sic;: trzesly, p~kaly framugi, gdy tych dwoch zmagelo s:j~ ze soba, W koncu ,.GUgarnesz Ugi£tf kolano". Przegral pejedynek Z obcyrn i ,,gol'zko zaplakal", Zaklopotany Enkidu stat nieruchomo. Potem "m<\dra matka Gtlgamesza przernowila" do nich: wszystko to- mialo si~ wlasnie tak wydarzyc - ad tej chwili 1lWij,\ bye przyj acielmi, rol~. Enkldu jest ochraniac OiI game sza Przewidujac przyszle niebezpieczenstwa - bo w snaeh byIo wi~ej wrozb, niz v.'yjaSnita Gilgarneszowi - blagala Enkidu, aby zawsze szedl przed Gilgarneszem i zeby go oslanial jak tarcza

Kiedy przyjam si~ zawiazela, Gilgamesz zacZ4;l opowiadae kompanowi o niepokojach swego serca. Przypominajac sobie pierwszy wrozebny sen, opisywal teraz to ."cos z nieba" jako .znek ~k~ Anu", obiekt, ktory wbil si~ w ziem ie, gdy spool z wysokosci, Kiedy w koncu udal'O mu :Sl~ ruszyc ow obiekt, stalo sie to dzieki pomoey .atletow z Uruk, ktorzy .uchwycili dolna !.,lz.~6", podczas gay on, Gilgarnesz "ci%';tW.I za gorna", Wspomnienie po~ dobne do snu zmi enilo sie w wyraznie pam iytan.a~ wi;2li~, gdy Gilgamesz o~ pisywa] swe wysilki otworzenia gorne] cz~sc.i obiektu:

"Wpartern si~ mocno w g6m<l:_ cz~sc; lecz nie moglem us"Un~c pO~'Y ani uniesc tego, co na gorze [,.,r,

Opowiada] ~ na nOWD sw6j sen~wi7J'~, rue ~a.c j uf pewnym, czy by~o to wspomnienie niezrozumialej rzeczywistosci, czy nocne marzenie senne, Gil~1.lffie.SZ opisywal teraz obiekt, kt6ry rozbil si~ 0 ziemie, ;,Zllakl"((kl AJ1U'\ u,z.1dlzenie, ktorego gorna c~Si peru ila fimkcj.;: pokrywy, Zdecydowany .Zl.1~ haczyc co j est wewnqnz, Gilgamesz nie ustawal w wysilkach:

,,,NiszcZ)'cielskim cgniem spalilem wtedy szczyt

i wszedlem do srodka",

Gdy jut si~ znal8iz,t wewn~trz obiektu, ",to-co-ci&gnie-naprz6d - si!nik 11odnioslem i przyniostem mojej matee"., OtM - 7..astanawial sj~ na g]os

125

- czy nie byl to znak dany przez samego Anti, ktory wzywa go w ten sposob do niebianskiej siedziby? N iewfltpliwk byl 00 omen bylo to zaproszenie, Ale jak ma na to wezwanie odpowiedziec? "KtOi...., przyjacietu, moze wejsc do nieba? - pytal Gilgamesz Enkidu j sam odpowiadal na to pytanie: - T ylko bogowie, ktorzy rnaja dostep do podziemi Szamasza' - portu kosrnicznego w zakazanej strefie.

Enkldu mial na ten temat zaskakuJ~Cil intormacje, Powiedzial, ze na G6rze- Cedrowe] jest miejsce ]"t:cic)<Wal1ia, Odkryl je, gdy wedrowal po kraju, i moze pokazac Gi]games.:wwi, gdzie sie znajduje! Jest jednak pewien problem: rniejsca strzeze straznik sztucznie stworzony przez Enlil a. .machina obleznicza", ktore] ,.usta to ogi-en, [kt6reJ] oddech to smierc, 0 ej] ryk.jest jak powodz", Potwor nazywa si~ Huwawa, jest ",wyzna,czony przez Enlila na postrach dla smiertelnikow". I nikt nie moze sic don nawet zbliZ:yc, bo z odleglosci .. szescdziesieciu leagues slyszy dzikie krowy lesne",

Niebezpieczenstwo tylko zachecilo Gilgamesza do podjecia preby dotarci a do miejsca l,@owania .. Jesli mu si~ powiedzie, zdobedzie niesmiertelnosc; jesli mu si~ nie powiedzie, jego heroizm zyska wieczna slawe: ,;ie.~l i prze-. gram - powi edzial do Enkidu - b~d4. j eszcze dlugo po narodzinaeh moich pctomkow opowiadsc, ze Gilgasnesz polegl w walce ze srog im Huwawa",

Zdecydowany p6j SC, G i lgamesz modlil si~ do S zarnasza, swego patrona, ktory byl dowodca bogow-orlow, o pomoe i ochrone, "Poz"\ .... 61 mi v"',,vruszyc, 00 Szamaszul -intonowal- wznosze swoje rece w modlitwie [ .. -J do miejsca ladowania, wyda] rozkaz [ .. ".J zagwaranto] mi S';Y'oj~ ochronel" Nie otrzymawszy przychylnej odpowiedzi, Gilgamesz wyjawil sw6j plan matce, staraj'tc sie 0 jej wstawiennictwo III Szamasza . .,PodejmujQ smialo dalekit podroz - powiedzial - do miejsca HUWilWY; mam stoczyc ryzykowna bitwe, ni eznane sciezki wypadnie m i przem ~erzyc. 01 marko mcia, 1ll6d~ si~ za mnie do Szamasza!'

Biorac do serca blagania syna, N insun przywdziala szat~ kaplanki, ,;zapama kadzidlo aflame i wzniosla rece do Szamasza". .Dlaczego o bdarza] a.1;'; mnie Gilgameszem j ako synern, daleS mu tek uiespokcj ne serce? A teraz natchnales go do przedslewziccia dalekiej podrozy do miejs,ea Buwav.y; aby stnezyl ryzykownlll;litw~", Ochrani~1 go - prosita S7~ma57.a,;I~1k dhlgo, O:lZ dotrZ'e do cedrmvego I<lSLl, t.ak dtugo, aZ- zgbdz] sTogiego. Huwaw~, tak diugo, ~2 n8idejdlj,(;~ dzien jego powrotu". z,,:VtaCaJrlc si~ do Enkidu, Ninsun oznajmiia, ie go adoplowala, ze sud si~ j ej synenl, "choc: ni e pocilodz;iJ z t,ego lana. C{I Oilga:GlilJe.sz';" "Zobowi~.ab go w ten spos.oll" do szcl.egolnej opi eki lJIad Gi~gruneszem, 'N ]eeh E111idu idz]e pien''iis.zy ~ powiedzi~Jaim - ,,00 ten, kto p6jdzie pr1iodem. oca~i to"",'arzysza!"

126

1 tak dwai przyjaciele, zaopatrzeni w swiezo wykut4 brori.wyruszyli \"\.' niebezpieeznq poru-Di: do miejsca l<l:dow<lnia. w Gorach Cedrowych.

Czwarta tabliczka Eposu 0' Gilgameszu zaczyna sie od opisu ich podrozy, Przyjaciele szli szybko, "Po dwudziestu leagues spozyli posilek, po trzydziestu zatrzyrnali s,i~ na nocleg' - tak pokonal i pi~Cdliesi~t leagues w c.i~ dnia "T 11 odleg~o.st mJftia im trzy dni wiece] niz uplywa 0 d nowiu do pelni Ksiezyca" - a w iec W SI.lt'J1 ie siedemnascie dnL" WeS7Ji wowczas do Ljbanu", gdzue rosna w gorn'J'cn slawne z Biblii, Il]ez:r6v;;1I1l<IJIe cedry,

Gdy przyjaciele dotarii do zielortej gory, groz~ przej~l ich widok okoliICy. .Jch slowa ueichly (,.,], stali bez ruchu n wpatrywali si,~ w las. PJITzy li na wysokosc cedrow; patrzyli na wejscie do Iasu: tam, gdzie Huwawa ~wykt chodzic, hy!a sciezka: szlak byl prosty> tor ognisty. Ujrzeli CedroWil G6r~, siedzibe bogow, rozdroze Isztar", Nie bylo watpliwosci, ze przybyl: do celu podrozy, ale len widok napawal ich lekiem,

Gilgamesz n()!zyt Szarnaszowi ofiare i poprosil 0 wr6i:b~. Z wrociwszy ~ ~~ twarza w stroo~ gory, krzyczal: ,,Zeslij mi sen, pomyslny sen!"

Po nil. pierwszy dowiadujemy si~ tu, ze P r akt y k 0 wan 0 pew i e n ry tual maj ac y nacdu wy W olanie wroz ebn yc h sn ow, S zesc wersow opisuj acych taki rytual uleglo czesciowemu zniszczeni u, ale m.chowane ftagmenty daji:[_ pewne poj ecie 0 tyro] jak to przebiegslo:

.Enkidu urzadzil to. db niego, dla Gilgamesza, Pylern [ .. ,J oznaczyl J·,·1·

U~07;yt go wewnatrz kregu

i ( .... l i ak dzik i j eczrnien [. , ... ], [,.,] hew [.,.oJ,.

G]]gafnes.z siedzial zkolanami pod breda".

Zda j e sh~; ze ow rytual wymagal zaznaezenia kregu pyiem,. uzycia w 11!l.is magiczny sposob dzikiego j eczmienia i krv ... i oraz wejscia danej esoby LiIL) \vn~trza kl\gu i przyj~da pozycji siedzllc.ej, Z brocUt opal"'U'!. na. zi~c.zo" hi eh kO!8iIUlCh. Rytual zadzi alai , czytamy bowiern dalej, ze ,.,sen, kt6ry D fl:.r.lln:~·a si~ na ludzi" zm6gi Gi 19amesza;w srodku straZy nocllej sen go 0" ~)lI~cii; [Gdgan:les:z] opowiada s\v6j sen Enkid:u". W tym sni,e; "w najW)iZ. ,1ym slopniu niepokoj4_cym", Oilgamesz widzial ieh OOU u podl1oza go])" b,'Ir.!L naglemn~l1i, a oni 01illij , .. by~.i jal muchy" (znaczenie niejasne). Za-I} 'Wtll.flj ~c, ze sen byJ pornys~.ny i ze jego znaczenie obj awi im si ~ 0 swic,ie, I "lIkklu naj,egal, i.eby Gtlgamesz -spaida~,ej,

1.27

Tym razem Gilgamesz obudzil S]~ targniety strachem, ,;Czy mnie budzileS? - pytal przyjaciela - Czy mnie dotkn~dj' ezy mnie wolale,s po imieniu?" - Nie- odper! Enkidu. A wiec bye moze byl tojakis bog, kt6tytAJdy przechodzi t - powiedzial Gilgamesz: w drug] m s11li e 2J16rw bowiem zo baczyl w.al&;c&, si~ gor~;;, "pOowalHa. mnie, uwj~zHa moj e stopy", Rozl ala s.i~ 0- lS-niew~jf;l.ca ja.snooc i pojawil si~ jakis czlowiek - ,,,bialy jak nikt Vii tym kraju, Wyci~~t mnie sped zwalew ziemi: dalmi wody; uspokoil serce; postawil moje stopy na grnneie",

Erlkidu znow stlli_nd S]~ toZ\\'l<'lC aha", ... y przyjaciela.j.Gora", ktora runela, (0 powalony Huwawa - wyj.asnil Sw6j sen jest pomyslny!" =powiedzia], lla1dani~j~c Gilgamesza, aby spat dale],

Gdy obaj zasneli, cisze nocna przerwal grzmot i blysnelooslepiajace swiado. Gilgamesz nie byl pewien, czy sni, elY jest swiadkiem rzeczywistych zdarzeri, Tekst cytuj e slowa Gilgamesza:

"To., co widzialem, bylo z gruntu straszliwet Nkbo \YrnISf!~~O, ziemia zagqzm~ala!

Chociaz swit wstawal, zapadly ciemnosci. Blyskawi ca rozdasla przesrwor, SITze! i1 plorni en. Chmury spuchly i lunelo smiercia!

Potem jasnosc znilda; ogienwygasl.

A wszystko, co spadlo, 0 brocilo si~ w popi 61" .

Cry Gilgamesz zdawal sobie sprawe z tego, w tamtyrn czasie i w tamtym miejscu,Ze jest swiadkiem starm szem. rakiety kosmicznej - ktora wst~~n~b ziemia, gdy odpalono .jej SI 1 niki, ~ napclnHa przestwor hukiem, Kiedywystartowala, pojawily S]~ chmury dymu i .Junelo Smierci'l". Poranne niebo pociemnialo; PO'7.ez gruba chmure przebijal tyiko blask plomieni silnika, stopniowo zanikajacy, gdy rskleta sl~ oddslala. Na ziemie o~ padl popiol jako jedyny, ostateezny dowod startu rakiety, Czy Gilgamesz zdawal sobie sprawe z tego, ze naprawde dotarl do "Xl1iejscH ladowania", gdzie m6g1 znaleze szem, bore uczyniloby go niesmiertehrym? Najvi,ryraZ~ niej W, bo wbrew ostrzegawczym s~owom Enkidu byl pewien le ostatnie dcswiadczenie nalezy poczytat za dobnl'wr6Zb~, ZlUlk ad Szamasza, kl6ry zacheca go w ten sposob do kontynuowania poszukiwan.

Lecz zan im mozna bylo spenetrowac cedrowy las j osi8@l~,c miejsce ]<\~ dowania, trzeba by~'o pokonac przerazai acego straznika ["':Iu waw~, Enkidu wiedziai, gdz:ie jest bnllna, Rankoem dwaj przyj adde ms.z.y 1 i Wi~iCW tam~ tyrO] kierunku,. staraja.c si~ I.mikni!_c "dr.zew. kt6r·e :z.abijaj~". Gdy doszli do

128

bremy, Enkidu sprobowal jlt Ot'IVon:yc. Niewidzialna sila odrzucila go w tyl, przez dwanascie dni lezal sparalizowany. N arracj a ujawn ia, i.e Enkldu nacieral sie ziolami, tVi.'O[Z&lc"podw6juQ: atl~ promieniowania", CD 8pmWL~ lo, ze "par.dt~ ustapil z. ramion, niemoc opuscila krzyze",

Gdy Enkidu lezal unieruehomiony, Gilgamesz dokonal pewnego odkrycia: znalazl tune! prowadzacy do lasu, Wejscie do tunelu zarastaly drzewa i krzaki, hl okowaly jc odlamki skal i ziemi a. ;, Gdy Gilgamesz scinal drzewa, Enkidu rozkopywaf z~emi~ l usuwal kamienie. Po pewnym czasic znalezli s~~ w lesie i zobaczyli przed soba scicZk~. "ktOI<l zrobil Huwawa, gdy przechadza! si~ tam i z powrotem'',

PrLeZ chwile dwaj pt'Zjjadcle stall pr'.lej~i grOZ3" Bel ruchu >,spogJ<l~lali na Uo~ Cedrow, mieisce zarnieszkiwane przez bogow, przybytek Isztar". .Patrzyli i patrzyli ku szczytom eedrow, wpatrywali siei wpatrywali w scicl.k\ w lesie, Sciet.ka byla dobr.le udeptana, d!roga deskonala, Carla gora pysznila si~ '\.st\\,'!1l4. strzelistych cedrow, ich ciefl byl przyjemny, uszczesliwiajacy .. "

Gdy kompani zaczeli cieszyc sie cieniem cedrow, nagle ogarnelo ich przerazenie: "uslysz.e1L glos H uw awy " . Ostrle±Ofl!Y w j akis, sposo b 0 oOO<:11:0~ ~c;u inmlz6w w lesie, Huwawa zapowiadal grzmiacym glosem, ze ich zabije, lc jut skaza] ich na smlere. W scenie przywodzacej na mysl znacznie p6.z~ niejsze spotkanie Dawida z GOo! iatem, ktory poczul si~ zniewazony dysproporcj<t sil j zagrozit: ",rum twoie cialo ptacrwu niebieskiemu i zwierzynie polnet, Huwawa tez odni6sl sie pogardliwie do smialkow i zagrozil im; .Jestes(lie tak mali ,re nie znaczyci e ala. mnie wi~ej nit: para .i.6lv.'i, gdy bym was IKllk[l<l_t~ czulbym niedosyt [ .... J, A\V[~iC przegryze citchawice i SkIt(C~ kark, (iilgameszu, i zostawie hvoje cialo ptakom leSllym iryczacym bestiom",

1l.41

129

Ogarnieei straehem, dws:j przyjaciele ujndi teraz potwora, Byl "pot~ZnY, mial zeby jak ~by smoka, pysk jak pysk lWEI, nadehodzil jak napierajaca powodz". Z czola emanowal mu .,promienisiI;), mop swiada' pozeral nim drzewa i krzaki", Przed t~ broni4,,,smkrcionoSrut. sil,q, nikt nie mogl ueiec". S umeryj ska pieez~ cylindryczna, ktora przedstawia mechaniczne monstrum (il, 41 ), mogla bye inspirowana postacia Huwawy, Ukazn] e ona potwora, herolcznego krola, Enilddu (poprawej) j boga Szamasza (po lewej), ktory ~ jak chore opowieS.6 epicka, w kluczowym momencie prz;ybyJ rna ranmek, ,;Z nieba przemow H- do nich boski Szamasz", qj il\"l..-:nlla;l¥ slaby punkt W UZibroj cniu Huwawy i doradzaj a,.c przyjacl olom, jaka maj<\ obrac strategic, Huwawa >w")'] aSnito oostwo - zazwyczaj chroni siebie .;,siedrnimna oslonerm", teraz jednak "Ilaiuzyl tylko jednq, szescpozostawil", Moga wiec zabic Huwawe bronia, jaka maja, jesli tylko wystarczaiaco sie do niego zblia\,. Aby im to umozlhvic, Szamasz obiecal \'0'woJo3c traJu~ powieuzna, ktora "uderzy Huwa~V~ W oczy" i zneutralizui e j ego smicrcionosny promien.

\\'knJtce ziemia zaczela SL~ trz<1:-~6, "biale chmury sczernialy", .,SzamElsz wezwal zewszad wielkie burze przeciw Huwawie", co spowodowalo po~n~ tI'~b~ powietrzna, .Twerz Huwawy sciemniala; nie rn6g1 szarzowae do przodu, nie mr6gl sill,; tez wycofac", Wtedy dwaj przyjaciele zaatakowali unieszkodliwione monstrum, .Erikidu powalil straznika Huwawe na liemie, Wpromieniu dwoch leagues zadrzaly cedry" od upadku potwora. Raniony, lecz nie marrwy, Huwawa przemowil, JziwiQc si~, dlaczego nie zabi! Enkidu, gdy tylko odkryl jego obecnosc w lesie, Zwracajqc si~ do GiIgamesza, Huwawa zaolerowal mu drewno cedrowe w dowolnej ilosci - tup bez w4:tpieniabajecznie cenny, Ale Enkidu usilnie przestrzegal Gilgamesza, aby ten nie ulegl pokusie, ,,\Vykmkz go~ zebij gol - krzyczai do Gilgamesza.> Zr-ub to, nim przywodca Enlil w;.lyszy 0 tym w Nippur!' A wi~ dzac, ze Gilgamesz si ewaha, .Enkidu usmiercil Huwawe''.

.Aby odzegnac ed sie bie ftui~ bogow' i chcac ."pow stawic wieczn~ pamiatke", przyjaciele sci~ll jcdenz cedrow, wyciosali z niego pale izrobili z nich tratwe z kajut<1. Do kajuty wloeyli gto"v~ Huwawyi puscif tratwe Z prqdem rzeki, "N j ech Eufrat zaniesie J~ do Nippur" - powiedzieli,

Pozbywszy si~ w ten sposob monstrualnego straznika stoj<\c,ego na drodze do miej sea lqdowania, d \vaj kompani zatrzymali sie, aby v.1'poc.~ puy strurnieniu, Gilgamesz; umyl ublocone wlos y; oczyscil rynsznmek, rozpuscH loki na pkcach, OdTZUd! p<O\vala!l~ odziez" pr.zebml si,e,; w czyste smt)'. Owinq_t si\ pbSl.Czem i p:rzewia.:ml S.zMfft"" Nie trzeba by~o si~ spie .... s:zyc - droga do "sekrelnej siooz:iby Anunnakj'" stalTh otv.r011em"

Zupclnie ;ro.pomn]at,re m.iej see to byio rowlliez ,.,:rrouito.zetn Ism!"'.

no

fl. 42

Korzystaj<\C Z miejsca l<1_riowaniaJ w swych podniebnych wedrowkach, I.'iztar obserwowala teraz Gilgan1esza z n iebianskiej izby (i I. 42). Czy byla ~,w ladkiem walki Z Huwawa, nie wiadomo, Ale z pewnosciq przypatrywala Hilt OJ lgameszowi, gdy zdejmowal odzienie, k;'li'pill~ sJ;~ i doprowadza! do po, rzadku, zaklada.j!~c wykwintne szaty, ] ."pIzepil(kna Isztar podniosla oczy na I'''go urode". Nie traeac czasu, Zl.VrbcBa sj~ do Gilgamesza wprost: "Chodi, G:llgameszu, b&#z. maim kochankiem, obdarz runic (w ocem swoje] milosci!"

J esl i zostanie jeJ kochankiem - obiecywala I sztar - bttd&, mu sie klaniac kril:[owie., ksiazeta i szlachemi e urodzeni; dostame rydwan zdobiony lapis la~ r'fllii i zlotem: pociwoj<l. sie i .zwil(ksz~w czwornasob jego stada; plonow z pol :1 g6r bedzie mial CIa syta ... AJe- ku j e:i zaskoczeniu - Gilgamesz 0 drzucil zaproszenie, Wym ieniaj~.c tylko ki lka ziemskich dobr, jakie m6g~by j ej ofiarow~6, powiedzial, ze Isztar szybko znudzi si~ jego osoba i miloscia W czesniej 't.y p6i.nlej - rz.ehl- pozbedzie si~ go jak j,obuwia, ktore cisnie wlasciciela",

Oboorzl( cie wiecznym zyciem - zapowiedziala lsztar, Ale i to nie przekomhlo Gilgamesza, Wylicl.aj:tC wszystkich jej kochankow, ktorych wykorzy·111~<I. ] porzucila, zapytac ",Ktorego ze swych kochankow pokochalas na zawt,e? Kto z twoich milosnikcw poszedl do nieba? Jesli pozyskasz mcja miIosc powiedzia.! na konJ..ec - potraktuJ.esz nmie tak: sarno jak tamtyc!· .... ',

,.,Ody Isz:t:a'r to usJyS2'.ala,\vpad~a w fud~ i odleciala do nieba". Roz-· w~c,i,eczona 0 dm.ow<\. zwrocila si~ do Anu, aby ukarai Gj Igamesza, kt6ry j a. mi cs-la wit ProsHa: Anti 0 niebianskiego byka, kt6ry ZltUjaZdiy G i Igamesza"

131

Ann naj pierw odm6wH~ ale potem ulegl prosborn i grozborn r sztar i ,,:mid,ll wedzidlo niebianskiego fuy k1I. w j ej rece".

(GUD .A.NNA, .s,u-mery] ski termin Z'wyIde stosowany w starozytnych tekstach, HW.11ilczo]]y jest na ogol jake .,,:rdebioll.sk] byk",O'lle mozna go tel rozumiec bartiziej dcslownie jako "byk Anu". Termin ten hyl tez nazi .. vq_ konstelacji Byka, TaW7JS, skojruzonej z Enlilem. ."Nkibirillski byk" nzymany W cedrowym lesie, ktorego strzegl porwor Enlila, mag! bye specjaln ie dobranym byklem luh "pmtniypem" byka,W)'hGCIowrunym na Nibiru w Celli stworzenia byk6w ua Ziemi, Jego odpnwiedaikiem w Egipcie byl swi~ty byk Apis.)

Zaatakowsni P,'le2 niebianski'eg\Q byka, przyj adele zaporrmieli 0 miej ~ sell ladowania i poszakiwaniu niesmiertelnosci - rzucili sie do ucieczkj, ratu] ac zycie, Zpomoca SZ.atrJ:S!S7..:a ,.,W trzy dn L pokonali dystans wyrnagaj:tcy miesiacai pi¥ffiilstu OOi po.Jr~zy", Gdy przybyli do Uruk, Gilgamesz szukal echronieniaza murami obronnymi, podczas gdy Enikidu ezekal 1111 zewnqtrz, .z.eby s1aw16 czolo napastrlikowu, S etki wojuw1l:l.ko;w wypadly zza murow odeprzee a!ak, ale parskanie nie biaaskiego byka pow hila do~ w ziemi, w ktorewoj ownicy powpadali, Kiedy niebianski potwor zawr6cH, Enkidu Upa:llZ)'!sposobnose, skoczyl mu na grzbiet i ehwyeil za rogi, Cnci1J.c zrzucic Enkidu, niebi anski byk siekl ogonem i miotal sie ze wszystkich sil, Zdesperowany Enkidll wolal do Gi~gamesz.a.: ,,\Vhij miecz micdzy l1<'ls<td~ rogew ascicgna karku l"

Ow okrzyk rozbrzmiewa echem do dz~s na arenach walk bykow.;

W t~j P ierwszej zarej estrowanej korri chk"EnkiducbwycH niebian ~ skiego byka za gruby ogon i zakrecil nim dookola. Wtedy Gi]garneszni,~ czym rzeznik wbil rnieez miedzy rngi a kark", 'Nid)im):sk~. stwo.r zostal pokonanyi Gilgamesz zarzadzil uroczystosei w Uruk. Tymezasem ,,!s:Z,M wybuchnela placzem w zaci szu domowym; urzqdzjla lament nad niebianski m byk iem",

W"sr6d wiel U odkcpanyeh na B liskim W schodzie pieczeci cy I indrycznych, ktore przedstawiaja sceny z Eposu 0 Cllgame.szu, jedna, .zna:~ezi()na" w hetyckiej placowcehandlowej na gr1lnicy Z Asyri&.(il. 43), uK.a:mje Isztar przemawiaj <tc~ do Gi]g:tllmesza a zwrccona p lecami do polnagiego Enkidu, kt6ry 1111 s;i~ przyg~<l::Ja, Miedzy boginia a 0 i 19atneszem widac odcieta gfo· w~. Huwawy i 0 ddzielona od tUfOWLa giow~ niebianskiego byl:a.

I stalo sie tak, ze gdy Gilgamesz swi~towal w Uruk, bogowie roe bralisi~ na namd~. Anu powiedzial: ,~PotliewaZ zabil i nie bianskiego byka i Huwaw~, mUS:t'4 umrzec", Enlil odrzekl; ,.,Enkidu urnrze, lecz Gilgameszowi pozwelmy "lye", Ale Szamasz, przyjmuj ac c~sc winy na s]ebie.pow]edzial~ .Dlaczego niewinny Enkidu ma umierac?"

132

u. 43

Gdy bogowie dyskutowali nad jego losem, Enkidu zapad] na spiaezke, W ha~ucynacj8!c:h w ldzial, jak SbZlU <l. go na s.mienS. Ostatecznie j ednak postanowiono zamienie Inn wyrok smierci na kare ci'~zldch toMI v,,' kraju kopaln i, w miej sell, gdzie w ciernnych tunelach za cene mordercze] praey wydobywa si~ mledt i tuihwy"

[ H.uaj epos, 0 bfltnj ~cy w dramasyczne i niespodziew ane zwroty akcji n~'ozym n8!j lepszy z thrillerow, jeszcze raz 0 biera nieprzewidziany ki erunek, ~'(raj kopalni znajdowal s:ili] VI czwartym regionie, na polwyspie Synaj, Gil, .. ameszowi wnet zaswitalo, toe stwarza to dla ni ego dmg~ okazi £ dolaczen ia ~h'! bogow i zdobycia r1idm.ieltelnoscl. Tam ruwniez, wczwartym regionie Imti dowal s i~ bowiem KnU Z;-] acych - dowodzony przez Szamasza port. ~HsmiGzny, gdzie staejonowaly poj azdy rskietnwe,

Tak wiec, gdyby Szamasz zapewni! Gilgameszowi 1110i;liwOISC towarzyzenla Enkidu, to on (GiigauJ.esz) dostalby .s.i~ do kraju iyjl<l.cych! Chwy1a~ lite wyj.~tkowil. sposebnosc, Gilgamesz zaapelowel do Szemasza:

,.0, Szamaszu,

w kraj u, do ktorego chce wej sc) bq_dZ moim sprzymierzencem l

Do kraj u, gdzie kazdy cedr rna wazne mie] see} chc~ si~ dostac: (ntd± moim sprzymierzenceml W mi ejscu gdzie SUm s<l:_ wznoszone,

po~w6~ mizbudowac ~noje s.zem!"

133

Kiedy Szamasz odpowiedsial, opisujac Gilgameszowi niebezpieczensrwa i trudncsci szlakuladowego.jen wpadl na swiemy pomysl: on i Enkidu poplyna tam statkiem) Lodi magan - "s.rntek Egiptu' - by-l gotowy, W asyseie pi~C-dz:iesi~iu herosow j eko :zeghuzy i obroncow d waj przyj adele wyplyn~~i w m.o:rze. Wszystko wskazuje na to, ze szlak mial prowadzic Zatok1:!y Perska, potem wak!61 P61wyspu Arabskiego ] przez Moue Czerwone az do wybrzezy Synaju, Ale podr6z okazala sie n iewypalern,

Kiedy Enlil zaZQdal smierci Enkidu m6wi4c" Ze "Enkidu umrze", a nastepn ie zamieniono wyroksmiewd na d~..kie roboty w kraj u kopalni ~ bogowie zarzadzili, ze dW1lj Wy:sbJlllllcry ,;ubrani jak ptaki, przystrojeni skrzydlami" wezma Enkklu za r~k~ l. zapruwadza do mieJ sea zeslania (il, 44a). Podroz morska pozostawala w sprzecznosci Z tym zaezadzen iem, co m ialo W kr 6 tee, wywolac gniew Enlila. Ot6:l1: gdy 0 zaehodzie slonca statek ptyn~J blrsko wybrzeza Arabii, zaloga zauwazyla z pokl:adu jak:ls pos:tai - ,.czfowieka czy boga' - stoj1{C4 nil wzniesienlu .jak byk",wypos11Zon~ W sprZ£~cml.rujQcy promienie (il, 44b). Jakby za dotknieciem niewldzielne] !'~k] ;,trzy bryty", kt,ore tWGI'Z)'1y zagiel statku, nsgle si\ rozdarly, Nastepnie sam statek sl~ przewrocil, ZalOfiSJ_! j ek kamien razem z wszystkimi lw:iimi bedacymi na pokladzie - z wyj'ttk~em Gilgamesza l Enkidu, Kiedy Gi lgamesz wyplywal ze statku, ciagnacza so Oft Enkidu, w]dzia~ludzl siedzacyeh aft swoi ch miej scaoh .J ek gdyby w pelni zycia", U mierajqc gwaltownie, znteruchomieli w pozycjach, \v j akich zaskoczyla ich smleroC.,

Dwaj rozbirkowie doplyn't]] do brzegu i. spcdzili noc na n ~emrHl'ym wybrzezu, naradzajac sie, 00 robl6 dalej. Gilgamesz byt niezachwiany wpmgnieniu os ~~n iecia kraju zyj4cych~ Enkidn zasradzil szukac drogi pow.nut~ nej do Uruk, Ale los Enkida byl juz przesadzony ~. czlonki mu dr~ialy! wnetrznosci tnczyla choroba. Gilgamesz zaklinal przyjaciela, aby lrzymul sie zyda, leez nie ednioslo to rezultam.

II,44

134

Przez s:zdc dni i siedem fiOCY Gilgamesz oplakiwal Enkklu; potem odszedl, W16czyl sie bez celu po pustkowiurozmysl aj:tc jut n ie nad tym, kiedy umrze.lecz ]];iilQ rodzajem swojej smierci: ."Ki.edy umre, ely nile, stanie s~~ ze mna to, 00 z: Enkida?"

Nie wiedzial 0 tym, ze - po wszystkich poprzednich przygodach, po r6mydl boskieh spotkaniach, po snach i wizj len, zdarzeniach rzeczywistyeb iwyimaginowanych, po walkach iucieczkach - teraz, gdy zostal zupel~ie sam, jego wiekopomna epopeja dopiero si~ rozpoczyna

J ak {Hugo Gilgamesz w¢rowalbe,z celu po pustkowiu, starozyllliY epos nie rnowi. Przerni erzal n ie udeptane sciezki, 11 i.e spotyka] (lC uj kogo, n ie poluj,ff[t, ,,,l\a jekie gory wchodzil, Jakie rzeki przeehodzil, nikt tego rlie, wie" - zanotowali starozytn u skry bowie, W koriou WZL8!.1 si~ w gars.c- "Cz;y rmJS7~ polo'1'16 glow,¥ w ziemi i spac przez wszystkie te 11Mta?'" - pytaL - Czy musze doI m;C7.Yc do swego przyjaciela w krainiesmierei, czy begowie .pozwola moim m:ZOB1 oglltcia.c slonee?" Znow byl pelen d.eterminacji. w dW.eniu do os(~~ ~ni~dll kmju zyj<tcych~ spodziewajac Slf;£ przez.tc unikn<tclosll smiertelnika.

ZdaJ ~S;: sj~ na przewodnictwo wschcdzacego f zacbcdzacego s~o{lCa +niehi ,~nlskuego odpowiednika Szamasza - Gi]gamesz wedrowa] wytrwale lie ~wiadomos.cil1( \l,ytknl.'~lego celu. Z uplywem dni ekolica z.acz,~a sj!~ zmiel~i;~iC: km'lcz:ylo si,~ praskue.pustynne pustkowie, siedlisko jaszczurek j skorIl~Orl6w -w oddali widac bylo gory,. Zmieniala si~ tez dzika fauna "Riedy I( IiIg8Jmesz pokonywsl noca g6r.sk~ P17..e1(,tC7~ zQbaczyl lwy ] ogam~ go lek:

Podnj 6s~ g~ow~ i modlil sict: do S ina:

Do miej sea, gdzie bogowie mlodniej<[, kieruje kroki [; . .].

Ochraniaj mniel ",

Zamiana Szamasza na Sina (ojca Szamasza) jake bO.stwo opiekuncze, I~~~ kt6rego adresowanajest modlitwa, dokoneje si~ w tekscie ad F'olZU i bez ~ ~ nnentarza, Pozosta]e nam przYPuSZCZ8iC, l.e Gilgamesz uswiadomil so hie W JakE sposob.ze dotarl do regionu peswieccnego Sinowi,

(Ii Igarnes7- J.as~ i 2'buJdzi~ s~~ ze snu", w ktClIym widziar :si.ehie ,.,de"';llt:ego su\. zyde:m~'. Odebrm to jako lJoUlllysh11'l. wr6i!by zeskmit prz(?l: Slna, L£ ~ 'I I.cjdzle p:rlcl~ mEmo ]w6w. Przygowwawszy brab, Gj Igam'c..5z ,Jak stl'z.a~a ~'pf,ldl mi~dzy lwy", ud'erzajqc lbesti!e z ca-tej sity: ",grzlllmc:iJ j.e, 11QIDlb}waf'. AI.e I h! po,luJrtla j,egobJroia. si~, wzpailla, Dwa ~..",.y 20S,taly na placu boju, skare do. a~ IIL~1!, GllgameszmusiaJ walczy6 g.otymi ~'ot:(ka.ni

135

a

fl. 45

Zwycieska wa~ka Gilgamesza Z lwami zostah upamletniona nie tylko IN Mezopotamii 01. 45a)., leca rowniez na calyrn Bliskim Wschodzie. Przedstawiali jq_ Hetyci (il, 4Sb) na p6lnocy, Kasyci w Lurestanie na wschodzie (iL 45c), a nawet starozytni Egipcjanie (H. 45d), W pOinie]" szych czasaeh takiwyczyn - pokonanie lwa golymi rekami - przypisano w B iblii tylko S amsonow i, obdarzonemu przez P Jl.1H nadludzka sHot (Sedz, 14, ,5·6).

Ubranyw sk6r~ jednego z 1 wow, Gilgamesz przeszedl przeteez Wad· dali uj rzal zhtmnik wodny, j akby ogrornne j ezioro, N~I r6wnun ie ZSi tym wewnetrznyrn morzem ujrzal "zambti~te wokol' mi8!S~O, otoczone rnurem obronnyrn, Bykl to - wyjasnia tekst eposu - miasto, gdzie w~wi(ttyni~ poswiceono Sinowi", Poza miastem, .,nad nisknlezacym morzem", Gilgarneszzobaczyl gospode, Kiedy si~ do nie] zb.Hzyl, tg[zat w srodku .Sidur], piwowarke". Byly tam kadzie fermentaeyjn«, obok staiy platformy z beczkami; piwowarka Siduri trzymala dzban piwa i m]s~ Llocistej owsianki, Gilgamesz hilzyl WQk&, s.z:u.kaj,\c wejkia,ale Siduri widzac rozczochranego m~Zt2YZl]~ 0 dzianego w sk6r~ lwaczlowieka, ktory , ,rna 2:apadni,~ty brzach, a jego twarz nasi ,shdly dalekie] w~dr-6wki'" przestraszyla si~ i zaryglowala drzwi, Z wk:ldm trudem Gilgamesz zdclal jot przekonae 0 swojeJ tozsamesci.

Potem, nakarmiony jut i wypoczety, opowiedzial Siduri wszystko -0 swoich przygodach, 0 pierwszej pm:lroZy do cedrowego lasu, 0 zabiciu straszliwego H U wawy i nieb ianskiego byka, 0 drugi ej podroty i smierci swojego przyjaciela Enkidn, 0 dalszej wedrowce l zabiciu lwow. Wyj:3!~

Uti

,~nHj ze celern jego podrozy jest Kraj Zyj<lcycn, gdzie mozna zd.ohyc nidm~endl1osc, weiaz bowiem zyj e tam U tnapisztim, slawny bohater potopu. Jab droga prowadzi do Kraju Zyja"cych? - zapytat (Tilgamesz Siduri, elY trzsbaisc dJug~ i ryzykownadroga wok6l morza, ezy mozna je przeplynac? "A wiec jab jest droga do. Utnapisztima, piwowarke? n."j mi wskazowk] !."

Przeplyniecie morza, odpowiedziala piwowarka, nie jest mozl iwe, bo jego wody s'\ ,,\VOdcutli smierci":

"Tego mona, G]~gal1nestzu, nigdy nie mozna bylo przeptyn<l_C" Od dawien dawna

nikt n ie przybyl zza tego morza, M~y Szamasz p'i..3cp.iYllil:1 te wody,

lecz ktoz P[OC£; Szamasza moze je przebyc?'

Kiedy G ilgamesz zarnilld, Siduri ujawni!:a. mu, ze ostatecznie znalazlby ~~i~ sposob na przebycie wad smierci: Utnapisztim rna przewoznika; j ego Lmi(( brzmi Urszanabi, Urszanabi mole przept)"It:\6 wody smierei, btl ,,&1, Z nlm kamienne rzeczy" _ Przeplywa morzeaby zblerac UtWU (znaczen ie niejasne) w lasach, hi± i zaczekaj na u]ego - powiedziala Siduri Gilgameszowi - "ubi: rim swoj~ twarz", Jes]i zeehce, przewiezie cie na druga stton~. Przyj[f\'l,'8ZY t~ rnd~, Gilgamesz poszedl na brzeg oczekiwac przewoznika Urszanabiego,

Gdy Urszarrabi go zobaczyl, zaciekawilo go, kim jest wedmwiec=- tell zas opowiedzial rntiSwojrt dtLlg<t historie, Przekonany 0 tozsamcsci nowo poznanego i 0 slusznosci jego pragnienia oS~>[P1.i~cia kraju .Zyj:tcych~ Utszanabi zabral G ilgarnesza 11B! poklad, Lecz zanirn to -S]~ stalo, oskarzyl Gilgamesza 0 rozbicie "kam~.ennych rzeczy", niezbednych do przeplyniecia rn orza. S trofuJ rtC Gilgarnesza przewoznik kazal mn wroci c do 1 asui wyciosac 120 zerdzi; podczas podrozy mini podugiwac sie tymi zerdziami, ulozonymi w stosy po dwanascie Po trzech dniach doplyneli do drugie go brzegu,

Gdzie mam sie teraz udac? - zapytal O~lgamesz. Urszanabiego, Un;Z<I~ nabi powiedzial IUU, reby szedl prosto, az dojdzie do ,,regu~amcj drogi", ktora prcwadzi do ,.,wielldego morza", Ma is.c tQ dr.oga.c at. dotrze do dwoch kamiennyeh kolumn, ktere shlZ.\!i za drogowskazy. Gdy tam skreci, dojdzie do mi asia nazywanego (w hetyckiej wersj j eposu) I tla, poswieconego bogu U lluyahowi, Pozwolenie tego boga bylo konieczne, aby prze] sc przez strd~ zamkniets, gdzie wznosi S]~ gora Maszu, Owa gore =rzek! Urszenabi - jest eelem two] ej podrozy.

137

W Itla wypadki toczyly sie ze zmiennym szczeseiem db Gilgameeza, Dotarlszy do miasta zaspokoil gluc!t pragnienie, umyl sie i przebral w stu" sowne szaJty. Idac zarada Sz.am.asza,7,.~o7.yl oflary Ulluyahowi (im]~ to

l L ' ..' .. .. F. ,,), ·L' .' 1k· L' d . .s.; '

ZfillCZY10 oyc moze ,,;ten ze szczytow J,ecz WH;~ ·1 bog, .. owieuziawszy

S1~, ze krol pragnie dosta:c $Zem~ sprzeciw H si~ temu, G l lgamesz postaral siQ o wstawiennictwo Szamasza, a nastepnie zwrccilsie do bogow z. ni ecoinffi\ PIOS.b~: "Pozv,'olde mi vvyruszyc w drog~ do Utnapiszdma, syna Ubar~ Tutu!". ] na to, po rozwazeniu Spl'l3.wY, otrzymal pozwolenie,

Po szesciu dniach podrozy Gilgamesz tUr.wl £wl\'t<t_ g6r~, 0 ktore] mowi! przewomik Urszanabf

,.;G6ra nazywa sir;; Maszu, Do, gO!}' Maszu przy byl,

gdzie szem codziennie widzial, jak odbtuj<l. i pl"zy latujn,

Na wysokosciach z niebianskim pasem jest polaczona;

nih:j zwiazana j est z dolnym SI,V iatern' .

Byla tam droga prowadzaca do wnetrza gory, wejscia strzegli jednak straszliwi "ludrie rakiet":

"Bramy strzega ludzie rakiet,

Siej<l. upiorny siraeh, w oczach maj~ smier.,c, Ich p~::l.eraZaj~ce lampy olm.iataj~ gory,

S trzeg't Szamasza, gdy wzlah~ e w nie bo i z nieba powraea".

Schwytany w snap nieublaganego swiada, Gilgamesz oslonil twarz, Nie doznawszy jednak zadne] szkody, podszedl do ludzi rakiet (ow epizoa mogjaby ilustrowec scena przedstawiona na pewnej pieezeci cy llndrycz.n.il!J\ it 46). Ci by]izciunnienl, ze Srn.iel'cionoSne promienie nie podlzi.a!a:ry na Gilgamesza.j uswiadomili sobie, tel "i1,en, kto podchodzi, ma cia~o bega", Pezwolili zblizyc s:i~ Gilgameszowi .~ zaczeli go indagowae. Powiedzia], kim jest i ze naprawde w d woch uzecieh jest bogiem, ,.,Ze\\'Zgl~diU na mojego przodka Utnapisztima przyszedlem - powiedzial sb-ail1 ikom - tego, !:to!}' dohtczyl do grona bogow; chce go pytaeo sprawy zycb i sltderci",.

,,Zaden smiertelnik rile przebyltego niedostepnego gorskiego n-aklu!"powiedzieli straZ[I] cy Giigam.es.z.owi., Widz<i:.c jednak, ze Hie jest avykIyn1

138

smierteluikiem.pozwclili mup1"zejst .• .Brama gory jest przedtoba otwarta]" - oznaimili.

"N iedostepny trakt' byl pcdziemnym ."s.z.blie.m Szamasza", Pokonanie l.ej drogi zaimcwalo dwanascie podw6j nycn godzin, ,)O.emno.~t byh g~staj [lie by to SwE<l1tlfl ." Gilgamesz nic nie widzial ,.,prl£d soba ani za soba", W dziew]l\tej podw6jnej godzinie "poc:rol p6tn,OC~lY wistr owiewa] 2t<:y mu lwa:rz"- zbl iZ8.i sie do przeswitu, przez kt6ry widac lbylo niebo, W jedenas,tej podw.ojn.ej godzifiie uJrzai brzask. Na keniec w dwunastej podw6JneJ godzinie "rozj~snHo sie; wyszedl na &~O"Kie",

n. 46

Gdy Gilgamesz wyszedl z podziemnego kerytarza biegnacego przez ~ wi ~t81. g6r~i znalazl sie w sloncu, j ego oczom ukazal s,i ~ n i epra wdopo~~I~l'my widok, Zobaczyl "e!1Jdaw~ bogow", gdzje znajdowal si~: ogrod. llgr6d ten by! jednek w calosc] zrobiony ze sztucznie rzezbionych dro~ ~ c h kamieni: ." Widac bylo w szelkie wdz.aJ e cierni stych krzewow, kwitm~cych klejnoiami; karneole tam msn<l. jake owoce, winorosle sa tam

]39

zbyt piekne dla oczu, Listowie jest zrobione z lapis lazuli; winogrona s,\ zby; soczyste dla wzroku, Z [.,,] kamieni s~ zrobione .. " Czesciowo zniszozone wersy wymieniajq dalej inne g.atunki drzew owocowych i przeroznc drogie kamienie - biale, czerwone i zielone - z ktorych je wykonano, Przez ogrod przeplywala czysta woda a na srodku ogrodu Gilgamesz ujrza! cos,Jak drzewozyeia i drzewo [ ... J, ktore saz kamieni an-gug zrobione",

Oczarowany izdemiony chodzil po ogrodzie, Najwyrezoiej znalazl sillt W pozorcwanym egrodzie Eden r

Nie wiedzial, .z.e jest obserwowany przez Utnapisztima .Urnapisztim patrzyl nan z daleka, rozwazal i mewi] do siebie, radzil sam. ze soba: - Kim. jest ten czfowiek i jak si~ tu dostal - zastanawial si~ - ten, ktory tu przyszedl, nie jest z moich ludzi", Nie byi zadnym z tych, ktorzy byli z nun w aroe ...

Kiedy zblizyl sl!~ do Gilgarnesza, ten zdziwil sie: bohater potopu sprzed tysiecy lat wcale nie byl od niego starszyl .Powiedzial don, do Utnapisztirna Wiekowego: - Gdy parrze na ciebie, Utnapisztimle, nic a n:ic sie [lie roznisz; j estes nawettaki jak ja !'"

- Ale kim ly jestes, dlaczego i jak tu przybyles? - dopytywal s~.~ Utnapi szam, I po dobnie j ak w przypadku S iduri i przewoznika, GHgamcsz zrelaejonowal cala historie swego krolestwa, rodu, swojej przyjazni z Enkidw i epowiedzial 0 przygodach, wl~cZl1ie. L ostatnimi, jakie spotkarly go, gdy szukal niesmiertelnosci. "P·omy:§.laJell1 wiec, ze p6jd~ odwiedzic Utnapisztima Wiekowego, 0 ktorym ludzie opowiadsja" - zakonczyl GHga· mesz. - Powiedz mi tcraz - rzekl do Utnapisztima - na czym polega sekret two] e,i uiesmiertelncsei! Powi edz mi, ,J ak d!ohtczyies do bogow 1 j ak zyskaleS .. zycie wieezne?'

'j Utnap isztim przemowil do niego, do Gilgamesza:

Odslonie przed toba, (mg:mneszuj ubyt'\ rzecz, wyj awi~ ci

sekret bogow".

Da:],ej nast~puje. historia potopu opowiedziana od poczatku do konca ze wszystkimi szczegotemi przez Utnapisztirna w pierwszej osobie, Histori~ konczy scena na G6rze Zbawien ia, gdzieosiadia arka, kledy Enlil .prowadzacmnie za t,~k~,.wci:<lgll'\i mnie rut po!k.bd .. Zaprowa.dzii mojfl Zon~ llapQ~ klad, sprawl~, t.e ukl~k:hll przymnie. Stoj'lC m~¢.zy nanli, dotknfl..~ nas.zyd'i cziilj aby nam blogosla.wi6. Do tej pOlY Utuapiszti~n byi tylko sm.ier-

140

tel nikiem; [powiedzial EnW] odtad Utcapisztim i j ego zona b~~ wsrbd nas jak bogowie. Utnapisztim zamieszka daleko stad, na ustach w6d. W ten spo-wb zabrali mnie i sprawili, tee zamieszkalem daleko sttd, na us tach w6d".

Oto - pow iedzial na koniec Utnapisztim - cab prawda 0. moi In un.ib· nieciu losu smiertelnika. .Ale kto teraz z twojego powodu zwola zgromadzenie bogow, zebys magi znalezc zycie, ktorego szukasz?"

U swiadom iwszy sobie, ze niesmiertelnosc mozemu przyniesc nie jej poszukiwanie, ale tylko rozporzadzenie zgromadzenia bogow, GUg.amesz zemdial Przez tydzicn~el.aI nieprzytomny, Gdy doszedl do siebie, Utnspisztim wezwal przewcznika Urszanabiego, zeby 7JS.bl';3.f goseia z powrotem, "aby I't\bgl wliicit bezpiccznie droga, kt6t4. przyszedl", Ale' kied!y Gilgarnesz byl gotow do odej soia, Utnapisztim, l itujltc si~ nad nim, postanowil wyjawi c mu jeszcze jeden sekret: zycia wi ccznego ni e zyskuje si!t prz ez n iesmierte lnos c - zyskuj e s ie je prz.ez wie czna mtodoscl

;, Utnapisztim powiedzial do Gilgamesza:

- Przyszedles tu p okonujae wi e lkie trudnosci. OM moglbym d. dac,

bys nie wracal do kraju z niezym?

OJs .• onie d, Gilgarneszu, pewn::t_ tajern nice - - odki)j ~ ci pewien sekret bog6w;

Jest taka roslina,

kloIej korzen kluje jak krzakjagody. Jej kolce sajak ciernie dzikie] rozy, b~cI<t ci sie wbij at w reee.

J esll zerv ... iesz I.~ rosline,

Znaj dziesz nowe zycie, ,.

Ro:ml'la ta rosla pod woda, bye mozena dnie studnilub .±rM1a na tereII i . tegowspanialego ogrodu. Do tr6dla cozy g~biny wed iyda prowadzila Illk.as nun z woda, N ie wysluchawszy do konca, co mini do powiedzenia Utnapisztim, Gilgameszi.otworzy! rure z woda, przywiazal sobie do stop d·~.kie kamienie; wci~~ly go w gl~bin~".l wtedy zobaczyl roslinc,

"Zerw<lilj<l_,

choc klula go w t{;;CC. OddaJ kamienie ad stop;

W jednej chwi]] wrocH tam, sk~d przybyl".

141

Czekal na niego Urszansbi, wezwany przez Utnapisztsna, Ttiumfujacy i rozradowany Gilgamesz pokazal mu roslin~ micdosci. Nie posiaoaiac si~ z ekscytacji, Gilgamesz powiedzial do przewoznika:

;' Urszanabi,

ta roslina nie rna sobie rownej,

Dzieki niej czlowiek odzysku] e pehrie sil r Zabiore jOl do warownego miasta Uruk, tam J<\ pokroj ~ i. zj em"

Niech ta roo]ina si~ naZYWR

»Odrnlodniec na starosc t «

B \df( :spozywa} t~ roSl]n~

i wr6c~ do mlodzienczych 1 at" ,

Z ogrornnymi nadziejami na odmlodzcnie wyruszyli w droge powrotna . .Po trzydziestu leagues zatrzymali sie na nocleg, Gilgamesz zobaczyl studn]~, ktorej woda byla zimna Wszedl do nie] sie wyk::tpac. WotZ poczul zepseh rosliny, podpelzl cichutko, porwal .lOll z:j3dL Potem od razu zrzucil hiskoweta skore.' Byla to rzeczywi scie odmladzajil,ca roslina: ale to w~z, nie Gilgamesz, w koncu S i~ odmlodzil., ..

,.,Ten'lz siedzi Gilgamesz i placze, lzy sprywajQmu po I,wan},.

Chwycil reke Urszanabiego, przewoenika, - Dla kOBO [pyta] trudzily sie mole rece? DiE! kogo moje seree krwawilo?

Nie otrzymalem tego daru;

bo szukalem dam dla weza,"

Rozmyslaj<\c nad swo inl. peehem, Gilgamesz przypomn ial sobie eos, co zdarzylo sie podczas nurkowania w poszukiwaniu rosliny - incydent, ,.kt6ry zapewne byl omenem". "Gdy otwieralem wejscie do kanalu, szykowalem kamienie - powiedzial Urszanabiemu ~ znalazlem pieczee na drzwiach; zapewne ztozono j~ tamjako znak dla mnie, znak, abym si~ wycofal, sbym zrezygnowal", Gilgsmesz uswiadomil sobie teraz, ~ rue bylo mu sadzone 0'" trzymac roslin~ odmlodzenia i ze nawet po zerwaniu m.usialj't u!racic ..

Ody .... wszde POoWI'OcH do warownego miasta Uruk~ miadll i zrelac] Q(1l!]· wal skrybom swc] 11 •. epoopej ~;. aby j ~ zspisali. .Pozwclcie mi opewiedziec w. krnju Ol)111; ktory widzial lund, 0 tym, kt6ry poznal wody, pO!ZV\iok:ie mi 0-

142

pow i.,cClz1ee calil_ historie." 1 wlaSui'e tskim ws:twen~ opetrzony jest Epos 0 G.ilg(1meszu - utwor czytany, thnnaczony, przepisywany.fh .. istrowany i znow ouczyt:ywany przez n~s~pnc pokolenia=- aby wszyscy wiedzieli, ze czlowiek, nawet w dwech trzecich boski, nie moze zmienic swego losu,

Epos 0 Gilgamesiw jest usiany gecgraficznymi wskazowkarni, kt6re pednosza auteutycznosc utworu j pozwalaJrt zid,en.t:yflkowac mieisca odw]cdzone podczas poszuki wania niesmiertelnosci,

u. 47

Picrwszym celem podrozy by to rniejsee ladowania w cedrowymlesie,

t. ry 1'631 w Gorach Cedrowyeh. Bylo tyfko jeono mieisee na calym staroJyil1ym Bliskim Wschodzie znane Z wyj~tkQ~"ych cedrow: Liban (ktorego 1H!IIi..lknn narodowym do d1zis jest cedr), Liban jest wyraznie wymieniony z 1IIIlwy jake kraj, do ktorego dwaj przyjaciele dotarli po siedemnastu dniach IHldr6.t.y z Uruk. W innym wersie, oplsujacym, jat ziemia si~ zatrzesla, gdy

strzelono F'aJdet~. stoj&..ce naprzeci w siebie szczyty ,,$ irara i Liban' 0- 143

kreslone Slit mianem "mz5zczepiaJ<3J.cych sie", \V Bihlii (Ps, 29) majestatyezny g,ios Pana opisany jest j ako ,,~<lmi~cy cedry Libanu' u sprawiajscy j ze .Liban i Syrien skacza jak ciele", Nie 1110l warpliwosoi, i.e nazwa Syrian z hebrajskiego tekstu brzmi w tekscie mesopotamskim Stram,

N 48

Nle rna tez watpliwosci, ze bylo tam miejsce ladowania, ,0 czym swiadczy ogromna platforma, istniejqca do dzis, Wybudowana w mi ej Sell zwanym dzis Baalbek, ta potezna kamienna platforma zajruujaca powierzehnie jakichs 47 hektarow spoczywa na rnasywnych blokaeh kamiennych, z ktorych kazdy wazy setki ton. Trzy bloki kamienne, wazace pojedynezowiecej niz tysiac ton, znane jake trilithon (il, 47), zostruy wylamane w dolinie oddalonc] 0 ponad kjlometr, gdzie jeden z mki,ch kolosalnych kamieni wci<ti tkwi w ziemi, [lie oddzielony od skalnego podloza (il, 48),. Nie ma dZ£s urzadzenia ktorym daloby sirt podniesc taki ciezar, ajcdnak w minionych czasach .ktos" - mieiscowa tradycj.a mowi, ze byly to ;,otbnymy" - w·yf,amat, podniosl i woiy,~ na sweim miejscu te kamienne bloki z wielkaprecyzie,

Greey i Rzymianie, podobnie jak przed nimi Kananejczycy i jeszcze wczesniej sze ludy U w8J:m]i t~ P ]atforrn~ za mie] see swi'l;te. Budowali ttl i cdbudowywali swi~r,ynie wielkich bogow. Nie mamy infermacji, co znajdowalo sie tam w czasach Gilgamesza, ale wiemy, co by to \v tamtym mieiscu poznie], 'IV ezasach fenickieh, Wiemy, bo na platformie, w pewne] zamkni.~tej przestrzeni, ustawiona byia na krzyzowo belkowanym podwyzszeniu rakieta - co widac na monecie z Byblos (il, 49,),

N aj wymowniej szyrn g,eo graficznym detalem W opisie drugiej "1'prmwy Gilgamesza jest zbiornik wodny, do ktorego bohater dotar! po pnejsciu pustkowia. Akwen ten opisany Jest jake "nisko lezace m017;e'; ktore 'lo'Y- 144

ghtda jak .wielkie jezioro". Nazywane bylo morzem "w6d smierci", Sa to ceehy srodl~qdow'ego morza, ktore dzi S nazywane jest Morzem Martwym i rzeczywisei e Jest najnizej polozonym morzem na swieeie.

W oddali Gilgarnesz zobaczyl miasto .zamkniete wokol", otoczone murami, za ktorymi znajdowala sie swiq_tynia poswiecona Snl10wL Takie miasl.o - jedno z najstarszych na swiecie - wciaz ismieje W tarntym miejscu. Znanejako Jerycho, co po hebrajsku (Yer.ilto) znaczy .miasto boga Ksiezyca' (bogiem tym rzeczywiscie by! Sin), slyn~tQ ze swoich murow, ktorych eudowne zburzenie opisuje Biblia, (Zastattawiae musi tez pytanie, do ja· kiego stopnia opowiesc biblijna 0 wywiadowcach Jozuego, ktorzy ukryli s,~~ w gospodzie Raehab w Jerychu, odzwierciedla krotki pobyt Gilgamesza w gospodzie Siduri.)

Pne:p~yn<l.wszy Morze Smierci, Gilgamcsz pod<¢yl choM. prewadzaca, "ku wielkiemu morzu". Takze ten terrnin znajdujemy VI Biblii (np, Lh 34; J oz.l), a odnos U St~ on bezsprzecznie do Morza Sl'6dziemnego_ Gilgamcsz jednak nie pokonal allej drogi - zatrzyma] si~ w miescie zwanym ltla {w we['"sji hetyckiej), Opjemj~c sie na odkryciach archeologicznych i biblijnej rel!lcj i 0 exodusie, mozna srwierdzic, ze Itla by.J:a !ym samym miej seem, krorc BibloH nazywa Kadesz-Bernea: bylo to starozytne miasto uanzytowe karawan. lezace na granky zarnknietego czwartcgo regionu i polwyspu SymtJ,

it 49

Moma tylko snuc przypuszczenia, czy gora, do kt.6rej kierowal sj~ GilI nmesz, gora Maszu, nosila nazweniemal identycznq z hebrajskjm imieniem Mojzesz - Mosze. Podziemna podroz Gilgamesza wewnatrz tej s.wi~tej gory;

~ 45

trwajaca d"\~drIJ8cie podwqjlnyc.h godzin, zrlaj dujc od!powloclnik W O[)ISle podziemneipodrczy faraonatrwajace] dwansscie sekcji-godzin, zawartei W egipskiej Ksiedse umarlych. Faraon, podobnie jak Gilgamesz, prosil 0 szem - poj·.azd rakietowy - aby wZ!llkre sie do nieba ~. dota_czy,e do hog6w w niebiansk uej siedzibie, Podebnie jak wezesnie] Gilga111e,SZ, r.nusialprz.ebyc w]omik wodny w asys.cie boskiego przewoznika. Nie ulega w~tpHwo..~ci, ze eel po-" dro.Zy ich obu, s.umeryj skiego bola i egipskiego faraona, by] len sam, wyj awszy to} ze wyruszali W p(lJr&z, z przeeiw l!eglych puntkrow startowych. Celem poodj~y byf port kcsmlczny na po]wyspie Syna j, gdiz.ue seem znajdowaly s.i~. W podziemnyeh wyrzntnisch (patrz it. .31).

• centrum kcntroli !OtOW, o port kfj~m~l:zny

146

,I

T ak jak W czasach przed potopern (il. 25), popotopowy port ko smiczny (iI, 50) skorelowany byl ze szczytami Araratu .. Lecz poniewaz dolina Mezopotamii byla zalanabtornistawoda, ])(111i kosmiczny przeniesiono na sta~y grunt p6fwYSPl~ SYMlj. A centrum dowcdzenia z N ippur W mie] see, ~c:lzie teraz znejduje si~ Jerozclima, Nowa sciezke podejscia wytyczono llniami, z. ktorych jedna przechodzila przez dwie sztuezne gory, wciaz Illojfl:ce jato dwie wielkle piramidy w Gizie, druga 2'45. przez wysokie szczyty na poludniu p6lwy,spu Synaj (KT iUS, [1. 50). Na jednej z linii korytarza znajdowala sie ogromna prz .. edpotopowa platforma Baalbek w

cedrowych gerach, '

To wlasn i,e do p~al.fol1l1y w Baalbek, w kierunku portu kosm i cznego podl'{)zowa.~ Gilgamesz,

Gilgramesz w Ameryce

ZMj omosc opowiesci 0 Gilgarneszu w Ameryce Poludniowej jest jed- , ]:lym z dowodow na prehistcryczne kontakty miedzy NOWYlll a Starym Swiatem,

I S wiadeetwem tej znajomesci jest wizerunek GUgalne.sza walczacego z

lwami. Zdumiewajace, Ze takie wizerunki znaleziono w krajachandyjskich - na kontynencie, gdzie nie rna 1 WoW'.

Zbior takich obrazkow na kamieunych tabliczkach (rys, a i bponizej) znaleziono W rejonie Chavin de Huantar/Aija w polnocnym Peru, gl6wnym rejonie wydobycia zlota w czasachprel~istOl'YCZHych,,_ Zl~akzio~Q tam tez inne swiadeetwa [statuetki, plaskorzezby, ryte kamienie), ktore wskazuj <\ na 0 becnosc 1 ud6w Starego S wiata rWI. tym obszal'ze'. poczawszvod 2500 roku prz, Chr, Arte W.ty te s~ pcdobne do znal ez: sk hetye-

. . -

kich (it. 45b). _ ., .'

Innym terenem obfituj1tcym w I~C wizerunki sa okolice potudnlOwych, \""'yht7~y j eziora Titicaca (obecnie \v Boliwii), gdzie rozk wltala niegdys wielka metalurgiczna rnetropolia - Tiahuanaco, Miasto powstalo, weillliS nlektorych zapisow, ponad 6000 lat temu jako centrum obrobki zlota i stalo si~ po 2500 roku prz C.Ilr. gl6wnym swiat.o~~'m ~6dl~ ,CY1:Y- Tjahl~a . bylo Ie! miej seem; gdzie Yo' Ameryce Poludniowej pOj awi] Sl~ ~br~.z. 'I,~ sr~ odkrytych tam artefaktow znsldowaly sie wykonane z br'<tZu wizerunki ?il~ I gamesza zmaga] acego si~ ze zwierzetami o 1V:'ich cech~h (rys. c) -. d~lei~ szruki Iliewa,Jpliwle inspirowane przez kasycldeh artystow, brazownikow 1, Lurestanu (i1. 4Sc).

Po upJ)"vie ponad 2500 lat ed czasn, gdy swoj~ epopeje tworzyl poszukuj,!:cy niesmiertelnosci Gilgamesz, inny legendamy kr61- Aleksander Mauedonskl - pcwodowany tyrn samym pragnienlem poszedl w slady kr610w

lO'Fneryjskich i fsraonow. Takze w jego przypadku roszczenle do niesmier'~I.l] uosci opieralo sie na czesciowo boski III poehodzeniu. ISlli~ej.<'l. swiadec'I wa sugerujace, ze edukowany przez Arystotelesa Aleksander wiedzialo r eh wczesniejszych poszukiwaniach, zapewne jednak nie zdawal sobie I pn:awy, 7:e 7J'6dlo iego specyficznego roszezenia do boskich koliga.cji wyplywato z GfPAR (.;HQCny dom" w Uruk) i jego wewnetrznego sanktu-

rium - G1GUNU.

Wkrotce po koronacji na kr61~1 Macedoni i, zaj mujqc miejsce zarnordowllnego Fi I ipa U, Aleksander udal si~ do Delf \v Grecj i, aby poradzic sie 1IIlIntejszej wyroczni, W owym ezasie zaledwie dwudziestojednoletni krol :1~'y;lws.trzrt.Sni~ty, gdy uslyszal pierwsza .'1, kilku przepowiedni \vr6i:rtcych 111m slawne, lecz bardzo krotkie zycie, Wysluchane proroctwa spotegowaly i go wiare w kn¥~.cc na macedonskim dworze pogloski, jakoby j,ego prawII'tiwym ojcern by] nie Filip ll, lecz faraon Q imieniu Nectanebus, kt6ry I dw iedzil dwor macedoriskl ~ pOI.aj emnie uwiod! rnatke A Ieksandra, 0= lilillpiacl~. Nectanebus, mistrz magii i wrozbita - jak mowiono a nim w kuII!mradl - by. w rzeczywistosci egipskim bogiern Amonem, ktbry przybral IPIP. tnt ezlowieka, aby splodzic przyszlege zdobywce swiata

Zanim Aleksander sie;:gn~ po Egipt (w 332 r. prz, Chr.), udal sie po zloh'lliu holdu egipskjm bogom i kaplanosn do oazy Siwa na zachodnie] pusty~ I~ I gdzie byla slynna wyrocznia Amons. Namiej sea sam wielki bog (jak zaIII~LI L historycy towarzyszaey Aleksandrowi) porwierdzil boskie pochodzenie ~~6~tl. Zatwierdzony w ten sposob napozycji autentycznego syna boga, Alek-

149

sander 7J)gta~ !.)gloszony przez kap:bn6w egipskich hoskim faraonem. Leez zamiast ezekac na smierc L zyskanie niesrnieneluQ&cl w rmst~pnym zyciu, Aleksander '0ryru8Z,yi na poszukiwanie wody zycia.Przedsiewzieta ek splorecja przywiodla go do pelnych rna-gil 1 anlolow podziemi na polwyspie Synaj. potem zas (zgodnie z instrukcjsmi czlowieka-orla] do BS!hi~onu. lI\a koniec, jak praepowiedzaia wyrocznia delficka, llffiad w slawie, lecz mlodo,

W poszukiwanin niesmiertelnosci, znstaw iajac swoj e oddl7iruy 7.Jl!. soba, Aleksastder skierowal sl~ do kraj 1..1 ciemnosci, aby znalezc 'N nirn g6r((. ZVIIal1~. Muszas, N a skraju pustyni zostawil kilku zaufanych tnwarzyszy ij poszedl dale] sam, Zobaczyl , ,prost(l §cie;ii:k.;; na otw.attej przestrzeni, biegnacaw terenie rbwnym jak :stor. WS2!ecU na nia i kontynuowsl marsz p17L"Z d!wa1i"laSde dni i dwanascie nocy, po czym ,,spostrzegt promieniowanie aniola"; Gely podszedl blizej, piomieniowanie zmienilo si~ w "pl!on(tcy ogien' i Alcksander l~swiadomHs.obie, ze znalazl sie na ,,go,ze, ktora otacza caly swiat",

Przemawiajac Z ognia do Aleksandra, anio! wypytywaJ go: .Kim jeste.s i z jakiego powodu w. przybywasz, 0 smiertelniku?" Dziwi] sie, jak Aleksander zdolal .,pnebm<li6 przez ciemnosc, czego zaden czlow iek przed nim ni e uczynil", Aleksanderwyj asn il, ze sam B6 g go prowadzil i dal roll sH~. dotrzec do tego mieJst1"l, "kMre j est I<~ em!", Ale anio! powiedzial rnu, ze woda zycia 7Jl8Jj duje sie gdziemdziej, ".:3. ktokol wick S1~ j ej napije, cho6by wypil tylko krople, ten nigdy nie umrze",

Aby znak.zc .,7J'odJo wody zyciia",AkksoS!nde.r potrzebowal pomocy 111~· drca, ktcry ZIl1"l takle t11:j emnice, i po c1h~gjch poszukiwaniach czlowiek taki siy znalazl. W podr6zy spotkalo jch wiele magicznych 2:d<trL.en j eudownych przygo,d!. Chcac si~ upewnic, H; irodto, ktore odnajda, bedzie wtaktwel smialkowiewzieli ze SOb1t suszona rybe, Pewnej nccy, gdy dotarli do jakiegospcdziemnego ±r6dla,pnewodnfk Aleksandra odczekal, az jego towarzysz za:llnie, ~ sprawdzil wode: ryba otyla, Wledy Sjtl1 zanu:rzyI siQ W wodzie, slaj ::I.e s~~ przez to el khidr - "wiecznie zi.elcmy" - tyln. kt6ry jest 7..aWS7.!e m~ody) wed~e sf,{y"v m.·nibskicl:! legend. Rrmkiem. Alek:sander mszyi we w:ska~ zany1tl kierunkl.l. Miejsce" kt6n:: zna~azl, by to "wylooolle sZafir.'lnll, snmrrJgdruni ] hiacyntamj" - Drog~ z.agr0d.7.ity- mu j ednak dwa pt.'lki 0 ~udzJdch lwa~ rzac"h. "Zi,emiJ, n<l ktol1ej stoisz, nale.i;y do s<Hnego Boga" - omajmil.y, U~ swiadamiajrtc :¥loNe, ze ni,e jest w M:a~ie zr:n:ie.t11,c swego losu., Aleksandcr z.re. zygnow8il z pos:z:ukiwaJ1.. W zamian zacll!J budm'ir<lC lYl.iaS"ta nazywane j ego im]enk~m,1~by n1'l Z~IW\sz.e pozoslaC w pami~i lt~dzi

Uczne SJ:lCl,cg6:!.y ,.:vyprawy Aleksandra, kt6,e w iswck S<'!. klentyczne z wlltkami opowuesci 0 Gilgmne.'>Zl]. - lokalizacj8!j nstZ'iva gory) dW.'3!nakie: faz podziem.nej podrozy, uskrz.ydleni ludl.zie~plak.i, pytanl~L stramikuw. :zanUrZ~

150

nie w zrodle wody zycia- wskazuj ('!: na Zt1~ omose Eposu 0 Gilgameszu .~ to nie tylko dziela li eerackiego Gai6re przetrwalo do dzis). lecz tam racji tego peszukiwania - czeseiowe] beskosci, boskiego pochodzenia Gilgamesza,

W istocie nawet twierdzenia faraonow ~ ze sp~Qdzi I i ~c;h bogowie luh przynajmniej karmily pi.etsi& boginie, mozne wys!edzJ.c wsteez at do ezasu i m ~ej sea G j lgamesza, bo zv;yc7;;aj ow ~ ta tradycja POWS[a._ry wlasnie w U ~ ruk za ezasow dynastii, do ktore] nalezal Gilgamesz.

Przypomnimy, ze krolestwo Z[H,;.zfl:josi~ w Uruk juzw czasie, gdy t.o przysele miasto skt8!d.alo sie niemal wyl4_l1znie ze swietego okregu. Tam, wedlug st~[[ler:yjs.!dej Hsty kr6fJw, .Meskiaggaszeir, syn boga UtI], zostal kaplanem i krolem", Potem,po rzadach Enmerkara i Lugalbsndy otaz p~ej~ci()wym panowaniu Dumuziego, na rron wSl('lj)H Gllgamesa; byl on, jak powi edziano, synern bogini Niusun,

8lt,to doniesienia zdumiewe] ace, szczegolnie w swidie historii brani a kobiet ziemskich za zony przez l"/efilim~ co skJonilo Enl ila do prohy z.gladzenia ludzkosci, Trze ba byio ty:si~cy lat, aby cab Z iemia wraz z ~udzko~d<l. i Anunnald otrlil.sn~a si~ z traumy potopu, Muslaiy n'llFl~6 tysiacleeia, zeby Anunnaki mogl U ostroznie, krok p.D kroku, stnpniowo obdarzyc ludzkosc wiedza, technolcgia, w:I.omowjonyn:l~ zwierzetami i w pelni rozwini ~lym[ cywilizacjami. Trzeba bylo ponad p6~ rysiaca lat, aby zbudowae w Kisz instytnej ~ krelestwa. A potem - niespodziewane nagle ozywieniel Krolestwo z(mtaj e przeniesione do Uruk i zaczyna prul.()w.ac pierwsza dynasria, kt6rej zah)z:vci-e].em jest syn boga (UtuI'SZ8Jmasza) i ziemskiej Ib.1 biety _"

W starozytaych tekstach odnorowywano naduzycia seksualne innyeh bostw (niektore byly juz wspomnlane, 0 innych bedzie jeszcze mowa), ale wydJaje sie, ze Utu/Szamasz zachowal pod tym VlZg ledern czyste konto, Jego oficj a1n'l.l.oll1! byla bogini Aj a (i I, 5 l ), teksty zas nie przypisu] 1l roll pepelnienia 1aiCIneJ niewiernosci. Tu j ednak spetykamy si~ z synem, ktorego Szamasl sptodzil z kobiet'l :;o.iemskOl. - syuem,kt6'.t"ego lnli~, funkcj e i miej~ !)ce dzialania zosta~y ja..sno stw·i·erdzone, CO.Z SU~ zate~lTI statu? Czy tabu .m" !Illalo znief:tiolle, eLY zigrlowwane przez lil:OWC pokolenie?

I~ ... ~ •••. ' ..•.. ' .. :.~ .. : .... '.' ...

.~

I~

It )1

151

11.52

Jeszcze bardziej specyficzny byl przypadek Ninsun, matki (J]]games,z;a (il, 52). Jej genealogia i reiesrr potomstwa S'l. przyktadem mieszania pokele!t'!, Jakie nastepowalo wsrod Anunnaki -bye moze z. tej przyczyny, ze niektorzy zachowali d~ugowicc~nosc nabyta na N fbiru (liczona w sar)) na innyeh (pierwsze pokolenie na Ziemi) pewien wplyw mialy krotsze cykle ziemskie, a jeszeze inni (trzecie i czwarte pokolenie) byli bardziej ziemscy ruz nibirienscy,

Anu, kt6ty poza oficjalna zona. Antu mial liczne konkubiny ] (co najmniej w jedoym przypadku) pozwalal sobie nawet na daleko id::tc~ rozw1'lzloSc, splodzil w rezultacie wielka Iiczbe oflcjal nych i nieofic] alnych potomkow. Poznalismy juz zrodzone z roznych rnatek rodzenstwo przyrndnie: Enki, Enlila i Ninmah, Okazuje sie, ze Anu Inial jeszcze mlodsza c6rk~, noszaca imie Bau, ktora zostala 2:011,<1. Ninurty - syna Enlila i jego siostry przyroJnlej Ninmah, S Q.dz~,() z tekstow, Ninurta i Bau [il. 53) Zy~i w przykladnym zwiazku, nieskalanyrn jakakolwiek niewiernoscia Bylo to malzenstwo poblogoslawione sicdmloma synami 'i dwiema corkami, z: kt6~ ryeh najlepieJ znana jest Ninsun (,.,pani dzika krnwa"), Ta genealogia uczyniia z niej w tym sarnyrn czasie wnuczke Anu, jak tez wnuczke syna Anti, Enlila, (Enlil, trzeba tu zaznaczyc, sptodzi.J Ninurte na . ibiru, [Jo pcslubieniu Ninlil na Ziemi :smJ si~, rygorystycznym mon()gam~stll,)

N ie mnie] poplatane byly relacje wsroo potomstwa N insun, Byla ona tez matk."t Gilgamesza Sumeryiska Lista kr616'lV stwierdza, le ejcem Gilgamesza by~ arcykaplan \lwi"ego okr~gu U ruk, Elms 0 GUgamc~'\ZU i inne mowiace 0 nim teksty zapewniaja, ze jego ojcem byl Lugalbanda, trzeci wladca Uruk. Poniewaz pierwszy wladea Uruk, Meski<lIl..ga57..eir, by! ZM()"vuO arcykapla~52

uern, J at. i krolem, istniej e praypuszczenie, zei Lngalbanda sprawowal oba te urzedy, T ak czy owak N insun - bez wzgledu na to, cz:y poslubila Lugalbande uficjalnie, CZ)' J1J,e - byla z nim w zwiazku seksualnym L urodzila mu syna,

Z dmgi ej strony Ninsu.I1 nrrzymywala konrakty pleiowe z bogami lub przynajmniej 1, jednym Z nich, Wedrug sumeryj skiej Listy kr616w mlo dy bog Dumuzi panowal kroiko wUruk rniedzy Lugalbanda a G ilgameszem, l.ista uznaje pelna boskosc Dumuziego, by1 om bowiem synem Enki, Wprawdzie 1 ista tego nie wspomina, ale fakt ten pOiswi adcza] a I iczne teksty I iterackie traktuj ace 0 zyciu, 111 ilosciach i smierci Dumuzi ego: j ego matka byla bogini Ninsun- ta sama kl-6m b~'lamatkit Gilgamesza.

A zatem Ninsun romansowala zarowno z. bogami (Enki), jak i z ludzmi (Lugalbanda), W tej nowej fane boskich spotkan N]l1S1111 poszla w s1adiy ilie tylko Utu/Szamasza (kwry ozenil sie z bogini~ .Aj<l, ajednak mial syna /. ziemskiej matki), lecz takze lnanny/lsztar, blizniacze] siostry Utu/Szamasza Fakt, ze wszystkie te spotkania w ten czy inny sposob byly zwiazane z Uruk, nie jest przypadkiem; w Uruk bowiem po raz pierwszy w gipar urzadzono gigunu - "komnaW nocnyeh rozkoszy",

Inaczej niz w przypadku Utu/Szarnasza i Ninsun, sumeryjska USia kl1jt.6w nie wspomina -0 zwiazkach luanny/lsztar z Uruk, Ale w Eposie 0 (3ilgalneszu lnanna dolacza do powyzsze] dw6jki jake boska aktorka obsadzona w j eclnej Z 1'61 tego dramatu. W pewien sposob pasowala do ca~ej hiNtorii moze nawetbardziej nit tamci, byta bowiem bogini.=t~patrc:mk1l: Uruk i k) dzieki nieJ, miejsce, ktore dotad byio tylko swietym okregiem, stalo si ~ ghlwn:ym, wielkim rniastem. Jak to osiagnela, opisano w tekscie, ktory wkrotce omewimy, znanym jako Enid i Inanna. Trzeba jednak najpierw \!'·yjasnic .. , jak Inanne skojarzono Z Uruk - j dlaczego zac~1:O ja: nazywae II nanna, Od tego zaczniemy,

ll .. n

153

Gdy na PQC1'4ttu trzeciego tysiacleeia prz, Chr, kr6]eslwo przenlesiono .~ «Us;? do Uruk, Uruk bylo tylko Swf~tym. o~giem Kulleb, S\";i~lY okreg ist", nial w tamrym miejscu prawie od tysiaca let, 1)0 pierwotnie zbudowano go ]Xl to} aby ugoScW w nim Anui Antu, prtybywiflj<'l.cych z w~zytll panSlwOw~. HE! Ziemie, Znalezione w ruinach Uruk gljniane tabl iczki, kopie wczeSri.iej szydv tekstow opisujacych pelna przepychu Opmwolf .~ okeliezuosci tcgo wydarzen ia, SSJ. ua ty le szc:reg6:lilY~,:ve, aby moc pTZeSkdzic rygorystyczne ryrualy I ceremonie oraz poznae charakter zespohi kultowego j jego romych budynk6\v. Poza swi(ltyniam~ i kaplicami, z kW'l'Ych kazda 111 iala okreslona ruriktJ~, J0, zespolu nalei~ lei speejalne kwatery nociegowe dla boskich gosci, Nle wydsje s.:u~ jednak, zeby dwoJe nocui a"cych mialo wspelna sypiah:li~.

Ody bankiet i inne uroczystosci dobiegly kcnca i. spozyto nocny posilek, dwoje boskieh gosci poprowadzono gh)wnym dziedziucer» do dwoch oddzielnych pab.c6w" Antu odprowadaono do Domu ZJotegQ' LOLa, gdzie .boskiecorki Anu i boskie oorki Uruk" eznwaly na zewnatrz az do switu, Anu uda l sie w as yscie bogow do swo] ej ,k watery, duma znanego jako gipar. Z licznych sumeryjskich ] akadyjskich tekstew wiemy, i:e byio to miejsce tabu, harem, 0 ~]e mozna tak powiedziee (bo po arabsku slowo hariim znaczy tabu} - miejsce, gdzie emu, wybrana dziewica, cczekiwalaboga,

W pomiej szych czasach entu byla krolewska oorkft, a jej rola hieroduli, czyl i ,swi~t:ej dziewicy, otaczana byla wi elk1\.. c.zcif.!.. Ale W przypadku Am; i j ego wizyty W Kulla b nie wybrano smienehiicski. W gipw oczeki walabaga prawnuczka AUTI, Irninn i, Sp~dzil i nee w wydzielone] kornnacje Wf!'Wll<\'l.tZ gipo», w gigunu (,.komnata. nocnych rozkoszy"), Pctem lrninni G<" trzymala nowe imie Ill/ANNA - "ukochana Anu".

Mozemy widziec w tym spotkaniu odmz[~a_cy przypadek kazirodzrwa, ale w tamtych czasach nie zapanywano si~ na to "",,' ·:~en sposob. Sl,lmezyj~ skie hymn)" wyslawialy fakl,z.e Inanna byb!lkocl~a:rul Anu, j ego pi~kriV~ hierodula, Hymn do lsztar, zapisany na gJ~nianej tabiiezce z Uruk (tabHcz~ ka A0.4479, obecnie .ZlJ.lIjdl~e si~ w LlIwrze), opiusuje .Isztar jako "odziM!'I, w miloS6., przystroJorl<\ powabem boginj~ radosci I.,.,], laZem z Anu :;;;;ajmuJ¥'<'t wydz.ielolJie gigUI1U, kQrrlfiat't racloiSci, gJy inni bogowie stoj4, przed, [gigum~r. I rz~c-zyw~.~cie., ~nny tekst (Ao.6458) ujawlllll, ze sam pomysi udzl.elenlEl I mi r1ni z.aszc-zytu sp~dzellia nocy z Anu nie wyszedl bynllj mITi~j od AulU - lee.! ad sflmej I.sztar, Zostala prz.eclstawiona Anu przcz lillly.c.l1 bog6w ,kwrzy przekonali Anu, zeby si~ z:godziL

Anu i Anru przybyH nll Zjerni~ ty~1k:o Z WLzytb Hie pottzehowllii wi~t: zajmowa6 sl(!le sw iqtyn i E.AN1'>lA. ltii.anna. otrzyma:bt j~ zatem w nagrod~'

154

"Po t)111, j ak Pan przeznaczyl wielkilos coree Sina pedarowal j eJ sw ktlynj~ Eanna jsko darzareczynowy",

Oproez swiaryni Eanna przypadllnaunie w darze dam. gipar, .miejsce wcmnego drewna", i jegowewnetszna komnata nocnych rozkoszy, gigwu," W swoim czasie bogini Z'I"Obtla z niej do bry uzytek,

A le SWi~ity okreg 11 ie byl miastem i sumery jska Lista kr616w odnotowu[e, ze dopiero syn pierwszego kaplana-krola, Enmerkar, .,zbw:Low.,t Uruk", WtedJy wlasnie lnanna postanow ila, ze j esli Uruk rna bye centrum j e_j kultu} powinno stac sie w pclni rozwinietym ()smdkie:m miejskiej cywilizacji, Ahy to osiqgn:El,c, potrze bowala ME,

ME bylyprzenosnymi obiektami, ktore zawieraly wszelka wiedze na tel1:l.I.U. wysokie] cywil izac] ~, W obeenym stanie wspok.zesn:ej tecbnologiimozWl je sobie '\'YO brazic jake rodza] dyskow komputerowyeh lub dlUp6w, ktnre

mime miniaturowych rozmiarow - m ieszcza ogrorrmal iczbe danych, Za k i ~kfldz]esjtlt lat, gdy techn ikn poczyni dalsze pGS;tWY, ME bedzie mozna poi~)winac do jakichs innych cudownych, nOWO wynalezionych J)!Gsnlk6w inkirmacji. Kiedy Nlppur mialo si~ stac (po potopie) rniastemludzi, Enlil Ll= kill'zat sl'~ przed Anu,Ze Enkizachcwu] e w ',sl.ysl!.ieME d~3i siebie, uZywaj!lC ~L;h wyb,czn:li,e do rozhudowy Bridu i swojej kryj owki w Abzu W6wr:zw;; I nk i zostal zmuszony podzuelirc si~ kluczowymi .M E z Enlilem, Teraz manna :1 '!I'lg;rl~!:a uczynic z Uruk osrodek miejskl, wy brala si~;\V'j~ do siedzihy Enki, J Iby wyd'ibic rroche kluezowych ME od swego stryjke-dziadka

Tekstznany jake lnanna i Enki, opatrzony przez wspolczesnych uczoI1lych podtytulem Przekazanie zdooy,"'Z), CyWilizCfCji z Eridu do Frech, opisuj~'. j ak Inanna podrozowala w swej ,.nieh~ml.skiej lndzi" do Abzu ~v polui~l1,iowo-wschod[l:iej Afryce, gJz~e Enki ukrywal ME. U8wiadamiaJ~c SO~ hl~, ze I nanna zamierza odwicdzi6 go bez towarzystwa przyzwoitki - "tb:i.ewczyna, zllpeln ie sarna, sk i,el'Qwarn swe kmki do A bz,u" - Enki puIlrt: iJ sz.amb elanowi przygotowat ban.klet z w ielk<t, i loscia, ~~odkiego wina Ihlktylowego. Gdy min$l.l pewien cz1iS :sp~dz()ny I1lU bicsiaclz:ie, a Enku I\OZ,~,t'~d il: serce napojem, Inanna podfi~osla kwesti ~ MR

Enki, taskawy po alkoholu, [XXIairQwru jej pewn'lllcz~ ME., m.og~cych u~ I[ i"J Ilie z Umk siedzib~ kr61estwa: ME jJ<illlowania, ME v.-ywkj'cj i nwa.~~ tia~ v, ME tronu kr6leslL\cva; ,Jasnaht.mna zaS jc wzi~la" - i popl1osi>la (] Wl~cejl' II ilr:li~<1C si~ wYWtt.d: s:wyrni':I,!dzl ~kami wra:ien ie na pGdstaliZa}ym gospoda~ 1/1II'i I mUlllf'! dopro\\'adz~~a do tego) Zoe Enki oMarowal j ~ drugirrl zestawem - ~.55

tym razem dal jej ~'1E potrzebne do .;wysokiego jablka i bcrla, wysokiej swilttyni j prawyeh rzadow", I .jruma lnanna wzii~a jetakze", W rniare jak zmienialy si~ potrawy j opromialy naczyn ia z winem, Enki rozstawal si~ z siedmiorna innyml ME., bore umozl iwia~y pelnienie fimlk:cj i i nadawaly atrybuty boskiej wladczyni, CO srwarzalo jej status wielkiej boglnl. Byly to pryneypia i tajnikl. dotyczace s\vi(\tyni i sprawowania jej rytualow, i<a:plan6w i ieh asystentow, apararu sprawiedliwosci i sadew, rnuzyki i sztuk plastycznych; murarkii de.SJidki, obrobki metali; gatbarstwa i tkacrwa, s7,.luki pisania i rnatemetyki i; co nie najmniej wazne, brcni i sztUk"i prowadzenia woj ny,

Gdy wszystkie te podstav v y wysokie] cywilizacj iwpadly jeJ w rece, Inanna wymknela siQ i wyruszyla niebianska lodzie, w droge powrotna do Uruk, Enki, kiedy tylko wytl7x;twisd i uswiadomi~ sobie, co uczynil, rozkazal szambel anowi ruszyc W poscig Z<I Inanna, uciekajaca W "wi elkiej niebi a:rn· skie] izbie "., i odzyska« ME.; Desio] nik dopadl j-1 w Eridu, j uz w S urnerze, Ale lnanna powierzyla ME swernu pilotowi, ktory odlecial do Uruk, podellis gdy sama wykt6cala si~ z szambelanem w Eridu. Mieszkancy Umk zachowali w wiecznej pamieci okol icznosci, w jakich ich miasto stale 8i~ siedai o:tt krolestwa i osrodkiem q,"ItV:~]j;zacj ~; na zgromadzeniach Z okazji. s:w1'lt reeytowanc uroczyscie hymn zatytulowany Pani klE:

.Pani ME,

j asno swiecaca krolowa, Sprawiedliwa, strojna w prornienie, ukochana nieba i ziemi;

hierodula AmI,

wielce uwielbiana.

Wysokie] tiary godna,

do .wCyhp~8il1Shva. odpowiednia S iedem ME, .ktore zde byla, trzyrna \ reku

Pani wielki ch ME

. . -II

j estich straznikiem",

Czy Enki rzeezywiseie posiad!1 luanne, nie jest pewne (zadoleni(:, zetak bylo, mogloby pomoc l.',oz\\ri<l!Za.C zagadk~, kim byla matka Ningiszzidy; sytll!l Enki), Nie wyglSLda na to, i.e kobiecosc lnanny obudzila sie w reznltacie doswiadczen z Anui Enki, J eko ukoehana Anu Inanna otrzyma~a goonosc bog]ni~paltronki miaslaA.rouy w trzedm regionie (Ojl''\,vilizacja do1iny ]ndl.l). J~ dynym cele:m. ilia kt6rego inannasl,ar.a~a si~ zdobyc tabl iw.ki Iv1E, bylo u-

1:36

czynienie z Uruk gh)v'o'llcgo centrum - aby mogla pooowac 1111 wamym terenie, nie zaq W odlegle] Aratcie, Znaleziono ki lka tekstow trak,tuj~cych 0 probie sit m~~dzy nowym krolem Uruk, Enmerkarem (,.ten'j ktnry zhudcwal Uruk"], a krolem Arany, Staw~ tej watki bylo nie tylkoto, gd:rie Inanna b'ildzie sp~dzac sw6j ezas - lecz laicte to, Z krorym krolem l1awi'lt..e romans.

\V jednym z ftagmentow tekstu zwanego Enmerkar i pan z Arauy, wladca Aratty U1k wysmiewa Enmerkara:

"On bedzie mieszkal z Insnna [ oddzklony] scianq,

Ja b~d~ rnieszkal Z Inanna

w jej lazurytowym dornuw Aratcie.

On bedzie s.l~ przygladal lnannie tylko we snie. Ja ~d~ Z !'It:t lezal slodko na ozdobnym lozu",

Romanse te nie przypadly ehyba do gustu rodzicom [nanny, a szczegolnie nie podobaly sie j eJ bratu Utu/Szamaszowi, Gdy udzielil &iOStr6C repryrnendy, ta dalasnu ostra .. odprnw~, pytaj,\c, kro zaspckoi jej potrze by seksnahie:

,.,A co do mojej waginy:

K to. przeorze moj pagoreczek? Moj'l, waginke, wilgotny ogrodek, kJO uprawi 7"

Na to Utu mial odpowiedi: ,;0, boska dziewczyno - powiedzial - Dumuzi, z boskiego nasienia, uprawi tw6j ogrodek",

DUI'vmZl (,;syn; ktnry jest zyciem"), bog-pasterz, ktorego posi<lidlos.ci le- 1JI)' na afrykanskich terenach klanu Enki, byt =jak juz wspeminalismy - syuem Ninsun, a przez to' ezesciowo Enl iHti!, ~ esli byly jaJdci ukryte kwestie w proponewanym zwiazku, Utu ich nie poruszsl, podnosil raczej .za:le'ty posiadania meza pasrerza: "Ma dobra s.rnietan~, wysmienite mleko", Inanna wolala [ednakw roli m~ widziee boga-rolnika: .. ]3., panna, pooslub]~ rolnjka - o~ 1'111~rnHa - rolnik uprawia wiele roslin, winili. uprSl.wia.wide zboz",

Geneal ogiai zysk ptyn<l;cy z zachowania pokoj u w koneu przewazylyi Inunna zareczyla si(,;; t. Dumuzim,

Poetyekie teksry opisuiace zaloty, nliiooc i malzenstwo [nanny i Dumu:tiog() - teksty odgrzebane przez areheologow.a juz teraz tworzacecalkiem ,rzyr1t kolekcje - czyta si~ j ak naj lepS'ze p~eSni mHosne wszed~cz.as6w; S<iI. ~)czpo3r,ednie, a }ednak subtelne, Gdy rodzke. obu stron zaaprobo\y,ali zwi~-

157

ze~ _i odby~ sie slub, Inanna oczekiwala na konswllpcj~ matzefi.stWH W f?.ipar w Uruk. Cieszac SIt:( na mysl 0 tej chwililnanna, ,.,trukz~c i spiewaj~c, wysla~13. wiademosc do swego oica" 0 tym, co d.zieje sil~ w gipar:

"W moirn domu, moirn dOll1ugipar, moje plodne Ioze b~dzie posisne ..

K wiatami ko~.ol1llapi.s=laz1Jl i

b~d~ przykryta,

P:rzypTow<ldz~ tam moj e koehanie;

on polnzy swa I¥k~ przy moj ej rece, on polozy swe serce przy moim sercu. W maim domu, W moim domu gipar niech on »robi to. dlugo: dla 'tlmie".

Ta wielka mi~oSC miedzy po[.()mstwemwojuj~cych ze sob" . klanow, wnuczka Enlila i synern Enki - maJ(lCit bez ,:v<\tpienia ugruntowac pok6j mi~~~ dwierna stronami - nie nwala dlugo, Marduk, pierworodny syn Enki [ pretendent do pancwania nad calym s.wi<ltem, sprzeciwial sie jemu zwiazkowi od samego pOCZ.1.Jkll. Kiedy Dumuzi wnicil do swych pasterskich posiadlosci w Afryce, obiecawszy Isztar.ze zrobi z ni:ej krolowa Egiptu, Inanna szalala z radosci, Marduk natomiast byl wsciekly .. Pod pretekstem naruszen ia zasad moralnych przez 0 urnuzi ego, M arduk'l,:l,'ystai swoich poslancow, aby aresztowali meza lnanny i postawili go P17.:.ed ~_ demo Dumuzi jednak, widzac smiere w proroezym .~n[e, usilowal uciec j ukrye sie, Ruszyla za nim pogori, a podczas poscigu przypadkowo go zabito .

. Gdy wide 0 tym dotarta do Inanny, bogini podniosla stJ'aK7.liwy lament, Tak wielki by. wstrz(lS i smutek, takze vlsl'od Iudu, dla ktorego ow romans Romeai JuHi w boskim wydaniu byl symbolem mHosd z wszelkimi j ej radosciami, ze rocznica smierc ~ Dumuziego stela sit:( dniem zaloby. Prawie dwa tysiace lat po tym wydarzeniu widok Izraelaek "opJakuj.i~cych Tammuza" (hebrajska wersja imienia Dwnuzi) przepelnil Wgl~tem proroka Ezechjela,

Wiele czasu potrzebowala I mmna, aby otrz~sn<l:6 si~ ze smu tku .. W probach znalezienia pociechy skierowela s~~ do gipar i do komnaty gigunt..f;. gdzie mogla zapomn icc 0 utracone] milosci. WyksztakHa tam rytllaij; sek ~ sualne, ktore stworzyly nowa forme boskiego spotkania, Staly si~ znanejako 0 brzed oS w i ~ 1. Y c. h z a S 1 ubi n,

Kiedy Isztar wezwala Gilgamesza, .,chodz, b<\d.z moim kochankiem", len odmowil; wym ~el1iaj."l:C wielu kochankow, ktorychwykorzystala i po- 158

rzueila. Zaezelo si~ h) - wytknal jej Gilgamesz - po smierci DumuzieRoffammuza, ,.,kuchllrika twojcj mlodosci", Dla niego - kontynuowal - !.l'Iakamlas odprawianie larnentew rok po roku" .. Tekst daje do zrozumieuia, ze wlasnie podczas tych roeznic Inanna zapraszala kolejnych 111\:2:ezyzn, aby spedzili z nia [100 •• .Chodz, nacieszrny sie twoim wigoreml PoIM: tu n~k~ i dotykaj moja. waginel" - m6 w ila do nich, Ale - zapytsl Oi1gamesz- "kt6rego ze swych koehankow pokcchalas na zawsze? Kt6ry f.. rwoieh mHosnik6w zadowalal cie przez caly czas?" Pot-em wymienil kilku porzuconych i przypomnial ich losy: Jeden, pasterz, mi al zlamane •• skrzydlo" po nocy spedzonej z niq, ]n11Y, silny jak lew, skonczyl pi.,lgrzebany w· jamie, Trzeci oazyma! potezny ciosi zamienil si~ wwilka .. Jeszcze iany, .ogrodnik twojego ojca", zosta] pobityi zamienil sie wzabe, "A co ze nmfl..?- zapytal na koniec Gilgamesz. - Pokoehasz mnie i potraktujesz jak tamtych." Nic dziwnego, ze z takq reputacja lnanna byla przedstawiana przez starozytnych artystow czesto jako naga pj~knosc, pmwok'l.Ij4ca mezczyzn (il 54).

f!_ 54

Miedzy tymi gorzko-slodkimi rocznicami Isztar spcdzala czas w\dnu~c po ziemskim niebie w swej niebianskie] izbie (patrz il. 42); przezco przedstawiano j~ najc~sciej jake uskrzydlona b()gjni~" BybJ. ana, jak juz wspominal l sm y; boginia nf asta Aratta VI.' dol inie lndusu, dokad przy latywala, skl8idaj ~c okresowc wizyty.

159

Wblsnie podezas jednej z takich podniebnyeh podnizy do odkgtej 1'0- siadjosci T nanna/Isztar miala przygode seksualna a rebours: z o S tal a zg w a! COn <I prz e Z SIn i e I' t.e 1 n j k a, a czlowiek, ktory to zrobil, przetyt t~ sytuaeje odwroconych r61 i opowi edzial o tym,

J est on znany z: historyoznych zapisow j ako S argon z Agade, pierwszy z nowej dynastii, zalozone] w nowe] stolicy (zwanej zwykie Akadern). W swe] auto biografii, tekscie akadyjskim znanym uczonym jake Legenda Q Sargoni«, krol opisuie okolicznosci, Vii jakich przyszedl na swiat, slowami przypominajacymi nam historic Mojzesza: "Moja matka byta arcykaplank~ ojca nie znam, Moj a matka, arcykaplanka, ktora mnie poczela, urodzila mnie potajemnie. Wlozyfa mnie do koszyka z: sitowia, pokrywe zspleczetowala srnola, WrzlJdta. rnnie do rzeki, koszyk [:r;e mna] nie utonq]. Rzeka mnie pedtrzymala, zaniosla do Akkiego, rolnika Akki rolnik podniesl mnie, kiedy d<{gn<l:J wode, Akk i rol n ik usynowil mnie i wychowal. Akki rolnik wyznaezyl mnie n .. a swego ogrodnika",

Pewnego razu, kiedy uprawial ogrod, Sargon oslupial:

.Pewnego dnia krolowa,

po przebyci u n ieba, przebyci u ziemi, rnanna-

po przebyciu Elamu i Subartu, po przebyciu [.,.]1.

Swr~ milosnica podeszla znezona, zasnela, Uj rzalern j q_ ze skraju sw.oj egoogrodu; calowalcm ja.;" uzylem z: ni<l. milosci".

lnanna, zamiast wpasc w gniew, upodcbala soble Sargona Surner i jego cywilizaej at. - liczaca j uz w redy poltora tysiaca IHE - potrzebowal silne] r~ki u steru krolestwa, ktore po swietnym okresie Uruk wei 14.:2; zm ienialo stol i~. Zmiany doprowadzily do sporow Ini~dzy miastami, a Vil koneu do konfliktow miedzy patronujacymi miastom bogsm i, Widzac w Sargonie zdecydowanego czlowieka ezynu, Inanna polecila go na nastepnego krola calego .Sumetu i Akadu", Zo:S1:Sil tei: jej s~alyrn kochankiern. W inn}'Tll~elcicie, znanym jako Kronika Sargona hoi ten stwierdzil: ,.Kiedybytem ogmdni,ki!emj obdan:yla :mniem]~oSdS!; ISill.ar i przez pt~6dz.ie:S]~t czterylata spra: ... wowalem "v~a~ kr61a';.

Wlasn]e W okresie p,anowania nas1~pc6w Sargonaj ako w~adc6w S umem i Akadu InannalIsztar w~aF,zY~[1 zespalel'lie plciowe z: kr61em do obchod6w swi""t nowO'roc.znych, nadlaj ~c temu aktowi fonn~ ry'l:uatu ~wi\tych zas]uhin

l60

W czasach wczesniejszych bogowie zbierali sie z okazji '~owcg,o Roku aby ozywici na nowo opowiedZ1cCEpos 0 stworzeniu oraz epopeje Amlnnaki przybywajacych j kolonizuj aeych Ziemie. S wi~to nazywano A..Kt TJ - ,;Zyc ie budowane na Zlemi", Gdy j uz wprowadzono krolestwo i gdy Inanna zaczela zapraszac krola do swego gigunu, do swiatecznyeh obrzedow wtaczono odgrywanie sceny smierci jej boskiego partnera - a. potem zas~<lPienja go krolem. Is(Ot=1 obrzedubylo znalezienie t .. skiego sposobu przeprowadzenia procedury, aby krol spedzil noc z: boginia i nie stracil zycia ... Ud wyn iku zalezal n ie ty lko osobisty los krola, lecz iakze ~ os kraju i lududobrobyt i dostatek lub brak tych dobrodziejstw W nadchodzacyrn roku.

PI7.:.eZ pierwsze ellery dni swiilt sami bogowie uczestniczyli W odgrywanych ceremoniach, Piqtego dnia na scene wkraczal krol, prowadzac star!;zyzn.~ i i nnych dygnitarzy w procesji przemierzaj ~cej specjalna Droge .1 sz'tuj[ (\JI.' Babitonie droga procesyjna o$illli-n~la monumentalne proporcje i arehitektoniczna okazalosc, jeszcze dzisiaj budzqca pelen pcdziwu respekt; zrekonstruowano j"" w Vorderasiatisches Museum w Berlinie), Przybywai,qc do gt6wncj swi '\.t~mi, h61 spotykal arcykaplana, ktory odbieral mu inl'ygrtia i skladafje przed bostwem w s.w[~lym przybytku, Potem, odwracai,f!~ sie (10 zdetrenizowanego krola, arcykaplan uderzal go w twarz i nakat;~'wal ukl~knf:l.c do ceremonii namaszezenia, podczas ktore] krol musial wyrecytowac Jist\; swoich grzechow i prosic 0 boskie przebaczenie .. Kaplaill wyprowadzali nastepnie krola za rniasto, do jamy syrnbolizujace] smierc

sta! tam uwieziony, podczas gdy na gor"c,e bogow ie radzili nad j ego przeznaczeniem. Dziewiatego dnia wychodzll na powierzchnie, zwracano rot! insygrtia i krolewskie szaty i prowadzono w proces] i z powrotem do rnia:>~a, Tam, gdy zepadl zrnierzch, umytego i narnaszczonego wnnnosciami kn'{}la prowadzono do glpal' W swi etym okregu,

Przy wejsciu do gijJ1mu spotykal osobistego stug~ Inanny, ktory w j. mien iu krola zwracal sic do bogini w te slowa:

,.,Stailce poszlo spac, dzien przeminal,

Gdy na iozu w[llfltrujesz si~ w nk:.go, gdy go pideiisz -

dajesz krolo\",ri zyde. [,.,,].

Oby kr61, kt6rego przyzwalas do :Berea,

cieszyi 51 ~ d.rugir!'1 i dniami na mym sw:~c;;tym h:mie [, .. .]. Daj ill'll sZlCz~::Uiwe i ch:walebne panowanie,

obdal'7. jego tWH tr\va~at.podstaw:t [, .. ].

161

Oby rolnik sprawi! urodzaj napolach, oby pasterz pomnozyl owczarnie [,., lNiech wpalacu mieszka dhigie zycie".

Potern M61.a zostawiano sam na sam z bogin ia w gigunu; aby doszlo do malzenskiego spotkania, Trwalo ono ca~fI. noc, Rankiem hoi ukazywal si~. publicznie, sby ~'szyscy widziefi.ze przetrwal, Swiete zasluoiny odbyly si~, kr61 mog] panowac przez nastepny rok, a na kraj i lud splywal dobrobyt.

;;Rytu:El:l swietych zaslubin obchodzono radosn Ie i z en~m~ja7Jnem na calym starozytnym 8 liskim W sehodzie przez j akies dwa tysiace lat" - napisal wielki surnerolog Samuel N" Kramer w The Sacred Marnag» RUe, I rzeczywiscie wiele tat pe tym, jak rll'lin~ C2asy Dumuziego i Gilgamesza, sumeryjscy krolowie pisywali poematy opie\vaj<lce ekstaae takieh psmietnych nocy z Isztar, Biblijna Piesn nad Piesniami opisuje rozkosze milosci Vol fa 'ammgim; niektorzy prorocy przewidys ... ali smiere "domu c.Jnnugim" ("doilTIU rozkoszy") "cbry Babilonu' czyli Isztar. Dla nas jest 7_3S oczywiste, ze 6w hebrajski termin pochodzi ad sumeryjskiego gigww, co swiadczy 0 tym, re w polowic I tyshtd ecia prz. Chr, do brze wiedziano (I komnacie rozkoszyi rytuale swietych zaslubm.

\\,' dawnych czasach gi'par by! oddzielna budowla, do kt6rej bogudaw~II s.j~ na nocny spoczynek zoficjalnq malzonka Bogowie, kt6rl:Y powstawali monogamistarni - Enlil, Ninurta - zachowywaliten zwyczaj. lsztar w swoim midcie Uruk spotykala sie tam 7.. narzeczonym Durnuzim, ale zmienila wewnetrzna komnate gigUHU w miejsce jednonocncgo pobytu Zrniany wprowadzone przez ] sztar - uzywanie gipar do nowej forrny boskich spotkan - zsinspirowaly niektere mltski e bostwa tamtego czasu

Cz~sc z najlepie] zachowanych zap~s6w na ten temat dotyczy NannarafSina (ojca lnarmy/lsztar] ] gipar w jego swietym okr~gu w Ur. .. Rol.~ krill a Vol rytualach Isztar odgrywala w tyrn wypadku entu, ,.boska pani" (NIN,DINGIR po surneryjsku]. Podczas prac wykopaliskewych w Ur odnaleziono kwatery entu w poludniowo-wschodniejcz~sd S\vj'~tego o~~ g1!J!, w niezbyl du.z.ym oddaleniu od zikku.ratu Sina i zdecydov.ranie daleko od s;iedziby-swifltyni jegt) 2:0rlY N]ngal, W poblizu gigunu t!t1fU archeolO" dz)' znaletli cm.enmrz, gdz~e chOiwano polkolenia emu. Cmentarz i odgrz.e· bane budiow le pC'f'wierdz<~ % i.e prak tyk~pos iadania "ooskiej pani'" - POZ! oficjalm'l. m;alz:onk£t - stosowano OQ. okresu wczesnodynas:t,ycmegoSiz di? pofuych czas6w pM::nego imperium l'!Iowobabiloi'i:skie.go - przez ponad dwa tysia._ce 1 at

162

Herodot,gre..cki historyk Ipodr6mik 1: V wieku prz. Chr .• opi5'l!.lje w swych dzielach (Ozieje, ks, I) sw-j~ty okreg Babilonu i §wi&_tylliQ-,ziklo.ji:'at Marduka (ktorego nazywa "Zcusero Belosem") ~ bardzo doldadnie, jek pokazala towspolczesna areheologia. Wedfug jego swiadectwa:

,~N a szczycie wiezy jest przestronna SW) atynia, a wewnarz s-w]<t,lyni stoi bogato zdobione loze niezwy klej wielkosci, <I obok zloty st6t. N ie ma tam zadnego pos~~ ani n ikt ~ ie przebywa w nocy '!lit' tyro pomieszczeni ti oprccz ko bje~y, corki tego narodu, boF<l. - jak zapewniej ~ Chalde] czycy ~ kaplan i tego boga - owobo stwo sobie wybralo zg; wszystkich kobiet w kraju,

~'f6wi&_ lei ell sami kaplanl - ale.ja temu nie wierze - ze ten beg zstepnje osobiscie do tej kornnaty j spi w tym Iozu Podobnie rzeka Egipcjanie 0 tym, co dzieje sie W ich miescie Tebach gdzie kobieta spedza noc w swiatyni tebanskiego Zeusa .. Kobieta taka nie miewa jakichkolwiek sto sunkow z mez .. c;zyznanH i. Podo bny jest tez zwyczaj Vi Pararze w Licji, gdzie kaplanka, ktcra wyglasza wyroczn ie, w czasie gdy sprawuj e ten urzad [,.,.]; zamykanajest razem z bogiem W sW]<l;tyni kazdej nocy",

CIlQ( wypewiedzi Herodota sprawiaj~ wrazenie, ze kazda dziewica w owych krajach mogla sie nadawac do. tych praktyk, w istocie tak nle bylo,

Jedna z inskrypcj i znalezlonych w ruinach gipar w UI' pozostawila po sohie emu oimieniu Enannedu, ktora utozsamia sie z corka Kudurmabuka, sumeryjskiego krola rniasta Larsa (okolo 1900 r. prz, Chr.). .Jestem idealnie odpowiednia do tego, aby bye kobieta gipor ~ [wspaniale sie nadaj ~] do dOJl1u, ktory dla entu w czystym miejscu wznoszq' - napisala. Go ciekawe, obiekty wotywne znalezione w swi~tyni N ingal nosza napisy pozwalaj <tee n,)zp'oz:nac w tych przedmiotach dary od Enannedu, co sugeruj en k:kt.oJrym uezonym (np, Penelope Weadock, The Giparu at Urok).~ ze podczas pelnicni a cbowiazkow ludzkie] malzonki boga Nannara entu musiala let pomstawac w dobrych stosunkach z ofi~j8!h]~ zon~ , przyczyniaj<tC siit do w~lgo(ly i upl~kszel'lia st1'Oju !:logini NingnP',

kst wiele przy.ldad6w na to, ZC kr6lowj,e stamli si~ 0 lIl"Zi<td entu db,

wokh c6rek Prz.yczyna wedlug tychin.skrypcj i jest ta..ka. ~e rnaj4c intymlIy dost~p do. boga, enfu mogb. b~,.c, neczniczk~ spm.\V)' bola i pros] 6 0 "dlug]e zycie i dobre zdrowie" d.laniego - te same pros.b:y pl'zedstawiali ~rbIO\1itUe przy okazji swij~lych zas~uhin Z [SZl:at. Nic dz:iwnego, ie kolejni k rblowie na cafjrm stamzymym B liskim ViI schodzie, maj ~c przez "hosk~ pilmh:( hezpoorecln i dost~p do boga~pahtma mlasta~budowal] i odbucIDWY-

163

wali gipar w swoich miastach upewniaiac sie, Ze nikt poza icn corkami nie b~dzic entu. Ten wysoki i wyj<'ltkowy urzad byl czyms zupelnie innyrn nii poshiga rozmaitych kaplanek, umieszczanych w swi~ttynj[lchw eharakterze ,,$wil~tych prostytutek'', ktore okreslano ogolnie terminem qadisztu. Zaj~de to jest czesto wymieniane w Biblii jake degradujqce, a szczegolnie wzbronione corom lzraela (POM, 23, 18),. Bmu byly kims innym nil: konkubiny; ktore trzymali bogowie (oraz krolowie i patriarchowie), a rozn lea pok~ga~a na tyrn, ze entu nie rodzily dziecl (na] wyraznie] 11k: mogly za sprawa j a" Idejs nieznanei proCOOUfY), konkubiny zas mogly rodzic i rodzily.

Tereguly i zwyczaje znaczyly, ze krolowie sZlIkrU<lcy lub p[zymi\i<l;cy si~ do boskieh paranteli musiel i zmikU. innq droge niz pochodzeni eod entu (ktora nie mogla rodzic dzieci) czy konkubiny (ktore] potomstwo strdo na przegranej pozycji wobec dzieci ofiejahie] zony) , Nic zatem dziwnego, ze podczas ostamiej epoki swietnosci Sumeru, w czasach III dynastii z Ur, niektorzy krolowie ~ nasladujqc Gilgarnesza - twierdzili, ze ich matka byla bogi ni Ninsun, Asyryj ski JaG I Senacherib, nie 11lOg<\G wysunqc tak ~cgQ twierdzen in; w zamian zapewnial w jednej ze swych i nskrypcji, ze .nauczycielka bogow, bogini mzrodu, spojrzala na mnle laskawie • [kiedy bylem wei w] w lonie tnatki, .. Iatki , kt6r:a rnnie urodzilai czu wala nad moim poczeciem, Ea zadbal -0 obszerne lone i obdarzyl mnie gt~bokim zrozumieniem, rownym temu, jakie okazywal mistrzowi Adapie", Win· nych przypadkach mezopotamscy krelowie zapewniali, ze ta czy inna bogini wydlOwywala ich albo karmila piersia

Takze w Egipcie wysuwano twierdzenia 0 boskim rodowodzie (i malowano stosowne wizerunki na scianach swkftyf! it 55). Praktyka ta byla stu. sowana przez roznych krolow i krolowe, szczegolnie w czasach X vm dynastii (~567·1320 prz, Chr.), MaJtka pierwszego faraona tej dynastii enzymeeta. tytul (zspewne posmiennie) "t:t1Jf;l[toilld bogs Amona-Re", Tytlll ten by;~ PI7...ekaZ.YW<UW dziedzicznie z matki na corke. Kiedy faraon Thotmes J (znany, tel jako Thutmozis, Thotmose) umarl, zostawil corke (H atszepsut), ktorej matka byla jego prawowita zona, oraz syna urodzonego przcz konku bine, A~ by zalegalizowac panowanie syria (znenego jako Thotmes U), po smierci ojca ozeniono go z przyrodnia siostra, Hatszepsut, Ale kiedy umarl po okresie krotkiego panowan ia, j edynyrn synem, j aid po nim pozostal, byl chlopiec 1Jlrodzony przezdziewczyne z haremu. Sarna Harszepsm urodzila jedna c6rk~ [albo dwie), ale nie miala syna, (N aszym zdaniem Hatszepsut, jeszcze jako ksiezniczka nOSZLl:C,l t)'tlli C6tki Faraona, byla bib.lij naccrka faraona, k~(ll'a wychowywala hebrajskiego chlopca, mlzy'\\rajltc go Mose - ed boskiego prefiksu swej dynastii -i przybierdj'lc za syna, Ale to jut zupelnieinna histOl~i,a.)

164

l{,55

Z poczqtku H atszepsut sprawowala rz.<tdy jako regentka swegc brata przyrodnj'eg.o (hoI)' okolo dwudziestu dwoch lac poznie] zostal faraonem Thotmesem/Thutmozisem Ill), Uznala jednak wkrotce, ze krolestwo nalezy '{il\! prawnie tylko je], j ukcronowala sie, przyjmujac tytulature krolewskq laraona. Zgodnie z tym wizerunki ria scianach swiOltynnych pr2icdstaw~aj<l 1 qzprzyprawiona szmezna broda..

Aby zalegalizowae SW~ koronacje j wstapienie na tron Ozyrysa, Hat~1:epS u l polecila umiescicwegipski ch kronikach krelewsk ich n;EJ!Sb~pL~ ~cy lar is dotyczacy okol icznosci, w jakich Jcj matka j ~ poczela;

"Bog Amon przybral postac Jego Majestatu, krola, tego, ktory byl mezem [krolowej], Potem bezz .. vlccznie poszedl do niej; potem mial z nia stosunek malzenski,

Oto slowa, j akie bog Amon, Pan T ronow Dwech Kraj 0\'1/., wymowil potem w j ej 0 becnosci:

»Hatszepsut-stx ... orzona-przez- A mona niech bedzie imi en iem t.ej o6dd, kl6r" splodl.Uem w twoim ciele [.,,"].

Ma ona sprawowae dobroczynne rzady nad caJym krsjerne".

165

n. 56

J edn~ z :naj bardzie] irnponuj <tcych s Wi<t:tYll kr{) lewskich starozymege Egipta jest swiatynia h610wej H8!Jts7.epsm w Deir el Bahuri w Tebach Zachodnich, na zachodnim brzegu Nilu (it 56)" Zespol ramp i tarasow prowadzil owczesnego ezciciela (i prowadzi dzisiejszego przybysza) coratZ wyzej, az na poziom wspa:niatej kolurrmady, gdzie po lewe] stronie znajdiij[t sie reliefy i freski przedstawiajqce ekspedyeje kl6.~OWI;,':j do Puntu, P(1) prawej zas scene j~j boskich aarodzin, W tym sektorze swi::tt;i ni malowane Idie;fy uka;ruj~ boga Amana prowadzonego przez boga Theta do kro.1Qwe~ Ahmozis, matk i Hatszepsut, TowarzysZ1iCft inskrypcje mOZn3 z powodzeniem uznac za jedna z najbardziej poetyckich i tkliwych wzmianek 0 boskimspotkaniu milosnyrn, kiedy to bog - w postaci m¢a kn'llowej - wszedl do wewll~rzHego sanktuarium sypialni k:r61owe:j :

,,N aonczas przyszedl znamienitybcg, sam Amon, Pan Tronew Dwceh Kraj6w"

gdy przybrerpostac jej rn~:a,

Znalazl j <l spi<l_:C'l W pieknym sanktuariurn. Ocknela sie, zbudzona zapachem boga,

nJzeSmiata sie wesolo przed obl i czem Jego Maj estatu,

]66

Rozpalony n:!iHosci4_, pospieszyl ku niej, Uj rzala go w postaci boga,

kioedy sie do niej .ib~jzyt

U cieszyla si~ B<I widok j ego pieknosci. Jego mi10sc przeniknela cale jej cialo, Slodki zapach boga nspelnil wnetrze.

Szl achetny bog uczyni! jej wszystko, czego prsgnela. U radowala go eala soba,

Calowala go".

Aby jeszcze mocniej uzasadnic swoje roszczeaie do krolestwa dancgo j'ej przez boga, Hatszepsut zapewniala, ze wykarmiiajEt boginiHathor, pani polTLoniowego So yna ju .i zna jdujs.:cych si~ tam kopa lni rurkusu, Egipskie imie tejbogini, Hat-nor (,.dmntsiedziba Horusa"), okreslalo jeJ role;_: w w'jclio w l'Wanl!)li chronieniu Horusa po tym, jak Set zabjl jego ojca, Ozyrysa, II-iathoi, ktora nos ita przydomek KlDW<l~ byla przedstawiana z rogami na glowie lub, alternatywnie, jako krowa - dekoracje w Swu~lJyn~ Hatszepsut Hbzuj<t kr6~ow<l s:~qca. wymie bogini-krowy, ktora.jq karmi (il, 57)

fi..F

167

n. 58

Nit maiac podstaw de ogioszenia swej potboskosci, syn i nastepca Thotmesa lll, zwany Amenhotepem Iktakze zapewnial, ze kaernila go piersia Hathor i rozkazal przedsta wic t~ scene 1l<L scianach :hvi<ltynn ych (il, 58). Ale pMniejszy sukeesor, Ramzes H (1304-1237 prz, Chr.),t\.vierdzil stanowczo, '-e zrodzi! go. bog; na dov v odtego przytaczat nastepujaca poufna wypow iedz boga Ptaha do faraona:

.Jestem twoim ojcem [.,.J.

Przybralem POSUIC barana, Palla Mendes,

i splodzilem d~ w louie twej dostojnej matki" ..

A tysiac hlilt poznie], jak juz mowilusmy, Aleksander Wielki uslysza! pogloski 0 s .... ')'m poliboskim pochodzeniu; Inial bye bowiem poczety, gdy jego math w swej sypialni dosw"pila boskiego spolkani3! Z bogiern Amonem,

Niesmiertelnosc bogow, ktora starali sie zdobyclndzie, byla W IZe· ezywistosc! dlugowiecznoscia relatywna, wynikajaca Z rozniey cyklew zyciowych na dwoch reznych planetach. Podczas jcdnego obrotu Nibiru wokol Sloaca, ktos urodzeny na tej plane-de koriczy] jeden rokzy-: cia. Ziemianin urodzonyw tej same] chwili mialby jednak VI.' koncu toku nibir'iallskiego360(J lat, bo Ziernia okrfl.iy~aby Slorice w tym czasie 3600 razy.

W jaki sposob przybycie na Ziemie i przebywanie na niej wplynelo na.

Anunnaki? Czy podlegali krotszemu cyklowl orbitalnemu Ziemi, a przez 10 CZ'3IS ich zycia ukgl skroceniu?

Odpowiedzia na to pytanie moze bye przypadek Ninmah. Gdy przybyla n a Ziemie j aka ptldw.ona srutb medycznych, byla mloda i atrakcyjna (patrz Jl. 19). Tsk atrakcyjna, ze kiedy Enki ~ zaden nowicjusz W sprawach seksn - ujrzal j~ na bagnach, ,Jego fallus zrosil grob le ', Przedstawiano ja. wci~z jako mloda, dlugowlosq boginie, gdy (jake Ninti, .. "pani ,~cie") pomogla stworzyc Adama (patrz jJ J). Kiedy Ziemia zostala podzielona, przyznano jej neutralny region na polwyspie Synej (i nazwano ja Nmhursag, .poni szczytow gorskich"), Ale kiedy wzrosla rola Inanny i ucZ)'1l10nO z tej bogini patronke cywilizacji Indu, wjl:;Ja ona takze ruiejsce Ninmah w panteonie dwunastki, Wtedy juz mlodsi Anuaoaki kl6rzy zwraeali sie do Ninmah per Mammi, "s:tara matko", nazywali jot za pleuarni "Kiowa;'. Sumeryjscy artysci przedstawiali j3! jako s~t1!l'zejf!cs;; sie hugini1t Z krowimi rogami (rys, 11 na str, j 70).

Egipcjanie pania Synaju nazywali Hathor i zawsze przedstawiali j'l. Z krowimi rogami (rys, b na str, 170).

Kiedy mfedsi begowie zlamali tabu i zmieuili charakter boskich spotkiln, wydawato sie, ze starsi bogowie staneli bardziej na uboczu i mniej SI\ angazowali, przychodzac z pomocqjedynie wtedy, gdy syt:ua.cja wymykahi sl~ SI)OO kontroli .. Iak z few) widac. bogowie tel. sj~ starzeli,

b

9. WIZJE ZE STREFYMROKU

Popularny serial telewizyjny Roda Serlinga "Twilight Zone" (,.,SI.reta mroku"] prz.ez wielelat zaehwycal telewidznw (i wciaz zachwyca Vo,I powtorkach) sytuacjami, w kiorych bchater danego odcinka, znalazlszy sie w . krainie n iebezpiecznych okolicznosciach - fatalny wypadek, smiertelna choroba, U wiezienie w innym wymiarze czascwym - Vol cudowny sposob wychodzi z kazde] sytua.cji bez szwanku za sprawq niewiarygodnego zrzqdzenia losu .. \'1 wiekszosci przypadkow tym cudem okazywal sie czyn jakie] s. osoby, na pozor zwyeza jnej ,kto.ra byla obdarzona nadnaruralnyrni zdolnosciatni lub - jak kto woli - rnocami "anioia" ..

Ale tym, co fascynowalo widza najbardzkj, byla tytu!Qwa strefa mroku; bo gdy jl~Z wszystko zostalo powiedziane I. zrobione, bohater odcinka - a WI'.ll.Z z n im wi dz - nie bylpewien, 00 stale SJ~ napra wde, Czy niebezpie~Z.e.l1StWO bylo realne, czy tylko wyimaginowane? Cry carla sytuaeja byla jedyme snem? W!:cdy "cud", ktory ja rozwiaza], przestawal bye cudem; ,,<Inial" lAS nie byi aniolem; pulapka czasowa nie byla innym wym iarem, bo nk z l 'ch rzeczy nie wydarzyfo si~ napra·w~."

W niektorych odcinkach j ednak zai ntrygowan ie bohatera i wi dza wchodzilo w orbite przenikania si~ r6:±nyc:h wyrniarow, dzi~ki czemu pro'Hun wart byl swojej nazwy, Na samym koneu, gdy bohater i widz S<I: prawie pewni, ze wszystko,co sie wydarzyto, nie mialo odniesienia w ~ Vol ieci e rzeczyw istym, leez by~o ty Ike grfl: wyobrazni, snem, fantasmagoI'~ 'l podsw iadomosci - wowczas pojawia sie j AAj:s przedm iot real nl'. Czasem bohater odcinka znajdowa~> a- raczej dostawat niewielki przedmiot, kt6ry machinalnie wkladel do kieszeni, nasuwal na palec, JeSli by~ to pier~L::ie]\ lub zakladal ria szyj~, gdy w gr~ wchodzil talizman . Jak wszystkie mne aspekty tego urojonego, nierealnego zdarzenia, takze 6w przedmiot

171

mial bye urojony i nierzeczywisty. Ale gdy widz ~ bohater sa juz pewni, ze wszystko rozplynelo si~ we mgle nierzeczywistosci, bohater znaiduje rzeczony przedmiot w kieszeni lub na paleu - fragment rzeczywistoscl, ktorego ole wehlonela nierealllosc_Wten sposob Rod Berling pokazal nam, ze - miedzy rzeczywistoscia a nierzeczywistoscia, miedzy racjonalnoscia a lrracjona!nos.ci'l- przeszl ismy przez strefe mroku.

Cztery tysi'lce lat wczesnie] pewien sumeryjski krol Zilla lazl si~ w takie~ strefie i zapisal swoje doswiadczen ie na d woch gUn ianych eylindrach (eksponowanych obecn ie w paryskim Luwrze),

Kr61 nazywal sie Gudea i panowal w sumeryjskim miescie Lagasz okolo 2100 r. prz. Chr, Lagasz bylo "centrum kultowym" Ninurty, najwazniejszego syna Enlila. Mieszka! on [Ninurta] wraz z maUonkfM Bau w swietym okregu miasta nazywanym Girsu - stad lokalny epitet tego bcstwa, NIN,GLR.SU, •• pan Girsu". Mnie] wiece] ,'" tym sarnym czasie, wskntek nasilenia s.i~ walki 0 supremacje na Ziemi (g16wnie lliLi~dzy synem pierworodnym Enki, Mardukiem, a klanern Enlila), Ni- 172

nurta/Ningirsu otrzymal on swego oj ca pozwolenie na wybudowanie nowej swi(1tyni w Girsu, majace] manifestowac SWot wspaniatcscia prawo Ninurty do zwierzchnictwa. Jak sie okazslo, zamierzeniem Ninurty bylo wybudowsnie \v Mezopotarnii sWJ'ltyni najbardzicj niczwyklej, ktora z jednej strony nasladowalaby wiernie Wielka Piramide w Gizie, z drugiej podtrzymywalaby na obszernej platforrnie kr~gi ka:miem1e; pehiiace role wyrafinowanych obserwatoriow astronornicznych. Potrzeba znalezienia wiarygodnego l wiernego wielbiciela, kt6- r)" m6gfby wcielic w 'czyn te irnponujace plany realizujqc inteljgentrtie 111 .oj ek! y b oski ch archi tektcw, zary sow ala l~O rozwij aj acych sie wy~ padk6w opisanych przez Gudee.

Poczateklancucha tych wydarzen stanowil sen, jaki Gudea mial pewIlcj nocy _ Byla to wizja boskiego spotkaoia, Zdarzenie by10 tak i.yv.'c, ze !"Icl.enioslo krola do strefy mroku. Kiedy bowiem Gudea sie obudzil, ~ rzedmiot, ktory widzial we snie, spoczywal muteraz na kolanach, W jan kis sposob granica miedzy rzeczywistoscia a nierzeczywistoscia zostala ~ ~rzekrocz.ol'la.

Mocno zektopotany zdarzeniesn, Guden paprosi t .0 moz li wosc zasie"'~l~~t:iH rady U bogini wyroczni Nansze w jej Domu Rozwiazywania Zagarlck Losu (w innym miescie), naco nzyskal pozwolenie, Po dotarciu statkiem na mie jsce, ofiarowanju modlitw i zlozeniu ofiar w intencj i rozwiq- 1:In'ia zagadki tajemniczych nccnych wizji, Gudea pocz<t~ opowiadac bo-

'ini, co s[~ wydarzylo (czytamy z kolumny IV na cylindl'7..e"A", wersy 14- 0, w transkrypcji fry M. Price'a, The Great Cylinder Inscriptions A and B ~~rGtldeaj il, 59a):

;;We snie [ujrzalem]

cgromnego rneza, lsni<\cego j ak niebo

- wielkiego w n i ebie, wielk i ego na ziern i - mial nakrycie glowy, jakie noszq bogowie, U jego boku stal boskl Ptak-Bnrza;

u jego stop jak huragan

dwa lwy przysiadly, po lewej ipo prawej, Nakazal mi zbudowac swi~tyni~",

Potem Gudea ujrzal niebianski omen, kterego znaczenia nie zrozumial. l,rdf~cjonOw8:~ go bcgini tlumaczacej srty: na planeeie Kiszar (Jowisz) uka- 111100 si~ nagle slonce na horyzoneie. Poznic] pojawila sie jakas kobietai '1!lr;illt Gudei niebianskie instrukeje (kolumoa IV, wersy 23~26):

173

.Kobieta

Kim ona byla? Kim nie byla? Podobizne swiatyni,

miala na glowie,

\\' rece trzymala swi~l)' r y lee; tsbliee z ulubiona gwiazdq na ni ebie miala przy sobie",

Gdy,,koibiela" zagJ~ala do tablicy z gwiazdami, pqj'<lwita sift: trzecia ist&ta bosh - byl to m~.c,zyzna (przymc.zamy kolumne V, wersy 2~ 1 0, U. 59b):

•• Pojawil sie drugi mezezyzna,

mial wyglad moeamego herosa, Trzymal w reku tabliczke z lapis-lazuli. Nary' ... sowal na niej plan swiatyni,

Postawil przede mna swiety kosz transportowy; potoZYl na nirn ezysta forme do cegiel; przeznaczona cegla byla wewt'!<'tlr-l fenny ,

Stale przede mna, wielkie naczyuie:

ria nim wyr,yty byl ptak tibu,

ktory swieci j asno ViI dzien i w noel',

Juczny osiol przysiad! po mo}ej pmv.. .. ej stronie".

Tekst sugeruie, ze wszystkie te przedmioty meterializowaly sie jukos W, czasie snu, Odnosnie zas do j edncgo z nicb nie rna naj mniejszyeh watpliwosci, ze Z)OS,11i.t przeniesiony Z "I1'nn)811'1:1 snu nil pian fizyczny ,DO gdy Gudea si~ obudzil, znalazl na kolanach lazurytowa tabliczke z wyrytym projektem swiijJ)'l1lL Gudea upamiemi] 'ten 'CUll na jednyrn ze swych posagow (ii, (iOn]. Ukazuje on zarowno labliczkg, jak i boski rylec, ktorym narysowano projekt; Uklad znakow na margmesie tabliezki [il, 60b) jest proj ektem przedstawicnym W skali, Wyniki .. vspolezesnych badan sugeruj~ ze wlasnie dzieki temu mozna bylo przekazac insl:rukcN budowy wszystkich siedmiu kondygnacjci swiaryni na jednym rysunku,

Inne przedmioty, ktore tez mogly siezmaterializowac, mane sa z ru'Znyoh znnlezisk archeologicznych, N iekt6ny sumeryjscy wladcy uwieczniali :si~ Ie, ,,§"~'~~Iylrn koszem transporto .... '}'1l)", Taki kosz krol przynosil na miejsce budowy ~'h,"i~t:ego obiektu (il, 6Ia). Znaleziono formy do cegiel j cegly z: wYf1l~ tyrn napisem o,;przcznaczenhl' (i L 61 b), 'lrV ruinach G irsu \v Lagasz znaleziono tez srebrna "'1lZ,~ z. wyobrazeniern praka tlbu, ptaka Ninurty 01. 6! c).

174

Jl.MJ

Powtarzajac jeden po drugim wszystkie szezeg61y snu-w i~ i tak, j ak ZIe~

1tu;jrmclwat je Gudea, bogini wyroczni poczela obja.'lni<L'c, krolowi znaczenie liLt. Pierwszym pojawlaj~cym si~ bogiem - powiedziala - by} NinurII!!Ningh'su, ktory oznajmil Gudci, ze zostal wybrany do misjo. zbudowsnia IIIlwej swi~tyni: .Tobic bowiem zlecil wybudowanie [ego sW'i<!:lyni", Miala

112 nazywac E.NINNU - Dom Pi~6dziesi~ciu - 00 oznaczalo, ze Ninurta ma rlZl,WO do pozycji Enlila, wyrazone] liczha.: pi!t6dziesiq:t, awiec tylko 0 SlC2'!e- 1li!.'1 nizszej od rangi Anu, ktora wyrazala liczba szescdziesia;

n. 6J

175

Widok heliakalnego wsehodu na Jowiszusymboliade "boga l\"ungl:sz.zi~ de" - rna On wskazac krolowi dokJadny punkt na niebie, wedlug ktorego na;lezy zori entowac obserwatoria swi E!;tynne" Dokladnie w iym punkcie Slonee wzejdzie w dniu Nowego Roku, Kobietapejawiajqca si~ w W"ilji .2. obrazem swi~tynin.a. glowie byla boginu4_ N isahq, Ryk:em, l-;;(o1'Y ~IZymata w jednej ]'~~ cei niebi<Iitsk.:1 map~trzy~n.ailll w drogiej "pouczal<l cie, j ak zbudowac swi<t" tyni~ zharmonizcwana ze Swi~ Pla:net'l", "Drug! l1'11;fZcZYZl1J - wyjafnifu Nansze - hy! boglem Nindubem, - Bog ten dal ci plan swi<llyni",

Wyja~nifa lei Gudei znaczenie innych przedmiotow, ktore widzial.

Kosz transportowy oznaczal m I~ Gudei wewznoszeni u budowli, f0111];11. i ".prLeZJilOlCzon.a cegla' okl'esla~y rozmiar ] ksztalr cegiel, jakie nak;'(:.a~o uformowac z gl iny .~ UZyc. Ptak tibu zas, !.tory ,,swieci j asno W dzien ~ w r10~ cy", zwisstowal, ze 1111 czas budowy G ~]'k:a"pozb.f'lwi ony bedzie dohreg.o snu", J esl i to. nie zma:ci~o radosci Gudei, jllk;1Jt odczuwal z powodu wybranla go na wy konawce swietego zadani a, po .... "" inne go zmartwi c i nterprerac] fl. s.yru.lbo liki obladowanego osla: wynikalo z n iej, ze b~d7.j e harowal przy budow ie sWlfttynl n iezyrn juczne zwierze..

Popowrocie do Lagasz Gudeapoczal rozrn ys~:ac nad slowami bogi ni ¥iy~ rocznl i pilnie stud]O'WflC boska tabliczke, kt6ra zmaterial izowsla si~ na jeglJ kolanach. Im wi~cej myslal 0 roznych instmkcjach, tyro banW.ej by! zaklopo!any, Czu] sie zbity z tmpu S""loc:;;cg61n).::, 'w kwestiaeh orientacji estronomiczneJ i harmonograrnu robot. Przychodzac do istnieiacej jl;IZ swi<l!tyni N inUfUY ~,kaZr;lego clni"" a [l,JW0i w ezasie przeznaczonym na sen", prebowal 7j'OZU~ miec taj nik i. konstrukcji budowH, ktora miala dopiero JXNi,'StaC. Wci~ti zdezorientowany, Gudea udalsie do swietego prz-yby!ku sanktaarium i z:aapelowaf do "Ningirsu, syna Enlila", ,0 dodatkowe p~7.ewodnkt\ovo; "Moje serce P'(}ZO~ :staj e n ieoswiecone; zrozumienie jest cddalone ode rnnie j ak sro(kk OCeMlU; dalekie jak wn~trze nieba". "Panic N ingirsu -krt:.ycZ1Jl Gudea w eiemnos ~~ciach- z;bu.du}.; ci swi<l:.tyn~~, ale wrozba wci<jJ.jesl db mnie niejasna!'

Poprosi I 00 drug~ \il,o'r6zb~ i J.st onzymal, 'W wizji, kt6r~. uczeni nazywajt\. drugim snem Gudei ,pozycja krD~a i stS!!n,owisko spotkanego bus,twa wydaj1l: si~ kluczo\\'e. T ekst (kolumna ]X, wersy 5-6) ,stwie:nv.A, ze: ,,2ft drugim ra· z;em p.rzy 1eZlcym twa174_ do zienti, pr-qlehtcym tW<lrzq_ do z:iemi kr61w slana,! bug", Uiyty tu s,ume:ryjski term.~u NAD,A zna,czy cds wi~ej n]~ .,le1.;ec plackiem, Ic~~ wyd<t...~]~'m Pliosto"', ZWl'aca. uwag~ aa to, ze Gu~ dea 1eZashval'zi! do zie:ml ok rnogl widzle6 bOstwa, Bog 5tan~f zape\\on:e przy g~owie Gudei. J,esli kr61 byl pogr¥O'rly we snie rub w tnmsie, czy b6g r2lecZYW:Ls'Cie przemo'.vit do [!liego ~ czy tez stal prz.y jego glowiechc<l;C ·po- 3hlZYC si~ j ak:t~inna.J tnetafi.zycznrt metod'l komunik<l!cj i? K.westi.i tej tekSl .~ 76

nie v.'Y.i asnia. Mowi sie tylko, ze Gudea etrzymal ob]ernic~, stalej boskiej pemocy, zwlaszcza ze strony bogaNingiszzidy, Pomoc tego bostwa, ktere tklentyfikowa~i,~m.y z egipskim bogiem Thotem, wydawala si~ szczegolnie wf~Zna Ninurcie/Ningirsu Istotny byl dla niego rcwniez oezekiwany hold, j ~I~:;i miS!ly mu zJozyc il:!agcln (Egjpt) i Melucha (Nubia)" gdy jego nowa ~w i4.lyo~a oglosi, ze Ninurta rna r'dng~ piecdziesieciu - nosi "pi~cd"jesia,_t iJlll,ion panowania, nadanych rnu przez Anu", Ow dlaezego - -wyj asniI N]~ HUl'ta Gudei - swhttynfa miala sj~ nazywac E,NINNU - Dom Piecdziesieciu Obiecal kn)](}wi~ ze nowa s,:vi-ltynia. bedzie gloryfikowac nie ty lko M~ ~lWO - przyniesie te.z rczglos i pomys Inosc ealema Snmerowi, a w S7.cZe~ ~6] nosei Lagasz.

B6stwo obj asnitn nastepnie Gudei szczeg61y arch itekon iczne swiatyni, WI(lClil1e z pro] ektcm specjalnych zagrcd db boskiego Czarnego Ptaka i ~)oskonaJej Broni. Omowilo tez budow((, gigunu ella boskiej pary, opisalo wygl<l;d komnaty wyroczni j miejsca przeznsczonego do zebran bcgow, rodaJo takze s.zczcg6~y dotyezace spfZlt:t6w i ume blowania §WLE!.tyn L, N a· ~t~priie bog zapewn it Gudee: "darn ci znak do budowy moJ~j swi<lJyni; lInoJc rozporzadzenia naecza cie rQZjJD.ZllEl.WJJC znak Z obserwacj i ni e biari~k i.ej pl anety",

Budowa - powiedzial Ninurta Gudei - powinna. s.u~ zacZ1-:c"podczas nowiu Ksiezyca", Ten s7.cC7,:eg6lny dzieri bedzie wiadomy krelowi dzieki boskie] wroibie - znakowi widzianernu na niebi e. N~. poczatku dnia przyJ drt wiatry i widkie opady deszczu, a gdy zapadnie noc, boska reka ukaze sie na niebie i Ih~zie trzymala plomiellj ~;kt6ry uczyni noc wiooQjak. dzieri":

"w nocy ~dzle swiecic swiatlo; sprawi.ze pola bedajasno oswietlone, jakby przez slonce",

Slysza.:c to wszystko, "Gudea zrozumial laskawy dlaniego plan, kt6ry hyl wyrrinym przeka7!em jeg,o sennej wi7d i'\ ,;liQZ)'Wszy otlary ella .. \fm"~~i,~k.i z Lngasz i on:SJrGwawszy im modlih.vy, wiemy pasterz Oudea z.abnd ·Ii Q t. mdosci 11. do pmJCy," N ie tnlca.c c.zasu, poc.:z'tl "oczys7.:.czac m~ S!sto", IMcm ,.,naioZyl: podaUd na kraj,". Pooatki byty pbthe w nab.lrze - oddf~wa~ I!i(' woty> dzjbe o sly j drewm)~ mi.edZ, Kr61 zg!'omadzH ma:t.eriaty budow la~ n~ z b]]skidl i d1l1ekich stron i wrgan~.ZDwal .s:]l~ m bocz~, T S!k j ak pl'zewi~ 11,~l.da Nansze, h;;l! .. mwal j ak j UClEliY ()siO:i i .,pozb.awl.o.ny by! dobroeg.o snu",

Gdy ws:zy:stkQ bYfO j liZ przyg.otow8JH1!e,naci<;zecU CZ8!S wyrobu cegiet.

N,~ l.e2.:alo j e robic z g~jny we(Uugrorony i wzoru z piervm:ej w~zj i Gudei. W

177

koluamie X [X, wers 19 czytamy, ze Gudea >,przyn i6s~ ceglc:f, polozyl j<l. W SW i4_tyn i", Wynika slBj.;CI, ze Gudea midi cegle (a rakze wymagana forme) w, sensie fizycznym Ce g la i f'or ma b yly w ie c d worn J do datk owymi pt z ed m io tam i (p oz a I azurytowa rabl i c zka), k t o re pr zeszty granice str e ty mro ku

Teraz Gudea zastanawial si~ nad "n<H)'wwanym planem fundamentow swi<t_1yni". Ale mial twardy orzech do zgryzienia - "ina-czej Hit; bogini !'J]s.<I!' ha, kh'ira zawsze rozumie znaczenie wymiarow", Znow pctrzebowal boskie] porady ~ jeszeze FaZ ueiekl S,]~ do metody. U6ta sprawdzila sie przedtem - lecz dopiero po zdobyciu .,przepustki", j akq_ by,la pomyslna wrozba, "Metoda, wrozenia, kt6r81. :mSJtOSOW<ll, wymagala "p[zejscia spakoj nej wody ponasienaeh", co pozwalalo ustalie kierunek dzialania po oceniewyglqdu zrnaczonych nasion, "Guaea zbadalwtozby, jego w[o.liby byJy pomyslne,'

,.,Tak wiec Gudea pochyli! glowe, upadina twarz,

ObJ a wH mu 51 ~ rozk az- wizja: »Budowe Eninnu, domu swoj ego pana, po\ ... inknd skonczye -

od fundamentow na dole

do szczytu, ktory s.i~ga nicbe-".

Choc UC7..en~ uw<1laj't 0\",. epizoa Zit ,.,tr-LeCi sen Gudei", jego terminolcgfa znaczaco rozni si~ ad pozostaiych. T ermin MAMUZU bowiem, dumSicz.()IlY przedtern jako ,,.sen",, bardzie] przypomina hebrajskie/semickie mahazeh, GO s:i~ lepiej thnnaczy jako "wuzjla". Tu zas, W trzecim tekscie, uzywa :;;j~ term inu DU G MUNATAE - ,.,rozkaz.;wizja, ktora s~~ obj awia", Mniej wi~cej wtjm czasie W owym rozkazje-wizji na zyczenie Gudeizosteje objawione, jak rna za.cz::t6 budowac swi'l:tyni~ swego pana, Gudea widzi na wlasne 0CZY pro:C¢s realizacj i architektcnicznych zalozen Eninnu, ,.,00 furdamentow na dole do szczytu, kt6ry si~-ga nieba" , ,,\Viz.ja symu l.o w a nej d em e nst racj i c a J ego pro c e s u' > od fundamentow a± po dach, "pt:zykub: jego u wag~". Stalo siejasne, co nalezy robic, i Gudea .,,z radoscia podj<\l zadanie",

W _j aki sposob post@owruy c1akj prace, J akzespol boskich ard] itektow, bog6w U lJogifl as~:mnomji pom6g1 Gudei zOl:ienlaWB!C swi~tyni~u wlIll.e$C obse.rwato.ria, jak i kiedy sprmtano wymaganiom k.a,!endarza: i dopclniono ccremonii OnVarcl8i Howej ~w]1.\tyni - wszys.tko ~() zos~alo zbi Ian wwane rm cyllndrach HA" l .,8" sumeryjskiego krbl8!, Om6wi~isnlY t(( cz~sc zllpiso'w "\' kslW.c.e Kh:dy zac2xll :'Oil{ CZClS,

178

Tabliczka, ktora poj awia sie we snie, a potem materialiruJle faa j<fwie, odgr~{'W8J kluczowa role W cpowiesci a babilonskirn Hioble, prawym cz~OWteJkLl poddanyrn cierpieniu Ow tekst, zatytulowany od incipib.! Ludhd Bel Nemeq« (B(tdq_ chwalil Pana Mqdrosci), opowiada historie Szubszi, Gzt,()wiekl3! praweltG, kt61Y- zapornniany przez swego boga, .,odd~ty" ad opiekuncze] bogifli, opuszczony przez przyj aciol ~ lamenmj e fwd swoim ni eszczesciem Czlowi e.k ten trod dom, maj &tek, a 00 nllj gorsze, takze zdrowie, Zastanawia :si~-, dlaczego? Wynajlmye wrozbitow ·~.llbjaSni,a!Czy sncw", zeby .sl~ dowiedziec, co jestprLyc2:yn<\ jego cierpien, WZYVWl zaklinaczy, aby ,,1l~mierzyl~ boski Jlnli.ew", Lecz 'i,vyg]~d(:l na to, ze nic nio moze zadzialac ely pomoc • .,Nie wiem, co myslec 0 tych sprawad:t - zapisuje Ostabiony, kaszlacy, cj,erpi~cy S~I'<ts7.m,: bole g~owy gotow jest Urtlrz.ec, ale gdy jego polozenie siega dna nedzy i rozpaczy, w serii snow przychodzi wybawienie.

W pierwszym snie w ldzi .ubrencgo wnowe szaty, doskonale zhudowan ego, okazalego mlodzienca 0 wspanialym wygladzie". Ruedy si~ btldzl, tjawlI miga mu przed oczarni - rzeczywiscie widzi mlodego czlowieka "W nsrze sp lendoru i. nimbie grozy", Akcja, ktora s ~~ wowczas rozgrywa, czy UHlmowa, jaka sie wywi(lZuje w trakcie spelniania 8i~. tego SHU na jawie, n Ie jest znana z powodu uszkodzenia tabliczki.

W drugim snie poJ awia s~~ .wielld oczy szczony", .• trzymajacy W reku k uwalek oczyszczajqcego drewna Iarn8!ry szku", Zj awa wyrecytowala .zak I~cia przywracai ace zycie" i wylala .,oczys.wzaj4.cewody" na schorowa- 11 ~go m~:ta bolesei,

Trzeci sen byl jeszcze bardziej godny uwagi, bo zawieral Sen we snie, .,/\j f'lwiia s;i,~ niezwykla mloda kobieta 0 swiecacyrn Q bl iczu' - ze wszcch l'l~iar bogini, M&wHa dobabilonskiego Hioba 0 wyzwoleniu .. .Nie I~bj sj(~ pewiedziala - "\Ve snie wyzwole c11i z twegonieszczesliwegc stanu", .: ~ WI: snie cierp !q_cemu ozrowiekowi plrzysnRo si~, ze widzicbrodstego mlouzlenca noszacego nakrycie g]OiWY zaklinaczn":

",Onze niosl tabliczke,

» Marduk mnie postal [powiedzial] do Szubsziego, prawego mieszkanea, z czystyc]~ rq_k Marduka prryn]os!emci dab:ry IOSM" ,

Po pr2'-eblidzeniu Szubszi zn8Jjduje (na. jawi'e) tabliczk~, kt6ra pojawHa ~h: we snie&nionym we S:nie,. Gtanica strefy mmkll zost8Jbprz.ekrm:;WI.1Ilj 10 i co melaflzycZtl.'e, Sl.ruo si~ fizyczne,. lNatrtblkzce widlliieje pis.mc) Hno~

179

we i Szubszi moze je przeczytac: ,,,w godzinach czuwania ujrzy oredzie" .. Odzyska dci6 sil, aby .,ukaza6 laskawy znak mojemuludowi''.

W cudowny sposob •. .choroba wkrotce ustapila". Goraczka epadla, Bo] glowy minal, demon zla zostal wygnany do swego krolesrwa, dreszcze "SpIyH~Y do morza", .zasmne chmurami oczy' przejrzaly, "przeszkody w sluchaniu" zn]lm~,Iy, b61 zeba ustal - lista cierpien, kt6re rnin~iy jak ~k.!t odj:tl, gdy pojawHa s.iQ m.jemnkza cudowna tabliczka, ciagnie sie jeszcze dlugo, prowadzac do uderzaj&;cej konk luzj i: ;.K.t.6i~ J ak nie Marduk, m6g!! przyv.-T6d6 wnieraj'l_cego do zycia?"

Opowiesc konczy si~ opisem I'ibacj i i shladania oftar przez bohatera na ezesc Marduka i jego zany Sarpanit - niedawny m:¢ bolesci odbywa prooe->~~ do wieUdej :§wi~tynj·zik.kuratu przez dwanascie brsrn swi~,ego okregu

'V starozytnych tekstach jest jeszcze wi~cej cpisowwydarzen nalezaeych do strefy mroku, gdzie przcdmioty lub dzialania, ktore sa.. elemenrami wym iaru sennych wizj i, pojawiaj ~ sie nastepn ie na j awie, Choc brak w tYClh epizodach wyraznych dowcdow ikoncgraficznych, dostepn yell w przypadku tabliczki z planem swi'llryni,relacje te sugeruja, ze zjawisko to, wprsrw. dzie rzadkie, nie bylo dla Gudei wyjatkowe. Chociaz sam krol nie zarrzyInal swiadecrw dla pozniejszych pokolen, dowjadujemy sie z tekstu, ze co najmniej dwa inne przedmioty - forma i eegla przeznaezenia - rowniee zmaterializowaly SL¥ w wyrniarze rzeczywistosci fizycznej,

Prz.edmtoty i dzialania, kiore przekraczaja granice wymiarow, wyst\puj!l tez " .. ' snachGilgamesza. 0 pochodzqcym z nieba .znaku reki Arm" mowi s~ w tabliczce I, ;W widziany by! we snie, Ale kiedy ten sam. epizod omawia sit,; na !lOWO w tabliczce Il EPOlfiU 0 Gilgamefozu, sen staj.e si~w]zj4. rzeczywistych zdarzen, Gilgamesz stara si ~ wydobye wewnetrzna, warkoczaea c~ maszynerii statku powietrznego, a kiedy w koncu pro ba mu sie ndaje, zabiera taJemniczy obiekt do dornu swej maOdi sklada go u jeo'j stop.

r.62:B]ej Gilgamesz i Enkidu ObOZL~i<l_ u podnoza Gory Cedrow, Gilgamesa zasypia, snia, tnt! sie trzy snyi za kaidlym razem tok snionej akcji - okrzykl, dotyk- przeksztalca sic \v rzeczywistc dzialank, ktore go budzi, Wolanie, dotkniecie sa tak realne, ze Oilgamesz podejrzewa Enkidu '0 te czynnosci, Dopiero kiedy ten stanowczo zaprzecza, hoi. uswiadamia sobie, ze we sme dotknal go bog - tak realnie, ze cialo Gilgamesza zdretwialo, I w koncu rnial we sllie wizj~ w kt6rej ujrz.al start rakiety - ".sen", Vii krorym 2lobaczyt ob]eOCt, j ak.iego jes.zcz.e n ~gdy nie wudzial. i jego start, j ak ~ego nib z Ul'!\ik jeszcze rrl!!! ogl<l:Jal (nue by~ to prnt kusmiczny ani niebylo to miej:sce '~'l.dO\vanill). Obiek! n ie poz.Qstal wr~lm Gi1garnes,7.a, gdy wi;!Ja si ~t"OZ\V]ala; ale s.oen~ startl.l m· kiety mozemy wci<[Z oghtdmS na moneci,e z Byblos (patrz il. 49).

180

Senne wizje Daniela, zJ,dowskiego branea ria dworze Nabuchodonozora (kr61a Babilonu '0/ VI wieku prz, Ch'I".), zawieraja nawet wiece] wyraznych Ildpmvj,ednik6w fizycznych manifestacji, jakie przytrafia~y sie Gilgameizowii Gudei podczas spotkan w strefie mroku, Opisnj<l:c jedno ze swych hoskich spotkan na brzegach Tygrysu Daniel napisal (Dan. I 0):

"A gdy po dniostern oczy i spoj rzalem, 010 bYf In<\.z, ubrany W szatc lniana,

a biodra ml al przep:as.8Jne pasem ze zlota Z U fas. e ialo jego byio podobne do topazu,

o blicze jego j asn j aln j ak blyska wica,

a oczy jego lSnily jak poehodnie plonace,

ramiona i nogi [ego blyszczaly jak miedz wypolerowana,

a diwi~k jego glosu byl potezny [ak wrzawa mnostwa ludu",

,;r ylko j <1, Daniel, w ldzialem to zj awisko", napisal; inni ludzie, ktorzy z ~lim byli, nie widzieli wprawdzie ~i~j postaci, ale wyczuli cZ)'J<tS przerazajaCil o becnosc i, chcac s~~ ukrye, pouciekali, Takze on nagle pcczul si ~ spaIltlliwwany, zdolny j edynie SIYS7.eC boski glos ~ ecz:

"Gdy uslyszalem d:hvi:tk jego slow, padlem na twarz nieprzytomny

i lezalern twarza do ziemi",

Przypornina to symaeie, kt6r~ opi sywal Gudea. Dale] nast~puje scena Ildodobna do przebudzen, jakie zdumiewaly Gilgamesza, kiedy w snaeh dowiadc7.:al fizycznego dotyku i sty.szal glos .. boga", KontynuuJ~ relacie, I )uniel napisal, zekiedy zasn1tt ztwerza .: zv,rr6coru\ leu z:leJ]'11 ;

"Oto dotknela mnie jakas reka L podniosla mn ie tak,

ze oparlem sie na kolanach ina dloniach".

Boska osoba powiedziala wowczas Dan]eiowi, z.e objawi. mu pizy~

1lose. OswiomiollY, z. opltlszcz.onl1 glow"" Dankl file mogl doby6 :::;lowa.

I'\I~ wtedy boska. osoba - "k.tos podob'llY do GZlowieka" - d()itkn~ta warg ~ llnf~ iei a i ten o(!zyska:1 mow~, 11< ~ecly pr.zepmszal z.a SW,f\: sl:abosc, bosb 0·· '11,11hn dotkn~a go Z~lOWU i Daniel "poczuJ sn~".Wszyslko to wydarzyIo S1.~ '~1 czasic, gdy pogqzony by~ 'we snk~ podobnym dolransu.

18]

1/.62

Lepiei zapamietany niz sen-wizja Daniela jest zaistnialyw strefie mroku incydent Z n a p i 8 e m 11 as c i <111 i e. Zdarzenie to nastapilo podczas panowania Belszarucura ("Panie, zachowaj ksieeia"), nazywanego w Biblii Belsazarem, regen ta Babilonu, ktory panowal jako nsstepca >.1abuchodono~ zora oketo 540 roku prz, Chr, Jak relacjonuje rozdzial 5. Ksiegi Daniet~ Belsazar wydal wielki bankiet dla tysiaca swoich dostojnikow, ucztowal i pi} wino - scena taznana jest z kilku babilonskich ] asyryjskich wyobrazen krolewskich biesiad (il, 62). Wyph.vszy zbyt wiele, rozkazal przyniesc zlote i srebrne naczynia, ktore Nabuchodcnozor zabral ze swiatyni w Jerozolimie, ,.,aby krol i jego dostojnicy jego zony i jego naloznice mogli z nich pic, [ przyniesiono zlotei srebrne naczyuia, ktore zabrano ze swiatyni, z domu Bozego w Jeruzalernie; a be] i jcgo dostojnicy, jego zony i jego nalozni ce pili Z Hi c hoP iii wino 1 wyslawiali bogow ze zlota, srebra, m iedti., zelaza, drzewa i kamienia ", W czasie tej poganskie] zabawyi bezczeszczenia swietych przedm iotcw ze swiatyni J ah we:

"Nagle

ukazaly s ~~ palce reki ludzkie]

i pisaly naprzeciw swiecznika

na wapiennej scianie palacu krolewskiego, Kr6~ zauwazyl grzbiet ~ki,

ktora pisala",

Widok ludzkiej reki unoszaeej sie w powietrzu - bez ramienia i dala' .... yprowadzil ludzi z rownowagi, a nagle paj awienie 51\ tej zj awy spotego- 182

waln przeczucie nadejscia czegos zlego, >,Wtedy zrnienila si~ barwa twarzy kr61a, a jego mysli zaniepokoily go, stawy bioder mu si~ rozhriniry.) a koIlana zadrzaly." Musial sobie uswiadornic, ze profanaeja naczyn .Ze· sW~<ltyni Jailwe stala si~ przyczynq zlowrozbnego boskicgo spotkania, zapowiadajacego jakid nieznane, zgubne konsekwencj e.

Krzykiem rozkazal przyprowadzic natychmiast wr6ibit6w i wieszczk6w Babilonu. Zwraeajac si~ do "nwdre6w babilonskich", zapowiedzial.ze kmokolwiek zdola odczytac widmowe pismo i ziraerpretowae jego znaczenie, Z(]S.t:.U1 ie nagrodzony i wyn iesicny do godnosci trzeciej esoby w krolestwie. Nikt j ednak ni e potrafil zinterpretewac wizji <lui zrozumiec napisanych slow. "Wtedy krel Belsazar przestraszyl sie wielee, a barwajego twarzy zmienila sie i dos.toj n icy j ego by li zaniepokojeni."

Ta scena pelna strachu i rozpaczy zaalarmowala krolowa, Kiedy prayszla i uslyszala, co sie stale, poradzila, zeby sie zwrocic do Daniela, rnadrego meza, znanego ze zdolnosel wykladania snow i boskich komunika- 16w, Poslano wiec po Daniela i powiedzisno U1U 0 obiecanych nagrodach, Odmawiajqc P[zyJ~cia nagrod, Daniel zgodziJ si~ zinterpretowac wi4j~. Pi~;r.i\ca reka j uz znikla, ale pismo na scianie pozostalo. Potw ~erdz.aj ae, ze zJy L~t:nen pojawil sie na skutek profanacji naczyn swiatynnych, ktore P.OS\vu~" 10.:('111;0 Bogu N ~jwy zszemu, Pan II nieba, Daniel obj asni] znaczenie pi sm a:

.Dlatego przez Niego zostala zeslana ta reka i zostal wypisany ten napis,

A oto napis, kt6ry zostal wypi sany: mene, mene, Ide! u Parsin.

A taki jest wyklad tego slowa:

.Mrtne: Bog pol iczyl dni twojego panowania j doprowadzil j e do konca,

Tekei: jestes zwazony na wadze

i znaleziony lekkim.

U Parsin: twoje krolesrwo bedzie podzielone i oddane Medom i Persom",

Belsazar dotrzymal obietnicy j rozkazal, aby Daniela obleczono w purilluf\, uhonorowano zlotyrnlaneuchem wlozonym na szyj~ l ogloszono ~1-lCciq_ OSDb'l. W krolestwie .. Ale .,lej same] noey zostal zabity Belsazar, krol ~ h nl clej:ski, a Dariusz Medyjlczyk 0 bj::t_l krolestwo" (Dan, 5., 30-3 l ), POOI'OCtwo ze strefy mroku speln ilo si ecalkowicie,

183

Pochodzaee re strefy mroku sny-wizje Gudei, w ktorych otrzymywal On boskie instrukej e i pLany budowy 5wi~tyni En inrnu w Lagasz, byly 0 ponad tysiaclat wczesniejsze od pedobnych boskich infcrmacji, otinosZ<tcyeh sie do swi~tyni Jahwc w Jerozolimie,

] dac za szczegolowymiwskazewkami danyrni przez J ah we M[)j±esztlwl 11<1 gorze S yna]., synowie Izraela zbudowali dla Pana przenosny m iszkan - doslo ... vnie .,;mieszkanie" - na pustyni Synaj, Ni1IjwaZniejsq jego cz.~sciQ: byl Ohe! Moed (Namiot Spotkania), gdzie W najswi.~ts.zym miejscu trzymano chroniona przez cheruby Atk¥ Przymierza, Z<lWierdj'lC'I_ Tablice PraWH. Po przybyciu do Kanaanu umieszezano jq_ na jakis ezas w g~6wny(jlh miejscach kultu, oczekui a.c na jej ostateczne zainstalowanie w .Dornu Ja" It we'-' w J erozolimie, Okolo l 000 rnku prz. Chr _ po hoi u Saulu na tron ie I,· zraela zasiadl Dawid, Gdy uczynil juz Jerozolime swoja stolica, jego ambicj~ 1 nadzieja stale si~ wybudowanie W tym miescie swl<\.t)mi, w kt6rej Arka Przymierza spoczelaby ostatecznie, w miejscu uwazanym za swi~ro od niepamietnych czasow. Ale boskie komunikaty - docierajace przede

wszystkim 7.BI posrednictwem snow - wyrazily inna wole, .

Jak mewi namzapis bibi ijny, Dawid podziel H sl rt zarniarem wybudlQ. wnnia swiq_tyni z prorokiem Natanem, ktory poblogoslawil tym planom, .Lecz jeszcze lej sarnej noey doszlo Natana slowo Pana tej rresci: Idz i powiedz Da widowi, sludze mejemu: 'Wide krwi przeleles i wielkie w,ojtl)! prowadziles, n ie mozesz wiec zbudowac .sW] il_tyni db imienia mego, gdyz wiele krwi v..ylaJell. na ziemie przede mna Ale oto narodzi ci sie s),ll;cin zbuduje SW iatyn i~ dl iii imieni a mojego,'

W J aki sposob prorok N atan otrzymal boski komunika t "tej same] nocv", \V'yja:snionc jest 11<'1 koricu opowiesci (II Sam. 7, 17): "Zgodnle z t,ymi wszystkimi slowam i i zgodnie z: caiym wid zen j e m przemowil Nawn do Dawida", A wiec Hie by! to tylko sen, leez ohj awien ie, N ie cha.tom C ;sen;f), lecz hizzayon ("widz,eJilie"),\v kterym nietylko slyszane byty slowa, ],ec.z rakze widziany byl przemawiaiacy, jak wyja.~njl to Jahwe bratu i siostrze Mojl.esz.a 'iN obozowiskn na S ynej u.

Azatem "posze:(U krol Dawid i usiadl przed Jahwe", przed Arka Przymierza. Pogodzil si~ z decyzja Pana, lecz chcial slit upewnic co do obu kcnkluzji - ze to nie on [Dawid] zbuduje swi:{tyni~, ze zbuduje j<tjego syn, Sj'edz<'!;C. przed Ark1\. Przymierza, Dawid powtorzyl za pomeca srodk6w~ jakimi poslugiwal sie Mojzesz W rozmowaeh z Panem, slowa proroka Biblia nie przytacza odpowiedzi Pana, lecz w tym .siedzeniu przed Jahwe' I ezy, bye more, klucz do zrozumienia zagadki - taj emnicy pochodzenia planow swi~tyl1Ji. Czytamy bowiem W I Ksj~dze Krenik w rozdziale 28.; ~

184

Illedy Dawid zblizal S]~ do konca swoich dni, wezwal przywcdeow i St8T~ ~l}'ZfI~ Izraela i powiedzial im 0 de.cyzJl Jahwe 00 do budowy 8wi<l.,tynL ~ ) .. laszajqc, ze jego nast~pc~ bedzie S alomon, .Dawid da:l Salomonewi, I~wemu synowi, tavnit swi'l'tyni z jej wszystkimi czesciami i pomieszczeniomi, ,.,ravnlt wszystkiego, co otrzylnal z: Dacha",

Hebrajskie slowo tavnit tlurnaczy S]I~ zwykk jake j.wz6r, plan"i termin I 'n sugeruje, ze m6g1 to bye projekt, plan architektoniczny. Lecz tentermin ~l!blij ny, dokladniej rzecz biorac, kryje w sobie poj eeie ."moaeiu, makiety" mcz.ej nil. ."planu" (tokhnit po hebrajsku). Byl to fizyczny mode], na:jwy~ '~ui.niej .. vys:tarczajll_co maly, zeby Dawid m6gt go wreezyc Salcmonowi - 'os, co dzis nazwalibysmy "moaelcm w skali".

u. 63

Archeologiczne znaleziska w Mezopotamii i w Egipcie poswiadczaja, zemode Ie w ska] i ni e byly na starozytnym Bliskim W schodzie nieznane, ,Mo7_emy zi lustrowac ten fa.k1:, wskazuj ~C 1!I.a nicktore przedmiotyodkryte \If Mezcpotamii (1163a) i na D]eU6re znaleziska egipskie (il. 63b). Pewne

185

sumeryj skie pieczecie ey lindryczne przedstawiaja scene, w ktorej w ieza SWi~JYlliHI (iL 64a) nie jest wyzsza od czlowieka j boskich osobistosei stoj4_cych pay niej. Takie proporcje zachcwane sa lei: \v przypadku wizerunku kaplanki dekorujacej mode] SWl4;tyni (il, 64b). Przyjmuje sie, ze budowle te narysowano w nienaturalnej skali po prostu dlatego, ze na pieczeci n ie bylo d.osc mi eiscaale odkrycie rzeczywistych mode H s w io:t.tyfi i kaplic, zrcbionych z: gliny i pomniejszonych ltV skali (H. Me) - odpewiadaj,~cych biblijnym wzmienkorn 0 tavnit - sugeruje, ze bye mote takze w Mezopotamii b610m prczemowanc rzeczywiste modele swil.tyiL j kaplie, kiore mieli wybudowac,

Termin tavnu pojawia si~ wczesnie] w Biblii w kontekscle budowy przenosnego przybytku dla Jahwe podczas exedusu Wlasnie kiedy M6jzesz WStttPH na g6~ Syna], aby spotkac si~ z Panem, j pozostawal tam przez czterdziesci dnii ezterdziesci nocy, "rzekl Jahwe do Mojzesza" od~ nosnie do miszkan (term in tlumaczouy zwykle jako "przybytel", dostow~ nie jednak, jakjuz pisalisrny.znaczy "mieszkanie"), Po wyliczeniu roznych materialew potrzebnych do budowy - rzeczy te m ialy bye dobrowolnie dostarczcne przez Izrael irow, a I1]e wymuszone jako pcdstek, j ak to zrobMi Gudea - Jahwe pokazal Moj~,eszowi tavnit mieszkania i fovrdl' jego wyposazenia, mowi rlc.:

.;1 wystawia mi swtq.IYi'li%

abym zamieszkalposrod nich, Dokladnie wed tug tavnit miszkan i tavnit wszystklch j ego sprzetow,

ktore ci pokaze; tsk ..... ·ykonacie" (WyJ. 25,8-9).

Nastepnie podane zostaly szczegolowe wymiary arcbirektouiczne i ill· sl:!'ukcj e dotyczace wy konania Arki Przyrnierza z dwoma cherubami, 4~· slonemi, rytualnym stolem, j ego naczyniami i swieczni kiem, Instrukcj e 'ie zostaly przerwane tylko dla napomnienia: ."bm;z, abys uczynil to wedlug tavnit, ktory ci ukazano na gorze". Po wtraceniu tej uwagi dokladne dyrektywy architektoniczne byly udzielane dale] (00 .zajmuje dwa dodaikowe rozdzialy w Ksiedze WyJscia)" Jest zatem oczywiste, ze l' v loji.eszowi p ok a Z 11 11 0 modele - przypuszczalnie modele w skali ~ wszystk iego, CO nalezalo zrobie, Biblijne opisy architektonicznyeh instrukeji co do rnieszkania HS! SynaJui swi<'ttyn~. w Jerozolimie oraz romych naezyn, ryrua~nyt~ sprzetow i akcesoriow sa tak szczegolowe, ze wspolczesni uczeni i artysw nie maj <\ zadnych trudnosei zieh wyobrazeniem (il, 65).

]86

B

b

u. 64

187

H. 66

W zapisie z: [ Ks iegi Krenik (rozdzial 28,}, k tory wyrn ienia matel']aiy potrzebne do budowy SWD,ttyni i instrukeje przekazane przez krola DJwld~ Salomonowi, termin tavnit uzyty jest czterokrotnie, co nie pozestawia, watpliwosci, ze taki model isnrial, Po czwartei i ostatniej wzmiance Dawld powiedzial Salomonowi, ze owe tavni: ze wszystkimi detalami zostaly mu przez Jahwe doslownie przekazane w r az z pis em n ~ i n S t r u k c j ft:

,,0 tym wszystkim -rzekl Dawid

- (I pracach wedlug tavnit budowy pouczony zostalem na pismie przez Jahwe",

Wszystko to; wedlug Biblii, zostalo dane: Dawidowi ,7- Ducha", gdy kr61 ",usiadl przed Jahwe", przed Ark~. Przymierza (w jej tymczasov .... ,ej lokaJizacji). W jak) sposob Duch przekazal Dawidowi inslrokcje>w~Qcznie':Ii pismem Z fltki J ahwe i niezwykle szczegolowym tavnit, pozostaje taj emni'C4- boskim spotkaniem nalezeeym do strefy mroku

Swi'ttynia. ktora Salomon w koncu zbudowal, zostala zniszezona p:rzei: bab1lionskiego kr61a Nabuchodonozora (w 587 r, prz. Chr.), ktory uprQViladzit wiekszosc judej skich dostojnikow j we] ownikow do babi 1001:skiej niewoli, Byt wsrod nich Ezech iel, Ale kiedy Pan uznal, ze (ZIS odbudowy 5wi~JYril jest bliski, Duch Bot)' - .Duch Elohim'; - ?$~i~ na Ezeehiela, ten zas zacutt prorokowac, Jego doswiadczeaia przynalei.<\ s.cisle do stref).· mroku: .

188

;,W trz.ydzlestym roku,

Vi czwartym miesiacu, piatego dnia tego miesiaca, gdy bylem wsrod wygnancow "ad rz,ek'lKclmr, u'twOIZy~y si~ niebiosa

i mialem widzen ie Boze" ,

Tak zaczyna sie biblijna Ksiega Bzechiela, W jej czterdziestu osmiu rozdzislach wiele jest opisow wizji i boskich spotkari, lltlilJ~eszellOon~ na poczi!tku )'\e~acj a z w:izji boskie:~Q li"Y,dwao u jestj1eduyU] l najwazniej'~l;y(:h zapis6w dokunlentuj!j:cych pojawield1e si~ UFO w staroZ)'tnosci.

Szczegolowy opis techniczny rydwanu i sposobu, w jaki poruszal sit;: w kaidY[iJ1 kierunku, w g6r~; i w dot) mtrygowal pokolenia bibtistow od bardzo Lhnvna, Stal si~ t,ol: CZ>.;fScI<\ l:aj-emnej lr~dycj i zydowskiej Kabaly ~ kt6r<!. mogli ~tlJcliowac ty ~ko wtajemniczen i, W ostatnich latach techniczna interpretacj a ,~okol1ana przez bylego inzyniera NASA~ Josepha Blumrieha, w ksiazce Sla.t, M kosmiczne Ezechieia (it. 66a) wzbudzila zyczliwe zainteresowanie, Dawny 'hiilski wizerunek latajacego rydwanu (il, 66b) poswiadcza powszechna

i~ IfIj ornosc tego fenomenu w starozytnosci wewszystkich czesciach swiata.

W Srodku rydwanu Ezechiel widrial niewyraznie kogos ,7. wygladu poI~obnego do ezlowieka", siedzacego w blasku kola ognistego na czyms, co wygl:tdalo na tron, A gdy Bzechiel upadl na twarz, uslysza] glos mowiacy do nl iego, Potem ujrza], ze .,ola reka byla ,ryc[~ni,~ta do mn ie, a w ni ej Z'W·6j ~Rj.~gi. I rozwin<t~ go przede nU!i~. A byl Z<'~pLs.my z jedin~i .2:, drugie] strony",

Wizja same] reki, reprezentujacej bestwo, przypomina pisanie na I eianie widziane przez Belsazare. Takze winskrypcjach Glide] powiedziane jest, zc kr6l zostal powiadomiony 0 tym, Ii; znakiem pomyslnego dnia dla swiatyni bedzie ukazanie sie na niebie boskiej r~lI;j trz.ymaj'l.cej I.l~)chodni~, Pod tym wzgledem prawdziwie inspirujaca jest jedenastowieczna plyta brazowa w karedrze w Hildesheim (Niemcy), przedstawjaj~ca scene, w ktorej Kain i Abel skladaj<\ oflare Bogu, prz)' czym Hoga reprezentuje sama hoska reka ukaznjaca sie w chmurach (il. 67).

Slowo ,.,sen" nie pojawia sie w Ksiedze Ezeehiela ani razu; zamiast niego prorok uzywa terminu ,."wk~zenie", ."Otworzyly si~ niebiosa l mialem widzenle Bote" - oznsjmia Ezeehielw pierwszym ustepie swej ksiegi, Tennin ten Ivyty w jezyku hebraiskim brzmi nawet ,,;\v]dzenie £lohin'i", widzenie odno·v.<jce si~ do DrN.GIR z tekst6w sumeryjskich, Znaczenie tego slowanie jest d~) bJn .. ca jasne w sensie nattlry tej wizj i - czy bylo to rzeezywiste widzenie ~~alm:j sceny, CT.}' byl to wywolany czyrus obraz mentalny, jaki powstaje w ,lkis sposob jedynie w umysle? Pewne jest, ze od czasu do Cza5'U W rzeczone

189

widzeni e wdziera si ~ rzeczywistosc - realny gins, realny przedrniot, widocznot reka Dlatego wizJlI Ezechiela nalezy rewniez dn sttezy mreku.

H 67

'i,1),/sr6d kilku boskich spotkan, jakie pobudzaja Ezechiela do dzialania \.,' pelnieniu misji proroka, wiecej nit jedno stanowi przyklad nadrealnesci wy~l,l!niaj~cej realnosc, ktora z kolei na powrot zanurza si~ w nadrealnosci, Jedno z tych spetkafi zawieraelemeuty pierwszego snu-wl2!jj Gudei, w kterym to snie istoty boskie pokazuja mu plan swiaJynii tirzymaj:t narzedziaarchnektoniczne.jraflajace na koniee po zmaterializowaniu sie do rqk krola.

.,ByJo tow sz:&stymroku, w szostym 111 iesiacu, pl [!,_tego dn ia tego miesl~\j -rdacJ onnj e Ezechiel VI tozdaiale is, - Guy siedzialem W SWQi m domu, 111: starsi judzey siedzueJi przede mi~(b spoczela namnle reka Pana Jahwe:

I widzialem, a oto byla postac z wygladu j akby ezlowiek;

w dol od tego, GO wygla.da}p j ak j ego biodra, by] ogien,

a Vol g6r~ ad tego, 00 wyg}<lA;],do j ak j ego bi odr<L,byi Mask, j akby polysk polerowanego elektrum",

T e slowa 0 bnamj it niepewnosc prorokaco donatury wizj i- czy j est to rzeczywis.tosc czy nierzeczywistosc? To, 00 \\,idzi na w~asne oczy, nazywa; "widze:niem" jislota, kt6r,'l widzi, jest ty lko j a k b Y czlowlekiem. KID]kol wiek j estta zj awn, ezy jest 0 b ~. e C Z 0 n J W ogien l blask, cry jest s two rz on a Z ognia i blasku, cz.,v jest pozorowanym obrazem? Czynrkol wi ek to bylo, moglo dziala.c w swieci e tlzycz:nym.:

190

"I wyci~[l<l:l cosw ksztalcie ~ki

j ehwyci! milk za wlosy na gtowie" A duch uni6s~ mnie

m iedzy z~emk a niebo, ] zaprowadzil mn ie

w widzeniaeh Eiohin: do J eruzelemu,

do wej scia bramy wewnetrzne], zwrocone] ku p(Jnocy",

Dalej nas!~puJe oris tego, co Ezechiel widzial w Jerozolimie (wta_cznie 1: kobietam i oplaku] acyrni Dumuziego), A. kiedy pouczenie proroka dobieg~() konca l boski rydwan ".uni6sl si~ ze srodkaln~asta i zatrzymal ria gorze, ktorajest nawschod od miasta":

"Dttdt un i6s1 mnie i zaprowadzii w widzen in dueha Elonim

do Chaldei, do w)' gnancow; potem cdeszlo ode m nie

widzen ie, klo~e mialem",

Tekst biblijny kilkakrotnie podkresla, ze podniebna PQdni.z edbyla sie w boshej wizji, "wwid7..erliu ducha Elohim", Ale wyraznie podany jest OP]S lizycznej wizyty w Jerozolimie - kl.edy to dyskumaje sie z jejrnieszkaucaIn!, a nawet ,,czyn i sie znak na ezole' sprawiedliwych, ktorzy b~d'l oszczedzeni posted przepewiedzianej og61nej rzezii ostarecznego znl szczen is: 1.1'11 asta, (Rozdzial 33, odnotowuje przybycie w dwunastym roku pierwszego wygnan ia uchodzey z Jerozolimy, 1. tory powiadamia wygnsncow w Bani louie 0 wypelnieni u sit,: proroctwa dotyczacego J erozolimy ,)

Czrernascie lat poznie], W dwudziestym pi~tym roku pierwszego wy~ gnania, w d!1iu Nowego Roku, ,,~ka Jahwe spoczela' na Ezechielu jeszcze ~IZ i zabrata go do Je:rozo~imy, "W widzeniach Eiohim prz,enl!os.t mnie do ziemi izraelskiej i postawil mnie na bardzc wysokiej gorze: a na n iej od ~I rony poiudni abylo cos, j akby zbudowane miasto,

Przeniosl mnie tam, a oto

byl tarn lUrtz, kt:6ry ~"Y gladal tat, jak by byJ ze spizu;

roi a~ on w reku lnieny SZ1Im

191

i pret mierniczy; a stal w brarnie".

(Sznur i pr~tmiemiczy przedstawiano w czasach sumeryjskich jako przedmioty swi,~e, ~t6reboski architekt wreczal lrnJ]owi wybraneme do bu-

dewy :hvi.~lyni, i1. 68,) .

Boski mierniczy nakaza] Ezechielowi, aby ZVIi,.Ocil uw~glt na wszysfko, CQ uslyszy l zobaozy, szczegolnle na wymiary, aby m6gJ dokbdl1~e ]Jl7ekazac t~ dane wygnancom, Nim udaielono insbukcJ i, przed j ego oczami wszystko si'll zmieniio. Scena z dalekim mezemznikla, pojawU sie za towidok muru otaczajllt.ce-gQ auz)" dom -:talk: jekby, m6wirtc dzisiejszym j~idem, zmieniono ognislkow~ w tdeohiektY;';;'':le kamery, Z bliska Bzechiel l~l7..ai , ,nt\;:la z pr~~em miemiczym'''. za.czynaja,_ceg(l m~erzyt 'budoVi .. l~.

it 68

Patrzac z zewnetrz, Ezechiel widzial teraz, ja.k miemiczy krz:t!a 5i&,;. i bie.rze miary przy mane otnczajltcym budow ]~. W' trakcie rej czynnosci scenaj ak gclyby kamera telewizyina pod~a za ezlow iekiem - wciaz sht zmie[iia:~ ~a; i zamiast widokow zewnerrznyoh Ezechiel widzial obrazy Z we ..... 'olttrz· nych czesci budowli - dziedziiice, komnety, kapl ice; P017l!Caj as perspektywe cgolnego plal]u architektonicmego, uwaga badacza skupila s~\ na obrazie szczeg6l6w konstrukcji i elementow zdobniczych, Dla Ezechiela SIa~O si~ o~ czywiste, ze ogl(l,_da przyszloM, odbudowana swi~ryni~ ze swietym przybytkiem, sprzetami sakralnymi, stanowiskemi bplan.6w j miejseem cherubow,

()w opis zajmltj etrzy dtugie rozdzialy w Ksiedze Ezechiela i jest tak szczeg6to\V)', a miary i dane architektoniczne tak dokladne, Ze WSpOtc2:esm kreslarze mogli bez trudll narysowac plan swi,!:tyni (II. 69),

Gdy jedna wizualizowana scena nastepewala po drugiei w tej symulacji, !dora pozostawia w lyle najbardziej zaawansowane techniki rzeezywistosci

192

wirtualnej, Ezechiel byl wowczas - ponad 2500 lat ternu - uniesiony w wizji, Jak gdlyby fizycznie zaprowadzono go de zwroeonei na wsc.Md bramy swi'ltynnej, trim zas w ."widzeniu podobnym do dwoch poprzednich wldzeN' ujrzal .;chwat~ Boga izraelskiego "', przechodzaca przezwschodniewejscie.

n\'ltedy duch unio sl mnie

i wprowadzil na dziedziniecwewnetrzny, a oto sw i.l\tynb byla pelna chwaly J ahwe" ,

Uslyszal teraz glos mowiacy don z wnetrza swi~1:yni Nie by! to ,,rofti",. kt6rego widzlal przedtem ze sznurem i pretem mierniczym, ten bowiem sm,! Icrnz obok niego. A g~osz wnetrza swi<ltyni zapowiedzial, .W bedzie tam miejsee boskiego tronu i podnozka boskich s.top. Na koniec Ezechielowi polecono powiadomic dam izradski 0 wszystkim, Co slyszal i widzial, ~ dae ]zraelitom wszystkie .... 'ymiary swiatyni, ahy mogli j~ wlas.ciwk. zbudowac. Pou,Ioc

1ft?

Ksiega Ezechiela konczy sill: wyczerpujacymi in strukcjam i obshrgi przyszle] swi<ttyni. W tekscie wspornina sie, ze Ezechiela ,,:..apmwadzono Z powrotem", aby zobaczyl ehwale Jahwe przez brame p 1110CIi<\, Prawdopodehnie przez te brame wyprowadzono Ezechiela z boskie] wizji, ale Ksiega Ezechiela tego Die mowi,

StaroZyt:ne Lologrruny, rzec:zyw1stoU:. w:irtualna

Kiedy Gudea byl wc.iJ.z zaklopotany architektonicznymi opisami zleconej mu budowy, pokazano mu .,,rozkaz··wizjJt:, ktora si~ objawhi', W tyill!

I obj awieniu ujrzal j ak we: sn~e ~5wi2l.tyn~~ oblekJj fl.Gq_ si~ w ksz:tJlt, kondygnacj a po kondygnllcj i, ad fundamennie« at po dach - to prezentacla sprzed

I 4000 lat, jakkj dzisia] mozna dokonae dz~~kj symulacjorn komputerowym. I

Ezech iela nie ty lko w cudowny sposob przeuaasportowano (dwukr(jt~: nie) z Mezepotamii do Izraela, Za drughn razem pokazano mu cos) col d:zlS nazwalibysmy .,I.'.zeczywistmk;i~ wirtualna" .. Scena po seenie uwidoczniono szcz.eg6ly cz cg o s , co j e sz cze ale i SEn j a~ o - pr zy s z I.fl .Swi(ltyni~, Dorn Jahwejkt6ry mialbyc wzniesiony wed~ug, szc7.eg6lowych wytycznych archirektonicznych .. Zostalo to objawione E,. zeehielowi w widzeni u w strefie mroku J ak tego dokonano?

Od samego POCZ4Jku Ezechiel nazywal t~ wizi't: tavnit - tenninem uzywanym wczesniej w Biblii w zwi1\zku z mieszknniem i 3W]<\tynl1l.. Lecz jesli byly to tylko modele w skali, to mode] widziany przez Ezechiela by.'~ zapewne .mak ietakonstrukcyj 114." w skali nateralnej j poni ewaz bast;i mierniczy dokenywal rzeczyw istych pomiarow za pomoca preta dlugi.eg:o: na szeSc Iokci (ok .. 3 m), mierzac dlugos.c Sw14_tynj na 60~okdj v\:ysoko~& mi na 2:5 bnkci, Czyto ,co pokazano Ezechielowi, opieralo silt na techniee rzeczywistosci wirtualnej, czy by to hologramem? Czy zaprezentowane mu symulacje komputeraweczy ogladal rzeczywistq, istniejaca gciz]es iadzie] SW i~tynu~, ukazana mu za pomocq holografii?

Zwiedzajecy muzea techniki s<l CZ\SlO zafascynowani pokazamiholegraficznymi, w kl6rych dwa rzutowane z roznych stron, nSik1adaj~ce si~ rna siebie ObrOl.L"Y umo.Zlhviaj::t widzenie unoszacego si~ w powietrzu, rzeczywistego tr6j~'1'li1111arowego ksztalru. Teclmiki rozwiniete w koncu 1993 t., (Physical Review Leuers; gn:n:lz~efl ]993) umo±liw~aj<l tworzenie hologramow z dutej odlegto:.<icL za pomocatylko jednego promienia lasc:roweg,Q, zogniskowanego 11<1. krysztale, Czy zastosowano ten rodz.ljtedmiki,bel w<.\tplellia 0 wiele bflln;lz]~ zasweusowane], aby Ezechiel m.6gl wb.ac~, odw~.edzi6., a nawet wej sc do ,.,makiety konstrukcyjnei", k~6rn w l5tQC(h~ znajdowala si~ gdzie indzie] - by.c mote w Ameryce Poladniowe]?

m, KROLE\VSKIE SNY,PR'OROCZE WYROCZNIE

,.Zasn~c ~ Mote snit?"" - pytaksi~~, Hamlet, bohater Szekspirowskle] tragedii, w ktore] UbZL~ e rrni s:i~ zj awa zamordowanego krelai poj awiaj~ si~ niebianskie omeny. Na starozymym Bliskim WscrlOdz]e snow rrie uznawano za zdarzenia przypadkowe, Wszystkie traktowano jake mniejlub hardziej bezpcsrednie spotkan ia z bogiem, Stanowi ~c sposob przekazu bo~kiej w~li czyinstrukej i, W najbardziej zawezonymwymiarze srry 0 bjawiaIy wrozby zapowladaj 'lCe przyszle zdarzenia, 'IN naj pelnie] szej zas odslenie by~y starannie zainscen izawanyrni j zap lanowanymi epifaaiami,

Wedtllg starezytnych zapisow s']]JY towarzyszyly smiertel nikom od saIW~.gO poczatku, poczynaJ ~c od pierwszej matki, Bwy, ktora miala wrozebny sen 0 zabiciu Abla. Po petopie, kiedy powolano krelestwo, aby stwoFL.YC zarewno bariere, j ak i hlcm~k m:i~dzy Amsmaki 11 lU1I311111i ludzkimi, nsobs, kt6rej sny zwiazane byly Z ogolnym nurtem ludzkich spraw, byl krel, A potem, gdy przywedcy ludzkosci pobl~dzj 1 i j bosk ie s.~Qwn przekaqwane by.to w snach i wizjach prorokew .. W t:ym dlugim zapisie snow] wizj iniektere z nich, j ak widzielismy, ". ... yr6:l1daJft .si~ przejsciem do strefy rnrokn, gdzie to, co nierzeczywiste, zmienia s~~ w to, C.Q rzeczywiste, byty mCI8:t~ zyczne puyjmuj~ ksztah fizyczny, niewypowiedziane slowa swj ~ si ~ realni e s.i}'szzanyrn glosem,

Biblia j est pelna zapisow 0 snach jako g~.6"Wllej ronnie boskiego spotkaII~i1i1., stanowiacej sposob przekazu boskiej deeyzji czy rady, raskawej obietnicy Iub surowege wyroku, [ tek w Ksiedze Liczb ] 2:, {5 cytowany jest Jshwe,

ktory wyraznie mcwi (do brata i !.10r:;try Moj~), ze ,.jezeli jest u was prorok Pana" - osoba wybrana do przekazywenia slowa bozego - "to objawiam, mu si¥ w widzeniu, przemawiam do niego we sn]ie", Znaczenie tego stwierdzenia uwydamia preeyz] 11 wypowiedzi; w wizj i Jahwe daje S]~ pOZI1<H.\ rozpoznac, zobaczy6; we snie pozwala si~ lli..'lliySreCj gdy wyglasza wyrocznie.

Pouczajaca Jest t'U epowiesc w ] Ksiqdze Samuela (T,. 28). Saul, krcl ~zra,elski, srnfl<l,l przed koniecznoscia stoczenia rQzstrzygaj~rej bitwy z: Filistynarni, Prorok Samuel, kt6ry z ro7Jitazu JSih.wenamascil SaUll"" na krola i obj awit mUSbDWQ p<illsikie, lill1Jf'i. Pelen obaw S aul stara sie samuzyskac boskie przewodaictwo, lees choelaz ,.,pyl:al: Jalhwe, PM nie &1 mu odpQiwiedzi ani przez sny ~ ani przez swi~!osy, ani przez prorokow' ,Vi tym przypadku sny wymienia $i~ j.ako gl6wn<t metod~ boskle] komunikacj i. Wr&1:by - z:n.aiki niebianskie lub niezwy He ziemskie zj:sJ'i.vliska - 000 wyrocznie, boskie siow'o;c przekazywane przez prorokew, stawiane S<1 na dalszym. miej SOlL

Sposob, w j aki Samuel zostal wybrany na proroka J ahwe, tez zasadza si~ na uzyciu snn do boskie] korrrunikacji. Byla to sekweneja trzech ,.,suow teofanicznych", w ktcryeh uczeni, tacy jak Robert K, Gnuse (The Dream, Theophcm:y oISmrtw.!f), znajd1l:lj~ znacz'l.ce paralele z trzema sermymi zwidami-przebudzeniam i Oi lgamesza,

Wspominalismy juz, ze maka Samuela, nlezdolna do urodzenia dziecka, obiecala, j eSti zostanie poblog'OS~a.wi.oHSl synem, poswiecic go sluzbie Jabw¢, . Dotrzymujqc slubowani 81, .Z3lPfDwm:!zurn chlopca do Sylo, gdzie przecbowywarm Ark~ Przymierza w tyrnezssowe] kaplicy pod nadzorem kaplaoa Heliege, Poniewaz synowie Hel iego oddawa) i s:i~ uciechom zmysrowym i prowadzil i rezwiazly try b zycia, Jahwepostanowi] wybrat na j e_go n8st~r~ pebortnego Samuela, W F Ks.i~2e Samuela 3, ] ezytamy ~ i.e ,$tOWD J ahwe oy1o w tych czasaeh rzadkoscia, a widzenia nie by~r rczpowszechnlone":

.Pewnego drib,

gdy Hell leta} na swoim Jni.ejscl!:!, (lezy jego zas zaczely sla bn~6

i nie mogl widziec,

lecz larnpa Elanlm j eszeze nie zgasla, Samuel spal W przybytku J ahwe tam, gdsie byla Arb £1'0 him ,

I" zawolal J ah we: -S 8inrue]ul

A on edrzekl: OlO jestem! lprzybiegl do Heliego i rzekt: 010 j estern, wolalesmnte",

196

Ale Heli powiedzia], ze nie wolal Samuela, i kazal cMopc-u ¢j.scsp.ac" Jeszcze raz lillwe zawolal Samuela 1 jeszeze raz Samuel poszed] do Heliego ly~k() po ~O, aby ZU'lO\\'U. l.I~ysze(\ ze ksplan go nie wolal, Ale. kiedy zdarzylo sj!~ toporaz trzeci, "ZlroZJL~mhti Heli, :if:; ~o J ahwe wola p8!Cho!~". Polecil mu wiec, jesll sytuaoja jeszeze raz 8i~ powtorzy, odpowiedziee tak: ,,1\16w, :Ja~ hwe.bo sluga tw6j s,1ucl'la". Po czym ,.przyszedt Jahwe, stana] i zawolal j<lk i poprzedaio: Samuelu, Samuelul A Samud rzekl: M6\v, boo sluga hv6j sfu~ cba", Pewien anysta wtrzynastowieczne] FrnHcji dotG\Zyf wszelkich staran, aby w SrednuQ>witlcznymilustTDw.mymwydan.iu Biblii przedstawlc pierwszy senteofanicmy Samuela i jego ostateczne bookie spotkanie z Jahwe (it 70)"

n. 7(J

Trzeba tu przypomniec, ze ducb h07Y, ktory udostepni! krolowi Dawidowi tavnit i pisane instrnkej e do budowy s,wiqtYllt j erozolimskiei, zst~jt ~la{l w chwili, gdy krol zasiad] przed Ark<\ Przymlerza, W l}l:an ie na S amuela takze Zda:rzY~D s]~wtecly, gdy chlopieccspal w przybytku Jahwe tam, ~dzie by~a ATka £loMm". Arka, zrobiona z drzewa akaejowego i w;y-klw8!- 11 a zlotem wewnatrz ] na zewnatrz, miala bye bezpiecaoym schowkiem kaln~ennych tahlicpraw., Przede ws.zy stkim j eduak, .i ak czytamyw Ksiedze Wy jsoia, Arka miala pelnic funkcj ~ clvir - doslownie "glosfliku", )! a j ej szezycie nalezato umie~ci>c dwa cheruby ze szezerego ztota, ktore powinny dotyka.e skrzydlamiskrzyni (dwa warianty tego projektu przedstawia 11u-

197

strac] a 71}. "Tam. ~~ S]~ spotykal z toba - powiedzial J ahwe Mojtesmwi - i spoTIJd, wieka b~~ z to b'4 rozmawial sposrod dwu cherucow, b6re S<t na Skrlynl Swiadectwa" (Wyj" 25:, 22). Wewnetrzna cZt:t::it s.tmktuarium, SW]~tM przybytek, cddzielona byle 00 G~SdfrOB;tDWe:J 7.aSJOOft, kMiF(;!j nikomu u~e wolno bylo.-.ozsuw<LC po.za MQJz.e,.gz.em, jego bratem Aarenem, kt6rego Jahwe ]1a!llaScH na arcykaplana, i jegotrzema synami nemaszczonymi na ka~ plan6w. Mogli oni przychodzic do tego swi~legG miejsca. jedynie po odp1f.l~ wienlu pewnyeh rytua16w ] zalDzeniu specjalnych szat, Co wiece], kue:dy c6 wyswieceni kapl.swd wchodzili do ~w]l{tego przybyttujlnusidi zapaHc· kadzicUo (klJ6rego kompozyuja zepaehowa by~ scis]e przepisana przez Pm;;!.!). tID:: aby Ark~ spowil oblok, Jahwe bowiem powiedzia] Moj zeszowi: ,.,w ob~oku si~ lIkaZli2 ned wiekiem Skrzyni", Ale- k:iedy clw<lj synowie A.arona "ofia:rowa.ll przed Paneminny ogiea", kilory (przypuszczalme) nie wytworzrt wf,[l3clwego ohlioku'l ,)\V)'szedlf ogien ad Pana i spalil ich",

n. 71

Takie .nadnamralne" moce, wywohd<tc:e sen-wyrocznie Samuela ~ sen-wizi \ Dawida, nie przesawaty przenikae przybytku, nawet gdy sam~ Skrzynie przenoszono, jak sW~.i'idczy 0 tyrn sen-wyrocznla Salomona, Gotow zac:.zil.C budowe swi~tyni. ucla) gj~ on do Gibeonu, gdzie Z11ajdowai si~ wtedy Namiot S,PQtk;ania (C7~S.c pomieszczenia, ViI kt6rej ZltiLaj clOWllif si~ swi~ty przybytek). Sam<t Arke przeni6SIr jut do Jerozolimy Dawid, r=,PQ~ dziewaj ac si~ umiescie j<\ I1Lrt stale W jJa:ysdej swi~t::ni. Namlot Spmkruriia

198

pozostawal jednal; w Gjbeoniei Salomon ud<l.i S]~ tam - bye rnoze po proMW dla odprawienia knhu, a bycmoze chca;_c samemu zobaczye pewne ~,l.'Cz·eg61y konsaukcii. Zlozyl ofiary Jahwe i poszedl spac, a potem;

"W Gibeonie

ukazal si~ J ahwe Salomonowi noca we sfile.

[ rzekl Elohim:

Pros, co ci mam dac?"

Epifania zamienila si~. w dialog, W ktorym Salamon poprosil 0 "s.eroe rozumne, aby urn ial ~dzic lWQi lud, rozrozllia.c miedzy dobrem 11 zlem", Jahwe ~podQbala s;i~ ta odpow]edi, be Salomon nie prosil 0 bogactwa ani 0 dlugi.e l.ycie:, ani 0 s'l11~erC d la wrogow, Dlatego - powiedzial Jahwe - dam mu nie,rv"'Y.kJ:ftm(ldrosc i niezrowneny ronnn, 11 takzebogactwai dlugie zycie,

"A gdy Salomon si~ obudz~i,. okazalo si~~iz to byl~ilko sent.

Choc odnosny frsgment Bibl i i zsczyna sie ad. stwierdzenia, ii by. to sen ILl epifsnii.wizja U dialog wydawary si~ Salomonowi bardzo realne. Kiedy WZITIowa S]~ skoficzyla, Salomon by] zdumiony, ze byt to tylko sen, swoje przezycie przyifll bowiem za przejaw rzeczywistosci, n1rljqpy trwale na'il~PistW<l: w istocie onzymal p6fuiej niezwykh; motdrosc 1. nadzwyczaj ny wwm. W werseeie, ktory zdradza znajomosc owczesnej cywilizacji mezopotamskiej i egipskiej, Biblia doclaje, ze "m~drosc- S alcmena przewyzszala m:¢ro.M: wszystkich ludzi W schodu ] cala m~:drosc Egipte",

Po dczas gdy na Synejuto J ahwe wybr::d dwoch rzemieslnikew l. pom;zy} ich, j ak maj ~ Wyl<Ol18!C, zawile i kunsztowne detale archirektoniczne - lksalda z plemienia J'udy ."napemiaj<lc duchem Elohim,m:tdl'Osc~:t row" m,em'" Oholiaba Z'lS z plemienia Dan ,.,obdarzaj<lc mftdrosciq_ w sercu" - ~ alomon przy zatrudaieniu wymaganyeh speci alistow polegal nil rzewidh1ikach fenickiego krola Tyru. A kiedy ukonczono budowe swiaJy-ni, Sal omon pomodl u{ si~ do Pana Jah we, iJeby jJtzyj<\i Dom na wieC1.n~ sielll,ib~ :i miejsce, s.kqd b~day slyszane mo dlirwy Izraela, W~aAn ie tam SaleII non 1111111 fSw6J drugl senepifaniezny: .Llkazal sie Jahwe Salomonowi po ! llzdimgli. tak jak mu s.i~ ukazal ongis w Gibeonie",

Chat s.wiq:l:ynu~ w Jerozolimie nazyw8Jlo doslownie ."domem" dla Pana, en bylo powtorzeniem sumeryjskiego terminu ,.,E'\ obe,slaj<tcego sw~~ty-

199

nie-dom, to z: modlitwy Salomone wynika jasno, ze krel ten nit': podzielal mezopotamskiego pogladn, wedlug ktorego sw iatynia byla rzeczyw istym miejscem zamieszkania bostwa, Uwazal j&. raczej za swi~te miejsce, gdzie czlowiek i Bug mOM si~ uslyszec, a wiec za staly odpowiedaik pustynnego Narniotu Spotkania - spotkania z boska obecnoscia

Zanim kaplan! przyniesli Arke Przymierza na jej miej see \v swi~lym przy by tku , ,.do swi<l_tynnej komnaty dvtr", .i um iescili j:t ;;pod s.krzydlam:! cherubew'Lmnsieli W pospiechu opescic §wi4Jynl~" ",gay± oblok chw~ J ahwe wypemil Dom". Whtsnie wtedy Salomon zaeza] swoj&. mo,mt"i¥~. mowiac: "Jahwe, ktory pcstanowiles zamieszkac W rnrocznym obiolqt! Mle] seem, gdaie mieszkasz, jest niebo - powiedzi sJ Salomon - Iecz czy. nsprawde zamieszka Elohlm z czlowiekiem na ziemi? Oto niebiosa i [liebiosa niebies nie moga cie oganlll.c, acoz dopiero ten Dom, kt6ry zbudowa.~em?!''' Uswiadamiaj:=t.c sobie to wszystko, Salomon prosil tylko Pana o wysluchiwanle mod litw wznoszonych ze sw i<[ryni: ,,Ty raez wysluchaes niebios, z miejsca, gdzie mieszkasz, modlitwy i blagan iai dlaj kazdemu wedlugjego postepkow",

W1aS~ie wtedy .ukazal si~, J ahwe Sa ~omonowi po raz drugi, talk jak m~ sie ukazal ongis wG i beoni e, I rzekl do niego: SJysz(J,lem modi irwe i bl:a~ gania twoj e, ktore zanosiles do mnie, Poswiecilem ten Dorn, ktory zbudawales, aby tam prze bywalo moje szem po wi eczn e czasy, tam ~d<t M: moje oczy i moje serce po wszystkie dni",

Termin szem tradycyjnie tlumaczony jest jako ",imi¥" - cos, co sprawia, ~ kcgos si~ znaalbo zaparnietuje, Lecz, jak wykazalem ,,,. Dwunastej Pia" necie. cytuj:tc zrodb bibliine, mezopotamskie i egipsk ie, slowo to bylo odpow iednikiem sumery j skiego termlnu MU ,k!:6ry z czasem zaJCZ41 wpra:wdzie znaczyc "to, przez 00 kogos siezaparnietu] e", lecz pierwotnie odnosil sil( do niebianskichlzb, czyli .~a:rIlj<l~ych maszyn mezopotamskieh bog'6w.. A wiec kiedy lud 88ibi!otl!u (B c{b·l{ i, ",brama bogew") zabral si (( do bru:i,ow~ wiezy, aby zrobie szem dla siebie, wznosil wyrzetnie nie dla .Jmicnia", l,eqz. dla statkow powietrznych.

W Mezopotamii specjalne ogrodzone miejsca, sluzace do obslugi lycb przylatujacych i odlatujqcych izb niebianskich, budowano wlasnie na pletformach swi~tynnych, ktore - jak widac na ilustraejach - by}y niekiedy tat projektowane;S!by mogly wytrzymac wielkie obciazenia, Gudea l:trllsjai wyposazyc swi~ty okreg w taka specjaiij~ zagrode dla boskiego Czarnega Ptaka Ninurty, 11 kiedy konstrukcj a byla gotowa, krol wyrazH nadzicj~; ~e MU nowe] swj~lyni "obejmie krainy od horyzontu po horyzont' j. Hymn do Adade/Iszkura wyslawia jego ."prom.ieniuJ~e MO, ktore rnoze si~gnat 200

zenim nieba", a hymn do Inanny/Isztar opisuje, jek po zaloreniu stroju pilola (patrz i1. 3j) bogini ,.\V swoim MU przelstuje ponadwszelkim zamieszkanvm ladem", Wewszystkich tych przykladach MU zwykle ttumaczy sj~ jak~ .Jrnie", co W przypadku Adada znaezy, i.e .Imie" obejrnuje krainy i. s,u~ga zenitu nieba, a w przypadkulnanny/lsztar, ze bogini ."w swoim i~ mieniu przelaruje ponad wszelkim zamieszkanym ladem", W rzeczywisto!tci .s~owo to odnosilo si rt jednak do lamj aeych maszyn bogow i ich l:td!owisk 'iN obrebie Sv.ri~ych okregow, Pewien fresk, odkryty w Tell Ghassul (naprzeciw Jerychavpo drugiej stronie Jordanu) przez watykanskich ar~ eheolcgow, przedstawia takie pojazdy powietrzne, przywodzace na mysl rydwan episany przezEzechicla (it 72).

/J. 72

W insuukcjach dotyczacych bndowy pierwotnego zikkuraru-swiajyni w Uabi lonie, E. SAG JL C ,dom\\'i,elk]egoo[)ga",}, Marduk wyszczegol nH wymagania co do niebianskiej izby:

,,zbudujcie B'I1l1n~ Bog6w r.· .. ]. Mnrujcie jawedle wzoru

Je:i szen: ma bye na wyznaczonym miejscu",

Z czasem, z powodu naturalnego popadania w ruine wszystk ich pietrowych wiez zbudowanych z glinianych cegiel oraz w rezultacie rozmyslnego J ch niszczenia przez WTO£lOw;. l~chodlzila koniecznose edbudowy l reslall'fBlcj i I,ydt obiektow. Jeden taki przypadek, dot:YCZ.lCY Essgili, oonotowany W roezsikach asyryjskiegokrola Asarehadona (680·669 prz. Chr.), zawiera kil-

20'1

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful