You are on page 1of 9

ARALING PANLIPUNAN

“ T’boli ”
(Pangkat Etniko sa Pilipinas)

Setyembre 30, 2013

Nikolai John Florence N. Agno
Grade 2 - St. Rafael

ang pangalan ng pangkat ay hango sa "Tao belil" na ang ibig sabihin ay "taong nakatira sa bundok". at "bili". Kiamba. na ang ibig sabihin ay "bunga ng ligaw na baging". . Polomolok at T'boli. na kilala rin sa tawag na Tiboli o Tagabili. "tau" na tumutukoy sa tao. ay kabilang sa mga katutubong tao ng rehiyon ng Soccsksargen. Samantala. Lahit at Sebu.679 kabahayan. na matatagpuan sa munisipalidad ng Lake Sebu. Ang Tiboli ay kabilang sa unang antas ng munisipalidad sa lalawigan ng Timog Cotabato. Ayon sa dating alkalde ng munisipalidad ng T'boli na si Dad Tuan. ayon naman sa nakalagay sa website ng munisipalidad ng T'Boli. Kabilang sa mga lupaing ito ang kinaroroonan ng tatlong lawang mahalaga sa mga T'boli: ang mga lawa ng Siloton. ang salitang "T'boli" ay hango sa "Tau-bili". ang Tiboli ay may populasyong 60. Ang kanilang mga tradisyunal na lupain ay matatagpuan sa kabundukan ng mga munisipalidad ng Surallah.Pangkat Etnikong T’BOLI Ang mga T'boli. Ayon sa census 2000.693 katao sa 12. Mayroon ding nagsasabing tinawag ng mga Kristiyano na "Tagabili" ang pangkat ng mga katutubong ito sapagkat ang mga katutubo ang tagabili ng kanilang mga kalakal.

Ang mga tarsila ng mga Muslim ay nagsasabing ang mga T'boli at ibang mga Lumad ay dating nanirahan sa mga lambak at kapatagan ng ngayo'y Rehiyon ng Soccsksargen. Dahil sa paglaban ng mga Muslim sa mga Espanyol na mananakop. bunga ng lumalaking sigalot sa repormang agraryo. o Lumad. Nang dumating ang Islam sa Mindanao noong ika-14 siglo. Dalawang pares ng mag-asawa ang binigyan ng babala ng kanilang diyosang si Dwata kung kaya nakasakay sila sa isang malaking kawayan at hindi nalunod sa baha. Dahil sa kawalan ng kaalaman sa pagpapatitulo ng lupa. binuksan din ng pamahalaan ng Pilipinas ang mga lambak ng Alah at Koronadal sa kung sino mang nais pumasok at manirahan doon. Kasama nila ang mga may interes sa pagrarantso.A. Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. pagmimina at pagtotroso. ang Lambak ng Cotabato ay binuksan ng pamahalaang Amerikano sa mga nais maghanap ng bagong tirahan at maraming mga Kristiyano mula sa Luzon at Visayas ang dumating sa lugar. ang kanilang mga ninuno ang mga tanging nakaligtas mula sa isang malaking baha. unti-unting napaalis ang mga T'boli sa mga lupaing hawak ng kanilang mga ninuno mula pa noong unang panahon. Sa unang pares ng mag-asawa nagmula ang mga T'boli at iba pang mga katutubo. Dahil dito. . ayaw ng mga Lumad na magbagong loob sa Islam kung kaya lumipat sila sa kabundukan kung saan mahihirapan ang mga Muslim na habulin sila. Bunga nito'y naging mga kontrabida ang mga Muslim sa katutubong panitikan ng mga T'boli. Iyon ang naging daan upang pumasok ang maraming tao sa lugar. noong 1948.) KASAYSAYAN Ayon sa mga alamat at tradisyon ng mga T'boli. Samantala. ng Mindanao. mula naman sa ikalawang pares ang mga pangkat na naging mga Kristiyano. at ang mga pangkat na nagbagong loob sa Islam tulad ng mga Maguindanao. hindi gaanong napasok ng mga Espanyol ang Mindanao kung kaya hindi narating ng impluwensiya ng dayuhan ang mga T'boli. nagkaroon na ng sigalot sa pagitan ng dalawang pangkat. kanilang sinalakay ang mga Lumad at ginawang alipin ang kanilang madadakip o masasakop. Panahon na ng mga Amerikano nang unang dumating ang mga pangkat ng mga Kristiyano sa lugar. Sa galit ng mga Muslim. Noong 1913. na nagsimulang pasukin ang katutubong lupain ng mga T'boli.

) PAMUMUHAY Ang mga T'boli ay mga kainginero na nagtatanim ng bigas. Kaingin ang sistema ng kanilang pagsasaka. kamoteng kahoy at ube. nangingisda at nangunguha ng mga prutas sa kagubatan na kanilang ikinabubuhay. Pinuputol nila ang malalaking puno sa kagubatan at sinusunog ang mga maliliit na puno at mga damo. Gumagawa sila ng tela para sa damit mula sa t'nalak na hinabi mula sa hibla ng abaka. Nangangaso sila. pagkatapos ay tinatamnan ang lupa ng kung ilang taon na walang ginagamit na pataba.B. .

na magkasamang naninirahan sa ikapitong langit.) PANINIWALA Naniniwala ang T'boli sa maraming diyos. at si Bulon La Mogoaw na diyosa ng buwan.) PANITIKAN Ang epikong "Tud Bulol" ang pinakasentro ng panitikan ng mga T'boli. Ang dalawang ito ay nagkaroon ng pitong anak na lalaki at pitong anak na babae. kwintas. Kinakanta lamang ang kabuuan nito sa mga mahahalagang okasyon. naniniwala din sila na ang lahat ng bagay ay may sariling espiritu na dapat amuin upang magkaroon ng magandang kapalaran. na nagpakasal sa isa't isa at naging mga diyos din. sapagkat ang pagkanta nito ay maaaring umabot ng 16 oras. at karaniwang ginagawa kapag gabi. ang isang ibong tinatawag na muhen ay diyos ng kapalaran. Marami ring mga pamahiin. . Pinakamalakas sa mga diyos na ito ay si Kadaw La Sambad na diyos ng araw. nagsusuot ng maraming hikaw. paniniwala. Nagpapahid sila ng pulot-pukyutan sa mukha. at ang kanta ng ibong ito ay nagdudulot ng kamalasan.C. Kadalasang iniuukol ng mga kababaihan ang kanilang panahon sa pagpapaganda sa sarili. Ito ay kakaiba dahil hindi kasama sa alpabetong Tagalog ang titik "f" kundi itinuturing na hango sa salita ng mga mananakop na Espanyol. salawikain at sawikain ang mga T'boli. D. ang mga busao. maliliit na kampanilya at binurdahang damit. o masasamang espiritu. katutubo sa wika ng mga T'boli ang paggamit ng diptonggo at titik "f". at mayroon din silang mga alamat at kuwentong-bayan tungkol sa kanilang mga diyos at bayani. Ayon sa kanila. Ayon sa mga T'boli. Bukod sa mga diyos na ito. Walang "pari" ang mga T'boli na gumaganap ng mga sagradong ritwal o nagsisilbing tagapamagitan sa tao at sa mga bathala. Di gaya ng ibang mga pangkat-etniko ng Pilipinas. ay maaaring paglaruan ang mga tao at magdulot ng karamdaman o kamalasan.

May instrumentong perkusyon sila kagaya ng tnonggong o tambol na yari sa balat ng hayop. at few o maliit na tambuli.) SINING AT PAGTATANGHAL Mayaman ang kultura ng mga T'boli. agong. Mayroon din silang instrumentong de-kuwerdas tulad ngsludoy at hagalong. at klintang. Kabilang sa instrumento nilang hinihipan ay angsloli o plawta na yari sa kawayan. Karaniwang ginagamit ang malong o tapis bilang bahagi ng mga sayaw na ito. . at marami silang tinutugtog na instrumentong pangmusika. kubing.E.

mas mainam ang marami pagdating sa mga palamuti. Mula sa kanilang kamusmusan. Para sa kanila. Naniniwala sila na nilikha ng Diyos ang mga lalaki at mga babae para gawing kaakit-akit ang kanilang mga sarili upang sila ay maakit sa isa't isa at magkaanak. na pinapalamutian nila ng mga paynetang may mga palawit na makulay na abaloryo. natuto na ang mga babaeng T'boli na pagandahin ang kanilang mga sarili.F.) PANANAMIT Kilala ang mga T'boli sa kanilang hilig sa mga palamuti at makukulay na gawaing kamay. . Gumagamit sila ng mga pampaganda at inaayos nila ang kanilang buhok. kung kaya hindi lamang isa sa bawat uri ng palamuti ang isinusuot nila ngunit pinagsasabay nila ang lahat ng kaya nilang isuot.

at magagarang damit kapag may natatanging okasyon.Ang mga T'boli ay may iba't ibang kasuotan para sa iba't ibang okasyon. tulad ng karamihan sa mga Filipino. Nagpapalagay ng tatu o hakang ang mga babae. . Maaaring mag-asawa nang marami ang lalaking T'boli. Ang mga lalaking T'boli ay kadalasang nagsusuot ng simpleng kamiseta at pantalon kapag ordinaryong araw. Sinusuot nila ang mga simpleng anyo ng kanilang katutubong damit kapag ordinaryong araw.

ang paghahabi ng telang ito ay itinuro sa kanilang mga ninuno ng kanilang diyosang si Fu Dalu at magmula noon.ang pinakakilalang produkto ng mga T'boli. ay ginawaran ng Gawad sa Manlilikha ng Bayan ng National Commission for Culture and the Arts bilang pagkilala sa kanyang papel bilang katutubong alagad ng sining na nangalaga at luminang sa pambansang pamana ng lahi. isang manghahabing T'boli.G. Ito ang kanilang sagradong tela na gawa sa hinabing abaka. Si Lang Dulay. at ang mga babaeng T'boli naman ay binansagang "dreamweavers" o mga naghahabi sa panaginip. Ayon sa mga tradisyon at alamat ng mga T'boli.) KINABUBUHAY T'nalak o tinalak . . Ang mga produktong t'nalak ang naging pangunahing produktong pinagkakilanlan ng lalawigan ng Timog Cotabato. Bunga nito. naging tanyag sa labas ng bansa ang t'nalak. nalalaman ng mga babaeng T'boli kung ano ang gagawing disenyo ng ihahabing t'nalak sa pamamagitan ng kanilang mga panaginip. na tinawag ng ilang dayuhan na "dreamweave" o telang habi sa panaginip.