TRETSHMËRIA

Tretja ëstë proces i ndërlikuar fiziko-kimik cili nuk përbëhet vetëm me imtësimin e substancës së
ngurtë në molekula ose jone dhe shpërndarjen e sajë në mes molekulave të ujit.Gjat trejtes vie edhe deri te
interaksionet (ndërveprimet ) e caktuara në mes substancës së tretur dhe molekulave të ujit.
Të shqyrtojmë,psh.proceset të cilat zhvillohen gjat tretjes së klorurit të natriumit në ujë.Nëse krisali i
klorurit të natriumit vendoset në ujë,jonet në sipërfaqe të kristalit i rrethojnë molekulat polare të ujit.Vie deri
te tërheqja e fortë jon-dipol.dhe shkëputja e lidhjes në mes joneve në rrjetën kristalore të kripës.Procesi i
tretjes është endoterm,përkatësisht,është i përcjellë me harxhim të sasisë të caktuar të nxehtësisë.Kjo
nxehtësi mirret nga molekulat e tretësit,kështu i tërë tretësira ftohet.
Për jonet e liruara Na+ dhe Cl në tretësirë lidhen molekulat polare të ujit.Ky proces i cili quhet
hidratim është ekzoterm (i përcjellë me lirim të sasisë së caktuar të energjisë në formë të nxehtësisë-të
ashtuquajtur nxehtësi e hidratimit). Në figurë më poshtë është paraqitur procesi i tretjes së klorurit të
natriumit në ujë.

Hidratimi i kationeve dhe anioneve në ujë

Gjatë tretjes të shumë substancave të ngurta në ujë (psh.NH4Cl,NH4NO3,KCl dhe NaNO3) tretësira
ftohet.Janë të njohura edhe substancat ku me tretjen e tyre në ujë tretësira nxehet,psh.Na2CO3,NaOH,KOH
ej.
A do të ftohet apo do të nxehet tretësira gjat tretjes së ndonjë substance të ngurtë, varet nga raporti i
nxehtësisë të nevojshme për zbërthimin (prishjen) e rrjetës kristalore dhe nxehtësisë të hidratimit.Nëse
nxehtësia e tretjes është më e madhe së nxehtësia e hidratimit ,tretja e substancës së ngurtë në ujë është
proces endotermik.Nëse nxehtësia e tretjes është më e vogël se nxehtësia e hidratimit,tretja është proces
ekzotermik.
Tretshmëria është veti fiziko-kimike e substancës, e cila varet nga natyra e substancës dhe
temperaturës.Si masë e tretshmërisë të substancave të ngurta në ujë shërben përqëndrimi i tretësirave të
ngopura të tyre. Këto janë tretësira në të cilat substanca e tretur është në ekuilibër dinamik me kristalet e
patretura.
Që të kuptojmë më mirë definicionin e tretësirës së ngopur,të shqyrtojmë procesin e tretjes së ndonjë
substance të ngurtë (psh.saharoza,C12H22O11) në ujë.
Kur saharoza shtohet në ujë ,molekulat e ujit gjatë lëvizjes goditen në sipërfaqe të kristalit dhe
shkëpusin molekulat e saharozës ,të cilat kalojnë në tretësirë ku edhe hidratizohen.Krahas procesit të trejtes
ndodh edhe procesi i vendosjes së molekulave të saharozës nga tretësira në rrjetën kristalore të
saharozës.Në fillim,kur përqëndrimi i saharozës në tretësirë është i vogël, shpejtësia e tretjes është më e
madhja. Me rritjen e përqëndrimit të saharozës në tretësirë,shpejtësia e tretjes zvoglohet,ndërsa shpejtësia e
kristalizimit rritet.në një moment barazohen shpejtësia e tretjes dhe e kristalizimit.Atëher në sistem vendoset
ekuilibri (barazpesha) dinamik në mes tretësirës së saharozës dhe kristaleve të patretshëm.

serbe .NaCl. Varshmëria e tretshmërisë të disa substancave të ngurta në ujë nga temperatura në presion atmosferik Rastvorljivost-tretshmëri. por në njësi të kohës sasi e njejtë e substancës tretet dhe kristalizon.rastvorljivost në gj.Na2SO4).Kështu në temperaturën e dhënë përqëndrimi i tretësirës më nuk ndryshon.ai rrjedh edhe më tutje.KNO3. Në tretësirat engopura procesi i tretjes nuk ndalet.AgCl.CaCO3).tretja C12H22O11(c) C12H22O11(aq) kristalizimi Tretësira në të cilën substanca e tretur gjindet në ekuilibër me kristalet e saja të patretura.pak të tretshme (psh. Sipas tretshmërisë në ujë. quhet tretësirë e ngopur.substancat e ngurta ndahen në tri grupe: mirë të tretshme në ujë (psh.BaSO4.CaSO4) dhe praktikisht të patretshme (psh.

Bile edhe ato substanca.gjatë nxehjes së tretësirës së ngopur të kripës shpejtohet reaksioni endotermik (ekuilibri zhvendoset në drejtim të tretjes).0160 0.Ky fakt mund të sqarohet me ndihmën e parimit Le Shatelje në mënyrën vijuese: nëse tretja e kripës në ujë është proces endotermik. Tretshmëria e gazeve në ujë varet nga temperatura dhe shtypja (presioni).ndërsa me rritjen e shtypjes rritet.Tretshmëria e madhe e klorhidrikut dhe amoniakut është e kushtëzuar nga ajo që këto gaze reagojnë kimikisht me ujin.023 CO2 1. Tretshmëria e lëngjeve në ujë gjithashtu është e ndryshme.Duhet theksuar që nuk ka substanca absolutisht të patretshme.Tretja e etrit është e kufizuar . Gazi Tretshmëria në temperaturën (˚C) 0 20 40 N2 0. Ligji i Henrit ka të bëjë për gaze të cilët nuk reagojnë kimikisht me ujin.400-500 vëllime klorhidriku dhe rreth 700 vëllime amoniaku. Në kushte normale në një vëllim ujë treten 0.031 0.2 vëllime klori.Kështu psh.02 vëllime hidrogjeni .0236 0.530 NH3 1300 710 508 8 .etanoli dhe acidet inorganike treten në ujë në të gjitha raportet. Varshmëria e tretjes së gazeve nga shtypja është definuar me ligjin e Henrit i cili thot: vëllimi i gazit të tretur në vëllimin e caktuar të ujit në temperaturë të caktuar është në raport të drejpërdrejt me shtypjen e gazit.3 vëllime sulfhidrik.Me rritjen e temperaturës tretshëria e gazeve zvoglohet .878 0.0125 O2 0.049 0.për të cilat themi se janë praktikisht të patretshme prap se prap treten pak në ujë.713 0.40 vëllime oksid sulfuri (IV).derisa benzeni praktikisht nuk tretet. Tretshmëria e shumicës së substancave në ujë rritet me rritjen e temperaturës.

Tretshmëria e gazeve në ujë në temperatura të ndryshme (dm3 gaz / dm3 ujë). .