You are on page 1of 37

Γέροντος Σωφρονίου Σαχάρωφ του Αγιορείτου, και κτήτορος Μονής στο Essex της Αγγλίας

:

Ο γέροντας Σωφρόνιος, αριστερά
νέος στο Άγιον Όρος, και δεξιά
στην Αγγλία.

«Ζούμε στους τελευταίους
χρόνους. Μπορεί και τώρα να συμβεί
η κρίση».
Γέροντας Σωφρόνιος
Α. Από το βιβλίο (Β έκδοση) του
Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου
Βλασίου, Ιεροθέου:

«Οἶδα ἄνθρωπον ἐν Χριστῷ» 
Εξωτερικά αγιογραφημένο κτίριο στη Μονή του Βαπτιστού Ιωάννου, Έσσεξ.

Σύντομο βιογραφικό:
Ο Γέροντας Σωφρόνιος γεννήθηκε στην Μόσχα την 22α Σεπτεµβρίου του 1896, σπούδασε
στην Ακαδημία των Καλών Τεχνών το 1915-1917 και στην Σχολή Ζωγραφικής, Γλυπτικής και
Αρχιτεκτονικής στην Μόσχα το 1920-1921. Στην συνέχεια έζησε στο Παρίσι µεταξύ των ετών
1922-1925, αφού πέρασε για λίγο από την Ιταλία και το Βερολίνο. Ακολούθως µετέβη στο Άγιον
Όρος και εκεί ασκήθηκε µεταξύ των ετών 1925 - 1947, κατ’ αρχάς στο Ρωσικό Μοναστήρι του
Αγίου Παντελεήµονος και στην συνέχεια στα «φρικτά» Καρούλια, αλλά και στο σπήλαιο της Αγίας
Τριάδος πλησίον της Ιεράς Μονής του Αγίου Παύλου ως ερημίτης μοναχός. Επέστρεψε στο
Παρίσι και παρέμεινε εκεί µεταξύ των ετών 1947-1959. Τέλος πήγε στην Αγγλία, στην κομητεία
του Essex, το 1959, όπου ίδρυσε την Ιερά Μονή του Αγίου Ιωάννου του Βαπτιστού, υπό την
πνευματική δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου, όπου και εκοιµήθη την 11η Ιουλίου
του έτους 1993 σε βαθύτατο γήρας, ήτοι στην ηλικία των 97 ετών. Έζησε έναν αιώνα περνώντας
από πολλές κοινωνικές, πνευματικές και παγκόσμιες καταστάσεις. (σελ. 28)

Αποφθέγματα του γέροντος Σωφρονίου:
Α 01 Η «µία και μοναδική» Εκκλησία κατέχει την αλήθεια και το πλήρωμα της Χάριτος του
Θεού:
«Η διδασκαλία της Εκκλησίας, που έλαβε την τελική της μορφή από τις Οικουμενικές
Συνόδους, δεν επιδέχεται καμιά αλλαγή. Όλη η μετέπειτα επιστημονική εργασία πρέπει
απαραίτητα να συμφωνεί µέ ότι δόθηκε στη Θεία αποκάλυψη και διατυπώθηκε στη διδαχή
των Οικουμενικών Συνόδων της Εκκλησίας. Το ίδιο ισχύει και για τη χάρη. Το πλήρωμα
της χάριτος μπορεί να κατέχει µόνο η µία και μοναδική Εκκλησία». (σελ. 190)
«Τρία πράγματα δεν μπορώ να κατανοήσω:
1) Πίστη χωρίς δόγµα.
2) Χριστιανισμό έξω από την Εκκλησία.
3) Χριστιανισμό χωρίς άσκηση.
Και τα τρία αυτά, Εκκλησία, δόγµα και ασκητική, δηλαδή Χριστιανική άσκηση, συνιστούν για
µένα ενιαία ζωή» (σελ. 191)
Α 02 - Δεν επιθυμώ να γίνει, τουλάχιστον τώρα, η «Ένωση των Εκκλησιών», διότι οι
Ρωμαίοι (Λατίνοι) δεν θα αλλάξουν, αλλά και οι Ορθόδοξοι θα διαφθαρούν. (σελ. 344)
Α 03 - Η προσευχή για τους άλλους πρέπει να γίνεται σωστά, όχι φανταστικά. Να µή
προσπαθούμε με το μυαλό µας να φανταζόμαστε τους άλλους και να προσευχόμαστε γι' αυτούς.
Όταν, όμως, πιέζεται η καρδιά από πόνο για κάποιον άνθρωπο, τότε αυτός ο άνθρωπος είναι
επιδεκτικός προσευχής και πρέπει να προσευχόμαστε γι’ αυτόν. Αν έχουμε έναν κατάλογο
ονομάτων µπορούµε να τον διαβάσουμε µιά φορά και στην συνέχεια να προσευχόμαστε: «Κύριε
Ιησού Χριστέ, ελέησον τους δούλους σου». Έτσι δεν εξάπτεται η φαντασία. (σελ. 345)
Α 04 - Οτιδήποτε γίνεται με την βία, χωρίς αγάπη και ελευθερία, αυτό δεν εισέρχεται στην
αιωνιότητα του Θεού...
- Με τον τρόπο που προσεύχονται οι Δυτικοί δεν μπορούν να καταλάβουν τις πολύωρες
προσευχές των Ορθοδόξων Μοναχών. Αυτοί με µισή ώρα προσευχή κουράζονται, γιατί
προσεύχονται με το µυαλό, διανοητικά. Οι Ορθόδοξοι προσευχόμαστε με τον νου.
- Μερικές φορές ο άνθρωπος που προσεύχεται γίνεται ενορατικός και προορατικός. Πολλές
φορές, δεν το καταλαβαίνει ο ίδιος αφού είναι η φυσική του κατάσταση, κάποτε ακούει και την
φωνή του Θεού μέσα στην καρδιά. Αυτό έπρεπε συνεχώς να γίνεται στον άνθρωπο. Άρα, όταν
µιά φορά ακούμε την φωνή του Θεού µέσα µας ή αποκαλύπτεται κάτι, πρέπει να ταπεινωνόμαστε
και να σκεπτόμαστε ότι έπρεπε συνεχώς να είμαστε στην κατάσταση αυτή, όπως ήταν ο Αδάµ
προ της πτώσεως. (σελ. 346)
Α 05 - Μερικοί πνευματικοί πατέρες χρησιμοποιούν πολλή ψυχολογία. Φαίνεται ότι αυτό είναι
ανάλογο με την κατάσταση του λαού. Γιατί, αν μιλήσει κανείς όπως μιλούσε ο άγιος Συμεών ο
Νέος Θεολόγος, τότε θα τους κάψει όλους, δεν θα τον αντέξουν. Ο λόγος του αγίου Συμεών του
Νέου Θεολόγου είναι φωτιά.
- Δεν πρέπει να συστηματοποιείται η πνευματική καθοδήγηση που θα κάνουμε στους
Χριστιανούς, ανάλογα με τα προσωπικά µας βιώματα. Ο πνευματικός πατέρας θα πρέπει να
ελευθερώνει με την Χάρη του Θεού τα πνευματικά του παιδιά από την αιχμαλωσία τους στα
πάθη και να τους βοηθά να ανυψώνουν το πρόσωπό τους στον Θεό.
- Πολλές φορές για να απαντήσω σε κάποιον άνθρωπο δεν προσεύχομαι στον Θεό, αλλά του
λέγω κάτι από τον νου µου. Διότι, αν προσευχηθώ και λάβω πληροφορία από τον Θεό και δεν
υπακούσει, τότε θα παρακούσει στον Θεό, δηλαδή θα έλθει σε αντίθεση µαζί Του. Έτσι ομιλώ
από τον νου µου, ώστε οι άνθρωποι τουλάχιστον να μην υπακούσουν σε µένα και να µήν
αντιστέκονται στον Θεό. (σελ. 352)
-2-

Α 06 - «Οι Έλληνες ήταν πάντα οι αριστοκράτες του πνεύματος». Σε κάποια υποψήφια
διδάκτορα είπε: «Να πάρεις ένα δίπλωμα, με το «ντρου» (Dr) για να κατέβεις στην Ελλάδα και να
λες όσες και ότι κουταμάρες θέλεις», και γελούσε.
Αναφερόμενος στην σύγχρονη μουσική, είπε: «Στην έρημο του Αγίου Όρους άκουγα πάνω
από ένα δένδρο µιά άγνωστη μουσική και όταν ήλθα στη Δύση και είχε εισαχθεί η ροκ
μουσική, είπα «αυτήν την γνώρισα πριν τριάντα χρόνια». Ήταν η ίδια μουσική. Επίσης τους
επισήμανε: «Στον δυτικό κόσμο οι άνθρωποι για να γίνουν ισχυροί γίνονται μασόνοι». Του είπε
κάποιος ότι θα ήθελε να είναι πιο σοβαρός, αλλά δεν μπορεί, και εκείνος απάντησε: «Τα
φρενοκομεία είναι γεμάτα από σοβαρούς ανθρώπους». (σελ. 365)
Α 07 - Ένας μοναχός όταν έκανε εργόχειρο είχε προσευχή, όταν σταματούσε το εργόχειρο για
να κάνη προσευχή την έχανε. Αυτό συνέβαινε γιατί είχε λογισμό υπερηφανείας. Πρέπει να
προσευχόμαστε με πολλή ταπείνωση και μετάνοια.
- Όταν γεννιέται λογισμός υπερηφανείας από την προσευχή, συνήθως σαλεύονται τα
νεύρα και ο νους.
- Όταν κατηγορείται κανείς από τους ανθρώπους, να το αντιμετωπίζει με σιωπή, διότι, όπως
λέγει ο Ιωάννης της Κλίµακος, η σιωπή του Χριστού κατήσχυνε τον Πιλάτο.
- Όταν αρχίζει κανείς να προσεύχεται, η ίδια η προσευχή θα του λύνει τις απορίες του.
Διαφορετικά, όσα και αν ακούσει περί προσευχής, δεν θα καταλάβει τίποτε.
- Ο Μοναχισμός είναι θεσμός παραδόσεως, είναι παράδοση. Όταν φύγει το Άγιον Πνεύμα, θα
εκλείψει ο Μοναχισμός. Στις ημέρες µας ο Μοναχισμός έχει µειωθεί ως παράδοση και
συντηρείται ως ανθρώπινη ενέργεια. Θα έλθει μεγάλος πειρασμός στα Μοναστήρια. Θα
δημιουργηθεί λειψανδρία περισσότερο από ότι προηγουμένως.
Όταν κανείς είναι ψυχοπαθής και κάνει υπακοή, τότε είναι ιάσιμο το πρόβλημα. Η αθεράπευτη
ψυχοπάθεια διακρίνεται από την έλλειψη της υπακοής. (σελ. 367)
Α 08 - Οι Ιουδαίοι προσεύχονταν με την λογική τους. Την ημέρα της Πεντηκοστής δόθηκε
στους Αποστόλους το Άγιον Πνεύμα ως πύρινες γλώσσες και κατάλαβαν ένα άλλο είδος
προσευχής, την καρδιακή προσευχή. Πρώτη φορά προσεύχονταν με την καρδιά τους.
- Οι αποκαλύψεις του Θεού στον άνθρωπο είναι στιγμιαίες και ενυπόστατες. Αυτό βλέπουμε
στον Παύλο, στον Μωϋσή, στον Φίλιππο. Ο Θεός δεν λέγει πολλά λόγια, αλλ’ έναν ζωοφόρο
λόγο. Ο ένας λόγος μεταφέρεται από τον Προφήτη στο λαό με πολλά λόγια. (σελ. 369)
Α 09 - Σε επιστολή του στον Μπάλφουρ που είναι γραµµένη κατά τις ημέρες του Πάσχα του
έτους 1935, δέκα χρόνια µετά την είσοδό του στο Άγιον Όρος, κάνει λόγο για τον τύπο του
αιωνίου Πάσχα που γιόρταζε εκείνες τις ημέρες, αλλά και την πρωΐα της ανέσπερης ημέρας,
που είναι η αιωνιότητα, την οποία και εβίωνε. Και σημειώνει αφοπλιστικά:
« ... Γνωρίζω κάποιον στο Παρίσι, ο οποίος από το Μεγάλο Σάββατο ως την τρίτη ημέρα του
Πάσχα, κατά τη διάρκεια τριών ημερών, βρισκόταν σε κατάσταση θεωρίας, γεγονός που με τις
μορφές της γήινης υπάρξεώς µας μπορούσε να το εκφράσει λέγοντας µόνο ότι είδε την πρωΐα
της ανέσπερης ημέρας. Πρωΐα, γιατί το φως ήταν παράδοξα τρυφερό, λεπτό, ιλαρό, κάπως
κυανό. Η ανέσπερη λοιπόν ημέρα είναι η αιωνιότητα». (σελ. 195)
Α 10 - «Πρέπει να προσθέσω ότι η θεωρία αυτή είναι τόσο ευχάριστη για το νου (στην ψυχή),
ώστε, όταν µετά την προσευχή η ψυχή θυμάται την ανάγκη να επιστρέψει πάλι στον κόσμο αυτό
και να αντικρύσει το φως του υλικού ηλίου, με θλίψη δέχεται την ανάγκη αυτή. Θα ήθελε να μείνει
ακατάπαυστα στη θεωρία του νοερού αΰλου φωτός. Η ψυχή εισέρχεται τόσο απαλά στη θεωρία
αυτή, ώστε κατ’ αρχήν (έτσι συνέβη με µένα) δεν κατανοούσα το τελούµενο. Όταν όμως η
αριστερά µου είδε τι τελεί µαζί µου η δεξιά του Θεού, τότε σταμάτησε η όραση. Και έζησα αρκετές
παρόμοιες περιπτώσεις».

-3-

Με την όραση του Θεού ο Γέροντας απέκτησε εμπειρική γνώση του Θεού, όχι την γνώση περί
του Θεού, που αποκτά ο άνθρωπος με την μελέτη διαφόρων βιβλίων, αλλά υπαρξιακή γνώση
του Θεού. Άλλωστε, κατά την διδασκαλία των αγίων Πατέρων, η θέα του Θεού είναι θέωση του
ανθρώπου, η θέωση είναι ένωση και κοινωνία του ανθρώπου με τον Θεό, και η ένωση αυτή
προσπορίζει την γνώση του Θεού που είναι υπερτέρα της ανθρωπίνης γνώσεως. Μία τέτοια
γνώση καθιστά τον θεόπτη απλανή θεολόγο μέσα στην Εκκλησία. (σελ. 196)
Α 11 - Πολλοί θεολόγοι ομιλούν περί θεώσεως αφηρηµένα. Το σπουδαίο είναι να τηρούμε
τις εντολές του Χριστού και έτσι ερχόμαστε στην θέωση και το Φως. Απάθεια είναι όταν ο
Χριστός έλθει μέσα στην ψυχή και στο σώμα µας. (σελ. 260)
Α 12 - Οι φιλόσοφοι εξετάζουν τα πάντα με το µυαλό τους - την διάνοια, γι' αυτό και ο καθένας
τους έχει διαφορετική γνώμη από τους άλλους. Το ίδιο κάνουν και οι θεολόγοι που εργάζονται
εγκεφαλικά. Όμως, οι μοναχοί ζουν με την μετάνοια, γι' αυτό έχουν κοινωνία µεταξύ τους στα
βασικά θέματα. Έτσι καταλαβαίνουν πολλές από τις πνευματικές καταστάσεις των ανθρώπων.
Για την διατύπωση της πνευματικής ζωής χρειάζεται και η εμπειρία και η διανοητική γνώση. Οι
Πατέρες της Εκκλησίας είχαν και τα δύο: και πείρα και γνώση. (σελ. 338)
Α 13 Το άκτιστο Φως που είδαν οι Μαθητές στο όρος Θαβώρ, κατά τον άγιο Γρηγόριο τον
Παλαµά, δεν ήταν µιά τρίτη κρυµµένη φύση του Χριστού, αλλά η δόξα της θείας φύσεως στην
υπόστασή Του. Έπειτα, το θειο Φως δεν είναι ανυπόστατο, δηλαδή δεν γίνεται και απογίνεται
όπως η φύση της αστραπής και της βροντής και όπως ο λόγος και το νόηµά µας, αλλά είναι
µόνιµο και γι' αυτό οι άγιοι το ονόμασαν «ενυπόστατον», ως «υπομένον (παραμένον) και µή
αστραπής δίκην ή λόγου ή νοήματος παρατρέχον τους ορώντας». Πρόκειται για υποστατικό Φως
που διαφέρει σαφώς από τα φυσικά φαινόμενα και από την ενέργεια και την πορεία της
σκέψεως. Έτσι, ο θεούµενος κάνει ευχερώς διάκριση µεταξύ φυσικών και πνευματικών
εμπειριών,
Ο Βαρλαάµ ισχυριζόταν ότι οι φιλόσοφοι που εργάζονταν με την λογική βρίσκονταν σε
υψηλότερη θέση από τους Προφήτες, γιατί η όραση των Προφητών ήταν «πολλώ χείρω της
νοήσεως». Απαντώντας ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαµάς λέγει ότι η όραση των Προφητών ήταν
ανώτερη του νου (λογικής) των φιλοσόφων, γι' αυτό και η προφητική καθαρότητα είναι
«συλλειτουργός, κατά την θεολογίαν, των αγγέλων». Πράγματι, οι Προφήτες
«µετασκευάζονται κατά το νοερό είδος «προς θεοειδή µόρφωσιν» και διά της ιεράς αυτής
µορφώσεως καλλιεργούν την «ιερογνωσίαν». Έτσι, οι θεόπτες είναι συλλειτουργοί των αγγέλων,
αποκτούν «θεοειδή µόρφωσιν» και πραγματική «ιερογνωσίαν».
Οι άγιοι, όταν φθάνουν σε κατάσταση θεώσεως, βλέπουν την ενέργεια του Θεού ως Φως,
μεταμορφώνονται και βλέπουν την δόξα του Θεού. Κατά τον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά οι
θεούµενοι βλέπουν το Φως, αφού λάβουν οφθαλμούς τους οποίους δεν είχαν
προηγουμένως. Το Φως αυτό γίνεται καταληπτό με τους οφθαλμούς, οι οποίοι όμως έγιναν
υπεράνω οφθαλμών και αντιλαμβάνονται το πνευματικό φως με πνευματική δύναμη. (σελ. 113)
Α 14 - Το φως του Θεού είναι οµοιόµορφο, ενώ του διαβόλου είναι ανόμοιο.
- Όσοι πέρασαν από τον Βουδισμό θα πρέπει να μετανοήσουν ολοκληρωτικά, γιατί
διαφορετικά η ανατολική αυτή εμπειρία κάτι θα αφήσει µέσα στην ψυχή τους. (σελ. 343)
Α 15 - Υπάρχει το θείο Φως και το διαβολικό φως. Μερικές φορές βλέπει κανείς και
το φυσικό φως της διανοίας του. Οι φιλόσοφοι (Πλωτίνος και άλλοι Δυτικοί) και οι Ανατολίτες
- Βουδιστές, βλέπουν το φυσικό φως της διανοίας, µερικές φορές επηρεάζονται και από τον
διάβολο. Υπάρχει µεγάλη διαφορά µεταξύ τους. Το διαβολικό φως έχει άλλη ενέργεια. Όταν ο
διάβολος έδειχνε το δικό του φως στον Γέροντα Σιλουανό, τότε ο Σιλουανός έβλεπε και τα
εντόσθιά του. Το φυσικό φως της διανοίας είναι µια έλλαµψη φιλοσοφικών διδασκαλιών. Τότε ο
-4-

άνθρωπος αισθάνεται ότι έρχονται και φεύγουν αυτές οι ελλάµψεις. Όμως το θείο Φως δίνει
άλλη γνώση, είναι Φως αγάπης, Φως Χριστού, αποκάλυψη του Τριαδικού Θεού.
Είναι σφάλμα η ταύτιση του φυσικού φωτός της διανοίας με το θείο Φως, καθώς επίσης
σφάλμα είναι η ταύτιση του φυσικού φωτός της διανοίας με το σατανικό φως. Έτσι, το φυσικό
φως της διανοίας μπορεί να θεωρηθεί ως σατανικό, σύμφωνα με το ρητό: «ύπαγε οπίσω µου,
σατανά. Σκάνδαλόν µου εί ότι ού φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων» (Ματθ. ις 23).
Άλλες φορές το φυσικό φως της διανοίας διαφέρει από το διαβολικό. Το φως των αγγέλων
είναι μέθεξη του ακτίστου Φωτός. (σελ. 369)
Α 16 - Πολλοί κάνουν λάθος για τον λεγόμενο γνόφο του Θεού. Νομίζουν ότι γνόφος είναι η
άγνοια του Θεού, ενώ είναι γνώση που υπερβαίνει την ανθρώπινη γνώση, είναι Φως το οποίο
υπερβαίνει το φως της διανοίας και το φως της ανθρωπίνης γνώσεως. (σελ. 411)
Α 17 Ο Γέροντας με πήρε και πήγαµε στο γραφείο, όπου πρώτα προσευχήθηκε με υψωμένα
τα χέρια, έπειτα κάθισε, με κοιτούσε και γελούσε. Δεν χρειάσθηκε να του εκθέσω σχεδόν τίποτα.
Τα γνώριζε όλα!! Άρχισε να με διδάσκει.
Οι επισκέψεις πύκνωσαν στο Essex. Σε µιά επίσκεψη ανέφερα στον Γέροντα ότι µερικές
φορές αισθανόμουν ένα φοβερό πλάκωμα, όλη την γη να με πιέζει. Ο Γέροντας µου
εξήγησε ότι αυτό συνέβαινε, επειδή η Αγγλία δεν είναι Ορθόδοξη χώρα και κανείς γύρω
µου στην πόλη που βρισκόμουν δεν προσευχόταν, αλλά γινόταν το αντίθετο. Αντίθετα
στην Ελλάδα κτυπάνε οι καμπάνες, γίνονται λειτουργίες, προσεύχονται οι άνθρωποι κι αυτό
βοηθάει πολύ στην προσευχή, δηλαδή το (Ορθόδοξο) περιβάλλον. Η προσευχή ξεσηκώνει
πόλεμο και πειρασμούς από τον διάβολο. (σελ. 322)
- Όταν γνώρισα την αλήθεια, τον Χριστό, ως αληθινό Θεό, λυπήθηκα πολύ για τον χρόνο
εκείνο που ασχολούµην με τον Βουδισμό. Παρεκτράπηκα πολύ.
- Τώρα καταλαβαίνω περισσότερο από κάθε άλλη φορά ότι όλα τα πράγματα εκτός του
Χριστού είναι µιά πλάνη, µιά κουταμάρα.
- Υπάρχει μεγάλη διαφορά µεταξύ Ανατολής και Δύσεως. Ένας Δυτικός που βαπτίζεται
Ορθόδοξος, θα περάσει πολλά χρόνια µέσα στην Ορθόδοξη Εκκλησία, με καθοδήγηση εμπείρου
πνευματικού οδηγού για να αποκτήσει καθαρό Ορθόδοξο φρόνημα και ήθος. Μέχρι τότε δεν
μπορεί και δεν πρέπει να κάνη τον διδάσκαλο σε ανθρώπους που έχουν «κόκκαλο» Ορθόδοξο,
που γεννήθηκαν και µεγάλωσαν ως Ορθόδοξοι.
Αυτός είναι λόγος που δεν µπορεί να γίνει «ένωση των Εκκλησιών». Με τις συζητήσεις µπορεί
να επέλθει µιά γνωριμία, που µπορεί να βοηθήσει «πολιτικά», χωρίς όμως να βλάψει την
Ορθοδοξία. Αλλά η «ένωση Εκκλησιών» είναι δύσκολη, έως αδύνατη. Όσοι ομιλούν για
«ένωση Εκκλησιών» δεν γνωρίζουν ούτε την νοοτροπία των ετεροδόξων ούτε το ύψος
της Ορθοδοξίας. Μερικοί από τους ετεροδόξους μισούν τους Ορθοδόξους. Απόδειξη είναι
ότι, αν κάποιος Δυτικός γίνει βουδιστής ή µαρξιστής, οι οικείοι του δεν τον αποβάλλουν από την
οικογένειά τους, αν όμως γίνει Ορθόδοξος, τότε τον αποβάλλουν. (σελ. 337)
Α 18 - Και οι ανατολίτες, που ασχολούνται με τον διαλογισμό, βλέπουν κάποιο φως, αλλά
αυτή η θεωρία τους χωρίζει από όλη την άλλη δημιουργία, με µιά υπερηφάνεια. Αυτό το φως δεν
είναι θεϊκό, αλλά διαβολικό, κτιστό. Αντίθετα, στην Ορθοδοξία, η θεωρία του θείου Φωτός
μεταδίδει στον άνθρωπο ζωή και αγάπη για όλη την κτίση. (σελ. 378)
Α 19 - Κάποιος πέρασε διαδοχικά από τον Μουσουλµανισµό, τον lνδουϊσµό, τον Βουδισμό και
την Μαύρη Μαγεία. Σε όλες τις θρησκείες έκανε ταυτόχρονα και την µαγεία. Μόλις έγινε
Ορθόδοξος, θέλησε να ασκεί παράλληλα και την µαγεία, αλλά δεν µπορούσε να το κάνει. Από
αυτό κατάλαβε ότι η Μαγεία είναι το υπόβαθρο όλων των θρησκειών και ότι οι θρησκείες
είναι νεκρές, οι αρχηγοί τους είναι νεκροί, ενώ ο Χριστός είναι ζωντανός Θεός.

-5-

- Πρέπει να διαβάζονται για πολλά χρόνια εξορκισµοί σε αυτούς που πέρασαν από µαγείες.
Αυτό έκανε η πρώτη Εκκλησία.
- Ο Βουδισμός έχει μερικές αλήθειες, αλλ' έχει µιά ανθρώπινη αλήθεια που φθάνει μέχρι το
«μηδέν», δηλαδή με την αυτοσυγκέντρωση - διαλογισμό οδηγεί τον άνθρωπο προς το «µή
όν» από το οποίο δηµιουργηθήκαµε. Πρόκειται για µιά υπαρξιακή αυτοκτονία. Ο Χριστός µας
οδηγεί στην θέωση, την κοινωνία με τον Τριαδικό Θεό.
- Μερικοί λένε ότι ο Βουδισμός δεν έχει σχέση με τον δαιµονισµό. Όμως, αυτοί που ομιλούν
έτσι, γνωρίζουν τον Βουδισμό από τα βιβλία και ομιλούν θεωρητικά. Η πράξη είναι διαφορετική.
- Μερικοί λένε ότι με τον διαλογισμό αποκτούν µιά ηρεμία.
Αυτό φαίνεται εξωτερικά σαν καλό, αλλά οι άνθρωποι αυτοί διακατέχονται από οίηση και
καταλήγουν σε σαρκικό πόλεμο. Ακόμη και αν ξεφύγουν από τον Βουδισμό, πάλι έχουν
σαρκικό πόλεμο. Αυτό δείχνει την σατανικότητα της μεθόδου αυτής. (σελ. 394)
Α 20 - Όταν διαβάζει κανείς διάφορα βιβλία, ψυχολογικά, βουδιστικά, δεν θα μπορέσει ποτέ
να αποκτήσει καθαρή αίσθηση της Ορθοδοξίας.
- Όσοι υπήρξαν άθεοι και λένε ότι από τον αθεϊσμό ή τον υπαρξισμό έφθασαν στην
Ορθοδοξία, χωρίς να παρεμβληθεί ένα διάστημα μετανοίας, κάτι δεν πάει καλά στην ζωή τους
και δεν θα έχουν καλή εξέλιξη. (σελ. 395)
Α 21 - Ένας Άγιος δεν μπορεί σήμερα να είναι Επίσκοπος, διότι οι άνθρωποι δεν
µπορούν να αντέξουν τον λόγο του. Γι' αυτό απαιτείται Επίσκοπος με μετριότερη πείρα και να
έχει διοικητικές ικανότητες, διότι σήμερα οι πολιτικοί προσπαθούν να πλησιάσουν την
Εκκλησία διά της Ιεραρχίας. Και γι' αυτό χρειάζεται να έχει κανείς διοικητικές ικανότητες
και πείρα, για να κρατά την Εκκλησία έξω από την πολιτική. Το καλύτερο σήμερα είναι να
είναι κανείς ιερεύς...
- Εγώ προτιμώ να με σκοτώσουν οι άνθρωποι του κόσμου, παρά να πάω µαζί τους και να
αποκτήσω κοσμικό φρόνημα. (σελ. 371)
Α 22 - Ο κόσμος θέλει τον Κληρικό κοντά του, αλλ’ όμως δεν ωφελείται. Η δόξα του Κληρικού
δεν είναι στο να αποκτήσει όνομα στον κόσμο, αλλά να ζήσει την κένωση. Ο διωγμός είναι ο
κανών της πνευματικής ζωής.
- Για τον Κληρικό δύο είναι, ιδιαιτέρως, μεγάλα πάθη: η φιληδονία και η μνησικακία.
- Είναι δύσκολη η σωτηρία για τους Κληρικούς. Πολύ δυσκολότερη για τους
Επισκόπους. (σελ. 395)
Α 23 - Όταν παρατηρούμε τον εαυτό µας και γινόμαστε κατάσκοποί του, τότε φεύγει ο νους
από την μετάνοια.
- Διδάσκω τους μοναχούς να μην ομιλούν για τις αδικίες που υφίστανται, αλλά να σιωπούν.
Εμείς πρέπει να ζούμε ως εσταυρωμένοι. Αυτό συνιστά η Ορθόδοξη πνευματικότητα.
- Στην Εκκλησιαστική ιστορία φαίνεται ότι διατηρήθηκαν τα Μοναστήρια εκείνα που
κτίσθηκαν με κόπο και πόνο των αδελφών, έπειτα διατηρήθηκαν όσα κτίσθηκαν από
αυτοκράτορες και στο τέλος όσα κτίσθηκαν από Επισκόπους. (σελ. 373)
Α 24 - Για τα προβλήματα των παιδιών κατά το 70-80% φταίνε οι γονείς.
- Είναι ευκολότερο να αναστήσεις έναν νεκρό, παρά να συμφιλιώσεις δύο γυναίκες
που ζηλεύει η µία την άλλη.
- Θέλω να συµπεριφέροµαι με ελευθερία και απλότητα. Αυτό βοηθά τους ανθρώπους να
ανοίγουν την καρδιά τους. Αυτό προϋποθέτει να είναι κανείς ελεύθερος από τα πάθη.
- Με τους απλούς ανθρώπους δεν µπορεί κανείς να τα βάζει, διότι και αυτοί δεν καταλαβαίνουν
και εμείς θα βλαφθούμε.

-6-

- Όταν αγαπάς τον άλλο ειλικρινά, τότε ο άλλος σου δίνει εμπιστοσύνη, διότι το καταλαβαίνει.
Και τότε τον προφυλάσσεις από πειρασμούς.
- Από την ημέρα του γάμου θα περάσουν περίπου δέκα χρόνια για να ισορροπήσει το
ανδρόγυνο. Πρέπει να τους παρακολουθούμε διακριτικά. Να θέτουμε µιά πνευματική προοπτική
και να µην αναµειγνυόµαστε σε λεπτομέρειες. Μόνον σε δύσκολες περιπτώσεις να
επεµβαίνουµε. (σελ. 374)
Α 25 - Η αγγλική γλώσσα δεν έχει Ορθόδοξη ατμόσφαιρα. Για παράδειγμα, η λέξη person
δηλώνει το ουδέτερο, οι λέξεις κατάνυξη, πραότητα δεν µπορούν να γίνουν κατανοητές. Η
αγγλική γλώσσα δεν είναι κατάλληλη για την Ορθοδοξία.
- Ο πόλεμος που δεχόμαστε είναι πολύ μεγάλος. Όλοι είναι εναντίον µας: η επιστήμη
και η πολιτική. Δεν είμαι απαισιόδοξος, αλλά νομίζω ότι ζούμε στους τελευταίους καιρούς.
Η δική µας στάση πρέπει να είναι μαρτυρική: «Ως πρόβατον επί σφαγήν ήχθη, και ως αμνός
άµωµος εναντίον του κείροντος αυτόν άφωνος, ούτως ουκ ανοίγει το στόμα αυτού» (Ησ. νγ' 7).
Όταν εξασκήσουμε βία στην βία, δεν κάνουμε τίποτε. Η μαρτυρική (σιωπηλή) στάση θα
εξασφαλίσει μεγαλύτερη χρονική διάρκεια νίκης. Εάν εξασκήσουμε και εμείς βία στους άλλους,
θα τους εξαναγκάσουμε να προετοιμασθούν για δεύτερη μεγαλύτερη επίθεση. (σελ. 375)
Α 26 - Η κίνηση µερικών νέων για την αναρχία είναι μεγαλειώδης. Όμως την έκλεψαν από την
Αγία Γραφή και την διέστρεψαν. Κατά την Αγία Γραφή κάθε αρχή και εξουσία θα καταργηθεί στο
μέλλον. Μετά την Δευτέρα Παρουσία κάθε άνθρωπος δεν θα έχει ανάγκη ανθρώπων, αλλά οι
δίκαιοι θα έχουν κοινωνία με τον Θεό και µεταξύ τους. Θα καταργηθεί κάθε εξουσία. Δεν θα
υπάρχει ανάγκη να έχουν γνώση περί του Θεού, αλλά θα έχουν την γνώση του Θεού. (σελ. 377)
Α 27 - Αληθινοί θεολόγοι στην Εκκλησία είναι εκείνοι που μισούν τον εαυτό τους (τα
πάθη τους). Αν δεν μισήσει κανείς τον εαυτό του έως θανάτου, δεν µπορεί να είναι μαθητής του
Χριστού και διδάσκαλος του λαού.
- Να κρατούμε την Ορθόδοξη πίστη. Και, επειδή ζούμε σε δύσκολους καιρούς, θα
λάβουμε μισθό περισσότερο από άλλους ανθρώπους που έζησαν τις παλαιότερες εποχές
και κράτησαν την πίστη. (σελ. 378)
Α 28 - Η θλίψη, ο πόνος, η περιφρόνηση, που δέχεται ο άνθρωπος στην ζωή του, είναι
φυσικές καταστάσεις. Είναι στοιχεία γνησιότητας. Στην ζωή µας πρέπει να πονάμε. Εδώ
βρίσκεται η διαφορά και με τον Βουδισμό. Οι βουδιστές αποφεύγουν την θλίψη, εμείς την
επιδιώκουμε, γιατί αυτή καθαρίζει την καρδιά από τα πάθη.
- Η κενοδοξία φέρνει σαρκικό πειρασμό. Συμβαίνουν περίεργα πράγματα με την Πρόνοια του
Θεού. Μας οδηγεί στην μετάνοια µέσα από όλα τα γεγονότα, ακόμη και από τις πτώσεις, αρκεί
να έχουμε ταπείνωση να τα αισθανόμαστε.
- Η κλίμακα της τελειότητας διαγράφεται στους Μακαρισμούς.
Ο άνθρωπος αρχίζει από την αίσθηση της αµαρτωλότητος και το πένθος, και φθάνει
στην σύγκρουση με τον κόσμο: «Μακάριοι οι δεδιωγµένοι... » (Ματθ. ε10). Αυτό είναι
φυσικό. Τότε ο άνθρωπος θεολογεί. Η αυτάρκεια σταματά κάθε πνευματική πρόοδο.
- Ο νους του ανθρώπου και η καρδιά δεν πρέπει να κολλάνε πουθενά, ούτε σε πρόσωπα ούτε
σε πράγματα. Τότε όλα είναι καθαρά. Αν κάπου κολλήσουν, τότε αρχίζει ο στραβός δρόμος.
- Μερικές φορές ο πόνος κατά την διάρκεια της προσευχής, αλλά και η παύση της προσευχής,
γίνονται από λογισμό κενοδοξίας. ο Θεός μειώνει την Χάρη της προσευχής. Τότε ο άνθρωπος
πρέπει να σταματήσει να κάνει προσευχή με κενοδοξία. Εγώ κάποτε το έπαθα με το Ευαγγέλιο.
Την ώρα που διάβαζα το Ευαγγέλιο, έπεσα κάτω σαν νεκρός. Μετά, για πολλούς μήνες δεν
μπορούσα να διαβάσω το Ευαγγέλιο, ενώ για τα άλλα βιβλία δεν υπήρχε πρόβλημα. (σελ. 380)

-7-

- Όταν ζει κανείς με το πνεύμα της μετανοίας και του πένθους, τότε δεν µπορεί να κάνει
μεταφράσεις, κηρύγματα και να διαβάζει. (σελ. 382)
Α 29 - Όταν ένας προσεύχεται και έχει πόνο στον αυχένα, τότε τις περισσότερες φορές
σημαίνει ότι έγινε από υπερένταση. Θα πρέπει να προσεύχεται με ταπείνωση και θα περάσει.
- Όταν εξασκεί κανείς την «επιστημονική» προσευχή (µέ ένταση και ψυχοτεχνικές µεθόδους),
δημιουργείται πονοκέφαλος. Όταν, όμως, βρεθεί η καρδιά, τότε βρύουν εσωτερικά ποταμοί
θεολογίας.
- Όταν προσευχόμουν με μετάνοια και κλάμα πολύ, και ερχόταν από µακριά ένας λογισμός
κενοδοξίας ότι θα έλθει το Φως, τότε σταματούσα την προσευχή και έλεγα: «Έρχονται οι φονείς
µου!» και δεν με πλησίαζε αυτός ο λογισμός. Άλλοτε, στην κατάσταση αυτή και ενώ ζούσα τον
βαθύ θρήνο, άρχιζα απότομα να γελάω και αμέσως έφευγε ο λογισμός της κενοδοξίας.
Προτιμούσα να σταματήσω την προσευχή, παρά να δεχθώ λογισμό κεvoδoξίας. (σελ. 383)

Α 30 - Ο Κασσιανός ο Ρωμαίος έλεγε ότι δύο πράγματα πρέπει να φοβάται ο Μοναχός:
τους επισκόπους, και τις γυναίκες. Με τις γυναίκες µπορεί να γίνει αμαρτία, αλλά υπάρχει
μετάνοια, πράγμα που δεν γίνεται με τους επισκόπους, δηλαδή όταν πολεμάς με
επισκόπους δεν μπορείς να μετανοήσεις.
- Παλαιά οι Πατέρες στο Άγιον Όρος δεν έδιωχναν τους ξένους που ερχόντουσαν κοντά τους.
Αν δεν µαπορούσαν να τους φιλοξενήσουν, έφευγαν οι ίδιοι μακριά για να μην τους βρίσκουν οι
άνθρωποι.
- Στο Μοναστήρι θα πρέπει να δεχόμαστε όλους τους ανθρώπους, γιατί τότε η Πρόνοια του
Θεού δεν θα µας εγκαταλείψει ποτέ. (σελ. 384)
Α 31 - Σε μερικά Μοναστήρια ρωτούν: «Γιατί ήλθες, πώς ήλθες, γιατί δεν µας έγραψες;» και
πολλά άλλα. Έπειτα μένουν οι άνθρωποι μέσα στο Μοναστήρι σαν νεκροί. Πρέπει να γίνεται το
εξής: Να δέχονται τον κόσμο με χαρά και έπειτα να τους αφήνουν να ζουν σαν στο σπίτι τους,
χωρίς να τους υποβάλλουν διάφορες ερωτήσεις για την ζωή τους και τα προβλήµατά τους. Αυτό
θέλει ο σημερινός άνθρωπος. Βλέπει σε αυτό κάτι γνήσιο. Και όταν µας λένε: «Γιατί δεν µας
ρωτάτε για την ζωή µας;» τότε εμείς να απαντούμε με χιούμορ: «Το κάνουμε από τεμπελιά.
Είμαστε τεμπέληδες!» Με αυτήν την διαγωγή µας, οι προσκυνητές αποκτούν άνεση και έπειτα
αυτοί µόνοι τους αρχίζουν να ζητούν συμβουλές.
- Αν εγώ πέτυχα στο Μοναστήρι - ο Θεός να με συγχωρήσει - είναι γιατί δεν κάνω
παρατηρήσεις. Όταν σπάζουν πιάτα, δεν κάνω καµµιά παρατήρηση. Έτσι σιγά-σιγά
διορθώνονται.
- Στο Μοναστήρι δεν πάει κανείς για να ζήσει, αλλά για να μετανοήσει, αλλιώς
κάθεται στον κόσμο. Συμβαίνει ότι και με τα Πανεπιστήμια. Δεν πηγαίνουν οι άνθρωποι στα
Πανεπιστήμια για να ζήσουν, αλλά για να μάθουν.
- Όταν οι μοναχοί ζουν με μετάνοια, χωρίς να µιλάνε πολύ, τότε και λάθη να κάνουν, οι
προσκυνητές θα αισθάνονται το «Πνεύμα» της μετανοίας και θα ωφελούνται. (σελ. 385)
Α 32 - Η προσευχή των Μοναχών στηρίζει όλο τον κόσμο. Αυτό συμβαίνει, γιατί ο άνθρωπος
είναι πλασμένος κατ’ εικόνα Θεού. Το κατ' εικόνα Θεού φανερώνεται κυρίως στην καθαρή
προσευχή. Η φανέρωση της εικόνας του Θεού δείχνει την επιτυχία του σκοπού της δημιουργίας
του κόσμου. Αν ο άνθρωπος δεν προσεύχεται, βιώνει την αποτυχία της δημιουργίας του
και της υπάρξεώς του. (σελ. 395)
Α 33 - Ένας με ρώτησε αν τον συμβουλεύω να γίνει Μοναχός. Απάντησα ότι δεν μπορώ να
συμβουλεύσω. Εκείνος είπε: «Γιατί δεν με συμβουλεύετε; Μήπως µετανοιώσατε που γίνατε

-8-

Μοναχός;» του απήντησα: «Δεν µετάνοιωσα που έγινα Μοναχός, αλλά, όταν σε κάποιον έλθει η
Χάρη για τον Μοναχισμό, φεύγει αμέσως για το Μοναστήρι και δεν χρειάζεται συμβουλές».
- Οι σωματικές ασθένειες στους μοναχούς είναι διαφορετικές από τους κοσμικούς. Συνήθως
δεν γίνονται αντιληπτές από τους γιατρούς. Μερικές φορές είναι καλό να υπάρχουν ασθένειες,
διότι βοηθούν πνευματικά.
- Σήμερα τα Μοναστήρια θα παύσουν να είναι θεολογικά. Θα ζουν µέσα σε αυτά
ευλαβείς άνθρωποι, αλλ’ όχι θεολόγοι. Άλλο ευλάβεια, άλλο θεολογία. (σελ. 396)
Α 34 - Όσοι πηγαίνουν στο Μοναστήρι για να γίνουν μοναχοί, συνήθως, έχουν πολλά πάθη
και θα περάσει πολύς καιρός αγώνων για να θεραπευθούν. Δεν αρκεί μόνον η ευχή για την
θεραπεία, αλλά χρειάζεται και η υπακοή του μοναχού και η υπομονή του Πνευματικού. Μερικοί
μοναχοί έχουν δυνατό σώμα και πολλές φορές με την ανυπακοή ομιλούν το σώμα και τα πάθη.
Συνήθως, οι Ηγούμενοι, που αποκτούν κοσμική φήμη και δέχονται την εκτίμηση του κόσμου,
είναι πολύ σκληροί και ανάλγητοι στους μοναχούς τους. Δεν τους προσέχουν καθόλου.
- Όταν ο άνθρωπος περιφρονείται, τότε είναι ελεύθερος. Αυτό συμβαίνει και στο
Μοναστήρι. Όταν τον περιφρονούν μπορεί να ζει ησυχαστικά. Όταν κάποιος θεωρείται
σπουδαίος, τότε κρίνεται αυστηρά από τους άλλους μοναχούς, αλλά και ο ίδιος προσέχει να µή
χαθεί η καλή ιδέα που έχουν οι άλλοι γι' αυτόν. Έτσι δεν είναι ελεύθερος. (σελ. 397)
Α 35 - Να διαβάζουμε πατερικά βιβλία με απλό τρόπο για να αναπτύσσεται η προσευχή,
χωρίς να κάνουμε προσπάθεια να τα καταλαβαίνουμε ή να τα θυµόµαστε. Τότε η καρδιά θα
συλλαμβάνει το νόηµα των πατερικών λόγων και αυτό θα γίνεται ζωή. Δεν έχω διαβάσει πολλά
σύγχρονα θεολογικά βιβλία, λίγο διάβασα στο Παρίσι.
- Η θεία Χάρη αναγεννά τον άνθρωπο, ακόμη αλλάζει και την φωνή του, την κάνει καλύτερη
για να μεταδίδει την αλήθεια. Οι αναγεννημένοι άνθρωποι μεταδίδουν την εμπειρική αλήθεια και
διά της καταλλήλου φωνής.
- Η μετάνοια στο αρχικό στάδιο εκδηλώνεται με την αποχή από τα πάθη και την µή ικανοποίηση
των παθών, έπειτα ως ακατάσχετη ορμή προς τον Θεό. (σελ. 398)
Α 36 - Ο Μπουλγκάκωφ έλεγε ότι κατά κάποιο τρόπο, που είναι άγνωστος σε µας, ο Θεός
ρωτάει τον άνθρωπο πριν γεννηθεί, εάν θέλει να γεννηθεί. Η θεωρία αυτή έχει µερικά στοιχεία
αληθείας, γιατί πολλά παιδιά σήμερα, για διαφόρους λόγους, δεν θέλουν να γεννηθούν και
αποβάλλονται.
- Είναι δύσκολο να ζει κανείς στην σημερινή ανθρωπότητα. Πολλά χρόνια προσεύχομαι
για όλο τον κόσμο και την ειρήνη του και όμως ειρήνη δεν υπάρχει. Και, όταν κανείς ομιλήσει για
την ειρήνη, θεωρείται κοµµουνιστής. Δεν διαβάζω εφημερίδες για να δω τι γίνεται, γιατί δεν
γίνεται τίποτε σωστό. Όλα έξω από τον Χριστό είναι µιά κουταμάρα. (σελ. 402)
Α 37 - Ο φανταζόµενος νους είναι ανίκανος για την θεολογία. Αυτό συμβαίνει για δύο λόγους.
Ο πρώτος, διότι η Θεολογία είναι εμπειρική επιστήμη και όχι καρπός της λογικής και της
φαντασίας, αφού η φαντασία είναι µεταπτωτικό φαινόμενο. Ο δεύτερος, διότι ο Θεός είναι
πέρα από την λογική, ακατάληπτος, άκτιστος, άναρχος και δεν µπορούµε να τον καταλάβουμε με
την λογική. Ο Θεός αποκαλύπτεται σε µας. Γι' αυτό χρειάζεται καθαρή καρδιά. Έτσι, εκείνος που
έχει φανταζόµενο νου δεν µπορεί να θεολογήσει.
- Η Παναγία είπε στον αρχάγγελο Γαβριήλ: «Ιδού η δούλη Κυρίου» (Λουκ. α', 38). Αυτό το
«ιδού η δούλη Κυρίου» είναι αποδοχή του Σταυρού. Η Παναγία συµµετείχε σε όλη την ζωή της
στον Σταυρό του Υιού της. (σελ. 392)
Α 38 - Στην Δύση οι άνθρωποι έχασαν την έµπνευσή τους για τον Θεό. Έτσι αναπτύχθηκε η
επιστήμη.
- Όταν κανείς μετά από έντονη φιλήδονη και φιλοσαρκική ζωή επιστρέφει στον Θεό και θέλει
-9-

να κοινωνεί συχνά, πριν το σώμα του µεταµορφωθεί, τότε το σώμα αντιδρά σαν να µη δέχεται τις
ενέργειες της θείας Κοινωνίας. Έτσι δημιουργούνται οι σωματικές ασθένειες. Χρειάζεται
διακριτική καθοδήγηση. (σελ. 404)
Α 39 - Όταν τρώμε θα πρέπει να προσευχόμαστε. Όλες οι τροφές έχουν μέσα τους την
δημιουργική ενέργεια του Θεού. Έτσι με προσευχή πλησιάζουμε την υλική τροφή για να μας
βοηθά.
- Το φαγητό δίνει ενέργεια στο σώμα. Το χρειαζόμαστε και για να εργαζόμαστε, και για να
έχουμε δυνάμεις για προσευχή. Στους προσευχομένους η ενέργεια του φαγητού
μετατρέπεται σε πνευματική ενέργεια. Όσοι προσεύχονται λίγο, τότε η περισσότερη ενέργεια
του φαγητού μετατρέπεται σε πάθος και γαστριμαργία. Στην περίπτωση αυτή χρειάζεται νηστεία.
(σελ. 405)
Α 40 - Στην εποχή µας χρειάζεται περισσότερο από κάθε άλλη φορά η διδασκαλία
τριών Πατέρων, του αγίου Γρηγορίου του Παλαµά, του αγίου Μαξίµου του Οµολογητού και
του αγίου Συμεών του Νέου Θεολόγου.
- Όταν κάποιος Ιερεύς διαπράττει µιά σαρκική αμαρτία, τότε «κουφαίνεται η Ιεροσύνη του»,
δηλαδή δεν έχει ενεργούμενη την Ιεροσύνη. Τελεί τα Μυστήρια, αλλά ο ίδιος δεν ωφελείται.
- Πρέπει να κρατήσει κανείς την Ιεροσύνη, γιατί θα είναι πολύ κακό εάν συμβεί κάτι και την
χάσει. Αν κάνη κανείς κάτι κακό, η Ιεροσύνη δεν έχει δύναμη. Και αυτό το καταλαβαίνουμε από
το ότι δεν µπορεί τότε να βοηθήσει τους ανθρώπους. Δηλαδή τότε, κατά κάποιον τρόπο,
«κουφαίνεται η Ιεροσύνη», δηλαδή δεν µπορεί να ακούσει τους ανθρώπους και να τους
βοηθήσει.
- Με την υπερηφάνεια και την κενοδοξία δημιουργείται σαρκική επανάσταση. (σελ. 409)
Α 41 - Έγραψα κάποτε για την ενότητα της Εκκλησίας, σύμφωνα με την διδασκαλία περί της
Αγίας Τριάδος. Όταν το διάβασε ο Ευδοκίµωφ είπε: «που ξέρει Αυτός για την Αγία Τριάδα, αφού
δεν είναι παντρεμένος»; Είναι κουταμάρα το να συνδέουν την γνώση των Προσώπων της Αγίας
Τριάδος με την γνώση των ανθρωπίνων σχέσεων µέσα στον γάμο. (σελ. 410)
Α 42 - Ο Μοναχός δεν πρέπει να δίνη πολλές εξηγήσεις. Θα πρέπει να µιλά λίγο και να µήν
ανοίγει µεγάλες συζητήσεις χωρίς λόγο.
- Όλη η σύγχρονη ζωή κινείται σαν σε ρεύμα. Όλοι οδηγούνται προς µιά κατεύθυνση,
πιεζόµενοι από τα πράγματα. Ο μοναχός καλείται να πάει αντίθετα σε αυτό το ρεύμα.
- Οι μοναχοί αισθάνονται ότι είναι αδύνατοι άνθρωποι, καθώς επίσης ζητούν πολλά και γι’
αυτό θέλουν συνεχή παρακολούθηση.
- Στον κόσμο µαθαίνουµε συνεχώς καινούρια πράγματα. Στο Μοναστήρι η επανάληψη είναι η
µήτηρ της μαθήσεως. (σελ. 413)
Α 43 - Ζούμε σε µιά εποχή που δεν µπορεί κανείς να μιλήσει εναντίον των πολέμων, γιατί
θεωρείται κοµµουνιστής. (σελ. 414)
Α 44 - Οι παρατηρήσεις της ψυχολογίας για τον άνθρωπο είναι αξιόλογες, διότι περιγράφουν
ότι πέρα από την λογική υπάρχει και κάτι άλλο βαθύτερο. Όμως, οι ψυχολογικές αναλύσεις
είναι παιδικές σε σχέση με την διδασκαλία των Πατέρων της Εκκλησίας. Καίτοι οι
παρατηρήσεις της ψυχολογίας είναι αξιόλογες, εν τούτοις η μέθοδος θεραπείας που προσφέρει
είναι πολύ άσχημη. Ή ψυχανάλυση δεν θεραπεύει τον άνθρωπο, µάλλον τον συγχύζει
περισσότερο.
- Πρέπει να κάνουμε διάκριση μεταξύ νευρολογίας και ψυχολογίας. Οι νευρολόγοι
προσφέρουν πολλά στην υγεία του σώματος, διότι δίνουν μερικά φάρμακα και ισορροπούν
κοινωνικά τον άνθρωπο. Αλλά και αυτοί δεν θεραπεύουν, απλώς κατευνάζουν την ενέργεια του
- 10 -

ανθρώπου. Η θεραπεία του ανθρώπου ξεκινά από την θεραπεία των λογισμών. Από την
θεραπεία των λογισμών γίνεται η αλλαγή του σώματος. Έτσι, ναι μεν οι νευρολόγοι με τα
φάρμακα ισορροπούν τον άνθρωπο, αλλά δεν τον θεραπεύουν.
- Υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ Ορθοδόξου και δυτικής παραδόσεως. Η ψυχολογία είναι
προσαρµοσµένη στην δυτική παράδοση και γι' αυτό υπάρχει χαώδης διαφορά ως προς την
Ορθόδοξη Παράδοση. (σελ. 419)
- Στον ψυχολογικά άρρωστο άνθρωπο δεν ασθενεί απλώς το λεγόμενο υποσυνείδητο,
αλλά ο νους, που είναι ο οφθαλμός της ψυχής.
- Όταν ακολουθούμε την πνευματική ζωή, δεν µας χρειάζεται η ψυχανάλυση. Σε κληρονομικά
προβλήματα βοηθά η νευρολογία. (σελ. 420)
Α 45 - Όταν ζούσα σε σπηλιά στο Άγιον Όρος και είχα έναν υποτακτικό (τον π. Παύλο), ήρθε
ένας αντάρτης και µου ζήτησε χρήματα, τρόφιμα, ρούχα και τον υποτακτικό να τα μεταφέρει. Του
έδωσα ότι είχα, αλλά δεν του έδωσα τον υποτακτικό µου. Ο υποτακτικός σε έναν Γέροντα είναι
το μεγαλύτερο «κεφάλαιο».
- Το μεγαλύτερο «κεφάλαιο» για το Μοναστήρι είναι το πρόσωπο και όχι τα
χρήματα ή τα πράγματα.
- Λυπάμαι για τους Πνευματικούς Πατέρες που ισχυρίζονται ότι δεν αρκεί η πνευματική ζωή,
αλλά χρειάζεται και η ψυχολογία. (σελ. 431)
Α 46 - Ο λόγος του Αποστόλου Πέτρου ότι η γη κατακαήσεται (θα κατακαεί), σήμερα
είναι πιο εύκολο να πραγματοποιηθεί με τα πυρηνικά όπλα.
- Ζούμε σε αποκαλυπτικούς καιρούς. Σήμερα η ειρήνη είναι πολύ δύσκολη. Το τέλος θα
έλθει απότομα, αλλά τότε θα έλθει και η απολύτρωση.
- Ζούμε στους τελευταίους χρόνους. Μπορεί και τώρα να συμβεί η κρίση.
- Με την µνήµη του θανάτου έρχεται αμέσως κατάνυξη και απάθεια. (σελ. 432)
Α 47 - Όταν οι άνθρωποι παντρεύονται και δίνει ο Θεός παιδιά, να δοξάζουν τον Θεό. Αν ο
Θεός δεν δίνει παιδιά, θα πρέπει να ηρεμούν και να µή αγωνιούν.
- Το θέμα δεν είναι να γεννά κανείς υπάρξεις για την ιστορική πραγματικότητα, αλλά να γεννά
πρόσωπα για την υπερ-ιστορική πραγματικότητα, για να εισέλθουν στον Παράδεισο. Πολλοί
γεννούν παιδιά, τα οποία γίνονται τροφή για την Κόλαση.
- Τα ανδρόγυνα πρέπει να μάθουν την κένωση. Να υποχωρεί ο ένας στον άλλο. Τότε
μαθαίνουν να δέχονται µιά άλλη ύπαρξη στην δική τους ύπαρξη.
- Η διαπαιδαγώγηση των παιδιών αρχίζει από την ημέρα του γάμου. Οι σύζυγοι πρέπει
να ζουν με προσευχή και φόβο Θεού. Όταν η μητέρα προσεύχεται τότε που είναι έγκυος, το
έμβρυο αισθάνεται την ενέργεια της προσευχής. Ότι κάνει η μητέρα, πρέπει να το κάνη με
προσευχή. Να σταυρώνει το παιδί όταν κοιμάται, να προσεύχεται όταν του δίνη το γάλα της κι
όταν του δίνη φαγητό.
- Το ότι σήμερα πολλά παιδιά έχουν σκληρά ένστικτα, οφείλεται στο ότι δεν θηλάζουν
από την μάνα. (Όταν µια γυναίκα ρώτησε αν πρέπει να τρέφει το παιδί της από το γάλα της ή
από το γάλα της αγελάδας, απήντησα: Ποιός το γέννησε, εσύ ή η αγελάδα;). (σελ. 436).
Α 48 - Η καλή ψυχαγωγία είναι απαραίτητη στους ανθρώπους που ζουν στον κόσμο. Είναι
προτιμότερο να βγαίνουν τα παιδιά έξω από το σπίτι, παρά να μένουν στο σπίτι και να βλέπουν
τηλεόραση.
- Όταν θέλουμε να ζουν τα παιδιά µας στις σύγχρονες πόλεις, με τον τρόπο που ζούσαμε
εμείς στο παρελθόν, τότε θα τα τρελλάνουµε. Υπάρχουν παιδιά που όταν είναι μικρά φαίνονται
καλά, αλλ’ όταν μεγαλώσουν τρελαίνονται. (σελ. 438)

- 11 -

Α 49 - Στην Παλαιά Διαθήκη η ατεκνία εθεωρείτο όνειδος, γιατί όλες οι γυναίκες ήθελαν vα
γίνουν μητέρες και γιαγιάδες του Χριστού, του Μεσσία. Στην Καινή Διαθήκη τα πράγματα έχουν
αλλάξει, διότι τώρα ζούμε τον Μεσσία, τον Χριστό.
- Η αποκάλυψη του Θεού δεν είναι τα οράματα, αλλά οι ελεύσεις της θείας Χάριτος
που έρχονται σταδιακά.
- Για να κάνει κανείς Ιεραποστολή, κατά Ορθόδοξο τρόπο, πρέπει να έχει μέσα του Άγιο
Πνεύμα, αλλά και να προσλαμβάνει και την κουλτούρα του τόπου στον οποίο βρίσκεται. Τότε
µπορεί να προσφέρει. (σελ. 440)
Α 50 - Διαθήκη του Θεού με τους ανθρώπους είναι η κλήση του Θεού σε κάθε άνθρωπο. Η
αποδοχή της κλήσεως είναι η τήρηση της Διαθήκης.
- Οι Ιερείς μετέχουν της μαρτυρικής Ιεροσύνης του Χριστού.
Ο Πάπας στέκεται αφ’ υψηλού, εξασκώντας εξουσία. Οι Ορθόδοξοι Ιερείς μετέχουν της
κενώσεως του Χριστού, της μαρτυρικής Ιεροσύνης του Χριστού που σταυρώθηκε και κατέβηκε
μέχρι τον Άδη.
- Οι πειρασμοί που δέχθηκαν οι άγιοι είναι μεγαλύτεροι από τους δικούς µας πειρασμούς, διότι
ή καρδιά τους ήταν ευαίσθητη και γι' αυτό όλα τα πράγματα λάμβαναν στην ζωή τους
μεγαλύτερες διαστάσεις. (σελ. 441)
Α 51 Οι Χριστιανοί θα είναι πάντοτε παρεξηγημένοι από τους γύρω τους ανθρώπους.
- Πρέπει να σεβόμαστε και την ελευθερία των απίστων και των αθέων και να µή τους
κρίνουμε. Τότε θα αφήσουν και αυτοί εμάς ελευθέρους να κάνουμε το έργο µας.
- Στην Ελλάδα κoυτσoµπoλεύoυν εύκολα και σκανδαλίζονται εύκολα, αλλά ταυτόχρονα έχουν
και µιά διαίσθηση και καταλαβαίνουν τον καλό σκοπό και την αγαθή διάθεση των άλλων.
Συμβαίνει αυτό το τελευταίο, επειδή η Ελλάδα είναι Ορθόδοξη Χώρα. (σελ. 442)
Α 52 - Ο άνθρωπος είναι µικρόκοσµος. Μετανοεί, αγιάζεται, δέχεται όλο τον κόσμο και έτσι
γίνεται µιά μικρή δημιουργία.
- Όλοι, κατά διαφόρους βαθμούς, είμαστε φονείς. Όταν είμαστε συναισθηματικά υπέρ
ενός κράτους που πολεμά εναντίον κάποιου άλλου κράτους, τότε συµµετέχουµε και εμείς
πνευματικά στους φόνους που γίνονται.
- Η τήρηση των εντολών του Χριστού είναι για όλους τους Χριστιανούς. Η Μοναχική ζωή είναι
ένας τεχνικός τρόπος για να οδηγηθούμε στην καλύτερη τήρηση των εντολών του Χριστού. Έτσι,
εμείς δεν κηρύττουμε Μοναχισμό, αλλά Χριστιανισμό.
- Δεν μου αρέσει να μιλάω για διαίσθηση, αλλά για αίσθηση και πληροφορία της καρδιάς, που
είναι ενέργεια της θείας Χάριτος.
- Δεν πρέπει να αντιστεκόμαστε στον πονηρό με λόγια, διότι η αντίσταση αυξάνει το κακό.
Όπως λέγει ο αββάς Δωρόθεος, ο καλός κολυμβητής περνά κάτω από το κύμα.
- Δεν πρέπει να ταπεινώνεται κανείς σ' αυτούς που δεν ταπεινώνονται, γιατί θα το
εκλάβουν ως αδυναμία και στην συνέχεια θα τον πνίξουν. Οι αναγεννημένοι εν Πνεύµατι, όταν
συναντούν έναν ταπεινό, ταπεινώνονται περισσότερο, ενώ οι µη αναγεννημένοι, όταν
συναντήσουν έναν ταπεινό, βρίσκουν ευκαιρία να επιβληθούν επάνω σ' αυτόν.
- Είναι πιο πολύτιμα πέντε λεπτά προσευχής, όταν όλο το Σώμα πονάει, παρά όλη νύκτα
προσευχή που γίνεται με την σωματική άνεση.
- Είναι προτιμότερη λίγη πνευματική εργασία, αλλά να έχουμε ειρήνη στην καρδιά µας,
παρά να επιδιώκουμε πολλά και να χάνουμε την καρδιακή ειρήνη. (σελ. 445)
Α 53 - Ακόμη και στην πνευματική ξηρασία µας στέλνει ο Θεός µιά παρηγοριά, επειδή
γνωρίζει τις αδυναμίες µας. Το συμφέρον µας θα ήταν αν ζούσαμε σε όλη µας την ζωή σε µιά
πνευματική ξηρασία, αλλά να αγωνιζόμαστε, δηλαδή αν µπορούσαµε να φθάσουμε τον Χριστό
μέσα από την τέλεια εγκατάλειψη του Θεού, την πλήρη κένωσή µας, όπως έγινε με τον Χριστό
- 12 -

στον Σταυρό. Τότε και η δόξα του ανθρώπου θα ήταν μεγάλη. Ανάλογα με την κένωση και
ανάλογα με τον πόνο, που υποµένουµε θα έχουμε δόξα.
- Όλα τα πράγματα και τα πνευματικά και τα υλικά δεν είναι δικά µας, αλλά του Θεού. Δικά µας
γίνονται όταν τα προσφέρουμε στον Θεό. Με την προσευχή που κάνουμε προ του φαγητού,
αναφέρουμε τα υλικά αγαθά στον Θεό και τότε γίνονται δικά µας, διότι µας τα ξαναδίνει ο Θεός
ως δώρα για να ζήσουμε.
- Ελευθερία δεν είναι η πολιτική ανεξαρτησία, αλλά το να μην έχει κυριαρχία επάνω µας
ο πονηρός.
- Όλοι οι άγιοι δεν έλαβαν την ίδια Χάρη από τον Θεό, αλλά όλοι γέμισαν το δοχείο που
προσέφεραν στον Θεό. (σελ. 446)
Α 54 - Κάποιος Χριστιανός έχει µία πνευματική πείρα. Αν διαβάσει ένα πατερικό βιβλίο, γίνεται
κατάσκοπος του εαυτού του, προσπαθώντας να κατατάξει τον εαυτό του σε ανάλογα µέτρα
πνευματικής ζωής, σχετικά με αυτά που διάβασε. Έτσι ότι κάνει η δεξιά χείρα, το τρώει και το
καταστρέφει η αριστερά χείρα. Χρειάζεται πολλή απλότητα στην πνευματική ζωή. Οι αγράµµατες
γριούλες ψελλίζουν στον Θεό ευχές και έχουν παιδικό πρόσωπο, ενώ οι µορφωµένοι κάνουν
στοχασμούς και το πρόσωπό τους είναι ταραγμένο, άγριο. (σελ. 447)
Α 55 - Οι άγγελοι αμάρτησαν στην αιωνιότητα, ενώ οι άνθρωποι αμαρτάνουν εν χρόνω.
- Οι δυτικοί Χριστιανοί πιέζονται για να προσευχηθούν και έτσι δημιουργείται πίεση στον
εγκέφαλο. Οι Ορθόδοξοι προσεύχονται με άνεση, γιατί αυτή η προσευχή γίνεται με την Χάρη που
υπάρχει πλούσια µέσα στην Ορθόδοξη Εκκλησία.
- Οι μεγάλες ακολουθίες, συνήθως, δυσκολεύουν την εσωτερική προσευχή. Ο Γέροντας
Σιλουανός μετά από µιά μεγάλη αγρυπνία, είπε: «Σκοτώσαμε τον γάιδαρο (σώμα) αλλά δεν
κάναμε τίποτε». Δεν βοηθά στην πνευματική προκοπή τόσο η νηστεία, όσο η προσευχή και
μάλιστα η εσωτερική προσευχή με πένθος. Μερικές φορές η πολλή και αδιάκριτη νηστεία
δημιουργεί προβλήματα στην προσευχή. (σελ. 448)
Α 56 - Στην Δύση οι άνθρωποι ζουν με τον εγκέφαλο, δηλαδή έχουν κέντρο της ζωής
τους την λογική. Έτσι, αν οι επιστήμονες ανακαλύψουν ένα µηχάνηµα, τότε θα
μπορέσουν να διαβάσουν τις σκέψεις των ανθρώπων και να τους κατευθύνουν. Όσοι,
όμως, ζουν με την καρδιά, µέσα στην οποία ενεργεί η Χάρη του Θεού, και προσεύχονται
καρδιακά, αυτοί έχουν το χάραγμα του Σταυρού μέσα σε αυτήν και κανείς δεν µπορεί να
τους ελέγξει πνευματικά. Αυτοί έχουν την ελευθερία του πνεύματος.
- Στους αρχαρίους στην πνευματική ζωή δημιουργείται η εξής κατάσταση: από έναν λόγο που
θα πουν ή µιά αμαρτία που θα κάνουν, δημιουργείται μεγάλη ταραχή. Θα πρέπει να
περιφρονούμε λίγο αυτές τις καθημερινές συγγνωστές µικροπτώσεις, για να κερδίζουμε µερικά
άλλα. Είναι καλύτερο να είμαστε χαμηλά με ειρήνη, παρά ψηλά με άγχος. (σελ. 450)
Α 57 - Όταν προσεύχεται κανείς καρδιακά, κάποτε του δίνεται ένας λόγος. Αυτός ο λόγος
γεννά και άλλους λόγους. Έτσι ανοίγεται ο νους του ανθρώπου, συλλαμβάνει το νόηµα
ολοκλήρου της Αγίας Γραφής.
Κάθε αποκαλυπτικός λόγος περικλείει όλο το νόηµα της Αγίας Γραφής.
- Όταν αρχίζει κανείς να ζει κατά Χριστόν, τότε τον αποβάλλει η κοινωνία. Όμως, τότε
αποκτά άλλη κοινωνία, γιατί και εμείς οι Χριστιανοί έχουμε την δική µας κοινωνία. Δεν χάνουμε
τίποτε και σ’ αυτόν τον κόσμο.
- Ο μεγαλύτερος πειρασμός µου, όταν έγινα Μοναχός, ήταν όταν έπρεπε να εγκαταλείψω την
τέχνη, διότι θεωρούσα ότι με την τέχνη θα πλησίαζα το αιώνιο. Το αιώνιο, όμως, πλησιάζεται
με την προσευχή, την απάρνηση του πλούτου της διανοίας και, κυρίως, με την θεωρία
του Θεού. (σελ. 451)

- 13 -

Α 58 - Η παρθενία του πνεύματος θεραπεύει και την τεθραυσµένη παρθενία του σώματος. Ο
αββάς Ζωσιμάς που είχε και παρθενία σώματος και παρθενία πνεύματος υποκλίθηκε μπροστά
στην οσία Μαρία την Αιγυπτία, που ήταν από µικρή πόρνη. Όμως, η πνευματική παρθενία, την
οποία απέκτησε η οσία Μαρία η Αιγυπτία την θεράπευσε ολοκληρωτικά.
- Για να προκόψει το Μοναστήρι, θα πρέπει να έχει ή Γέροντα ή προσκυνητές. Οι
προσκυνητές βοηθούν τους Μοναχούς να αδυνατίσουν τα πάθη τους, γιατί προσφέρονται,
αγαπούν, θυσιάζονται. (σελ. 452)
Α 59 - Είναι μεγάλη ωφέλεια όταν αναγεννάται στο Μοναστήρι κάθε εβδομάδα ένας
προσκυνητής.
- Οι γονείς των Μοναχών καταλαβαίνουν την ωφέλεια από την αφιέρωση του παιδιού τους
στον Θεό κατά την ώρα του θανάτου.
- Την Ιεροσύνη δεν πρέπει κανείς να την ζητά, ενώ το μοναχικό σχήμα πρέπει να το ζητά,
διότι ο Μοναχισμός είναι εκζήτηση μετανοίας.
- Το Μοναστήρι για να λειτουργεί καλά πρέπει να έχει διακριτικό πνευματικό
πατέρα ή καλό τυπικό - καλή οργάνωση, διαφορετικά μετατρέπεται σε κατασκήνωση
γύφτων (gipsy camp). (σελ. 453)
Α 60 - Ο (Άγιος Ιγνάτιος) Μπρατσιανίνωφ στην αυτοβιογραφία του παραπονείται για την
σκληρότητα με την οποία τον αντιμετώπιζε ο πρώτος Γέρoντάς του. Έτσι του έκοψε την δύναμη
για προσευχή. Γι’ αυτό ο Γέροντας πρέπει να προσέχει τα πνευματικά του παιδιά σε όλα τα
θέματα.
- Πρέπει να µιλάµε όταν µας βιάζουν. Τότε βιάζουμε και εμείς τον αβίαστο Θεό και δίνει λόγο
ελευθερίας.
- Πρέπει να σεβόμαστε την ελευθερία του άλλου. Ότι γίνεται με την βία δεν αντέχει στον
χρόνο και την αιωνιότητα. (σελ. 454)
Α 61 - Το έργο των πνευματικών πατέρων είναι δύσκολο, γιατί πρέπει να εντοπίζουν διαρκώς
τα λάθη των πνευματικών τους παιδιών. Αυτό εγείρει αντίδραση και δημιουργεί µίσος.
- Όταν οµιλούµε για πράγματα που δεν ξέρουμε προσωπικά και µας υπερβαίνουν, τότε
τοποθετούμε μπροστά µας έναν φραγμό (τοίχο) που δεν µας αφήνει να τα βιώσουμε.
- Ο θάνατος ενός αθώου ανθρώπου ανεπαισθήτως αλλάζει όλο τον κόσμο προς το
αγαθό, διότι η ενέργεια του αθώου ανθρώπου ωφελεί όλο τον κόσμο, θεραπεύει την
αδικία. (σελ. 455)
Α 62 - Ο άνθρωπος καθώς μεγαλώνει, και ανάλογα με τα γεγονότα της ζωής του, και καθώς
αυξάνεται η λογική του ικανότητα, συνήθως έρχεται αντιμέτωπος με διάφορα προσωπικά και
κοινωνικά προβλήματα και δυσκολίες, και κατ’ αυτόν τον τρόπο «μάχεται» με τον Θεό. Δεν
µπορεί να καταλάβει «λογικά» τον τρόπο με τον οποίο ενεργεί ο Θεός στην ζωή του
και στην Ιστορία, σε συνδυασμό με την ελευθερία του ανθρώπου, την οποία δεν
µπορεί ο Θεός να παραβιάσει. (σελ. 63)
Σημειώσεις (Λεοντίου Μοναχού):
Ο μεγάλος ασκητής και θεολόγος του ακτίστου Φωτός, γέροντας Σωφρόνιος Σαχάρωφ, ήταν
συγχρόνως ένας βαθύς φιλόσοφος της ζωής. Η εμπειρία του στις Ανατολικές θρησκείες του
επιτρέπει να έχει σαφή δική του εμπειρική αντίληψη των κινδύνων που απαντώνται σ’ αυτές από
την άγνοια της Αλήθειας. Αλλά και εντός των ορίων της Χριστιανοσύνης επισημαίνει και αναλύει
τους κινδύνους από τα πάθη, με κυριότερο για τους μορφωμένους την υπερηφάνεια.
Οι δογματικές αλήθειες μιας θρησκείας όταν μένουν στο χρόνο αμετάβλητες είναι ένας
θετικός δείκτης για την αξιοπιστία της. Αν τα δόγματα είναι ασαφή ή και αλλάζουν με τις
- 14 -

περιστάσεις, τότε η ομάδα που τα υποστηρίζει είναι πολιτική μάλλον και όχι θρησκευτική. Αυτό
φαίνεται έντονα στην «πολιτική ορθότητα1» που δουλικά υποστηρίζεται από διάφορες, φιλικά
διακείμενες στη Νέα Τάξη, προτεσταντικές ομάδες στις μέρες μας. Ο γέροντας Σωφρόνιος
υπερασπιζόταν τα δόγματα της Ορθοδοξίας που παραμένουν αναλλοίωτα από την εποχή των
Αποστόλων, και διευκρινίσθηκαν από τις Οικουμενικές Συνόδους.
Ο Κύριος Ιησούς Χριστός είναι μοναδικό παράδειγμα στην Ιστορία, που όχι μόνο δεν
προβλήθηκε μέσα από την πολιτική δηλ. την εξουσία της εποχής του, αλλά αρνήθηκε και
οποιαδήποτε πολιτικοποίησή του, όπως τότε που ζητούσαν οι Ιουδαίοι να τον κάνουν επίγειο
Βασιλιά2. Από αυτή την άποψη ήταν ένας ειρηνικός αναρχικός, που δεν προσαρμοζόταν στο
κατεστημένο της εποχής του, χωρίς να το μάχεται με υλικά μέσα. Αλλά και αυτό Τον απέρριπτε.
Κατά ανάλογο τρόπο συμβαίνει, σε μικρότερη κλίμακα, με τους πιστούς Χριστιανούς, όπως λέγει ο
γέροντας: «Όταν αρχίζει κανείς να ζει κατά Χριστόν, τότε τον αποβάλλει η κοινωνία» (Α
57). Και σήμερα μάλιστα είναι εντονότερο το φαινόμενο: «Όλη η σύγχρονη ζωή κινείται σαν σε
ρεύμα. Όλοι οδηγούνται προς µιά κατεύθυνση, πιεζόµενοι από τα πράγματα. Ο μοναχός
καλείται να πάει αντίθετα σε αυτό το ρεύμα». (Α 42) Επομένως ο μοναχός είναι ένας ειρηνικός
αναρχικός. Εξ άλλου η ιδέα της αναρχίας είναι μεγαλειώδης κατά τον γέροντα, (γιατί πηγάζει από την
άναρχο Αγία Τριάδα) και αυτή θα διέπει τις σχέσεις των Αγίων μετά τη 2α Παρουσία: «Η κίνηση
µερικών νέων για την αναρχία είναι μεγαλειώδης. Όμως την έκλεψαν από την Αγία Γραφή
και την διέστρεψαν. Κατά την Αγία Γραφή κάθε αρχή και εξουσία θα καταργηθεί στο μέλλον. (Α
26) Η διαστροφή έγκειται στο ότι χρησιμοποιείται βία και οι στόχοι είναι καθαρά υλικοί.
Ο Χριστός απέρριψε και το εκκλησιαστικό κατεστημένο της εποχής του, όχι κατά την
πνευματική κληρονομιά που ο ίδιος, εξ άλλου, σαν Θεός είχε κατά καιρούς προσφέρει (ιδιαίτερα
το γραπτό Νόμο και τις διδασκαλίες των Προφητών), αλλά σαν τρόπο ζωής. Γι’ αυτό συνιστούσε
στους Ιουδαίους να προσέχουν και να εφαρμόζουν όσα κατά τον Μωσαϊκό νόμο δίδασκαν οι
Γραμματείς και Φαρισαίοι, αλλά να απέχουν από τα έργα που αυτοί έκαναν3. Μέμφεται την
εκκλησιαστική ηγεσία της εποχής του για το ότι δεν συνυπέφερε4 με το λαό και για το ότι ήταν
υπερβολικά υπερήφανη και κενόδοξη: «πάντα δε τα έργα αυτών ποιούσι προς το θεαθήναι τοις
ανθρώποις» (Ματθ. Κγ-5). Αλλά, τόνιζε ο γέροντας, εμείς οι Χριστιανοί «ανάλογα με την κένωση
(=άδειασμα, ταπείνωση) και ανάλογα με τον πόνο που υποµένουµε θα έχουμε δόξα». (Α 53). Αυτό
πρέπει να το προσέχουν ιδιαίτερα οι Μοναχοί και οι άλλοι κληρικοί, διότι αυτές οι τάξεις απαιτούν
εντονότερο πνευματικό αγώνα: «Στο Μοναστήρι δεν πάει κανείς για να ζήσει, αλλά για να
μετανοήσει». (Α 31) Και: «Όσοι πηγαίνουν στο Μοναστήρι για να γίνουν μοναχοί, συνήθως,
έχουν πολλά πάθη, και θα περάσει πολύς καιρός αγώνων για να θεραπευθούν». (Α 34)
Όλοι οι Χριστιανοί πρέπει να ξέρουμε ότι «η θλίψη, ο πόνος, η περιφρόνηση, που
δέχεται ο άνθρωπος στην ζωή του, είναι φυσικές καταστάσεις. Είναι στοιχεία γνησιότητας
(της πνευματικής ζωής)». (Α 28) Και να έχουμε αίσθηση της πραγματικότητας, διότι κατά τον
γέροντα Σωφρόνιο δεν είναι ταπεινολογία ότι «όλοι, κατά διαφόρους βαθμούς, είμαστε
φονείς», όταν είμαστε με το μέρος πολεμοχαρών εθνών που με διάφορες προφάσεις κάνουν
πολέμους, (όπως για την «τρομοκρατία» που ευλόγησε και ο πάπας). (Α 52)
Υπάρχει όμως και ο καθημερινός, σε κοινωνικό επίπεδο πόλεμος, τον οποίο ο γέροντας
Σωφρόνιος αισθανόταν πολύ καλά. «Ο πόλεμος που δεχόμαστε είναι πολύ μεγάλος. Όλοι
είναι εναντίον μας: η επιστήμη και η πολιτική». Αυτό το θεωρούσε εσχατολογικό σημάδι:
«Δεν είμαι απαισιόδοξος, αλλά νομίζω ότι ζούμε στους τελευταίους καιρούς». (Α 25).
1
2
3
4

Παράδειγμα: http://www.imdleo.gr/htm/anortho.htm#pol-cor
Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιον Στ 15.
«...Επί της Μωσέως καθέδρας εκάθισαν οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι. Πάντα ουν όσα εάν είπωσιν υμίν τηρείν, τηρείτε και
ποιήτε, κατά δε τα έργα αυτών μη ποιείτε. (Ματθ. Κγ-2)
«...δεσμεύουσι γαρ φορτία βαρέα και δυσβάστακτα και επιτιθέασιν επί τους ώμους των ανθρώπων, τω δε δακτύλω αυτών ου
θέλουσι κινήσαι αυτά». (Ματθ. Κγ-4)
- 15 -

Επειδή η επιστήμη εκφράζεται προς το κοινό από τους επιστήμονες, έπεται ότι αν αυτοί
είναι εμπαθείς, δεν προβάλλουν αντικειμενικά τις επιστημονικές εργασίες και τα συμπεράσματά
τους, αλλά σύμφωνα με τις προκατειλημμένες από τα πάθη αντιλήψεις τους5.
Η διεθνής πολιτική πιέζει για την ένταξη όλων των θρησκειών του Πλανήτη, σε ένα
ελεγχόμενο από τη Νέα Τάξη, Πανθρησκευτικό Οργανισμό. Η προσπάθεια ξεκίνησε υπό την
αιγίδα του Πάπα, το 1986 στην Ασίζη. Το δρόμο όμως είχαν ανοίξει οι οικουμενιστικές κινήσεις
για την ένωση των Χριστιανικών “ομολογιών” που γίνονται σχεδόν ένα αιώνα έως τώρα. Σε ένα
άλλο σύγγραμμα ο γέροντας Σωφρόνιος αναφέρει:
Εδώ όμως θέλω να πω και λίγα λόγια για το γεγονός ότι μια σημαντική μερίδα του
χριστιανικού κόσμου κλίνει σήμερα να αποδεχθεί μια από τις πιο επικίνδυνες αιρέσεις:
Αυτή ξεκινά από τη διαπίστωση ότι δήθεν στις ήμερες μας δεν υπάρχει ούτε μια εκκλησία
που να έχει διαφυλάξει πλήρως την αλήθεια της διδαχής του Χριστού. Ότι καμμιά εκκλησία δεν
κατέχει σε απόλυτο βαθμό τη γνώση του μυστηρίου της αγίας, χαρισματικής χριστιανικής ζωής σε
ηθικό και ασκητικό επίπεδο. Ότι πολλές από τις εκκλησίες, που αποκαλούνται χριστιανικές, έχουν
"ίση χάρη", και γι' αυτό οφείλει να επέλθει η ένωση των εκκλησιών με βάση κάποιον κοινό για
όλες παρονομαστή.
Ένα από τα πιο συχνά ερωτήματα, που τυχαίνει να αντιμετωπίζουμε, είναι το ερώτημα
ποιος σώζεται και ποιος όχι. Οι άνθρωποι αυτοί συνήθως σκέπτονται ότι σώζεται όχι μόνο ο
Ορθόδοξος (σύμφωνα με τη διδασκαλία της Ορθοδόξου Εκκλησίας) ή μόνο ο Καθολικός
(σύμφωνα με τη διδασκαλία των Ρωμαιοκαθολικών), αλλά και όλοι οι ενάρετοι άνθρωποι πού
πιστεύουν στον Χριστό. Η άποψη αυτή πέρασε από τους Προτεστάντες και στους πιστούς των
υπολοίπων εκκλησιών.
Υπάρχουν πολλοί μεταξύ των Ορθοδόξων, πού υποστηρίζουν την άποψη αυτή. Μερικοί
μάλιστα σκέπτονται ότι ούτε μια από τις υπάρχουσες εκκλησίες δεν μπορεί να δεχθεί το
πλήρωμα της γνώσεως και της χάριτος, γιατί η κάθε μια από αυτές κατά τον ένα ή τον άλλο
βαθμό έχει παρεκκλίνει από την αλήθεια.
Οι ίδιοι πάντοτε πιστεύουν ότι μόνο τώρα, στα τέλη των αιώνων, συνέλαβαν
πλήρως το πνεύμα της διδαχής του Χριστού και μέχρι τώρα όλος ο Χριστιανικός κόσμος,
στη ροή τόσων αιώνων, βρισκόταν σε πλάνη. Λένε ότι τώρα ήρθε ο καιρός, που πρέπει να
ενωθούν όλα τα διχασμένα μέρη σε μια παγκόσμια και αποστολική Εκκλησία. Αυτή, σύμφωνα με
τους ίδιους, θα κατέχει την πλήρη αλήθεια από όλες τις απόψεις, αν κατά την (παραπάνω) ένωση
γίνει αποδεκτό μόνο εκείνο πού αποτελεί κοινό χαρακτηριστικό για όλες τις εκκλησίες.
Άλλοι πάλι, φαινόμενο ακόμη χειρότερο, διαλογίζονται στις καρδιές τους για
κάποιο είδος υψηλού μυστικισμού, πού υπερβαίνει τα όρια της εκκλησιαστικής
αντιλήψεως της Χριστιανικής θρησκείας, ώστε... δεν θέλω ούτε να αναφερθώ
περισσότερο σε όλα αυτά. Επιθυμώ μόνο κλείνοντας το θέμα αυτό να πω παρενθετικά ότι
πολύ θα ήθελα (και γι' αυτό προσεύχομαι στον Θεό) εσείς να μη πλανηθείτε με όλα αυτά,
αλλά να πιστεύετε ακράδαντα με την καρδιά και με το νου ότι υπάρχει πάνω στη γη
εκείνη η Μία, Μοναδική και Αληθινή Εκκλησία που ίδρυσε ο Κύριος.
Η Εκκλησία αυτή διατηρεί αλώβητη και ακέραιη τη διδασκαλία του Χριστού (συνολικά, και
όχι μόνο κάποια μέλη στην ορατή διοίκησή της), κατέχει το πλήρωμα της γνώσεως και της
χάριτος και είναι αλάθητη. Εκείνο πού για μερικούς δεν φαίνεται να είναι πλήρης διδασκαλία, δεν
είναι τίποτε άλλο, παρά η δυνατότητα για επιστημονική επεξεργασία πού προσφέρει ο
απεριόριστος και ανεξάντλητος πλούτος της. Αυτό όμως δεν συγκρούεται καθόλου με ότι είπαμε
παραπάνω για την κατοχή του πληρώματος της γνώσεως6».
Οι συγκρητιστικές δογματικές πλάνες παρασύρουν ήδη κάποιους που δεν έχουν
εμπειρικά, όπως ο γέροντας Σωφρόνιος, γνωρίσει τη δύναμη της Ορθόδοξης πίστης, και το
χειρότερο είναι όταν αυτοί είναι επίσκοποι. Το συγκεκριμένο είναι ένα ακόμη εσχατολογικό
φαινόμενο γιατί εμφανίζεται τώρα, στα τέλη των (μετά Χριστόν) αιώνων.
5

Έτσι υπάρχει παράλογη επιμονή για μονομερή προβολή και διδασκαλία στα σχολεία της θεωρίας της Εξέλιξης.
Με την ευκαιρία των ερευνών του CERN προβάλλεται το σωματίδιο Higgs σαν «σωματίδιο του Θεού»,
διαφημίζοντας την δογματική πολυθεϊστική πλάνη χωρών της Άπω Ανατολής κλπ.
6
Από την αλληλογραφία του γέροντος με τον Δ. Μπάλφουρ, σελ. 160 και 161, ΑΓΩΝΑΣ ΘΕΟΓΝΩΣΙΑΣ, δεύτερη έκδοση,
Έσσεξ Αγγλίας 2006.
- 16 -

Οι παγίδες που στήνει στους ανθρώπους ο πονηρός όσο πλησιάζουμε στο τέλος του
κόσμου είναι όλο και περισσότερες, όλο και πιο συγκαλυμμένες και απρόβλεπτες. Και δεν
μπορούν να τις αντιμετωπίσουν όσοι ζουν τον Χριστιανισμό επιπόλαια. Γι’ αυτό ο γέροντας έλεγε
ότι «είναι δύσκολο να ζει κανείς στην σημερινή ανθρωπότητα» (Α 36).
Οι παρατηρήσεις του είναι λεπτές για να μην φέρνουν απελπισία, αλλά και άκρως
προειδοποιητικές: «είναι δύσκολη η σωτηρία για τους Κληρικούς. Πολύ δυσκολότερη για
τους Επισκόπους»! (Α 22). Διότι, εκτός των άλλων, «σήμερα οι πολιτικοί προσπαθούν να
πλησιάσουν την Εκκλησία διά της Ιεραρχίας». Στην εποχή μας οι πιέσεις στον κλήρο είναι
αρνητικές και από την πλευρά του κόσμου, ο οποίος στην πλειοψηφία του πλανάται,
παρασυρμένος από την καθοδήγηση διεφθαρμένων μέσων ενημέρωσης, και γι’ αυτό επιζητεί ένα
είδος δικαίωσης από τους κληρικούς, αν και ζει μακριά από το αληθινό Χριστιανικό πνεύμα. Θέλει
τους επισκόπους στα μέτρα του, οπότε «ένας Άγιος δεν μπορεί σήμερα να είναι
Επίσκοπος, διότι οι άνθρωποι δεν μπορούν να αντέξουν τον λόγο του»! (Α 21). Αυτό
σημαίνει ότι ζούμε ήδη σε δαιμονική κατάσταση, δηλ. ζούμε στην εποχή για την οποία ο Άγιος
Αντώνιος προφήτευε ότι «οι άνθρωποι θα μαίνονται». Και ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός7 ότι «οι
κληρικοί θα γίνουν σαν τους λαϊκούς, και οι λαϊκοί σαν τα ζώα». Το ξέπεσμα βοηθιέται
από την ροκ μουσική, που οι δαίμονες έπαιζαν στον γέροντα Σωφρόνιο πολύ πριν να
εισαχθεί στη Δύση! «Στην έρημο του Αγίου Όρους άκουγα πάνω από ένα δένδρο μιά
άγνωστη μουσική και όταν ήλθα στη Δύση και είχε εισαχθεί η ροκ μουσική, είπα αυτήν
την γνώρισα πριν τριάντα χρόνια. Ήταν η ίδια μουσική»!
Σε μια απομακρυσμένη από την Αλήθεια εποχή, όπως η δική μας, είναι πολύ παρήγορο το
ότι έζησαν σ’ αυτήν μεγάλοι γέροντες, όπως ο γέροντας Σωφρόνιος, με εμπειρίες που
υπερβαίνουν τα όρια του κτιστού κόσμου, που ανοίγουν τα μάτια της ψυχής στην αιωνιότητα,
κατά τρόπο πολύ διαφορετικό από το «τρίτο μάτι» των Βουδιστών. Διότι αυτό μπορεί στην
καλύτερη περίπτωση να δώσει θεωρίες μόνο μέσα στην κτίση, με τρόπο φυσικό. Αλλιώς, που
είναι και το συνηθέστερο, δίνει φαντασίες ή κτιστές θεωρίες με τρόπο δαιμονικό. Επομένως
«όσοι πέρασαν από τον Βουδισμό θα πρέπει να μετανοήσουν ολοκληρωτικά, γιατί
διαφορετικά η ανατολική αυτή εμπειρία κάτι θα αφήσει μέσα στην ψυχή τους». (Α 14)
Βέβαια αυτό το «κάτι» δεν είναι καλό8.
Οι οφθαλμοί που ανοίγονται στην αληθινή θεωρία του θεϊκού Φωτός είναι πάμπολλοι και
όχι ένας, δεν υπάρχει «τρίτο μάτι». Και αυτοί είναι πνευματικοί, δηλ. διαμορφώνονται για να
αντιλαμβάνονται υπερκόσμια μυστήρια, και όχι απλά ότι γίνεται αντιληπτό από τους συνήθεις
οφθαλμούς: «Κατά τον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά οι θεούμενοι βλέπουν το Φως αφού
λάβουν οφθαλμούς τους οποίους δεν είχαν προηγουμένως. Το Φως αυτό γίνεται
καταληπτό με τους οφθαλμούς, οι οποίοι όμως έγιναν υπεράνω οφθαλμών και
αντιλαμβάνονται το πνευματικό Φως με πνευματική δύναμη. (Α 13) Ο Άγιος Μακάριος
βλέπει, επίσης, όλη την ψυχή να είναι γεμάτη από οφθαλμούς, όταν κοινωνεί στο Φως της
αρρήτου δόξης του Ιησού Χριστού9, ερμηνεύοντας το όραμα του προφήτου Ιεζεκιήλ.
7

Προφητεία 57η από: http://www.imdleo.gr/diaf/files/proph/1_prophecies_parts/02_AgKosmas.pdf
Στην Αμερική ο μακαριστός π. Σεραφείμ Ρόουζ, επειδή πέρασε και αυτός από την εμπειρία των ανατολικών
θρησκειών, προειδοποιούσε επίσης για την επικινδυνότητα αυτών των πνευματικών πειραματισμών. Όπως
εξιστόρησε στον πρόλογο του βιβλίου «Η αποκάλυψη του Θεού στην ανθρώπινη καρδιά», ο π. Δαμασκηνός:
«Ο π. Σεραφείμ ήταν κάποτε ένας νεαρός Αμερικανός ιδεαλιστής που έψαχνε για την αλήθεια, όπως και οι
σπουδαστές στους οποίους απευθυνόταν. Έχοντας απορρίψει τον Προτεσταντισμό από τα παιδικά του χρόνια,
άρχισε να μελετά με ζήλο την ανατολική σοφία, μαθαίνοντας τη γλώσσα της αρχαίας Κίνας ώστε να μεταφράσει τα
θρησκευτικά της κείμενα. Αλλά όπως διαπίστωσε μετά, η ψυχή από τη φύση της αναζητά έναν προσωπικό Θεό· κι
έτσι οδηγήθηκε, σχεδόν σε πείσμα του εαυτού του, πίσω στην αλήθεια του Χριστού που ξεπερνά τα πάντα. Αυτή η
μεταστροφή ίσως να μη γινόταν ποτέ, αν δεν είχε ανακαλύψει την Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία που ήταν σχεδόν
άγνωστη στη Δυτική κοινωνία. Κατάλαβε ότι αυτή η Εκκλησία ήταν πραγματικά η ιστορική Εκκλησία που ίδρυσε ο
Χριστός και οι Απόστολοί του, γιατί μόνη αυτή είχε διατηρήσει τη συνέχεια και την καθαρότητα της αρχαίας
Χριστιανικής διδασκαλίας».
9
«Ψυχὴ γὰρ ἡ καταξιωθεῖσα κοινωνῆσαι τῷ πνεύματι τοῦ φωτὸς αὐτοῦ (τοῦ Χριστοῦ) καὶ καταλαμφθεῖσα 
ὑπὸ  τοῦ  κάλλους  τῆς  ἀρρήτου  δόξης  αὐτοῦ,  ἑτοιμάσαντος  αὐτὴν  ἑαυτῷ  εἰς  καθέδραν  καὶ  οἰκητήριον,  ὅλη 
8

- 17 -

Είναι επικίνδυνο να επιδιώκουμε την θεωρία του ακτίστου Φωτός. Ο γέροντας όταν
του εμφανιζόταν λογισμός κατά την προσευχή ότι θα βρεθεί σύντομα σε τέτοια κατάσταση,
ταπεινωνόταν και τον έδιωχνε λέγοντας «έρχονται οι φονείς μου». (Α 29) Προτιμούσε να
σταματήσει την προσευχή για να μην του δείξει δαιμονικά οράματα ο εχθρός. Γι’ αυτό το σωστό
είναι να βαδίζουμε προς τη θέωση τηρώντας με απλότητα τις εντολές του Θεού. Και επειδή κατά
τον προφήτη10 «Φως τα προστάγματά Σου επί της Γης», όσο τηρούμε με μεγαλύτερη
ακρίβεια τις εντολές, τόσο περισσότερο Φως χάριτος δεχόμαστε. Το άκτιστο Φως είναι μια
κορυφαία δωρεά του Θεού, επικίνδυνη όμως για την υπερηφάνεια που μας τριγυρίζει. «Το
σπουδαίο είναι να τηρούμε τις εντολές του Χριστού και έτσι ερχόμαστε στην θέωση
και το Φως». (Α 11)
Ο γέροντας Πορφύριος μας άφησε επίσης κάποιες αξιομνημόνευτες πνευματικές
εμπειρίες του: «Πολλές φορές με την χάρη του Θεού έχω μπει σε μία άλλη κατάσταση.
Άλλαξε η φωνή μου, το πρόσωπό μου μπήκε σε ατμόσφαιρα θείου Φωτός.
Άρχισα μ’ ενθουσιασμό να ψάλλω απ’ έξω κανόνες, τροπάρια κι άλλους ύμνους και πιο
πολύ τα Τριαδικά μεγαλυνάρια. Αισθάνθηκα χαρά ανεκλάλητη, η φωνή μου έγινε πρωτόγνωρη,
σαν από εκατό ανθρώπους, γλυκιά, δυνατή, αρμονική, ουράνια, «ως φωνή υδάτων πολλών και
ως φωνή βροντών ισχυρών». Ύψωσα τα χέρια, έλαμψε το πρόσωπό μου, η έκφρασή μου έγινε
αλλιώτικη. Είχα έλθει σε κατάσταση πνευματική».
Όπως ο γ. Σωφρόνιος, έτσι και ο γ. Πορφύριος αντιλαμβανόταν τα εμπόδια που έβαζε ο
εχθρός πριν τις πνευματικές αλλοιώσεις του, και τα παρέκαμπτε με ταπείνωση και αδιαφορία στις
μεθοδεύσεις του πονηρού, όπως σε μια περίπτωση στην Πάτμο, για την οποία διηγείται: «Πήγαμε
κάποτε για προσκύνημα μαζί με τον κύριο Γιώργο και την κυρία Καίτη στον άγιο Ιωάννη τον
Θεολόγο στην Πάτμο...
Ήμασταν οι τρεις μας. Δεν υπήρχε άλλος στην εκκλησία. Πριν μπούμε μέσα τους
προετοίμασα. Τους λέω: Ότι κι αν δείτε, δεν θα κουνηθείτε, ούτε θα μιλήσετε.
Μπήκαμε μέσα με ευλάβεια, χωρίς θόρυβο, με σιωπή, απλά, ταπεινά. Σταθήκαμε μπροστά
στη Θεία Αποκάλυψη. Γονατίσαμε και οι τρεις, εγώ στη μέση. Πέσαμε πρηνείς. Λέγαμε το «Κύριε
Ιησού …» περίπου ένα τέταρτο. Εγώ αισθανόμουν άδειος. Καμιά συγκίνηση, τίποτα, ερημιά.
Κατάλαβε ο αντίθετος, ο διάβολος, και θέλησε να μ’ εμποδίσει. «Αυτά δεν γίνονται με
πρόγραμμα», σκέφθηκα. Την έλεγα, την ήθελα την ευχή - ή μάλλον ούτε την έλεγα, ούτε την
ήθελα, διότι όταν τη λέγεις, όταν τη θέλεις, καμιά φορά το παίρνει είδηση ο αντίθετος. Είναι ένα
πάρα πολύ λεπτό σημείο. Δεν μπορείς μόνος να περιφρονήσεις τον αντίθετο. Και να τον
περιφρονήσεις, πρέπει πάλι με την θεία χάρη, ένα ανεξήγητο πράγμα.
Δώστε πολλή προσοχή. Δεν σφίχτηκα, δεν επίεσα την κατάσταση. Δεν πρέπει σ’ αυτά
τα πνευματικά να πηγαίνουμε με τη βία. Βγήκα έξω. Περιεργάσθηκα τα λουλούδια, σαν να ήθελα
ν’ αδιαφορήσω για το ότι δεν γινόταν το άνοιγμα της ψυχής μου. Κοίταξα λίγο τη θάλασσα.
Μπήκα μέσα πάλι στο εκκλησάκι, έβαλα στο θυμιατό λίγα κάρβουνα, τα άναψα, έβαλα λίγο
λιβάνι, θύμιασα και τότε άνοιξε η καρδιά μου. Τότε ήλθε η θεία χάρις. Στο πρόσωπό μου
ήλθε μία λάμψη, έγινα ένθεος, ύψωσα τα μάτια μου. Σε μια στιγμή έπεσα κάτω. Όπως
μου είπαν οι συνοδοί μου, έμεινα κάτω είκοσι λεπτά… Αυτό το θαύμα, που μου έγινε στην
Πάτμο, είναι ένα μεγάλο μυστήριο. Έχει μεγάλη έννοια. Είδα το γεγονός της Αποκαλύψεως. Είδα τον
άγιο Ιωάννη τον Θεολόγο, τον μαθητή του τον Πρόχορο, έζησα το γεγονός της Θείας
Αποκαλύψεως, όπως ακριβώς είχε συμβεί. Άκουσα τη φωνή του Χριστού απ’ τη
σχισμή του βράχου11…»

φῶς γίνεται καὶ ὅλη πρόσωπον καὶ ὅλη ὀφθαλμός· καὶ οὐδὲν αὐτῆς μέρος μὴ γέμον τῶν πνευματικῶν 
ὀφθαλμῶν τοῦ φωτός, τουτέστιν οὐδὲν ἐσκοτισμένον, ἀλλ᾿ ὅλη δι᾿ ὅλου φῶς καὶ πνεῦμα ἀπεργασθεῖσα καὶ 
ὅλη  ὀφθαλμῶν  γέμουσα,  μὴ  ἔχουσα  δὲ  ὕστερόν  τι  ἢ  ὄπισθεν  μέρος,  ἀλλὰ  πάντῃ  κατὰ  πρόσωπον  τυγχάνει 
οὖσα ἐπιβεβηκότος ἐπ᾿ αὐτὴν καὶ ἐπικαθεσθέντος τοῦ ἀρρήτου κάλλους τῆς δόξης τοῦ φωτὸς τοῦ Χριστοῦ.
10
Προσευχή Ησαΐου του προφήτου (Κεφ. ΚΣΤ’, 9), 5η ωδή.
11

ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΟΡΦΥΡΙΟΥ ΚΑΥΣΟΚΑΛΥΒΙΤΟΥ - ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΙ Β’ Έκδοση Απρίλιος 2003 - Περί του διορατικού
χαρίσματος.

- 18 -

Ο γέροντας Παΐσιος μας ανέφερε περιπτώσεις λαϊκών που είδαν το άκτιστο Φως, χωρίς
να ξέρουν τι σήμαινε αυτό. Πως φανερώθηκε πχ ένα βράδυ σ’ ένα νεαρό που ενωρίτερα στο
σπήλαιο της Αποκαλύψεως, από ευλάβεια έσπρωξε μακριά του μια ξένη που ήθελε να τον
εναγκαλισθεί, και σ’ ένα Ελληνο-αμερικανό γιατρό. Αυτός «ένα βράδυ ενώ προσευχόταν
άνοιξε ο ουρανός. Ένα φως τον έλουσε και χάθηκε το ταβάνι και οι σαράντα όροφοι από
πάνω του. Βρισκόταν λουσμένος μέσα στο Φως πολύ ώρα, δεν μπορούσε να υπολογίσει
πόσο. Θαύμασα (λέει ο γέροντας Παΐσιος) διότι ένοιωσα και κατάλαβα ότι ήταν εκ Θεού. Ήταν
πραγματικό... Είδε το άκτιστο Φως»!
Ο γιατρός ήταν Ορθόδοξος, παντρεμένος και με παιδιά. Δεν πολυπήγαινε όμως στην
εκκλησία, και δεν κρατούσε τη νηστεία της Παρασκευής. Του συνέβη αυτή η εμπειρία όταν
προσευχήθηκε στο Θεό για τη γυναίκα του, η οποία είχε φύγει από το σπίτι και ξεπέσει τόσο
πολύ που κατάντησε πόρνη. Έλεγε ο γέροντας Παΐσιος: «Βλέπεις; Βλέπεις... αυτός στην
Αμερική, σε τι περιβάλλον ζούσε... Ενώ πόσοι ζούμε μέσα στο Άγιον Όρος, μέσα στους Αγίους,
μέσα στη χάρη της Παναγίας και προκοπή δεν κάνουμε»!12
Η προσευχή των Ορθοδόξων επιβοηθείται από τη Χάρη που υπάρχει μέσα στην καρδιά
τους. Έτσι δεν κουράζουν το μυαλό τους. «Οι δυτικοί Χριστιανοί πιέζονται για να
προσευχηθούν και έτσι δημιουργείται πίεση στον εγκέφαλο. Οι Ορθόδοξοι
προσεύχονται με άνεση, γιατί αυτή η προσευχή γίνεται με την Χάρη που υπάρχει
πλούσια μέσα στην Ορθόδοξη Εκκλησία». (Α 55) Επίσης: «Οι Ιουδαίοι προσεύχονταν με
την λογική τους. Την ημέρα της Πεντηκοστής δόθηκε στους Αποστόλους το Άγιον Πνεύμα
ως πύρινες γλώσσες, και κατάλαβαν ένα άλλο είδος προσευχής, την καρδιακή
προσευχή. Πρώτη φορά προσεύχονταν με την καρδιά τους». (Α 08).
Στην εποχή μας, και κυρίως στη Δύση, οι πολιτισμένοι άνθρωποι έχουν μάθει να ζουν
χρησιμοποιώντας μόνο, και σε υπερβολικό βαθμό, τον εγκέφαλό τους. Αυτό είναι επικίνδυνο
από πολλές απόψεις: «Στην Δύση οι άνθρωποι ζουν με τον εγκέφαλο, δηλαδή έχουν
κέντρο της ζωής τους την λογική (διάνοια). Έτσι, αν οι επιστήμονες ανακαλύψουν ένα
μηχάνημα13, τότε θα μπορέσουν να διαβάσουν τις σκέψεις των ανθρώπων και να τους
κατευθύνουν»! (Α 56). Σπουδαιότατη αυτή η πληροφορία για τους Χριστιανούς της εποχής
μας, που αναρωτιούνται πόσο πράγματι μπορεί να προχωρήσει η επιστήμη στον έλεγχο του
νου. Και να παρατηρηθεί ότι η δυνατότητα των Χριστιανών να παραμείνουν ανεπηρέαστοι
από την άσκηση αυτής της τεχνολογίας επάνω τους, εξαρτάται από την Ορθοδοξότητά
τους, ή αν θέλετε την αγιότητά τους! Αν δεν είναι συνειδητοί Χριστιανοί, αν δηλ. δεν
διατηρούν τη Χάρη που πήραν με το Άγιο Βάπτισμα και το Μύρωμα, ανανεώνοντάς την με το
Μυστήριο της Μετανοίας (εξομολόγησης), τότε οι σκέψεις τους εμποδίζονται να μένουν στην
καρδιά, τριγυρνούν στο μυαλό τους και είναι ευάλωτοι!
Επί πλέον η καθαρή διάνοια επιτρέπει την άνετη επικοινωνία με την καρδιά, ενώ η
γεμάτη με ιδέες, έστω και καλές, δημιουργεί μια θολή ατμόσφαιρα, στην οποία δεν μπορεί να
μπει και να αξιοποιηθεί μια εκ Θεού καρδιακή πληροφορία. Γι’ αυτό, «το αιώνιο, πλησιάζεται
με την προσευχή, την απάρνηση του πλούτου της διανοίας και κυρίως με την θεωρία
του Θεού». (Α 57)
Μπορεί να φτάσουμε σε πλήρη έλεγχο των επικοινωνιών ή και κατάρρευσή τους σαν
αποτέλεσμα του «Γενικού πολέμου»: «Θάρθει καιρός που δεν θα ακούτε τίποτα», κατά τον
άγιο Κοσμά τον Αιτωλό. Αυτοί όμως οι Χριστιανοί που θα ζουν αληθινά με τη Χάρη του Θεού
στην καρδιά τους, θα μπορούν να επικοινωνούν μεταξύ τους, διότι ο τρόπος είναι ίδιος με τον
μυστικό τρόπο που η διάνοια των πιστών ενημερώνεται από την καρδιά όπως είπαμε πιο πριν,
απλώς τώρα είναι μεταξύ διαφορετικών ατόμων.
12

«Ο π. Παΐσιος μου είπε...», Αθανασίου Ρακοβαλή, 10η έκδοση, Θεσσαλονίκη 2001. Κεφ. Α΄ Δεκ. 1988.
Για τις έρευνες στον έλεγχο του μυαλού έχουν γραφεί πολλά, διότι πειραματίστηκαν στον τομέα αυτό όχι μόνο
απολυταρχικά καθεστώτα, όπως της Σοβιετικής Ένωσης αλλά και οι δυτικές κοινωνίες. Μπορείτε να δείτε στα
αγγλικά, Mind Control, Excellent History Channel video, America's Secret War (43΄) και διάφορα άλλα:
http://www.wanttoknow.info/mindcontrolinformation#mindcontrolsummaries
13

- 19 -

Ένα τέτοιο παράδειγμα επικοινωνίας αναφέρεται στο βίο του γέροντος Θεοδοσίου του
ασκητού των Καρουλίων του Αγίου Όρους: «Μετά από αυτό ο Γέροντας έχασε την ομιλία
του και μιλούσε μόνο με το νου του, και ήμουν ο μόνος που καταλάβαινε τα πάντα. Με
αυτόν τον ίδιο τρόπο ο Άγιος Τύχων του Ζαντόνσκ μιλούσε με το νου του, λίγο πριν από
την κοίμησή του, και μόνο με τον συνασκητή του Ιωάννη.
Εκείνη την ημέρα όλα τα πνευματικά του παιδιά ήρθαν να τον αποχαιρετήσουν. Ο
καθένας ρωτούσε ότι τον απασχολούσε και έδινε σε αυτούς τις τελευταίες συμβουλές μέσω
έμού. Μού μιλούσε με το νου, και όλα ήταν αντιληπτά σε μένα, και μετά μετέφερα τα
λόγια του στον καθένα. Αυτό ήταν ένα αληθινό θαύμα».
Μεταξύ αγίων μπορεί να μην υπάρχει πρόβλημα αμοιβαίας εμπιστοσύνης, και τίποτα να
μην χρειάζεται να κρύψει ο ένας από τον άλλο, αλλά εμείς όσο πιο εμπαθέστεροι είμαστε, τόσο
γινόμαστε και πιο «κλειστοί» στην επικοινωνία μας. Δηλ. έχουμε αντίθετη προδιάθεση για μια
τέτοια επικοινωνία. Τότε και η χάρη του Θεού δεν ενεργεί για να την πραγματοποιήσει. Βέβαια
αυτό το κλείσιμο στον εαυτό μας επιτείνεται όταν ξέρουμε πως σε μια τέτοια κατάσταση
υπάρχει ως ένα βαθμό και αθέλητη μεταβίβαση σκέψης: «Όταν ο γέροντας ευλογούσε τον
καθένα τελείωνε με μένα ευλογώντας με για τελευταία φορά, και άρχισα να φοβάμαι πώς ο
γέροντας θα πέθαινε χωρίς να έχει χρόνο να με ευλογήσει ξανά. Έπειτα δεν τολμούσα να του
πω: Παππούλη, φοβάμαι πώς θα πεθάνεις και δεν θα με ευλογήσεις, αλλά διαβάζοντας
τη σκέψη μου απάντησε, «θά’ χω χρόνο»14. Και μάλιστα παρατηρούμε την προφητική χάρη
στην απάντηση, που βεβαιώνει ότι ο συγκεκριμένος τρόπος επικοινωνίας είναι εκ Θεού.
Μπορεί και από συναισθηματικό σύνδεσμο μεταξύ ατόμων, όπως μάνα στο παιδί της,
να υπάρχει πιο εύκολα ένα είδος φυσικής αισθηματικής επικοινωνίας, κατώτερης ποιότητας σε
σχέση με την πνευματική που είδαμε προηγουμένως, (αν και πάλι θα είναι χωρίς παρεμβολή
τηλεφωνικής εταιρίας15 και εξ αποστάσεως). Ο τρόπος αυτός αν και είναι χρήσιμος, δεν είναι
πνευματικά ασφαλής. Γράφεται για μια τέτοια περίπτωση που ρωτήθηκε ο γ. Παΐσιος:
«- Γέροντα μου συμβαίνει αρκετές φορές ή όταν προσεύχομαι ή όταν κάθομαι έτσι. Αν
συμβεί κάτι δυνατό σε κάποιο πρόσωπο που αγαπάω, ή έχομε έτσι στενή σχέση, το νοιώθω
καταλαβαίνω δηλαδή τι νοιώθει, την ψυχική του κατάσταση. Τι είναι αυτό; Εκ του πονηρού;
- Κοίτα να το πούμε τώρα και αυτό. Μόνο θέλει προσοχή. Eύκoλα μπερδεύει κανείς.
Μπαίνει καμμιά φορά ο Διάβολος και κάνει κακό. Γίνεται αυτό, συμβαίνει, Επικοινωνούν οι
ψυχές, όταν είναι για καλά, για πνευματικά θέματα, όμως μπερδεύεται και ο Διάβολος
και θέλει διάκριση. Πχ. βάζει σε κάποιον λογισμό να πάει στο τάδε μέρος, βάζει και στην
κοπέλα, την τάδε ώρα στο τάδε μέρος πάλι, τους φέρνει να συναντηθούν, για να τούς βάλει σε
λογισμούς και να τους ρίξει στην αμαρτία. Κατάλαβες; Όλα πάει να τα χαλάσει ο Διάβολος. Να
τα διαστρέψει. Γι’ αυτό πρέπει να προσέχουμε αν είναι κάτι πνευματικό η όχι». (ως υπ. 12, σ. 115)
Υπάρχουν και άλλα είδη πνευματικών επαφών, όπως όταν οι άγιοι αρπάζονται και
ανταμώνουν στον Ουρανό, ως αποκαλύπτει ο Μέγας Βαρσανούφιος, και ο άγιος Συμεών ο
νέος Θεολόγος που βρέθηκε σε κατάσταση θεωρίας μαζί με τον γέροντά του, αλλά και ότι άλλο
ο Κύριος επιτρέψει, που ασύγκριτα πάντα θα υπερβαίνει τα τεχνολογικά υποκατάστατα.
Μεγάλη Τρίτη (17) 30-3-2010

Λεόντιος Μοναχός
Ιερά Μονή Αγίου Διονυσίου
Άγιον Όρος

14

ΓΕΡΟΝΤΑΣ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ Ο ασκητής των Καρουλίων. ΕΚΔΟΣΙΣ ΙΕΡΑΣ ΚΑΛΥΒΗΣ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ
ΘΕΟΛΟΓΟΥ, ΝΕΑ ΣΚΗΤΗ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ, 2007. http://www.imdleo.gr/diaf/2010/03/gTheodosios_Karoyliotis.pdf
15

Αν οι άνθρωποι ενδιαφέρονταν για τον αγιασμό τους πρώτα, δεν θα χρειάζονταν πολλά επιστημονικά
επιτεύγματα, διότι θα τα αντικαθιστούσε η χάρη του Θεού άμεσα, όχι μέσω των εφευρέσεων. Αλλά: «Στην Δύση οι
άνθρωποι έχασαν την έμπνευσή τους για τον Θεό. Έτσι αναπτύχθηκε η επιστήμη»! (Α 38)
- 20 -

Γέροντος Σωφρονίου Σαχάρωφ του Αγιορείτου, και κτήτορος Μονής στο Essex της Αγγλίας:

Μετά  το «Οἶδα  ἄνθρωπον  ἐν  Χριστῷ»  (Α),  επιλογή  αποφθεγμάτων  υπό  Λεοντίου  Μοναχού 
Διονυσιάτου, από άλλα πολύ αξιόλογα βιβλία του γέροντος Σωφρονίου: 
 
ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ (Β) Έκδοση: ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΕΣΣΕΞ ΑΓΓΛΙΑΣ 1993.
Μετάφρασις εκ του Ρωσικού Ιερομονάχου Ζαχαρίου.
ΠΕΡΙ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΖΩΗΣ (Γ) Έκδοση: ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΕΣΣΕΞ ΑΓΓΛΙΑΣ
1995. Μετάφρασις από τα Γαλλικά Ιερομονάχου Ζαχαρίου.
ΑΣΚΗΣΙΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ (Δ) Έκδοση: ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΕΣΣΕΞ ΑΓΓΛΙΑΣ 1996.
Μετάφρασις από τα Γαλλικά και Ρωσικά Ιερομονάχου Ζαχαρίου.
Έγινε κάποια προσαρμογή στην δημοτική για το διαδίκτυο, υπό Λεοντίου Μοναχού.

«Η παρατηρούμενη σε
όλο τον κόσμο πνευματική
κρίση άραγε δεν είναι
προετοιμασία προς μία νέα
μεγάλη αναγέννηση;… Και
αυτό είναι δυνατόν να έλθει
σαν ισχυρή πλημμύρα, σαν
εκτυφλωτική αστραπή στο
σκότος του μεσονυκτίου».
Γέροντας Σωφρόνιος

Αριστερά, η είσοδος προς τα κελλιά
των Μοναχών, στην Μονή του
Βαπτιστού, στο Έσσεξ της Αγγλίας.

Β 01 Η προσευχή είναι ατελεύτητη δημιουργία, ανώτερη από κάθε τέχνη ή επιστήμη.
Δια της προσευχής εισερχόμαστε σε κοινωνία μετά του Ανάρχου Όντος.
Η προσευχή αποκαθιστά οπωσδήποτε μέσα μας την θεία εκείνη πνοή την οποίαν ο Θεός
«ενεφύσησεν εις το πρόσωπον του Αδάμ», και δυνάμει της οποίας αυτός «εγένετο εις ψυχήν
ζώσαν». Το αναγεννημένο δια της προσευχής πνεύμα μας αρχίζει να εκπλήσσεται προ του
μεγάλου μυστηρίου του Είναι. (016)
Β 02 Εάν η επίτευξη επιστημονικής πολυμαθείας απαιτεί μακροχρόνιο και έντονο αγώνα, η
απόκτηση της προσευχής απαιτεί ασυγκρίτως εντονότερο. (017)
Εάν είμαι διανοητικά προικισμένος για σοβαρή επιστημονική εργασία ή καλλιτεχνική
δημιουργία, η επιτυχία μου σε αυτές θα αποτελέσει αφορμή προς κενοδοξία, και θα καταστεί
αδύνατο να βρω την βαθεία καρδία: τόπο της πνευματικής προσευχής. (018)
Β 03 Χρόνος είναι ο «τόπος» της συναντήσεώς μας μετά του Δημιουργού· χρόνος
είναι η διαδικασία της πραγματοποίησης του σχεδίου του Θεού περί της Δημιουργίας:
«Ο Πατήρ μου έως άρτι εργάζεται, καγώ εργάζομαι». Η Δημιουργία δεν έχει εισέτι τελειωθεί.
Στον καθένα μας παρεσχέθη «ίδιός τις χρόνος», βραχύς μεν, αλλά επαρκής για την επίτευξη
της σωτηρίας. (025)

Β 04 Δεν είμαστε σε θέση να φθάσουμε την τελειότητα των εντολών, αλλά από μας
εξαρτάται να επιδείξουμε την μεγαλύτερη δυνατή φιλοπονία, και τότε Εκείνος ο Ίδιος θα
επιτελέσει το υπόλοιπο... Η δύναμη των ευαγγελικών εντολών έγκειται εις το ότι αυτές κατά
φυσικό τρόπο εισάγουν στην απειρότητα του Θείου Είναι (της Θείας Υπάρξεως). (035)
Β 05 Δεν δόθηκε σε όλους η εμπειρία των καταστάσεων προσευχής, κατά τις οποίες το
πνεύμα μας ελευθερώνεται από τα υλικά δεσμά και τις συνθήκες του χρόνου και του χώρου.
Αντίθετα, σε ελάχιστους. Αλλά ιδού, πιστεύομε στην επιστήμη, με αφελή πίστη, παρά την
πασιφανή της σχετικότητα. (039)
Β 06 Τι είναι αυτό το Ποτήριον του Χριστού κατά την ουσία του; Το βάθος του μυστηρίου
αυτού είναι κρυμμένο από μας. Στην προσπάθειά μας να ακολουθήσουμε τον Χριστό δια της
οδού της τήρησης των εντολών Αυτού, αναπόφευκτα και ακατάπαυστα πίνουμε κάποιο
«ποτήριο», αλλά δεν κατανοούμε πλήρως το Ποτήριο εκείνο στο οποίο αναφερόταν και το
οποίο ζούσε ο Χριστός «εν τη ώρα εκείνη»... Το Ποτήριο του Χριστού είναι μυστηριώδες, αλλά
και το δικό μας ποτήριο είναι κρυμμένο από τους οφθαλμούς των άλλων. (040)
Β 07 Κανείς από τα παιδιά του Αδάμ δεν μπορεί να ζήσει έτσι (αγαπάτε τους εχθρούς σας)
με μόνη τη δύναμή του. Τούτο δεν είναι δυνατό με άλλο τρόπο, παρά μόνο εάν το Πνεύμα το
Άγιον γεμίσει την καρδιά του ανθρώπου με την ιδιάζουσα σε Αυτό αιωνιότητα. Άνευ Αυτού δεν
μπορούμε να φυλάξουμε την εντολή του Θεού. (042)
Β 08 Ο όφις για να απορρίψει από πάνω του το παλιό άχρηστο ένδυμα, διέρχεται δια
στενής σχισμής· έτσι και κάθε άνθρωπος, για να σωθεί οφείλει να περάσει δια λίαν «στενής
πύλης», για να γδυθεί από τους «δερμάτινους χιτώνες», τους οποίους ντυθήκαμε στην πτώση
μας. (043)
Β 09 Όσον και εάν είμαι όντως «μηδέν», εν τούτοις το Άκτιστον Φως φανερωνόταν σε εμένα
ακριβώς λόγω της πίστης στον Χριστό. (050)
Β 10 Εάν ο Θεός είναι τέτοιος όπως Τον φανέρωσε ο σταυρωμένος Χριστός, τότε πάντες
εμείς, και μόνον εμείς, είμαστε υπεύθυνοι δια πάντα τα κακά που πληρούν άπασα την ιστορία
της ανθρωπότητος.
Η Θεία ταπείνωση μπορεί να χαρακτηρισθεί σαν ετοιμότητα, σαν άνοιγμα για την αποδοχή
πάντων και πασών των πληγών που προέρχονται από χέρι ανθρώπων, των υπ’ Αυτού
κτισθέντων... Και είδα εν πνεύματι ότι η αιτία των αλύτων βασάνων των ανθρώπων δεν ήταν η
απουσία ευσπλαχνίας προς εμάς εκ μέρους του Θεού, αλλά αποκλειστικά και μόνο η
κατάχρηση του δώρου της ελευθερίας υπό του ανθρώπου, το οποίο μάλιστα δεν μας
αφαιρέθηκε ακόμη και μετά την πτώση μας. (053)
Β 11 Κάποτε αόρατο πυρ άγγιζε την κορυφή της κεφαλής μου και εισερχόταν γρήγορα σε
όλο το σώμα μου μέχρι τα πόδια, φλογερή δε προσευχή μετά μεγάλου κλαυθμού για τον κόσμο
με εκυρίευε για ώρες.
Τότε προσευχόμουν ως επί το πλείστον γονυπετής, πέφτοντας κατά πρόσωπον πάνω στο
δάπεδο. Όταν δε εξασθενούσε το σώμα αποκοιμόμουνα, αλλά στην συνείδησή μου δεν έπαυα
να προσεύχομαι, ούτε αισθανόμουν τον εαυτό μου να κοιμάται. Μόνο όταν σηκωνόμουνα
μπορούσα να εννοήσω ότι το σώμα μου κοιμόταν, διότι δεν ήταν πάντοτε στην αυτή στάση
στην οποία προσευχόμουν. (057)
Β 12 Δεν θα πω ότι μίσησα τον πατέρα ή την μητέρα μου ή τους λοιπούς συγγενείς και
φίλους. Αρκούσε σε μένα το μίσος προς τον εαυτό μου, ενώ για τους άλλους, τρόπον τινά, δεν
σκεπτόμουνα. Ο πόθος μου για τον Θεό μου προκαλούσε μεγάλο πόνο, τόσο ώστε να ξεχνώ
όλα τα λοιπά, μένοντας μόνος μαζί Του. (044)

-2-

Β 13 Δύο, ίσως και τρεις φορές, στους δρόμους του Παρισιού έχασα λόγω της
προσευχής την αίσθηση του υλικού κόσμου γύρω μου. Εύκολα όμως μπόρεσα να φθάσω
στον τόπο του προορισμού μου.
Μέσα μου ζούσα την θαυμαστή διαδικασία της πάλης μεταξύ της έλξης προς την τέχνη και
της προσευχής. Η τελευταία νίκησε το πάθος του ζωγράφου, αλλά όχι εύκολα ούτε γρήγορα.
Μετά από αυτά, στο Θεολογικό Ινστιτούτο η προσευχή δεν με βοηθούσε να έχω στραμμένη την
προσοχή μου στα παραδιδόμενα μαθήματα. Έπρεπε να παλέψω προς το ιδιόμορφο αυτό
εμπόδιο, που όμως καθ’ αυτό είναι πολύτιμο... Παρά το ενδιαφέρον μου προς τις
εκκλησιαστικές επιστήμες, η πνευματική μου ανάγκη, να παραμένω στην προσευχή,
υφίστατο ζημία, και εγώ αναχώρησα για τον Άθωνα. (058)
Β 14 Κατά την ανάγνωση του Ευαγγελίου, μου φαινόντουσαν όλοι οι λόγοι του
γνωστοί, αλλά δεν μπορούσα να κατανοήσω ότι μέσα στον καθένα από αυτούς κρύβεται
αυτό τούτο το Είναι του Θεού... (060)
Β 15 Προ των οφθαλμών μας τελείται το ανέκφραστα μεγάλο θαύμα της δημιουργίας
του κόσμου, της δημιουργίας θεών, που ακόμη δεν έχει συντελεσθεί. Η τελείωσή του είναι
υπεσχημένη για τον μέλλοντα αιώνα. (066)
Β 16 Είναι ανεπαρκές να πεισθούμε με τον νου περί της θεότητος του Χριστού ούτως
ώστε πλέον να τα εννοούμε όλα, όπως πρέπει. Είναι απαραίτητο να καταβάλουμε
προσπάθειες στον υπέρτατο βαθμό, για να ζήσουμε σύμφωνα με τον λόγο Του. (067)
Β 17 Η προσευχή είναι ενέργεια ιδιαιτέρας τάξεως. Είναι ένωση δύο ενεργειών: της κτιστήςδικής μας, και της Θείας-άκτιστης. Σαν τέτοια δρα και στο σώμα και εκτός του σώματος· ακόμη
δε και εκτός του κόσμου αυτού, του χώρου και του χρόνου. Όταν βρισκόμαστε σε μακάριο δέος
από την όραση της αγιότητος του Θεού, η προσευχή αποβαίνει ισχυρά ορμή του πνεύματος
διαρρηγνύουσα τον στενό κλοιό της βαρείας ύλης. Το δοθέν σώμα μας οφείλει να
«πνευματοποιηθεί». (071)
Β 18 Είναι μαρτύριο να συναισθάνεται κάποιος αδιάκοπα την (πνευματική) φτώχεια του. Από
το βάρος της συντρίβονται και τα οστά ακόμη… Παράδοξο όμως: Όταν εξασθενούσε η αγία
αυτή συντριβή, αισθανόμουνα σαν να πέθαινα πνευματικά. Δεν κατανοούσα την φύση του
φαινομένου τούτου…
Ο κλήρος μας επί της γης είναι να είμαστε «πτωχοί τω πνεύματι». Ευθύς μόλις μας
εναγκαλισθεί η ψευδής ανάπαυση της αυτό-ικανοποίησης, πάραυτα το Πνεύμα της Ζωής, το
«εκ του Πατρός εκπορευόμενον», μας εγκαταλείπει. (074)
Β 19 Τον πέμπτο χρόνο της μοναστηριακής μου ζωής ο ηγούμενος της Μονής του Αγίου
Παντελεήμονος (Αγίου Όρους), Αρχιμανδρίτης Μισαήλ, με κάλεσε και μου ανέθεσε σαν
διακόνημα την εκμάθηση της Ελληνικής γλώσσας… «Πάτερ Σωφρόνιε ο Θεός δύο φορές δεν
κρίνει …» (076)
Όταν άνοιξα την Γραμματική της Αττικής διαλέκτου συγκέντρωσα, όπως ήταν εύλογο, την
προσοχή μου στα γραφόμενα. Και τι λοιπόν συνέβη; Αισθάνθηκα κατά τρόπο φυσικό σαν να
εξήλθε ο νους μου από την καρδιά, να ανέβηκε ως του μετωπικού μέρους του κρανίου και να
κινήθηκε περαιτέρω προς την κατεύθυνση του βιβλίου. Κατ’ εκείνη τη στιγμή έγινε φανερό
σε μένα ότι ο νους μου παρέμενε μόνιμα, ημέρα και νύκτα μέσα στην καρδιά μου κατά
την διάρκεια των επτά ετών προσευχής μετανοίας. Εγώ, κατά τον λόγο του ηγουμένου
παρέμενα ήσυχος εσωτερικώς...
Η νέα ενασχόλησή μου με στέρησε από την προσευχή, αλλά η χάρη με μορφή, λίαν
θαυμαστή, ειρήνης άγνωστης έως τότε, δεν με εγκατέλειπε κατά τους μήνες της
προσπαθείας μου, να μάθω την Ελληνική γλώσσα. (077)

-3-

Β 20 Όταν επανήλθα στην Ευρώπη, ερχόμενος σε επαφή με ανθρώπους άλλου πνεύματος,
αισθανόμουνα ενέργεια εξερχόμενη απ’ αυτούς, η οποία σαν ψυχρός άνεμος προσέκρουε στην
καρδιά μου, και τρόπον τινά συνέχεε τον νου μου. Η ενέργεια αυτή, ξένη προς το πνεύμα του
Χριστού, ταράσσει προς στιγμήν την εσωτερική ειρήνη, και διεγείρει τον νουν σε κάποιο είδος
πάλης. Η Άνωθεν δωρεά, που μου δόθηκε στην έρημο κατά την προσευχή της αγάπης,
υπερνικούσε τις αντίθετες αρνητικές επιδράσεις: «Διότι ο νόμος του πνεύματος της ζωής εν
Χριστώ Ιησού με ελευθέρωσε» από την εξουσία του πνεύματος του κόσμου τούτου. (080)
Β 21 Το είναι παντός λογικού-προσωπικού όντος (η θέληση δηλαδή της ύπαρξής του)
κινείται μεταξύ δύο ορίων: Το όνομα του ενός είναι αγάπη προς τον Θεό μέχρι του αυτομίσους·
του άλλου, αγάπη προς τον εαυτό του μέχρι του μίσους προς τον Θεό.
Β 22 Από του μόνου όντως Όντος (Θεού) - Εγώ ειμί ο Ων - δύνανται να εκπέσουν και
μεμονωμένα άτομα και ολόκληρα γένη. (085)
Β 23 Η προσευχή υπέρ του κόσμου είναι η πιο βαριά και αδιέξοδη, με την έννοια ότι
το πνεύμα μας ουδέποτε επιτυγχάνει τελείως του σκοπού του. Ευχόμενος υπέρ του
εαυτού του ο άνθρωπος μπορεί να γευθεί στο βάθος της καρδιάς του πλημμύρα τρυφερής
αγάπης και ειρήνης. Διατηρεί αυτή την κατάσταση κάποιο χρόνο. Κατά την υπέρ του κόσμου
όμως προσευχή, ακόμα και την πιο φλογερή και παρατεταμένη, η ψυχή γρήγορα
αντιλαμβάνεται ότι βαρύ νέφος αντιπάθειας, όπως και πριν (την προσευχή), κρέμεται πάνω στη
γη: Είναι υπερβολικά πολλοί οι άνθρωποι, οι οποίοι «αγάπησαν περισσότερο το σκότος
(του μίσους) από το φως (της αγάπης) του Θεού». (093)
Και παράδοξο και θλιβερό: Ο κόσμος σαν σύνολο δεν δέχεται το πνεύμα του Θεού, και η
προσευχή επιστρέφει στον προσευχόμενο όχι μόνο με το αίσθημα της μη ικανοποίησης, αλλά
και με ακόμη περισσότερη θλίψη. Αυτό βεβαίως δεν είναι αληθινή αίσθηση. Όντως η
αναζητούμενη αλλαγή στην πνευματική ατμόσφαιρα της Οικουμένης δεν επήλθε. Εάν όμως
δεν υπήρχαν ευχέτες υπέρ του κόσμου, η «εξουσία του σκότους» θα εντεινόταν, με
ακόμη μεγαλύτερη δύναμη.
Β 24 Ακόμη και όσοι δεν βίωσαν με ένταση την περιγραφείσα πριν εμπειρία, εύκολα θα με
εννοήσουν, εάν με έμπνευση υπό του Θεού προσευχήθηκαν υπέρ του κόσμου ή υπέρ
μεμονωμένων αγαπητών τους ανθρώπων. Συχνά η καρδιά σε τέτοια προσευχή γρήγορα
εισέρχεται σ’ αυτή την ίδια τη ζωή εκείνου ή εκείνων δια τους οποίους προσεύχεται, και
γνωρίζει τι τους συνέχει: χαρά και ανάπαυση, αδημονία και θλίψη, το απαίσιο ενίοτε σκότος του
άδη και το όμοιο προς αυτό κακό. Ο προσευχόμενος αισθάνεται τις καταστάσεις αυτές σαν
δικές του. Και αυτό αποτελεί ιδιαιτέρου είδους παραπλάνηση. Κατ’ ουσίαν η ψυχή δια της
προσευχής βλέπει -ζει- ενώνεται με εκείνους υπέρ των οποίων προσεύχεται. Εάν μετά
το βαρύ τούτο αίσθημα, του οποίου έλαβε πείρα, επακολουθεί χαρά ή ανάπαυση, αυτό
είναι ενδεικτικό σημείο ότι η προσευχή αυτού εισακούσθηκε. Ο ασθενής θα αναρρώσει, ο
απεγνωσμένος θα λάβει φως ελπίδος, η επαπειλούμενη συμφορά θα παρέλθει, και τα όμοια.
Ακριβώς η κοινωνία αυτή με τους ανθρώπους μέσα στην ύπαρξή μας, ακόμα μάλιστα και με
τον κόσμο αυτό γενικότερα, χαρακτηρίζει την γνήσια προσευχή. (094)
Β 25 Η προσωπική μας πείρα οδηγεί στην διαπίστωση ότι η ανθρωπότητα στην
πλειονότητά της, μέχρι και τη σημερινή ημέρα, δεν έφθασε στο ύψος των εντολών του
Ευαγγελίου. Απορρίπτοντας τον Χριστό ως τον αιώνιο Άνθρωπο, και προπαντός ως τον
Αληθινό Θεό, υπό οιανδήποτε μορφή, υπό οιανδήποτε πρόθεση, οι άνθρωποι στερούνται του
Φωτός της ανάρχου Βασιλείας και της δόξης της υιοθεσίας… Όταν αισθανθούμε τον Χριστό
ως Θεό-Σωτήρα, υπερβαίνομε τα όρια του χρόνου και του χώρου· εισερχόμαστε σε εκείνη
την μορφή του είναι, στην οποία δεν υπάρχει η έννοια της τραγωδίας. (096)
Β 26 Υπάρχουν δύο είδη θεολογίας: το ένα - ευρέως γνωστό κατά τους παρελθόντας
αιώνας - είναι η επαγγελματική καθέδρα του πολυμαθούς· το άλλο η συσταύρωση μετά
-4-

του Χριστού, η γνώση Αυτού μέσα στα ενδόμυχα της καρδιάς. Το πρώτο είδος είναι
προσιτό στο πλήθος των διανοητικώς προικισμένων ανθρώπων, αυτών που προτιμούν την
φιλοσοφική προσέγγιση της θεολογίας. Η πραγματική δε πίστη στην Θεότητα του Χριστού,
η οποία εκφράζεται δια ζωής σύμφωνης προς το πνεύμα των εντολών Του, δεν είναι
απαραίτητη γι’ αυτούς. Το δεύτερο είδος είναι θεολογία ομολογίας, η οποία γεννάται με τον
βαθύ φόβο του Θεού στο πυρ της φλογερής μετανοίας, η οποία εισάγει στην οντολογική
πραγματικότητα με την εμφάνιση του Ακτίστου Φωτός.
Η ακαδημαϊκή θεολογία σε συνδυασμό με την ζώσα πίστη δίδει αγαθά αποτελέσματα.
Εύκολα όμως «εκφυλίζεται», αποβαίνει αφηρημένη θεωρία, παύει να είναι εκείνο, που
παρατηρείται στην ζωή των Αποστόλων, των Προφητών και των Πατέρων μας, δηλ. άμεσος
ενέργεια του Θεού μέσα μας…
Β 27 Στην εξαντλητική προσευχή μετανοίας υπέρ όλου του κόσμου ενωνόμαστε
πνευματικά με όλη την ανθρωπότητα: Γινόμαστε παγκόσμιοι κατ’ εικόνα της
παγκοσμιότητος του Ιδίου του Χριστού, ο οποίος φέρει μέσα Του παν ό,τι υπάρχει.
Αποθνήσκοντες μαζί Του και μέσα σ’ Αυτόν, ήδη από εδώ, προγευόμαστε την Ανάσταση.
Για να γνωρίσουμε, καθώς πρέπει, τον Χριστό, είναι απαραίτητο να συμμετάσχουμε και εμείς
στα παθήματα Του, και να βιώσουμε, αν είναι δυνατόν, το παν, καθώς και Αυτός ο ίδιος. Έτσι
και μόνον έτσι γνωρίζεται ο Χριστός-Αλήθεια· τουτέστιν υπαρξιακά, όχι αφηρημένα, όχι μέσω
ψυχολογικής ή θεωρητικής πίστης, η οποία στερείται βιωματικής πείρας. (116)
Β 28 Η παρατηρούμενη σε όλο τον κόσμο πνευματική κρίση άρα γε δεν είναι
προετοιμασία προς μία νέα μεγάλη αναγέννηση; Επομένως, ό,τι τελείται τώρα στις
ψυχές μεμονωμένων ατόμων, μπορεί να λάβει χώρα και σε πλήθος ψυχών. Και αυτό
είναι δυνατόν να έλθει σαν ισχυρή πλημμύρα, σαν εκτυφλωτική αστραπή στο σκότος
του μεσονυκτίου. Η δοθείσα σε μας περίοδος της ιστορίας δύναται και θα όφειλε να αποβεί
περίοδος αφομοίωσης του είναι, σε όλες του τις διαστάσεις.
Β 29 Η σειρά της αποκάλυψης περί του Θεού, που εκτίθεται στην Αγία Γραφή,
συμπίπτει σε μεγάλο βαθμό με την διαδικασία της προσωπικής μας προόδου - αυξάνομε
στη γνώση όμοια προς τους προπάτορες και τους πατέρες μας: Κατ’ αρχήν οι άνθρωποι
συλλαμβάνουν την έννοια περί Ανωτέρου Όντος. Έπειτα συνεχώς νέα και νέα κατηγορήματα
Αυτού γίνονται γνωστά στο ανθρώπινο πνεύμα, έτσι φθάνει η ώρα του φοβερού Σιναϊτικού
«Εγώ ειμί». Στους αιώνες που ακολούθησαν εμβαθύνεται η πείρα και η κατανόηση, αν και δεν
επιτυγχάνεται ακόμη η τελειότητα, μέχρις ότου έλθει ο Προσδοκώμενος.
Β 30 Η αποκάλυψη μας έφερε το νέο Όνομα: Ιησούς, Σωτήρ, ή Θεός-Σωτήρ. Το μέγα Φως
εισήλθε στην ζωή του κόσμου. Ανέτειλε νέα εποχή. Ήτο ιερή η ιστορία από Αδάμ μέχρι
Μωϋσέως. Ιερή από της στιγμής της Σιναϊτικής Θεοφανείας. Και ακόμη περισσότερο ιερή από
της στιγμής της ελεύσεως του Χριστού.
Και ενωρίτερα υπήρξαν ιδέες περί Θεού-Σωτήρος, αλλά μετά διαφόρου περιεχομένου, άλλης
διαστάσεως· είχαν χαρακτήρα ασυγκρίτως λιγότερα συγκεκριμένο.
Το όνομα Ιησούς μας αποκαλύπτει πρώτιστα το νόημα και τον σκοπό της με σάρκα
ελεύσεως του Θεού: «δια την ημών σωτηρίαν». Η πρόσληψη της φύσης μας από τον Θεό
δείχνει την δυνατότητα να γίνουμε και εμείς τέκνα Θεού. Η υιοθεσία αυτή συνίσταται στην
μετάδοση σε μας της Θείας μορφής υπάρξεως: «Εν Αυτώ κατοικεί παν το πλήρωμα της
Θεότητος σωματικώς». (135)
Ο φιλοσοφών νους εγκαταλειμμένος στον εαυτό του δεν μπορεί να συμφωνήσει με
την Ευαγγελική εντολή. Αυτό αποτελεί γι’ αυτόν αφροσύνη. Το Απόλυτο των φιλοσόφων δεν
έλαβε την άδεια παρά των δημιουργών του να κενώσει (αδειάσει) τον εαυτό του μέχρι και της
δουλικής μορφής.
Το φανταζόμενο από αυτούς Απόλυτο είναι κατ’ ουσίαν το μη-όν (με την πλήρη
σημασία του). Προ της ελεύσεως του Χριστού υπήρξαν πολλοί νόες, οι οποίοι ανέπτυξαν λίαν
ελκυστικές θεωρίες περί ενός τέτοιου αφηρημένου Απολύτου. Γι’ αυτό δεν πρέπει να μας
-5-

εκπλήσσει η εμφάνιση των ιδίων τάσεων στις ημέρες μας. Δυστυχώς πολλοί γίνονται θύματα
της πνευματικής αυτής παραπλάνησης. (136)
Β 31 Ο Μωϋσής υπό το όνομα Γιαχβέ - Εγώ ειμί - εννοούσε ένα Πρόσωπο. Ο Λόγος
και το Πνεύμα ήσαν γι’ αυτόν ενέργειες του Ενός Όντος. Σε εμάς όμως αποκαλύφθηκε ότι ο
Λόγος και το Πνεύμα είναι Υποστάσεις ομότιμοι προς τον Πατέρα: Εις ο Θεός στην Ουσία
Αυτού, τριπλός στις Υποστάσεις. Εικόνα του Θεού αυτού αποτελεί η μία φύση του Ανθρώπου
με το πλήθος των υποστάσεων (των πολλών προσώπων).
Ένεκα της ενότητος του Θεού το Όνομα «Εγώ Ειμί» αναφέρεται εξ ίσου και σε όλη την
Τριάδα και σε κάθε μία Υπόσταση ιδιαιτέρως. Το Όνομα αυτό καθώς και πολλά άλλα
μπορεί, και οφείλει, να εννοείται και σαν κοινό (προσηγορικό) Όνομα, και σαν ίδιο του κάθε
Προσώπου. Όπως και το όνομα Κύριος, αναφέρεται και εις τα τρία ομού Πρόσωπα, συγχρόνως
δε χρησιμοποιείται και ως ίδιον όνομα δι’ έν έκαστον των τριών Προσώπων. Το αυτό είναι
δυνατόν να ειπούμε και περί του ονόματος Ιησούς - τουτέστι Θεός Σωτήρ. Αλλά στην άσκηση
της προσευχής χρησιμοποιούμε το όνομα αυτό Ιησούς αποκλειστικά ως ίδιον όνομα του
Χριστού, του Δευτέρου Προσώπου της Αγίας Τριάδος. (137)
Β 32 Κατά την αρχαιότητα δόθηκε η εντολή να μη προφέρεται το όνομα του Θεού επί
ματαίω (δηλ. για μάταια ζητήματα). Ο Κύριος δε, έδωκε την εντολή και την υπόσχεση να
«ζητούμε παρά του (Θεού) Πατρός, στο δικό του Όνομα». Δια της ελεύσεως του Χριστού
αποκαλύφθηκαν σε εμάς όλα τα ονόματα του Θεού με τη βαθύτερή τους έννοια, εμείς δε
έπρεπε να τρέμουμε - όπως αυτό συμβαίνει με πολλούς ασκητές, ανάμεσα στους οποίους μου
δόθηκε να ζήσω - προφέροντες το Άγιον όνομα του Ιησού. Θα ήταν τολμηρό να πω ότι και εγώ
είμαι ζων μάρτυς του ότι η αξία επίκληση του ονόματος τούτου γεμίζει δια της παρουσίας του
Αιωνίου Θεού όλο το είναι μας, μεταφέρει τον νου σε άλλες σφαίρες και μεταδίδει σε εμάς
ιδιαίτερη ενέργεια νέας ζωής. Το Θείον Φως, περί του οποίου δεν είναι εύκολο να
μιλήσουμε, έρχεται δια του Ονόματος τούτου.
Β 33 Γνωρίζομε ότι όχι το όνομα Ιησούς, αλλά και πάντα τα άλλα Ονόματα, τα
αποκαλυφθέντα σε μας Άνωθεν, συνδέονται οντολογικά μ’ Αυτόν - τον Θεό. Το γνωρίζομε από
την πείρα της Εκκλησίας. Όλα τα μυστήρια στην Εκκλησία μας τελούνται δια της
επικλήσεως των Θείων Ονομάτων και πρωτίστως της Αγίας Τριάδος: του Πατρός και
του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Η όλη λατρεία μας θεμελιώνεται επί της επικλήσεως των
Θείων Ονομάτων. Δεν αποδίδομε στην ακουστική τους μορφή μαγική δύναμη· όταν όμως
προφέρομε αυτά με αληθινή ομολογία πίστεως και σε κατάσταση φόβου Θεού, ευλαβείας και
αγάπης, έχομε όντως και τον Θεό μαζί με τα Ονόματα Αυτού. Πολλές γενιές ιερουργών
εφύλαξαν την γνώση της δυνάμεως του Ονόματος του Θεού και τελούσαν τα μυστήρια με
βαθειά αίσθηση της παρουσίας του Ζώντος Θεού. Σ’ αυτούς αποκαλύφθηκε το μυστήριο της
ιερουργίας της Θείας Λειτουργίας. Δεν αμφέβαλλαν αυτοί ότι το Αίμα και το Σώμα του
Χριστού ευρίσκονται ενώπιόν τους σε όλη τους την πραγματικότητα. Επί του άρτου και του
οίνου έγινε η επίκληση του Ονόματος Εκείνου, ο Οποίος προφέρει λόγον, και ο λόγος εκείνος
καθίσταται «γεγονός». «Και είπεν ο Θεός, γενηθήτω φως και εγένετο φως». (140)
Β 34 Το όνομα Ιησούς δόθηκε κατά αποκάλυψη Άνωθεν. Τούτο προέρχεται εκ της αιωνίου
Θείας σφαίρας και ουδόλως αποτελεί επινόηση γηΐνου νοός, αν και είναι εκφρασμένο με
ανθρώπινη (κτιστή) λέξη. Η αποκάλυψη είναι πράξη-ενέργεια της Θεότητος, και ως τέτοια
ανήκει σε άλλο επίπεδο υπερβαίνουσα τις κοσμικές ενέργειες.
Β 35 ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ: «Ως τώρα δεν ζητήσατε τίποτα στο Όνομά Μου·
ζητάτε και θα λάβετε, για να είναι η χαρά σας πλήρης… Αληθινά σας λέγω, όσα θα ζητήσετε
από τον Πατέρα στο όνομά Μου, θα σας τα δώσει»1. Οι λόγοι αυτοί του Χριστού αποτελούν το
1

«ἕως  ἄρτι  οὐκ  ᾐτήσατε  οὐδὲν  ἐν  τῷ  ὀνόματί  μου·  αἰτεῖτε  καὶ  λήψεσθε,  ἵνα  ἡ  χαρὰ  ὑμῶν  ᾖ 
πεπληρωμένη. (Ιω Ιστ-24) …(Αμήν αμήν λέγω υμίν) ὅ,τι ἂν αἰτήσητε τὸν πατέρα ἐν τῷ ὀνόματί μου, δῷ 
ὑμῖν». (Ιω Ιε-16 αλλά και Ιω Ιδ-13)
-6-

δογματικό και ασκητικό θεμέλιο της προσευχής δια του Ονόματός Αυτού.
«Επέστρεψαν δε οι εβδομήντα (Μαθητές) μετά χαράς λέγοντες· Κύριε και τα δαιμόνια μας
υποτάσσονται στο Όνομά Σου»2. Και σε άλλη περίπτωση: «Είδαμε κάποιο να βγάζει δαιμόνια
στο Όνομά Σου…»3. Έτσι λοιπόν, η ιστορία της προσευχής δια του ονόματος του Ιησού
ξεκινάει από των Αποστολικών χρόνων. Δεν διατηρήθηκαν οι λεκτικοί τύποι των δεήσεων
αυτών, αλλά όλη η Καινή Διαθήκη είναι γεμάτη από μαρτυρίες, ότι οι Απόστολοι τελούσαν
πολλά παράδοξα θαύματα δια του Ονόματος τούτου. (124)
Η κατανόηση δε του περιεχομένου και του νοήματος του Θείου Ονόματος αποκτάται μόνο
βαθμιαία. Και στιγμιαία επίκληση αυτού μπορεί να χαροποιήσει την καρδιά μας· και τούτο
είναι πολύτιμο. Αλλά δεν πρέπει να μείνομε στο μέσον της οδού. Η εδώ διαμονή μας είναι
σύντομη και οφείλομε να εκμεταλλευθούμε κάθε ώρα, ούτως ώστε να ωριμάσει η περί Θεού
γνώση μας. Όταν μάλιστα συμβάλλουν σε ένα, και η χαρά της καρδιάς και το φως του νου, τότε
προσεγγίζομε την τελειότητα.
Β 36 Δεν θα ήταν περιττό να τονίσουμε ότι στην προσευχή δια του ονόματος του Ιησού
ουδέν το αυτόματο ή μαγικό έχομε. Εάν δεν αγωνιζόμαστε να τηρήσουμε τις εντολές Του,
ματαία θα είναι και η επίκληση του Ονόματος. Ο Ίδιος είπε: «Πολλοί ερούσι Μοι (θα Μου
πουν) εν εκείνη τη ημέρα Κύριε, Κύριε…» (143)
Β 37 Όσο πληρέστερα εντείνεται το πνεύμα μας για να ακολουθήσουμε τον Ιησού τον
Ναζωραίο, τόσο εκπληκτικότερη γίνεται η αντίθεση μεταξύ του Ουρανίου Αυτού κόσμου και της
ορατής πραγματικότητας της Οικουμένης μας. Μία από τις πρώτες συνέπειες της προπατορικής πτώσεως: Αντί του συνδέσμου της αγάπης εισέδυσε στην ψυχή των ανθρώπων το
ολέθριο πάθος να εξουσιάζουν επί των αδελφών, για να εξασφαλίσουν γι’ αυτούς και τα
τέκνα τους άνετη ζωή. Ένεκα της τυφλώσεως αυτής όλος ο κόσμος μας καταποντίσθηκε σε
θάλασσα αίματος, σε ατμόσφαιρα εχθρότητος, σε εφιάλτη αμοιβαίων εξοντώσεων. Η
προπατορική αμαρτία εισήγαγε πανταχού την διάσπαση. Μέχρι σήμερα η ανθρωπότητα όχι
μόνο δεν ελευθερώθηκε από το πνεύμα της αδελφοκτονίας, αλλά συνεχίζει ακόμα
περισσότερο να βυθίζεται σε θανατηφόρο παραλήρημα. Η πείρα των αιώνων δεν εδίδαξε
τους ανθρώπους. Η δια της βίας νίκη «εν τω κόσμω τούτω» είναι πάντοτε και αναποφεύκτως
πρόσκαιρος. Όταν αυτή προεκταθεί στην αιωνιότητα, θα αποδειχθεί ατελεύτητο όνειδος. (243)
Β 38 Τείνουν να χαρακτηρίσουν μερικοί την εποχή μας σαν μετά-Χριστιανική. Εγώ δε
προσωπικά, στα όρια των γνώσεών μου περί της ιστορίας του κόσμου και του Χριστιανισμού,
έχω πεισθεί ότι ο Χριστιανισμός στις αυθεντικές του διαστάσεις ουδέποτε μέχρι τώρα
έγινε δεκτός από τη μεγάλη μάζα, ως όφειλε. Κράτη είχαν την αξίωση να ονομάζονται
«χριστιανικά», και οι λαοί αυτών έφεραν προσωπείο ευσεβείας, όμως «την δύναμιν αυτής
ηρνούντο». Έζησαν και ζουν εθνικώς. Όσον και αν φαίνεται παράδοξο, ακριβώς οι
χριστιανικές αυτές χώρες κρατούν επί αιώνες το μέγιστο μέρος της οικουμένης στα
σιδηρά δεσμά της δουλείας· κατά τους τελευταίους δε χρόνους έχουν περικαλύψει τον
κόσμο με σκοτεινό νέφος αναμονής του αποκαλυπτικού πυρός:
Στην παρούσα κρίση του Χριστιανισμού μέσα στις λαϊκές μάζες, είναι τελείως δικαιολογημένο
να διακρίνουν αυτές την εξέγερση της φυσικής συνείδησης εναντίον εκείνων των διαστροφών,
στις οποίες υποβλήθηκε η Ευαγγελική διδαχή κατά την ιστορική της πορεία. (097)
Β 39 Η φύση του Πανανθρώπου εδείχθη κατατεμαχισμένη: Συναντώμενοι με τους ομοίους
τους οι άνθρωποι δεν αυτο-αναγνωρίζονται πλέον, δεν διακρίνουν την ενότητά τους στην κοινή
ζωή. Αγωνιζόμενοι για την ατομική τους ύπαρξη φονεύουν τους αδελφούς, μη κατανοούντες ότι
κατ’ αυτόν τον τρόπον βυθίζουν και τους εαυτούς των στον κοινό θάνατο. (242)
2

«῾Υπέστρεψαν  δὲ  οἱ  ἑβδομήκοντα  μετὰ  χαρᾶς  λέγοντες·  Κύριε,  καὶ  τὰ  δαιμόνια 
ὑποτάσσεται ἡμῖν ἐν τῷ  ὀνόματί σου». (Λουκ. Ι-17)
3
«...διδάσκαλε,  εἴδομέν  τινα  ἐν  τῷ ὀνόματί σου ἐκβάλλοντα δαιμόνια, ὃς οὐκ ἀκολουθεῖ 
ἡμῖν»  (Μάρ. Θ-38)
-7-

Η απόγνωση για τους κατοίκους του πλανήτη μας δεν παύει να αυξάνει, και είναι βαρύ
μέχρις αίματος να προσεύχεται κάποιος για τον κόσμο αυτό, έτσι ως είναι.
Υπήρξαν όμως ώρες παραδόξου θριάμβου, όταν η άκρα μωρία των πάντων με
διαβεβαίωνε περί της αναπόφευκτης παρουσίας ενός άλλου «πόλου» στο είναι του
κόσμου - της Σοφίας. Δεν Την έφθασα, αλλά αυτή έχυνε στην ψυχή μου την ελπίδα της
μεταμορφώσεως όλης της κτίσεως, και η προσευχή για όλο τον κόσμο αναζωπυρωνόταν στην
καρδιά μου, και το ανέσπερο Φως θεράπευε την ψυχή μου. (244)
Β 40 Στις ημέρες μας παρατηρείται παντού σύγχυση πνεύματος και συνεχώς αυξανόμενη
απόγνωση. Πλείστα βιβλία εκδίδονται παρά ποτέ άλλοτε, αλλά δυστυχώς η πλειονότης
τους φέρει συγκρητιστικό χαρακτήρα στην απόπειρα να ενωθούν σε ένα σύνολο
ετερογενή στοιχεία, που συχνά στον ίδιο τον πυρήνα τους είναι αντιφατικά και στην
πράξη ασυμβίβαστα· από αυτό και η αυξανομένη ταραχή. Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος
εξελάμβανε την μετάνοια και την συνετή ησυχία ως την πλέον βεβαία οδό προς την βαθεία
γνώση του Θεού και της εν Αυτώ ζωής. Και ακριβώς αυτό - πράγμα τόσο σπάνιο επί της γης θεωρούσε σαν το πιο σημαντικό έργο. (234)
+ + +
Γ 01 «Εν αρχή ήν ο Λόγος». Χωρίς Αυτόν τίποτε δεν υπάρχει. (α/α=5)
Γ 02 Ήδη από τη γέννησή μας γινόμαστε κληρονόμοι του Αδάμ. Μπορούμε να ζήσουμε την
κατάσταση της πτώσεως, που είναι μια φοβερή απόκλιση από την αγάπη του Πατρός, ως την
μόνη πραγματικότητα του ανθρωπίνου είναι. Στον κόσμο ζούμε στην ατμόσφαιρα και τη
λατρεία της πτώσεως. Ζούμε στην άνεση και συχνά ντρεπόμαστε να ομολογήσουμε την πίστη
μας, να πούμε ότι είμαστε Xριστιανοί. (12, σελ. 19. Θα αναφερόμαστε πλέον μόνο στον αύξοντα αριθμό).
Γ 03 Μετά από δύο παγκόσμιους πολέμους - οι πόλεμοι είναι η κατεξοχήν αμαρτία - ο
σύγχρονος κόσμος έχασε τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. (14)
Γ 04 «Ακηδία», ετυμολογικά σημαίνει απουσία φροντίδας για τη σωτηρία. Εκτός από
σπάνιες σχεδόν περιπτώσεις, όλη η ανθρωπότητα ζει σε κατάσταση ακηδίας. Οι
άνθρωποι έγιναν αδιάφοροι για τη σωτηρία τους. Δεν αναζητούν τη θεία ζωή. Περιορίζονται στα
σχήματα της σαρκικής ζωής στις καθημερινές ανάγκες, στα πάθη του κόσμου και τις
συμβατικές πράξεις. Ωστόσο ο Θεός μας έπλασε από το μηδέν «κατ’ εικόνα» του Απολύτου και
«καθ’ ομοίωσίν» Του. Αν η αποκάλυψη αυτή αληθεύει, η απουσία της μέριμνας για τη
σωτηρία δεν είναι άλλο παρά ο θάνατος του προσώπου. (18)
Γ 05 Η απελπισία είναι η απώλεια της συνειδήσεως ότι ο Θεός θέλει να μας δώσει την
αιώνια ζωή. Ο κόσμος ζει στην απελπισία. Οι άνθρωποι έχουν καταδικάσει οι ίδιοι τον εαυτό
τους στο θάνατο. Πρέπει να παλέψουμε σώμα προς σώμα με την ακηδία. (19)
Γ 06 Οφείλουμε να είμαστε άκρως ευαίσθητοι στις ανάγκες των άλλων. Τότε θα
είμαστε ένα και η ευλογία του Θεού θα μένει πάντοτε μαζί μας άφθονη! (39)
Γ 07 Αν όπως ομολογούμε στο Σύμβολο της πίστεως ο Χριστός είναι ο αληθινός Θεός, ο
Σωτήρας του κόσμου, ο Δημιουργός του σύμπαντος, πώς μπορούμε να συμβιβάσουμε αυτή τη
θεωρία μας με την (στενή) ιδέα της εθνικότητας, του τόπου, της εποχής;... (41)
Δε γνωρίζω Χριστό Έλληνα, Ρώσο, Άγγλο, Άραβα... Ο Χριστός είναι για μένα το παν,
το υπερκόσμιο Είναι. (42)
Στην Γραφή αναφέρεται συχνά ότι ο Χριστός πέθανε για όλο τον κόσμο, για τις αμαρτίες
όλων των ανθρώπων. Μόλις περιορίσουμε το πρόσωπο του Χριστού μόλις το
κατεβάσουμε στο επίπεδο των εθνοτήτων, χάνουμε το παν και βυθιζόμαστε στο
σκοτάδι. Τότε ανοίγει ο δρόμος προς το μίσος ανάμεσα στα έθνη, προς την έχθρα μεταξύ των
-8-

κοινωνικών ομάδων. (43)
Όποιος αγαπά τον Χριστό αφομοιώνει και φέρει μέσα του τα αισθήματα που είχε ο Ιησούς
Χριστός, ζει την ανθρωπότητα ως ένα Αδάμ, προσεύχεται για τον «Αδάμ παγγενή». Ιδού ο
αληθινός Χριστιανισμός. (44)
Γ 08 Εν Χριστώ η συνείδησή μας πλαταίνει, η ζωή μας δε γνωρίζει όρια. Στην εντολή
«αγαπήσεις τον πλησίον σου ως σεαυτόν», πρέπει να εννοήσουμε το «ως σεαυτόν» με τον
εξής τρόπο: Κάθε άνθρωπος, ο «Αδάμ όλος», είναι το είναι μου. (51)
Η Βασιλεία του Χριστού, γράφει ο Άγιος Σιλουανός είναι να φέρουμε στην καρδιά μας
όλο το Σύμπαν, και τον Θεό, τον Ίδιο τον Δημιουργό. (52)
Γ 09 Η μετάνοια δεν έχει τέλος πάνω στη γη, γιατί το τέλος της μετανοίας θα σήμαινε
ότι γίναμε σε όλα όμοιοι με τον Χριστό. (68)
Γ 10 Μόνον όταν μας φωτίσει το φως του Χριστού μπορούμε να βλέπουμε τις αμαρτίες μας.
Με την προσευχή η καρδιά αρχίζει σιγά-σιγά να συλλαμβάνει τις επιδράσεις των
πνευμάτων που γεμίζουν τον κόσμο. Αντί να προοδεύουμε, βλέπουμε με ολοένα και
μεγαλύτερη οξύτητα τα πάθη που μας κατέχουν. Κατά παράδοξο τρόπο, το αίσθημα αυτό
της μη προόδου είναι πρόοδος. Έστω και αν δεν έχουμε δει ακόμη το άκτιστο Φως του
Θεού, μέσω αυτού (του αισθήματος) βλέπουμε τις αμαρτίες μας. (73)
Γ 11 Δεν μπορούμε να αποκτήσουμε την καθαρά προσευχή παρά μόνο με την μετάνοια.
Όταν μετανοούμε, δηλαδή όταν καθαριζόμαστε από κάθε αμαρτωλό πάθος, γινόμαστε σιγάσιγά ικανοί να εισέλθουμε στο Θείο Φως. (74)
Γ 12 Δεν πρέπει ποτέ να συγκρίνουμε τον εαυτό μας με κανένα πρόσωπο. Ο καθένας
από μας, όσο μικρός και αν είναι, είναι μεγάλος ενώπιον του Αιωνίου. Ο Θεός συνάπτει με κάθε
ανθρώπινη ύπαρξη καρδιακή και μοναδική σχέση. (80)
Γ 13 Όταν διαβάζουμε το Ευαγγέλιο, οι αντιδράσεις του Χριστού σε ό,τι συμβαίνει γύρω Του
μας εκπλήσσουν. Τη στιγμή που ο Ιούδας πηγαίνει να Τον προδώσει, Εκείνος λέγει: «Νυν
εδοξάσθη ο Υιός του Ανθρώπου». Σε κάθε Λειτουργία γιορτάζουμε αυτήν ακριβώς τη στιγμή,
την επαναλαμβάνουμε στη συνείδησή μας. Αν κάποια εχθρική ενάντια στρατιωτική δύναμη
μας συλλάβει για να μας σκοτώσει, θα είμαστε άραγε και εμείς ικανοί να πούμε: «Τώρα
και εγώ δοξάζομαι και ο Θεός δοξάζεται δι’ εμού»; Όλοι γνωρίζετε αυτή την ιστορία. Είναι το
περιεχόμενο της καθημερινής μας ζωής. (84)
Γ 14 Ας φυλάξουμε την προσοχή αυτή που διατηρεί το σώμα μας σε συνεχή ένταση. Χάρη
στην ένταση αυτή, ακόμη και στον ύπνο, μπορούμε να έχουμε στο νου το σκοπό της ζωής μας.
Η προσευχή μπορεί να εισδύσει ως εκείνο που ονομάζουν οι ψυχολόγοι υποσυνείδητο. Ένας
αληθινός ασκητής ελέγχει πάντοτε τον εαυτό του, ακόμη και στον ύπνο. Αν αναδυθούν
κακοί λογισμοί, εγείρεται και προσεύχεται. Έτσι σιγά - σιγά η συνείδηση θα φωτίσει όλα όσα
κάνουμε στην καθημερινή μας ζωή. (122)
Γ 15 Η ακαδημαϊκή θεολογία δεν αρκεί για τη σωτηρία. Διαβάζετε κυρίως τους ασκητικούς
πατέρες. Εκεί θα μάθετε την αληθινή θεολογία, τη στάση του νου και της καρδιάς απέναντι
στον Θεό. (130)
Η καθαρή προσευχή δε δίνεται σε όσους μελετούν πολύ. Υπό την έννοια αυτή, η οδός
της θεολογικής επιστήμης δεν είναι καθόλου αποτελεσματική, και σπάνια οδηγεί στην καθαρή
προσευχή. (131)
Γ 16 …Μπορεί να είναι πολύ επικίνδυνη η σπουδή θεολογίας χωρίς την, με όλη την ύπαρξή
μας, εμπειρία της ζωής στο Πνεύμα του Χριστού. Κινδυνεύουμε, πράγματι, να σπουδάζουμε
τη θεολογία στις αποφατικές μορφές της σαν φιλοσοφία και ποίηση. Κινδυνεύουμε να
-9-

υιοθετήσουμε κάποια λανθασμένη στάση, να θεωρήσουμε τον εαυτό μας ανώτερο και
αυτό αρκεί για να χαθούμε. Μια άλλου είδους έμπνευση οφείλουμε να αναζητήσουμε στην
«εν Χριστώ» ζωή. (133)
Γ 17 Είναι δυνατό να γίνουμε θύματα πνευματικής πλάνης, αν εκτιμήσουμε αυτό που
προσφέρει η θεολογική επιστήμη μάλλον παρά η αγιότητα της ζωής. (135)
Χωρίς το πνεύμα της μετανοίας, χωρίς την εμπειρία της αληθινής υπακοής, δεν
μπορεί κανείς να γίνει αληθινός θεολόγος ή ιερέας, δηλαδή πρόσωπο ικανό να διδάξει
στους άλλους την αληθινή χριστιανική οδό. (138)
Γ 18 Για να μάθουμε την επιστήμη της εν Χριστώ ζωής δεν είναι αναγκαίο να
διαβάσουμε δεκάδες ή εκατοντάδες βιβλία. Ο πνευματικός μου πατέρας μου συνέστησε να
διαβάζω μερικές μόνον σελίδες την ημέρα. Ένα τέταρτο της ώρας, μισή ώρα, αλλά να φροντίζω
να εφαρμόζω στη ζωή μου αυτό που διάβασα. (139)
Γ 19 Με τη μικρή άσκηση της υπακοής ο άνθρωπος εισέρχεται στο άναρχο είναι του
Θεού. (148)
Η υπακοή είναι απαραίτητη για την αιώνια σωτηρία. Προετοιμάστε την καρδιά και το νου σας.
Κρατείστε θετική εσωτερική στάση. (149)
Με την υπακοή η καρδιά γίνεται διαρκώς πιο ευαίσθητη για τη ζωή των άλλων, για τα
παθήματα τους, για την πρόοδο και τις ανάγκες τους. (154)
Γ 20 Διακονώντας και όχι εξουσιάζοντας τον αδελφό γινόμαστε όμοιοι με τον Κύριο.
Ο Χριστός υπέδειξε την οδό κατά τη νύκτα του Μυστικού Δείπνου. Ενώ ήταν ο Κύριος, έπλυνε
τα πόδια των μαθητών Του. (155)
Με την υπακοή η καρδιά και το πνεύμα μας θα πλατυνθούν στο άπειρο. (156)
Γ 21 Στην κατάσταση της πτώσεώς μας είμαστε ανίκανοι να κρίνουμε σωστά τον αδελφό
μας. Να μην είστε τόσο βέβαιοι ότι ο αδελφός σας σφάλλει. Μην τον κρίνετε. (178)
Είναι εξ ίσου λανθασμένο και απατηλό να αναμένουμε την τελειότητα μιας ομάδας,
όσο και την τελειότητα ενός προσώπου. Πρωτίστως γιατί κι εμείς οι ίδιοι δεν έχουμε αληθινή
και ορθή ιδέα για το τι ακριβώς είναι η τελειότητα. Και ύστερα γιατί η τελειότητα είναι η
κατάσταση της πλήρους εξομοιώσεως με τον Χριστό. (188)
Γ 22 Η κοσμική ζωή είναι θεμελιωμένη στη δύναμη, στη βία. Ο σκοπός του Χριστιανού
είναι αντίστροφος. Η βία δεν ανήκει στην αιώνια ζωή. Καμιά πράξη που επιβάλλεται με βία
δεν μπορεί να μας σώσει. (194)
Η προσευχή αποκαλύπτει τα πάθη που έχουμε μέσα μας. Οι επιθέσεις αυτές (την ώρα της
προσευχής) συνήθως αποκαλύπτουν το περιεχόμενο «του είναι» μας. Την ώρα της προσευχής
παλεύουμε με όλες αυτές τις εικόνες, όλα αυτά τα πάθη και τις προλήψεις, για να προφέρουμε
το Όνομα του Χριστού με καθαρό νου.
Αν αισθανόμαστε κάποια αντιπάθεια για κάποιον, το καλύτερο είναι να μη φέρουμε στο νου
την εικόνα αυτού του προσώπου, ούτε την αιτία αυτής της αντιπάθειας, αλλά να
προσευχόμαστε έξω απ’ όλα αυτά. Με την εσωτερική αυτή εργασία μπορούμε να υπερβούμε
την αντιπάθεια, ν’ αρνηθούμε την εικόνα που γεννούν τα πάθη μας. (231)
+ + +
Δ 01 Χριστιανός για εμάς είναι μόνον εκείνος ο οποίος δέχεται τον Χριστό ως την
απόλυτη Αλήθεια και Δικαιοσύνη, ως τον μόνο Θεό-Δημιουργό και Θεό-Σωτήρα...
Ο Χριστιανισμός αποτελεί για μάς μοναδική αποκλειστικότητα, και σε καμμία περίπτωση δεν
εξετάζεται σαν μία από τις «παραδόσεις» όπως επιχειρείται από άλλους.
Δ 02 Οι εντολές του Χριστού είναι αντανάκλαση της αιώνιας Θείας ζωής στον κόσμο μας και
συγχρόνως η οδός προς αυτήν. Κάθε θεωρία, όσο και εάν φαίνεται υψηλή και θεία, έξω του
Χριστού δεν μπορεί να καταυγάζεται από το Φως της Θεότητος.
- 10 -

Υπό την προϋπόθεση αυτή ορίζομε ως νόημα και σκοπό της Ορθόδοξης άσκησης την
τήρηση των εντολών του Χριστού με αφοσίωση τόσο ολοκληρωτική, ώστε αυτές να καταστούν
ο μοναδικός και αιώνιος νόμος ολοκλήρου του είναι μας...
Δ 03 Η καλλιέργεια της Ορθόδοξης άσκησης φθάνει την υψηλότερή της έκφραση και
τελειότητα στην προσευχή. Η αληθινή προσευχή μας εισάγει στο Θείον Είναι δια της
δυνάμεως του Αγίου Πνεύματος... Η τελειότερη εν τούτοις μορφή είναι η καλουμένη
καθαρά προσευχή. Χάριν της αποκτήσεως της καθαρής αυτής προσευχής ο Χριστιανός
ασκητής εγκαταλείπει πίσω του τα πάντα. Και στην εγκατάλειψη αυτή συνίσταται, κατ’ ουσίαν,
εκείνο το οποίον είναι σε όλους μας γνωστό ως μοναχική αποταγή του κόσμου. (043)
Ο Χριστός λέγει: «Μακάριοι οι πραείς ότι αυτοί κληρονομήσουσι την γην», ήτοι θα
νικήσουν και θα δεσπόσουν του κόσμου υπό την υψίστην έννοια του λόγου αυτού. Η γη ήτοι ο
κόσμος, θα υποταχθεί όχι στην τραχεία υλική δύναμη, αλλά στην πραότητα. (044)
Δ 04 Πολλοί νομίζουν ότι η κυριότερη διαφορά της Μοναχικής από την συνήθη μορφή ζωής
των άλλων ανθρώπων έγκειται στην αγαμία. Αλλά σύμφωνα προς τους αρχαίους Πατέρες και
τους σύγχρονους ασκητές, μεγαλύτερη σπουδαιότητα έχει η υπακοή. Η υπακοή είναι η βάση
του μοναχισμού.
Ο μοναχισμός είναι προ παντός καθαρότης του νου. Άνευ υπακοής είναι αδύνατον να
επιτευχθή αυτό και ως εκ τούτου άνευ υπακοής δεν υπάρχει μοναχισμός... Η καθαρότης
του νου είναι μια ιδιαίτερη δωρεά προς τον μοναχισμό, άγνωστος στις άλλες θεάρεστες οδούς.
Ο μοναχός γνωρίζει την κατάσταση αυτή όχι με άλλο τρόπο, παρά μόνο με την άσκηση της
υπακοής. Ιδού γιατί τη θεωρούμε σαν την κύρια βάση του μοναχισμού, μέσα στην οποία
περικλείονται οι άλλες δύο υποσχέσεις σαν μια φυσική συνέπεια. (045)
Δ 05 Η αληθινή ελευθερία υπάρχει εκεί «όπου είναι το Πνεύμα Κυρίου» και γι’ αυτό σκοπός
της υπακοής, όπως και της Χριστιανικής ζωής εν γένει, είναι η απόκτηση του Αγίου
Πνεύματος. (048)
Ο άνθρωπος ο οποίος υποδουλώνει τον αδελφό - συνάνθρωπό του, ή έστω επιβουλεύεται
την ελευθερία του, καταστρέφει αναπόφευκτα τη δική του ελευθερία, διότι κάθε τέτοια επιδίωξη
αποτελεί από μόνη της πτώση από τη Θεία ζωή της αγάπης, στην οποία κλήθηκε ο άνθρωπος.
Δ 06 Ο πνευματικός οδηγός δεν φονεύει την θέληση του υποτακτικού, και δεν την
υποδουλώνει αυθαίρετα στην δική του ανθρώπινη θέληση, αλλ’ αναλαμβάνει υπεύθυνα το
βαρύ φορτίο της ιερής υπηρεσίας, δια της οποίας μετέχει στην θεία πράξη της δημιουργίας του
(πνευματικού) ανθρώπου.
Αλλ’ εάν στις Μονές ο Ηγούμενος και οι άλλοι οδηγοί αναγκασθούν να προσφεύγουν
στον ανθρώπινο εξαναγκασμό της αδελφότητας, δηλ. την «πειθαρχία», αυτό είναι σαφές
σημείο κατάπτωσης του μοναχισμού, ίσως η τελεία λήθη του σκοπού και της ουσίας
αυτού.
Δ 07 Χαρακτηριστικό της μεγάλης προς τον Χριστό αγάπης είναι ότι δεν δύναται να
συμβιβασθεί με τις σαρκικές απολαύσεις εν γένει, και προ παντός με τις ισχυρότερες όλων, τις
γενετήσιες. Ο νους του ανθρώπου κάτω από την ενέργεια της αγάπης προς τον Θεό
αποσπάται εκ της γης και καθαρίζεται από κάθε γήΐνη εικόνα, ενώ η σαρκική σχέση
τραυματίζει βαθύτατα την ψυχή, ακριβώς με τις εικόνες της.
Γνωρίζομε ότι πολλοί προσεγγίζουν εντελώς διαφορετικά το θέμα αυτό. Αλλά μήπως ο λόγος
της Γραφής, «δεν θα μείνει το πνεύμα Μου σ’ αυτούς, διότι είναι σάρκες» (Γεν. στ’ 3), δεν
αναφέρεται σ’ αυτούς (τους σαρκικούς ανθρώπους);
Δ 08 Η πείρα δείχνει σαφώς σε κάθε άνθρωπο ότι για να φθάσει στην καθαρή προσευχή,
είναι ανάγκη να ελευθερώσει τον νου του από τις εικόνες της ύλης, οι οποίες τον βαρύνουν.

- 11 -

Η συνετή άσκηση συνίσταται στο να περιορίσουμε τους εαυτούς μας σε εκείνο το αναγκαίο
ελάχιστο των πραγμάτων και της ύλης, χωρίς το οποίο η ζωή θα καθίστατο πλέον αδύνατος.
Αλλά το μέτρο των δυνατοτήτων κάθε ενός είναι διαφορετικό. (070)
Δ 09 Ο σύγχρονος άνθρωπος δεν μπόρεσε να οργανώσει τη ζωή του κατά τέτοιο
τρόπο ώστε να έχει αρκετή «σχόλη», ελεύθερο χρόνο, για την προσευχή και την
πνευματική θεωρία του Θεού. Και αιτία αυτού είναι το άπληστο πάθος της
«φιλοκτημοσύνης». Το πάθος αυτό της πλεονεξίας ο Απόστολος Παύλος ονόμασε
ειδωλολατρία και ο Όσιος Ιωάννης της Κλίμακος «απιστίας θυγατέρα»… Η γνησία Χριστιανική
ακτημοσύνη είναι άγνωστη, ακατανόητη στον κόσμο. Και εάν τολμήσουμε να ισχυρισθούμε
ότι αυτή επεκτεινόμενη απορρίπτει όχι μόνο κτήσεις υλικές, αλλά και διανοητικές, τότε
αυτό θα φανεί στην πλειονότητα των ανθρώπων παραφροσύνη!
Άνθρωποι έχοντες επιστημονικές γνώσεις θεωρούν αυτόν τον πνευματικό τους πλούτο σαν
την ουσία της ύπαρξής των, μη υποπτευόμενοι παντελώς ότι υπάρχει άλλη, υψηλότερη γνώση,
και θησαυρός αληθινά ασύγκριτος προς τον δικό τους “πλούτο”, που μαζί του φέρει βαθειά
ειρήνη.
Με την αναζήτηση της υλικής των άνεσης, οι άνθρωποι έχασαν την πνευματική άνεση
και ο σύγχρονος υλικός δυναμισμός ο οποίος δεσπόζει επί των πνευμάτων και των
καρδιών του αιώνος τούτου, περιβάλλεται όλο και περισσότερο από δαιμονικό
χαρακτήρα. Και αυτό δεν είναι εκπληκτικό, καθ’ όσον τίποτε άλλο δεν εκφράζει παρά
την δυναμικότητα της αμαρτίας.
Δ 10 Η αγάπη προς τις κτήσεις εκδιώκει την αγάπη προς τον Θεό και τον πλησίον.
Και οι άνθρωποι δεν το αντιλαμβάνονται και δεν θέλουν να εννοήσουν ότι από την απληστία
των επιθυμιών τους, που κυριεύουν τα πνεύματα και τις καρδιές τους, εκπηγάζουν τα
αναρίθμητα παθήματα ολοκλήρου του κόσμου. (071)
Δ 11 Ο μοναχισμός δεν είναι επινόηση ανθρώπων. Αποτελεί κατηγορική προσταγή του
πνεύματός μας κατόπιν της επαφής του μετά του Αγίου Πνεύματος· της επαφής του πυρός της
αγάπης του Χριστού, η οποία προσφέρει τη ζωή της για να ζήσουν οι άλλοι, και απ’ αυτούς
δέχεται τον θάνατο. Και αυτό είναι αληθινά ο μοναχισμός στο πλέον τέλειο βάθος του,
εννοούμενο με τον τρόπο που ομιλεί γι’ αυτό ο Ίδιος ο Κύριος: «Εάν κάποιος έρχεται προς Εμέ
και δεν μισεί τον πατέρα του και την μητέρα και την γυναίκα και τα τέκνα και τους αδελφούς και
τας αδελφάς, ακόμη δε και την ίδια τη ζωή του, δεν μπορεί να είναι μαθητής Μου…»4
Επομένως η αγάπη την οποία φανέρωσε ο Χριστός είναι η τελειότης. Αλλ’ εμείς δεν είμαστε
ικανοί για τέτοια αγάπη ένεκα της υπερηφανίας μας, και μέχρι των ημερών μας οι Χριστιανοί
συνεχίζουν να αγνοούν εκείνο περί του οποίου έδωσε εντολή ο Χριστός. Ο Κύριος αναμένει
από εμάς επανάληψη της ζωής Του επί της γης. Και όμως πόσοι άνθρωποι αντιτίθενται
προς αυτό… (098)
Δ 12 Προσευχήθηκε (ο ασκητής Παρθένιος ο Ρώσος) στην Θεομήτορα να του αποκαλύψει
το νόημα του μεγάλου τούτου σχήματος. Όταν Αύτή του φανερώθηκε είπε: «Ο μεγαλόσχημος
είναι ευχέτης υπέρ όλου του κόσμου».
Δ 13 ...Εκείνοι οι οποίοι λιγότερο εμβαθύνουν στην γνώση των θείων πραγμάτων
αποδέχονται τη δική τους αντίληψη σαν την έσχατη τελειότητα και μάχονται να την
επιβάλουν σε όλη τη δομή της Εκκλησίας. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο έλεγε (ο Απόστολος
Παύλος) ότι «επότισε» τους ανθρώπους πνευματικό «γάλα». Αναφορικά με εκείνο που τους
ξεπερνούσε ήταν δε προσιτό μόνο στον κύκλο των τελείων, ομιλεί για αυτό μόνο στον κύκλο
αυτό, των τελείων, προσθέτοντας ότι όλοι «οι θέλοντες να ζουν ευσεβώς εν Χριστώ θα
4

Λουκά Ιδ-26: «...Εί τις έρχεται πρός με και ου μισεί τον πατέρα εαυτού και την μητέρα και την γυναίκα και τα
τέκνα και τους αδελφούς και τας αδελφάς, έτι δε και την εαυτού ψυχήν, ου δύναται μου μαθητής είναι».
- 12 -

διωχθούν»5, ακόμη και μέσα στην Εκκλησία, εφ’ όσον υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι όχι
μόνο απορρίπτουν την τελειότητα, αλλά και την μάχονται. (100)
Δ 14 Για την εποχή μας τα μοναστήρια κλασικού τύπου δεν ανταποκρίνονται
πλήρως στις απαιτήσεις του Χριστιανικού πνεύματος, διότι ο μοναχισμός είναι πρωτίστως
πνευματική ζωή εκείνης της τάξεως (της τελειότητος) την οποία έδωκε σε εμάς ο Κύριος και
στην οποία προ ολίγου αναφέρθηκα.
Δ 15 Πολλοί λένε: «Καλά, αλλά εάν όλοι γίνουν μοναχοί, τότε ο κόσμος θα εκλείψει…»
Όχι, δεν θα εκλείψει, αλλά θα έλθει η γενική ανάσταση, και η ιστορία του κόσμου θα λάβει
πέρας όχι δια καταστροφής, αλλά δια χαρμοσύνου θριάμβου και με ανώδυνη διάβαση στην
αθάνατο ζωή. (103)
Δ 16 ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟΝ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο βωμός αυτός
(τω αγνώστω θεώ, στην Αθήνα) ανηγέρθη υπό των καλυτέρων εκπροσώπων της
ανθρώπινης σκέψης, υπό σοφών οι οποίοι έφθασαν τα ύψιστα όρια της γνώσης.
Πάντως οι ανθρώπινες έννοιες δεν οδηγούν στην αληθινή γνώση του Θείου
Μυστηρίου.
Το Πνεύμα του Θεού παρακολουθεί τον άνθρωπο ταπεινά και υπομονητικά σε όλες τις
οδούς της ζωής του, δια να γνωρισθεί σ’ αυτόν, και έτσι να τον καταστήσει μέτοχο της Θείας
αιωνιότητός Του. Γι’ αυτό και σε κάθε εποχή ο άνθρωπος μπόρεσε να φθάσει σε κάποιο μέτρο
στην γνώση του αληθινού Θεού. (109)
Δ 17 Αξιοπαρατήρητη επίσης είναι η εμφάνιση του Θεού στον Αβραάμ υπό την μορφή τριών
ανθρώπων, εις τους οποίους αυτός απευθύνεται ως προς ένα Όν.
Η Παλαιά Διαθήκη όπως παρατηρούμε στους Ψαλμούς και τους Προφήτες, γνώριζε τον Θείο
Λόγο και το Πνεύμα του Θεού... Όμως εδώ δεν βρίσκουμε την γνώση του Θείου Λόγου και του
Θείου Πνεύματος ως Υποστάσεων. Αυτά θεωρούνται ως Ενέργειες (της Θεότητος).
Ο κόσμος της Παλαιάς Διαθήκης ήταν στενά περικλεισμένος στα όρια του ενός Θεού,
νοουμένου υπό την έννοια όχι του Χριστιανικού μονοθεϊσμού, αλλά του εξωχριστιανικού
ενοθεϊσμού, δηλαδή του Θεού σε μία Υπόσταση (Πρόσωπο).
Δ 18 Δεν μπορούμε να φαντασθούμε Όν, στο οποίο υπάρχουν Τρία διακριτά Πρόσωπα,
από μία Ουσία ή Φύση, η οποία διακρίνεται από τις Ενέργειές της, το Όν δε τούτο να είναι εν
τούτοις απολύτως απλό και ασύνθετο.
Δ 19 Είναι απρόσιτο στην σκέψη μας Όν, στο οποίο διακρίνομε ολόκληρη σειρά πράξεων,
όπως επί παραδείγματι την γέννηση του Υιού, την εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος, πράξεις
αυτοπροσδιορισμού και αυτογνωσίας, και το οποίον να είναι συνάμα Όν απολύτως απλό, έξω
από κάθε διαδικασία και πάσα έκταση.
Η διάνοιά μας δεν μπορεί να συλλάβει τέτοιο Όν του οποίου η μοναδική οντολογική Αρχή, ο
Πατήρ, να μην είναι προγενέστερος ούτε του γεννωμένου Υιού, ούτε του εκπορευομένου Αγίου
Πνεύματος, και να μη είναι οντολογικώς ανώτερος αυτών.
Όταν η διάνοιά μας συμμορφούται προς την Αποκάλυψη, φθάνει κατά το δυνατόν
στην σύλληψη του έως τότε αγνώστου και ακαταλήπτου. (119)
Δ 20 Η Εκκλησία κατέχει την δική της «επιστήμη», αυτήν της Θεογνωσίας.
Μακριά από το να είναι καρπός διανοητικών ερευνών ή αποτέλεσμα της θεολογικής
σκέψεως, το Δόγμα είναι ουσιωδώς η ρηματική έκφραση μιάς «προφανούς αληθείας».
Η αληθινή κατανόηση των δογμάτων της Εκκλησίας είναι δυνατή μόνον, όταν
αρνούμαστε να εφαρμόσουμε τον ιδιάζοντα στο ανθρώπινο λογικό τρόπο του
5

«και πάντες δε οι θέλοντες ευσεβώς ζην εν Χριστώ Ιησού διωχθήσονται». (Β΄ Τιμ. Γ-12).
- 13 -

σκέπτεσθαι.
Οι Πατέρες της Εκκλησίας ουδόλως βρισκόντουσαν σε διανοητικό επίπεδο κατώτερο εκείνου
της φιλοσοφίας και της επιστήμης της εποχής των - απόδειξη εκθαμβωτική τούτου είναι τα έργα
τους - διασκέλιζαν δε με κυρίαρχο κύρος τα σύνορα της τυπικής λογικής. Όταν το πνεύμα του
ανθρώπου, δια του ελέγχου της πίστεως, βρίσκεται, χάρις στην άνωθεν έμπνευση, ενώπιον της
προφανούς αληθείας του υπερτάτου Γεγονότος6, τότε μία τέτοια υπέρβαση φαίνεται φυσική σε
αυτό. Μία εμπειρία λοιπόν αυτής της τάξεως κείται στην βάση των δογματικών
συνθέσεων. (126)
Δ 21 Μία τέτοια άμεση γνώση ουδόλως είναι λογικώς αποδεικτή. Είναι ακόμη αδύνατο
να την «περιγράψουμε» με τη βοήθεια εννοιών, δια των οποίων λειτουργεί το ανθρώπινο
λογικό. Και τούτο όχι μόνο διότι τα πολύ στενά πλαίσια της νοηματικής σκέψεως δεν θα
μπορούσαν να περιλάβουν τις θείες πραγματικότητες, αλλά προ παντός διότι η αληθινή
γνώση του Θεού παρέχεται μόνο εντός της υπαρξιακής τάξεως, ήτοι με την βιωθείσα
εμπειρία όλου του είναι μας. Δεν υπάρχει άλλη οδός προς αυτή τη γνώση, παρά μόνο η οδός
της τήρησης όλων των εντολών που έδωσε ο Χριστός. (127)
Δ 22 Η χριστιανική πίστη στηρίζεται αναντίρρητα σε δύο θεμελιώδη δόγματα: το δόγμα της
ομοουσίου και αδιαιρέτου Αγίας Τριάδος και εκείνο των δύο φύσεων και των δύο θελήσεων,
Θείας και ανθρωπίνης, της μοναδικής Υποστάσεως του σαρκωθέντος Λόγου.
Δ 23 Θεωρούντες τους εαυτούς των σαν όντα κατώτερα του Χριστού - αυτό δε να μη
φανεί παράδοξο - αρνούνται οι άνθρωποι στην πραγματικότητα να ακολουθήσουν
Αυτόν στον Γολγοθά.
Η υποτίμηση στη συνείδησή μας του Σχεδίου του Δημιουργού για τον άνθρωπο δεν είναι
απόδειξη ταπεινοφροσύνης, αλλά πλάνη και μάλιστα αμαρτία μεγάλη. Πρέπει να έχουμε το
θάρρος να φθάσουμε στο περιεχόμενο της θείας Αποκαλύψεως «ανακεκαλυμμένω προσώπω»
και, «την δόξαν Κυρίου κατοπτριζόμενοι, την αυτήν εικόνα μεταμορφούσθαι από δόξης εις
δόξαν καθάπερ από Κυρίου Πνεύματος». (155)
Σημειώσεις (Λεοντίου Μοναχού):
Τα λόγια του γέροντος Σωφρονίου επεξηγούνται από μόνα τους, αν προσέξουμε τι λέει σε
διάφορες θέσεις για το ίδιο ζήτημα. Εδώ επισημαίνουμε μόνο λίγα από αυτά.
Είναι ενδιαφέρον ότι ο γέροντας δεν μιλάει θεωρητικά, με μόνο εγκεφαλικές γνώσεις, αλλά
αντίθετα τονίζει ότι έχει εμπειρία για όλα όσα μας διδάσκει, ακόμη και για τα δογματικά θέματα:
«Μία εμπειρία λοιπόν αυτής της τάξεως (των τελείων) κείται στην βάση των δογματικών
συνθέσεων» (Δ20). Οι αποκαλυπτικές εμπειρίες στο θέμα των δογμάτων φανερώνουν από
μόνες την υπέρβασή τους ως προς τις κοσμικές αντιλήψεις: «Μία τέτοια άμεση γνώση
ουδόλως είναι λογικώς αποδεικτή, και είναι αδύνατο να την περιγράψουμε με τη βοήθεια
εννοιών, δια των οποίων λειτουργεί το ανθρώπινο λογικό» (Δ21). Όμως, όταν η διάνοιά μας
συμμορφούται προς την Αποκάλυψη, φθάνει κατά το δυνατόν στην σύλληψη του έως
τότε αγνώστου και ακαταλήπτου. (Δ19) Δηλαδή αν χρησιμοποιήσουμε τη λογική αφού έχουμε
βιώσει και αποδεχθεί την αποκαλυπτική εμπειρία, τότε μπορεί και η διάνοιά μας να την
αντιληφθεί, κατά το δυνατόν, αλλά και να την μεταδώσει σε άλλους.
Αν τα δογματικά θέματα υποστηρίξουμε (κακώς πάντως) ότι δεν τα καταλαβαίνουμε όπως
πρέπει και γιαυτό δεν έχομε σωστή στάση σε σχετικά με αυτά ζητήματα, όπως στον
οικουμενισμό και την πανθρησκεία, στο ζήτημα της αγάπης προς τους συνανθρώπους μας
γιατί είμαστε ψυχροί;
Φταίει κατά κύριο λόγο η φιλαυτία μας και η φιλοκτημοσύνη: «Η αγάπη προς τις κτήσεις
6

Αν «Γεγονός υπέρτατο» είναι η πνευματικά ψηλαφούμενη υπό των τελείων Αλήθεια των δογμάτων της Αγίας
Τριάδος, τότε αυτό το γεγονός πράγματι υπέρκειται όλων των γεγονότων της κτίσεως, ορατής και αοράτου. Κατά
την κοσμική αντίληψη εξεταζόμενο, είναι «μη γεγονός».
- 14 -

εκδιώκει την αγάπη προς τον Θεό και τον πλησίον» λέγει ο γέροντας (Δ10). Έτσι όμως οι
εμπαθείς φιλοκτήμονες αυτο-τιμωρούνται: «Με την αναζήτηση της υλικής των άνεσης, οι
άνθρωποι έχασαν την πνευματική άνεση». Εγκαθιστώντας στις καρδιές τους τα λίθινα
είδωλα των διαφόρων κτήσεων έγιναν ολόκληροι στο τέλος λίθινες μηχανές που δουλεύουν με
δαιμονικό παραλογισμό, για την όλο και χειρότερη υποδούλωσή τους στην επινοημένη από
αυτούς τους ίδιους βασανιστική ματαιότητα. Γι’ αυτό «και ο σύγχρονος υλικός δυναμισμός ο
οποίος δεσπόζει επί των πνευμάτων και των καρδιών του αιώνος τούτου, περιβάλλεται όλο
και περισσότερο από δαιμονικό χαρακτήρα. Και αυτό δεν είναι εκπληκτικό, καθ’ όσον τίποτε
άλλο δεν εκφράζει παρά την δυναμικότητα της αμαρτίας». (Δ09) Και επειδή η αμαρτία οδηγεί
στην καταστροφή, έλεγε αλλού ο γέροντας, ότι η σύγχρονη κουλτούρα είναι κουλτούρα
πτώσεως, και «στον κόσμο ζούμε στην ατμόσφαιρα και τη λατρεία της πτώσεως». (Γ02)
Το πόσο διαφέρει αυτή η κατάσταση από την Χριστιανική ακτημοσύνη, φαίνεται όταν
επιδιώκουμε την τελειότητα, οπότε ακόμα και οι διανοητικές κτήσεις πρέπει να κενωθούν ή
συσταλούν, κάτι εντελώς αδιανόητο για τους σημερινούς ανθρώπους, (ακόμη και τους
κατέχοντας διοικητικές θέσεις στην Εκκλησία): «και εάν τολμήσουμε να ισχυρισθούμε ότι
αυτή (η ακτημοσύνη) επεκτεινόμενη απορρίπτει όχι μόνο κτήσεις υλικές, αλλά και
διανοητικές, τότε αυτό θα φανεί στην πλειονότητα των ανθρώπων παραφροσύνη!
Όταν ο άνθρωπος δεν έχει φθάσει στην τελειότητα η βούλησή του δεν είναι αλάνθαστη, γιατί
είναι ανθρώπινη, γιαυτό δεν πρέπει να απαιτεί την υπακοή με ακρίβεια σε όποιον προστάζει,
έστω και αν είναι πνευματικός: «Ο πνευματικός οδηγός δεν φονεύει την θέληση του
υποτακτικού, και δεν την υποδουλώνει αυθαίρετα στην δική του ανθρώπινη θέληση, αλλ’
αναλαμβάνει υπεύθυνα το βαρύ φορτίο της ιερής υπηρεσίας, δια της οποίας μετέχει στην θεία
πράξη της δημιουργίας του (πνευματικού) ανθρώπου». Επίσης: «Είναι εξ ίσου λανθασμένο
και απατηλό να αναμένουμε την τελειότητα μιας ομάδας, όσο και την τελειότητα ενός
προσώπου». (Γ21)
Η εξουσία πάνω σε άλλους όταν είναι Χριστιανική πρέπει να βαστάζει όπως ο Χριστός το
φορτίο τους, και αυτό πρέπει να τηρείται ιδιαιτέρως μέσα στην Εκκλησία: «Αλλ’ εάν στις Μονές
ο Ηγούμενος και οι άλλοι οδηγοί αναγκασθούν να προσφεύγουν στον ανθρώπινο εξαναγκασμό
της αδελφότητας, δηλ. την πειθαρχία, αυτό είναι σαφές σημείο κατάπτωσης του
μοναχισμού, ίσως η τελεία λήθη του σκοπού και της ουσίας αυτού». (Δ06)
Γι’ αυτό: «Διακονώντας και όχι εξουσιάζοντας τον αδελφό γινόμαστε όμοιοι με τον
Κύριο». (Γ20)
Ίσως κάποιος μη εξοικειωμένος με το Ορθόδοξο πνεύμα της διδασκαλίας να αναρωτηθεί αν
κάπου υπάρχει προφητεία σε όσα λέγει ο γέροντας. Πράγματι έχουμε συνηθίσει να αναζητούμε
εξωτερικά φανταχτερά σημάδια σαν χαρακτηριστικά των προφητειών. Το ίδιο ήθελαν την εποχή
του Χριστού οι Ιουδαίοι, και τους το αρνήθηκε. Διότι και μόνο ότι επιζητούσαν άλλα σημάδια,
εκτός από αυτά που ακολουθούσαν τη διδασκαλία και γενικότερα τη ζωή του Κυρίου, έδειχνε
ανθρώπους που δεν ενδιαφερόντουσαν για κάτι το πνευματικό, αλλά ήταν όλος ο νους τους
προσκολλημένος στην ύλη. Γι’ αυτό και το μόνο θαύμα που κάπως τους συγκίνησε, αν και
γρήγορα το ξέχασαν, ήταν αυτό του πολλαπλασιασμού των άρτων. Πάντως δεν το έβλεπαν
σαν σημάδι - θαύμα για την πνευματική τους ωφέλεια: «Με ζητάτε, όχι γιατί είδατε
σημεία, αλλά διότι εφάγατε από τους άρτους και εχορτάσατε»7.
Το κείμενο που παρουσιάσαμε είναι γεμάτο από το προφητικό πνεύμα του γέροντος
Σωφρονίου. Περιγράφει τη σύγχρονη πραγματικότητα και μας συμβουλεύει και προειδοποιεί με
βάση τις ιερές Γραφές. Προβάλει τη διαφορά της εποχής μας στην αρετή, από τα πρώτα
Χριστιανικά χρόνια, και έτσι μας δίνει ένα πνευματικής διάστασης εσχατολογικό μήνυμα. Όταν
μας υπενθυμίζει την Χριστιανική ακτημοσύνη σε σχέση με την σύγχρονη απληστία, που
διδάσκεται μάλιστα στα πανεπιστήμια υπό τη μορφή στενόμυαλων και απάνθρωπων
7

«απεκρίθη αυτοίς ο Ιησούς και είπεν: αμήν αμήν λέγω υμίν, ζητείτε με, ουχ ότι είδετε σημεία, αλλ' ότι εφάγετε
εκ των άρτων και εχορτάσθητε». (Ιω ΣΤ-26).
- 15 -

επιστημών, μας προϊδεάζει με τρόπο πειστικό για τις ερχόμενες καταστροφικές συνέπειες. Διότι
τι άλλο παρά προφητεία είναι το ότι από την απληστία «εκπηγάζουν τα αναρίθμητα
παθήματα ολοκλήρου του κόσμου»;
Αν και δεν δίνει ημερομηνίες, είναι επόμενο ότι ανάλογα με την έκταση και ένταση του
προβλήματος θα είναι και η έκβασή του. Είχαμε πχ την απληστία των διεθνών τοκογλύφων
τραπεζιτών το 19ο και 20ο αιώνα που εκτός των άλλων, επειδή κέρδιζαν περισσότερα από
τους πολέμους, τους επιδίωκαν, και έτσι ξέσπασαν οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι, η
κομμουνιστική επανάσταση κλπ. Επειδή η διεθνής οικονομική φαυλότητα συνέχισε αμετανόητα
στο ρυθμό της, τώρα οδηγούμαστε στον 3ο παγκόσμιο πόλεμο. Η διαρκώς αυξανόμενη
εμπάθεια, οδηγεί προς τα εκεί τα πράγματα. Και ο άνθρωπος έχασε πλέον τον έλεγχο της
συνείδησής του τρέχοντας ακάθεκτα προς την καταστροφή. Διότι αυτό σημαίνει «μετά από
δύο παγκοσμίους πολέμους (οι πόλεμοι είναι η κατεξοχήν αμαρτία) ο σύγχρονος
κόσμος έχασε τη χάρη του Αγίου Πνεύματος». (Γ 03) Η επιστημονική κοινότητα έχασε πλέον
την ικανότητα να διακρίνει μεταξύ καλού και κακού, διότι η συνείδησή της δεν την ελέγχει, και η
διάνοιά της έχει σκοτισθεί από τα πάθη (εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων). Βρίσκεται κυριολεκτικά
υπό δαιμονική κυριαρχία και αντί της λατρείας του Θεού έχει εισάγει «τη λατρεία της πτώσης
της», δηλαδή της καταστροφής, ή ανατροπής της όπως λέγεται στην Ελλάδα...
Αυτά που είδαμε επίσης περί εξουσίας είναι πολύ προφητικά, αν συγκρίνουμε την «κατά
Χριστόν» εξουσία με την εξουσία σε διάφορες εποχές και τώρα. Η συσσώρευση εξουσίας στις
μέρες μας βοηθούμενη από την τεχνολογία, αυξάνει την αυταρχικότητα της τελευταίας, που
χρησιμοποιεί πλέον τους ανθρώπους σαν άψυχες μηχανές, και σπρώχνει ακάθεκτα και
επιταχυνόμενα την ανθρωπότητα προς την καταστροφή, προβάλλοντας ανοικτά τη λύση του
ενός παγκόσμιου ηγέτη, δηλ. του απόλυτου δικτάτορα Αντιχρίστου. Η ευθύνη των
ξεπεσμένων Χριστιανικών χωρών για το χάλι του πλανήτη είναι μεγάλη κατά τον γέροντα
Σωφρόνιο: «Όσο κι αν φαίνεται παράδοξο, ακριβώς οι χριστιανικές αυτές χώρες κρατούν
επί αιώνες το μέγιστο μέρος της οικουμένης στα σιδηρά δεσμά της δουλείας». Και βέβαια
ποια είναι η πραγματικότητα με τα σύγχρονα όπλα, το γνωρίζουμε: «κατά τους τελευταίους
χρόνους έχουν περικαλύψει τον κόσμο με σκοτεινό νέφος αναμονής του
αποκαλυπτικού πυρός».
Ο γέροντας εκτός από τη δυνατότητα να κάνει πνευματικές αναλύσεις, και μέσω αυτών να
μας στέλνει πνευματικά μηνύματα με προφητικό βάθος, μας παρέχει και πλήθος
προσωπικών αποκαλύψεων τις οποίες έλαβε σε κατάσταση θεωρίας. Και σε τέτοια
κατάσταση ότι λαμβάνεται είναι αληθινό, διότι ο Θεός είναι η Αλήθεια: «Εγώ ειμί η Οδός και η
Αλήθεια και η Ζωή». (Ιω. Ιδ- 6)
Σε εμάς που είμαστε σε κατώτερο επίπεδο εξηγεί πως να γνωρίσουμε τα πάθη μας δια της
προσευχής: «Η προσευχή αποκαλύπτει τα πάθη που έχουμε μέσα μας. Οι επιθέσεις
αυτές (την ώρα της προσευχής) συνήθως αποκαλύπτουν το περιεχόμενο «του είναι»
μας». (Γ 22) Και επειδή η ώρα του θανάτου είναι πιο σημαντική για τον καθένα μας από το να
ξέρει πότε θα γίνει η 2α Παρουσία, έπεται ότι ο γέροντας μας δίνει ένα αληθινά χρήσιμο
βοήθημα, σε σχέση με τις κοσμικού περιεχομένου προφητείες για το γενικό τέλος του κόσμου,
οι οποίες δεν ωφελούν.
Κάποτε μας μιλάει μέσα από τα βιβλία του εντελώς εσχατολογικά: «Δεν είμαι
απαισιόδοξος, αλλά νομίζω ότι ζούμε στους τελευταίους καιρούς». Επίσης: ««Ζούμε
στους τελευταίους χρόνους. Μπορεί και τώρα να συμβεί η κρίση».
Μας δίνει επίσης ο γέροντας Σωφρόνιος ένα συλλογισμό με προφητικό βάθος, που
επιβεβαιώνει ότι ο Θεός θα βοηθήσει τον κόσμο που αναζητάει πνευματική διέξοδο μέσα στο
σημερινό χάος, με μια απότομη μεταβολή σαν αστραπή. «Η παρατηρούμενη σε όλο τον
κόσμο πνευματική κρίση άραγε δεν είναι προετοιμασία προς μία νέα μεγάλη
αναγέννηση;... Και αυτό είναι δυνατόν να έλθει σαν ισχυρή πλημμύρα, σαν εκτυφλωτική
αστραπή στο σκότος του μεσονυκτίου». (Β 28) Αυτά ταιριάζουν με όσα μας λέγει και ο άγιος
Ιωάννης της Κροστάνδης για την αναλαμπή της Ορθοδοξίας στο όραμά του, που θα έρθει
- 16 -

αιφνιδιαστικά αφού χτυπηθεί σαν με κεραυνό η φαύλη κατάσταση σε όλα τα επίπεδα, κοσμικά
και εκκλησιαστικά8 από τα αστροπελέκια του 3ου παγκοσμίου πολέμου.
Η αναμενόμενη πνευματική αναλαμπή είναι αποτέλεσμα της Σοφίας του Θεού: «η άκρα
μωρία των πάντων με διαβεβαίωνε περί της αναπόφευκτης παρουσίας ενός άλλου
«πόλου» στο είναι του κόσμου - της Σοφίας. Δεν Την έφθασα, αλλά αυτή έχυνε στην ψυχή
μου την ελπίδα της μεταμορφώσεως όλης της κτίσεως, και η προσευχή για όλο τον κόσμο
αναζωπυρωνόταν στην καρδιά μου, και το ανέσπερο Φως θεράπευε την ψυχή μου». (Β39)
Και ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός9 μιλάει για ξαφνικό πόλεμο κατά τα γεγονότα της Πόλης:
«Θαρθεί ξαφνικά· ή το βόδι στο χωράφι ή το άλογο στ’ αλώνι» (74η). (Οκτώβριος ή Ιούλιος).
Και: «Με άλλους θα κοιμηθείτε και με άλλους θα ξημερώσετε» (34η). Να μην ξεχνάμε ότι τα
πολεμικά γεγονότα του 3ου παγκοσμίου πολέμου άρχισαν ήδη, διότι η αιτία είναι από τη
Δαλματία λέγει ο άγιος Κοσμάς, δηλ. την περιοχή της πρώην Γιουγκοσλαβίας10.
Είναι υπερεθνικός ο χαρακτήρας της διδασκαλίας του γέροντος Σωφρονίου. Τονίζει ότι δεν
έχει νόημα κανείς εθνικισμός στον Χριστιανισμό. Όμως η συνεισφορά των εθνών, στη νέα Αγιοπνευματική Χριστιανική κοινωνία λαμβάνεται υπ’ όψιν και τιμάται, ενώ όσα άτομα ή έθνη δεν
συνεισφέρουν σ’ αυτή κατακρίνονται: «Από του μόνου όντως Όντος (Θεού) δύνανται να
εκπέσουν και μεμονωμένα άτομα και ολόκληρα γένη». (085) Ακόμη και η προ-Χριστιανική
προσπάθεια τιμάται: «Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο βωμός αυτός (τω αγνώστω θεώ, στην
Αθήνα) ανηγέρθη υπό των καλυτέρων εκπροσώπων της ανθρώπινης σκέψης, υπό
σοφών οι οποίοι έφθασαν τα ύψιστα όρια της γνώσης11». Η φιλοπατρία πάντως όπως
λέγει και ο Άγιος Νεκτάριος είναι αρετή, γνωστή από την αρχαιότητα: «Εις οιωνός άριστος,
αμύνεσθαι περί πάτρις»12. Και όπως γράφει ο γέροντας Ισαάκ13, στο βιβλίο του για τον γέροντα
Παΐσιο (+1994): «Αγαπούσε την Πατρίδα και έλεγε: Και η Πατρίδα είναι μια μεγάλη οικογένεια.
Δεν επεδίωκε το εθνικό μεγαλείο, την δόξα και την ισχύ με την κοσμική έννοια, αλλά την ειρήνη,
την πνευματική άνοδο και την ηθική ζωή των πολιτών, για να μας βοηθά και ο Θεός».
Γενικά και με τα λίγα που είδαμε, καταλαβαίνουμε ότι ο γέροντας Σωφρόνιος ξεπερνάει τα
μέτρα ενός απλού διδασκάλου. Είναι προφήτης, αλλά και περισσότερο προφήτου. Μιλάει με το
ίδιο Αποστολικό κύρος που μιλούσαν οι Μαθητές του Χριστού γιατί είχε και αυτός διδαχθεί τα
μυστήρια της Χριστιανικής πίστης από τον ίδιο το Θεό, πρόσωπο προς Πρόσωπο.
Ιωάννου του Θεολόγου (8) 21-5-2010

Λεόντιος Μοναχός
Ιερά Μονή Αγίου Διονυσίου
Άγιον Όρος

8

Για την οικουμενιστική «εκκλησία» που παρακολουθεί ο άγιος Ιωάννης: «Ξαφνικά, ένας κεραυνός άστραψε,
ένα φοβερό αστροπελέκι αντήχησε, η γη σείσθηκε και η εκκλησία κατέρρευσε, στέλνοντας τη γυναίκα, τους
ανθρώπους, τον παπά και τους υπόλοιπους στην άβυσσο. Σκέφτηκα: Θεέ μου, πόσο τρομερό, σώσε μας»!
Διαβάστε το όραμα με ερμηνεία υπό ΛΜΔ: www.imdleo.gr/diaf/2007/06-ag_I_Krostand-auton.pdf
9
Οι προφητείες του ισαποστόλου Αγίου Κοσμά: www.imdleo.gr/htm/proph1a.htm
10
Η γενικότερη φιλοπόλεμη τακτική της Νέας Τάξης ξεκίνησε από το 1990, 91 στον πόλεμο της Βοσνίας πάνω
από τη χώρα μας, και στο Ιράκ κάτω απ’ αυτήν. Ο γέροντας Παΐσιος έλεγε, ότι ο πόλεμος που ξεκίνησε τότε
(στην πρώην Γιουγκοσλαβία) δεν θα σταματήσει. Διότι με διαδοχικά ανάμματα μικρότερων πολεμικών εστιών θα
ανάψει ξαφνικά ο πολύ μεγάλος πόλεμος. Και όπως αρχικά οι πόλεμοι γίνονταν πάνω και κάτω από τη χώρα μας,
το ίδιο θα συμβεί και όταν ξεσπάσουν οι μεγάλες μάχες. Αυτό μας το έδωσε ο άγιος Κοσμάς: «Αν ο πόλεμος
πιαστεί από κάτω, λίγα θα πάθετε, αν πιαστεί από πάνω, θα καταστραφείτε» (72η).
11
Η γνώση αυτή είναι μη διαμένουσα, πολύ κατώτερη από την αποκαλυφθείσα γνώση που κατέχει η Εκκλησία.
12
Από τις τελευταίες εμπνευσμένες συμβουλές του Έκτορος στο γυιό του Αστυάνακτα.
13

Ο γέρ. Ισαάκ (+1998) ο Λιβανέζος ήταν πνευματικό παιδί του γέροντα Παϊσίου, και από αυτόν έγινε μεγαλόσχημος
Μοναχός. Δείτε video με βάση το βιβλίο του: www.imdleo.gr/diaf/files/poly10/03/gPaisios_bios.htm

- 17 -