You are on page 1of 7

WIEDZA O KULTURZE

1.
Pojawienie się terminu „Antropologia” : (1787, A.C.de Chavannes) w eseju o wychowaniu
intelektualnym zaproponowano wydzielenie nowej gałęzi nauki.
Ewolucjonizm w antropologii:
Lewis Henry Morgan, E.B.Taylor, J.G.Frazer
 kultury rozwijają się w czasie, ku coraz większemu skomplikowaniu
 kultury pokonują kolejne stadia rozwoju
Edward Taylor i jego definicja kultury (1871):
Kultura, czyli cywilizacja w szerokim znaczeniu etnograficznym, jest złożoną całością, która
obejmuje wiedzę, wierzenia, sztukę prawo, moralność, zwyczaje i wszelkie zdolności i nawyki
nabyte przez człowieka jako członka społeczeństwa
W 1952 roku Alfred Kloeber i Klaud Kluckhow zademonstrowali aż 150 różnych definicji kultury.
6 typów definicji kultury:





opisowo wyliczające
historyczne
normatywne
psychologiczne
strukturalne
genetyczne

Kultura symboliczna (duchowa):
Związana z zaspokajaniem potrzeb wyższego rzędu (świat wartości etycznych i estetycznych)
obejmujących takie pojęcia jak język, obyczaj, sztuka, religia, filozofia, prawo, magia i inne.
Wymaga zrozumienia konwencji (reguł kulturowych).
James George Frazer : „Złota gałąź” 1890; Kontynuacja modelu ewolucji kulturowej
Typy kultury:
 magiczna (dzikość / polowanie);
 religijna (barbarzyństwo / hodowla);
 naukowa (nowożytna, europejska / cywilizacja)
Na zielono: stadia rozwoju ludzkości wskazane przez Monteskiusza w XVIII wieku

Historyzm w antropologii:     Nie można zrozumieć kultury bez kontekstów historycznych Franz Boas (1958-1942) pisał o kulturach. lecz określoną konfiguracją. w którym wszystkie elementy składowe są ze sobą powiązane.Radcliff-Brown (1881-1955)  o zjawiskach społecznych jako trwałych systemach adaptacyjnych (wzajemnego przystosowania i integracji) Adaptacyjny układ kultury składa się z wzajemnie na siebie oddziaływających elementów:     ekonomiki pokrewieństw polityki religii System społeczny:  struktura społeczna  praktyki społeczne  sposoby myślenia i odczuwania Psychologia i kultura ma drugorzędne znaczenie wobec mechanizmów społecznych. która:     jest całością jest wewnętrznie zintegrowana jej elementy pełnią funkcje swoiste służy zaspakajaniu ludzkich potrzeb Funkcjonalizm strukturalny w antropologii społecznej : A.Sapir – podwaliny pod lingwistykę kognitywną (poznawczą) Konfiguracjonizm (F. Rozwinął się relatywizm w antropologii E. a nie jednej kulturze.R.Bronisław Malinowski „ Argonauci zachodniego Pacyfiku” :  zalecenie dla antropologów. . aby opuścić teorie snute w gabinetach na rzecz praktyki zdobywanej w terenie  teoria funkcjonalistyczna  metoda obserwacji uczestniczącej  uznanie odmienności Antropolog skupia się na całokształcie dziedzictwa społecznego. Nie jest zbiorem przypadkowych cech.Boas) : Kultura jest całością. wzorem. która rządzi się własną logiką. czyli kulturze.

Cechy definicyjne języka ludzkiego [Hockett (1968)] :       dwupoziomowość produktywność arbitralność (de Saussure) nieciągłość semantyczność nadużywalność Sapir : „Każda myśl daje się wyrazić w języku” Antropologia strukturalna (Claude Levi-Strauss): wyróżnieniem kultury jest język Strukturalizm: System reguł → struktura ważniejsza niż działanie w niej przebiegające Ferdinand de Saussure : langue (język. choć każdy język faworyzuje pewien jeden określony sposób pojmowania świata (nakłada siatkę pojęć). reguły. akt werbalizacji). Nie ma języków prymitywnych. Benjamin Lee Whorf : Język nie jest tylko środkiem porozumiewania się ludzi. ale zawiera w sobie określony obraz świata.2. bo świat myślowy człowieka jest ściśle powiązany ze strukturą jego języka. W pewien sposób język kształtuje psychikę człowieka. ponadjednostkowy system znaków) Paralele (mówienie. język staje się substytutem doświadczenia Levi-Strauss: Od zwierząt wyróżniają nas:  używanie ognia w związku z pożywieniem  uczucia w seksualności  zabiegi symboliczne na ciele Różnimy się od innych:  jadłem  związkami płci  ozdabianiem ciała Trzy sfery tabu:  pożywienie .

większość ludzkich zachowań nie daje się analizować czysto funkcjonalnie. który ze swej definicji nie przekracza konkretnej sytuacji. → „Writing culture” James Clifford „Kłopoty z kulturą” Pokazuje jak współczesna kultura jest obecnie w mniejszym stopniu miejscem źródeł i zakorzenienia a bardziej transakcją. Jako można przetworzyć niezdyscyplinowane doświadczenie na autorytatywne pisemne sprawozdanie? Wydarzenia stają się notatkami. nowa koncepcja obserwacji uczestniczącej uznana jako norma. „O autorytecie etnograficznym” 1900-1960 → umacnianie się autorytetu etnograficznego (Malinowski i Radcliff-Brown). a nie o istniejącej jednej prawdzie o lokalności. 1960 → Negacja kreacji opartej na doświadczeniu. Clifford za Paulem Ricoeurem wspomina o zamianie dyskursu w tekst. ale także kontekst. Antropologia refleksyjna Jako nurt współczesnej antropologii w istotny sposób zainspirowany postkolonializmem powstała w okresie przełomu postmodernistycznego (antropologia refleksyjne jest także postrzegana jako nurt antropologii postmodernistycznej). Podejścia w interpretacji sztuki prymitywnej:  estetyzujące (mierzenie walorów sztuki wartościami znanymi z własnej kultury)  estetyczne (akcentuje kulturowy wymiar dzieła sztuki. Etnograf. przekładaniem i przeszczepieniem. . Autonomizacja autorytetu opartego na doświadczeniu. James Clifford. „O kolekcjonowaniu kultury i sztuki” KOLEKCJA → GABINET → MUZEUM Edward Said – prace na temat orientalizmu Clifford Geertz – OPIS GĘSTY Uwzględnia nie tylko zachowanie. znaczenie mrugnięcia zależy od kontekstu”. seks  nagość 3. potrzeba kontekstu (np. sztuka jako artefakt w naturalnym środowisku) Semiofory → przedmioty (czasem także i ludzie) pozbawione pierwotnej użyteczności (wyjęte z kontekstu kulturowego). mimo że bezpośrednio uczestniczy i tak przepuszcza wydarzenia poprzez swój filtr kultury. żywe doświadczenie musi oderwać się od dyskursu. George Marcus. Clifford poddaje próbie globalną współczesność. Należy mówić o dialogu. a więc subiektywizm jest przekazem.

bezużyteczne pod względem budowania kapitału kulturowego. Przemoc symboliczna Istnieje zarówno w strefie prywatnej jak i publicznej i mimo bycia przemocą jest społecznie akceptowalna. traktowanie życia jako sztuki. swojskość). którzy okolicznościom przypisują różne sensy. Światopoglądy estetyczne jako sposób konstytuowania się egzystencji klas dominujących. między płciami. artystyczne od ekonomicznych itp. U Rzymian jest to zamknięcie w domu. zmierzających do pogłębiania i podkreślania różnic (tu: gromadzenie związane z przyjemnością. a jako grupa społeczna. Bourdieu → dystynkcja Wyłączenie kwestii podejmowanych zwykle w refleksji estetycznej do jego teorii struktury społecznej. konkretnymi tekstami kultury. Szuka aprobaty społecznej w strefie symbolicznej (ofierze. w sporcie przez golf. Nawet jeśli symbol też jest związany z kulturą materialistyczną i/lub jest jej przejawem (marka jako spoiwo społeczeństwa). ujęcie kulturowe przekazywane jest nam w szkole jako jedyne i niepodlegające dyskusji. Antropologia interpretatywna W opisie gęstym (zapisie) nie zmierzamy do tworzenia teorii (wyjaśniania). W społecznej hierarchii nie ma miejsca na indywidualny świadomy rozwój. . lecz dynamicznym procesem ciągłych reinterpretacji w toku działań aktorów społecznych. Habitus to życie twórcze. Różne pola społeczne charakteryzują się odmienną od siebie logiką.W 1973 → „Interpretacja kultur” 4. Należy zatem nieustannie się poznawać. odrzucenie pejoratywnego znaczenia klasy. np. demonstrowanie rozrzutności. odróżnienie np. przymus wyrażony „milczącą zgodą”. Wtedy ludzie zyskają miano „podmiotu”. działać świadomie i innych uświadamiać. ani obiektywnym jednorodnym mechanizmem determinującym działania jednostek. Dystynkcja jako narzędzie klas wyższych. znanym miejscu. do opisu relacji pomiędzy klasami społecznymi. lecz do diagnozy. U Bourdieu habitus wchodzi świadomie w relacje społeczne. czuje się swobodnie. systemu edukacji i wielu innych zjawisk. manifestach) – w świecie dokładnie zmierzonym i wycenionym. Koncepcja socjologii → socjologia form symbolicznych Bourdieu używał swojej teorii np. Klasy nie w ujęciu marksistowskim. Habitus (domowość. elitarność). Kultura w tym ujęciu nie jest uniwersalną formą. przez co uznajemy je za oczywiste i naturalne). interpretacji konkretnego kontekstu warunkującego rozumienie zdarzenia. Pierre Bourdieu → kontynuator antropologii interpretatywnej Twórca teorii przemocy symbolicznej (np.

Weroniki) a) wschód – jako mandylion (od VI w. 6. W islamie zakaz ciągle obowiązuje.). w której transcendentalną normą społeczną był prymat rozumu. VERAIKON (odbicie twarzy Chrystusa na chuście św. czyli pierwotna wizualizacja wizerunku twarzy Chrystusa na białym płótnie. dające obrazy malarskie jako okna ukształtowały się ostatecznie w okresie renesansu (XV-XVI w. proces twórczy jest nadnaturalny. Antropologia widzenia → Poprzęcka.5. Ponowoczesność  pogodzenie się nowoczesności. rzekomo ręki św. wizualności. strzeżony przez ikonoduli – obrońców ikon. utrata ambicji tworzenie porządku  prywatyzacja ambiwalencji  niepewność jednostki w obliczu przygodności ontologicznej  fragmentaryzacja i epizodyczność  bazą dla ponowoczesności był okres lat 70 i 80tych XX wieku  spuścizna czasu po awangardzie (kontrkulturze). od II soboru nicejskiego w 787 r. czyli zakaz czczenia wizerunków Boga 730-843). Obrazoburstwo (ikonoklazm. gdzie wyrażano krytyczny osąd o monolitycznej i homogenicznej wizji świata. Antropologia obrazu Droga do antropologii widzialności. Tu ręką artysty miał kierować Bóg. Wpisują się w ogólniejszą perspektywę antropologii doświadczenia.). a ikona dziełem natchnionym. doznań zmysłowych. Bezpieczeństwo jest w moralności ponowoczesności – relatywizm etyczny. b) zachód – obraz dziełem sztuki Po 1400 r. zezwala się na kult obrazów. Odtąd obrazy powstające wg zasad perspektywy zaczęły kształtować ludzką percepcję rzeczywistego świata. . Zygmunt Bauman – krytyka nowoczesności (z jej absolutyzmem etycznym) jako dopuszczającej ludobójstwo. dominacji europocentrycznej kultury Zachodu z jej patriarchalizmem Intertekstualność (bricolage): Dowolne komponowanie form i znaczeń. dominacja skojarzeń i paradoksów . Łukasza.vera effigies obok całunów (twarz Jezusa z zamkniętymi oczami) Zasady konstruowania przedstawień w perspektywie. Belting Obrazy w chrześcijaństwie Mandylion. Konteksty dalsze w antropologii sensualności. ze swą klęską.

świat wirtualny. krytyk globalizacji.Mathiews → „Supermarket kultury”. powierzchowne Decentracja Relatywizacja spontaniczne. ekonomii i massmediów. Nowoczesność Ponowoczesność Ratio Postęp jako etos Integracja społeczeństwa Biurokratyzacja Nieświadome. Globalizacja i internet to już systemy trzeciego porządku pozorowania. Precesja → uniezależnienie się znaków od oznaczenia. Od semiotycznej interpretacji kultury do Matrixa. G. autor „Porządku symulakrów” . podwajające rzeczywistość. . subiektywne. pojęcie hiperrzeczywistości. od kolekcjonowania do komercjalizacji i dehumanizacji sztuki Jean Baudrillard → francuski postmodernista. konsumpcyjnego społeczeństwa postindustrialnego. granic możliwości poznawczych. wywołują realne symptomy – istnienie pozorne.Estetyka postmodernistyczna: Kategoria wzniosłości jako narzędzia ujawnienia nierozwiązywalnych sprzeczności. Znaki symulują rzeczywiste istnienie.