You are on page 1of 15

ΟΞΕΑ ΒΑ΢ΕΙ΢

ΚΑΙ ΙΟΝΣΙΚΗ Ι΢ΟΡΡΟΠΙΑ
3.1 Ομέα - Βάζεηο
Ινληηθά πδαηηθά δηαιύκαηα
Ηλεκτρολυτικι διάςταςθ ςτισ ιοντικζσ ενϊςεισ είναι θ απομάκρυνςθ των
ιόντων του κρυςταλλικοφ πλζγματοσ.
Ιοντιςμόσ μιασ ομοιοπολικισ ζνϊςθσ είναι θ αντίδραςθ των μορίων αυτισ με
τα μόρια του διαλφτθ (π.χ. νεροφ) προσ ςχθματιςμό ιόντων.

Οξέα –Βάςεισ
Θεωρία Arrhenius
Οξζα είναι οι υδρογονοφχεσ ενϊςεισ που όταν διαλυκοφν ςτο νερό δίνουν
λόγω διάςταςθσ Η+
Βάςεισ είναι οι ενϊςεισ που όταν διαλυκοφν ςτο νερό δίνουν λόγω
διάςταςθσ ΟΗΘεωρία Brönsted –Lowry
Οξφ είναι θ ουςία που μπορεί να δϊςει ζνα ι περιςςότερα πρωτόνια
Βάςθ είναι θ ουςία που μπορεί να δεχτεί ζνα ι περιςςότερα πρωτόνια
Σύκθσλα κε ηνλ νξηζκό πνπ έδσζαλ νη Brönsted - Lowry γηα ηα νμέα θαη ηηο
βάζεηο, παξαηεξνύκε όηη:

Δελ κπνξεί λα εθδειωζεί ν όμηλνο ραξαθηήξαο ρωξίο ηελ παξνπζία
βάζεο, θαη αληίζηνηρα, δελ κπνξεί λα εθδειωζεί ν βαζηθόο ραξαθηήξαο
ρωξίο ηελ παξνπζία νμένο.

Με άιια ιόγηα, γηα λα δξάζεη έλα ζώκα σο νμύ πξέπεη λα ππάξρεη κηα νπζία
πνπ λα κπνξεί λα δερηεί πξσηόληα (βάζε), θαη αληίζηνηρα, γηα λα δξάζεη έλα
ζώκα σο βάζε πξέπεη λα ππάξρεη κηα νπζία πνπ κπνξεί λα δώζεη πξσηόληα
(νμύ).

1

ρ. ηε ζπδπγή ηνπ βάζε. παποςζία κοινού ιόνηορ.βάζεωλ Δμηζώζεηο δηάζηαζεο ή ηνληηζκνύ νμέωλ θαη βάζεωλ Ο βακμόσ ιοντιςμοφ ενόσ θλεκτρολφτθ (α) ορίηεται ωσ το πθλίκο του αρικμοφ των mol που ιοντίηονται προσ το ςυνολικό αρικμό των mol του θλεκτρολφτθ και εκφράηει τθν απόδοςθ τθσ αντίδραςθσ ιοντιςμοφ του θλεκτρολφτθ ςτο διαλφτθ (νερό). ονομάηονταιαμφιπρωτικζσ ή αμφολφτεσ. Ο βαζκφο ηνληηζκνχ (α) εμαξηάηαη απφ ηε: 1. (βιέπε ζρέζε ηζρχνο θαη κνξηαθήο δνκήο ειεθηξνιχηε). Ο βαζκφο ηνληηζκνχ απνηειεί ην κέηξν ηεο ηζρχνο ησλ ειεθηξνιπηψλ.ρ. όζν πην ηζρπξή είλαη κηα βάζε. + Η νλνκαζία πξσηφλην. Επίζεο κηα βάζε δέρεηαη πξωηόλην θαη κεηαηξέπεηαη ζε νμύ. επεηδή ε αληίδξαζε ηνληηζκνχ είλαη ελδφζεξκε αληίδξαζε. Σηελ πεξίπησζε απηή ε ηηκή ηνπ α κεηψλεηαη . ρσξίο λα ππάξρεη παξνπζία θνηλνχ ηφληνο. Όζν απμάλεηαη ε ζεξκνθξαζία. Όζν απμάλεηαη ε ζπγθέληξσζε ηφζν ε ηηκή ηνπ α κεηψλεηαη 5. 3. 3. AlCl3θαη βάζε ν δφηεο δεχγνπο ειεθηξνλίσλ π. Ουςίεσ. ΝΗ3 . 4. κε ηελ πξνυπφζεζε φηη ε ζχγθξηζε ησλ ειεθηξνιπηψλ γίλεηαη θάησ απφ ηηο ίδηεο ζπλζήθεο ζεξκνθξαζίαο θαη ζπγθέληξσζεο. Γηα παξάδεηγκα ην CH3COOH ζε πδαηηθφ δηάιπκα είλαη αζζελέο νμχ. θύζη ηος ηλεκηπολύηη. ηφζν ε ηηκή ηνπ α απμάλεηαη. όπωσ το νερό. ελψ ζε πγξή ακκσλία ζπκπεξηθέξεηαη σο ηζρπξφ νμχ. που άλλοτε δρουν ωσ οξζα και άλλοτε ωσ βάςεισ.2 Ινληηζκόο νμέωλ . θεπμοκπαζία. ρξεζηκνπνηείηαη σο ζπλψλπκε ηνπ Η . Σχκθσλα κε ηηο αληηιήςεηο ηνπ Lewis: Ομχ είλαη ν δέθηεο δεχγνπο ειεθηξνλίσλ π. 2. Απηφ ζπκβαίλεη. Όζν κάιηζηα ηζρπξόηεξν είλαη ην νμύ (όζν δειαδή κεγαιύηεξε ηάζε έρεη λα απνβάιιεη πξσηόλην). ζςγκένηπωζη ηος ηλεκηπολύηη. θύζη ηος διαλύηη. Καη αληίζηνηρα. ανάλογα με τθν ουςία με τθν οποία αντιδροφν. δειαδή έλα πξσηφλην. ηόζν πην αζζελέο είλαη ην ζπδπγέο ηεο νμύ. θαζψο ε απψιεηα ελφο ειεθηξνλίνπ απφ ην άηνκν ηνπ Η αθήλεη κφλν ηνλ ππξήλα ηνπ αηφκνπ. Έλα νμύ απνβάιιεη πξωηόλην θαη κεηαηξέπεηαη ζε βάζε. 2 . ηόζν πην αζζελήο είλαη ε ζπδπγήο ηνπ βάζε (ηόζν δειαδή κηθξόηεξε ηάζε έρεη λα πξνζιάβεη πξσηόλην). ζηνλ ίδην δηαιχηε. ην ζπδπγέο ηεο νμύ.

3. HNO3. ζπκβνιίδεηαη κε Kw θαη δίλεηαη από ηε ζρέζε. τα τριπρωτικά οξζα. Δδώ ζα πξέπεη λα επηζεκάλνπκε. όπσο γεληθώο ζπκβαίλεη ζηηο ζηαζεξέο ηζνξξνπίαο αξαηώλ πδαηηθώλ δηαιπκάησλ. HI. Διπρωτικά ονομάηονται τα οξζα που ιοντίηονται ςε δφο βιματα. Σηνπο 25 νC ηζρύεη: Kw = 10-14 ( 25 oC ) Δπίζεο νη κνλάδεο ηνπ Kw (mol2/L2) ράξηλ επθνιίαο παξαιείπνληαη.3 Ινληηζκόο νμέωλ. HClO4 θαη H2SO4 (ζηελ πξψηε βαζκίδα ηνληηζκνχ ηνπ). HBr.Ιζσςποί ηλεκηπολύηερ καηά Arrhenius Οξέα: ΗCl.pH Η ακθίδξνκε αληίδξαζε ηνληηζκνύ ηνπ λεξνύ: H2O + H2O H3Ο+ + OHέρεη κηα ζηαζεξά ρεκηθήο ηζνξξνπίαο. δειαδή όηη ην δηάιπκα είλαη πνιύ αξαηό θαη όηη ε ππθλόηεηα ηνπ λεξνύ είλαη ξ =1 g mL-1 (25 oC) Η Kw. Η ζπγθέληξσζε ηνπ λεξνύ ζεσξείηαη ζηαζεξή θαη ίζε κε : θάλνληαο ηελ παξαδνρή. Άλαηα: φια ηα δηαιπηά ζην λεξφ άιαηα. όπσο ζπλήζσο γίλεηαη θαη ζηηο άιιεο ζηαζεξέο ηζνξξνπίαο. όπσο γεληθώο ζπκβαίλεη ζε όινπο ηνπο λόκνπο ρεκηθήο ηζνξξνπίαο αξαηώλ πδαηηθώλ ειεθηξνιπηηθώλ δηαιπκάησλ. κεηαβάιιεηαη κόλν κε ηε ζεξκνθξαζία. Μάιηζηα απμάλεηαη κε ηελ αύμεζε ηεο ζεξκνθξαζίαο. όηη ε ηζνξξνπία ηνληηζκνύ ηνπ λεξνύ γίλεηαη ζε όια ηα πδαηηθά δηαιύκαηα. θαζώο νη αληηδξάζεηο ηνληηζκνύ είλαη ελδόζεξκεο. βάζεωλ θαη λεξνύ . όηη ζε 1 L λεξνύ πεξηέρνληαη 1000 g λεξνύ.pH Ινληηζκόο ηνπ λεξνύ . όπωσ είναι το H3PO4 ιοντίηονται ςε τρία ςτάδια. Βάζειρ: Τα πδξνμείδηα ησλ κεηάιισλ ηεο ΙΑ θαη ΙΙΑ νκάδαο ηνπ πεξηνδηθνχ πίλαθα. ε νπνία νλνκάδεηαη ζηαζεξά ηνληηζκνύ ή γηλόκελν ηόληωλ ηνπ λεξνύ. σο εθ ηνύηνπ ζε θάζε πδαηηθό δηάιπκα ηζρύεη ε 3 . πνπ είλαη δηαιπηά ζην λεξφ. Kw = [H3O+] [OH-] Σηε ζρέζε απηή δελ αλαγξάθεηαη ε ζπγθέληξσζε ηνπ λεξνύ.

που προζρχεται από τον ιοντιςμό (ή διάςταςη) των ηλεκτρολυτϊν. είναι μικρότερη από 10-6 Μ. τότε η ςυγκζντρωςη του Η3Ο+. Αν ςε ζνα όξινο διάλυμα προςθζτουμε καθαρό οξφ και ο όγκοσ του διαλφματοσ παραμζνει ςταθερόσ. 4 . αλ [Η3Ο+] = 10-3 Μ. Αν ςε ζνα όξινο διάλυμα προςθζςουμε Η2Ο.log [OH-] Σε όια ηα πδαηηθά δηαιύκαηα / 25 ºC : pH + pOH = 14 Σε νπδέηεξα δηαιύκαηα θαη ζην λεξό / 25 ºC pH = 7 = pOH Σε όμηλα δηαιύκαηα / 25 ºC pH Σε βαζηθά (αιθαιηθά) δηαιύκαηα / 25 νC pH > 7 > pOH Κατά τον υπολογιςμό του pH διαλφματοσ ηλεκτρολφτη δε λαμβάνεται υπ’ όψη ο ιοντιςμόσ του νεροφ. άρα το pH ελαττϊνεται. Οκνίσο νξίζηεθε ην pOH (πε-νρά): pOH = . pH = .ζρέζε: [Η3Ο+] [ΟΗ-] = 10-14 (ζηνπο 25 ºC) Σε νπδέηεξα δηαιύκαηα θαη ζην λεξό / 25 ºC [Η3Ο+] = 10-7 M = [ΟΗ-] Σε όμηλα δηαιύκαηα / 25 ºC [Η3Ο+] > 10-7 M > [ΟΗ-] Σε βαζηθά (αιθαιηθά) δηαιύκαηα / 25 νC [Η3Ο+] -7 M -]  Τν pH ( πε-ρά) νξίδεηαη ωο ν αξλεηηθόο δεθαδηθόο ινγάξηζκνο ηεο αξηζκεηηθήο ηεο ζπγθέληξωζεο ηωλ ηόληωλ Η3Ο+ ζε έλα πδαηηθό δηάιπκα. Ο ιοντιςμόσ του νεροφ λαμβάνεται υπ’ όψη μόνο ςτην εξαιρετικά ειδική περίπτωςη που η ςυγκζντρωςη των Η 3Ο+ ή ΟΗ-. ηόηε pH = -log 10-3 = 3. τότε προκφπτει διάλυμα με pH μεγαλφτερο του αρχικοφ.log [H3Ο+] δειαδή.

έρνπκε:   HB+ + OHB + H2O   Ολνκάδνπκε ζηαζεξά ηνληηζκνύ ηεο αζζελνύο βάζεο Β ηελ ηηκή ηνπ θιάζκαηνο ζηελ ηζνξξνπία:  Η ηηκή ηεο Kb απνηειεί ην κέηξν ηζρύνο κηαο βάζεο γηα κηα νξηζκέλε ζεξκνθξαζία. εμαξηάηαη κόλν από ηε ζεξκνθξαζία. όζν κεγαιύηεξε είλαη ε ηηκή ηεο Kb ηόζν ηζρπξόηεξε είλαη ε βάζε. ε ηηκή ηεο Ka απμάλεη κε ηελ αύμεζε ηεο ζεξκνθξαζίαο.  Η ηηκή ηεο Ka είλαη έλα κέηξν ηεο ηζρύνο ηνπ νμένο. Η ζηαζεξά ηνληηζκνύ ελόο νμένο ( Ka ) ζηελ πεξίπηωζε αξαηώλ πδαηηθώλ δηαιπκάηωλ. Με ηελ ίδηα ινγηθή ζε αξαηό πδαηηθό δηάιπκα αζζελνύο βάζεο Β. Αντίκετα. ζε θάζε πεξίπησζε νη ζπγθεληξψζεηο ησλ αληηδξψλησλ θαη πξντφλησλ ζα πξέπεη λα εθθξάδνληαη ζε mol/L Συνοψίηοντασ. γηα κηα νξηζκέλε ζεξκνθξαζία. θαζώο όπσο ζπκβαίλεη ζ’ όια ηα αξαηά πδαηηθα δηαιύκαηα. ςτα ιςχυρά οξζα και τισ ιςχυρζσ βάςεισ οι ιςορροπίεσ ιοντιςμοφ είναι μετατοπιςμζνεσ προσ τα δεξιά και οι ςτακερζσ ιοντιςμοφ ζχουν υψθλζσ τιμζσ (π. Όκσο. ε ζπγθέληξσζε ηνπ λεξνύ ζεσξείηαη ζηαζεξή θαη ίζε κε 55. Οη Ka θαη Kb έρνπλ κνλάδεο (mol/L). Δπεηδή κάιηζηα ε αληίδξαζε ηνπ ηνληηζκνύ είλαη ελδόζεξκε.Διαλφματα αςθενών οξέων .5 Μ.αςθενών βάςεων Σε έλα αξαηό πδαηηθό δηάιπκα αζζελνύο κνλνπξσηηθνύ νμένο ΗΑ. όζν κεγαιύηεξε είλαη ε ηηκή ηεο ζηαζεξάο ηνληηζκνύ ηνπ νμένο ηόζν ηζρπξόηεξν είλαη ην νμύ.χ. νη νπνίεο ζπλήζσο παξαιείπνληαη ράξηλ επθνιίαο. δειαδή. ςτα αςκενι οξζα και βάςεισ οι 5 . Γειαδή. έρνπκε ηελ ηζνξξνπία:   H3 O+ + A HA + H2O   Ολνκάδνπκε ζηαζεξά ηνληηζκνύ αζζελνύο νμένο ΗΑ ηελ ηηκή ηνπ θιάζκαηνο ζηελ ηζνξξνπία: Σηελ παξαπάλσ ζρέζε δελ αλαγξάθεηαη ε ζπγθέληξσζε ηνπ Η2Ο. 102-109).

x ≈ c 6 . Να βρεκεί θ τιμι τθσ Ka ςε ςυνάρτθςθ με τα c και α. ηε ζηαζεξά ηνληζκνύ θαη ηε ζπγθέληξσζε ελόο αζζελνύο κνλνβαζηθνύ νμένο ή κηαο αζζελνύο κνλόμηλεο βάζεο. O λόκνο απηόο ζπζρεηίδεη ην βαζκό ηνληηζκνύ.ιςορροπίεσ ιοντιςμοφ είναι μετατοπιςμζνεσ προσ τα αριςτερά και οι ςτακερζσ ιοντιςμοφ ζχουν χαμθλζσ τιμζσ (π. ΛΥΣΗ ΗΑ + Η2Ο Η3Ο+ + Α- ηνληηζκόο αξρηθά / M ηνληίδνληαη . 10-4-10-15) Νόμοσ αραιώςεωσ του Ostwald Διάλυμα μονοπρωτικοφ οξζοσ ΗΑ ςυγκζντρωςθσ c M ζχει βακμό ιοντιςμοφ α.χ. Απινπνηήζεηο Γηα ηελ απινύζηεπζε ησλ ππνινγηζκώλ κπνξνύκε λα θάλνπκε ηηο εμήο πξνζεγγίζεηο:  Αλ α ≤ 0.παξάγνληαη / M c αc αc αc ηζνξξνπία c (1-α) αc αc Αλ ην α είλαη πνιύ κηθξόηεξν από ην 1. Από ηελ απινπνηεκέλε κνξθή ηνπ λόκνπ Kb = α2c Ka = α2c βγάδνπκε ην ζπκπέξαζκα όηη γηα ζηαζεξή ηηκή ζεξκνθξαζίαο (K ζηαζεξό) όζν αξαηώλνπκε έλα δηάιπκα αζζελνύο ειεθηξνιύηε ηόζν ε ηηκή ηνπ α απμάλεη. κπνξνύκε κε αλεθηό ζθάικα λα ζεσξήζνπκε 1 – α ≈ 1 θαη έρνπκε: Οη ζρέζεηο Ka = α2c /(1-α) Kb = α2c /(1-α) απνηεινύλ καζεκαηηθέο εθθξάζεηο ηνπ λόκνπ αξαηώζεσο ηνπ Ostwald. ηόηε 1 .1 .α ≈ 1 θαη c.

+ Η2Ο ΗΑ + ΟΗ.= Kw Η αληίζηξνθε ζρέζε πνπ ππάξρεη αλάκεζα ζηε ηζρχ ηνπ νμένο θαη ηεο ζπδπγνχο ηεο βάζεο κπνξεί λα γίλεη θαηαλνεηή αλ ζθεθηνχκε φηη. ην ηζρπξφ νμχ απνβάιιεη εχθνια ην πξσηφλην ηνπ. ην αζζελέο νμχ ράλεη κε δπζθνιία ην πξσηφλην ηνπ πξάγκα πνπ ζεκαίλεη φηη ε ζπδπγήο ηνπ βάζε έρεη κεγάιε «ζπκπάζεηα» πξνο ην πξσηφλην θαη ζπλεπψο είλαη κηα ηζρπξή βάζε. κπνξνύκε λα θάλνπκε ηελ πξνζέγγηζε:  Αλ Ka /c ≤ 0.01. είλαη ε ζπδπγήο βάζε ηνπ νμένο ΗΑ.x ≈ c ΢ρέζε πνπ ζπλδέεη ηελ Ka νμένο θαη ηελ Kb ηεο ζπδπγνύο βάζεο  Σε έλα δηάιπκα αζζελνύο νμένο ΗΑ έρνπκε: ΗΑ + Η2Ο Η3Ο+ + Α.  Σπκπεξαζκαηηθά.(1) Τν ηόλ Α-. Αλ γξάςνπκε απηέο ηηο δύν Κ θαη πνιιαπιαζηάζνπκε θαηά κέιε πξνθύπηεη: δειαδή. Kb A.(όπνπ ε x ζπγθέληξσζε ηνπ νμένο ή βάζεο πνπ ηνληίδεηαη). Σηηο αληηδξάζεηο πνπ έρνπλ ηε γεληθή κνξθή:   ζπδπγήο βάζε + ζπδπγέο νμύ νμύ + βάζε   επλνείηαη ε θαηεύζπλζε εθείλε πνπ νδεγεί ζε κεηαθνξά πξσηνλίσλ από ην ηζρπξόηεξν νμύ πξνο ηελ ηζρπξόηεξε βάζε. όπσο έρνπκε αλαθέξεη. Αλ πάιη δίλεηαη ε ηηκή ησλ Ka θαη c θαη δεηείηαη ν βαζκό ηνληηζκνύ α.βάζεο ε ηζνξξνπία κεηαηνπίδεηαη πξνο ην αζζελέζηεξν νμύ θαη ηελ αζζελέζηεξε βάζε. Τν Α-αληηδξά κε ην λεξό Α. 7 .(2) Η ζηαζεξά ηζνξξνπίαο ηεο (1) είλαη ε Ka ηνπ ΗΑ.  Κa HA . Η ζηαζεξά ηζνξξνπίαο ηεο (2) είλαη ε Kb ηεο βάζεο Α-.α ≈ 1 θαη c. Αληίζεηα. ηόηε 1 . ζηηο αληηδξάζεηο νμένο . πξάγκα πνπ ζεκαίλεη φηη ε ζπδπγήο ηνπ βάζε έρεη κηθξή «ζπκπάζεηα» πξνο ην πξσηφλην θαη ζπλεπψο είλαη κηα αζζελήο βάζε. ηα πξνϊόληα ζα πξέπεη λα είλαη πην ζηαζεξά (ιηγόηεξα δξαζηηθά ή πην αζζελή ) από ηα αληηδξώληα. Με άιια ιόγηα.

Αν ςε ζνα διάλυμα υπάρχουν δφο ι περιςςότερεσ ουςίεσ που δίνουν ζνα κοινό ιόν π. ην δηάιπκα ηνπ ΝΗ4F είλαη φμηλν γηαηί. Δπίζεο ηόληα όπσο ην I-. π.ρ. Γη’ απηφ θαη ν ππνινγηζκφο ηνπ pH ελφο ηέηνηνπ δηαιχκαηνο είλαη αξθεηά πνιχπινθνο.4 Δπίδξαζε θνηλνύ ηόληνο  Δπίδξαζε θνηλνύ ηόληνο έρνπκε όηαλ ζε δηάιπκα αζζελνύο ειεθηξνιύηε πξνζζέζνπκε άιιν ειεθηξνιύηε (ζπλήζωο ηζρπξό) πνπ λα έρεη θνηλό ηόλ κε ηνλ αζζελή ειεθηξνιύηε. ΝΗ4Cl + NaOH → NaCl + NH3 + H2O β.ρ. αν προςκζςουμε όλεσ τισ ςυγκεντρώςεισ των Αςτο διάλυμα. κε ηηκή Kb κηθξόηεξε από ην 10-14 δελ αληηδξνύλ κε ην Η2Ο. Μεθοδολογία για ηην επίλςζη αζκήζεων με ανάμιξη διαλςμάηων ή πποζθήκη καθαπήρ οςζίαρ ζε διάλςμα. ζπγθξίλνληαο ηηο ηηκέο ησλ Ka θαη Kb . που ικανοποιεί όλεσ τισ ιςορροπίεσ. όηαν μεηαξύ αςηών λαμβάνει σώπα ανηίδπαζη: Όηαλ αλακηγλχνληαη δχν ή πεξηζζφηεξα δηαιχκαηα ή θαζαξή νπζία κε δηάιπκα θαη κεηαμχ απηψλ ιακβάλεη ρψξα αληίδξαζε ηφηε γηα λα ππνινγίζνπκε ηηο ζπγθεληξψζεηο ζην ηειηθφ ηνληηθφ δηάιπκα εξγαδφκαζηε σο εμήο: α. κε ηηκή Ka κηθξόηεξε από 10-14 δελ αληηδξνύλ κε ην Η2Ο. αληηδξάζεηο δηπιήο αληηθαηάζηαζεο πνπ έρνπλ ηε κνξθή: άλαρ αζθενούρ βάζηρ + ιζσςπή βάζη.προκφπτει. Υπνινγίδνπκε ζηνηρεηνκεηξηθά ηηο πνζφηεηεο ησλ νπζηψλ πνπ βξίζθνληαη ζην ηειηθφ δηάιπκα. Σηελ πεξίπηωζε απηή ν βαζκόο ηνληηζκνύ κεηώλεηαη. + Ka NH4 > Kb F 3. HCl + NaOH → NaCl + H2O II. Δχθνια φκσο. εξοςδεηεπώζειρ καηά Arrhenius: π. ην Cl. αληηδξάζεηο δηπιήο αληηθαηάζηαζεο πνπ έρνπλ ηε κνξθή: άλαρ αζθενούρ οξέορ + ιζσςπό οξύ. 8 . Υπνινγίδνπκε ηηο πνζφηεηεο ησλ δηαιπκέλσλ νπζηψλ ζηα αξρηθά δηαιχκαηα.ρ. ιόγω κεηαηόπηζεο ηεο ηζνξξνπίαο ηνληηζκνύ ηνπ αζζελνύο ειεθηξνιύηε πξνο ηα αξηζηεξά. το Α-. ζύκθωλα κε ηελ αξρή Le Chatelier. + - Τν δηάιπκα ΝΗ4F c M πεξηέρεη ην νμχ ΝΗ4 c M θαη ηε βάζε F c M ζε ίζεο ζπγθεληξψζεηο.θαη ην ΝΟ3-. Γειαδή. τότε θ ςυγκζντρωςθ ιςορροπίασ του Α-. Ωο κνλφδξνκεο κεηαζεηηθέο αληηδξάζεηο ζεσξνχκε ηηο: Ι. είναι μία και μόνο. γ. Η ςυγκζντρωςθ αυτι του Α. από όπου και αν αυτζσ προζρχονται. Γξάθνπκε ηηο κνλφδξνκεο αληηδξάζεηο (πξνζνρή! φρη ηηο δηαζηάζεηο ή ηνληηζκνχο ).Παξαηεξήζεηο Οπζίεο όπσο ε CH3OH (κεζπιηθή αιθνόιε). κπνξνχκε λα πξνβιέςνπκε αλ είλαη ην δηάιπκα είλαη φμηλν.χ. βαζηθφ ή νπδέηεξν. Καη ηα δχν απηά ηφληα αληηδξνχλ κε ην λεξφ. ΝaF + HCl → NaCl + HF ΙII. π.

δ. όπσο έρνπκε δεη. Τα δηαιύκαηα απηά πεξηέρνπλ έλα αζζελέο νμύ θαη ηε ζπδπγή ηνπ βάζε (ΗΑ /Α-) ή κηα αζζελή βάζε θαη ην ζπδπγέο ηεο νμύ (Β / ΒΗ+). 3. Η εξίςωςθ των Henderson και Hassel-balch Σε θάζε ξπζκηζηηθό δηάιπκα πνπ πεξηέρεη έλα ζπδπγηαθό ζύζηεκα νμένοβάζεο.5 Ρπζκηζηηθά δηαιύκαηα Οξηζκόο . Βξίζθνπκε ηε κνξηαθή θαη’ φγθν ζπγθέληξσζε (Molarity) ησλ ζπζηαηηθψλ ηνπ ηειηθνχ δηαιχκαηνο θαη κε βάζε ηα δεδνκέλα απηά επηιχνπκε ην πξφβιεκα. ηζρύεη ε ζρέζε: Η εμίζσζε απηή κε ινγαξίζκηζε νδεγεί: Αλαινγηθά ηζρχεη: θαη 9 . Δπίζεο κπνξνύλ κέζα ζε όξηα λα αξαηωζνύλ. όηαλ πξνζηεζεί κηθξή αιιά ππνινγίζηκε πνζόηεηα ηζρπξώλ νμέωλ ή βάζεωλ.Υπνινγηζκόο pH ξπζκηζηηθνύ δηαιύκαηνο  Ρπζκηζηηθά δηαιύκαηα νλνκάδνληαη δηαιύκαηα ηωλ νπνίωλ ην pH παξακείλεη πξαθηηθά ζηαζεξό. ρωξίο λα κεηαβιεζεί ην pH ηνπο.

Με αλάκημε αζζελνύο νμένο κε ηε ζπδπγή ηνπ βάζε Π.ρ. όπσο έρνπκε αλαθέξεη: 1. ΝΗ3/ NH4Cl κε ηνπο εμήο ηξόπνπο: 1. όπνπ x> y Αληίζηνηρα.ρ.κα πρζπει: α. δθλαδι cβάςθσ = *Α-]αρχικό Παξαζθεπέο ξπζκηζηηθώλ δηαιπκάηωλ Μπνξνύκε λα παξαζθεπάζνπκε ξπζκηζηηθό δηάιπκα ηεο κνξθήο ΗΑ / Α. Πωο δξνπλ ηα ξπζκηζηηθά δηαιύκαηα Τα ξπζκηζηηθά δηαιύκαηα. κπνξνύκε λα παξαζθεπάζνπκε έλα ξπζκηζηηθό δηάιπκα ηεο κνξθήο Β/ ΒΗ+ π. βάζεο ή λεξνύ. πξνζζήθε x mol NaOH ζε δηάιπκα πνπ πεξηέρεη y mol HF. ώζηε ην δηάιπκα λα έρεη ηθαλνπνηεηηθή ξπζκηζηηθή ηθαλόηεηα Γειαδή. πξνζζήθε δηαιύκαηνο ΝΗ3 κε δηάιπκα NH4Cl. Γηαηεξνύλ ην pH ηνπο πξαθηηθά ζηαζεξό.Η παραπάνω εξίςωςθ ιςχφει υπό οριςμζνεσ προχποκζςεισ π. για ζνα το ρυκμιςτικό διάλυμα τθσ μορφισ ΗΑ/ Α. HF/ NaF κε ηνπο εμήο ηξόπνπο: 1.ρ.π.ρ. κεγάιε δειαδή αληνρή ζηηο κεηαβνιέο ηνπ pH πνπ πξνθαινύληαη ιόγσ πξνζζήθεο νμένο.χ. πξνζζήθε δηαιύκαηνο HF ζε δηάιπκα NaF 2. δθλαδι cοξ = *ΗΑ+αρχικό β. Με αλάκημε αζζελνύο βάζεο κε ην ζπδπγέο ηεο νμύ π. Π. όπνπ y>x Ρπζκηζηηθή ηθαλόηεηα Θα πξέπεη λα παξαηεξήζνπκε. θαηά ηελ αξαίσζή ηνπο ζε 10 . θ ςυγκζντρωςθ τθσ ςυηυγοφσ βάςθσ ςτθν κατάςταςθ ιςορροπίασ να είναι περίπου ίςθ με τθν αρχικι ςυγκζντρωςθ τθσ βάςθσ. 2.Γηαηεξνύλ ην pH ηνπο πξαθηηθά ζηαζεξό όηαλ πξνζηίζεληαη ζε απηά κηθξέο αιιά ππνινγίζηκεο πνζόηεηεο ηζρπξώλ νμέσλ ή βάζεσλ 2. όηη νη ζπγθεληξώζεηο ζην ηειηθό δηάιπκα ζα πξέπεη λα είλαη ζρεηηθά πςειέο. Με αλάκημε πεξίζζεηαο αζζελνύο βάζεο κε ηζρπξό νμύ π. Με κεξηθή εμνπδεηέξωζε αζζελνύο νμένο από ηζρπξή βάζε. θ ςυγκζντρωςθ του οξζοσ ςτθν κατάςταςθ ιςορροπίασ να είναι περίπου ίςθ με τθν αρχικι ςυγκζντρωςθ του οξζοσ. πξνζζήθε x mol NH3 ζε δηάιπκα y mol HCl.ρ.ρ.

Αξαίωζε ξπζκηζηηθνύ δηαιύκαηνο Αλ έρνπκε ξπζκηζηηθό δηάιπκα: ΗΑ c1 M θαη NaA c2 M ηόηε ηζρύεη.1c1) /(0. ην pH ηνπ ξπζκηζηηθνύ δηαιύκαηνο παξακέλεη ζηαζεξό. ελώ ε βαζηθή κνξθή ηα νμέα. Γηα παξάδεηγκα ην αίκα είλαη ξπζκηζηηθό δηάιπκα.). γη’ απηό θαη νη ελδνθιέβηεο ελέζεηο πεξηέρνπλ ξπζκηζηηθό δηάιπκα. ηόηε ην δηάιπκα πνπ ζα πξνθύςεη ζα πεξηέρεη: ΗΑ 0. 11 . [H3O+] = Ka c1/c2 Αλ αξαηώζνπκε ην δηάιπκα 10 θνξέο κε λεξό.1c2) = Ka c1/c2 Παξαηεξνύκε δειαδή όηη θαηά ηελ αξαίσζε. Χξεζηκόηεηα ξπζκηζηηθώλ Τα ξπζκηζηηθά δηαιύκαηα βξίζθνπλ πνιιέο εθαξκνγέο. βηνινγία. Σηελ αλαιπηηθή ρεκεία γηα ηε βαζκνλόκεζε περακέηξσλ. Απηό δηαζθαιίδεηαη κε ηε ρξεζηκνπνίεζε ξπζκηζηηθώλ δηαιπκάησλ. θαξκαθεπηηθή.1c2 M νπόηε. παξαγσγή ρξσκάησλ. Σηε βηνκεραλία.νξηζκέλα όξηα. θηάζνπκε ζην ζεκείν λα κε ηζρύνπλ νη πξνϋπνζέζεηο γηα ηελ εθαξκνγή ηεο παξαπάλσ ζρέζεο. Η όμηλε κνξθή απηνύ ηνπ δεύγνπο εμνπδεηεξώλεη ηηο πξνζηηζέκελεο βάζεηο. 2. επεμεξγαζία δεξκάησλ. κε ζπλερή αξαίσζε. Πξνζζήθε ηζρπξνύ νμένο ή βάζεο ζε ξπζκηζηηθό δηάιπκα  Έλα ξπζκηζηηθό δηάιπκα πεξηέρεη έλα ζπδπγέο δεύγνο νμύ-βάζε. Σηνλ ελόξγαλν θόζκν ηα πεξηζζόηεξα πγξά ησλ δώσλ θαη θπηώλ είλαη ξπζκηζηηθά δηαιύκαηα. Αλ ππεξβνύκε απηά ηα όξηα ηόηε ε ηηκή ηνπ pH αιιάδεη ζεκαληηθά. Σηελ ηαηξηθή. Απηό βέβαηα κε ηελ πξνϋπόζεζε όηη ηζρύνπλ νη πξνζεγγίζεηο πνπ απαηηνύληαη γηα ηελ εθαξκνγή ηεο ζρέζεο: [H3O+] = Ka cνμένο / cβάζεο Όηαλ. 3. [H3O+] = Ka (0.1c1 M θαη NaA 0. ιηπαζκάησλ θιπ. όπσο : 1. πνζνηηθή αλάιπζε θιπ. ηα νπνία ξπζκίδνπλ ηηο βηνρεκηθέο δηεξγαζίεο πνπ ιακβάλνπλ ρώξα. Πνιιέο ρεκηθέο θαη βηνρεκηθέο δηεξγαζίεο πξέπεη λα γίλνληαη ζε θαζνξηζκέλε ηηκή pH (βηνινγηθνί θαζαξηζκνί. ηόηε ην δηάιπκα ράλεη ηε ξπζκηζηηθή ηνπ ηθαλόηεηα.

(βαζηθή κνξθή ηνπ δείθηε). Με πξνζζήθε βάζεο ε ηζνξξνπία κεηαηνπίδεηαη δεμηά. νπόηε ην ρξώκα 1 επηβάιιεηαη ζην δηάιπκα. Αλ ν ηνληηζκόο ηνπ δείθηε παξαζηαζεί κε ηελ εμίζσζε: ηόηε ζύκθσλα κε ηνλ νξηζκό ηα κόξηα ΗΓ (όμηλε κνξθή ηνπ δείθηε) έρνπλ δηαθνξεηηθό ρξώκα από ηα ηόληα Γ. Με ζηαδηαθή πξνζζήθε νμένο. ηόηε επηθξαηεί ην ρξώκα ηνπ ΗΓ Αλ pH >pKa ΗΓ +1 . Η πεξηνρή απηή θαζνξίδεηαη σο εμήο: Αλ pH <pKa ΗΓ –1 .log Ka ΗΓ • Σηνπο πξσηνιπηηθνχο δείθηεο ηζρχεη: + Κa ΗΔ = [Η ][Δ ] / [ΗΔ] - • Επικπαηεί η όξινη μοπθή ηος δείκηη (ΗΔ) εθφζνλ [ΗΓ] > 10[Γ ].pH > pKa ΗΔ +1 12 .όηαλ ε ζπγθέληξσζε ηνπ ΗΓ είλαη 10 θνξέο κεγαιύηεξε από ηελ αληίζηνηρε ηνπ Γ-. Αληίζεηα. Οη δείθηεο απηνί είλαη ζπλήζσο αζζελή νξγαληθά νμέα ή βάζεηο ησλ νπνίσλ ηα κόξηα έρνπλ δηαθνξεηηθό ρξώκα από ηα αληίζηνηρα ηόληα ζηα νπνία έρνπλ ηνληηζηεί. είλαη νπζίεο ηωλ νπνίωλ ην ρξώκα αιιάδεη αλάινγα κε ην pH ηνπ δηαιύκαηνο ζην νπνίν πξνζηίζεληαη. νπόηε ην Γ.επηβάιιεη ην ρξώκα ηνπ. pKa ΗΓ = .6 Γείθηεο . αλ ε ζπγθέληξσζε ηνπ ΗΓ είλαη 10 θνξέο κηθξόηεξε ηνπ Γ-επηθξαηεί ην ρξώκα ηνπ Γ-. pH <pKa ΗΔ –1 - - • Επικπαηεί η βαζική μοπθή ηος δείκηη (Δ ) εθφζνλ[Γ ] > 10[ΗΓ]. + πνπ ζεκαίλεη [Η ] / ΚΗΓ >10 δειαδή. Τν ρξώκα δειαδή πνπ ηειηθά παίξλεη ην δηάιπκα εμαξηάηαη από ην pH θαη ηε ζηαζεξά ηνληηζκνύ ηνπ δείθηε Ka ΗΓ.3. ε παξαπάλσ ηζνξξνπία κεηαηνπίδεηαη αξηζηεξά. πνπ ζεκαίλεη + [Η ] / ΚΗΓ δειαδή. Καηά θαλόλα επηθξαηεί ην ρξώκα ηνπ ΗΓ (παξαηήξεζε κε γπκλό κάηη). Ο θάζε δείθηεο έρεη ηε δηθή ηνπ πεξηνρή αιιαγήο ρξώκαηνο ηνπ δείθηε. ηόηε επηθξαηεί ην ρξώκα ηνπ Γόπνπ.Ογθνκέηξεζε  Γείθηεο νμέωλ .βάζεωλ ή ειεθηξνιπηηθνί ή πξωηνιπηηθνί δείθηεο.

Γηα ηνλ θαζνξηζκό ηνπ ηζνδύλακνπ ζεκείνπ. Αν παραςτιςουμε γραφικά τθ τιμι του pH του άγνωςτου διαλφματοσ.Χξεζηκόηεηα πξωηνιπηηθώλ δεηθηώλ Οη δείθηεο ρξεζηκνπνηνύληαη θπξίσο : 1. ςε ςυνάρτθςθ με τον όγκο του προςτικζμενου προτφπου διαλφματοσ.  Τν ζεκείν όπνπ παξαηεξείηαη ρξωκαηηθή αιιαγή ηνπ νγθνκεηξνύκελνπ δηαιύκαηνο νλνκάδεηαη ηειηθό ζεκείν ή πέξαο νγθνκέηξεζεο. Ογθνκέηξεζε (Ομπκεηξία . όπωσ διαβάηει ζνα πεχάμετρο. παίρνουμε τθν καμπφλθ ογκομζτρθςθσ. Πνιιέο θνξέο κάιηζηα γηα ην ζθνπό απηό ρξεζηκνπνηείηαη περακεηξηθό ραξηί. όπνπ έρεη αληηδξάζεη πιήξωο ε νπζία (ζηνηρεηνκεηξηθά) κε νξηζκέλε πνζόηεηα ηνπ πξόηππνπ δηαιύκαηνο. Ο εληνπηζκόο ηνπ ηζνδύλακνπ ζεκείνπ δηαζθαιίδεηαη κε ηε βνήζεηα ησλ δεηθηώλ. θαηά ηελ νγθνκεηξηθή κέζνδν.  Ιζνδύλακν ζεκείν είλαη ην ζεκείν ηεο νγθνκέηξεζεο. Ενϊ. αλκαλιμετρία ζχουμε όταν ογκομετρείται ζνα οξφ με πρότυπο διάλυμα βάςθσ. πνπ ζα εμεηάζνπκε ζηελ επόκελε ελόηεηα. εηδηθό ραξηί δηαπνηηζκέλν κε κίγκα δεηθηώλ. δειαδή.Γηα ηνλ θαηά πξνζέγγηζε πξνζδηνξηζκό ηεο ηηκήο ηνπ pH ελόο δηαιύκαηνο (ρξσκαηνκεηξηθή κέζνδνο).Αιθαιηκεηξία)  Ογθνκέηξεζε είλαη ε δηαδηθαζία πνζνηηθνύ πξνζδηνξηζκνύ κηαο νπζίαο κε κέηξεζε ηνπ όγθνπ δηαιύκαηνο γλωζηήο ζπγθέληξωζεο (πξόηππνπ δηαιύκαηνο) πνπ ρξεηάδεηαη γηα ηελ πιήξε αληίδξαζε κε ηελ νπζία. Η οξυμετρία είναι ο κλάδοσ τθσ ογκομετρίασ που περιλαμβάνει προςδιοριςμοφσ ςυγκεντρϊςεων βάςεων με πρότυπο διάλυμα οξζοσ. νη νπνίνη απνθαιύπηνπλ ην ηζνδύλακν ζεκείν κε ηελ αιιαγή ηνπ ρξώκαηνο ηνπο. 2. Όζν πην θνληά είλαη ην ηζνδύλακν ζεκείν κε ην ηειηθό ζεκείν ηόζν πην αθξηβήο είλαη ε νγθνκέηξεζε. 13 .

Ογκομέτρηςη αςθενοφσ οξέοσ με ιςχυρή βάςη 14 .1. Ογκομέτρηςη ιςχυροφ οξέοσ με ιςχυρή βάςη 2.

3. Ογκομέτρηςη αςθενοφσ βάςησ με ιςχυρό οξφ 15 .