You are on page 1of 4

BEROEPSPRAKTIJK

Quantified Self is voorloper van brede
beweging

Alles is te meten,
maar wat kan de
sportmasseur ermee?
Tegenwoordig kun je alles wat je doet, voelt en vindt meten, bijhouden, registreren en interpreteren. Met de nieuwste gadgets

en applicaties hoef je rond bewegen en gezondheid niets meer te
missen. Je zou, zo lijkt het in ieder geval, kunnen streven naar de
perfecte manier van leven. Maar moet je dat ook willen? En wat

zijn de maatschappelijke gevolgen van dergelijke ontwikkelingen?
Sportmassage dook in de wereld van Quantified Self.
Tekst en fotografie: Barbara Kerkhof

en onderzoek hoe ik optimaal kan leven. Wat
werkt wel en wat werkt niet? Hoe kun jij je
leven meten en hoe werken de applicaties, activity trackers, websites of andere gadgets? Ik
probeer allerlei dingen uit. Van de principes
van het paleo-dieet, Russisch ijszwemmen, bulletproof coffee tot crossfit en zelfonthouding.’
Hij verhaalt in het blog op zijn website over experimenten waarbij hij op zoek is naar een “super lifestyle”: de manier van leven die hem de
hoogste kwaliteit van leven biedt.

QUANTIFIED SELF

Peter Joosten

Peter Joosten is een frisse jonge man met een
sportieve en intelligente uitstraling. Zijn grootste passie: het optimaliseren van zijn leven. Hij
gaat daarin ver. Op zijn website ProjectLeven.
nl schrijft hij: ‘Ik ben een menselijk proefkonijn

14 SPORTMASSAGE | SEPTEMBER 2016

Joosten is bij lange na niet de enige die zijn
hele fysieke en mentale systeem en zijn dagelijks bestaan registreert. Hij maakt deel uit van
de wereldwijde beweging Quantified Self, in
2007 opgericht door Kevin Kelly en Gary Wolf
in San Francisco. Met nog geen 60.000 aanhangers wereldwijd lijkt de beweging niet groot.
Maar let op: dit is het topje van een hele grote

BEROEPSPRAKTIJK

‘Ik ben een
menselijk
proefkonijn’
ijsberg. Het is het zichtbare en georganiseerde
deel van een veel grotere beweging die deze
doelen nastreeft.
Veel mensen beginnen er al mee zonder dat
ze het echt in de gaten hebben. Pasgeboren
baby’s worden gemonitord door bezorgde ouders, mensen houden een dieet en hun gewicht
bij met een app, tellen hun stappen, dragen
hartslagmeters en zijn lid van Strava. Al die gegevens informeren niet alleen de gebruikers
van de apps en de apparatuur. Ook de overheid,
je zorgverzekering en grote bedrijven plukken
hier in de toekomst wellicht de vruchten van.
 

EXPERIMENT
Joosten begon drie jaar geleden met zijn blog
en ontdekte de Quantified-Selfbeweging. Elke
maand doet hij een ander experiment in zijn
zoektocht naar de perfecte manier van leven.
Hij dronk een maand lang geen koffie (moeilijk), een maand geen alcohol (niet zo lastig)
en at een maand lang volgens het paleo-dieet.
Sport beslaat het grootste gebied in de wereld van Quantified Self. Met hartslagmeters,
Runkeepers, Fitbits en activitytrackers wordt er
een onnoemelijke hoeveelheid data geregistreerd door miljoenen gebruikers.
Joosten vindt ook het bijhouden van zijn slaappatroon interessant. Als hij naar bed gaat, zet
hij zijn telefoon op vliegtuigmodus (‘tegen de
straling’). Hij gaat liggen op zijn matras, waar
onder het laken sensoren zijn aangebracht. Zijn
telefoon registreert vervolgens zijn slaappatroon met de app Sleep Cycle.
‘Als ik ’s avonds koud douche, heeft dat geen
invloed op mijn slaappatroon. Ik heb gemerkt
dat ik niet te laat op de avond koffie of alcohol
moet drinken. Bij volle maan slaap ik slechter;
wat dat betreft geloof ik wel dat er méér is dan
alleen platte data. Ik vraag me ook wel eens af:
meet ik wat ik wil meten? Kunnen we alles verklaren? En zou dat moeten?’

Joost Plattel

NIEUWSGIERIG
Joost Plattel (26) is co-founder van Quantified
Self (QS) in Nederland. Toen hij scheikunde
studeerde, merkte hij dat zijn nieuwsgierigheid verder reikte dan de reageerbuizen waar
hij mee werkte; hij wilde zijn eigen lichaam
veel beter leren kennen. Plattel begon met een
Fitbit-stappenteller en met Rescue Time op zijn
computer; dat programma registreert zijn productiviteit tijdens het werken.
‘Er kwam steeds meer bij; 400 dagen lang registreerde ik mijn slaappatroon, bloeddruk, sportactiviteiten en GPS-locaties.’ De laatste paar jaar
doet hij dat minder; hij draagt nu alleen nog
zijn Fitbit met hartslagmeter. ‘Ik wil zien of ik
mijn werkdruk kan koppelen aan mijn hartslag.
Natuurlijk kan ik die druk ook voelen en dat
is belangrijk. Voor mij vullen gevoel en data
elkaar aan. Data vormen geen heilige graal en
zo denkt het gros van de QS-aanhang erover.
Meten maakt je bewust en daarna word je er
onbewust beter door.’

MINDFULNESS
Plattel benadrukt dat QS zelfs prima samen
gaat met mindfulness. ‘Door de cijfers even
los te zien van het gevoel dat je hebt, kun je er

‘Ik wil zien of ik mijn
werkdruk kan koppelen aan
mijn hartslag’
SEPTEMBER 2016 | SPORTMASSAGE 15

BEROEPSPRAKTIJK

‘Bij volle maan slaap
ik slechter’

TIJDROVEND
Is het een obsessie? ‘Soms wel, ja’, erkent hij. ‘Ik
vind het heel boeiend, maar ik ben niet de hele
dag alles aan het meten. De sensor waarop ik
slaap, meet elke nacht. Maar ik kijk niet elke
dag naar die gegevens. Ik ontdek wel trends en
kijk even als ik een nacht slecht geslapen heb.’
Alles registreren kost veel tijd. Vooral experimenten met voeding zijn tijdrovend; ‘de technologie is wat dat betreft nog niet zo ver. Op dit
gebied gaan we nog hele leuke ontwikkelingen
zien’, voorspelt hij. ‘In Korea wordt gewerkt aan
een kies die meet wat je eet, bijvoorbeeld.’

CHIP
Joosten zou wel meer over zijn hersenen willen
weten, bijvoorbeeld over wat er in zijn brein
gebeurt als hij sport. ‘Maar de apparatuur om
die activiteit te meten is nog niet zo ver ontwikkeld; je moet nu heel stil zitten tijdens een
meting.’
Hij liet een chip in zijn hand implanteren. Via
Near Field Communication (NFC) kan zijn telefoon (Android) data van de chip uitlezen.
Daardoor zal hij in de toekomst deuren kunnen
openen met zijn hand, bijvoorbeeld. Of betalingen verrichten, want NFC zit ook op je bankpas.
‘Ik ben vooral benieuwd naar wat die chip met
mijn lichaam doet. Ik verwacht er in de toekomst veel van.’
De parttime adviseur geeft lezingen aan bedrijven en ziekenhuizen over zijn bevindingen.
Onlangs deed hij een workshop met kinderen.
afstand van nemen en er objectief naar kijken –
zonder oordeel.’ Het meten is interessant, maar
slechts een toevoeging aan zijn leven, vindt
hij, geen doel op zich. ‘Niet vastgelegd is niet
gedaan, hoor je tegenwoordig wel eens. Daar
kan ik me best iets bij voorstellen, maar op die
manier schiet je je doel voorbij.’

HARTSLAGVARIABILITEIT
Peter Joosten meet elke ochtend zijn hartritmevariabiliteit. ‘Je hart klopt niet altijd in exact
hetzelfde ritme; deze cijfers geven een indicatie van de toestand van het autonome zenuwstelsel. Hoe beter je herstelt van inspanning,
hoe hoger je score. Ik zie het aan mijn hartslagvariabiliteit als ik niet hersteld ben van een
intensieve training; daar pas ik mijn volgende
workout op aan. Als ik inadem, gaat mijn hartslag omhoog en als ik uitadem gaat hij naar
beneden: dan ben ik in balans. Na hardlopen of
stress moet je rust nemen om weer in balans te
komen.’

16 SPORTMASSAGE | SEPTEMBER 2016

ONZICHTBAAR
‘Quantified self is tegenwoordig vrij expliciet
aanwezig; in de toekomst zal het onzichtbaarder worden’, voorspelt hij. ‘Als je dan een bed
koopt, zitten daar al sensoren in die je slaap
meten. Als je hardloopschoenen koopt, wordt
je loopstijl geanalyseerd. Aanvankelijk betalen mensen daarvoor, maar uiteindelijk zal je
moeten betalen om het product te ontdoen van
deze technologie, denk ik.’

‘Ik ben niet de hele
dag alles aan het
meten’

BEROEPSPRAKTIJK

‘Je kunt zelfs je
partnerkeuze laten
afhangen van je
genen’
DNA
Joosten liet zijn genen analyseren. DNAonderzoek laat zien of er een verhoogd risico is
op bepaalde ziektes, vertelt je waar je voorouders vandaan komen, of je lactoseintolerant
bent en of je caffeïne snel verbrandt.
‘Je kunt advies krijgen over hoe je het beste
kunt leven met jouw genenpakket. Je kunt
ontdekken of je DNA je geschikter maakt voor
sprinten of voor de marathon. Wat voeding betreft kun je uitzoeken welke voedingsmiddelen
het beste bij jouw lichaam passen. Je kunt zelfs
je partnerkeuze laten afhangen van je genen’,
legt hij uit.
‘Het is echter niet alleen maar leuk. In het buitenland zijn al bedrijven die DNA-testen onderdeel laten zijn van assessments. Mocht je dan
een verhoogd risico hebben op verslaving of
schizofrenie, dan zou je kunnen worden uitgesloten van bepaalde beroepen.’
Joost Plattel deed dit soort onderzoek niet. Hij
is de helft van een eeneiige tweeling en zijn
broer wil niets weten over zijn DNA, dat hetzelfde is. ‘Dat respecteer ik uiteraard.’
Hij vindt het kwalijk dat DNA door bedrijven
wordt gebruikt om mensen al dan niet aan te
nemen. ‘Je hebt geen invloed op je genen, net
als op je huidskleur en dus is dat discriminatie.
We moeten heel hard voorkomen dat dat hier
in Nederland toegestaan wordt.’

INTRINSIEKE MOTIVATIE
Een maand lang hield Joosten helemaal niets
bij. Ook dat was onderdeel van zijn Project:
Leven. Hij voelde zich prima en hield tijd over.
En toch: ‘Meten maakt mij gelukkig. Ik ben
intrinsiek gemotiveerd; ik denk dat meten
minder leuk is als je het krijgt opgelegd van
buitenaf, van je baas of arts of wie weet van je
sportmasseur.’

In de VS geven sommige zorgverzekeraars hun
klanten korting als ze voldoende hebben bewogen; dat wordt gemeten met een stappenteller.
Plattel: ‘Als ze hun doel halen, kunnen ze jaarlijks tot 250 dollar korting op hun premie verdienen. In Nederland werkt alles gelukkig nog
volgens het solidariteitsprincipe. Laten we dat
in stand houden en niet om zeep laten helpen
door de technologie.’

ADVIES
Sportmasseurs kunnen vooral veel monitoren rond herstel van hun cliënten. ‘Het herstel
van een blessure of na een stressvolle periode
kan uitstekend gevolgd worden via een app of
wearable’, vindt Plattel. ‘Zo kan de masseur op
afstand advies geven over bijvoorbeeld het bewegingspatroon en de rust. Je moet je wel altijd
afvragen hoe nauwkeurig die informatie is en
rekening houden met de privacy van je cliënt.’
Het zou ook geen vervanging zijn voor een
behandeling, maar een aanvulling op het bestaande contact. ‘Zeker bij langdurige blessures of kwalen kan monitoren en adviseren op
afstand een goede aanvulling op het behandelplan zijn.’
Meer informatie: www.projectleven.nl en www.
quantifiedself.nl

SEPTEMBER 2016 | SPORTMASSAGE 17