You are on page 1of 23

3 SMITOV DIJAGRAM

Smitov dijagram se primenjuje još od četrdesetih godina prošlog veka u
cilju jednostavnijeg rešavanja problema u oblasti prostiranja elektromagnetnih
talasa po vodovima. Upravo zbog toga ga j e autor, Phillip Smith, nazvao
"kalkulator transmisionih linija", [11]. Smitov dij agram predstavlj a specij alnu
vrstu impedansnog / admitansnog koordinatnog sistema u ravni kompleksnog
koeficijenta refleksije kojim je uspostavljena veza izmeÿu ulazne impedanse /
admitanse homogenog voda i odgovarajućeg koeficijenta refleksije u
proizvoljnim presecima voda.
Smitov dijagram takoÿe omogućava rešavanje složenijih problema
prostiranja po vodovima koji uključuju diskontinuitete, ogranke vodova (stabove)
i elemente sa koncentrisanim parametrima.
Obzirom da Smitov dijagram omogućava jedno stavno grafičko rešavanje
različitih problema vezanih za transmisione linije, to on i danas ima veliku
primenu, posebno u mikrotalasnoj mernoj tehnici za očitavanje rezultata merenja
na displeju mernih instrumenata, kao i pri projektovanju mikrotalasnih kola
pomoću računara.

3.1 KONSTRUKCIJA SMITOVOG DIJAGRAMA
3.1.1 Impedansni Smitov dijagram
Pri radu sa Smitovim dij agramom koriste se normalizovane impedanse /
admitanse. Normalizaciona veličina je karakteristična impedansa / admitansa
voda.
Normalizovane
veličine
obeležavaćemo
malim
slovima:
- normalizovana impedansa,
- normalizovana admitansa.
Impedansni Smitov dijagram obrazuju dve familije meÿusobno
ortogonalnih kružnica parametara r (normalizovana otpornost) i x (normalizovana
reaktansa) u ravni kompleksnog koeficijenta refleksije
.
Dakle, Smitov dijagram daje vezu izmeÿu normalizovane impedanse i
odgovarajućeg koeficijenta refleksije.

Pri izvoÿenju izraza koji omogućavaju konstrukciju
impedansnog Smitovog dij agrama polazi se od normalizovane ulazne impedanse
u proizvoljnom preseku voda, z,
,
gde je r - normalizovana otpornost (), a x - normalizovana ().
Ako se kompleksni koeficijent refleksije, predstavljen u obliku ,

zameni u izraz (3.1) ima se:

.

Izjednačavanjem realnih delova u poslednjem izrazu ima se
.
Nakon niza j ednostavnih transformacij a poslednjeg izraza

dobija se:

(3.4)

5) Obzirom da je jednačina kruga u (u. Centri ove familije kružnica dati su .5) definisana familija kružnica konstantne otpornosti u Γ ravni.. to je jednačinom (3.v) ravni oblika . (3.

1 Familija kružnica konstantne otpornosti Familija kružnica konstantne otpornosti.3.1. ima i sledeće karakteristike: . pored ranije navedenih. Ovi rezultati prikazani su i grafički na Slici 3. Tabela 3.1 0 0 0 1 1/2 1/3 0 2/3 1 1/2 0 1/2 2 2/3 1 0 1/3 0 0 f Slika 3.1 KONSTRUKCIJA SMITOVOG DIJAGRAMA 4 i .1. Vrednosti koordinata centra i poluprečnika za nekoliko karakterističnih vrednosti parametra r date su u Tabeli 3.

Za nekoliko karakterističnih vrednosti parametra x su date tabelarno koordinate centra i poluprečnika (Tabela 3.0) je zajednička presečna tačka svih kružnica sa horizontalnom osom.3 SMITOV DIJAGRAM 5 x Sve kružnice se nalaze unutar kružnice jediničnog poluprečnika. Izjednačavanjem imaginarnih delova izraza (3. Centri kružnica dati su koordinatama imaju vrednost .to je prava .2).6) Transformacijom poslednjeg izraza dobija se: (3.3) ima se : . koja odgovara vrednosti parametra . x Tačka (1. v) ravni. Tabela 3.7) Ova jednačina definiše familiju kružnica konstantne reaktanse u (u. (3.0) .2) i odgovarajući rezultati su prikazani grafički (Slika 3. . x Sve kružnice imaju zajedničku vertikalnu tangentu u tački (1.2 x 0 1/2 1 2 f -1/2 -1 -2 -f 1 1 1 1 1 1 1 1 1 f f 2 1 1/2 0 -2 -1 -1/2 0 2 1 1/2 0 2 1 1/2 0 . Sličan postupak se može sprovesti i za normalizovanu reaktansu. a poluprečnici .

Na dijagramu se može uočiti nekoliko karakterističnih tačaka. x Zajednička tangenta svih kružnica je u osa.0). Kako Smitov dijagram leži u ravni kompleksnog koeficijenta refleksije. odnosno. jednostavno se može uneti tačka koja odgovara vrednosti koeficijenta . prava v =0 u tački (1.0).0) nalazi se u preseku kružnica i i nazi va se tačka praznog hoda ili tačka otvorenog kraja voda. Tačka B (1.1 KONSTRUKCIJA SMITOVOG DIJAGRAMA 6 Ova familija kružnica ima sledeće karakteristike: x Centri svih kružnica leže na pravoj . x Za kružnica se redukuje u pravu v =0 koja se poklapa sa horizontalnom osom. x Impedansama induktivnog karaktera () odgovara gornja polovina Smitovog dij agrama.0) nalazi se u preseku kružnica i . Tačka A (1.0) nalazi se u preseku kružnica i pa odgovara vrednosti impedanse . dok impedansama kapacitivnog karaktera () odgovara donj a polovina Smitovog dij agrama.3. Slika 3.2 Familija kružnica konstantne reaktanse U dalj oj analizi razmatraćemo samo delove kružnica parametara x koj i se nalaze unutar kružnice . odnosno tačka kratkog spoja.3. Za kružnic a se redukuje u tačku (1. kao što je prikazano na Slici 3. Tačka O (0. pa se naziva tačka nulte impedanse. zato što taj slučaj odgovara vrednostima . Superpozicij om obe familije kružnica dobij a se impedansni Smitov dijagram. tj. slučaju kada je ostvareno prilagoÿenje na vodu.

Argument koeficijenta refleksije u stepenima može se očitati sa pomoćne skale postavljene po obodu Smitovog dijagrama. tj. pri konstrukciji admitansnog Smitovog dijagrama polazi se od jednačine . Ugao koji duž zaklapa sa pozitivnim delom u ose jednak je argumentu koeficijenta refleksije.2 Admitansni Smitov dijagram Na sličan način kao u slučaju impedansnog dijagrama.3 Impedansni Smitov dijagram 3. Koeficijent refleksije se grafički predstavlja u polarnom obliku na sledeći način: Moduo koeficijenta refleksije jednak je normalizovanom rastojanju od centra Smitovog dijagrama (tačka O) do tačke koja odgovara koeficijentu refleksije (tačka C).1.3 SMITOV DIJAGRAM 7 refleksije. Slika 3. Pozitivna orijentacija argumenta suprotna je od smera kretanja kazaljke na satu.

1 KONSTRUKCIJA SMITOVOG DIJAGRAMA 8 (3.5 Skale parametara voda .8) Slika 3.3.

2) u prethodni.9 3 SMITOV DIJAGRAM gde je . Smenom izraza (3.5 Skale parametara voda .9) Slika 3.normalizovana ulazna admitansa u proizvoljnom preseku voda. Dobija se: (3. moguće je izvesti jednačine za dve familij e ortogonalnih kružnica koji čine admitansni Smitov dijagram.

TLC. pri čemu su oni. koeficijent stojećeg talasa (standing wave ratio). Danas se najčešće koristi kombinovani Smitov dijagram koji predstavlja superpoziciju impedansnog i admitansog dijagrama. Slika 3.10) Superpozicij om obe familij e kružnica dobija se admitansni Smitov dijagram. prikazane na Slici 3. koeficij ent gubitaka pri transmisij i (transmission loss coefficient).5. Slika 3. slabljenje snage reflektovanog talasa (return loss).4.5 Skale parametara voda . obično prikazani različitim bojama.4 Admitansni Smitov dija gram Očigledno je da se impedansni dijagram rotacijom za 180q transformiše u admitansni i obrnuto.1 KONSTRUKCIJA SMITOVOG DIJAGRAMA 10 . RL. KST i gubici pri refleksiji (reflected loss). Ispod standardnog Smitovog dij agrama nalaze se skale za očitavanje karakterističnih parametara voda.3. što je prikazano na Slici 3. RF. radi lakšeg korišćenja. (3. Parametri koji se mogu očitati sa skala su: moduo koeficijenta refleksije.

Gubici zbog refleksij e se mogu očitati sa desne polovine donje skale. RF. x Gubici zbog refleksije. se definišu kao logaritamski odnos snage direktnog talasa i razlike snaga direktnog i reflektovanog talasa (apsorbovane snage): . korišćenjem odgovarajuće skale. Za svaku tačku C u Smitovom dijagramu se.5 Skale parametara voda . vol. definiše se kao: .u centru. x Koeficijent stojećeg talasa. TLC se može očitati sa leve polovine gornje skale. Vrednosti ova dva parametra kreću se od 0 . a sa skale reflection coef. označene sa standing wave vol. RL. Polazeći od ovih izraza i uopštavajući rezultate za proizvoljni presek na vodu. ratio i standing wave in dB. Vrednosti ovog parametra kreću se od 0 dB na obodu Smitovog dij agrama (slučaj totalne refleksije) do u centru Smitovog dijagrama (slučaj prilagoÿenja). KST. pri čemu se sa skale označene sa reflection coeff. označene sa transm.na obodu Smitovog dijagrama. respektivno.42 i 2. očitava kvadrat modula koeficijenta refleksije. Slabljenje snage reflektovanog talasa. TLC uzima vrednosti od 1 . označene sa return loss in dB-retn. loss coef. pwr.u centru Smitovog dijagrama do 1 . x Koeficijent gubitaka pri transmisiji.3 SMITOV DIJAGRAM 11 x Moduo koeficijenta refleksije u proizvoljnom preseku na vodu može se očitati sa desne polovine gornje skale. označene sa reflection loss in dB-refl. očitava moduo koeficijenta refleksije. Skala gubitaka zbog refleksije kreće se od 0 u centru Smitovog dijagrama do f na obodu Smitovog dijagrama. definiše se kao logaritamski količnik aktivnih snaga direktnog i reflektovanog talasa (i zrazi 2. Vrednosti koeficijenta stojećeg talasa kreću se od 1 (0 dB) u centru Smitovog dijagrama (slučaj prilagoÿenja) do f na obodu Smitovog dijagama (slučaj totalne refleksije). mogu odrediti napred pomenute veličine i to tako što se rastojanje prenese Slika 3. TLC. dobija se: x RL se očitava sa desne polovine donje skale.43). do f na obodu Smitovog dijagrama. kao i KST[dB] mogu se očitati sa leve polovine donje skale.

potrebno j e uočiti par kružnica koji se seku u toj tački. kao što je objašnjeno u odeljku 3. znajući jednu veličinu. pa se koristi metod interpolacije. a potom se potraže odgovarajuće kružnice u Smitovom dijagramu i njihova presečna tačka. U cilju odreÿivanja normalizovane impedanse u istom preseku voda.25. Odrediti koeficijent refleksije na kraju voda. 3.67.1 Određivanje impedanse na osnovu koeficijenta refleksije i obrnuto Kada je poznat koeficij ent refleksij e u bilo kom preseku voda. kao što je prikazano na Slici . Obrnuto. onda se na osnovu njegovog modula i argumenta unosi odgovarajuća tačka u Smitov dijagram. KST =3. ako je poznata impedansa u nekom preseku voda i vrednost karakteristične impedanse.4 nalazi se tačka A koja odgovara koeficijentu refleksije Slika 3. Na primer.5 Skale parametara voda . Pomoću te tačke očitaju se moduo i argument koeficijenta refleksije. sa skale prikazane na Slici 3. U preseku kružnica parametara r = 0. RL [dB]=6 dB.1. TLC =1 .1 KONSTRUKCIJA SMITOVOG DIJAGRAMA 12 na odgovarajuću skalu. ako je poznat moduo koeficijenta refleksije .5 može se očitati: = 0. KST [dB]=9.67 i x = 0. ove skale omogućavaju da se. Rešenje: Normalizovana impedansa na mestu završnog opterećenja je: . očitaju i sve ostale. najpre se izvrši normalizacija da bismo odredili komponente r i x.3. Takoÿe. U većini slučajeva ucrtane kružnice ne prolaze kroz pomenutu tačku.1.25 dB.5dB i RF [dB]=1 .2 PRIMENE SMITOVOG DIJAGRAMA 3. Primer 1: Na kraju voda karakteristične impedanse priključeno je završno opterećenje impedanse .2.

7) odgovara završnoj impedansi. koeficijentu refleksije na kraju voda.3 SMITOV DIJAGRAM 13 Slika 3.39). kao što je pokazano u Glavi 2 (izraz 2.6 Rešenje Primera 1 i Primera 2 pomoću Smitovog dijagrama Primer 2: Na kraju voda karakteristične impedanse priključeno je nepoznato završno opterećenje. Ona je presečna tačka kružnica i . Odrediti ovo opterećenje ako se zna da je koeficijent refleksije na kraju voda . Neka tačka A (Slika 3.6). Rešenje: U Smitov dijagram se ucrtava tačka B kojoj odgovara i (kao što je prikazano na Slici 3. pa je tražena impedansa . tj. argument koeficijenta refleksije se smanjuje po zakonu .2. 3. Pomeranjem od završnog opterećenja prema generatoru za neko rastojanje z. a argument koeficij enta refleksije se linearno smanjuje sa porastom z koordinate. Važi .2 Određivanje ulazne impedanse voda Kod vodova bez gubitaka moduo koeficijenta refleksije se ne menja duž voda. pa tačka u A Smitovom dijagramu rotira oko .

rotacija se vrši po kružnici . S obzirom da moduo koeficijenta refleksije ostaje kontantan.7) rotira oko koordinatnog početka za ugao 2Ez u smeru kretanja kazaljke na satu. Ova kružnica se naziva kružnica konstantnog KST-a. Obrnuto. a argument se menja na isti način kao kod voda bez gubitaka.6. Pomeranj em prema generatoru za neko rastojanje z.2 PRIMENE SMITOVOG DIJAGRAMA koordinatnog početka za ugao poluprečnika 14 u smeru kretanj a kazaljke na satu. ako se vrši pomeranje prema potrošaču za neko rastojanje z. tačka koja odgovara završnom opterećenju u Smitovom dijagramu (tačka A na Slici 3. zato što se moduo koeficijenta refleksije smanjuje sa porastom z koordinate. Očitava se . odakle sledi da se moduo koeficijenta refleksije smanjuje po eksponencijalnom zakonu sa porastom z koordinate.3. Dobijena tačka B odgovara normalizovanoj ulaznoj impedansi na rastojanju z od kraja voda. tačka koja u Smitovom dijagramu odgovara normalizovanoj ulaznoj impedansi rotira oko koordinatnog početka za ugao u smeru suprotnom kretanju kazaljke na satu. 3. Na vodu sa gubicima koeficijent refleksije u proizvoljnom preseku se može predstaviti kao: . Pritom se ova tačka ne kreće po kružnici već po spirali (do tačke B’).

najmanjeg poluprečnika. kalibrisana je u stepenima počev od tačke praznog hoda.7 Određivanje ulazne impedanse Da bi se olakšao rad sa Smitovim dijagramom na njegovom obodu se nalaze tri pomoćne kružne skale. Ova skala odgovara .15 3 SMITOV DIJAGRAM Slika 3. Prva skala.

za koju je u . normalizovana ulazna impedansa na mestu maksimuma stojećega talasa napona realna veličina i jednaka koeficijentu stojećeg talasa ( ). Obzirom da je. Unutrašnja skala odnosi se na smer rotacije ka potrošaču (rotacija u smeru suprotnom smeru kretanja kazaljke na satu). z/O=0.0625. a spoljašnja .2 PRIMENE SMITOVOG DIJAGRAMA 16 argumentu koeficijenta refleksije u stepenima. z/O=0. Pod normalizovanom dužinom podrazumeva se rastojanje mereno duž z ose podeljeno talasnom dužinom. . .8 i x =0. odnosno. Primer3 :Vod bez gubitaka karakteristične impedanse završen . kao što je prikazano na Slici 3.53). Zahvaljujući tome neposredno se očitava vrednost koeficijenta stojećeg talasa: . Dobija se tačka B1. Kao što je ranije rečeno.6025.na smer rotacije ka generatoru (smer kretanja kazaljke na satu). odgovarajuće geometrijsko mesto tačaka u Smitovom dijagramu se nalazi na pozitivnom delu realne ose.3. pozitivan smer argumenta koeficij enta refleksij e j e suprotan smeru kretanja kazaljke na satu. z/O=0. b) Rotacijom tačke A po kružnici konstantnog KST-a za ugao smeru ka generatoru dobija se tačka B2. na osnovu izraza (2.4125. Ova podela počinje od tačke kratkog spoja. Rešenje: a) U Smitov dijagram unosi se tačka A koja odgovara normalizovanoj impedansi na mestu završnog opterećenja: . odnosno za ugao . z/O=1/4.3 125. čije su koordinate r =5. Odrediti normalizovanu ulaznu je opterećenjem impedansu na rastojanjima: a) b) c) d) e) z/O=0. Tačku A treba rotirati po kružnici konstantnog KST-a u smeru ka generatoru za normalizovani ugao z /O=0.8. Ostale dve skale kalibrisane su u normalizovanim dužinama . Skale pokrivaju opseg od 0 do (tačka opiše pun krug pri pomeranju za jednu polovinu talasne dužine na vodu).0625.

realna veličina jednaka recipročnoj vrednosti koeficij enta stojećeg talasa.5=0. d) RotacijomtačkeAza ugao u smeru ka generatoru dobija se (tačka B4) . pa se odgovarajuće geometrijsko mesto tačaka u Smitovom dijagramu nalazi na negativnom delu realne ose. Tačka A pri tome opiše pun krug pri pomeranju za jednu polovinu talasne dužine na vodu (z/ O=0.1025.6025.54). Normalizovana ulazna impedansa na mestu minimuma stojećega talasa napona je.5) i treba je rotirati još za normalizovani ugao 0. Zahvaljujući tome neposredno se očitava vrednost koeficijenta stojećeg talasa: .3 SMITOV DIJAGRAM 17 Slika 3.8 Rešenje Primera 3 pomoću Smitovog dijagrama c) Tačku A treba rotirati za u smeru ka generatoru. na osnovu izraza (2. Dobija se e) . za koju je . Dobija se tačka B3. Tačku A treba rotirati po kružnici konstantnog KST-a u smeru ka generatoru za normalizovani ugao z/O= 0.6025-0.

3 Određivanje admitanse na osnovu impedanse i obrnuto Analizira se vod bez gubitaka karakteristične impedanse .3.2) da ovakav vod predstavlja transformator impedanse i da je njegova ulazna impedansa oblika . Drugim rečima. 3.2.2 PRIMENE SMITOVOG DIJAGRAMA 18 (tačka B5). tako da j e normalizovana ulazna impedansa . dužine . normalizovana ulazna impedansa voda na rastojanju O/4 od . Pokazano je ranije (odeljak 2.6. završen proizvoljnom impedansom .

umesto odreÿivanja admitanse analitičkim putem. koja odgovara normalizovanoj admitansi. kao ulazna impedansa voda u preseku pomerenom za O/4 prema generatoru. na istom . na Smitovom dijagramu. na istom odstojanju od centra Smitovog dijagrama.3 SMITOV DIJAGRAM 19 opterećenja jednaka je normalizovanoj admitansi opterećenja. ona se može odrediti grafički. nalazi se dijametralno suprotno u odnosu na tačku A. Primer 4: Poznata je normalizovana impedansa opterećenja voda . ali sa različitih strana.9). to znači da tačka koja odgovara normalizovanoj admitansi i tačka koja odgovara normalizovanoj impedansi leže na istoj pravoj. Zahvaljujući ovome. Rešenje: U Smitov dijagram se unosi tačka A koja odgovara normalizovanoj impedansi opterećenja (Slika 3. Kako pomeranje na vodu za O/4 odgovara rotaciji za na Smitovom dijagramu. Korišćenjem Smitovog dij agrama odrediti normalizovanu admitansu opterećenja. Tačka B.

odnosno.2 PRIMENE SMITOVOG DIJAGRAMA 20 rastojanju od centra dijagrama.3. . Koordinate tačke B očitane sa Smitovog dijagrama su: r =1. x =1. .

moguće je jednostavno pomoću Smitovog dijagrama odrediti završnu impedansu. Snimljena kriva stojećeg talasa omogućava izračunavanje većeg broja veličina koje karakterišu prostiranje na mernoj liniji. O. U svrhe eksperimentalnog odreÿivanja ovih podataka koristi se prorezana merna linija. (kao dvostruko rastojanje izmeÿu dva minimuma). normalizovana ulazna impedansa na mestima minimuma stojećeg talasa napona jednaka je . Pomeranjem sonde duž merne linije pri konstantnoj dubini poniranja sonde može se snimiti kriva relativne raspodele električnog polja. Obično se koriste prorezani talasovod ili koaksijalni vod. tj. .3 SMITOV DIJAGRAM 21 Slika 3. Najrasprostranjeniji metod za odreÿivanje nepoznate impedanse opterećenja zasniva se na poznavanju ulazne impedanse na mestu minimuma stojećeg talasa napona i rastojanja tog minimuma od kraja voda.9 Rešenje Primera 4 pomoću Smitovog dijagrama 3. P odesni mehanizam omogućava kontinualno pomeranje sonde i detektora duž merne linije. kao i rastojanje prvog minimuma stojećeg talasa napona od kraja voda. normalizovani ugao z /O) u smeru ka potrošaču. KST (kao odnos modula maksimalne i minimalne amplitude napona na vodu).2. kriva stojećeg talasa.4 Određivanje završne impedanse Ako je poznata normalizovana ulazna impedansa u proizvoljnom preseku voda bez gubitaka. Kao što je ranije pokazano. tako da se tačka koja odgovara ovoj . na rastojanju z od kraja. Tačku koja u Smitovom dijagramu odgovara normalizovanoj ulaznoj impedansi treba rotirati po kružnici konstantnog KST-a za ugao (odnosno. talasna dužina. Sa snimljene krive stojećeg talasa može se odrediti vrednost koeficijenta stojećeg talasa.

Dobija se (tačka B). Rešenje: Normalizovana ulazna impedansa na mestu minimuma stojećeg talasa napona je jednaka i u Smitovom dijagramu je predstavljena tačkom A (Slika 3. 1. Rotiranjem ove tačke u smeru ka potrošaču za ugao (odnosno za normalizovano rastoj anj e ) odreÿuje se normalizovano završno opterećenje.2 PRIMENE SMITOVOG DIJAGRAMA 22 impedansi nalazi na negativnom delu relne ose. Odrediti normalizovanu impedansu završnog opterećenja koristeći Smitov dijagram.10).3.10 Rešenje Primera 5 pomoću Smitovog dijagrama .1O. Primer 5 : Pomoću prorezane merne linije izmeren je koeficijent stojećeg talasa KST =2. Slika 3.5. Ovu tačku treba rotirati ka generatoru za z m/O=0. Odstojanje minimuma stojećeg talasa napona od kraja voda je z m=0.

5) mogu se nacrtati za negativne vrednosti r. U tom slučaju odgovarajuće otpornosti i konduktanse su negativne veličine. što znači da je snaga reflektovanog talasa veća od snage incidentnog talasa.7) mogu se nacrtati izvan kružnice . Kružnice konstantne otpornosti (jednačina 3.3. Prošireni Smitov dijagram se koristi pri analizi kola sa aktivnim komponentama.3 PROŠIRENI SMITOV DIJA Izvan standardnog Smitovog dijagrama moduo koeficij enta refleksij e je veći od jedinice.11. a kružnice konstantne reaktanse (jednačina 3. Na taj način se dobija tzv. prošireni Smitov dij agram koj i je za prikazan na Slici 3. Slika 3.11 Prošireni Smitov dijagram .