MÖVZU 1.

MENECMENT NƏZƏRIYYƏSI VƏ TƏCRÜBƏNIN INKIŞAFI
Plan:
1. Menecmentin inkişafının əsas mərhələləri I dövr-qədim dövr. II dövr - sənayeləşmə
dövrü (1776-1890). III dövr – sistemləşmə dövrü (1956-1960), IV dövr –
informasiyalaşdırma dövrü (1960-cı ildən sonra).
2. Əsas

menecment məktəbləri “Klassik məktəb”, “Elmi menecment”, “İnzibati

məktəb”, “İnsan münasibətləri”.
3. Müxtəlif idarəetmə məktəblərinin təziqləndirici cəhətləri və xüsusiyyətləri.
4. Menecmentdə sistemli və situasiyalı yanaşmanın metodologiyası.
İstifadəsi nəzərdə tutulan ədəbiyyatların siyahısı
1. K.A.Şahbazov, M.H.Məmmədov, H.S. Həsənov Menecment / D. Bakı 2007
2. Axundov N.Ə. Strateji idarəetmə. Bakı 2002
3. İ.V.Əhmədov K/t idarə edilməsi. Bakı 2006

cəmiyyətin yoxsul vəziyyətdə yaşamasının əsas səbəbi ədalətli idarəetmənin olmamasıdır. Qeyd edirdi ki. qanunlar öz-özlüyündə hədsiz dərəcədə abstrakt doqmatikdir. Məsələn Platon idarəetməyə insanların ümumi qidalanması elmi kimi baxır və sübut edirdi ki. Buna görə də hakimiyyət səlahiyyətlərini olduğu kimi deyil. Bu şəraitdə idarəetmə məhsuldar fəaliyyət xüsusiyyətlərini əldə etdi ki.Qədim filosoflar belə hesab edirdilər ki. idarəetmə üzrə fəaliyyət cəmiyyətin həyat təminatı sisteminin əsas elementidir. Belə ki. . Beləliklə müəssisədə ehtiyaclar vahid inzibati əsasda ödənilirdi. göstərirdi ki. O. Aristotel ev təsərrüfatının öyrənilməsinin əsasını qoymuşdur ki. Praktiki olaraq həyata keçirilməsi baxımından cəmiyyətin idarə edilməsi – idarəçilik məharətidir. Quldarlıq dövrü bütövlükdə birbaşa təhrik etmə metodları və əməyə sövq etmənin başlıca vasitəsi kimi cəzalandırma qorxusu xarakterizə olunurdu. müdrik idarəetmə düşünülmüş qanunlar əsasında olmalıdır. Zaman keçdikcə ictimai istehsalın inkişafı ilə əlaqədar olaraq məcburi əmək özünün qeyri effektliyini daha qabarıq şəkildə göstərməyə başladı. bu iş həddən artıq əziyyətlidir. onun fikrincə bu “ağalıq” elmi çərçivəsində işlənib hazırlanaraq quldarlara qullarla rəftar etmə və onları idarə etmək sənətini öyrədirdi. ondan kənarda ictimai istehsal fəaliyyətini müəyyən dərəcədə ləğv edilməsi praktiki olaraq qeyri mümkün idi. Sənayenin miqyasının genişləndirilməsinin əmək məhsuldarlığının artırılmasının tarixi ilkin şərti həmçinin kapitalizm cəmiyyətində istehsalın sənayeləşməsinin daha da güclənməsi idarəetmənin spesifik formalarına və iri müəssisələrdə işçilər üzərində nəzarətə ehtiyac duyurdu. Buna görə də onların əsasında hər bir konkret situasiyada düzgün qərar qəbul etmək mümkün olmur. bir qayda olaraq bu qanunların şərhi və tətbiqinə qabil olan dərrakə əsasında ictimai işləri idarə etmək məharətinə malik olan siyasət kimi başa düşmək olar. İdarəetməyə proses kimi yanaşılması və insanların birgə həyat fəaliyyətində ümumi məqsədlərə nail olmaq ehtiyacı isə hələ antik dövrdə yaranmışdır.

Bazar iqtisadiyyatının meydana gəlməsi və təkmilləşdirilməsi müəssisələrin daha yaxşı idarə edilməsi barədə yaxşı məlumatlandırılmış yaradıcı idarəedicilərin həyatında ehtiyaca çevrildi. Müəssisələr artıq bir neçə şəxsin şıltaqlığına uyğun işləyə bilmirdilər. Belə ki. Rəqabətlə dəyişkən xarici mühitlə qarşı-qarşıya gələn menecerlər ehtiyatların daha yaxşı istifadə edilməsi haqqında biliklər sistemini təkmilləşdirdilər. İnsanlar öz şəxsi mənafeləri haqqında düşünməyə və istənilən rasional inzibati sistemə uyğunlaşmağa başladılar.menecerlərə verməyə başladılar. Bazar iqtisadiyyatının meydana gəlməsi və təkmilləşdirilməsi müəssisələri daha uğurlu idarə etmək üçün daha yaxşı məlumatlandırılmış yaradıcı idarəedicilərin fəaliyyətində bir zərurətə çevrildi. Müasir rəqabət və dəyişkən xarici mühitdə menecerlər resurslardan daha yaxşı istifadə edilməsi sahəsində biliklər sisteminin daşıyıcılarıdır. eyni zamanda vaxt prosesinin idarə edilməsidir. Müasir menecment praktikasında aparıcı kompaniyaların vaxtın idarə edilməsində istifadə etdikləri üsullar – istehsalatda yeni məhsulun işlənib . Sosial-iqtisadi proseslərin təşkil edilməsi və idarə edilməsi sferasının peşəkarları kimi menecerlər müəssisədə sahibkarın istəyinin bələdçisi və icraçısı kimi çıxış edirlər.bu təkcə öz dövrünün idarəetməsi deyil. Beləliklə istehsalın sənayecə təşkili ilə yanaşı bazar münasibətlərinin inkişafını nəzərdə tutan formalaşmış yetkin bazara menecmentin yaranmasının mühüm ilkin şərti kimi baxmaq lazımdır. proseslərin gedişində idarəetmə fəaliyyətinin ixtisaslaşması və peşəkarlaşması nəticə etibarı ilə ayrıca bir funksiya şəklində kapitalist mülkiyyətindən ayrılır.Mülkiyyətin artırılması kapital qoyuluşunun həm üzvü həm də texniki çətinləşməsi istehsal vasitələri sahiblərinin öz səlahiyyətlərinin bir hissəsini idarəetmə heyətinin yüksək səviyyəli ixtisaslaşmış muzdlu işçilərinə. Müasir menecmentin meydana gəlməsi qərarların qəbulunun rasional üsullarına əsaslanır. İstənilən idarəetmə .

İdarəetməyə ilk maraq İngiltərədə başlanmış sənaye inqilabı sürətləndirdi. Prosesli yanaşma. . Hal-hazırda idarəetmə nəzəriyyə və təcrübəsinin inkişafını əhəmiyyətli dərəcədə təmin edən 4 mühüm yanaşma məlumdur. tətbiqində. İngilis iqtisadçısı S. Sistemli yanaşma. 3. 1. antropologiya kimi sahələrin uğurundan asılı olmuşdur. 2. bu da elmi idarəetmənin və onun sərbəst tədqiqat sahəsi kimi qəbul edilməsinin başlanğıcı idi.3 Susan münasibətləri məktəbi.hazırlanmasında. Lakin menecment firmanın uğuru və uğursuzuğu kimi qəbul edilmirdi. Menecmentin təkamülü onun dəyişilməsi prosesi. Situasiyalı yanaşma. 1. Elmi menecmentin məktəbi: 1.Teylor özünün “Elmi idarəetmə prinsipləri” kitabını nəşr etdirmişdir ki. mühəndislik elmləri – psixoloji. Bu o vaxta qədər davam etdi ki. Faun Amerikanın mühəndis-mexaniklərinin mühəndis cəmiyyətində “Mühəndis bir iqtisadçı kimi hesabatını təklif edəndən sonra başlanıldı”. Lakin idarəetmənin təşkilatın inkişafı və uğur qazanmasına əhəmiyyətli töhfə verməsi haqqında ideya ilk dəfə Amerikada yaranmışdır.2 İnzibati məktəb. Məhz həmin dövrdə Fredrik U.Naykmen 1935-ci ildə -1986-cı ildə Yelend Tayen manifakturasının prezidenti Q. sosialogiya. İdarəetmə məktəbləri. eyni problemlərə malik olan çoxlu müəssisələr yarandı və bu müəssisələrdə inzibatçılıq xüsusi məşğuliyyətə çevrildi. İdarəetməyə ilk dəfə böyük maraq 1911-ci ildə özünü qabarıq şəkildə büruzə vermişdir. 4. tarixi inkişafı və bir elm kimi sistemləşdirilməsidir. satış həcmində yeni rəqabət üstünlüyünün mənbəyi kimi çıxış edir. İdarəetmə nəzəriyyəsindəki müvəffəqiyyət həmişə idarəetmə ilə bağlı olan riyaziyyat. İdarəetmənin obyekti bu həm texnika həm də insanlardır.5 Kəmiyyət metodları məktəbi. Menecmentin öyrənilməsinin əsası ilk fabrik və firmaları idarəedənlər tərəfindən qoyulmuşdur.4 Davranış haqqında elmi məktəb. İdarəetmənin elmi fənn kimi inkişafı irəliləyişi təmin edən ardıcıl silsilə addımları özündə əks etdirmirdi. 1.

Sənaye menecmenti istehsal prosesində təşkilatı idarəetmə problemlərinin çəkisinin artması ilə əlaqədar idi. Teylor və onun müasirləri belə hesab edirdilər ki. Bu cür mütəxəssisləri olan müəssisə daha . bu işlər daha səmərəli icra olunsunlar. Elmi menecment məktəbinin naliyyətlərindən biri ondan ibarət olmuşdur ki. Elmi idarəetmə planlaşdırma kimi idarəetmə funksiyasını praktiki olaraq yerinə yetirilən işdən ayırmağı tələb edirdi.U. müşahidə ölçü. Bu yanaşmada əsas element ondan ibarət idi ki. əlavə iş nəticələrə əlavə maaşla tərtib edilirdi. /Behn Teylor işçinin müxtəlif ölçülü bellə ----------/. vəzifə öhdəliklərini vaxtında və səliqəli icra etmək tələb olunurdu. peşəkar mədəniyyətə malik olmaq. Frenk və Lili Cilbertlərin.Menecmentin pionerləri sırasında Hyuqo Myunnsterberq fərqləndirmək lazımdır. Elmi menecment məktəbi bütün dünyada XX əsrin əvvəllərində “Elmi menecment” və ya “Əməyin elmi təşkili” kimi tanınmışdır. isə əlavə imkan verməyə şərait yaradırdı və əksinə. Elmi menecmentin metodologiyasının ilkin mərhələsi əməyin məzmununun təhlili və onun əsas komponentlərinin müəyyən edilməsi olmuşdur. Onun ilk vəzifələrindən biri işçilərin əməyinin yüksək məhsuldarlığını təmin etməkdən ibarət idi. Elmi menecmentin bu yaradıcıları hesab edirdilər ki.Teylorun. Elmi menecment F. O sənaye psixologiyasının əsasını qoyanlardan biridir. Henri Qantın Elmi tədqiqatları ilə sıx əlaqədardır. Onun “Psixologiya və sənaye effektliyi” (1913) və “Biznesin psixologiyası” (1918) kitabları çox məşhur idi. idarəetmə üzrə iş ayrıca bir ixtisasdır. Bu rəhbərliyə icra oluna biləcək istehsal normalarını müəyyən etməyə və artıq nəticələrə nail olanlara. Bunun üçün işçilərdən qətiyyətlə icra qayda-qanunlarına əməl etmək. sistematik stimullaşdırma vasitəsilə işçinin əmək məhsuldarlığını və istehsal həcmini artırmaq olar. Elmi menecment məktəbinin nümayəndələri isə intellektual və fiziki cəhətdən uyğun olan işçilərin seçilməsi və eyni zamanda onların öyrənilməsini vacib hesab edirdilər. məntiq və təhlildən istifadə edərək əl əməyinin çoxlu əməliyyatlarını təkmilləşdirmək olar ki.

Müəssisənin məqsədləri planlaşdırılmalı və hər bir işçi tapşırıq üçün yazılı təlimatlar almalıdır. “Bu tədbirlərin icrası yolu ilə həm işçi. hansı metodlarla reallaşacağı qeyd olunmalıdır. Əməyin ölçüsü o faktın öyrənilməsinə xüsusi fikir verirdi.Uinston Frederik Teylor (1856-1915). həm də menecer əməyinin ölçülməsi üçün standartlar əldə edirlər”.uğurla işləyəcəkdir. İlk dəfə olaraq rəhbər-praktiklər və alimlər gördülər ki. Əmək bölgüsü – o təklif edirdi ki. Elmi menecment konsepsiyası menecmentin əsas inkişaf mərhələlərindən biri olaraq onun müstəqil elmi tədqiqat sahəsi kimi yaymağa başladı. digər tip insan isə onu icra etməlidir. hər bir menecer ancaq bir funksiyaya məsuliyyət daşısın. elm və texnikada istifadə olunan metodlardan və yanaşmalardan təşkilatın məqsədlərinə çatmaq olar. Teylorun sistemi ondan ibarət idi ki. Başqa sözlə Teylorizm və onun sonrakı modefikasiyaları işçilərin yaradıcı resursların istifadə olunmasına görə tənqid edirdi. Bu ----------. hər bir işçi. . əmək icrası və idarəedici əməyə bölünməlidir. bir tip insan əvvəlcə işin planını hazırlamalı. Bu qrup insanlar daha uğurla yerinə yetirə biləcəkləri fəaliyyətə istiqamətləndikdə daha çox uduş əldə edəcəklər. Menecmentin müasir tədqiqatçıları Teylorun sistemində əmək haqqının məhz əmək məhsuldarlığını artırmaq yeganə amil olduğuna görə tənqid edirlər. Tapşırıq təsirləri – bu prinsipə əsasən istehsal tapşırıqları təkcə dəqiqələrlə bölünməli deyil. Çünki bu istehsal tapşırığının icrası üçün çox vacib idi. İstehsal sistemində hər bir işçi müəyyən funksiyaya cavabdeh olmalıdır. Teylor öz tədqiqatları və eksperimentləri əsasında bir sıra ümumi prinsiplər müəyyən etmişdir. O yazırdı aydındır ki.

Teylor öz fəaliyyətində tək deyildir. şəxsi maraq bir çox insanlar üçün hərəkətverici qüvvədir. Silbert daha çox istehsal proseslərində fiziki işi öyrənirdilər və istehsala yönəldilən səylərin azaldılması hesabına məhsul istehsalını artırmaq imkanlarını öyrənirdilər. Həmkarlar ittifaqlarının rolu Teylorun fikrincə yaranan əmək münasibətlərində həmkarlar ittifaqının roluna müsbət yanaşmaq lazımdır. Əməyin təşkili kitabında o yazırdı: satışdan gələn mənfəət kimə çatacağından asılı olmayaraq cəmiyyətin xidmət və məhsullara ehtiyacı vardır. İnsan əməyinin sənayenin inkişafında vacib olduğunu göstərirdi. Motivasiya – bu prinsipin mahiyyəti ondan ibarətdir ki. Qaunt istehsalda demokratiya planları hazırlayırdı və arzu edirdi ki. . menecerlər isə gələcəkdə mükafatlandırma üçün işləyirlər. işçilər indiki zamanda mükafatlandırmaq üçün işləyirlər. Əmək individual fəaliyyət kimi .Stimullaşdırma proqramları. İdarəetmə təfəkkürünün inkifa idarəetmə təcrübəsində müəyyən qanunlar çıxarılmalıdır. “Menecmentin bütün problemlərdən ən vacibi insan amilidir” fikri məhz ona məxsusdur. Menecmentin rolu – bütün avtoritar idarəetmə metodları əsas götürülürdü və onlara əsaslanaraq əməyi tənzimləyən təşkilatı qaydaların standartların gücləndirilməsi nəzərdə tutulurdu.Silbert və L. işçi üçün aydın olmalıdır ki. Onlar öz tədqiqatlarında “Hərəkətin öyrənilməsi”. 1901-ci ildə Qaunt istehsal tapşırıqlarının tez və keyfiyyətli icrasının mükafat sistemini yaratdı. Onun tələbəsi Qenri L. idarəetmə elmi daha da təkmilləşsin. Ər-arvad olan F. Qaunt mükafat ödəmə metodlarının hazırlanması ilə məşğul olurdu. idarəetmə isə mühəndis işi kimi elmi status almalıdır.qrupun təsiri işçini daha az məhsuldarlı edir. Fərdi qabiliyyətin rolu – işçilərin və menecerlərin qabiliyyətləri arasındakı fərq müəyyən edilir. hər bir əmək elementi qiymətə malikdir və onun əmək haqqı hazırlığı məhsulun kəmiyyətindən asılıdır: yüksək məhsuldarlıq əldə olunduqda isə mükafat alacaqdır.

O.Cilbert menecmentdə müasir ölçmə metodlarının və alətlərinin geniş tətbiq edilməsi ideyası ilə çıxış edirdi. Henri Fayolu bir sıra hallarda menecmentin atası hesab edirlər. bu prinsiplərə əməl edilərsə işgüzar təşkilat uğur qazana bilər. Onun tətbiqi zamanı hərəkətlərin sayı 5-8 dəfə azalırdı. Cilbert öz karyeralarına adi işçi kimi başlamışlar və bu onlara təşkilatın idarəedilməsi haqqında təsəvvürlərinə təsir etmişdir. təşkilatın bölmələrə və işçi qruplara bölüşünün ən yaxşı üsulunu müəyyən etmək olar. Bu işlərdə idarəetmə elminin sosial və psixoloji tədqiqatlarla əlaqələndirilməsini göstərirdilər. Teylor və F. Anri Fayolun . İnzibati məktəbin əsas məqsədi idarəetmənin universal prinsiplərini formalaşdırmaqdan ibarət idi və onlar hesab edirdilər ki. Onlardan fərqli olaraq inzibati məktəbin yaradıcıları biznesdə yuxarı rəhbərlik səviyyəsində işləmişlər. Elmi menecmentin tərəfdarları kimi inzibati məktəbin ardıcılları da idarəetmənin sosial aspektləri haqqında o qədər də düşünmürdülər. milli rifahlı işlərin şəxsi təhsildən onların bilik və qabiliyyətlərindən və cəmiyyətin inkişafı naminə səylərindən asılıdır. Həmin prinsiplər iki əsas momentə xüsusilə diqqət yetirir. F. Mənfəət almaq üçün istehsal fəaliyyəti planlaşdırılmalı və idarə olunmalıdır. Lendali Urvik İngiltərədə idarəetmə məsələlərinə dair məsləhətçi adlanmışdır. Belə ənənəvi funksiyalar maliyyə. Əmək məhsuldarlığı isə 120-350 kərpicə qədər (saat ərzində) artırdı. Biznesin əsas funksiyalarını müəyyən edərkən klassik –nəzəriyyəçilər inanırdılar ki. Elmi məktəbin nümayəndələri ancaq istehsalın idarəedilməsi və aşağı idarəetmə səviyyəsində səmərəliliyin artırılmasını tədqiq edirdilərsə .“İdarəetmənin psixologiyası” əsərlərində şərh etmişlər. F. Onlardan biri təşkilatın idarə edilməsinin rasional sisteminin yaradılması olmuşdur. həmin dövr üçün mürəkkəb ölçmə vasitəsi olan kinoçəkiliş şkaloqramlar və sairədən fəal istifadə edirdi. İnzibati məktəb təşkilatın ümumi xüsusiyyətlərini və qanunauyğunluqlarını müəyyən etməyə çalışaraq ona geniş perspektiv nöqteyi-nəzərində baxırdı. inzibati məktəb yarandıqdan sonra bütün təşkilatın fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi əsas diqqət mərkəzində oldu. istehsal və marketinq hesab edilirdi. Bununla o hesab edirdi ki.

Susan münasibətlərin məktəbinin nümayəndələri Meri Parket Foller və Elton Meyo hesab olunur. inzibati sistem və onun nail olunması vasitəsi kimi düzgün prinsiplərin qoyulması və tərbiqidir. 6. Fayolun menecmentə funksional yanaşma baxımından tədqiq edərək onu planlaşdırma. Qayda-qanun. İnsan münasibətləri məktəbi menecmentdə yeni yanaşmanın təşkilata. Şəxsi maraqların ümumi maraqlara daxil edilməsi. Fayolu idarəetməni 14 prinsipini qeyd etmişdir. idarəetməyə universal proses kimi yanaşaraq ona planlaşdırma və təşkiletmə kimi bir neçə qarşılıqlı əlaqədə olan funksiyalar konteksində baxırdı. Heyətin sabitliyi. M. Təşəbbüskarlıq. 9. Bu yanaşmada qeyd olunurdu ki. 1. Fayolu idarəetmə sisteminin səmərəlilik mənbəyi i8darəetmə prosedurları. Təbii ki. Vahid rəhbərlik. Bununla yanaşı insana sosial tələbatlarda xasdır – ünsiyyət – özünüreallaşdırma. Heyətin mükafatlandırılması. təşkiletmə koordinasiya və nəzarətə bölmüşdür. 10. 11. 5. 3. 8. A. Sərəncamların vahidliyi. 13.idarəetmə nəzəriyyəsinə əsas töhfəsi ondan ibarət idi ki. “sosial sistem” kimi yanaşmanın tərəfdarı idi. Klassik prinsiplərin ikinci kateqoriyası təşkilati sektorun qurulmasını və işçilərin idarə edilməsini əhatə edirdi. 2. Şkalyar zəncir. 12. 4. Kooperativ ruh. P. istehsalın texnoloji səmərəlilik məsələləri sənaye təşkilatının sosial amili ilə əlaqədar öyrənilməlidir. . A. Ədalət. hər bir işçi özünəməxsus fizioloji maddi tələbatlara malikdir və opnların ödənilməsi iqtisadiyyat inkişaf etdikdə asanlaşır. Əməyin bölgüsü. İntizam. A. Bu prinsipə görə işçi bir rəhbərdən əmrlər almalıdır və ancaq bir nəfərə tabe olmalıdır. Hakimiyyət və məsuliyyət. tanınma – onların ödənilməsi isə daha çətindir. Foller menecmenti “digər insanların köməyi ilə yerinə yetirilən iş” adlandırmışdır. 7. 14. Mərkəzləşmə.

rəhbər işçilərə daha çox qayğı göstərərsə işçilərin razılıq səviyyəsi bir o qədər artacaq və bu da məhsuldarlığın artmasına gətirib çıxardacaqdır. Teylor tərəfindən işin təhlilində tətbiq etdiyi elmi metod vasitəsi ilə izləmək olar. Bu məktəbin əsas məqsədi insan ehtiyatlarının effektliyinin artırılması hesabına təşkilatın effektliyinin artırılmasıdır. təşkilatlarda əlaqələrin liderliyinin işin məzmununun və əmək fəaliyyətinin keyfiyyətinin dəyişməsinin müxtəlif tərəflərini öyrənirdilər. Psixoloji məktəbin tədqiqatçıları hesab edirdilər ki. davranış elmləri konsepsiyasının tətbiqi işçiyə öz xüsusi imkanlarının dərk edilməsində kömək etməyə can atır. statistika. təşkilatın quruluşu xarakteristiki. Duqlas mak Qreqor Frederik Qertsberq. Bu və ya digər tədqiqatçılar sosial qarçılıqlı əlaqələrin hakimiyyətin və avtoritetin xarakteriki. Onlar insan münasibətlərinin idarəedilməsi fəndlərindən istifadə edilməsini məsləhət görürdülər. Onların təsirini Frederik U. Bəzən işçilər rəhbərliyin istəyindən və maddi stimulundan daha çox öz iş yoldaşlarının təsirinə reaksiya verirdi. Pensis Laykert. Davranış qaydaları haqqında elmi məktəb. Yeni yanaşmada daha çox təşkilatın qurulması və idarəedilməsinə. Davranış haqqında elmi məktəb şəxslərarası münasibətlərin yaradılması metodları diqqəti cəmləşdirməklə insan münasibətləri məktəbindən çox uzaqlaşmışdır.Meyo dəqiq işlənilmiş işçi əməliyyatları və yaxşı əmək haqqının əməyin məhsuldarlığının heç də həmişə artımına gətirib çıxardığını aşkar etdi. 2-ci dünya müharibəsindən sonra psixologiya və sosialogiya kimi elmlərin inkişafı tədqiqat metodlarının təkmilləşdirilməsi iş yerində davranışın öyrənilməsini daha ciddi elmi şəklə saldı. Kəmiyyət metodları məktəbi riyaziyyat. Dünya müharibəsinə qədər idarəetmədə kəmiyyət metodları kifayət qədər istifadə olunmurdu. Bu məktəbin simaları bunlardır: Kris Andeiris. təşkilati quruluşu. mühəndis elmləri və digər biliklər idarəetmə nəzəriyyəsində dəyərli töhfələr vermişdir. .

Bu proses kommunikasiya (Əsaslandırma) və qərarların qəbulu ilə tamamlanır. Faktiki olaraq idarəetmə ilə bağlı hər bir əsərdə idarəetmə funksiyalarının siyahısı verilmişdir. Planlaşdırma Təşkiletmə İdarəetmə Nəzarət Motivasiya . Bütün bu təsnifatlar bir-birindən az da olsa fərqlənməsinə baxmayaraq onların əsasında funksiyanın durduğunu görmək olar. O hesab edirdi ki. Bu fəaliyyətlər də özü özlüyündə bir proses təşkil edir ki. Bu funksiyaların hər biri proses olaraq öz növbəsində bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqədə olan fəaliyyətlər seriyasıdır. əlaqələndirmək və nəzarət etməkdir. motivasiya (əlaqələndirmə) və nəzarət funksiyalarının qarşılıqlı əlaqəsini özündə birləşdirir. sərəncam vermək. təşkiletmə. İdarəetmə prosesi planlaşdırma. ilkin olaraq menecmentin 5 funksiyası var.Proses yanaşma: Bu yanaşma ilk dəfə inzibati məktəbin tərəfdarları tərəfindən təklif olunmuşdur. Onun fikrinə görə idarəetmək qabaqcadan demək (planlaşdırmaq). onları idarəetmə funksiyası adlandırırlar. İdarəetmə prosesi bütün funksiyaların ümumi cəmidir. İdarəetmə özündə bir proses kimi fasiləsiz qarşılıqlı əlaqədə olan fəaliyyətləri birləşdirir. İdarəetmə funksiyaları idarəetmə fəaliyyətinin istiqamətinin xüsusiləşməsidir. Bu yanaşmanın ilk dəfə işlənib hazırlanması Anri Fayolun adı ilə bağlıdır. Onlar menecmentin funksiyalarını təsvir edərək ona bir-birindən asılı olmayan şəkildə baxırdılar.

Təşkiletmə planların reallaşdırılması idarəetmənin digər funksiyasını əks etdirən təşkiletmənin olmasını tələb edir. Planlaşdırma məqsədlərin müəyyənləşdirilməsi və onlara çatılması yollarını özündə birləşdirən prosesdir. Müəssisənin fəaliyyət məqsədinin və onun inkişaf perspektivlərini. O bu və ya digər təşkilatın müxtəlif səviyyələrini əhatə etməklə uzun müddətli və ya qısa müddətli xarakter daşıyır.qərarların qəbulu Şəkil 1. Motivasiya. Yalnız onlar müəssisənin strateji məqsədini müəyyən və modifikasiya etmək səlahiyyətlərinə malikdirlər. Motivasiya funksiyasının vəzifəsi təşkilatın nümayəndələri tərəfindən müəyyən işin onlara ötürülən səlahiyyətlərə və plana uyğun yerinə yetirilməsidir. Təşkilatda işi insanlar həyata keçirir. İdarəetmə funksiyalar Ayrı-ayrı işçilər və işçilər qrupuna təsirin mümkünlüyünü özündə cəmləşdirən rəhbərlik (liderlik) təşkilatı məqsədlərə çatılması istiqamətində fəaliyyət göstərməsini nəzərdə tutur.Əlaqələndirmə prosesləri: kommunikasiya -----------. İstənilən fəaliyyət sahəsi onun həcmindən asılı olmayaraq yaxşı təşkil olunmalıdır. İdarəetmə kimi motivasiya təşkilatın nümayəndələri də təşkilatın . Buna görə də təşkiletmə funksiyasının vacib aspekti müxtəlif tapşırıqlar çərçivəsində hər bir konkret tapşırığı məhz kimin yerinə yetirməli olduğunu müəyyən etməkdir. Bir sıra iri təşkilat dövlət müəssisələri uzunmüddətli planlaşdırmadan istifadə edirlər. Strateji planlaşdırma peşəkar menecerlər tərəfindən həyata keçirilir. imkanlarının müəyyən edilməsi üçün istifadə edilən uzunmüddətli planlaşdırmanın sistematik prosesi strateji planlaşdırma adlanır. Təşkilolunma dedikdə işçi heyyəti və ya əməkdaşlar qrupu arasında işlərin bölüşdürülməsi və onların fəaliyyətinin koordinasiya edilməsi başa düşülür. Bununla yanaşı müəssisənin bütün sahələrinin bir yerdə vahid tam kimi işləməsinə nail olmaq lazımdır.

Beləliklə nəzarət təşkilatın öz məqsədlərini həyata keçirilməsinin yoxlanılması və onun mərhələdən ibarət olan fəaliyyətinin nizamlanması prosesi olaraq idarəetmənin funksiyalarından biridir. Nəzarətin effektliyi əsasən onun informasiya bazasından asılıdır. bu təşkilatın öz məqsədlərinin necə həyata keçirməsinin daimi yoxlanılması və əgər bu baş vermirsə onda düzəlişlər edilməsi deməkdir. Bütün təşkilatlar sistemdir. elementlər qarşılıqlı əlaqədə və qarşılıqlı təsirdə olurlar. Bu stimullar bizim özümüzdən yaranır. Qarşıya qoyulan məqsədə uyğun olaraq həzarət nəticələri müəyyən olunur. Tapşırıqların real icrasının yoxlanılması. Əgər biz başqalarını motivləşdirən rəhbərlərdən danışırıqsa onda biz təşkilatın məqsədinə nail olmaq üçün insan fəaliyyətinin motivləşdirilməsinə yönəldilmiş üsullarını başa düşürük. Burada vacib olan odur ki. Nəzarət üç mərhələyə bölünür: 1. İcra üçün dəqiq tapşırıqların verilməsi. Sistemin öz funksiyasını necə yerinə yetirdiyini anlamaq üçün onun elementlərinin bir-biri ilə necə qarşılıqlı əlaqədə olduğunu və onun ətraf (xarici) . Sistem bütöv bir tamlığı əmələgətirən qarşılıqlı əlaqədə olan elementlərin məcmusudur. 2. lakin bu tamlığı hər hansı bir mexaniki formalaşma kimi adlandırmaq olmaz. Hər bir müxtəlif hissələr birləşib tamlıq yarada bilər. Bioloji orqanizmdə olduğu kimi təşkilatda da onun bütün hissələri qarşılıqlı əlaqədədir. Nəzarət işgüzar aləmdə istifadə olunan elə bir termindir ki. İnsanlar təşkilatın texnika ilə birlikdə müəyyən bir işi yerinə yetirmək üçün istifadə olunan komponent olduğundan buna sosial-texniki sistem deyirlər. 3.məqsədlərinə nail olmaq üçün onlara tapşırılan səlahiyyət və plana uyğun fəaliyyətlərində daxili maraq yaradılması prosesidir. Sistemli yanaşma. Əgər icra qarşıya qoyulan tapşırıqlara uyğun deyilsə problemin həll edilməsi. Motivlər insanların fəaliyyətinə məqsəd və istiqamət verən psixoloji stimullardır.

. tapşırıqların sadə yığım deyil o təşkilatı problemlər və onların həll olunması haqqında düşünmək üsuludur.mühitini təşkil edən sistemlə necə bağlı olduğunu bilmək vacibdir. konkret situasiyalarda təşkilatın məqsədlərinə çatmaq üçün hansı vasitə daha uyğun olacaq. Sistemli yanaşma müəssisə və ətraf mühitə vahid bir bütöv kimi baxmağa çalışır. situasiyalı düşüncənin əhəmiyyətini göstərir. Situasiya konkret vaxtda təşkilata güclü təsir edən hadisələrin konkret məcmusudur. Diqqət mərkəzində situasiya olduğuna görə situasiyalı yanaşma. Situasiyalı yanaşma. Situasiyalı yanaşma tərtib edilmiş. Bu yanaşmadan istifadə edərək rəhbərlər yaxşı başa düşə bilərlər ki.