You are on page 1of 11

Uvod

U prirodnoj baštini svake zemlje nacionalni parkovi zauzimaju posebno mesto. To su područja od
izuzetnog prirodnog, ali i kulturno-istorijskog značaja. Oni podrazumevaju jedan od najviših oblika
zaštite životne sredine. Zaštita prirode u Srbiji ima dugu tradiciju. Prvi pisani trag o tome se nalazi u
Dušanovom zakoniku (član 123.) iz 14. veka, gde se definiše mogućnost i zabranjuje prekomerna seča
šuma u tadašnjem Srpskom carstvu. Svojim ukupnim vrednostima danas nacionalni parkovi nadilaze
granice Srbije i uključeni su u Evropsku federaciju nacionalnih parkova - EUROPARC.

Nacionalni parkovi u Srbiji




Nacionalni park Fruška gora
Nacionalni park Đerdap
Nacionalni park Kopaonik
Nacionalni park Tara
Nacionalni park Šar-planina

Nacionalni park Fruška gora
Ovaj nacionalni park je osnovan 1960. godine. Među njegove najveće vrednosti se ubrajaju listopadne
šume kitnjaka, graba i bukve, kao i fragmenti stepske vegetacije. Što se tiče kulturno-istorijske vrednosti,
u ovom parku se nalazi 16 manastira koji potiču s kraja XV i početka XVI veka. Zbog značajne uloge
ovih manastira u razvoju i očuvanju kulture, pismenosti i duhovnosti srpskog naroda, Frušku goru su
često nazivali Srpska Sveta gora.
Fruška gora je usamljena ostrvska planina Panonskoj niziji.
Prema jugu i severu Fruška gora je jako razuđena planinskim i
rečnim tokovima, pri čemu se od glavnog uskog grebena pružaju
pojedinačni, bočni grebeni, najčešće sa vrlo srtmim padinama.
Naziv nacionalnog parka potiče od naziva istoimene planine, a
naziv Fruška gora nosi u svom pridevskom obliku etnik Frug u
značenju "Roman", te na taj način ime ove planine čuva
uspomenu na jednu etničku zajednicu koja je davno nestala iz
ovih krajeva.
Fruška gora je proglašena nacionalnim parkom 1960. godine, u cilju obezbeđenja trajne zaštite i
unapređenja njenih prirodnih vrednosti i lepota.
Lokacija, specifična geološka istorija, različiti mikro-klimatskim uslovi, čine ovu planinu veoma
interesantnom i važnom za različite naučne oblasti.
Zahvaljujući jedinstvenim i veoma brojnim fosilnim ostacima flore i faune, Fruška gora se naziva i
"ogledalom geološke prošlosti".
Osnovna karakteristika ove oblasti je postojanje brojnih ugroženih, retkih i zaštićenih biljnih i
životinjskih vrsta. Pašnjaci i plodno zemljište, vinogradi i voćnjaci, ukrašavaju padine i niže delove
Fruške gore, dok su površine koje se nalaze na visinama iznad 300 metara nadmorske visine pokrivene
gustim, listopadnim šumama. Posebnu vrednost i biser Fruške gore predstavlja 17 pravoslavnih manastira,
1

Karakteristika lovišta je složena i vrstama brojna fauna. poznatom izletištu odakle se lako može stići do Zmajevca. Lov je organizovan u skladu sa Zakonom o lovstvu. Nacionalni park u cilju očuvanja kvaliteta voda ovih akumulacija.Put koji prolazi kroz Sremsku Kamenicu ide uzvodno pored Dunava ka Beočinu. Nacionalni park Fruška gora je član Federacije nacionalnih parkova Evrope – EUROPARC. Do Nacionalnog parka Fruška gora može se doći iz tri pravca: . bibliotekama i freskama. često zvanom i srpska Atina. “Bruja” kod naselja Erdevik (15 ha) čija voda delom potiče od termalne vode 200 m od akumulacije i “Moharač” (60 ha) takođe kod naselja Erdevik.čuvena turistička mesta na Fruškoj gori. prolazi kroz Cerević (udaljen 18 km od Novog Sada) i nakon par kilometara stiže na Testeru i Andrevlje . . veći deo lovišta raspolaže pravilno raspoređenim izvorištima vode. Fruška gora takođe krije i brojne arheološke lokalitete iz praistorijskog i istorijskog perioda. odnosno čuvarske službe na akumulacijama. RIBOLOV Na području Nacionalnog parka Fruška gora nalaze se tri veštačke akumulacije. bogatim riznicama. Popovice i drugih izletišta. Lovište je brdskog tipa u kome se pored autohtonih vrsta (evropski jelen. klimatskim i orografskim uslovima terena. čuvenom istorijskom mestu. Iz Karlovaca put vodi kroz živopisne predele ukrašene vinogradima. put za Rumu vodi kroz Petrovaradin i Sremsku Kamenicu ka Iriškom vencu (udaljenom 16 km od Novog Sada). što dodatno pospešuje uzgoj divljači na ovom području. do Stražilova. “Sot” kod naselja Sot (22 ha) koja je delom u okruženju šume lovnog rezervata Vorovo. voćnjacima i šumom.poznatih po specifičnoj arhitekturi. Hopova.420 ha i sastoji se od zatvorenog (rezervat Vorovo) i otvorenog dela. kao i raznolika i floristički bogata vegetacija.Iz pravca Novog Sada. divlja svinja. 2 .Na putu Novi Sad . jednog od najpopularnijih i najposećenijih izletišta.Beograd postoji odvajanje ka Sremskim Karlovcima. organizuje sportsko-rekreativni ribolov. kao i očuvanja i unapređivanja postojećeg fonda ihtiofaune i flore u njima. . što je u skladu sa opštim prirodnim. LOV Lovište Nacionalnog parka Fruška gora obuhvata površinu od 22. srna i zec) nalaze i alohtone vrste divljači (muflon i jelen lopatar) koje se uzgajaju u rezervatu Vorovo. putem prodaje ribolovnih dozvola preko udruženja sportskih ribolovaca. Krušedola. Pored toga.

godine. kao i šibljaci jorgovana.. u severoistočnom delu Republike Srbije. mečka leska.Vode akumulacija bogate su šaranskim i drugim vrstama riba (šaran.608 ha. Đerdap.. Park se prostire na oko 100 km desne obale Dunava od Golupca do Karataša kod Kladova i obuhvata uzani šumoviti brdsko planinski pojas.5km. koprivić i bukva. U okviru ovog parka se nalazi i Lepenski vir. To Nacionalni park Đerdap čini i rečnim nacionalnim parkom. Najveće prirodne vrednosti su mešovite listopadne prašume koje čine orah. bodorka. Đerdap je 3 . Osnovna njegova odlika je velika šumovitost (preko 64%) i izrazito bogatstvo i raznovrsnost flore. ratnike i mirotvorce.800 metara nadmorske visine.područje Đerdapske klisure nacionalnim parkom proglašeno 1974. Gvozdena vrata. najmanje • Gospođin Vir dužine 15km i najmanje • Kanjon Velikog i Malog Kazana dužine 19km i najmanje širine 150m širine širine 230m 220m i tri kotline : • • • Oršavska Ljupkovska Donjomilanovačka Kanjonske doline usečene su u krečnjake južnih Karpata. koji se izdiže iznad Dunava od 50 . Ukupna površina Nacionalnog parka iznosi 63. na samoj međunarodnoj granici sa Rumunijom. Takođe. Ovo područje . linjak . Dolina Dunava sastavljena je od tri kanjonsko-klisurske doline : • Golubačka. trgovce.500 ha površine Nacionalnog parka Đerdap čini deo Dunava koji pripada SR Jugoslaviji. a rečni tok Dunava stanište retkim ribama: jesetre i morune. deverika. amur. širine 2-8 km uz Dunav. som. Nacionalni park Đerdap Osnovan je 1974.968 ha. a zaštitnom zonom obuhvaćeno je 93. karaš. Oko 9% odnosno 5. dugačka 14. arheološko nalazište. štuka. između donjeg i srednjeg Podunavlja. To su vrata između dva važna kulturna i ekonomska dela sveta.). faune geomorfoloških oblika i bogatstvo kulturno-istorijskih spomenika od najstarijih epoha do danas. crvenperka. godine. Nacionalni park Đerdap se nalazi u jugoistočnom delu Evrope. krečnjačke litice predstavljaju stanište retkim biljkama. hiljadama godina je izazov za putnike.

Istovremeno ovo područje predstavlja i značajno geološko nalazište mezozojske liaske faune.Opšti rezervat prirode Rezervat prirode "Coka Njalta sa Pesacom" predstavlja veliki tipični refugijum reliktnih i retkih vrsta drveća i njihovih zajednica. sipari. Rezervat „Coka Njalta sa Pesacom“ . Atraktivnost turističkih motiva. Rezervat „Bosman-Sokolovac“ . ne može ni uporediti sa sličnim fenomenima u nacionalnim parkovima Evrope. mikrocenotičkih grupacija vrsta i velikog biodiverziteta. hrasta medunca i grabića (Carpineto orientalis-quercetum mixtum). a sem toga na čitavoj površini javljaju se u vidu pojedinačne ili grupimične primese još i mečija leska (Corylus colurna). Rezervat „Bojana“ . grabića i jasena (Syringeto-fraxineto-carpinetum orientalis). određenim oblicima privređivanja i veoma specifičnim folklornim obeležjima pruža posetiocima tokom cele godine sasvim retke. o čemu svedoče zapisi brojnih putopisaca. tako da u 4 . bez preterivanja. koja se zasniva ne samo na reljefnoj raznolikosti i hidrografskim obeležjima.).colurnetosum). ostenjaci. škarpe. naročito na stenjacima. vezanih za Đerdapsku klisuru sa njenim morfološkim i hidrografskim osobenostima se. maklen (Acer monspesulanum).Specijalni rezervat prirode Rezervat prirode "Golubački grad" čini zaleđinu kulturno istorijskom spomeniku pod istim nazivom i predstavlja površinu pod niskim šibljacima jorgovana (syringa vulgaris). Zato je duž Đerdapa veliki broj istorijskih spomenika. Ova raznovrsnost divljači održala se i do današnjih dana. već i na širokom spektru kombinovanja različitih florističkih i vegetacionih oblika. reliktna zajednica mešovitog sastava sa karakterističnim vrstama (Acereto-fraxineto-colurnetum-mixtum) i osiromašena zajednica bukve i mečije leske (Fagetum montanum. šiljate stene. Tu je i privlačnost đerdapskih pejzaža. mikro i nanostaništa. crni jasen (Fraxinus ornus). a samim tim i do formiranja različitih zajednica.Sokolovac" stavljen pod zaštitu je taj što se na ovom području nalaze zajednica niskih šuma i šibljaka (Syringeto-monsspesuleto-colurnetum). REZERVATI PRIRODE Rezervat „Golubački grad“ . visokim šibljacima jorgovana. TURIZAM U svojoj ukupnoj turističkoj ponudi Nacionalni park Đerdap se predstavlja kao posebna i zaokružena turistička celina po mnogo čemu jedinstvena u Evropi i svetu.oduvek bio prirodno strateško mesto ogromnog značaja. Sa svojim kulturno .istorijskim nasleđem i nekim stvorenim vrednostima novijeg porekla. šuma toplih hrastova (Quercetum confertae ceris pubescente tosum) i bukovih šuma sa orahom (Fagetum montanum juglandetosum). grabić (Carpinus ornus) i grab (Carpinus betulus). deluvijalni nanosi. što je dovelo do formiranja različitih staništa. ostatcima šuma jorgovana. odlikuju baš ovim smenjivanjem raznih geomorfoloških oblika na malim rastojanjima (vrtače.Specijalni rezervat prirode Rezervat prirode "Bojana" čini zaštićena čista orahova sastojina (Juglans regia) okružena visokom mešovitom sastojinom bukve i oraha (Fagetum montanum juglandetosum). okomite stene. i u ratu i u miru. Lov Područje Đerdapa oduvek se odlikovalo brojnošću i izuzetnom raznovrsnošću životinjskog sveta.Opšti rezervat prirode Kao osnovni razlog što je rezervat prirode "Bosman . Zajedno sa spomenikom kulture "Golubački grad" čini jednu od naučno najzanimljivijih celina na području Nacionalnog parka. privlačne i neponovljive turističke sadržaje. itd. Raznovrsni kraški geomorfološki oblici u ovom "istočnom kršu" se prema Petrovicu (1978).

Kladovu. orlovi i sokolovi.000 jednica. Uz odgovarajuce dnevne. a okolna polja pružaju sve potrebne uslove za život sitne divljači (jarebica. Trgovina ribom. Pastrmka. Ribolov Dunav i Dunavsko jezero mestimično široko i preko 2 km obuhvataju 5. Koliku je važnost riba kao živo bice imala za ovo podrucje najbolje govori podatak da ju je još pre 8. Pored ribolovnog turizma na Dunavu omogucava se i ribolov na vlastitim ribnjacima (206 ha) kao i na lovnom podrucju Kljuc. zečevi. kavijarom.000. Pod posebnom zaštitom Nacionalnog parka je 698 hektara .000 godina "Covek sa Lepenskog Vira" proglasio svojim božanstvom. jazavci. grlice i dr.500 ha površine Nacionalnog parka Đerdap. Preduzece se pored ribarstva na Dunavu bavi još i proizvodnjom ribe na šaranskim ribnjacima. kao i lovno tehničkim objektima koji su u funkciji što uspešnijeg lova. lov na Đerdapu ima sve elemente pravog iskonskog doživljaja. Usled opreznosti divljači koja se odlikuje potpuno prirodnim ponašanjem.izdvojenih u: 11 rezervata prirode i 26 prirodnih spomenika. srndaći. 5 . smud. Prelepa Đerdapska klisura sa svim svojim tajnama pruža velike mogucnosti i najprobirljivijim ljubiteljima kako privrednog tako i sportskog ribolova. Medved i ris i danas krstare šumovitim prostranstvima Nacionalnog parka Đerdap. Nacionalni park Kopaonik obuhvata površinu od 11. u hotelima B kategorije u Donjem Milanovcu. Golupcu i Majdanpeku ili u motelima u Dobri.beluga. morskom ribom i zacinima. divlje svinje. Veoma atraktivna i važna za ovo gazdinstvo je proizvodnja kavijara (beluga. 12 geomorfoloških. Iz ovog preduzeca na najprobirljivije svetske trpeze pored ribe i ribljih preradevina odlazi u svetu poznat Đerdapski kavijar. Da je i privredni ribolov na Đerdapu veoma razvijen dokazuje i Ribarsko gazdinstvo "Đerdap" sa sedištem u Kladovu. Lovište raspolaže i svim potrebnim stručnim osobljem. som. oscietra.810 hektara i po broju endemicnih vrsta predstavlja jedan od najznacajnijih centara biodiverziteta endemicne flore Srbije. larvi i mladunaca jesetrovih riba huso huso . Prostrano Dunavsko jezero naseljavaju mnoge vrste ptica močvarica. pružaju velike mogucnosti poslovne saradnje. 8 hidroloških i 15 objekata svrstanih u nepokretna kulturna dobra. proizvodnjom ribljih mladunaca svih dunavskih vrsta a posebno oplodene ikre. iziskujući od lovca dobru fizičku kondiciju i produbljeno poznavanje životnih navika divljači. keciga. kvalitet trofeja a naročito potpuna prirodnost ponašanja divljači pružaju pravi sportski lovački doživljaj u skoro netaknutom prirodnom ambijentu lovišta " Đerdap " koje je u sastavu Nacionalnog parka Đerdap. 6 geoloških. deverika i dr.stoletnim bukovim i hrastovim šumama Nacionalnog parka Đerdap i sada slobodno u prirodi žive vrlo brojni jeleni. lisice i divlje mačke još uvek brojni.. godine Kopaonik je proglašen za nacionalni park.oscietra. šaran. fazana i zečeva). 1981. štuka. šakali. Nacionalni park Kopaonik Zbog svojih prirodnih vrednosti. veliki su izazov za sportske ribolovce da u vrtlozima Đerdapske klisure iskažu svoje umece. Brojnost i raznovrsnost lovne faune. ribu je moguce loviti sa obale ili sa camca uz nesebicnu pomoc lokalnih alasa. dok stenovite litice Đerdapskog Kazana krase divokoze. Smeštaj lovaca moguć je u lovačkim kućama u samom lovištu. To veliko vodeno prostranstvo sa svojim tajnovitim virovima i moćnim brzacima utočište je jednom posebnom svetu. dok su vukovi. kapaciteta do 5. sevruga). ribljim preradevinama. nedeljne ili sezonske ribolovne dozvole. kune. divlji golubovi. Tekiji i Karatašu. acipenser stelatus .sevruga. populaciji najraznovrsnijih vrsta riba. veoma traženog i skupog u svetu. acipenser guldensdti .

tresava okružena starom šumom smrce . koji naseljava samo najviše planine Evrope. Samokovska reka. ptice (na Kopaoniku ima oko 150 vrsta prica) . Posebni razlozi za ocuvanje diverziteta: šume smrce borealnog tipa (takozvana balkanska tajga). Toplice i Brzecke reke. U flori Kopaonika do sada je opisano preko 1500 biljnih vrsta. Jankove bare . obnovljena crkva u Krivoj reci.šumska šljuka.subalpijske zajednice patuljaste smrče i polegle kleke. IUCN): 1.krecnjacke stene koje predstavljaju stanište runolista i drugih retkih biljaka. kao i istaknuti planinski vrhovi sa kojih se pruža pogled do Šar planine. Jošanice. 2. Jelak . Prisustvo tragova srednjevekovnog rudarstva. suri orao. i Smešten u centralnom delu Srbije Nacionalni park Kopaonik svojom površinom od 11810 ha obuhvata najviše delove planinskog masiva oivicene recnim dolinama Ibra.Prirodni rezervati nacionalnog parka su sledeci lokaliteti: Kozje stene. 6 . Metode. Oštre stene . planinska ševa. belog javora i grčkog javora. gacasti cuk. Na najvišim staništima Kopaonika živi i živorodni gušter. Pored toga.) Strogi prirodni rezervati u parku (I kat. 3.runolist. jele.stara mešovita šuma smrce i jele. Mrkonja. 5. zona subalpijske patuljaste smrce do najvišeg vrha planine. kopaonicka ljubicica i panciceva režuha. banja u Jošanici i reprezentativni primeri narodne arhitekture u Mijatovica jazu. Komova i Stare planine. livade. crna žuna. Planinu Kopaonik narocito atraktivnom cini prepoznatljiv pejzaž sa gustim cetinarskim šumama (smrca i jela) na višim delovima i mešovitim bukovim hrastovim šumama. retka i ugrožena flora i fauna (biljke . Gobelja. Kopaonik predstavlja i jedan od najpoznatijih ski centara u ovom delu Evrope. Suvo rudište i Duboka. bukve. Vucak. krstokljun i druge životinjske vrste. Suvo rudište . itd. što ukazuje da ovaj prostor predstavlja jedan od najznacajnijih centara biološke raznovrsnosti i endemizma Srbije i Balkana. U Nacionalnom parku živi 91 endemicna i 82 subendemicne biljne vrste. Posebno mesto u tom bogatstvu zauzimaju tri lokalna endemita: kopaonicka cuvarkuca. 4. Jankova bara. po stranama Kopaonika. cine zaštitni znak kopaonickog naselja. uralska sova. Barska reka. Metode: stare mešovite šume smrče. pašnjaci. Jelak. tipski ekosistem tresave.stanište retkih borealnih relikta kao što je Potentilla palustris.

te pripada delu starovlaških planina (Starovlaško-Raška visija).000 ha. 1981 godine podrucje Tare je proglaseno za Nacionalni park.Nacionalni park Tara Najveće prirodne vrednosti ovog parka osnovanog 1981. Sve su rede ovakve oaze netaknute prirode. kanjon Drine sa Peruccem i okolinu Bajine Bašte. Stolac. Podrucje se nalazi izmedu 43° 52' i 44° 02' severne geografske širine i 19° 15' i 19° 38' istocne geografske dužine. istraživanja i korišcenja za potrebe razvoja kulture. Zvezdu. ocuvanja i zaštite kulturno-istorijskih spomenika. Crni vrh. reka Drina. kao i tresava okružena pomenutom šumom pančićeve omorike. zelena voda. a jedna od njih je planina Tara u zapadnoj Srbiji. jele i smrče. gledana sa brojnih vidikovaca lici na tanku. nauke i rekreacije.200 ha. su šume pančićeve omorike. Planinska goropad. Prozracno bistra. Radi ocuvanja retkih biljnih i životinjskih vrsta i njihovih zajednica. zelenu liniju uvucenu u kanjonski masiv. POLOŽAJ Nacionalni park Tara pokriva najveci deo planine Tare koja se nalazi na krajnjem zapadu Srbije i zahvata podrucje ograniceno laktastim tokom Drine izmedu Višegrada i Bajine Bašte. Tara je jedna od najlepših planina Srbije. Ceo prostor Nacionalnog parka obuhvata: planinu Taru. u dolinama pitoma privlaci lepotom svojih obala i bogatstvom vodenog sveta ljubitelje prirode i ribolova. prašume bukve. u kanjonima zastrašujuca. ocuvanja i unapredenja prirodne sredine i posebnih prirodnih vrednosti. pod gustim cetinarskim i listopadnim šumama protkanim pašnjacima i livadama. DOLAZAK DO TARE Pristup u Nacionalni park je relativno dobar i moguc iz tri pravca: putem Bajina Bašta – Kaluderske bare (16 km) 7 . obrazovanja. Podrucje Nacionalnog parka Tara nalazi se na 19. dok se pod šumama nalazi oko 13.

gde su se do danas.Mitrovac (27km) putem Kremna – Kaluderske bare (9 km) Bajina Bašta je asfaltnim saobracajnicama povezana sa magistralnim pravcima: Beograd.Loznica – Ljubovija – Bajina Bašta Nacionalni park raspolaže bogatom mrežom kvalitetnih šumskih puteva sa makadamskom podlogom i jednom središnjom asfaltnom saobracajnicom kao i asfaltiranim pravcem od Predovog Krsta prema akumulaciji HE “Bajina Bašta”. Brojne šumske fitocenoze.Bajina Bašta – Kremna – Višegrad Beograd. a pre svega klisure i kanjoni. zlatna paprat. s velikim brojem reliktnih i endemskih vrsta biljaka predstavljaju prave prirodne retkosti kao sto su: monumentalna Panciceva omorika.Užice – Kremna – Mokra Gora – Višegrad Šabac. šumska lincura i dr. jedinstvena planinska pribežista. BILJNI SVET Delovanje prirodnih faktora uslovilo je postojanje veoma raznolikog živog sveta na Tari. uz pojedinacne primerke ili manje grupe drugih cetinara kao što je bor i lišcarskih vrsta kao što su javor. Na Tari preovladava mešovita šumska zajednica jele. Putevi su radeni za potrebe šumarstva uz težnju za povezivanje naseljenih i turistickih lokaliteta. floristicki veoma bogate. veoma složenog sastava. Osim toga kanjon Drine moguce je obici brodom ploveci jezerom koje pocinje kod Perucca. Znacaj refugijalnih staništa na Tari cini što se u izrazito mešovitim životnim zajednicama javljaju zajedno mnoge vrste koje na drugim staništima i pod drugim uslovima ne idu zajedno.putem Bajina Bašta – Perucac . breza i dr. u potpunosti ili u vecoj meri sa svojim izvornim iskonskim karakteristikama ocuvale mnoge životne zajednice reliktnih staništa u kojima se sacuvala tercijarna vegetacija sa fitocenozama prašumskog karaktera veoma bogatog i složenog sastava. Zbog bogatstva vrsta kompleks Tare predstavlja pravi živi arhiv biljnog sveta karakteristican za veci deo Balkanskog poluostrva i rezervat genetskog fonda evropskog i planetarnog znacaja. jasika.Cacak. jeremicak. božikovina. ciklama. tisa. Nalazišta ovih vrsta ukazuju na to da su mnogi delovi Tare. smrce i bukve. U sastavu prizemne flore javlja se 1019 vrsta od kojih je 13 pronadjeno i determinisano u novije vreme.Valjevo. ZAŠTIĆENE BILJNE VRSTE 8 . maslinica. što je poseban doživljaj.

Kao pravi stanovnik stenjaka. derventanski razlicak izuzetno atraktivna biljna vrsta sa ljubicastim cvetom cije je prirodno nalazište u klisuri Dervente u kanjonu Drine. ali i predmet interesovanja citave svetske naucne javnosti. podnosi mraz. Spada u endemicnu vrstu. crnog. Usled povoljnih ekoloskih uslova mnoge od njih predstavljaju prirodne vrednosti kao što su: Centaura Derventana. od tercijera pa sve do danas. 9 .Panciceva omorika Panciceva omorika je endemo-reliktna vrsta naših krajeva. koji je najzaslužniji za otkrice omorike. Gavran. kao predstavnik izumrle vegetacije. Zelenika (božikovina) zimzeleni žbun ili do 10 m nisko drvo mediteranskog i atlanskog rasprostranjenja. U sastav flore ulazi 1013 determinisanih vrsta. Panciceva omorika kao reliktni biser autohtonih šumskih vrsta drveca Srbije. Miloševac. Omorika raste na vrlo stenovitim i siromašnim terenima . Kao drvo omorika dostiže visinu do 30 pa cak i 40 metara. opojnog mirisa. belog bore i crnjuši i to najcešce na lokalitetima Kaluderske Bare. potomak iskonskih vrsta koje su u Evropi za vreme tercijara pre ledenog doba pokrivale velike prostore i povezivale evropske vrste cetinara sa vrstama koje danas žive u severoistocnoj Aziji i na severozapadu Severne Amerike. Takode tercijarni relikt zakonom zašticena vrsta. omorika je mogla da se održi do danas. On je tercijarni relikt.. Razvija se podjednako dobro na suvim i mocvarnim zemljištima. Biljne zajednice Panciceve omorike javljaju se na veoma razlicitim tipovima zemljišta. Omorika zahvata uski areal u srednjem toku reke Drine. Panciceva omorika je najinteresantniji endemoreliktni predstavnik Tare. Zahvaljujuci posebnim uslovima na Balkanskom poluostrvu. Jeremicak je takode endemicna vrsta. bio obezbeden kontinuitet postojanja. Josifu Pancicu. Omorika je glavna odlika kako flore tako i vegetacije planine Tare. Ima pravo i vitko stablo sa piramidalnom krošnjom. stavljena pod zaštitu države. Šume omorike i smrce su uglavnom rasprostranjene na krecnjaku i to vecinom na velikim nagibima i to najcešce na hladnijoj ekspoziciji. predstavljala je i dalje predstavlja predmet interesovanja svetskih istraživaca ne samo zbog njene izuzetne lepote vec i zbog njenih bioloških i drugih osobina. Sem na krecnjaku raste i na drugim tipovima zemljišta. Pasak i dr. Brus. belim i crnim borom i bukvom. kojoj je na ovom planinskom masivu. svojim uskim habitusom i vitkim stablom ukrašava litice Tare i predstavlja u prirodno-naucnom smislu jednu od najvažnijih vrsta drveca u Evropi. Naziv Panciceva omorika dobila je po istaknutom jugoslovenskom velikanu prirodnih nauka. kao i suva leta. a u precniku debljine je 60 m. Moguce ga je pronaci u svim borovim zajednicama. kamenitim obroncima. gde se javlja na vrlo strmim. Pored smrce omorika može da opstaje sa jelom. Ova vrsta i njena staništa postala su predmet nacionalnog ponosa. Moguce ga je naci na prelazima izmedu potiske subalpske klime od 850 do 900 m nadmorske visine na severoistocnoj strani masiva Tara.

veliko jezero na Drini i u dolini Rzava za sportove na vodi. Najveće vrednosti Šar-planine su očuvane šume molike i munike. Kanjon Belog Rzava. Povoljni klimatsli uslovi. Može se naci na likalitetima Kanjon Race. Džanici. Ima je u bukovim šumama strmih padina Tare. brdske padine i valovoti tereni za zimske sportove. Predstavlja antropološki endem. Moye se naci u kanjonskim nepristupacnim mestime Grlca (Nevesinjski potok). U planinskim uslovima turizam je zainteresovan da cuva i unapreduje prirodne resurse jer su im njegova “sirovina” uslov za sticanje dohotka. planinarskih i lovackih kuca. smeštaj u domacoj radinosti omogucava boravak razlicitim kategorijama posetilaca.u nekim delovima kanjona nalaze se nepristupacna mesta gde covek nije mogao da eksploatiše drvece i one su iskonski takve i ne menjaju se. a 10 . Baturi i Zvezdi. a za planinare i osatle ljubitelje prirode obeležene planinarske i šetne staze. Đurdevo brdo. bazeni i šetališta. Nacionalni park Šar-planina Osnovan je 1986. Ima je na svim sastojinama smrce i jele i to na Mitrovcu. Zbog svojih karakteristika zakonom zašticena. Brusnice. šetnje i planinarenje. Šume prašumskog tipa . odnosno turizma. ali i mešovite listopadne šume koje predstavljaju stanište balkanskog risa. veliki broj suncanih dana. Stocu. Dikava. Reliktne zajednice oraha koji je iskonski živeo i ostatak je istorijske prošlosti. Crna cemerika je vrlo retka a na Tari se nalazi na Zvezdi. Za njih na Tari postoje i sportski tereni. TURIZAM Kao privredna delatnost koja najmanje od svih uništava prirodne resurse turizam je jedina izricito prihvacena delatnost na Tari. a bogatstvo raznovrsnom divljaci za lovni turizam. Paprat rebraca veoma redak relikt.Žuta lincura vrlo retka gotovo iscrpljena vrsta na ovom podrucju. lepote i radosti življenja. Kada priroda jednom mestu podari ovoliko lepote onda je ono predodredeno za ocuvanje covekovog zdravlja. Nacionalni park Tara ima izvanredne uslove za razvoj skoro svih oblika rekreativne aktivnosti. Velika plava lincura je takode vrlo retka i sada je ima samo na višim istaknutim krecnjackim stenacima. Tisa hiljadu godisnje drvo cija pojedinacna i retka stabla dosezu i do 25 m. Polidominantna yajednica Crveni potok i svi kanjoni. Na obroncima šuma zastupljeno je preko 250 jestivih i 3 otrovne pecurke (zelena pupavka). Ima je na lokalitetima Miloševac. Takode zakonom zašticena vrsta. srednja visina oko 1000 m i prirodne lepote pružaju sve uslove za prijatan boravak. Derventa. Tu su i žbunaste zajednice bora krivulja. Nacionalni park Tara je poznato i tradicionalno letnje i zimsko rekreativno podrucje. Zborište. Gavran. godine. Veci broj odmarališta. Dugom dolu. Aluški potok. Kao omiljeni narodni lek masovno je vaden koren tako da je blizu potpunog išcezavanja zbog cega je stavljen pod strogu žastitu.

Na Šari se nalaze i lednički cirkovi sa glacijalnim jezerima.000 ha. poput manastira Sv. Mešovite listopadne šume i kamenjari u klisuri Rusenice . kao što su dinarska voluharica. čiste smrčeve šume. a sa preko 200 vrsta ptica (orao bradan. Petra Koriskog iz 13. suri orao. 3. Strogi prirodni rezervati u parku (I kat. ris. Šar-planina je najbogatije područje Evrope. beloglavi sup.čiste ili mešovite šume munike. vidra. žbunaste zajednice bora krivulja. 11 . Nacionalni park je osnovan 1986 godine. Popovo prase . Na nepreglednim prostranstvima Šar-planine. ona je stecište 60% ornitofaune Jugoslavije. mogu se videti endemične i reliktne vrste sitnih glodara. IUCN): 1. Golem bor . Bogato kulturno-istorijsko nasleđe predstavljaju 34 srednjevekovne crkve i manastiri. veka nadomak Prizrena. Ošljak . Šar-planina predstavlja pravi muzej glacijalnog reljefa pod otvorenim nebom. 4. ali i divlja mačka.šume munike. Površine je 39. Sa brojnim glacijalnim jezerima i raznovrsnim oblicima glacijalnog reljefa. veka i manastira Sv. Sa 147 vrsta leptira. medved i divokoza. tetreb). kuna belica. 2.stanište balkanskog risa (Lynx lynx balcanicus). Arhangela iz 15.visokoplaninski regioni i serpentinski kamenjari su staništa retkih biljaka.očuvane stare šume munike. a turistima je na raspolaganju i ski-centar na Brezovici. kuna zlatica.