You are on page 1of 3

mgr Grażyna Grobelska

nauczycielka j. polskiego
w Szkole Podstawowej nr 14
w Szczecinie

„Tak

uczę

poezji”

Tytuł moich rozważań nawiązuje do znanej książki Stanisława
Bortnowskiego „ Jak uczyć poezji ? ” 1. Zagadnienie to jest wiecznie żywe i co
rusz odżywają w kręgu nauczycieli polonistów dyskusje jak na ograniczonej
czasowo jednostce lekcyjnej, często w nazbyt licznych klasach stworzyć
nastrój, klimat mówienia o liryce. Jeżeli „ wiersze powinno się pisać tylko w
stanie natchnienia ” 2, to i praca z poezją winna mieć coś z atmosfery sacrum,
niecodziennego spotkania, podróży w świat wyobraźni, twórczego myślenia,
artystycznego działania. Cytowany już S. Bortnowski puentuje to krótko:
„Trochę logiki, dużo wariactwa, najwięcej improwizacji ” 3. Spotkania na lekcji
z poezją powinny być doskonałą, wręcz wyjątkową okazją, by rozwijać twórczą,
aktywną postawę ucznia. Zgadzam się ze stwierdzeniem Bożeny Chrząstowskiej
„ ... nie jest ważny wynik. Ważny jest sam proces poznawania tekstu. Powinien
on dziecko zaciekawić i otworzyć na poezję ” 4. Spotkanie (lekcja) z poezją nie
powinno polegać na tym, aby efektem końcowym było „dosłowne zrozumienie
” wiersza, przełożenie go na tzw. język semantycznie jasny (często określa się
taką pracę nad utworem lirycznym jako tłumaczenie „ z polskiego na nasze ”).
Należy uświadamiać młodym odbiorcom, że w poezji nie wszystko da się do
końca zrozumieć, zmierzyć, zwerbalizować. Przyjęłam więc zasadę, że nasze
spotkania z poezją będą wędrówką w nieznane, przygodą, której celem będzie
poszukiwanie głębi, czaru, magii, sensu i siły słowa .
Następną zasadą jest wyzwalanie u większości uczniów twórczego
wysiłku, czyli „ zelektryzować poezją ”5.

1.
2.
3.
4.
5.

S. Bortnowski, Jak uczyć poezji ?, Warszawa 1992.
Tamże, s. 7.
Tamże, s. 7.
B. Chrząstowska, Pojąć metaforę ... „ Polonistyka ”1983 nr 4,s. 267
S. Bortnowski, Jak uczyć poezji ?, s. 15.

1

odświeżyć. Rozszyfrowywanie tajemnicy metafory można porównać do rozwiązywania łamigłówki. że wyrazy użyte w przenośni ulegają przekształceniom znaczeniowym. temat wypowiedzi. zagadki. Może go również zastąpić forma współczesnego happeningu. Uczniowie chętnie podejmują więc na kolejnych 2 . otwarty tomik wierszy. Następny krok to oczywiście praca z tekstem i tu powtórzę za swoim mistrzem : „ Na lekcji języka polskiego ma przede wszystkim pytać uczeń! ” 6. Jest to spowodowane tym. Oczywiście nie możemy odejść od założeń strukturalizmu. zapalona na świeczniku świeczka. obok portret. Na przykład: Jakie pytania nasunęły ci się po lekturze wiersza? Możemy spisać je na tablicy. odczuł całe bogactwo utworu literackiego. ponieważ: „ I uczniowie i nauczyciele jesteśmy także zwykłymi czytelnikami i mamy prawo czytać dla siebie i pytać dla siebie ” 7. „ trójkąt metaforyczny ” 8. aby nastrój spotkania z wierszem spotęgować. że jedną z bardzo ważnych metod jest nauczanie przez przeżywanie.Takie cele przyświecają na pewno wielu polonistom. Pytanie tylko jak to zrobić? Długoletnia praktyka i ciągłe poszukiwania przekonały mnie. obmyślamy ciekawy sposób jego prezentacji. wypowiedziane słowo. Doskonałą metodą objaśniającą mechanizm powstawania metafory jest tzw. Najczęściej prezentację ograniczamy do własnej prezentacji lub wysłuchania gotowego nagrania z płyty. może przewieszony płaszcz na poręczy krzesła lub powieszony na wieszaku. Najczęściej barierą w odbiorze poezji dla uczniów. Jabłoński. Zadaniem nauczycieli języka polskiego jest wprowadzanie. Ciekawi wówczas wygląd. s. Należy więc stwarzać takie sytuacje. Metafora znaczenie słownikowe wyrazu 6. Warszawa 1998. Liryka XX wieku w szkole podstawowej. szarady. Niech to będzie chwila niezwykła. 19. a następnie organizując pracę w grupach szukać na nie odpowiedzi. s. Wszystko zależy od tematyki utworu . może kartka papieru na stoliku i odłożone pióro tak jakby poeta przed chwilą wyszedł. Może to być recytacja z muzyką w tle. aby odkrył. 26. Tamże. Aby uczniowie mogli przeżyć na swój sposób pierwsze zetknięcie z określonym tekstem lirycznym. M. 8. s. wtajemniczanie młodego odbiorcy w strukturę dzieła literackiego. 33 R. tak jak poznaje się kogoś pierwszy raz w życiu. 7. aby to uczeń stawiał pytania dotyczące percepcji tekstu. Tak niewiele potrzeba. a w szczególności dla ucznia szkoły podstawowej jest pojęcie metafory. bo jeszcze tu wróci. Nie bójmy się sztuki teatru na lekcjach poezji. wartość semantyczna metafory Tamże.

Brzechwa. S.lekcjach zadania związane z tworzeniem własnych metafor. Najczęściej pozytywnych. Okres nauki szkolnej to niestety najczęściej powolne zamieranie tych niezwykłych. Wywołują w nas. Zobaczyli inne oblicze swoich nauczycieli. religii. inscenizują. czego nie da się wypowiedzieć słowami. Konopnicka. Rzeczą znamienną jest to. poetyckich przeżyć.. My nauczyciele towarzyszymy im w tych działaniach. akceptacji.. Poznawaliśmy bowiem tę poezję w sprzyjającej atmosferze – bezpieczeństwa. starszych i młodszych.hg. ”. Jana Twardowskiego podczas wieczornicy pod tytułem „ Spieszmy się kochać ludzi. Tuwim. Bortnowski. Dzięki temu tradycją szkoły. co było skrzętnie ukrywane.. Ku zdziwieniu wielu uczniów chętnie podejmuje takie próby. Do wspólnych przedsięwzięć poetyckich zaczęłam zapraszać innych nauczycieli – sztuki. Zachęcam Państwa do skorzystania z publikacji scenariuszy spotkań poetyckich: „ To lubię .. Scenariusz tego spotkania opublikowałam w formie scenariusza wieczornicy zatytułowanego „To lubię. Warszawa 1992.. że i w nas samych tkwi blokada. że w większości znamy te utwory. „ Skoro ekspresja jest wartością. Metodom tym towarzyszy jednak często zastosowanie dramy. J.pl 9. Ze swego doświadczenia wiem. http://www. „ Wielkiego poety nie można przeczytać raz na zawsze .. w których to poezja będzie źródłem uczniowskiej ekspresji. typowego opisu. bawią się nimi na wzór żonglera.”. nie trzeba i nie można jej się wstydzić. M.. Kulmowa. duchowego rodzinnego ciepła . zdziwienie. „ Spieszmy się kochać ludzi . przekładu intersemiotycznego . oddają mimiką i gestem to. Pojawił się J. szereg skojarzeń. analizy i interpretacji. wzruszenie. zachwyt.. lecz odwrotnie – należy ją wyzwalać u siebie i u swoich wychowanków ” 9.. Chotomska. określają ich barwy i dźwięk. Kolejnym etapem wtajemniczenia mogą być próby własnej twórczości poetyckiej z uwzględnieniem metafor. Niech oglądają słowa. Oczywiście pracując nad utworem poetyckim nie rezygnuję zupełnie z klasycznej heurezy. są wydawane zbiory twórczości uczniowskiej . ”. W. Jak uczyć poezji ?.. Ich recytacjom wybranych utworów ks. Stwarzajmy więc sytuacje. J. Pierwsze spotkanie bazowało na tekstach znanych z dzieciństwa. śpiewają. recytują.. ” oraz ze scenariuszy lekcji poświęconych wybranym utworom lirycznym. w której pracuję. świetlicy szkolnej. Wszyscy razem weszliśmy do „ Królestwa sztuki ”. 157. Na nas nauczycielach – polonistach ciąży obowiązek przeciwdziałania takiemu zjawisku. układają wiersze w spektakle teatralne. Poezja wyzwoliła to. s. Doskonałą formą połączenia wszystkich form stały się organizowane przeze mnie i moich uczniów spotkania z poezją.”..polonista. która hamuje nasze spontaniczne reakcje.. towarzyszyła ciekawość. 3 .