You are on page 1of 52

3.

redovni sastanak Aquasan mreže BiH

Procedure ugovaranja
prema FIDIC-u
Vitez, 14. 12. 2011. godina

Opšte o ugovorima
Šta je ugovor:
... predstavlja formu međusobnih prava i
obaveza. U građevinarstvu jedna strana
prima robu ili uslugu, a druga strana novac
kao naknadu za izvršeno.
... može biti usmeni ili u pisanom obliku.
... mora sadržavati bitne elemente...
2

Opšte o ugovorima
Šta je ugovor:
• stvara pravni odnos.
• je dvostruki pravni posao.
• je saglasna volja dve ili više strana.
Pravni subjekti:
• fizičke ili pravne osobe
• imaju pravnu i poslovnu sposobnost

3

Opšte o ugovorima
Uslovi za zaključenje ugovora:
• objektivno moguć
• pravno dopušten
• moralno dopušten

4

Opšte o ugovorima
Pravni sistem – Code civil
• Ugovori su razvrstani u vrste razrađene u
odgovarajućem zakonu - Zakon o
obligacionim odnosima
• Ugovori navedeni u zakonu su imenovani
ugovori (ugovori u privredi)

5

jer se ne oslanjaju na zakone.Opšte o ugovorima Pravni sistem – Common Law • Ne postoji sistematizacija ugovora prema zakonu • Ugovori se formiraju prema principima sadržanim u sudskim odlukama*** • Ugovori moraju biti detaljni. 6 .

priroda stvari. 7 .Opšte o ugovorima Vrste izvora prava: • • • • • • akti državnih organa: ustav. pravna nauka. zakoni. autonomna regulativa. uredbe. standardi. običajno pravo.

Opšte o ugovorima Izvori autonomne regulative: • • • • • FIDIC Svjetska banka – IBRD UNIDO modeli ugovora UNCITRAL modeli ugovora Evropska unija .PRAG 8 .

.Opšte o ugovorima Šta je ugovor: • Zakon o obligacionim odnosima.. • Član 1: “Ovim zakonom uređuju se obligacioni odnosi koji nastaju iz ugovora...” 9 .

Opšte o ugovorima Kada je ugovor zaključen: • Član 26: “...” • Glava 13: Član 630-647 10 . kad su se ugovorne strane saglasile o bitnim sastojcima ugovora.

nedostatci 11 . 639 – “klizanje” cene • Član 644.Opšte o ugovorima Još malo o ZOO: • Član 636. 647 – odgovornost.

• (4) U slučaju neslaganja opštih uslova i posebnih pogodbi važe ove poslednje. 12 . i po pravilu obavezuju kao i ove. • (2) Opšti uslovi moraju se objaviti na uobičajeni način. bilo da su sadržani u formularonom ugovoru. dopunjuju posebne pogodne utvrđene među ugovoračima u istom ugovoru. bilo da se na njih ugovor poziva. • (3) Opšti uslovi obavezuju ugovornu stranu ako su joj bili poznati ili morali biti poznati u času zaključenja ugovora.FIDIC I ZOO • ZOO Član 142 • (1) Opšti uslovi određeni od strane jednog ugovarača.

FIDIC Federation International des Ingenieurs Conseils (International Federation of Consulting Engineers) www.fidic.org 13 .

FIDIC PROMOTES BUSINESS INTERESTS OF SUPPLIERS OF TECHNOLOGY-BASED INTELLECTUAL SERVICES FOR THE BUILT AND NATURAL ENVIRONMENT CONSULTANT’S RESPONSIBILITY TOWARDS THE SOCIETY ESTABLISHED IN 1913 (TODAY HAS 84 MEMBERS) HEADQUARTERS IN SWITZERLAND (Geneve) 14 .

15 .

16 .

• Udruženje konsultanata inženjera Bosne i Hercegovine (UKI BiH) osnovano 2004. posle konferencije “Prvi međunarodni kongres inženjera konsultanata i inženjera eksperata”. • Osnivači su Nacionalna udruženja Belgije. godine 17 . Francuske i Švajcarske.FIDIC • Šta je FIDIC? • FIDIC je osnovan 1913.

danas JCT. • 1956 ACE Form – na osnovu IV izdanje ICE (prvi ugovor u međunarodnim ugovorima u građevinarstvu). 18 . • 1945 ICE Form – Institut građevinskih inženjera. • Jedni od prvih opšti uslovi ugovora u VB izdati 1903 od strane RIBA (RIBA Form).FIDIC • Razvoj FIDIC-a • Velika Britanija postala član 1946.

FIDIC • Razvoj FIDIC-a • 1957 – Prvo izdanje “Conditions of Contract (International) for Works of Civil Engineering Construction” od strane FIDIC i FIBTB • Revizije 1963. 1987 (sa dopunama 1992) • 1963 – Žuta knjiga • 1995 – Narandžasta knjiga 19 . 1977.

FIDIC Stari standardni ugovori (pre 1999): • Works of Civil Engineering Construction (RED) • Design-Build and Turnkey (ORANGE) • Electrical and Mechanical Works (YELLOW) 20 .

FIDIC “old” RED Book Conditions of Contract for Works of Civil Engineering Construction – part I and II • za građenje • četvrto izdanje 1987. • za upotrebu u međunarodnim ugovorima • obračun po predmeru – jedinici mere 21 . izmene 1992. dopuna 1996.

FIDIC “old” YELLOW Book • • • • Conditions of Contract for Electrical and Mechanical Works – part I and II za isporuku opreme i montažu treće izdanje 1987. za upotrebu u međunarodnim ugovorima obračun po napretku 22 .

• za upotrebu u međunarodnim ugovorima • izvođač je odgovoran za projektovanje. 23 .FIDIC “old” ORANGE Book Conditions of Contract for Design Build and Turnkey – part I. godine. II. III and IV • za izradu i montažu opreme i građevinske radove (manji deo). • prvo izdanje 1995.

FIDIC-ova “duga” 24 .

Kontinuitet Projekat obezbeđuje Naručilac Projekat radi Izvođač 25 .

prava i obaveza između ugovornih strana. • Podrška – preporučeni ili zahtjevani od međunarodnih finansisjkih institucija.Glavne karakteristike novih ugovora • Balansirani – pravedna raspodela rizika. • Efektivni. • Prihvaćeni – poznati su i u širokoj upotrebi u međunarodnim ugovorima. • Iskustvo – brojni “case studies “ obrađeni u pripremi novih dokumenata – Univerzitet u Redingu. EBRD. jasni i kompletni uslovi ugovora.. itd. • Odredbe za odlučivanje u sporovima (DAB). WB. 26 .

Novi koncept u ugovorima .Rizik • • • • Koja strana može najbolje predvideti rizik? Ko može najbolje kontrolisati rizik? Koja strana može najbolje preuzeti rizik? Koja strana najviše trpi ili ima koristi ako se rizik pojavi? 27 .

Nova Crvena knjiga – RED Book 28 .

Nova Crvena knjiga – RED Book • Conditions of Contract for Construction. For Building and Engineering Works designed by the Employer • Ugovor o izgradnji (Uslovi ugovora za građevine i građevinske radove po projektu Naručioca) 29 .

Nova Crvena knjiga – RED Book • “najgrađevinskiji” ugovor • Inženjer radi za Investitora • Naručilac odgovoran za projektnu dokumentaciju • Obračun po predmeru i stvarno izvedenim količinama • Rizik je podjednako raspodeljen 30 .

Nova Žuta knjiga – YELLOW Book 31 .

Nova Žuta knjiga – YELLOW Book • Conditions of Contract for Plant & DesignBuild For Electrical & Mech. i za građevina i inženjerske radove po projektu Izvođača) 32 . Plant & For Building & Engineering Works Designed by the Contractor • Ugovor projektuj-izgradi (Uslovi ugovora za elektro i mašinska postrojenja.

• Inženjer radi za Naručioca.paušalna cena. 33 . • Izvođač priprema projektnu dokumentaciju. • Izvođač odgovoran za fitness for purpose.Nova Žuta knjiga – YELLOW Book • Upotreba za projekte gdje oprema ima značajan udeo u ukupnoj vrednosti. • Ukupna .

Nova Srebrna knjiga – SILVER Book 34 .

Construct 35 . • Ugovor INI i ključ u ruke. • Inženjering. izgradnja – Engineer.Nova Srebrna knjiga – SILVER Book • Conditions of Contract for EPC Turnkey Projects . nabavka. Procure.

• Izvođač odgovara i za greške u Zahtevima Naručioca (može da odstupi da ispuni fitness for purpose).Nova Srebrna knjiga – SILVER Book • Izvođač snosi odgovornost za projektnu dokumentaciju. 36 . • Naručilac može imati predstavnika (Representative).

org.” • pogodan za procese i postrojenja. • EPC/Turnkey Contract: not advised for high unforseen risk – www.fidic.. 37 . • veliki deo rizika snosi Izvođač.Nova Srebrna knjiga – SILVER Book • Naplata u procentu od ukupne paušalne cene • može biti “ključ u ruke” – “potpisom ugovora Izvođač preuzima svu odgovornost ..

Zajedničke (nove?) karakteristike • Šira primena • Nova izdanja pokazala fleksibilnost i adaptibilnost u većoj ili manjoj meri*** • Približavanje drugim pravnim sistemima 38 .

Zajedničke (nove?) karakteristike • Specifične odredbe u vezi sa obavezama strana • Zahtevi od Izvođača – Sistem obezbeđenja kvaliteta – Mesečni izveštaji o napredovanju radova • Zahtevi od Naručioca – Finansijski aranžmani – Nadzorni organ je deo osoblja Investitora 39 .

Nepoštovanje može dovesti do gubljenja prava) • Zaštita intelektualnih prava • Problemi plaćanja – Finansijski aranžmani 2.4 – Zatezna kamata +3% od referentne kamatne stope – Pravo na raskid ugovora posle 42 dana 40 .Zajedničke (nove?) karakteristike • Bolje administrativne procedure • Procedure su dinamične (npr.1 imaju vremenske okvire. Potraživanja 2.5 i 20.

Zajedničke (nove?) karakteristike • DAB • Uočene prednosti USA i UK sistema za rešavanje sporova • Inženjer ima kvazi-medijatorsku ulogu • Dispute Adjudication Board 41 .

Kratka forma ugovora – GREEN Book 42 .

• Nema Inženjera. 43 . • Projektnu dokumentaciju priprema Naručilac ili Izvođač.Kratka forma ugovora – GREEN Book • The Short Form of Contract • Opšti uslovi sa 15 članova. • Za jednostavne radove manje vrednosti ili repetitivne radove. • Posebnih uslova nema*** (specifičnosti su u Dodatku (Appendix).

FIDIC Bela knjiga – WHITE Book 44 .

45 .FIDIC Bela knjiga – WHITE Book • Client/Consultant Model Service Agreement • Model ugovora o uslugama između klijenta i konsultanta. Posebni uslovi ugovora. • Sporazum (ugovor). • Aneks A: Obim usluga. godine. Opšti uslovi ugovora. • Četvrto izdanje 2006.

• Za dodatne i posebne usluge cena prema modelu . oprema. 46 . stvari i usluge drugih koje obezbeđuje klijent.FIDIC Bela knjiga – WHITE Book • Aneks B: Osoblje. dodatne i posebne usluge. • Aneks C: Naknade i plaćanje.čovjek/mjesec. Normalne.

• ISO. • Tenderska procedura i formati za predkvalifikaciju. • The White Book Guide. 47 . • Vodič za izradu posebnih uslova ugovora. Env. • Quality Based Selection – izbor konsultanta zasnovan na kvalitetu.FIDIC Vodiči • FIDIC vodič za ugovore – FIDIC Rainbow. BIM.

Izvođač Slično 5.. YELLOW Članovi u Crvenoj knjizi Žuta knjiga 1.RED vs. Opšte odredbe Slično 2. Imenovani podizvođač Projekat 6.. Osoblje i radna snaga Slično 7. Nadzorni organ Slično 4. Slično 48 . Postrojenja. Investitor Slično 3. materijali.

Početak. Isto 49 .. Ugovorna cena i . Odgovornost za nedo. Izmene i korekcije Isto 14... YELLOW Članovi u Crvenoj knjizi Žuta knjiga 8..RED vs. Slično 9. Slično 12.. kašnjenje. Ispitivanja po završetku Slično 10. Preuzimanje radova Slično 11. Merenje i procena Ispitivanje nakon završetka 13..

. Potraživanja. DAB Žuta knjiga Isto Isto Isto Isto Isto Isto Različito 50 . 17. Viša sila 20.. YELLOW Članovi u Crvenoj knjizi 15.RED vs. Osiguranje 19. Inv.... Rizik i odgovornost 18. Raskid od str. 16. Obustava i raskid.

PITANJA .

com .HVALA s.topalovic@gmail.