You are on page 1of 2

Het BIT slaat toe: ICT project gestaakt

Het Bureau ICT Toetsing (BIT) heeft voor het eerst een publiek ICT-project gekielhaald: een
aanbesteding van Economische Zaken is ingetrokken na een ongevraagd advies van het BIT.
Uitgesproken criticaster van het BIT, Ren Veldwijk, brengt hulde maar plaatst ook zijn
kanttekeningen.
Het Bureau ICT Toetsing is een toezichthouder op ICT-projecten van de Rijksoverheid. Het BIT is de
belangrijkste, zo niet de enige, tastbare uitkomst van het Parlementair Onderzoek van de Commissie
Elias. Weinigen waren enthousiast over de zoveelste nieuwe toezichthouder en ondergetekende was het
meest kritisch van iedereen. Ik beoordeelde het idee van Elias om een BIT buiten de ambtelijke
hirarchie op te hangen als kansloos en kreeg gelijk. Het BIT werd opgehangen onder de CIO Rijk en
kreeg vervolgens meteen twee prominente faalprojecten ter beoordeling: de Basisregistratie Personen
(BRP - Plasterk) en de Persoonsgebonden budgetten (PGB - Van Rijn, Klijnsma). Het BRP-advies aan de
collegas van BZK was ronduit schandalig: het BIT vond vooral dat het project meer tijd en meer geld zou
moeten krijgen. Het PGB-advies leek snoeihard maar kwam feitelijk ook neer op meer-meer-meer tijd en
meer geld naar falende ICT.

BIT draws first blood?


En nu ligt er opeens een BIT-advies om echt de stekker uit een project te trekken, wat ook is gebeurd.
We zullen zien dat op dat wapenfeit het een en ander valt af te dingen, maar geen misverstand: het BIT
heeft ons belastingbetalers miljoenen verspild belastinggeld bespaard en dat verdient zonder meer
waardering.
Wat is het geval? Het ministerie van Economische Zaken heeft een agentschap genaamd Dienst ICT
Uitvoering (Dictu). Dictu levert desktopbeheer- en hostingdiensten aan andere overheidsorganisaties.
Omdat centralisatie van expertise in de ambtelijke belevingswereld altijd slimmer is dan elk voor zich
dingen doen, ontstaat een vorm van gedwongen winkelnering, binnen maar ook buiten het ministerie
van EZ. Dictu heeft dus een monopolie en zoals dat altijd gaat bij monopolies is de dienstverlening
uitermate beroerd. (Gek dat ze dat bij EZ niet weten.) En terwijl Dictu groeit als kool worden de ICTdiensten, zoals gangbaar bij de Rijksoverheid, feitelijk uitgevoerd door grote ICT-bedrijven (Atos,
Capgemini, etc.). Dat kan allemaal, want bij de overheid zijn kostprijsberekeningen ongebruikelijk en bij
ICT kijkt helemaal iedereen de andere kant op.
Blijft het bij desktopbeheer en hosting? Natuurlijk niet. Op die Dictu-servers staan applicaties en die
kan/moet/zal Dictu ook beheren. En, tjonge, sommige applicaties die de klanten willen ontwikkelen
lijken wel erg op elkaar zoals een applicatie voor zaakgericht werken. Waarom die dan niet als Dictu
zelf gebouwd? Zelf gebouwd is natuurlijk laten bouwen door een van de grote ICT-bedrijven, want
zelf kan Dictu niet zoveel. Dus komt er een aanbesteding voor een applicatie om generiek zaakgericht te
kunnen werken vanuit de cloud.
Hier grijpt het BIT dus in met een ongevraagd en keihard advies aan Minister Kamp. Stop ermee!
Waarom? Bijvoorbeeld omdat Dictu doet alsof de beoogde klanten zich hebben gecommitteerd om de te

bouwen applicatie te gebruiken. Bij navraag blijkt dat niet zo te zijn. Voor de klanten is wat Dictu doet
een loterij zonder nieten: als Dictu met iets komt dat werkt dan is het leuk en anders mag Dictu zelf de
kosten dragen. Lekker zakelijk, ons Ministerie van Economische Zaken.
of is het een schrammetje?
De schade voor Dictu is van het BIT-advies is beperkt tot een ingetrokken aanbesteding. Dat is iets
anders dan de stekker trekken uit een project zoals de BRP, maar het is precies datgene dat Elias
beoogde: het BIT als sluis waar ICT-projecten doorheen moeten.
De stekker uit een project trekken dat zich in de beginfase bevindt is zowel gemakkelijker als moeilijker
dan hetzelfde doen bij een reeds ontspoord project. Het is gemakkelijker omdat er nog geen groot
gezichtsverlies en juridisch gedoe is. Tegelijk is het moeilijker omdat je als BIT moet goed moet uitleggen
wat er niet deugt terwijl er nog niets daadwerkelijk is misgegaan. Natuurlijk is dat laatste hier wel heel
gemakkelijk: grotere wantoestanden bij het begin van een ICT-project als hier kom je niet vaak tegen.
Wat ook helpt is dat het project waarover wordt geadviseerd politiek totaal oninteressant is. Ook dat ligt
heel anders dan bij de BRP, waar Minister Plasterk in 2013 al tot een kostbare doorstart had besloten.
Idem bij de PGB-ramp, die straks een verkiezingsthema wordt. Geen Kamerlid wordt opgewonden van
een advies om een ICT-project voor de bedrijfsvoering van een paar obscure overheidsclubs af te
schieten. Pas als het BIT hetzelfde doet met een ICT-project dat politiek gewicht heeft, bewijst ze ballen
te hebben. Daarop is het wachten dus nog.
Over ballen gesproken: het BIT spreekt met geen woord over het gebrek aan zakelijke logica en
economische zindelijkheid om als overheidsorgaan een generieke business applicatie te gaan bouwen
voor andere overheidsorganisaties. En mind you, systemen voor zaakgericht werken zijn voor
overheidsorganisaties wat ERP-systemen voor handels- en industriebedrijven zijn: primaire ICT. Het BITadvies laat Dictu alle ruimte om wat vlekjes weg te poetsen en opnieuw aan te besteden. Het is aan
andere waarnemers zoals ondergetekende om erop te wijzen dat de keizer geen kleren aan heeft. En in
het geval van Keizer Dictu is het zaaksysteem hooguit een stropdasje. Zinloze, peperdure en falende ICT
zijn intrinsiek aan intra-overheid-monopolies als Dictu.
Nieuwe ronde, nieuwe kansen voor faal-ICT
Ik zeg het nogmaals: goed dat het BIT een ICT-rampproject in de embryonale fase heeft voorkomen of
vertraagd. Maar structureel verandert er niets, ook omdat de meeste overheidsprojecten niet zo ver
over the top zijn als deze aanbesteding van Dictu. Er worden daarom vermoedelijk ook geen lessen
getrokken. Ik beweer niet dat dit soort projecten vroeger niet voorkwamen. Sterker, ik heb van dichtbij
gezien hoe het UWV ruim 10 jaar geleden 34 miljoen euro stuk sloeg op een suite van zelf ontwikkelde
Generieke Software Producten die nooit hebben gewerkt. Maar dit is 2016, anderhalf jaar na een
Parlementair Onderzoek over falende overheids-ICT. En onder de ogen van politiek en vakpers groeit een
nieuw gezwel dat Dictu heet en voorlopig zal blijven groeien. En zo zijn er nog een paar, maar daarover
later.
De economische crisis is voorbij. Er is weer geld. De volgende serie ICT-missers kan beginnen. En geen
Kamer, Kabinet of toezichthouder die daar iets aan gaat doen.