You are on page 1of 225

Acerca de este libro

Esta es una copia digital de un libro que, durante generaciones, se ha conservado en las estanterías de una biblioteca, hasta que Google ha decidido
escanearlo como parte de un proyecto que pretende que sea posible descubrir en línea libros de todo el mundo.
Ha sobrevivido tantos años como para que los derechos de autor hayan expirado y el libro pase a ser de dominio público. El que un libro sea de
dominio público significa que nunca ha estado protegido por derechos de autor, o bien que el período legal de estos derechos ya ha expirado. Es
posible que una misma obra sea de dominio público en unos países y, sin embargo, no lo sea en otros. Los libros de dominio público son nuestras
puertas hacia el pasado, suponen un patrimonio histórico, cultural y de conocimientos que, a menudo, resulta difícil de descubrir.
Todas las anotaciones, marcas y otras señales en los márgenes que estén presentes en el volumen original aparecerán también en este archivo como
testimonio del largo viaje que el libro ha recorrido desde el editor hasta la biblioteca y, finalmente, hasta usted.
Normas de uso
Google se enorgullece de poder colaborar con distintas bibliotecas para digitalizar los materiales de dominio público a fin de hacerlos accesibles
a todo el mundo. Los libros de dominio público son patrimonio de todos, nosotros somos sus humildes guardianes. No obstante, se trata de un
trabajo caro. Por este motivo, y para poder ofrecer este recurso, hemos tomado medidas para evitar que se produzca un abuso por parte de terceros
con fines comerciales, y hemos incluido restricciones técnicas sobre las solicitudes automatizadas.
Asimismo, le pedimos que:
+ Haga un uso exclusivamente no comercial de estos archivos Hemos diseñado la Búsqueda de libros de Google para el uso de particulares;
como tal, le pedimos que utilice estos archivos con fines personales, y no comerciales.
+ No envíe solicitudes automatizadas Por favor, no envíe solicitudes automatizadas de ningún tipo al sistema de Google. Si está llevando a
cabo una investigación sobre traducción automática, reconocimiento óptico de caracteres u otros campos para los que resulte útil disfrutar
de acceso a una gran cantidad de texto, por favor, envíenos un mensaje. Fomentamos el uso de materiales de dominio público con estos
propósitos y seguro que podremos ayudarle.
+ Conserve la atribución La filigrana de Google que verá en todos los archivos es fundamental para informar a los usuarios sobre este proyecto
y ayudarles a encontrar materiales adicionales en la Búsqueda de libros de Google. Por favor, no la elimine.
+ Manténgase siempre dentro de la legalidad Sea cual sea el uso que haga de estos materiales, recuerde que es responsable de asegurarse de
que todo lo que hace es legal. No dé por sentado que, por el hecho de que una obra se considere de dominio público para los usuarios de
los Estados Unidos, lo será también para los usuarios de otros países. La legislación sobre derechos de autor varía de un país a otro, y no
podemos facilitar información sobre si está permitido un uso específico de algún libro. Por favor, no suponga que la aparición de un libro en
nuestro programa significa que se puede utilizar de igual manera en todo el mundo. La responsabilidad ante la infracción de los derechos de
autor puede ser muy grave.
Acerca de la Búsqueda de libros de Google
El objetivo de Google consiste en organizar información procedente de todo el mundo y hacerla accesible y útil de forma universal. El programa de
Búsqueda de libros de Google ayuda a los lectores a descubrir los libros de todo el mundo a la vez que ayuda a autores y editores a llegar a nuevas
audiencias. Podrá realizar búsquedas en el texto completo de este libro en la web, en la página http://books.google.com

IOTHEEK GENT

I .

.ECEPTUM . ETC.DISSERTATIO in SEXTUM DECALOGI PR.

.

TYPOGRAPHI ARCniEPISCOPATUS MECHLINIENSIS. JOXTA SEPTIHAH EDIT. EDITIO PRIHA HECHIIN. TYPIS P. . HANICQ . J. CEKOHArfEHSEH. AUCTORE J. B. MECHLIM . EPISCOPO CENOMANENSI. CUH APPROBATIOKE.DISSERTATIO SEXTUM DECALOGI PRjECEPTUM ET SUPPLEMENTUM AD TRACTATUM DE MATRIMONIO. BOUVIER.

.

Alia sextum Decalogi praeceptum etalia conjugatorum ofiicia spectant. Perlectis igitur multis libris de bac theologiae parte tractantibus . quibus doctiores confessarii saepe irretiti.V MONITUM. In bis et in illis multae nascuntur quaestiones ad praxim quotidianam attinentes. Hoc unum fidenter testamur. Eas per ordinem expositas et lucide discussas non facile inveniunt : inter theologiae moralis auctores quos prae manibus huc usque habuerunt. nos scilicet rectum intendisse finem . et tamen in publicis seminariorum actibus explanari nequeunt. Non pro arbitrio illas statuimus. quidam sunt rigidiores et plerique multa omittunt vel insufficienter trattant. momenta utriusque opinionis librareet partem quae probabilior ipsi videbitur scienter eligere poterit. loca quae indicamus consulere. His sedulb attentis . ea colligere tentavimus quae a sacevdotibus ministerium confessionis exercentibus periculose ignorarentur. solis presbyteris et diaconibus destinato . rem junioribus presby teris et diaconibus utilem fore judicavimus si de peccatis castitati adversis atque de ofiiciis inter sponsos explendis specialiter ageremus. In praesenti opusculo. . sed rationibus ex auctoribus melioris notae depromptis fulcitas demonstravimus : quicumque ergo sententiae nostrae statim subscribere noluerit. non pariim torquentur. contexere studuimus regulas inter nimiae severitatis et laxitatis limites medium iter ostendentes. nec decenter juvenibus alumnis indiscriminatim committerentur.

ob quam illud separatim ab initio in lucem fuit editum. etc. antequam judicent. semper deducti. caute procedant. decisionibus exceptionibusve a nobis positis abutantur ut in laxitatem moribus perniciosam ipsi declinent . Veriim praecipua ratio. nobis indicare dignentur. pronuntiabunt lectores. . semper exigit ut a collectione cunctis seminariorum alumnis destinata exulet. et prudentia. amore veritatis. obsecramus ut illum. inveniretur. cui titulus Institutwn.VI MONITUM. quaealiarum virtutum est oculus. an verb illnm obtinuerimus . necnon conditiones praerequisitas serio animo perpendant . Eos enixe rogamus ut mollioris doctrinae nos leviter nonincusent. Plures visj sunt desiderare ut hoc praesens opusculum in opere nostro nunc completo . . Ita saltem judicavimus et etiam nunc judicamus. nec principiis. motiva nostra.es theologicce. Ceteriim si errorem deprehenderint.

praesertim ubi quaedam exurgunt tentationum initia. vigilanti animo . solci' necessitate. Quoniam sextum et nonum Decalogi Praecepta. Sicut notninefurti omnis usurpatio rei alienae prohibetur. Amen. de illis sub unico titulo disserendum esse judicavimus. Castitas autem. 5. prae fragilitate nostrd.i4 et i7 expressa . inquit S. sciat se illaesum rard exiturum . et non nisi prius invocata supernd Dei assistentia\ Quisque propriis viribus nimis confidens . evidenter sibi correspondent. semper sit periculosa.. dicente Scriptura( Eccl. v.DISSERTATIO SEXTUM DECALOGI PRvECEPTUM. Quiamat periculum iri illo peribit. munda cor meiun et carnem meam. ita per mcechiam universae actiones castitati oppositai velut tot peccata reprobaniur. Sequens aliave similis adhiberi potest oratiuncula : Per tuam sanctissimam virginitatem et immaculatam conceptionem . a verbo castigare sic dicta. discrimini se temere objiciet. in capite 20 Exodi. purissima Virgo . Thomas. . rectoque fine percurrenda est . Sanctissimae Virginis patrocinium frequenter advocare convenit . quia concupiscentias refrenat . ) . Crailubrica haec materia . . 27.

Amitti potest per actus involuntarios. laesa per peccatum ei adversum aut per nubendi propositum . aut per assumptionem propositi castitatem perpetud servandi. q. et semel amissus nunquam recuperatur . Ut status consistit in integritate carnis . simpliciter dici non possunt virgines. Est specialis virtus . siquidem distinctum habet objectum. vidualis . g. usum matrimonii juxta rationis dictamen moderatur . perfectae huic abstinentiae integritatem carnis jungit. l . i5i . reparatur per peccati remissionem . in quibus est verecundia coram hominibus. vidualis et virginalis. v. scilicet conjugalis. a pudore nomen ducens . sive illicita . Hinc conjugati et corrupti quamtumvis pcenitentes et sancti . est virtus moralis delectationes venereas juxta rationis dictamen moderans.8 DISSERTATIO 2. Virginitas igitur considerari potest ut status vel ut virtus. id est. Conjugalis . quae habet pro objecto ea fugienda . 2. art. Virtus autem virginitatis . in eo consistit ut post matrimonii dissolutionem ab omnibus venereis abstineatur j virginalis. Triplex distinguitur castitas . . quia integritas carnis restitui non potest. Status igitur virginalis a virtute virginitatis probe distinguitur. in abstinentia' ab omni actu venereo consummato : ut virtus superaddit huic integritati perfectam abstinentiam a qualibet voluntarid actione vel delectatione castitati opposita et etiam a proposito nubendi. sive Iicita . Ei annexa est pudicitia. copulam violentam.

° de speciebus luxuriae consummatae contra naturam .EPTUM . quantumvis sanctis : sed qui virtutem virginitatis servaverunt aut recuperaverunt . et 5. De luxurid in genere. g Unde aureola gloriae in ccelo virginibus praeparata nunquam decernetur conjugatis et voluntarie corruptis . 4. . 2. CAPUT PRIMUM.EC. effectibus et remediis luxuriae.° de causis . Luxuria a verbo luxare sic nuncupatur.° de peccatis luxuriae non consummata? . vel contra naturam. Itaque dicemus .°de speciebus luxurice naturalis co. Ea igitur non destituentur virgines involuntarie ettotis viribus renitentes oppressae.. cui deam Venerem praesidem fuigebant pagani.nsummatae . i. quia hujus vitii proprium est vires animi et corporis relaxare ac dissolvere : unde aliqunndd etiamvocatur dissolutio . Castitati in genere adversaturluxuriaquae potest esse consummata.° deluxurid in genere . Recte definitur . i. Delectatio ista dicitur venerea .IN SEXTUM PK. et qui nimis ei cedunt dicuntur dissoluti. 3. hanc gloriae aureolam obtinebunt. vel non consummata. Appetitus inordinatus delectationis venereae. naturalis. quia ex se tendit ad generationem .

auditus ex melodid . delectatio visus ex pulchritudine . 2. sivenaturalis . quoniam qui talia agunt regnum Dei non consequentur. tactus ex mollitie vel lenitate objecti. Probatur haec propositio Scripturd sacra . 3. i9 et 2i : Manifesta sunt opera carnis . consensu Patrum ac theologorum et ratione. quce prcedico vobis . Luxuria ex genere suo peccatum est mortale. Quxeritur an luxuria ita sit peccatum ex .° Ratione : delectatio enim venerea ad solam generis humani propagationem . impudicitia .° Consensu Patrum ac theologorum . ergo ipsiusinversio ex natura sud gravis est inordinatio . ut levitatem materiae non patiatur . ut nunquam sit veniale defectu materiae.genere suo mortale . i. g. i . exintentione Creatoris . quce sunt fornicatio . 3. . Nonne manifeste repugnat dari fornicationem vel pollutionem voluntariam.° Species luxuriae consummatae . ad Gal. fuit destinata .° Delectatio mere organica . etc. luxuria et his similia . quae ex natura sud levis sit materia peccati ? R. sive contra naturam . . . immunditia . sicut prcedixi . etc. id est . quae ex naturali proportione inter organa nascitur . de quibus infra dicemus Jevitatem materiae non patiuntur. v.° Scripturd sacrd: Epist. qui unanimi ore semper docuerunt peccatum luxurice ex genere suo esse mortale.i0 D1SSERTATI0 PROPOSITIO. 2. Jac proinde mortale peccatum . id est. . ergo . R.

etc.ECEPTUM. nam talis delectatio in se non est mala . nihil ultra volendo . Ligorio . qui delectatur in videndd muliere pulchrd . Communiter admittunt theologi delectationem indirecte solummodd volitam levitatem materiae pati posse : v. . cum ipse Deus eam sensibus pro fiue legitimo annexuerit : peccatum igitur mortale esse non potest nisi rationc periculi ulterius progrediendi : atqui fieri potest ut in quibusdam personis periculum non sit grave . l. Ila. ordinarie periculosa est : igitur qui in delectatione istd sic moratur . seu in se vel in causd . S. Salmanticenses . Sylvius . Hinc . Comitolus . Antoninus . Diana. 3. . nempe si quis ponat actionem ex qud praeter voluntatem sequatur. Sancliez . de osculis ob delectationem organicam obiter datis . .° 4i6. Boudard . g. a gravi peccato saepe excusari non potest . mortaliter non peccat. i1 a delectatione venerea distinguitur . Billuart . nisi defectu advertentiae aut consensûs. nec sentiendo.° Delectatio venerea potest esse volita directe vel indirecte . R. et levitatem materiaeadmittere potest . in tangendo manum ejus mollem . contra Cajetanum . Collet . etc. nec periculum grave ulterius progrediendi incurrendo . ergo. et mora in tali delectatione .JN SEXTUM PR. Rard tamen ab omni peccato immunis est. 3. prasertim ex tactu proveniente . Henno . n. Multi ita sunt constituti ut fere quaeJibet delectatio organica voluntaria ipsis graviter sit periculosa.

I2 DISSEKTATIO aliquis vacat rei venialiter malae vel licitae ex qud praevidet nascituras carnis commotiones quibus non assentiet . et sufficientem non habet rationem eas permittendi . sed defectu consensûs.° auctoritate Alexandri VII. est duntaxat peccatum veniale . 4. mortaliter non peccat. et sequentibus nituntur momentis : i. delectatio venerea directe et extra matrimonium volita levitatem materiae admittat. quee ex osculo oritur . Per delectationem carnalem ordinarie intelligitur delectatio venerea. et eo sensu propositio fuit condemnata : non igitur probabile est lalem delectationem in . contra Caramuel et admodum paucos alios . Communissime tenent auctores . talem delectationem nunquam esse peccatum veniale defectu materiae . anno ibb4. secluso periculo ulterioris consensus et pollutionis. juxta communem sententiam . qui . scilicet . quia ex se tendit ad rem licitam : hoc alibi expendemus.° Delectatio venerea directe volita considerari potest in conjugatis et in solutis : in conjugatis est licita . an . sequentem damnavit propositionem : Est probabilis opinio quce dicit taniiim veniale osculum habitum ob delectationem carnalem et sensibilem . R. Quidam dicunt peccatum in eo casu non fieri veniale defectu materiae . Quaestio igitur ad hoc reducitur . si verd extra actum conjugii circa solum conjugem et absque gravi periculo incontinentiae percipiatur . modd in ordine ad actum conjugalem habeatur .

IIT SEXTUM PR. proximum semper incurritur periculum ulterioris consensus vel pollutionis . sed extra matrimonium. seu propagationi generis humani non adversatur. Aquaviva . i3 minimo gradu esse tantum peccatum veniale.ECEPTUM. . ergo . 2. Sex numerantur ejus species distinctae . etc. modo generationi apto . supposito igitur consensu directo in delectationem veneream . adulterium . de quibus seorsim dicendum est. stuprum . peccatum est mortale. Luxuria dicitur naturalis . generalis societatis Jesu . quandd humanae naturaa . CAPUT SECUNDUM. De speciebus luxurice naturalis consummatce. raptus . omnibus religiosis sibi subditis . Hinc in motibus carnis etiam casu excitatis libere delectari . Unde P. Consummatur per effusionem seminis viri intra vas naturale mulieris. ut-minima causa magnos saepe producat effectus . scilicet fornicatio simplex .° Ratione : ita corruptione nostra in vitiumluxuriae trahimur . incestus et sacrilegium . Est igitur carnalis viri et mulieris conjunctio . sub pcena excommunicationis prohibuit ne unquam recederent in docendo a sententia quae tenet delectationem veneream levitatem materiae non admittere . quod in aliis vitiis non eodem modo accidit.

° Scriptura sacra : inter multos textus . dixerunt simplicem fornicationem esse licitam. Simplex fornicatio est intrinsece mala et peccatum mortale. neque adulteri. sed tantum lege positiva prohibitam. sed solo castitatis praecepto. ut simplex fornicatio a stupro . de quo mox agemus . qui afferri possent . 3.. a culpa prohibetur .. ad Corinth. Prob.° Ex mutuo consensu . affinitatis . 9 et i0. neque idolis servientes . Nicolaitae et Gnostici . testimonio Patrum . et solo jure positivo peccatum mortale : Caramuel .. Haec propositio .. qui nullo speciali vinculo coujugii. cognationis .: Nequefornicarii. 6. Durandus tenebat eam jure naturali esse duntaxat peccatum veniale . PROPOSITIO.° Cum solutd non virgine . aliquos tantum seligemus. quibus verbis fornicatio a raptu distinguitur. auctoritate conciliorum ac summorum Pontificum et ratione. ab omnibus moraliter christianis admissa .°soluti. Dicimus i. ulterius progrediens .DISSERTATIO ARTICULUS PRIMUS. Simplex fornicatio est copula soluti cum soluta non virgine . De simplici fornicatione. I. 2. ex mutuo consensu. regnum Dei . ordinis sacri aut voti . i. dicebat illam intrinsece non esse malam . id est . secernatur. probatur Scriptura sacra . variis rationibus innixi . impuri priorum seculorum haeretici.

Certe fornicatio in his textibus exhibetur ut intrinsece mala . adulterium .° etc. . est mortale peccatum . matr. idolorum servitus . Ad Gal. sess. iit supra : Ad Eph. in II. : Hoc scitote intelligentes qubd omnis fornicator aut immundus non habet hcereditatem in regno Christi etDei. 5. maxime ciim tentatur exercens. . declarat concubinatum esse grave peccatum. 24 . et tanquam peccatum mortale . 5. Viennense . quia interdicta . ergo 2. 22. 8 . de reform. Chrysost.° etc. . . peccatum non est .° etc. ad Corinth. cap. 5. 3 cap. I.° Auctoritate conciliorum ac summorum Pontificum : concil. ergo 3. S. 4 : Fornicatio nunquam potest esse sine gravi peccato. dicit partem fornicatorum futuram esse in stagno ardenti igne et sulphure. . l5 possidebunt .IPT SEXTUM PRJECEPTUM. Joannes in Apocalypsi . Innocentius XI sequentem damnavit propositionem Caramuelis anno i679 : Tam clarum videtur fornicationem secundum se nullam involvere malitiam et solum esse malam . tit. hanc Beguinorum propositionem damnat : Mulieris osculum . toties condemnasti teipsum . : Quoties scortatus es . 21. 3 . ut contrarium omninb rationi dissonum videatur. citm ad hoc natura inclinet . Concil. i9 et 21 . B. cap.t . sicut immunditia . actus autem carnalis . homil. ergo i. i . Epist. Clement. 8. 2. Trid. Fulgentius. 5.° Testimonio Patrum : S. 5. cum ad hoc natura non incline.

° Ratione : copula carnalis licita esse non potest nisi in ordine ad prolem . sed insuper nutrienda .° Fornicatio expresse ab . fovenda . Apost. 29 fornicatio eodem modo prohibetur ac esus immolatorum . l . hinc parentes . Praeterea . cum ex naturS sua sit actus transitorius . suffocati et sanguinis . sed ut mulierem fornicariam sibi assumeret in uxorem . et ita congredientes nullo vinculo ad cohabitationem teneantur . 2. Etenim. bonum societatis a recta institutione familiarum pendet .° : Deus praecepit Oseae . et in Act.° Deus praecepit Oseae . ergo est intrinsece mala. Dices i. plura implere tenentur officia quae saltem longam cohabitationem supponunt. Nego conseq. c. ad solum quippe hunc finem instituta fuit . naturd duce . ergo simplex fornicatio . Fornicari autem cum infideli aut haeretico gravius est peccatum . i. ergo fornicatio non nisi jure positivo mala est. At simplex fornicatio his officiis evidenter adversatur . v. quae matrimonii jura . i5. etc. quod valde diversum est. 2 . ergo. ratione opprobrii exinde in veram religionem redundantis. ex naturd sud graviter mala est . non ut fornicaretur . educanda et instruenda est .]6 DISSERTATIO 4. R. officia et commoda dissolvit . porrd non sufficit prolem utcumque nasci . ut sibi sumeret uxorem fornicationum . recta autem institutio familiarum matrimonium supponit .

Ad fornicationem referuntur meretricium et concubinatus . Nego conseq..° sexto Decalogi praecepto . De meretricio. ).nam melius est proli per adulterium nasci quam nullo modo esse . 2. de quibus paucis verbis aliquid dicendum est. R. Aliunderatio hlcallegataprobaret adulterium esse licitum .° puella quae a virginitate deciderat lapidibus obruebatur. nec scortator de filiis lsrael ( Deut. : Jam enim ostendimus non sufficere in intentione Creatoris ut proles nascatur. 2j. Meretricium considerari potest ut status vel ut actus.JECEPTUM. Non ided enim fornicatio mala est quia injuria alicui infertur. est condiuVmulieris omnibus pa . sed quia ordo a Deo institutus violatur . 17. Dices 2. R. ergo. ergo rem ex natura sua malam non operantur. i. ergo reipsd ordo a Deo institutus non violatur. 2. §. .° Qui libero consensu fornicantur . etc. quoniam fecit nefas in lsrael ( Deut. etc.) > ergo. Inst. Melius est proli per fornicationem nasci quam nullo modo esse . I. veriira in Actibus non dicitur illam jure divino et naturali non prohiberi : in veteri lege pluries jam prohibita fuerat .IH SEXTUM PR. 3. i7 Apostolis prohibetur.etc. ergo . nulli faciunt injuriam .° dixerat Deus per Moysen : Non erit meretrix de filiabus Israel . Ut status . Nego conseq. quia gentiles arbitrabantur illam esse licitam . 22.

Non videtur inutilehic referre quod in codice pcenali circa corruptores statuitur : (i) Quceritur an meretrices tolerare liceat. tuteurs ou autres personnes chargces de teur surveittance . R. Duplex hac de re est theologorum sententia. t. Code penat . vel talis mulieris cum viro occurrente. en excitant . et d'une amende de cinquante francs a cinq cents francs. Certum est mulierem meretricium exercentem gravius peccare quam simpliciter fornicantem . At Sylvius. (1) « Quiconque aura attente aux raceurs . Billuart . » Insuper si rei sint tutores . . scandali etnocumenti prolis. favorisant ou facititant habituettement ta debauche ou ta corruption de ta jeunesse de t'un oude 1'autre sexe au-dessous de t'age de vingt-un ans . 333. sera puni d'un emprisonnement de six mois k deux ans . t. et trois cents francs d'amende. Ib. Non sufficit ergo ut meretrix dicat in confessione se toties fornicatam esse . ratione dispositionisanimi. aliique theologi docent ut probabiliiis virum qui cum meretrice fornicatur. art. ta peine sera de deux ans a cinq ans d'emprisonnement. . 1 . Unde meretrices semper habita? sunt ut speciei humanae ftex et opprobrium. per atiquod tempus d judicibus interdicuntur tutetd et omni participatione consitiis Jamitia. hanc circumstantiam declarare non teneri .l8 DISSERTATIO rata et communiter venalis : ut actus. statum meretricii declarare debet. ceteris paribus . • Si ta prostitution ou corruption a i\i excit^e. talis fornicatio respectu ipsius gravior esse non videtur. si sint pater aut mater. art. juribus a Codice civiti sibi adscriptis . 354. Dens . favoris£e ou facititee par teurs peres et meres . quia . est concubitus viri cum tali muliere . JX . privantur.

scilicet . duces exercitus . Opusc. An domum meretricibus locare liceat. l. 3. magistratus . iQ Multi namque dicunt id licitum esse ad vitanda majora peccata . 10. De concubinatu. Quamvis posterior sententia probabilior nobis videatur . n. i .° 12 (2. //. Thomas . l. qui sive in eddem domo . turbaveris omnia libidinibus . sodomiam . i. 238. expendimus ubi de locatione . et Ligorio . cui adhaerent auctores non pauci. 4. c./). 3io. l. sive in diversis domibus maneant. De ordine .° 434. n. edit. modo uxorio secum vivunt.iN SEXTUM PR^CEPTUM. p. j5 . nov. §. Idem habet S. bestialitatem . inquit S. sicque peccata luxuriae potius multiplicare quam rariora efficere. Aug. reges aut ministri . etc. 6. Alii verd multi oppositam sententiam tuentur. 4. Concubinatus est commercium soluti cum soluta . . ut sunt judices . asserentes experientia constare tolerantiam meretricum occasionem ruinae multis juvenibus praebere . mollitiem et honestarum mulierum seductionem : Aufer meretrices de rebus humanis . flammas libidinis excitando . cap. 24. Vide Mc de re Concina . t. in tractatu de Contractibus . 335). p. arbitramur tamen absolvendos esse magistratus urbium qui bond fide asserunt se malum istud tollere non posse : in dubiis namque non confessarii est decernere quid agere debeantii quibus difficilia commissa sunt negotia . t.

. nihilominus teneri . i. Id autem multd magis verum est ubi agitur . . ante publicam separationem . nec concubinarius . Trid. i3. sess. ejectio concubinarum extra urbem vel extra dicecesim . Sic Billuart . Graves decernuntur pcenae adversus concubinarios in conc. et plures ex eis nunquam admissae fuerunt in Gallia . t. de reform. sess. R. 8. c. p. necessaria est satisfactio scandalo proportionata : porrd haec satisfactio per solam separationem communiter obtineri potest. 25. nec concubina regulariter absolvi possunt . propter habitualem mentis dispositionem peccandi . ac proinde hanc circumstantiam aperiendam esse in confessione. brachio seculari. c. . . quantumvis appareant contriti . 35 i. invocato . praeter discrimen fugiendum . et adversus clericos huic vitio turpiter deditos . Non ided tamen malum istud judicatum est minus grave apud nos quam apud extraneos. . licet talis nunquam fuerit . i4 . ejicere vel deserere mulierem de qud pessima celebratur fama. 24 . Quasritur an concubinarius priiis absolvi possit quam concubinam dimiserit. g.20 DiSSERTATI0 Certum est concubinatum sic intelleclum gravius esse peccatum quam simplicem fornicationem.° Si concubinatus fuerit publicus . matr. sed illffl pcenae sunt ferendae sententiae . v. Inde plures concludunt auctores eum qui reputatur concubinarius . si opusfuerit . propter scandalum . de reform. quia . aut a multo tempore cessaverit .

et coram astantibus promittat se ad sanitatem reditum . aut si aded sit derelictus ut . quiasi concubinarius. ea dimissa .IIT SEXTUM PR^CEPTUM 21 de clericis qui famam seduld servare debent . quia moraliter impossibile est ne in cohabitatione aliquod non existat relapsus periculum. intalienim necessitate eomodo reparatur scandalumquo reparari potest . mulierem dimittere nonpossit . in extremis positus . et confessio moribundi non prius audienda est quam Deo et hominibus data fuerit satisfactio per mulieris ejectionem vel per voluntarium ejus exitum. quae domo concubinarii exirenon potest. vel non: si prius . neminem habeat qui necessaria ipsi praestare velit. tunc absolvendus et ultimis Ecclesiae sacramentis muniendus est . vel commercium jam cessavit. vel quia acerbiores sunt dolores . nisi omne consortium cum muliere suspecta statim abrumpendo.° Si verd concubinatus sit occultus . semper exigenda est separatio . nullaque cum ea societatis vincula habiturum. vel quia nullum habet refugium. nemo quippe ad impossibile tenetur. Dixi regulariter. fortiter consulenda est separatio . Verum. modd vere contritus judicetur . R. 2. etiam in extremis . eamdem mulieren ejecturum. Sed arbitror illam sub . vel quia imminens est periculum. his casibus exceptis . A fortiori ministranda sunt Ecclesiae sacramenta concubinae de vitd praeterita dolenti cum firmo proposito non peccandi de cetero . eam enim semel laesam reparare nequeunt .

absolutio differri debet . et tamen falsa judicatur propositio . Ibi supponitur adesse propositum non peccandi . Suppono propositum amplius non peccandi judicari sincerum et spem firmitatis affulgere. juxta conditiones modo expressas . At si commercium illicitum nondumfuerit voluntarie revocatum . versatur enim in occasione proximd peccandi : at grave existit praeceptum naturale et divinum fugiendi occasionemproximam peccandi. Billuart . et alice epulas tcedid magno afficerent concubinarium . dum . nisi prius facta fuerit separatio . Ligorio aliique plures. et alia famula nimis difficile inveniretur.22 MSSERTATIO denegatione absolutionis exigendam non esse . infamiam aliudve grave detrimentum inde secuturum. si hasc nimis utilis esset ad oblectamentum vulgb regalo . nimis a?gre ageret vitam . 2. i. ergo . Ita Navarrus . etc. seclusd tamen promissione coram testibus. . in explicatione verbi regulariter . deficiente illd . pcenitens in concubinatu occulte vivens communiterabsolvi non debet . ob periculum existens . et ordinarie praascribenda est separatio : tunc enim perseverantia meritd judicatur improbabilis. Si autem .° Si pcenitens in extremis positus sit et peccata sua detestetur.UndeAlexander VII sequentem damnavit propositionem : Non est obligandus concubinarius ad ejiciendam concubinam . quid agendum est ? R. R. praesertim si praevideatur scandalum . novi accidant relapsus . absolvendus aliisque sa^ cramentis muniendus est . non obstante proposito .° Si vere mors non immineat.

4.° si ex denegatione absolutionis . i3 . aut si sacerdos populum offenderet . p. Qui sic conslituti sunt . occulti. separari non possunt sine gravi periculo infamia? aut scandali. vel filius cum ancilla' domus paternae peccet. ut si filia familias cum famulo . se in eo casu nec poenitentem nec confessarium damnare velle : nec ego rigidior essem.° Quando duo concubn narii.• si pcenitens ex singularibus indiciis vere contritus judicetur . Dicit Billuart . vel de impudicitia1 tantum suspecti. si in proposito perseverent. nempe !.atque sincera videatur peccati retractatio. t. Stuprum generatim est omnis concubitus illi . forle licet emendntionem eorum tentare . 2. De stupro. 352. 3. ARTICULUS SECUNDUS. et si occasio ex proxim^ facta fuerit remota. Supponitur adesse vera contritio. vel etiam cum solo proposito non peccandi de cetero . dilatione absolutionis primd probentur . danda erit absolutio. primum absolutionem differendo . gravis sequeretur infamia vel grave scandalum .° Non exigenda est separatio quandd est impossibilis . nisi ad sacram synaxim accederet. et primd vice vel secundd promittat se monito cessurum . deinde eam concedendo. ut si puella in suspicionem corrnptelae veniret . 2$ Dixi contmuniter : sunt enim casus in quibus impertienda est absolutio sub sola promissione separationis .IN SEXTUM PRJECEPTUM. nisi missam parochialem celebraret.

qure enim puella honesta non praeferret grandem pecuniae summam amittere quam sic deflorari . 2i. consomme ou tcnte avec yiotence. ut fert Enchirideon. p. Ibidem art. Code penat. a multis definitur violenta. gravem involvere malitiam injustitiae in confessione necessarid aperiendam . Stuprum verd . te coupabte subira ta peine des travaux forces a temps. sera puni de ta rectusion. ergo . in hdc dicecesi est reservatum . etin foro civili poend reclusionis plectitur (i). Per virginem hic non intelligitur persona quae contra castitatem nunquam peccavit . Si te crime a ete commis sur ta personne d'un enfant audessous de t'age de quinze ans accomptis . quet qu'it soit . ou ministres d'un cutte. s'its sont ses instituteurs ou ses 6erviteurs a gages. Quanti haec carnia integritas apud omnes aestimetur. etsignaculum virginitatis habere dicitur. i3 . . praeter castitatis offensionem . bene verd eaquaecarnis integritatem servavit. art. (1) Quiconque aura commis te crime de viot ou sera coupabte de tout autre attentat a ta pudeur. etc. La peine sera cette des travaux forces a perpetuite. nemo nescit. et melius ab aliis . quatenus speciale est vitium .. 331. 9 . et Num. 7 . ou s'its sont fbnctionnaires pubtics. concubitus filiae sacerdotis et adulterium eo nomine vocantur. ou si te coupabte . Si per vim cuivis inferatur. art. Ibid. illicita virginis defloratio.24 DISSERTATIO citus : sic in libro Levitici . contre des individus de t'un et i'autre sexe. 333. a ete aide dans son crime par une ou ptusieurs personnes. si tes coupabtes sont de ta ctasse de ceux qui ont autorile sur ta personne envers taquette its ont commis t'attentat . 331. Certum est violentam virginis deflorationem . 5.

non ejusdem sententiae sunt theologi : D. Ligorio et plures alii negant : fatentur tamen hujusmodi fornicationem aliquandd speciale esse peccatum ratione infamiae . etc.° injuria parentibus puellae .ECEPTUM.. in deflorationem suam libere consentientis . sed vis moralis . Alii verd multd communius . Dens . speciale sit luxuriae peccatum a simplici fornicatione distinctum. sicque contra prudentiam peccat . hoc esset stuprum aut quid simile . Soto . 3. Billuart . a qud retrahebatur ne signaculum virginitatis . magna promissa . Sanchez . rixarum . suamque sententiam sic probant : i. Lessius . blanditiae . dicunt eam ratione sui specialiter habere malitiam castitati oppositam . Thomas . quales sunt metus . An autem stuprum virginis . Nomine violentiae non solum vis physica intelligitur . de solo puellae stupro agemus. Collet . Bonaventura . Sylvius . S. infertur . integritas ejus posita est . 2. tactus et ea omnia quae ex judicio viri prudentis puellam inexpertem ad vitium determinant. odii .IN SEXTUM PR. mceroris parentum . Yerum cum factum istud vix possibile sit . preces importunae . sub quorum custodia. in confessione certo declarandum.° ipsa evidenti se exponit periculo conveniens matrimonium non inveniendi . 25 Si contingeret virum a perditis mulieribus in crimen per vim adduci . inter quos 5. scandali . fraus .° ponitur in vid meretricandi .

sess. 2. hancque necessitatem habentvelut consectarium principii semel admissi. t. nec consensu parentum ejus destruuntur : unde ruit ratio fundamentalis defensorum alterius sententiae . an videlicet qui stupri voluntarii sunt rei . axioma istud apud omnes receptum . Thomae.° peccata per oppositionem ad virtutem specificantur : porrd virginitas specialis est virtus . 4. Quia tamen . scienti et volenti non fit injuria : quippe necesse est ut. nr/. et carnis integritas est bonum ad hanc virtutem singulariter pertinens . <] . i5i. idcircb non putamus damnandos eos qui a puelld . alia sententia non caret probabilitate . sed ob specialem inordinationem . sunt verba S. 3 . Peccatum enim de quo hic agitur non est distinctum ob injuriam vel injustitiam . 835 . inquit Sylvius . scilicet . quia scilicet speciali opponitur virtuti. definierit . 2. 6 . hinc altera exurgit quaestio ad praxim continuam pertinens . sciens et consentiens habeat facultatem jus suum cedendi . necessarium esse jure divino declarare in confessione circumstantias quce peccati speciem mutant . i4. Stuprum igitur etiam voluntarium speciale est luxuriae peccatum : cum autem concil.26 DISSERTATIO amitteret. jus autem istud puella non habet in ordine ad peccatum virginitati oppositum. Communius affirmant theologi . Trid. can. Ultimae illae rationes nec consensu puellae . c/. circumstantiam virginitatis aperire teneantur. p. sive facto . ergo . mihi . sive delectatione . sive desiderio . etc.

proindeque occasione peccati . etc. At puella hoc facto non videtur constituta in proximo meretricandi periculo . parentibus consentientibus . 55? . Wiggers . vel plene ignorantibus . puella de delectationibus venereis se accusans . i3. onus eos interrogandi confessario incumberet : porrd hoc intolerabile foret et communi pcenitentium ac confessariorum praxi adversatur. . in stuprum libere consentiat . Similiter vir . et si tacerent . obligaretur declarare an illam judicaverit virginem vel corruptam .SEXTUM i'R. vel quia gravis injuria parentibus ejus inferretur. Billuart et apud ipsum . sed duntaxat venialem . p. Insuper auctores generatim docent circumstaniiam virginitatis in viro libere peccanti ma 2. dicere teneretur an sit virgo nec ne . quae igitur non necessario aperienda est in confessione.ffiCEPTUM. 2? quidpiam istorum confitente non qucerunt an sit virgo . Praeterea .. ergo . tunc gravis injuria ipsis non infertur . Etenim sic haec malitia ex naturd sud mortalis esset . et si . constitueretur. si malitia stupri voluntarii semper esset mortalis . Thomas . qui mulierem concupivit . Boudart et Daelman contendunt circumstantiam virginitatis in voluntario stupro specialem addere malitiam simplici fornicationi . aliquo modo confessionem generalem facere deberet. ut ait S. t. maxime quia puella sigilli virginitatis fractione in vid meretricandi . mere interni et forsan dubii . an corrupta.

i3. Idcircd a pudendis hujusmodi quaestionibus caute abstineo . Haec definitio raptui violentiae et raptui seductionis aequaliter competit . supprimendo circumstan . graves passum esse et aliis creasse molestias in interrogationibus istis faciendis . t. Porrd non tanta videtur esse differentia inter voluntariam virginitatis amissionem in viro et in puelld .° pis . 36o . Fateor et ego hoc ipsum mihi non semel accidisse in primis sacerdotii mei annis. A. et rard sibi satisfactum fuisse.° difficultate executionis alterius sententiae .° probabilitate opinionis modo expositae . se .28 DISSERTATIO litiam mortalem simplici fornicationi non addere. 4.° bond fide in qud communissime aversantur fideles circa obligationem talem circumstantiam declarandi : integritas autem confessionis non obligat cum tanto incommodo. p. Testatur Billuart . his rationibus innixus . etc. et notionibus utriusque a nobis in tractatu de matrimonio expositis congruit. ergo. Dicimus i.RTIGULUS TERTIUS. i.° periculo scandalizandi pcenitenes eosque a tribunali sacro avertendi . quoties importunae videntur . Raptus in genere est vis cuicumque personae aut parentibus ejus causd explendae libidinis illata. ante quam huic opinioni adhaesisset . ut unasitmortaliset nonaltera . De raptu. 3. 2.

sive corrupta . sponsalia quippe jus id faciendi non conferunt. sive soluta . non est proprie raptus. per blanditias aliasve concupiscentiae illecebras .° cuicumque personce . sive Deo consecrata.° causd explendce libidinis .a:CEPTUM. quibus verbis intelligitur raptus seductionis . 29 tiam abductionis e loco in locum . aut eam minorem . quia de raptu sub hoc respectu spectato alibi tractavimus. subduceret . illata.° autparentibus ejus . quam communiter theologi requirunt . per preces importunas. sive femina. vere raptor esset . * sive conjugata . per metum absolute aut respective gravem . prout illum in tractatu de Matrimonio exposuimus. sive laica . non verd causfi ineundi matrimonii . objectum raptus esse potest. Vis autem seu violentia potest esse vel physica. Dicimus 3. sine abductione e loco in locum . Dicimus 4. Dicimus 2. Fornicatio cum puelM minori consentiente . quia omnis humana persona . quia fieri potest ut vis reipsa inferalur mulieri in loco in quo invenitur. sive virgo .13 SEXTUM PR. invitis parentibus . Similiter qui puellae sibi desponsatae vim inferret. Raptus autem sic definitus est species luxu . quod ab omnibus facile intelligitur . si de minore agatur. parentibus ejus omnind ignorantibus . sive mas . quia nulla exercetur violentia : vera tamen fit injuria parentibus quibus castitas filiae eorum commissa est. vel moralis .

° voluptati interius non consentire . quantacumque vis externa ipsi infe . cap.. Differt etiam ab adulterio . ergo raptus specialem habet malitiam . idedque speciale est peccatum contra castitatem.30 DISSERTATIO riae distincta in confessione declaranda : nam in eo peccato . si velit . 24. sess. Qui autem ad raptum efficaciter cooperati sunt . non tamen est raptus . contra raptores et auxilium eis praebentes lata . vel hoc peecati genus ignorantis . vel decenter dotare. Tridentino. Quceritur quid agere debeat mulier vi oppressa . 6 de reform. totam injustitiam . . ut coram Deo non peccet. quantum fieri potest . Excommunicatioa concil. sed deceptio : similiter et corruptio non violenta personae usum rationis non habentis . Item violatio puellae dormientis vel ebriae. R. praeter malitiam castitati adversam . defectu raptoris . matr. graviter laeditur justitia erga personam cui vis infertur. Tenetur i. Haec excommunicatio in Gallia locum habet. Insuper raptor tenetur jure naturali puellam loco tuto redditam ducere . et nihilominus ipsi ac parentibus ejus convenientem satisfactionem exhibere. non verd per raptum seductionis. cum erga puellam tum erga parentes ejus . quia in adulterio justitia violatur modo a raptu diverso. reparare tenentur. est pariter grave peccatum inj ustitiae . per raptum violentise ipso facto incurritur .

ut hlc supponitur. sicut ipsum nomen sonat . clamare tenetur etiam cum manifesto vitae dispendio . 8. dentibus . Adulterium . At . i3. non tamen occidendo nec graviter mutilando invasorem .IN SEXTUM rR^CEPTUM. 3l ratur . Sed fere impossibile est abesse periculum ut notat Rilluart .° Si spes auxilii ipsi affulgeat . videlicet manibus . Tripliciter committi potest . art. pedibus . clamare debet et opem alienam invocare : si enim pro posse exteriiis non resistat .° totis viribus se defendere . 2. et tunc futura est martyr castitatis : ita communissime auctores contra paucos probabilistas. inquit S. 3. alioquin mortaliter peccaret . i54 . . est accessus ad alienum torum . ARTICULUS QUARTUS. t. communiter docetur puellam clamare non teneri cum evidenti periculo vitae aut famae . quia vita et praecipua membra corporis praestant honori materialiter tantum offenso . Thomas . porro millies potius moriendum esset quam tali periculo cedere. secluso periculo proximo assensûs . . 2. Unde puella in hdc extremitate constituta . unguibus . quia vita et fama sunt bona altioris ordinis. 2. quibuscumque instrumentis . p. consentire censetur. meritd timens ne sensationibus venereis assentiat . De adulterio. 568. q.

32

DISSERTATIO

scilicet , i .° inter conjugatum et solutam ; 2.° inter
solutum et conjugatam ; et 3.° inter conjugatum
et alienam conjugem.
Adulterium in triplici casu speciale est luxuria? peccatum et quidem gravissimum , idque
constat Scriptura sacra , SS. PP. , praxi Ecclesiae, populorum consensu et ratione.
i.° Scriptura sacra : Deut. 22. 22. : Si dormierit vir cum uxore alterius , uterque morietur ,
id est , adulter et adultera , et auferes malum
de Israel. In praecedentibus versibus de simplici fornicatione agitur et mala declaratur , sed
tantd pcena non afficitur. In multis aliis Scripturae locis fornicarii et adulteri exhibentur ut
peccatores distincti et gravissimis pcenis digni ,
v. g. . I. ad Corinth. , 6. 9. : Nolite errare; neque
fornicarii , neque adulteri regnum Dei possidebunt.
2.° SS. Patres unanimi ore docuerunt adulterium esse grave peccatum illudque velut ab aliis
dislinctum habuerunt.
3.° Praxi Ecclesiae : Ecclesia enim pcenas canonicas decernens , multd majores adulteris quam
simpliciter fornicariis imponendas esse statuerat.
4.° Consensu populorum : constat quippe omnium nationum historia adulterium semper et
ubique habitum fuisse ut grande peccatum , a simplici fornicatione diversum : ita celebriores judicSrunt legislatores , ut Solo apud Graecos , Romulus apud Romanos, et Codicis nostri pcenalis auctores , qui , art. 55<7 , hoc decreverunt : La femme

IN SEXTUM PR^ICEPTUM.

3.5

convaincue cP adultere subira la peine de V emprisonnement pendant trois mois aumoins et de deux
ansau plus. Complex mulieris eddem pcena et insupermulctaa loofr. usque ad 200 fr. plectendus
est (i).
5.° Denique ratione : etenim , praeter malitiam
fornicationi annexam, alia et quidem gravissima
reperitur in adulterio , nempe fractio fidei conjugalis et turbatio familiarum , proindeque enormis
injustitia ; ergo , etc.
Hinc , si conjugatus cum soluta rem habeat
speciale et grave est luxuriae peccatum ; sed gravius , si solutus cum conjugata , propter periculum falsos haeredes in alienam familiam introducendi , et multd gravius , si conjugatus cum
conjugata , quia duplex est adulterium : illae ergo
circumstantiae aperiendae sunt in confessione.
Quceritur an uxor quae, consentiente viro , ab
altero cognoscitur , rea sit adulterii.
R. Quidam probabilistae id negarunt , aut saltem contenderunt circumstantiam adulterii tunc
non necessarid declarandam esse in confessione.
Sed Innocentius XI sequentem damnavit proposi(1) Le meurtre commis par 1'epoux sur 1'epouse , ou par
cette-ci sur son epoux, n'est pas excusabte, si ta vie de
1'epoux ou de 1'epouse qui a commis te meurtre , n'a pas etc
mise en perit dans te moinent meme ou te meurtre a eu tieu.
Neanmoins , dans te cas d'aduttere, te meurtre commis par
1'cpoux sur son epousc, ainsi que sur te comptice, a 1'instant
ou it tes surprend en flagrant detit dans ta maison conjugate ,
est excusabte. Code penat, art. 524
At tamen , ex articuto 326 , occisor pand carceris ab uno
ad quinque annos damnatur.
2..

34

DISSERTATIO

tionem : Copula cum conjugatd , consentiente
marito , non est adulterium , idebque sufficit dicere
iri confessione se esse Jornicatum.
Haec Pontificis sententia evidenti ratione fundatur : etenim , vi contractus et ratione institutionis matrimonii , maritus habet jus uxore sua in
ordine ad prolem utendi , non verd potest eam
alteri cedere , commodare autlocare, quincontra
naturam conjugii peccet ; ergo consensus ejus
malitiam adulterii auferre nequit , sicut clericus
valide renuntiare non potest privilegio canonis
excommunicationem contra injustos clericorum
percussores pronuntiantis , quia tale privilegium
ipsi clericatui annexum est ; ergo , etc.
Verum maritus in eo casu restitutioni sibi
debitae et reparationi injuriae renuntiare censetur.
Commercium carnale cum persond alteri desponsata , vel personae desponsatae cum soluto ,
non est proprie adulterium , cum nonsitaccessus
ad alterius torum est tamen speciale injustitiae
peccatum in confessione declarandum , propter
pactum in sponsalibus initum.
ARTICULUS QUINTUS.
De incestu.
Incestus est concubitusextramatrimonialis cum
consanguineisaut affinibus intragradusprohibitos.
Certum est naturalem debitam esse reverentiam
parentibus , ac consequenter personis quae pro

IN SEXTEM PRjECEPTUM.
35
xima conjunctione sanguinis aut affinitatis eis
devinctae sunt : itaque copula illicita cum eisdem duplicem habet malitiam, unam castitati
oppositam , et alteram reverentiae consanguineis
aut affinibus debitae contrariam. Unde peccatum
istud semper habitum est velut speciale luxuriae
genus et quidem gravissimum. In Levitico , 20
pcena mortis plectitur ; B. Paulus ,1. ad Corinth.,
5. i. , ait : Auditur inter vos fornicatio , et
talis fornicatio qualis nec inter gentes , ita ut uxorem patris sui aliquis habeat. Ipsa ratio multo
magls ab hujusmodi conjunctionibus quam a
simplici fornicatione abhorret ; ergo , etc.
Disputant theologi an omnes incestus ejusdem
vel diversae sint speciei : multi tenent eos esse
diversae speciei ; quia in copula cum consanguineis specialis est malitia quae non reperitur
in copula cum affinibus , et specialis in coitu
cum matre vel cum filia quae in aliis gradibus
remotioribus sive consanguinitatis , sive affinitatis,
non existit. Ita Concina ,t.i5 ,p. 282 , dicens hanc
sententiam esse communiorem et probabiliorem.
Attamen longe probabilior et etiam communior mihi videtur altera sententia : omnes
quippe incestus eidem virtuti adversantur, scilicet
reverentiae conjunctis debitae ; ergo majori vel
minori gravitate differunt inter se, non verd
speciali malitia , nec proinde specie.
Verum , quidquid sit de illa controversid speculative sumpta , certum est dari obligationem
declarandi in confessione an incestus locum

Insuper quidam volunt peccatum carnale confessarii cum sud pcenitente ad incestum revocan . tum a se invicem. Copula inter personas quae ob impedimentum honestatis publicae matrimonium secum inire nonpossunt. etc. ad incestum revocatur. cum sorore . v. g..36 DISSERTATIO habuerit inter affines vel consanguineos . ergo . satis declarari per generalem denominationem incestûs ? Igitur declarandi videntur gradus inter quos matrimonium prohibetur. quae in incestu inter gradus prohibitos consanguinitatis aut affinitatis reperitur . manifeste enim eamdem difformitatem non habent : incestus quippe in cognatione spirituali est irreverentia erga sacramentum Baptismi aut Confirmationis j incestus vero in cognatione legali quamdam solum habet similitudinem cum irreverentid erga parentes . tum ab incestu in consanguinitate et affinitate . . quia haec circumstantia non videtur mortaliter aggravans . in tertio aut quarto gradu consanguinitatis vel affinitatis. alioquin malitia hujus actus non sufficienter aperiretur. Quis enim sibi persuadere posset concubitum cummatre. Incestus autem isti specie adhuc differunt. etc. Nihilominus plures theologi meritd aestimant pcenitentem sollicitum esse non debere de aperiendis remotioribus lineae collateralis gradibus. Alii sunt incestus inter gradus prohibitos cognationis spiritualis aut legalis. in linea recta' vel collaterali et in quo gradu .

igitur circumstantia hujus conjunctionis declaranda est. ARTICULUS SEXTUS. praesertim si confessarius occasione Sacramenti puellam ( idem dicendum est de juvene ) seduxerit . in crimen adduceret. tum in secundo gradu consanguinitatis et affinitatis . consanguinitate . Sacrilegium . quod constat ex Enchiridio . et idcircd in confessione necessarid declarandam . Hlc notare juvat incestum consummatum. affinitate aliove modo conjunctis exerciti . Majus adhuc committeret peccatum et justitiae oppositum. alii verd negant. esse peccatum in hdcce dicecesi reservatum . quia contra proprium et sanctum officium suum horrende deliquit. quatenus luxuriae peccatum . p. certum est hanc circumstantiam saltem multum esse aggravantem. Denique actus venerei cum personis ejusdem sexûs . et insuper affinitatem producit. Similiter tutor qui pupillam suam corrumpit .i5 SEXTUM PR2ECEPTUM. $J dum esse . 7 . cujus aeternam salutem sibi commissam esse novit . talis enim actio quoddam est monstrum in ordine morali soli parricidio comparabile illudque superans. Sed quaevis opinio eligatur . tiim in primo . . De sacrilegio. si parochianam. quamdam speciem incestus admittit eamque circumstantiam aperire tenetur. malitiae incestus participant .

per ordinis sacri susceptionem et per votum simplex castitatis. dicentes hunc religiosum duo quidem violare vota. i. Utraque opinio suam habet probabilitatem . si contra castitatem delinquat . duplicem simul violat obligationem. duplex admittat sacrilegii peccatum . siquidem duplex violatur obligatio religiosa.58 DISSERTATIO est violatio rei sacrae per actum carnalem. non sibi consentiunt theologi . Si utraque persona sit sacra. . ac proinde contra eamdem virtutem eodem modo peccare. Igitur qui uno ex his modis Deo fuit consecratus sacrilegii fit reus si aliquod peccatum contra castitatem externe vel interne committat : item qui cum persona sacra peccat. ac consequenter duplex committit peccatum. multi negant. Alii verd non pauci affirmant . servare castitatem propter votum solemne et propter statutum Ecclesiae : si ergo hanc virtutem aliquo peccato laedat. vel eam concupiscit. locus cultui divino destinatus . igitur pars tutior eligenda est in praxi. quia tenetur . sed eumdem finem respicientia . juxta ipsos . Dubitari non potest quin sit species luxuriae distincta . qui est sacerdos .° Persona Deo consecrata : persona autem Deo consecraturper votum solemne in professione religiosa emissum . Nomine rei sacrae intelliguntur persona Deo consecrata . et alia objecta specialiter sanctificata. quia praeter peccatum contra castitatem aliud contra Dei honorem evidenter complectitur. duplex erit sacrilegium . An verd religiosus solemniter professus .

v. juxta probabilem multorum sententiam. ut parietes. 2.aECEPTUSI. Tota capacitas interna ecclesiarum sub liac dc signatione comprehenditur . etc.° Locus cultui divino destinatus . 4 . unica quippe est obligatio. consilio . tectum. licet ipse luxuriose circa eam non peccet . etc. Si verd persona sacra in causd esset cur persona libera peccato luxuriae commacularetur . aut votum simplex voto solemni addidit. non autem partes externae . Qui autem votum castitatis pluries iteravit . nam circumstantia solemnitatis in voto . scandali quidem rea esset non autem sacrilegii . suasione . tunc enim violatio alterius voti ipsi tanquam causae scandalizanti imputatur. dicendo se castitatem vovisse . turpiloquiis aut perversis exemplis ad peccandum contra castitatem inducit. 3o. sacrilegii fit reus. confessionalia . videlicet ecclesiae et ccemeteria benedicta. g. 4i8.IH SEXTUM PR. saltem notabiliter peccatum aggravat . Attamen qui votum solemne emisit. velut capellae . p. turris campanarum si ab ecclesia et i . Qui personam Deo consecratam directe vel indirecte . Ita Billuart . si speciem non mutet . Dens . t. qui dicitur locus sacer : locus verd sacer ille intelligitur qui auctoritate publica divinis ofQciis vel sepulturae fidelium destinatur . non ided multiplex committit peccatum . . ait Dens . non sufEcienter se accusaret . quia propriam etnon alienamvovit castitatem. illud violando . gradus ante januas . sacra podia (tribunes) .

Alia loca benedicta . ut domus . de quo hic tractamus. est irreverentia erga istum locum . Ita generaliter quos vidi auctores. monasteria . licet quidam contradicant. nulla videtur esse difficultas . Quoad ea quae celebrandis divinis officiis publice destinata sunt . 5.40 DISSERTATIO coemeterio sejuncta sit. malitiam sacrilegii contrahit . . ad quae fideles pulsu campanae vel alio modo vocati . quia . non habenda sunt tanquam loca sacra in ordine ad sacrilegium . p. etiam occulte . etc. chorus monialium ab ecclesia separatus. . talem circumstantiam esse aperiendam. quaedam oratoria . Non tamen facile concipitur actum venereum in hujusmodi loco exercitum inde specialem non induere malitiam . i5. t. quia i.° sub nomine ecclesice non intelliguntur. Disputant theologi de oratoriis . indiscriminatim conveniunt . et arbitror cum Concina . sacra reputari debent. proindeque erga Deum. Docetur e contra oratoria privata non computanda esse inter loca sacra .° privilegiis ecclesiarum non gaudent . vel quae ad privatos non pertinent . Omnis actus venereus in loco sacro voluntarie peractus . an inter loca sacra computari debeant.nec ne. Communiter excipitur etiam sacristia . 2. sed missis celebrandis vel sepulturis fidelium non destinata .° sola voluntate dominorum ad usum profanum reduci possunt. 287 . juxta communem hominum aestimationem .

4oi. malitiam sacrilegii contrahere . sed pollutum manifestat . imponit. quamvis semen in pavimentum non caderet . 68 . p. BiUuart . et de Consecrat. donec reconcilietur . dist. i5 . et obligationem eo abstinendi . Multi dicunt aspectus . i. e contra . Haec ipsamet controversia inter doctos agitata suadet circumstantiam loci sacri tunc aperiendam esse . Insuper fere omnes theologi fatentur dictos actus malitiam sacrilegii induere . Non tamen publicitas locum polluit . oscula. dist. Communiiis . . . 20. etc. ut aspectus vel tactus partium venerearum. t. tum propter honorem Deo debitum . pollueretur locus : Decret. . quia lex ecclesiastica . et aliunde quia sola seminis effusio declaratur in jure locum sacrum polluere. 4t Si actus ille esset notus et per seminis effusionem consummatus . tenent auctores peccata contra castitatem mere interna specialem . si tales sint ut proximo pollutionis periculo exponant . tum propter periculum pollutionis semper existens : alii verd id negant . praesertim si actus fuissent enormiter turpes . 3 . pollutionem in loco sacro prohibens . vetat eo ipso ne quis proximo periculo hujusmodi infamiae se exponat : porrd actus valde turpes et voluntarii tali periculo evidenter exponunt . c. etiam secluso proximo pollutionis periculo . ergo . hoc axiomate innixi : Odia sunt restringenda .IN SEXTUM PR2ECEPTUM. turpiloquia et tactus impudicos in loco sacro habitos . c.

26i. aliisque mediis stimulos carnis sedare potest . quia .3. Oleum sanctum vel sacram Eucharistiam ad superstitiones luxuriam spectantes sumere .° 458. g. aquam benedictam. quia conjuges tempore belli ibi detinentur . jejunio . Certum est his rebus abuti ad turpes actus exercendos. et conjuges peccare. Concubitus etiam legitimus conjugum in loco sacro. ex Dist. etc. sicut eos sedare teneretur si compar esset absens . l. quae cultui divino consecrantur . . i3 . quia impossibile est talem esse necessitalem . Sola haec sententia admittenda est in praxi. afiirmant copulam conjugalem in eo casu illicitam et sacrilegam esse. seclusd hdc intentione . v. absque necessitate exercitus malitiam sacrilegii contrahit : ita communiter doctores . 4. t.. 68 .° Per res sacras omnia intelliguntur objecta a personis et locis sacris distincta . gravem injuriam loco sacro inferre non videtur. c. ut Ecclesia de severitate legis suae in honore Dei fundatae relaxet : unusquisque enim oratione. g. Ecclesia actum per se licitum in tali circumstantia' prohibere non censetur. Sed alii communius . ut linteamina et vasa sacra.42 DISSERTATIO non contrahere malitiam ex circumstantid Ioci sacri. nisi persona habeat voluntatem ea in ipso loco consummandi . et in proximo incOntinentiae periculo versantur nisi coeant. p. quia. v. aegrotans aut mortua . p. . ut mihi videtur . t. multi negant locum pollui. Vide Billuctrt . 3 . n. 4o6 et Ligorio . 3. inquiunt. Sic Dena. horrendum esse sacrilegium. ergo. Si autem ille actus ex sola' necessitate fiat in loco sacro .

non in contemptum sacramenti . sacrilegii reum esse si exterius vel interius contra castitatem delinquat . P. Sic pariter qui sacramenta ministrans. adversus multos . peccat. voluntarie se polluit aut in venereis delectatur a duplici sacrilegio excusari non potest. nam sancta sancte tractanda sunt : porrd sacerdos . l. inquit. non sancte . Ligorio . ergo. in eo casu . nam. Omnes qui gloriam Dei amant. vel sacris vestibus ad eam celebrandam paratus aut ab altari modd recedens . Verum alii communissime dicunt illum sacrilegii esse reum . non cadit sub praecepto. et honore . aut festi induere : at plerique hanc speciem negant aut dicunt eam non esse mortalem. eum qui reliquias sanctorum gestit. scilicet vacatio actibus sanctis per diem dominicam . missam celebrans . n. De clericis ad turpia sollicitantibus. cum ea1 sola1 differentid.IIV SEXTUM PB^CEPTUM. eadem est ratio pro reliquiis ac pro sacra1 Eucharistid. si interne aut externe adversus castitatem . idedque non necessarid declarandam .° 463. 45 Quidam theologi dixerunt sacerdotem divinam Eucharistiam super se gestantem sacrilegium non oommittere . 5 . Plures adhuc voluntpeccatum carnale malitiam sacrilegii ex circumstantia diei dominica. sed horrende Sanctum sanctorum tractat . APPENDIX. etc. quod unum sacrilegium altero sit gravius. Concina ulterius progreditur et contendit. quia finis praecepti.

ab horrore temperabit et pro viribus eam exjirpare non tentabit ? Plures summi Pontifices jusserunt ut quilibet pcenitentes confessarios ad inhonesta sollicitantes inquisitoribus . sive in loco audiendis confessionibus destinato. qui indigne reptant in terrd . sud constitutione diei 3o augusti i622 . . Quis tantam abominationem stantem in loco sancto videns . prae dolore expavescere deberent audiendo esse clericos . qui tremenda mysteria celebrant agnumque immaculatum manibus tractant . ad universos Christi fideles extendit et ampliavit : constituit enim denuntiandos esse sacerdotes qui sive in confessione . Clemens VIII . vel episcopis locorum denuntiarent : sic Paulus IV . et Paulus V. Gregorius XV has dispositiones . Pius IV. etiam . Alexander VII decrevit. dum impuris ardent flammis et turpibus maculis fcedantur . eas crudeliter necant . imd et sacerdotes servitio altaris mancipatos . sermones inhonestos habuerint . Portugaliae et Algarbiorum. ipsummet officium divinitiis sibi commissum in earum perniciem convertendo. die 8 julii i606 . 6 aprilis i564 .44 DISSERTATJO Ecclesiae commoventur .. pro regnis Hispaniarum. 16 aprilis i56i . praecepitque ut confessarii monerent pcenitentes de obligatione denuntiationem faciendi. 3 decembris i5q2. etc. confessionem audientes aut simulantes se audire . 1608. qui saluti animarum praepositi . ad turpia sollicitaverint . pcenitentem ad denuntiationem teneri.

IN SEXTUM PR.ECEPTUM.

45

si nulla fraterna correctio , vel alia monitio prcemissa fuerit , et die 24 septembris i 665 , duas
condemnavit propositiones in quibus doctrina
opposita ^tradebatur. Sacra congregatio sancti
Officii eodem sensu respondit , annis i707 et
i727. ^
Denique Bened. XIV. constitutione , Sacramentum Posnitentice , diei i. junii i741, statuit
l.° eos omnes qui in confessione , vel occasione confessionis , verbis , signis , nutibus ,
tactu , scriptura tunc vel post legendd , ad
turpia sollicitaverint , aut inhonestos sermones
habuerint, denuntiandos esse et pro circumstantiis puniendos.
2.° Monendos esse sacerdotes ad audiendas
confessiones constitutos se teneri exigere a pcenitentibus , qui ad turpia aliquo modo sollicitati
fuerint , ut sollicitantes denuntient.
3.° Vetat ne ullus innocentes confessarios
tanquam sollicitantes denuntiet aut ab aliis
denuntiandos procuret, qudd si hujusmodi execrabile flagitium committatur , decernit illud
sibi et successoribus suis reservatum mansurum
esse , excepto solo mortis articulo.
4.° Declarat sacerdotes nefando istiusmodi crimine inquinatos , complices nunquam , nec
etiam tempore Jubilaei , absolvere posse , excepto iterum mortis articulo , ac deficiente alio
sacerdote , et si id facere ausi fuerint majorem
excommunicationem , Sediapostolicaereservatam,
incursuros.

46

DISSERTA.TIO

Variae constitutiones illae pontificia? in Galliis
nonfueruntpublicatae: idcircd, seclusis specialibus
diceceseon statutis , stricte non obligant.
In dicecesi nostra quilibet sacerdos conscius
alicujus peccati contra castitatem exteriiis commissi , sive concubitus sive tactus impudici sive
osculi utrinque libidinosi , complicem adicto peccato nunquam absolvere potest , excepto solo
mortis articulo , si alius sacerdos approbatus moraliter accersiri nequeat : qui contra hoc interdictum eum absolvere attentaret,ipsofacto suspensus
maneret , et absolutio data nulla foret.
Si interius tantum peccasset , aut si pcenitens
libidini ejus non consensisset, jurisdictionem in
eum non amisisset, quamvis maxime tunc expediret ut eum deinceps non audiret propter periculum. Contra verd eum a peccato luxurite secum
ante sacerdotium suum commisso absolvere non
posset.
Enorme peccatum istudnon est reservatum respectu aliorum confessariorum pro audiendis promiscue confessionibus approbatorum ; hi ergo
absolvere possunt , tum complicem , tum ipsum
sacrilegum sacerdotem recte dispositum.
Quccritur an detur obligatio naturalis sacerdotem corruptum et corruptorem denuntiandi.
R. Seduld cavendum ne fides temere adhibeatur mulierculis sacerdotes in ipsomet tribunali sacro
accusantibus : non semel enim visae sunt quae ex
invidiel , odio , zelotypia1 aliove motivo perverso
clericosprorsusinnocentes sicatrocitercalumniata?

IN SEXTUM PRjECEPTUM.

ij

fuerint. Igitur omnes circumstantiae et personae ,
et accusationis , et criminis accusati maturo examine primum pensandae sunt , et vetare oportet ne
complex ipsimet confessario manifestetur.
At , si , omnibus pondere Sanctuarii libratis ,
reum esse sacerdotem constet , considerandum
est an de culpisjam diii praeteritis, vel semel aut
iterum commissis et expiatis agatur , an verd de
consuetudine hoc peccati genus committendi , aut
ad illud sollicitandi , vel de aliqua culpa hominem
perditum ostendente. In priori casu non praescribenda est denuntiatio , quia cum supponatur
aut meritd praesumatur malum amplius non existere, nec extiturum , non datur ratio sufficiens
famam sacerdotis Iaedendi.
Sola igitur difficultas est an , inposteriori casu ,
naturalis existatobligatiodenuntiationem faciendi.
PROPOSlTIO.
Qui scit sacerdotem aliumve clericum turpiter vivere aut ad turpia sollicitare , tenetur lege naturali eum episcopo aut vicario ejus generali denuntiare.
Prob. Omnes theologi docent, ubi de correctione fraterna tractant , crimen occultum superiori denuntiandum esse, saltem monitione praemissa , tum ad emendationem delinquentis , tum
ad avertendum malum communitati aut privatis
imminens : at dubitari non potest quin ex agendi
ratione clerici turpibus dediti gravissima oriuntur
mala in ruinam delinquentis , in perniciem ani

48

DISSERTATIO

marum etinreligionis dedecus vergentia, ergo, etc.
Unde Ecclesia , ante ordinationem , fidelibus
astantibus per Pontificem mandat ut, si quis
habet aliquid contra illos ( ordinandos ) , pro Deo
et propter Deum cumfiducid exeat et dicat ( Pontif. Rom. ). Igitur in pluribus dicecesibus nomina
juvenum ordinibus sacris initiandorum inter missarum solemnia publice denuntiantur , sicut
matrimonii banna, et quicumque impedimenta
ordinationis noverint, ea revelare tenentur; ergo
a fortiori et qui sciunt sacerdotem aliumve clericum turpiter vivere , aut ad turpia sollicitare,
illum manifestare debent.
Hanc sententiam expresse docet S. Thomas,
in 4. Sentent. , dist. i9, q. 2. , art. 3, dicens :
Si autem ( peccatum illud ) est infectivum aliorum , debet denuntiari prcelato , ut gregi suo
caveat. Pontas , verbo denoncer , cas 5 , eamdem tradi doctrinam , quamvis verbo confesseur ,
cas i7, casum simillimum non accurate solvat ;
ergo , etc.
Objici potest i.° superiores ecclesiasticos sacerdotem sic denuntiatum a ministerio sacro communiter amovere non posse ; 2.° talem denuntiationem reddere confessionem odiosam ; 3.° illam
complices periculo infamiae aut vituperationis
exponere ; 4.° complices revelationi huic aded
repugnare ut srepe a sacramentis Ecclesiae praeferant recedere ; ergo talis denuntiatio prudenter praescribi non potest.
R. ad i.m Nego conseq. Quamvis enim sacer

dos sic denuntiatus a ministerio sacro statim amoveri nequeat. Revelatio quippe tam prudenter fieri potest ut complex non innotescat. non ideo talis denuntiatio est inutilis : superiores moniti . increpant . 4o. aliaque mala inde secutura . sicut fures et latrones procul dubio denuntiandi sunt ut proximo succurratur : obligatio autem fures et latrones manifestandi non reddit confessionem odiosam . eminentiorem curam ei destinatam non conferunt. e sanctuario ignominiose projiciunt. jubent ut ab occasione peccati fugiat. ergo nec obligatio pravum sacerdotem denuntiandi. statim judicabit illum esse daemonis potius quam Christi ministrum. et objectum scandali tollat . et tandem eum . non verd in sanctificationem animarum positum : facile ergo comperiet dari praeceptum naturale eum denuntiandi . nomen denuntiandi scribat nudum in schedd : schedam bene occlusam tradat confessario . Ad 2.m Nego ant. eum in alium locum mittunt . eum per se aut per alios observant.m Nego antecedens : etenim quisquis attente pensabit quid sentiendum sit coram Deo de sacerdote corrupto et corruptore . et confessarius eam ad episcopum aut vicarium generalem mittet cum epistoht in qua 3 . Si in pravitate sua obdurescat. accersunt. Ad 3. velut pestem . scandala . ob murmurationes .I» SEXTUM PRjECEPTUM. objurgant. alia documenta colligunt . Sic ordinarie facienda est : si pcenitens scribere possit. in ruinam.

Multi namque ratiocinio . . . g. sub aliquo praetextu . videlicet complex qui scribere nescit .50 PISSERTATIO factum exponens . religionis et salutis animarum intuitu . hortanda est ut . Tunc chattam plicabit . licentiam concedendo illum manifestandi. tunc impudicum sacerdotem confessario designare poterit . v. se non manifestans . dicet quid sibi vide&tur de sinceritate personae denuntiantis . Alius est insuper modus reum soli superiori manifestandi . qudd aliquis illud postulet. et obsignatam confessario remittct. Reus a superiore increpatus . rogare potest. acceptd epistola confessarii sinceritatem ejus testantis. sequeretur insipientes fuisse tot Pontifices . ad revelandas turpitudines sacerdotum corruptorum adducuntur. Aliunde si valeret ratio hic nobis objecta.m Nego ant. precibus . At si persona scribere nesciat . ipseque nomen sacerdotis corrupti non exquirat. personam scribere scientem. si velit. forte exprobrabit complici se ab eo vel ab ea' fuisse denuntiatum . ut nomen talis sacerdotis inscriptum sibi tradat. cavens ne illam superiori manifestet. dicens . sed quid est molestia ista ? Numquid comparanda est malis ex corruptione sacerdotis orientibus ? Ad 4. qui denuntiationem fieri jusserunt. adhortationibus . Si autem existimet hunc modum denuntiandi sibi molestiorem esse . superiorem adeat et veritatem ei aperiat .

absolutionem suspendendo vel etiam negando. CAPUT TERTIUM. sive in concubitu . arbitror illum finaliter absolvi posse . De speciebus luxurice consummatce contra naturam. idcircd tutius mihi videtur ei non dicere qudd sub mortali ad denuntiationem teneatur. satagere debet ut in luctuosis hisce casibus denuntiationem prudenti modo faciendam procuret . Luxuria consummata contra naturam est seminis effusio modo ad generationem non apto . 3. sive extra concubitu. et propter easdem rationes . munere suo recte fungens .IN SEXTTJM PRfflCEPTUM. Tres illius sunt species . et ii omnes qui notitiam hnjusmodi infamiarum alid via quam per confessionem obtinuerunt. Eddem obligatione manifestandi sacerdotem corruptum tenentur mulieres etjuvenes adturpia sollicitati . 5t Confessarius igitur. scilicet bestialitas . Similiter sane . per delicta superioribus ignota . bono religionis vel animarum saluti grave nocumentum affert vel allaturus esset. quandd judicari potest eum esse in bond fide . . sodomia et mollities seu pollutio. denuntiandus est sacerdos aliusve clericus qui . Si tamen occurrat pcenitens qui nulla' ratione persuaderi possit se ad revelationem teneri.

2. (1) Toute personne qui aura commis un outrage pubtic k ta pudeur . art. ib et i6: Qui cum jumento et pecore coierit . Gravissimum esse peccatum istud patet ex his Levitici verbis . Nuncsihoc crimen aliudveejusdem generis publice patratum fuisset. aliasve bestiae qualitates enuntiare. sexum . Mulier quce succubuerit cuilibetjumento. Bestialitas estconcubitus cumindividuo alterius speciei. flammis cum ipsd bestia olim legibus civilibus addicebantur. ii. Code penat . . simul interficietur cum eo. 20. Ita S. reus pcend carceris et mulctA pecuniaria plecteretur (i). 550. Thomas . q. eoque abhorrent : qui talemnequiiiam perpetrare non erubescebant.53 DISSERTATIO ARTICULUS PRIMUS. morte moriatur : pecus quoque occidite. De bestialitate. i54 . et d'une amende de seize francs a deux cents francs. nec illud intra eamdem speciem multiim aggravat . Varietas bestiarum speciem hujus peccati non mutat. 2. sed dicendum est an crimen per seminis effusionem consummatum fuerit . Cum nefandum criinen istud prae aliis flagitiis contra castitatemab ordinerationis magis recedat. quia ipsiusmalitia ex inordinata specie deducitur. Sanguis eorum sit super eos. omnes illud gravius aestimant . sera punie d' un emprisonnement de trois mois a un an . an verd solummodd tentatum. . TJtrumque tamen in hkc dicecesi est reservatum. art. Non necesse est igitur speciem.

affinitatis . Si quis ad daemonem subspecie viri apparentem affectu sodomitico accedat . postposita quaestione speculativa . Tam horribile est scelus istud ut . Item si sub specie consanguineae aut mulieris conjugatae fingatur apparere . . et insuper qualitatem consanguinitatis. 53 Omnes theologi loquuntur de congressu cum daemone in forma viri j mulieris aut alicujus bestiae apparente . scilicet superstitionem in pacto cum daemone consistentem. alii*ad fornicationem . De sodomid. nos cogunt petere ad quam speciem revocanda sit copula cum muliere mortua\ Quidam volunt illam revocandam esse ad bestialitatem . ut patet.IN SEXTUM PRjECEPTUM. adest bestialitas. tertia est species peccati . et alii ad pollutionem. adest species incestus vel adulterii . dicuntque tale peccatum ad genus bestialitatis revocandum esse et specialem habere malitiam in confessione declarandam . Monstruosa illa nequitia. una contra castitatem et altera contra virtutem religionis. Facta incredibilia. In hoc igitur scelere duae necessarid reperiuntur malitiae. ARTICULUS SECUNDUS. vel ut praesente per imaginationem repraesentato . si sub specie bestiee . prae horrore quem excitant . ab incolis civitaUs Sodoma? denominationem suam accipiens. conjugii aut voti quam habebat vivens. clare mihi videatur circumstantiam mulieris mortuae necessarid declarandam esse .

pedis vel oris ad partes genitales alterius . traditos fuisse in passiones ignominiae. Horrendum illud scelus. eloquentia sud conterit sodomistas . 4.° ex cunctis sanctis Patribus qui vehementi zelo in tantum invecti sunt crimen : S. i54.° ex Epistola B. Pauli ad Rom. . ii. homilia' i4 in Epist. posteriori . S. atque in genere suo completa sit dum fit applicatio membri genitalis ad partem corporis ejusdem sexûs per modum concubitûs .° ex inauditis pcenis a Deo in quinque civitates bic fceditate inquinatas illatis ( Gen.. t>e/ femince ad feminam.° ex deformitate ejus naturali et manifesta . Concubitus ad non debitum sexum . et pra^sertim bulla. vel in alid parte corporis . cap. Non refert in quo vase coeant masculi aut feminae inter se . 2. 3.54 DISSERTATIO definitur a S. et masculi in masculos . 6.. . 5. si autem fieret tantum applicatio manus . ubi dicit gentiles . feminae in feminas . et excandescerent in desideriis suis . Chrys. 2. Pii V . ergo . in anteriori vel in.. etc. contra clericos sodomiam exercentes decretis . i9 ) . i. 2. Thomd. ad Rom. Enormem esse hanc iniquitatem patet.° ex horrore quem apud omnes excitat . exprobrans illos infamiores esse canibus . non reputaretur sodomia quia non esset concubitus. cum malitia sodomiae in affectu ad sexum indebitum consistat. .° ex gravibus pcenis jure canonico. art. i. etiamsi pollutio ex utrique parte locum haberet. ttwzsculi ad masculum . ut facerent ea quae non conveniunt . in pcenam superbiae suae . i8 et seq.

etc. Non pauci theologi dicunt pcenitentem teneri declarare an in actu sodomiae fuerit agens aut patiens. quae est concubitus cum persond diversi sexds .IN SEXTUM rR-aSCEPTUM. . et aliunde gravior est inversio naturae in viro patiente et in muliere agente : verum multi alii probabiliiis banc necessitatem negant . sed extra vas naturale . Quamvis hoc infamiae genus pcenis contra sodomiam simpliciter dictam latis non jaceat . quae etiam dicitur mollities vel incontinentia secreta . aliud pollutioni alterius participare . Alia est sodomiae species . inter mamillas . crura . Pollutio . Cum in hdc materia quaestiones superfiuas devitare valde expediat . sed actu aliquo ad eam deducente tentata . incestus aut sacrilegii induit sodomia . De pollutione. ARTICULUS TERTIUS. quia aliud est voluntarie pollui . in vase posteriori . . Concina laxitatis minime suspectus. est seminis ejectio extra omnem concubitum. g. vel Deo consecratae. v. in ore . dicentes qualitatem peccati sufficienter exprimi per declarationem facti : sic ipse P. prout personae sunt conjugatae . vel femora . et utraque non modd consummata . consanguineae . ab hujusmodi interrogationibus semper abstineo. affines . reservatur. Unde in dicecesi nostra haec sicut altera sodomia . 55 Malitiam adulterii . certum esttamen illud esse naturae adversum et grande scelus.

56 DISSERTATIO Semen autem est humor viscosus ad generationem et speciei conservationem ab ipso Creatore destinatus : essentialiter ergo differt ab urind quae est secretio alimentorum . i. si absque voluntatis coope . consanguinea. in propria delectatione sua sistens . Est autem involuntaria . g. 2. Pollutio simplex ea est quae aliam malitiam non habet adjunctam . Sic qui B. videlicet si .° Ex parte objecti cogitati. prout se polluens cogitat de conjugata.° Ex parte polluti . et in sublevamen naturae ejicienda est sicut excrementa. etc. v. vel cujus causam voluntarie ponit. Pollutio verd dicitur qualificata quandd . sacrilegii . Virginem concupiscendo . praeter suam malitiam .° Ex parte polluentis . malitiam adulterii. 3. vel ex parte polluentis. nullo personali vinculo ligatus . si nempe sit conjugatus. se polluat. Omnes illae circumstantiffi necessarid aperienda^ suntin confessione. bestialitatis vel sodomiae induit. quia speciem peccati mutant.° in simplicem et qualificatam .° in voluntariam et involuntariam . i. vel ex parte polluti . quis religiosus vel sacerdos alterum polluat. Deo per votum aut per ordinis sacri susceptionem consecratus. Pollutio dividitur i. incestus .° in voluntariam in se et voluntariam in causd. stupri. horrendum committeret sacrilegium. 3. Pollutio voluntaria ea est quam quis directe intendit . aliam habet adjunctam vel ex parte objecti cogitati . ut si quis . coram statud vel imagine ejus se pollueret .

° de motibus inordinatis . /.IN SEXTUM PRjECEPTUM. sive in vigilid . lactis .° de pollutione voluntaria in se . antesignano suo .° de pollutione noclurua .° Scriptura sacrd : I. sive intra somnum accidat. 4. §. 3. 6. w .° de pollutione voluntaria in causa . Cum pollutio omnin6 involuntaria peccatum esse non possit . ac proinde. consensu theologorum et ratione. quoties natura postularet. PROPOSITIO. ad Corinlh. 3. de ea hic non disseremus tanquam de peccato. imo ct necessariam fore. neque masculorum concubitores. Contra quos sit . auctoritate Innocentii XI .° de agendi ratione confessarii erga eos qui consueludinem habent in pollutiones incidendi. De pollutione voluntarid in se. Igitur nobis dicendum est i.. et 5.. neque adulteri . Plures probabilistae negarunt pollutionem jure naturali esse prohibitam . i. Pollutio in se spectata gravissimum estpeccatum contra naturam. cum omnibus theologis. ejectionem seminis comparandam esse profusioni sanguinis. . 2. dicentes cum Caramuel. urinae et sudoris. neque idolis servientes . 9 : Nolite errare : neque fornicarii . 5^ ratione . regnum Dei possidebunt. seclusa lege Dei positivd id vetante . . eam provocare licitum. Probatur Scriptura sacra. neque molles .

.58 DISSERTATIO Ad Gal. ea non repraesentat ut juris positivi transgressiones . 4. ergo . immunditia. impudicitia . nulla essetratio cur ulterius progredi malum foret : atqui tamen id admitti non potest. 2. qui sequentem Caramuelis propositionem damnavit.° Consensu theologorum . hujusmodi autem habitus graviter est culpandus propter ingentia quae natus est inducere mala . sicut prcedixi. quce suntfornicatio. quce prcedico . Omnes fatentur per molles eos intelligendos esse qui voluntarie se polluunt. in mente Creatoris. ut ex dicendis patebit . vel ab aliis pollui patiuntur : haec infamia inter immunditias et impudicitias certd collocanda est .° Auctoritate Innocentii XI. i9 : Manifesta sunt opera carnis. luxuria et his similia . qui unanimi ore docent. pollutionem esse peccatum contra naturam. ergo pollutio extra concubitum natu . etc. porrd Apostolus declarans haac peccata a regno ccelorurh excludere. 5.5.° Ratione : naturalis quippe seminis humani et totius rei venereae destinatio est certe . Insuper delectatio pollutioni voluntariae annexa periculo habitum contrahendi exponit. scepe esset bona et aliquandb obligatoria. unde si Deus illam non interdixisset . procreandi prolem et ad perpetuitatem speciei concurrendi : aliunde si vel semel se polluere liceret. quoniam qui talia agunt regnum Dei non consequentur. sed evidenter ut naturam deturpantia . si nonnulli probabilistae excipiantur .die 2 martii 1579 : Mollities jure naturos prohibita non est .

Epig. Ipsam . sed pro conservatione speciei. tibi naturam dicere verum : Istud quod digitis .obscena et amatoria proferre. Nec juvat dicere qudd sanguinem e venis elicere . De pollutione voluntarid in causd. ergo . non pro bono individui fuit institutum . etc. §. est evidenter contra naturam . nequidem sanitatis aut vitae conservandae causa . non item de pollutione . lactis. Causa proxima ea est quae per se ad pollutionem tendit . vel membrum et etiam vasa spermatica amputare quandoque liceat . 5g ralem . e contra .IN SEXTDM PBJECEPTUM. ut partes genitales proprias vel alienas contrectare . etc. urinae et sudoris a Caramuele adducta . sicut propter hos fines fornicari non liceret : nec valet comparatio sanguinis. ergo ad illud conservandum resecari possunt : semen . cogitationes valde turpes in mente volvere . perdis homo est. Pontice . utpatet sequentibus Martialis versibus . Duplex distingui solet pollutionis causa . Praeterea nullum est periculum habitum contrahendi in eliciendo sanguine aut in amputando membro . eas conspicere j verba. nam sanguis et quaecumque membra sunt partes corporis et bono individui subordinantur . Hinc concludendum est nunquam licere pollutionem directe excitare . una proxima et altera remota. . //. quod ipsi paganiagnoverunt . crede. quia destinatio hujus generis humorum a destinatione humani seminis est prorsiis diversa.

delectationi pollutionis acquiescit . ex qud pollutio praevidetur secutura . item possunt influere in pollutionem proxime vel remote. nam tali periculo se exponere . v. mortaliterpeccat. etiam praeter intentionem et quacumque ex causd accidentis . si proximo periculo consentiendi se exponat .° Qui propter solam sul vel aliorum utilitatem ponit actionem per se licitam . habitd ratione dispositionum ipsius . g. aut mortaliter malae . in pollutionem proximeinfluentem . i. est peccatum mortale . sit peccatum et quale peccatum. 2. actionem per se licitam . auditio confessionum .' illum qui ponit causam mortaliter malam in pollutionem proxime influentem . etiamsi illam excitare non intendat : hoc patet. sed . quia tunc fit cooperatio efficax ad effectum mortaliter malum .° Ponere . aut venialiter mald . mortaliter peccare .60 DISSERTATIO Causa remota quae miniis directe in pollutionem influit . propria vel alterius verenda libidinose tangendo aut aspiciendo . Illae causae possunt esse licitae . vel per unum instans . et nulla est ratio excusans.° eum qui voluntarie . studium rerum venerearum . absque necessitate aut utilitate . ipsam pollutionem inde contingentem censeri velle . etc. Certum est i. id nemo inficiabitur. Nunc examinandum est an pollutio proveniens ex causd licita . peccatum est mortale . venialiter malae . juxta omnes } nisi gravis necessitas excuset. . Certum est 2. ut potus vel cibus immoderatus . .

etc. ° Si verd gravis necessitas urgeat . quem non intendit.. art. 6l 3. potu calido ad sanitatem praescripto moderate uti . confessiones mulierum excipere. q. ut supponitur. dummodd non intendatur et firmum existat propositum ei non consentiendi . pudenda mulieris aspicit aut tangit . modd ei non consentiat. servire infirmis . nec approbat. Thomas . . Unde chirurgus qui ad curandam infirmitatem aut procurandum partum . i84 . si hujusmodi periculum frequenter incurrat . quia sufficientem habet rationem permittendi malum effectum. quia necessitas propriae salutis omnibus aliis commodis praestat.IH SEXTUM PKjECEPTUM. nullum est peccatum : licetquippe. ob finem honestum. 2. ° Qui propter suam aliorumve utilitatem ponit actionem ex qud praevidet secuturam esse pollutionem sine periculo proximo consentiendi . cum spe fundala in proposito perseverandi. unus bonus et alter malus . . quamvispraevideatur pollutioneminde secuturam. eos in balnea mittere . equo insidere . ob gravem causam. non peccat. et solus bonus effectus intendatur . bonum intendendo et malum permittendo eique non consentiendo. et pollutionem hac occasione experitur . 4. ponere actum ex quo duo secuturi sunt effectus . Verum arti suoe valedicere tenetur . cum eis utiliter et honeste conversari . Sic S. n et generaliter theologi. Hinc licet rebus venereis studere . artem chirurgicam exercere. 2. eas visitare vel juxta morem patrium decenter amplecti . etiamsi proximo periculo consentiendi se exponat. non peccat .

ut. vel in ipsa pollutione . si in actibus modo descriptis pollutio rard accidat. sanitati non inserviens . ab his actibus sub peccato mortali abstinere tenelur. eam sine causa decenter amplexando . proutleviterautgraviterin pollutionem influerent. sub veniali . non posterius . choreis assistendo . ° At si peccata venialia in genere luxuriae et a fortiori in alio genere . elc. quae in pollutionem proxime influit . ut communius . . ratione imbecillitatis sute . g. vini puri . ergo . ex bypothesi . g. si usus cqffei . pollutionem experiri soleat mulierem in partes honestas morose aspiciendo . et sub mortali . ab eis sub peccato veniali aut mortali abstinendum esset . si influxus sit tantum probabilis . digitos torquendo . et eflectus quasi moraliter certus.° Ponere causam venialiter malam. manum ejus tangendo . etc. Unde si quis. ob aliquas causas tibi personales . cum ea fabulando . cum supponatur nullum adesse consensum actualem . ab illo abstinere teneris . V. pollutionem in te excitet. 5. aquae vitae . non nisi venialiter laeditur castitas : si enim mortaliter violaretur. v. vel in causa ejus : atqui neutrum dici potest : non prius . . siquidem causa est levis et leviter tantum influit in actum . influxus sit proximus . .62 DISSERTATIO Si verd nulla aut levior utilitas actiones in pollutionem sic influentes suaderet . est peccatum mortale : id sequitur ex immediate dictis. . etc. remote tantum influant in pollutionem . 6. si .

pollutio semivoluntaria esse potest. una corporalis . g. v. se cooperiendo . 63 Ita .iN SEX.° Peccatum mortale a luxurid diversum . se tangendo. . Si somnus sit imperfectus. et tertia spiritualis extrinseca. ira . etc. . g. nulla ratione voluntaria est pollutio . sold quippe ratione influxus potest imputari . ebrietas . 3 . et ab aliis theologis distinguitur . 2. . etc. certo situ cubando . Hoc casu excepto . ex adjunctis . l. /7/. ponderandum est quae sit causa pollutionis nocturnae et qua ratione in eam influat. . nonnisi venialiterimputatur subrespectu luxuriae. Contrarium evidenter dicendum foret . De pollutione nocturnd. mortaliter peccare. influxus autem supponitur levis . communissime theologi contra paucos. et multi apud ipsum. altera spiritualis intrinceca . in pollutionem remote influens . i54 . Tunc igitur mala esse non potest nisi in causa sud. Triplex a S. Thomd. 5. post S. 2. v. ergo . §. in pollutionem proxime influere judicaretur.° 484 . nec proinde peccatum. g. Nocturna pollutio ea solum intelligitur quaa accidit inter somnum.. Sic Ligorio. ac consequenter peccatum veniale. ex frequentia* eventuum . art. n. Si autem somnus sit perfectus . 7. Thomam . Certum esteum qui causam edintentione ponit ut pollutio inter somnum accidat . q.TUM PaiECEPTUM. si peccatum istud . v.

. i. etc. qui . 5. phantasiae illudendo et spiritus genitales commovendo . nimis gravata .° intemperantia in potu vel in cibo aut eorum qualitas nimls calida . qud natura . frequentem esse ut sanitati graviter noceat. Ultimae pollutiones istae . quia in animaexistit . nimius calor sanguinis . V. vel ex inflrmitate . etc.° superfluitas materiae seminalis . . lecti mollities. juxta S. est operatio daemonis . 6.° phantasmata imaginationis ex ipsamet superfluitate materiae seminalis vel ex alia dispositione corporis provenientia .° Causa spiritualisintrinseca. nullateniis imputari possunt ad pcccatum. 4.quamS. vel ex consuetudine se polluendi antea contracta oriri potest : hinc saepe contingit fluxum aded. 3. nervorum irritabilitas . g. ciim a causa voluntati extrinseca procedant. est cogitatio de re turpi ante somnum . sub quo nomine comprehenduntur desideria .° Causa spiritualis extrinseca . si actualis desit consensus. assistentia spectaculis et saltationibus . Thomam et omnes alios doctores . rerum turpium aspectu aut cogitatu tempore vigiliae praeparata . frequentatio mulierum. pollutionem excitat.° quaedam humorum acritas . colloquia mala. delectatio morosa .° resolutio seminis aliqua causd. 2. tactus inter somniandum . per effusionem naturaliter exoneratur. 3.° organorum debilitas quae vel ex defectu constitutionis .Thomas vocatanimalem. lectio librorum obscenorum . equitatione . . i.64 DISSERTATIO i.° Corporalis : per hanc causam intelliguntur .

et modd haec faciat . et in sanitatis detrimentum vergeret. 65 Similiter pollutiones ex superfluitate naturae . signo crucis se munire . Ubi verd influxus est remotus . quatenus naturam exonerat . R. securus esse potest. alioquin semen e renibus excisum corrumperetur . imd ex habitu sufBcienter revocato . siquidem a voluntate liberd non oriuntur nec ullus eis praebetur assensus .° an liceat gaudere de poilutione inculpabiliter contingenti . ut supponitur. rationabilis causa suflicit. sive in . aut eam sub hoc respectu desiderare. nec tenetur naturaeimpetum continere. sed requiritur necessitas ut actio excusetur. Quceritur i. utilitas non sufScit . tunc enim secretio humorum jctm facta est in vasis spermaticis . In aliis verd pollutionibus pensandum est quae sit earum causa . delectationi voluptatia renuntiare.° ad quid teneatur homo qui evigilans advertit se pollutionem experiri. an licita . ex imbecillitate organorum. R. peccata non sunt . an proxime vel remote in eas influat : exinde prudenter judicabitur an et quale sit peccatum. Quceritur 2. eum invocare.IN SEXTUM PRjECEPTUM. Debet mentem ad Deum elevare. Communissime docent auctores licitum esse de bono effectu pollutionis involuntarie . necesse est ergo ut fluxus hlc et nunc vel postea locum habeat. ex dispositione nervorum . in somno contingentes .Si res etiam licita in pollutionem proxime influat . nihil ad expellendum semen positive facere. an venialiter aut mortaliter mala.

Sent. art. . Ita ipse Sanchez . at multum periculosa est in praxi . qui ait : Si placeat ( pollutio ) ut naturce exoneratio aut alleviatio . ut quandoque ex debilitate organorum vel ex confricatione in intolerabili pruritu accidit. sed si placeat ipsa pollutio. q. quasi guttatim et sine gravibus concupiscentiae motibus. vel cum notabili spirituum genitalium commotione. i . sive in vigilid.° quidsentiendum sitdedistillatione. Thomas . absque delectatione et notabili spirituum commotione fiat . propter proximum pollutionis periculum. dist. Si absque delectatione venered locum habeat . Haec sententia probabilior mihi videtur in speculatione . si placeat effectus pollutionis . dicentes eam ut talem nullu lege prohiberi : ita S. At licetne in pollutione praeter voluntatem secuta1 vel secutura et velut exoneratione naturae spectatd sibi complacere ? Multi affirmant. Ubi verd fit voluntarie in magnd quantitate . Distillatio est fluxus seminis imperfecti vel alterius humoris muscosi . Ligorio . contingentis gaudere. quia ille effectus sic spectatus bonus est. est peccatum mortale . Quceritur 3. in 4 . R. Adverte qudd non dicat. nec igitur toleranda.66 DISSERTATIO somno. . non creditur peccatum. 9 . Si vero in modica1 quantitate. i . Communiiis adhucetprobabiliiis tenent licerede tali effectu ex pollutione secuturo gaudere propter eamdem rationem. inquiunt Gajetanus et communius theologi. de e&non magls laborandum est quam de sudore . etc.

IF. assentiatur. non ita leves. A fortiori libere eos excitare . peccatum csset mortale. Ligorio . . 67 vel nullum est peccatum . si nempe rationabilis sit utilitas causam ejus ponendi . De motibus inordinatis. Possunt esse graves vel leves : graves proximum pollutionis periculum inducere nati sunt . etc. §. etiam indeliberate natis et levibus . dissolvere et expellere semen morbificum jam e lumbis decisum cum periculo verae pollutionis. Billuart . Quwritur 4. Sic Sanchez. R. Illi motus sunt quaedam partium genitalium commotiones pollutionem plus minusve praeparantes. et pollutio directe non excitetur . et grave incurritur periculum ulterius congrediendi.JN SEXTUM PRiECEPTUM. Concina . Communius afiirmant doctores modd sola intendatur sanitas . nec desideretur . et semen certd sit corruptum. ope medicamentorum a medicis praescriptorum . . Bonacina . Hoc sequitur ex dictis de pollutione indirecte volita.° an liceat . Voluntaria complacentia in hujusmodi motibus . vel ad summum est peccatum veniale. de Lugo et plures alios. La Croix . nec ei . contra P. est peccatum mortale : tunc quippe adest venerea delectatio qua3 probabilius levitatem materiae non patitur. Layman. praeter intentionem accidenti.

Sed praecipue hic petitur quid agere oporteat quando hujusmodi motus inculpabiliter nascuntur. de illis sicut de pollutione indirecte volita judicandum est. et saepe de earum causfi . per sympathiam . spiritus genitales magis excitat : tutius est igitur Deum placide invocare . cum ea tamen differentid. ut saepe contingit. ab objectis periculosis fugere . ut diximus. neque improbando . et . Saepe tamen non expedit positivo conatu eisdem obsistere : tunc quippe phantasia ipsdmet contentione excandescit . eos neque approbando . Angelum custodem . B. nec in causd. Certum est voluntatem eis assentire non posse quin mortaliter peccet . . et nullus consensus eis praebeatur.68 DISSERTATIO Si a voluntate non pendeant. ut levia judicari debeant peccata . Quceritur an manere indifferens circa motus concupiscentiae involuntarie natos. modd sit honesta . parum curandum sit. qu6d pollutio semper sit objectum grave . Ubi verd causa eorum libere ponitur . alid convertere . sit peccatum et quale peccatum. mentem ab imaginibus obscenis tranquille avocare . Virginem. et seria applicatione diversis et praesertim externis negotiis vacare. dum motus aded leves et a pollutionis periculo remoti esse possint. patronum aliosque Sanctos precari . ab omni peccato sunt immunes. nec in se.

Collet . tum ob periculum eis assentiendi. Alii communius docent indifferentiam cum plend advertentia circa motus inordinatos etiam leves esse peccatum mortale. Concina . 2. secluso proximo pollutionis periculo . tiim ob propriam eorum inordinationem . Habert . ided repellendi sunt motus inordinati . quia mens inordinatis concupiscentia? motibus saltemrepugnare tenetur. Haec autem displicentia sufficienter habetur quandd voluntas . i. l. Antoine . vel consensum voluntatis in delectationem veneream trahant : ergo si absit vel remotum sit periculum .&CEPTUflr. quia timendum est ne ad pollutionem deducant . R. esse duntaxat venialernam . Ligorio . quamvis altera speculative sumpta probabilitate non careat : requiritur ergo ut positiva displicentia saltem virtualis semper existat in mente circa motus inordinatos praeter voluntatem excitatos. n. Lessius . delectationem veneream consentiendi.° Sanchez . P. etc. si proximum existat periculum vel in pollutionem incidendi vel in . Billuart quoad praxim . Tenentverd dari obligationem sub peccato mortali positive resistendi saltem per actum displicenti» .° Omnes fatentur talem indifferentiam esse ad minus peecatum veniale . Ita Valentia . f^asquez . 00. Dens . delectationi venereae ex firma . inquiunt .1R SEXTUM PR. 5 . Ab ea sententia periculose recederetur inpraxi.° 6 et multi alii dicunt peccatum istud . levis est obligatio illud devitandi.

§. apud Buchan. vires corporis deficiunt . graves nascuntur infirmitates ./?. De agendi ratione confessarii erga eos qui polluuntur. Haec aliunde pro se dicta non arbitrentur nonnulli scrupulosi ad torquendara propriam conscientiam nimis ingeniosi. eos minime curantes in consueta agendi ratione . eorumindoles fit tristis . in Iinguam nostram conversus. motus concupiscentiae contemnit et aliorsiim se convertit. 667. obdurantur . dum anxii sunt an consenserint nec ne . qui . ils . et sa?pe mors ignominiosa.70 DISSERTATIO determinatione opposita . experientid enim constat hanc tutiorem et breviorem esse viam eorum cessationem obtinendi. nullius propositi tenax . i. . V. advenit caducitas praematura . Cette maladie natt de la moelle epiniere : elle attaque les jeunes maries et les libidineux . fortitudinis incapax . quam habitus se polluendi : etenim prava hkc consuetudine deprehensi . Nullum estvitiumtamnoxium sub omnirespectu juvenibus. religionem contemnunt. in examine conscientiae et in confessione. hebetantur . et praesertim masculis . et tunc motus inordinatos contemnant. virtutes fastidiunt. stimulos carnis vehementiores et quasi perpetuos efficiunt : firmum habeant propositum semper castevivendi . 4. Formidandos masturbationis effectus sic describit Hippocrates .

leur corps se courbe . Les jeunes gens ( adonnés à ce vice ) prennent les maladies et les infirmités des vieillards . les échauffent . et même imbéciles . etplusieurs tombent dans la pa ralysie. ils maigrissent et se consument . à recentioribus unaniraiter admittuntur . Hoffman . ils perdent en abondance une li queur séminale très-liquide : ils sont inhabiles à la génération : ils sont souvent occupés de l'acte vénérien dans leurs songes : les promenades . qui . refert : Qu'un jeune homme de dix. Sic etiam Aretes. l. engourdis. medicus graecus. stupides . Toutes les fois qu'ils vont à la selle. les affaiblissent . ils sont inhabiles à tout . Des maladies occasionnées par l'abus des plaisirs de l'amour . è quibus nonnulla tantiim referemus . c. leurs jambes ne peuvent plus les porter . ils deviennent pales . ils croient sentir des fourmis qui descendent de la tête le long de Vépine. ils ont un dégoût général . efféminés. enfin une fièvre aiguë termine leurs jours. lâches.IN SEXTUM PRjECEPTUM. 2. existens . in tractatu inscripto . leur procurent des pesanteurs de tête et des bruits dans les oreilles . sur tout dans les routes pénibles . <J\ n'ont point de fièvre . et innumeris factis . confirmantur.huit ans. celebris professor medicinae apud Germanos in universitate Hallensi . paresseux . et quoiqu'ils mangent bien . Praecipua haec principia ab antiquis medicis tradita . ou qu'ils urinent . 1. tempore Trnjan.

Je sentis alors plus queje n'avais fait encore . pendant que son cou se gonflait extraordinairement.73 DISSERTATIO s'était abandonné à une servante. n'était plus capable d'autres idées . la nécessité de montrer aux jeunes gens toutes les horreurs du précipice dans lequel ils se jettent volontairement. avait été sage et avaitjoui d'une bonne santé jusqu'à l'âge de dix-sept ans. de V Onanisme . p. jusqu'à ce qu'il se trouvat dans un état qui fit craindre la mort. statu m juvenis ad quem vocatusest. mais il resta dans une langueur générale. horloger . et Véjaculation était toujours précédée et accompagnée d'une lé gère perte de connaissance et d'un mouvement convulsif dans les muscles extenseurs de la têtet qui la tiraient fortement en arrière . Tissot. qu'il réitérait jusqu'à trois fois . tomba tout-àcoup en faiblesse . le mal avaitfait tant de pro grès . qu'il ne pouvait être guéri . il avait le visage rouge et le pouls très-faible. avec un tremblement général de tous ses membres . D*** . j4 cette époque il se livra à la masturbation. sic describit : Je fus effrayé moi-même la première fois que je vis cet infortuné. et les réitérations de son crime devinrent tous lesjours plus fréquentes . On le tira de cet état au bout d'une heure . Il ne s'était pas écoulé un an qu'il commença à sentir une grande faiblesse après chaque acte : son ame déjà toute livrée à ces ordures . et les parties . Sage trop tard . L. 33.

qui était immé diatement suivie d'une évacuation de cette liqueur. qui ne tarda pas à s'évanouir . je me rendis citez lui . L'irritation la plus légère procurait surle-champ une érection parfaite . maigre . ce qui augmentait journellement sa faiblesse. nouvel acte de la part de cet infortuné pour faire épancher la se mence. que pen dant tout le temps de l'accès. pale . mais des hurlements^ et il lui était impossible . et l'attaquait souvent sans aucune cause apparente. qui durait quelque fois quinze heures et jamais moins de huit . non pas des cris . ne servait qu'à lui rappeler sans cesse les causes de son malheur . pendant tout ce tempslà . sale . répan dant une odeur infecte . Sa voix était devenue enrouée : il perdit totalement ses forces. il languit pres que sans secours pendant quelques mois. Obligé de renoncer à sa profession . Ce spasme qu'il n'éprouvait auparavant que dans le temps de la consommation de l'acte et qui cessait en même temps . et à l'augmenter de toute l'horreur des remords. d'au tant plus à plaindre qu'un reste de mémoire . il éprouvait dans toute la partie postérieure du cou des douleurs si violentes. était devenu habi tuel . 75 génitales étaient devenues si irritables et si faibles qu'il n'était plus besoin d'un. Ayant appris son état . je trouvai moins un être vivant qu'un cadavre gisant sur la paille . inca pable de tout .IN SEXTUM PRjECEPTUH. d'avaler rien de liquide ou de solide. qu'il poussait ordinai rement . accablé de misère . presque incapable d'aucun 4 . et d'une façon si violente.

ses yeux chassieux. Leflux de la semence était continuel. ne purent jamais faire perdre cette habitude.7* DiSSERTATI0 mouvement : il perdait souvent par le nez un sang pale et aqueux. il rendait ses excréments dans son lit sans s'en apercevoir. J'en ai vu un exemple frappant dans un jeune homme de 22 ans . 2 . la respira tion très-gênée . la maigreur extrême . ait Buchan. une bave lui sortait con tinuellement de labouche. et alors la maladie est devenue incurable. excepté aux pieds . . t. vite et fréquent . 202. sans inquiétude sur son sort . qui revenait avec tous les accès au moins tous les trois Jours. et même donnés par des personnes qui semblaient devoir avoir le plus d'empire sur son esprit . sans autre sentiment que celui de la douleur . spectacle dont on ne peut concevoir l'horreur : on avait peine à reconnaître qu'il avait autrefois appartenu à l'espèce humaine // mourut au bout de quelques se/naines . Attaqué de la diarrhée . n'avaient plus la faculté de se mouvoir : le poulx était extrêmement petit. Etre bien au-dessous de la brute . œdémateux de tout le corps . La plupart des jeunes gens livrés aux femmes et au vice honteux de la masturbation. sans mémoire . Le désordre de l'esprit n'était pas moindre : sans idées. enjuin i 767. Il s'y . p. troublés et éteints. à qui les conseils les plus sages. qui commençaient à être cedémateux. sans réflexion . incapable de lier deux phrases . n'y renoncent communément que lors que leurs forces ne leur permettent plus de s'y adonner .

turpiloquia. 4. circa tactus in se vel in alios exercitos . ^5 livrait dans le temps meme que par le regime et les remedes on travaillait a le guerir de cette cruelle maladie. jucundam expertus es delectationem circapartes secretas . quam animas contaminare . . Longe satius esset periculo integritatem confessionis non procurandise exponere. nisiappareat valde corruptus. non interrogandus est circa pollutionem quia improbabile est eam contigisse. Sollieite ergo studeant confessarii eos qui sibi creduntur . qudd in turpia labantur. motus quieverunt ? Si affirmative respondeat . sequenti methodo procedere juvat : primum interrogetur pcenitens circa cogitationes . Si verd sit pubes et tactus impudicos cum aliis personis exercuerit. Caveant imprimis ne juvenes et praesertim puellas interrogando . Ut autem pollutio sine periculo detegatur . vel in detrimentum religionis offendere.1S SEXTUM PR«CEPTUM. 11 perit sans qu'on eut pu lui procurer aucun soulage/nent. vel ab infami habitu jam contracto retrahere. et sufficienter intelligiturpollutionem accidisse. qud completd . vel ab aliis in se permissos. nuditates coram aliis personis . Si ad pubertatem nondum pervenerit. ut pluries accidit . maxime cum grandioribus . si existat . moraliter certum est semen effiuxisse .Attamen confessarius non impudenter dicere potest : Motus in corpore {vel in carne) persensisti . phantasiam eorum imprudenter laedant et in causa sint . vel concubuerit . adversus tanta mala praemunire.

convenientia ipsi adhibenda sunt remedia : alia autem sunt physiea et alia moralia. qui ex cognitis sensationibus valde jucundis sufficienter intelligitur. aut in iis libere sibi complacentes. teneatur feminas non habere semen. Piemcdia* moralia praesertim sita sunt in fugi . sed cum nunc. externa semper fit ejectio . in iiccurata vivendi ratione . in usu aquaj et lactis . et rnrti sunt efficacia. Sed tactibus aut motibus libidinosis discrete cognitis. Poilutione certo detecta . licet quaerere ab ipsis an quid simile experii fuerint. in abstinentia ab alimen. In maribus . ii 1 probabilius. ejusmodi non fit pollutio : attamen in motibus inordinatis saepe fit effluxus cujusdam humoris mucosi internus et rard externus. in parco somno super lectum sensibus non gratum. qui cum aliis senioribus se turpia fecerint . a pudibundis interrogationibus caute abstineat confessarius. tis calidis et liquoribus in quibus abundant spiritus . quoniam illos probabilissime viderunt seminantes . Remedia physica curationi pollutionis voluntaria^ et involuntariae inservire possunt : consistunt in magnd temperantid . in balneis frigidis . et in nonnullis aliis remediis quae a solis doctoribus indicari debent . Si audiantur masculi .76 DISSERTATIO meritd judicatur adfuisse pollutionem : motus quippe vehementes cum tali delectatione effusionem manifeste indicant in utroque sexu. Mortaliterquidem peccant mulieres ad hujusmodi fluxum vel ad motus venereos sese excitantes ..

Execrandus masturbationis habitus . etc. Doussin. in maceratione carnis . si inveteratus sit. in frequenti confessione .IK SEXTUM Pll^iCEPTUM. Vulde difficile est prudenter judicare an pcenitentes huic vitio dediti ad sacramenta Pcenitentioe et Eucharistiae admitti possint ac de. V Onanisme .beant : si severiiis tractentur. in cceno vitii torpentes manebunt. et forte meliiis opusculum D. Quandoque confessarii prudenter consulere possunt juvenibus valde corruptis . Summal igitur prudentia magnoque zelo curare oportet ut infelices isti pcenitentes ad sacrum pcenitentiae tribunal saepe. singulis hebdomadis accedant . ut v. 77 ab objectis quae ideas turpes in mentem inducere solent . . inscriptum : Dangersde U Onanisme. in piu oratione . et pejores fiant : si nimia indulgentia suscipiantur . ut legant libros hdc de re a medicis scriptos .Dubreuil . judiciorum Dei . in devitanda' otiositate . v. g. inferni et aeternitatis . in vigilial super se . Hoc posterius opus sine periculo juvenibus corruptis ut remedium indicari potest. de culpis admissis doleant et propositum ampliiis non peccandi frequenter renovcnt. in sensuum custodia . auctore Tissot. confessarios in quamdam desperationem conjicit. in consideratione malorum ex habitu se polluendi oiientium. timendum est ne deinceps non redeant. . g . taciturnitate et vita solitaria . in meditatione mortis .

Collet et alii non pauci . sine novo relapsu. nimia severitas . in corruptionis barathrum projiceret. et absolutionem in his casibus ultra octo. At tempus dilationis regula1 generali determinari non potest : pendet enim a prudentia confessarii. excessiva et saepe periculosa est pro hujusmodi poenitentibus. et tandem extinguitur babitus . 6. In priori casu. modd vera contritionis praebeantur signa. et tuncnulla fere sptfs emendationis affulgeret. eos a sacramentis retrahens . miseris pcenitentibus contra tyrannicam lihidinem luctantibus et vere contritis per gratiam absolutionis . n. an verd ex infirmitate et violentia tentationis. l.° 463 . qui illud longius velbrevius requiret. et ibi summa' opus est prudentia\ . dum . Undedilatio per duasmenses. salutem sincere desiderantes . Ligorio . jgnaviavel defectu propositi contingant . prout emendationi pcenitentis magis expedire judicabit. differenda est absolutio donec vera appareat emendatio : in posteriori verd casu . nec intempestivd severitate desperandos . decem aut ad summum quindecim dies differendam non esse . ut volunt Juenin . et identidem per sncram Eucharistiam succurrendum est : sic paulatim minuunturrelapsus .J70 DISSERTATIO Attente pensandum est an relapsus ex malilia5 . e contra. Nota peccatores infirmos. cum obduratis non esse confundendos . hoc seduld attendere debent confessarii. et plures apud ipsum arbitrantur dilationem unius mensi» esse adhuc longiorem .

et longd experientia . oscula . nisi extraordinaria dent signa conversionis .IN SEXTUM PRjECEPTUM. ornatus mulierum . picturae et sculpturae indecentes . libri obsceni . De delectatione morosd. cum maximd cautione procedendum est. turpiloquia . iis qui nubere possunt . tanquam unicum aut saltem tanquam efficacius remedium. tactus . Aliquandd suadendum est matrimonium . ARTICULUS PRIMUS. firmitatem propositi demonstrent ac pignus perseverantia? exhibeant. communiter temere et imprudenter castitatem voverent : a professione religiosd igitur et multd magis a statu clericali repelli debent. et aspectus impudici . De peccatis luxurice non consummatce. choreae seu saltatinnes et spectacula. Subhoctitulo omnes cogitationes malae in genere . Ad eam referuntur delectatio morosa . nempe per plures annos . CAPUT QUARTUM. Luxuria non consummata ea est qua? usque ad seminis effusionem non progreditur. De his omnibus quaedam ad praxim attinentia breviter dicturi sumus. Ubi verd agitur de juvenibus qui statum perpetuae continentiae amplexuri sunt. Qui tali vitio inquinati sunt et in pollutiones saepe labuntur .

respicit praeterita : est deliberata complacentia in recordatione operis mali peracti . v. g. His notatis : i. quiescit et morathr. intendit facere . et desiderium est inefficax : igitur desideria versantur circa futurum. non a duratione complacentiae . v. sciens illud sibi impossibile esse . . . data° occasione . non fecisse . et itt eo actu sic repraesentato .° Certum est desiderium rei malaj esse peccatum ejusdem rationis et speciei ac res ipsa . intra se : fornicari vellem cum tali persond. libero consensu sibi complaceat. v. gaudium et delectatio morosa. g. vel media ad illud pervenienpTi quaarens . . Dicitur morosa . g. si quis fingat se fornicari. post advertentiam . et desiderium vocatur efficax . sine desiderio illam faciendi. g . dicens. v. si quis gaudeat de copula praeterita aut de colloquiis malis : ad hanc speciem revocatur displicentia malum . puellam non seduxisse . Delectatio morosa est libera complacentia in re mala per imaginationem exhibita ut praesente. ut. fornicationem . e contrk. advertendo illam facile seduci potuisse. vel optans illud exequi si posset. cum unicum instans ad consummandum peccatum internum sufficiat. Desiderium est actus voluntatis quo quis opus malum. . illum perficere non intendens . g.80 DISSERTATIO luxuriae comprehenduntur . Gaudium . sed quia voluntas in ea1 delectatione . scilicet desiderium . v.

2. libera vel aliquo vinculo detenld . et cujus sexûs . sinc respectu ad vinculum consanguinitatis aut affinitatis . v. etiamsi. etc. an cum personei determinatd . quia voluntas est sedes peccati : at ubi verum existit desiderium rem malam assequendi. g. per mentis abstractionem . plena est in ea voluntas . declarandae sunt in confessione . 8l quae desideratur . ^ qui consanguineam aut affinem concupivit .° Certum est adhuc liberam mentis delec . quia malitia inceslus per abstractionem ab objecto separari non potest : secus esset. ergo.° Non miniis certum est liberam voluntatiscomplacentiam in actu luxuriae praeterito ejusdem esse malitias cum illo : voluntas quippe totum amplectitur objectum circumstantiis suis vestitum.IN SEXTUM PKiECEtTUM. etc. hanc circumstantiam ipsumqne gradum consanguinitatis aut affinitatis aperire debet . ergo totam malitiam ejus de novo induit. 3. an cum persona in genere. Unde sequitur prccatum istud ex objecto specificari . se impura desiderasse : specificare debet quid desideraverit. Ita pariter si aliquem pceniteat malum in occasione praeteritd non fecisse. an copulam. ut patet. solam copulam. Non sufficit ergo ut poenitens dicat generatim se mala desideria habuisse. si talis circumstantia pcenitus ignoraretur. desiderasset . an tactus solummodo vel aspectus . igitur qualitas objecti desiderati et circumstantiae ejus speeiem peccati muiantes aut illud intra eamdem speciem graviter augentes .

afifine aut moniali . consanguined. Lessius .82 DISSERTATIO tationem in re venerea' per imaginationem exhibita ut praesenti.: Perversce cogitation. Antoninus . n.° i5 . 4. Ratio disparitatis est qudd desiderium tendat in objecturn prout est in se . fornicationi cogitatae ut praesenti. sicut desiderium. aliique non pauci apud Ligorio. . est mortaliter mala . Cajetanus . totum complectitur objectum cognitum non obstante praecisione a mente factci. 5. esse peccatum mortale . ergo. ergo. Bonacina. ut supponitur. etc. quacumque praecisione facta . 3. Multi auctores dicunt delectationem morosam non ab objecto externo. : Omni curd serva cor tuum. incesttas aut sacrilegii probabiliter non contrahit. g. Ita C. quia differentia inter desiderium et simplicem delectationem allegata ipsis non videtur fundata : delectatio . . dum simplexdelectatio in objecto repraesentato quiescit. et in hoc a desiderio differre. sed appreheusa tantiim ut muliere . Unde legiturin libro Sap. qui dicit hanc sententiam esse valde probabilem. Hinc qui libere delectatur in copula cum alteri nupta. Sic S. nam res ipsa . sed ab objecto in mente repraesentato specificari . qui autem rei mortaliter malae libero consensu adhaeret . 23. v. Sanchez. Attamen multi alii tenent sententiam oppositam esse probabiliorem . malitiam adulterii . in hoc ipso legi Dei adversatur . Layman. ac proinde omnes malitias ejus cognitas necessarid contrahat. Suarez . etc. i. l. inquiunt. de Lugo.es separant a Deo$ et in Proverb.

maneret indifferens . et cogitationem rei turpis. de illis scribentes . item nec cogitatio. certe mortaliter peccaret : at qui cogitat vel loquitur de homicidio ab altero patrato vel patrando . 5. Similiteret in re turpi: simplex de illa' aut de illius delectatione cogitatio . posterior est tutior . nemo dicere potest. recordatio autpraevisio ejus . ° Juvat notare cogitationem rei malae a delectatione in re mald multum differre. P. sed saepe difficile est obtinere a pcenitentibus ut circumstantias objecti cogitati aperiant : tunc prudentes confessarii. Antoine . Res comparatione illustratur : qui voluntarie in homicidio per imaginationem sibi exhibito ut praesenti delectaretur . quod. alioquin medici. advertens se delectari in re venerea exhibitd ut praesenti . Voluntaria ergo rei turpis exhibitio in . pra?cones hujusmodi materiis studentes . priori opinione innixi . Hoc tamen est discrimen inter cogitationem homicidii alteriusve rei malae. Utraque opinio est probabilis . theologi . etiamsi motusinordinatos non sentiret . non ided peccat. 83 Sylvius . secundum se non est peccatum. aut loquentes. ° Qui . probabilius mortaliter peccaret .IN SEXTUM PR^GEPTUM. etc. Iractantes . non ita verd prior . Collet . confessarii. qudd posterior sempersit periculosa propter naturalem concupiscentiam nostram . quia rei malae adhaercret . aut saltem gravi periculo ei adhaerendi sese exponeret : sic fere omnes theologi in praxi. ab importunis quaestionibus abstinent. necessarid peccarent. Dens . 4. quia talis non existit proclivitas in naturd nostrd.

Qui castitatem sincere diligunt. promiscue sumentes . si enim consensissent . i. quia si proclivitatem animae cohibuissent . Ps. alter verd semper a voluntate pendet. Multi sensum et consensum. et meritd cum Propheta pcenitente dicere possunt : Comptehenderunt me iniquitates mece : multiplicatce sunt super capillos capitis mei. i3. 3g. ergo. R. in magna idearum confusione versantur et scrupulis torquentur : ut igitur ab hujusmodi tenebris et anxietatibus liberi evadant .° Sponsi de futuro et vidui non peccant . Aliud est igitursentire et aliud consentire. ubi dubitant an consenserint nec ne . juxta periculi rationem.TIO mente . nisi aliquo fine honesto excusetur .8i DISSERTA. seduld inslrnendi sunt. judicare debent se consensisse . quoties aliqua confusio vel incertitudo remanet in eorum mente . cogitationem rei malae et delectationem in re mala. conatûs adhuc memores essent : igitur peccata luxuriae ultra modum brevi tempore numerosa efficiunt. Qui e contra perniciosam liabent consuetudinem libidinibus inserviendi . etc. -Quceritur an Iiceat sponsis et viduis delectari de copula futura vel pra?terita. Notandum est adliucsensum delectationis a consensu in deleciationem distinguendum esse : unus enimsaepe est necessarius et ldeo a peccato immunis . est pec catum veniale aut mortale . mntationem propositi advertissent ejusque memoriam retinerent. certo judicare possunt se motibus concupiscentiae non consensisse .

ut patet. Lessius . P. ac in ea voluntarie delectantur : porrd copula praesens respectu eorum est fornicatio . quae fine legitimo cohonestari non potest. maxime si spiritus genitales graviter commoveantur . vel ex recordatione copulae praeteritae _nascentem . ergo similiter et peccatum.IW SEXTUM PRiECEPTUM. 3. Cajetanus . Suarez . ergo. Sic Navarrus. tunc adesse peccatum lethale . Ligorio . certe in periculo ulterius progrediendi situmest : periculum autem istud majus . Bonacina . vel nullum est . probabilius mortaliter peccat . sed quia gravi periculo poll-utionis ordinarie se exponit. Si quod igitur existat peccatum . Ita Sanchez .° Conjux sibi delectans . R. moraliter loquendo . de copuli ut praesenti . 4z<>r . La Croix . tum propter commotionis spirituum inordinationem . mortaliter peccant . non proecise quia consentit in rem sibi vetitam.° Si sponsi aut vidui consentiant in delectationem carnalem ex praevisione copulae futurae . 2. copulam enim sibi exhibent ut praesentem . in absentia compartis suae. Si autem in copula futura vel praeterili libere sibi complaceat. etc. Fasquez . et ide6 multi dicunt eum in eo casu venialiter tantum peccare. cum non sint conjugati . vel recordando se eam percepisse : talis quippe notitia non est delectatio in re venerea. 85 judicando delectationem his actibus esse annexam . Layman . nec praevidendo se eam experturos . non tantum incurrit pollutionis periculum . An~ . tum propter periculum . Henno . etc. R. Alii verd multi contendunt semper . vel minus .

Arguendi sunt ergo conjuges ita sibi delectantes et hortandi ut partem tutiorem amplectantur.° Oscula etiam honesta ex motivo libidinis data vel accepta . 2. inter personas conjugatas. inter personas ejusdem vel diversi sexûs . §. tactibus . nutricum . etc. De osculis . . sed liberas : de conjugatis alibi dicemus. ARTICULUS SECUIfDUS. sive feminas. g. nec qusestionibus ipsis odiosis lacessendi.TI0 toine Collet . saltem ordinarie aliarum personarum in infantes tenerae hujus aetatis . Notandum hic non agi de osculis . elc.° Oscula in partes honestas . etc. etiam inter personas diversi sexûs : hoc ex constanti hominum persuasione etpraxi ubique recepta comprobatur. i. in pectus .° nec oscula . Hinc i. . tactibus . sive masculos . Y. De osculis. .86 DISSERTA. i. Non tamen nimia severitate tractandi sunt . in manum scilicet aut in genam . Osculaautem in partes corporis insolitas . 3. .° Oscula more consueto inter infantes libidinis incapaces habita nullius arguuntur mali . aspectibus impudicis et ornatu mulierum. suntpeccata mortalia. ex natura sud non sunt mala . I. in infantes suos vel sibi commissos non imputantur ad peccatum .° Oscula matrum .

linguam in os intromittendo . mala esse non possunt nisi ratione periculi : at supponitur. ° Certum est oscula etiam honesta proximum pollutionis vel motuum libidinis vehementium periculum inducentia. peccato mortali excusari nequeunt. peccatum veniale non excedunt . vel more columbarum . ex alterd parte . . etc. amicitiae . sine gravi libidinis periculo . ad reditum . 5. v. periculum esse leve . 3. cum enim supponantur honesta . ante profectum . g.IN SEXTUM PK. Hinc i. sine necessitate . Haec dicta non sint pro religiosis aut monialibus nec pro ipsis secularibus viris ecclesiasticis. 4. . oscula honesta. nullo modo esse peccata : sic omnes ubique apprehendunt.° Oscula in se honesta . e contra. et ide6 a. v. communiter personas alterius sexus sic deosculari non possunt . in adventu et pro . more solito exercita. ergo. sine morali periculo libidinis . more solito .&CEPTUM. sed ex levitate aut joco habita . quia tali periculo se exponere. peccatum est mortale. eam quandoque . 87 in mamillas. nisi forte gravis existat ratio ea dandi vel in se permittendi. aut saltem grave periculum libidinis inducunt. ° Certum est.° qui puellam in matrimonium requirens . qui praeter naturalem quamdam indecentiam . g. benevolentiae . reputanda esse peccata mortalia . quin scandalum generent et religionem in contemptum adducant. in signum urbanitatis. ex intentione libidinis fieri censentur. exercita .

2. -2.°Suppono tactus in se aut in alios ex intentione libidinosa non exerceri . si adsit ratio hunc actum cohonestans . §. timor fundatus ne appareat scrupulosus aut singu-laris. a peccato mortali excusari nequeunt . sive alterius . vel pollutio excitetur . nullatenus peccabit. nullo modo sunt peccata. v. . nam tunc peccata essent mortalia. propter periculum eis saepe annexum . honeste amplexatur.TIO fectu. ubi de pollutione. v. vel juveni eam requirenti displxeat. etiamsi spiritus genitales commoveantur . 5. . quin ludibrio exponatur. II.88 DISSEIITA.° Simili ratione excusatur puella quae amplexus honestos declinare non potest. secluso voluntatis consensu : hoc patet ex supra dictis . ne in derisionem et ludihrium aliorum incidat. sine periculo motuurn libidinis. 3.°Si absque legitima causd exerccantur tactus valde turpes in alias personas . g. g." Non statim gravis peccati incusandi sunt juvenes utriusque sexûs qui in nonnullis jocis decenter et sine prava intentione se invicem amplexantur : prudenter avocandi sunt quidem ab istis ludendi modis.° Si tactus isti ex sola necessitate fiant . j. propter evidens periculum commotionis . at salutis eorum multum interest ut peccati mortalis rei non leviterhabeantur. aut saltem sine periculo eis consen-* tiendi. peccati mortalis non est accnsandus : imd. De tactibus impuchcis. ad curandas infirmitates . sive ejusdem sexus .

La Croix . gravis tunc existit periculum commotionis spirituum et pollutionis. propter sympathiam . sive masculi . nisi morose aut cum delectatione hoc agant. quia ille actus proximein venerem influere non natus est. 5. l. i3 . Tales semper reputandi sunt tactus in partes venereas . maxime si pueri. t. Og spirituum et pollutionis. propter suum et puerorum periculum. si spes auxilii affulgeret. eosvestiendo . p. 5 .incipiantcrescere. ° Propria verenda sine causd morose tangere . teneretur ergo tangentem statim repellere . si absque necessitate id faciant. peccatum non videretur mortale . Si autem sola indumenta mulieris leviter tangerentur .Ilf SEXTUM PR^CEPTUM. qure malum pueros adhuc teneros praemature frequenter edocent. aut in vicinas . etiam super vestes . a mortali probabiliter excusat ancillas verenda puerorum . n. percutere. item in mamillas mulierum . tangentes . 4. sive feminei sexus. et insuper libidinis alterius participaret . pro ratione periculi uUerius progrediendi : periculum . vel in mamillis : tunc enim manifesto veneris perieulo se exponeret. est peccatum veniale aut mortale.° 902 . si manus physice ponatur morose . Billuart . Summd vigilidcaveant parentes a perditis ancillis. quia . manum ejus violenter auferre. ab eo fugere aut clamare . 4^8. ° Mortaliter procul dubio peccaret mulierquae etiam sine affectu libidinoso permitteret se tangi in pudendis aut in partibus vicinis . Non putoeas excusari posse . increpare .

ut nonnunquam in mulieribus accidit . ejusdem vel alterius sexus . 6. . digitos contorquere . quantam alii qui ad venerem procliviores sunt. Hi ergo tantamdiligentiam adhibere non tenentur . nisi ratione personalis sui vel alterius miseriae. v. sine gravi periculo libidinis . seipsum tangere liceret cum praevisione motuum vel etiam pollutionis . si ex rationabili causa et sine ullo affectu pravo exerceantur . si gravis existeret causa . pedem super pedem ejus transeundo ponere . ad mundandas sordes vel ad sedandum pruritum. juxta multos . 1. g. Unde manum mulieris tenere. etc. Quinimd. non est peccatum mortale . alii verd sunt insensibiles sicut ligna et lapides. collum aut scapulas leviter tangere . 3 . sedandus.gO DISSERTATIO cnim non est idem pro omnibus : in pluribus leves tactus sensus commovent et in proximum pollutionis periculum conjiciunt . g. pruritus intolerabilis .° Tactus ex joco vel levitate in partes honestas alterius personae. Dixi sine causd : nullum quippe est peccatum in hujusmodi tactibus . . vel . . rtifirmitas curanda . etc. praeter voluntatem accidentis . grave existat periculum libidinis. ergo . Vide Ligorio . non judicandi sunt mortales : tota enim illorum malitia ex periculo deducitur : supponimus autem periculum esse leve.° 4i9. v. secluso consensus periculo. Contra verd juvenis . n. qui puellam in genua sua trahit et ibi sedentem tenet vel eam am .

quia periculum pollutionis nondum existit. plexando in se comprimit . Billuart . 3 . et communissime alii .IV SEXTUM PRJ6CEPTUM. Quique ergo castitatis amans caute ab his actibus abstinebit . n. quia decentiaj regulas nunquam citius discere possunt. qui tamen sententiam suam postea reformavit. ut experientii nimis constat : seduld igitur fugiendae aut cavendae sunt nec facile a peccato mortali excusandae . et mulier haec voluntarie patiens . ad bestialitatem pertinens : ea ex curiositate . Haec vero aliaque similia inter impuberes non sunt peccata . Collet . l. Billuart .°Genitalia brutorum libidinose tangere est peccatum mortale . Collet . Sanchez et Ligorio. Sic Ligorio . Concina. a mortali non magis excusari potest. saltem ordinarie mortaliter peccat . . juxta La Croix . oppositum afrirmant . joco aut levitate usqne ad effusionem seminis contrectare . est adhuc peccatum mortale . Ea denique sine affectu libidinoso tangere . sed quia talis actio hbidinem tangentis vehementer excitat. maxime quandd ex affectu sensibili procedunt. contendentes actionem istam esse graviter periculosam. contra Diana et Sanchez . non ratione deperditionis seminis belluae. non esset peccatum mortale. 7. etc. Ab iis tamen generibus jocorum prudenter avertendi sunt juvenes.° 420. Actiones hujus generis inter personas ejusdem sexûs saepe grave generant periculum ad turpia deveniendi . et tamen confessarii prudenter agere debent erga eos qui in hoc . sed non usque ad seminis perditionem .

Unde ancilla? . sed ex prava intentione habitos . §. peccatur mortaliter . non est peccatum mortale. 5. aspectus enim hujusmodi in infantes non ifa libidinem excitant . Dixi 2. extra casum necessitatis aut gravis utilitatis . idcircd peccata mortalia non sunt. ne eos absque fructu vel periculose conturbent. 2. etc. et assensus eis praebeatur .° grandioris personce . De aspectibus impuclicis. utequos. modd eis non consentiant.° Si . Qui ex necessitate animalia domestica.° Certum est quoscumque aspectus .° deliberath . ad coeundum adjuvant . non peccant . Ita omnes. deliberate aspiciantur partes venereae aut vicinae grantlioris personrc alterius sexus . Dixi i. ///. sine affectu libidinoso. tauros et porcos . ergo. sine pravt) affectu .92 DISSERTATIO genere dilinquunt . etiam in se honestos . etsi motus libidinis assurgant. Experientia' constat aspectus in venerem minus infiuere quam tactus : attamen negari non potest eos saepissime esse peccata mortalia autvenialia. peccatum sine dubio erit mortale. consensum aut periculum. esse peccata mortalia : hoc patet. nam illi aspectus motus libidinis ipsamque pollutionem moraliter excitant. quia oculos in verenda personae alterius sexus Ieviter et casu conjicere .° Si aspectus impudici motus concupiscentiae excitent . i. juxta intentionem .

Ilf SEXTUM PR^CEPTCM. Si quae autem existeret necessitas vel utilitas id faciendi. quia talis consideratio plena est periculi : verumtamen . peccatum est tantum veniale. vel cum libidine aut cum pericuio sibi proprio. 4. nisi morose icl faciant . Similiter impuberes se invicem nudos conspicientes forte mortaliter non peccant . ne incautae scandalum aliis et praesertim juvenibus praebeant. secluso speciali periculo . Non verd ita peccant qui . est peccatum mortale . secluso libidinis periculo . periculum non sit grave . ° Morose aspicere ubera pulchrae mulieris nuda . mortaliter peccat . nullum esset peccatum. maximi si locum haberet praesumendi se periculum grave non incursurum. 5. quia libidinis non ita sunt capaces : secus dicendum si grave incurrant periculum. mortaliter non peccant .° Qui propria verenda morose conspicit . vident matres aut nutrices infantulos lactantes : hae tamen mulieres prudenter se occultare debent . quia fere impossibile est motus libidinis inde non proventuros : seciis esset si ex mera curiositate ea leviter aspiceret . 6. ° Oculos in formosam alterius sexus personam figere saepe grave est peccatum . 95 et nutrices quae pueros sibi commissos sic aspiciunt . . propter periculum tali conspectui annexum. et dcsit affectio libidinosa . Non ided necesse est demissis oculis incedere et neminem conspicere: naturaliter quippi et sine ullo conatu justum tenendum est medium. si omnibus attentis .

nisi affeetus libidinosus vel speciale adsit periculum . maxime si mos has nuditates effecerit communes . postposita verecundia christiand . quia talis visio sensus graviter non exeitat : seciis manifeste dicendum . Ligorio . Caveant nihilominus natantes ne . nudos se objiciant : aut in locis remotis et solitarie se lavent . 8. pra?sertim diversi sexus . crura . peccatum mortale esse non videtur . quae spiritus graviter non commovent : tales sunt imagines aut sculpturae angelos vel pueros reprae . 9. i0.* Genitalia brutorum eorumque coitus ex sol£ curiositate vel levitate aspicere . °Qui. . ° Oculos ex curiositate vel ex levitate in pudenda ejusdem sexus eonjicere . mortaliter non peccat . scapulas . etc. collum . ut contingit inter viros simul natantes . Bdluart . aut ad minus partes' secretas semper habeant modeste tectas. secluso speciali periculo . sed honestas . si aspectus esset morosus. v. ut videtur apud personas utriusque sexus tempore aestatis promiscue laborantes in agris. ° Idem dicendum est de aspectu pictura1 um et sculptilium pariim decentium . alienis oculis .sine affectu libidinoso et morosd consideratione . vel inter mulieres simul se lavantes . lta citati auctores. non est peccatum mortale . quia communiter inde non grave nascitur periculum. pedes . videt .9^ MS6ERTATI0 7. Ità Sylvius . tales enim aspectus venerem ordinarie graviter non excitant . quasdam partes mulieris nudas . g. brachia.

95 sentantes nudos aut quasi nudos.° ad tegendas partes naturae verecundas . g. Ligorio . sicut plures in templis christianis exponuntur. A mortali verd excusare nolunt doctores eos qui morose conspiciunt tabellas vel statuas verenda personarum alterius sexus grandioris aetatis omnind nuda exhibentes . Billuart . etc. Notandum est oscula et tactus ex objecto specificari .° ad augendam pulchritudinem et aliis placendum. vel conspicere desideravisset. n. Primum et secundum sunt necessaria : tertium > . et 4. Notandum est ad quatuor ordinari posse cultum corporis. scilicet i. talem circumstantiam declarare non teneri ? §. IV.° ad illud contrainjurias aeris protegendum. /. Pontas . Collet . 2. q. 87i.° 324 . 2. 2.° ad servandam proprii statûs decentiam . . juxta morem patriae . qui pudenda matris suae libidinose conspexisset. 3. in 2. 3 . multi tamen volunt eos speciem objecti sui induere : tutiiis est ergo has circumstantia» aperire. De ornatu mulierum specialiter tractant S. Thomas. De ornatu mulierum.IN SEXTUM PR^ICEPTUM. Quis auderet affirmare filium. circumstantias personarum declarandas esse. i69. p. Sylvius . nisi ratione pueritiae. art. a gravi periculo sint immunes. senectutis aut complexionis frigidae . /. Non ita consentiunt auctores de aspectibus .. ac proinde quandd sunt peccata mortalia . etc. v. 3.

. I. non peccat : malrimonium quippe ipsi Hcitum est . et speciatim de ornatu mulierum . nec habere volunt. ad Corinth. necessarid est impurus. Pauli verbis . 5. A foi liori mortaliter peccarent muliere» . idque probalur sequentibus E. . Mulieres in habitu ornato . saepe occasionem ruinte «piritualis eis subministrant. De ornatu igitur in quarto sensu accepto nobis dicendum est . 2. ad Tim.l intentione decenter se ornare potest ut viro suo placeat. cogitat quce sunt mundi . 7 . Itaque : i. I. cum verecundid et sobrietate ornantes se. et quia suo apparatu oculos virorum allicientes. vel quae non sunt in via hubendi . quia mulieres ad lioc genus peccati mult6 procliviores esse semper consueverunt. ex suppositione . g. Thomas. i° Puella aut vidua quae. Ergo ad placendum viris suis decenter se ornare possunt. ut ait S.96 DISSERTATIO est conveniens et licitum : ratio enim approbat ut unusquisque decentiam status sui secundum morem patria^ semper conservet.° Mulier conjugata e. decenter se ornat ut viris caste placeat et sponsum inveniat . juxta conditionem suam . quomodb placeat viro : et his aliis .. 34 : Qitce ni/pta est .° Mulicres verO qua3 viros non habent . mortaliter peccant si ea intentione se ornent ut amorem viris inspirent : cum eniin . ergo et ea qua3 ad inveuiendum conveniens malrimonium necestaria sunt. juxta cenditionis suae statum. amor ille ad matrimonium terminari non debeat .

ad placcndum marito . 6 . : ad placendum viris sine relatione ad legitimum matrimonium . quidquid dieat Continuator Tournely . vel veniale tantum est peccatum . Si autem ex sola levitate aut vanitate . Franciscum Salesium . est peccatum mortale : et eo sensu SS. q. vel nullum . etc. ° Faciem fuco pingere ad tegendumdefectum naturalem . inquit Sj lvius . 4.18 SEXTUM PRjECEVTUM. ratione periculi .m . sit superfluus aut ex vanitate procedat. quia fieri potest ut . communiter non mortale est peccatum . sicut land. propter easdem rationes : seciis dicendum esset de eisquae morem introducerent. Syfoius . peccatum fiat mortale. S. Dixi in se . Sylvium . juxta morem introductum . Patres talem usum velut grave peccatum exhibuerunt. Ita adhuc S. sponso aut juveni cui destinata est puella . art. vel nullum est peccatum . vel solum veniale . Tliomam . et communius alii. Similiter habere caput discoopertum et capillos intortos . juxta S. habitd ratione conditionis. 97 conjugatae quae talibus ornamentis amorein alienig viris inspirare vellent. vel pravd inteutione sicagerent. Ligorio . lino et pedibus animalium utimur . Thomas. esset peccatum in se veniale. Ex sola vanitate id facere . ad 2. 2. 5 . t. Thomas . 2 . scandali vel alterius circumstantiae . Sic. p. i69. et plerique alii theologi. ° Uti alienis capillis ad ornamentum.. sed veniale. 2. 5. si nempe ille ornatus . 5o4 . S. nullum est peccatum. vel propter quamdam jactantiaui ita se vestiant.

et absit scandalum ac periculum . 5. si nempe ex joco vel ex levitate . sed tantum conditianem . Thomam . et dicens praeceptum Deuteron. Pauli verba . et alia B. nec vir utetur veste femined : abominabilis enim apud Deum est quifacit hccc . nullum est peccatum : si ex joco vel ex sold levitate id fiat .° Vestes alterius sexus induere cum intentione aut gravi periculo libidinis . 22. sed novd Iege abrogatum fuisse . ad Tim. praesertim quandd vestes proprii sexus non mutant . non semper mortaliter peccare . aut auro aut margaritis . vel cum notabili scandalo . peccatum est mortale . Rard tamen a mortali excusari possunt qui extraneis et singularibus vestibus ac larvis in publicis congressibus utuntur. 7. propter indecentiam . veniale tantum est peccatum. Epist.2. esse partim positivum . sic agant . Petri. et edratione Juda?os olim sub mortali obligasse. ad se occultandum . Ita Sylvius . g. 9. I. explicans S. v. . secluso scandalo et periculo . I. . vel defectu aliarum vestium . ut si servus in vestibus domini .98 DTSSERTATIO et eo sensu accipi debent haec B. 3. aut puella in ornatudominae appareant. partim vero naturale et eo respectu sub mortali aut sub veniali obligare secundum circumstantias. Haec decisio est contra Pontas et Collet.. : Non in tortis crinibus .° Ecidem ratione judicandum est eos qui utuntur larvis . 6. vel veste pretiosd. secluso scandalo et periculo . . 5. ut patet : exnecessitate . : Nonindueturmulierveste virili .

° 55 . confessariorum . 0. Modice verd denudare pectus . non est peccatum mortale .° De rebus in se obscenis sermonem habere . De turpiloquiis. i. I. aut leviter tegunt . non est absolute malum . peccatum est mortale .Ita S. ait Sylvius . ARTICULUS TERTIUS. «. collum et scapulas juxta morem patriae denudant. De lurpihquiis . 5 . Nec pariter a mortali excusantur qui ex professo tales vestes aut larvas ad hunc solum usum destinalas conficiunt aut vendunt. propter rationem oppositam. Mortaliter verd a citatis auctoribus judicanturpeccare quae lales consuetudines introducunt. choreis seu sdltationibus et spectaculis. 5. et patet exemplo medicorum .° Ubera denudare aut veste aded tenui cooperire ut transluceant . nisi sub aliquo respectu scandalum praebeant .. . theologorum . p. Syluiua^ Ligorio 2. qui de his rebus absque peccato loqui possunt. Secus vero dicendum est de iis qui Jarvatos aspiciunt eosque derident . 872. v. prava* intentione et pe* riculo seclusis . . etc. ut . Antoninus . quia grave est libidinis incentivum . . etc A fortiori quae brachia . g. grauter per se non peccant.IN SETXUM PRjECEPTUM. juxta consuetudinem introductam . si sint clerici. 8.0 periculum ac scandalum. §. t. libris obscenis .

verba graviter obscena . Hinc .lOO DISSERTATIO 2.° Verba non multum turpiaet aequivocationes ob vanum solatium vel ex joco proferre . quibus nocent . Ratio est evidens et patet ex dictis. ordinarie parum commoventur. maxime non conjugatis : certum est enim eonjugatos rebus venereis assuetos non ita facile commoveri . coitum et modos coitus .sunt peccata mortalia: imd peccata ista pronumero audientium . Ita S. Sanchez . quia ea proferentes et audientes . Lessius . ut nominare pudenda alterius sexus . Antoninus . non est peccatum mortale. Dixi . eis assentiendi prolata. quia nata sunt motus libidinis excitare . pro se aut pro aliis. i5. multiplicantur. ex Ievitate ad risus excitandos proferrentur . 53 '. tum in audientibus . . . Eonacina . vindemiatoribus . nisi audientes ita sint debiles ut scandalum patiantur. aliisque operariis proferri solent . ad Corinth. I. secundiim haec B. 5. etiamsi haec sine delectatione .° Contra vero quaecumque verba obscena et simplices aequivocationes ex motivo libidinis vel cum voluntaria' delectatione carnali. molitoribus . vel cum gravi periculo . Pauli verba . Unde dicteria miniis honesta . vix tamen fieri potest ut mortaliter non peccent verbaaded obscena coram conjugatis a conjuge diversis proferendo. ttim in ea proferente . Corrumpunt mores bonos colloquia mala. Sylvius . quae a messoribus . maxime non conjugatis et junioribus. communiter non sunt peccata mortalia . aestimanda forent peccata mortalia .

sequentiumB. Ligorio . clerici et persona^ virtutibus christianis eximia? . si grave periculum existeret autsi praeberetur scandalum. praesertim mulieres quibus summopere cavendum est ne turpibus assentire videantur. v. sollicite curent inferiores sibi commissos a consuetudine miniis caste loquendi aut cantandi avertendos. nisi grave praebeant scandalum. pari ratione dicendum est de cantilenis inhonestis. fieri enim potest ut de modo dicendi .° Qui verd audiunt obscena . aut ad minus tacere debent . rideant : porrd in eo casu mortaliter non peccant . Carmina valde turpia componere . si clericus carmina tantummodo aequivoca conficiat .° Quod de verbis uirpibus diximus . eos cohibere debent quantum moraliter possunt : si posterius. parum derident . mortaliter peccare . audientes turpiloquia ex parte loquentis mortalia . potiusquam de rebus ipsis . . aut coram aliis et prapsertim coram* secularibus cantet. Pauli verborum memores : . vel non : si prius . cantare vel libenter audire . peccatum est mortale : item si grave detur scandalum . Secus verd dicendumforet. 6.IS SEXTUH PR^ICEPTDM. et imprimis pastores ac confessarii . i0i Billuart . hinc enim libido virorum inflammari solet. Non tamen leviter pronuntiandum est eos omnes qui . g. Scandalum autem facile praeberent religiosi . eos admonere tenentur . 5. etc. vel auctoritatem habent in proferentes . ° Quicumque auctoritatem in alios exercent . 4. si de verbis obscenis riderent.

licet non semper utpeccata mortalia habenda sint. aut scurrilitas . multd miniis eas amplexentur aut in cubiculum suum introducant.° Tenera colloquia cum personis diversi sexus . quod fiequenter in ruinam animarum et in religionis detrimentum accidit : ubi prima inordinatae hujus affectionis specimina advertunt . . maxime si sint diuturna . Per gloriam Dei aeternamque eorum salutem cunctos adjuramus clericos ut conciliorum statutis semper obtemperantes . valde periculosa et proximi naufragii in castitate sunt signa . sed tantum de libris bonis moribus oppositis. sicut decet sanctos . et si hoc non sufficiat . aut turpitudo . 8. ad alios confessarios eas statim remittant . 3. eas non visitent .i02 DISSERTATI0 Fornicatio et omnis immunditia nec nominetur inter vos . saepe repetita . caute igitur devitari debent. asperis verbis eas repellere non timeant . aut stultilpquium . juniores mulieres apud se nunquam detineant . De libris haereticis et impiis hio non loquimur . //. De libris obscenis. et 4). . 5. alioquin incauti easperdent et cum eis peribunt. 7. quce ad rem non pertinent (Eph. Heu ! quot inde prodiere mala : quot religioni opprobria !!! §. cum eis familiariter non loquantur.° Summopere etiam caveant juniores confessarii ne puellae aliaeque mulieres sensibili modo sibi adhaereant . in locis solitariis .

° Qui componunt libros graviter obscenos mortaliter peccant . commcediae aliaque poemata : qui .° Libros hujus generis ex libidine imd ex levitate. 2.° Similiter impossibile est dari rationem sufficientem libros hujusmodi ex professo vendendi : ergo mortaliter peccant librarii qui eos in officina sud detinent . et nullam invocare possunt rationem quae eos excusare possit. complexionem frigidam aut consuetudinem de rebus venereis tractandi . quia ex senati sunt sensus commovere . ut sunt multae tragoediae . grave periculum non incurrant. 4. tales libros legunt . Dico regulariter . ob aUatem provectam . romans . ex curiositate . secluso gravi periculo et aliorum scandalo . imaginationem conturbare et flammas impuras in corde accendere. exponunt et occurrentibus vendunt. i03 praesertim de romanensibus vulgd dictis . nec sensus commovent . i.° Alii sunt libri amores licitos vel illicitos describentes qui ad libidinem graviter non excitant . nec periculo notabili exponunt. est regulariter peccatum morlale . multis enim praebent occasionem ruinae spiritualis . qui ordinarie continent amores illicitos et intricatas historias modo excitandis libidinibus inordinatis aptiori dispositas. ex sola curiositate. ejusmodi libros . qnia nolo deGnire eos mortaliter peccare qui . si . vel recreationis causci legere.IN SEXTUM PRiECEPTUM. 5.

v. ut ex experientid constat . ergo librarius qui eos in officina sud habet et petentibus vendit . vel scandalum aliis praeberent : ad minus enim inde sequuntur. inquietari non debet. magistri scholarum . taedium pietatis . aut venialiter tantum peccant eos emendo . Raro clerici istiusmodi lectioni vacare possunt sine peceato. quia vel officia sua communiter negligerent . ad discendum. nullatenus peccant . . cum enim . eo ipso aut nullatenus. ad acquirenrlam aut perficiendam eloquentiam idfaciant. Unde meritd notatur hos Iibros saepe magis nocere fidelibus. mortalifer non peecant . vel saltem absque peccato morta i legere possint . 5. incapacitas labori continuo incumbendi . multi eos vel absque peccato . supposito qudd officia sibi ratione status imposita propterea non omittant nec negligant. ab eorum igitur lectione avertendi sunt pcenitenies. Qui pra. si verd ob causam legitimam . sine ratione sufficienti : non ita peccare videntur qui eos vendunt .dictos librosetiarn non graviter obscenos componunt. heri et omnes qui curam aliorum habent . extinctio spiritus unctionis ac fervoris .i0i DISSERTATIO ex sold curiositate legunt . sa?pe mortaliter peccant. g. quam prorsus obscenos qui horrorem excitarent . quia multis praebent occasionem ruinaR. eosque piis . inferiores a lectione librorum romanensium quantiim possunt avertant. ex dictis .° Patres-familias . etc. sanctis ac gravibus studiis assuefaciant : hac cnim sola' yi& .

vel ex prava1 intentione . sive feminas . de illo solo inter auctores disputatur. gestu aut verbo impudico. Tertinm genus inter mares et feminas modo honesto et sine pravd intentione exercetur . i05 formanturviri eruditi . sensati . Ita P. et certum est illud ab omnibus reprobandum esse. virtutibus praediti. etc. §. unanimi sententid affirmant nullum crimen admittere qui choreis indulget E contrario sancti Patres choreas criminibus obnoxias et implicatas exclamant. . Duo igitur apud omnes constant . videli 5. Secundum inter personas ejusdem vel diversi sexus peragitur . ibid. Segneri apud Benedictum XIV .. quia priores de choreis in se sumptis Ioquuntur . 3. semoto omni actu . exercetur. religionis ac societatis defensores . et nulli negotio impares. n. Attamen theologi morales et SS.llf SEXTUM PRiECEPTUM. Choreae et saltationes sunt voces synonymae quemdam ludendi vel se recreandi modum omnibus notum exprimentes. llT. sive mares . ad regendam propriam familiam idonei . <j5 . et hoc procul dubio licitum est. /. Patres non sibi contradicunt .° 429. De cJwreis seu saltationibus.° 3. . Inst. n. sed modo inhonesto . Ligorio . Tria distinguuntur chorearum genera : primum inter personas ejusdem sexûs . posteriores verd earum pericula ac consectaria praecipue advertunt. Scriptores theologice moralis . . inquit Benedictus XIV.

verborum. religiosi. mortaliter peccant . cantuum. grave subeunt periculum libidinis in saltationibus . et interdictas esse multis rationibus ac testimoniis demonstrat.0 modum saltandi consuetum periculi esse plenum.quod improbabile est. modi saltandi .i06 DISSERTATIO cet i. qua?dam necessitas urgeat et peiiculum consensus absit : idcircd absolutio eis deneganda est. nisi forte. ab iis sub peccato mortali abstincre debent . etiam honeste saltando . Benedictus XIV . 3. Unde moniales. ° Qui grave praebent scandaliim . et 2. a peccato mortali excusari non possunt quantumvis caste sic agant : ita judicare videntur plurimi iheologi . Si autem choreae a clericis vel religiosis fierent . sacerdotes et ipsi inferiores clerici in choreis publicis saltantes . si adesse possit : ratio patet. donec emendentur. choreas sacerdotibus et clericis slrictissime interdicit . et ad regimen animarum non parvi momenti. exceptanecessitate. jam citata. nunquam permitti potest . qui in Inst. et inter eos .° saltationes per se iUicitas non esse . 2. 76 . quaedam statuenda3 sunt regulae praxim spectantes . aut cum vestibus partes inhonestas nudantibus. propter personalem imbecillitatem . est peccatum mortale : hinc saltatio germanica vulgd dicta walse . gestuum.° Interesse choreis graviter inhonestis ratione nuditatum. ° Qui . aut sincere promittant se eis deinceps non adfuturos. i. His praenotatis . nec communiter saltationes cum larvis .

Franciscus Salesius sic habet [Introductiona La vie devote . puella matrimonio destinata choreisin domopaternd. ex S. decenter et pura intentione saltando. si ratio sufficiens id ipsi suadeat . comme les medecins disent des potirons et des champignons . g. prenez garde qu'ils soient bien apprestez. . vel apud vicinos aut cognatos honeste celebratis adesse tenetur.. verum.° partie . si quod enim tunc esset peccatum . et peccatis eorum participaretur . non tamen mortalia . Philothee . 3. \0J inter se . sufficiens datur ratio haec prater voluntatem accidentia permittendi. Pulchra mulier decenter ornata a templis aut a publicis deambulacris abstinere non tenetur. vel parentibus aut juveni eam requirenti displiceat . nullum est peccatum.IN SEXTUM PB.ECEPTUM. ex quodam solatio et levitate j essent peccata . quod ex solis circumstantiis determinari potest : v. Unde S. nullatenus peccat. ThonicL 4. Je vous dis des danses . ch. quia plurimis est occasio peccati : ergo nec ab honestis choreis sibi non periculosis. maxime quia praeberetur aliis occasio peccandi . ait idem Pontifex . etje vous dis que les meilleurs bals ne sont gueres bons : si neanmoins il faut manger despotirons.° Modeste saltare vel choreis honestis adesse ex quddam necessitate. ex hypothesi . les meilleurs n'en valent rien . sine probabili libidinis periculo. Sipar . disent~ils . et saltationem sibi oblatam recusare non potest quin derideatur. vel ex slatus sui decentia. 33 ) .. non in prcesentid laicorum .

nec audiendos qui dicunt se motus inordinatos non experiri vel in eis non delectari. la quantite leur sert de venin. forte minus periculosi erant hujus» generis ludi. est peccatum . a nullo in dubium revocari potest . Philothee . qudd sit duntaxat veniale . 5 ° Interesse choreis honestis et secluso gravi periculo ac notabili scandalo. il faut aller au bal . de laquelle vous ne puissiez pas vous bien excuser . et peu soiwent [disent les medecins . car faisant autrement . parlant des champignons) : car pour bien apprestez quHls soient . cum simpliciores tunc essent mores. nisi evidenter constet eosdera .108 DISSERTATIO quelque occasion. Mangez-en peu . sed tantum veniale : qudd sit peccatum . et contendunt in omnibus choreis virorum et mulierum promiscue saltantium grave semper adesse libidinis periculum . de dignite et de bonne intention. sequitur ex ipsdmet hypothesi. Abs re non est observare pium episcopum velle saltationes fieri cum modestia . nec credendum est eos prudenter interrogatos magis reos esse quam ex ipsorum declaratione patet. Rigidiores negant quidem hypothesim . vous vous mettez en danger de vous y affectionner. Verum non ex praesumptione judicandi sunt pcenitentes . purd intentione et rard : insuper . Dansez et peu et peu souuent . prenez garde que votre danse soit bien apprestee. Mais comment faut-il quelle soit accommodee ? de modestie . decenter in eis sine ratione sufficienti saltare .

semper sunt periculosae . Nunquhm istiusmodi oblectamenla positive approbare . ut saltationes locum non habeant diebus pcenitentiae . contra verd . ad ea concurrere . g. pericula ipsis adhaerentia pro posse minuant . . in poptnis . . et absolutionem indignis concedat . et saepe ab iis prudenter non exigeretur sub denegatione absolutionis ut promitterent se deinceps noa saltaturos nec choreis adfuturos. 6. idcircd confessarii .2ECEPTUM. nec protrahantur in noctem. I09 sibi illudere aut decipere velle. tanquam periculosa aut saltem virtutibus christianis parum congruentia : sed aliud est ea improbare .TTJM PR. ea e contrarid semper improbare debent . ad quas dissoluti et dissolutae omnis generis conveniunt . v. si ex sola' praesumptione pcenitentem recte dispositum h sacramentis repellat . exigendo . adhibitd sufficienti diligentia . avertere debent : si eas omnind impedire nequeant . gravis injustitiae fit reus.II» SEX. innocens erit apud Deum . confessarius decipiatur . prout fierisulent. parochi et ii omnes . aut eis adesse possunt dicti sacerdotes . vel choreis adfuerunt. quibus animarum cura commissa est . Non temere ergo pronuntiandum est viros ac mulieres eo ipso absolutione esse indignos quia saltaverunt.° Attamen choreae . quantum possunt . Si . juvenes utriusque sexus ab illis . tempore divinorum officiorum . aliud ver6 omnes eis utentes ab Ecclesia? sacramentis indiscriminatim arcere.

Eucharistiam . in teterrima omnis generis ruunt flagitia : ignorantia . choreas in parochia sud penitus destructurum . corruptione . perditorum hominum consuetudine . pcenitentes choreis assistentes benigne tractans . nimia severitas saluti animarum nocebit : multi enim arbitrantes haec oblectamenta csse licita aut non graviter illicita . e contra . salutaria eis praestat consilia ut discrimini se non objiciant. vel eas aboliri impediendo . liberos male educant . nullam fere relinquit viam bonum aliquod faciendi.1i0 DiSSERTATI0 7. absolutionem cunctis saltantibus vel ad saltationem concurrentibus differre vel etiam negare potest : si enim aliqui mortaliter non peccent ratione saltationis . conciones sacras deserunt . ab eis penitus abstinere noluntj confessionem . et ided sub hoc respectu a gravi peccato non facile excusantur.° Si verd nulla detur spes choreas de medio tollendi .° Qui prudenter judicat se . laqueos aliis parant saltationes introducendo . nullo freno amplius retenti . sicque impietas grassatur. magnd utendo severitate . ut frequentissime contingit . et morum corruptio magls ac magis invalescens . suasione et precibus eos ab hujusmodi periculis avertit . in perversitate obdurescunt et nunquam corriguntur : saepius indigne matrimonium ineunt . Qui . famulos scandalizant . eos paterne redarguit. si lapsi fuerint. absolutionem eis . praejudiciis adversus religionem ejusque ministros simul concurrentibus . 8.

2. videlicet : i.° Ubi choreae sunt in usu et reputantur licitte vel indifferentes. 111 differt. ejus loci ^ temporis . licet ab omni peccato immunes eos non judicet . ad communionem saltem in Paschate admittit . ut plurimi caupones facere solent . personarum ei adstantium . absolvit . nec omnes promiscue absolvere : itaque perpendere debet circumstantias saltationis . Ex principiis supra expositis quaedam sequuntur consectaria hic notanda . non proscribendae sunt publice : adversiis peccata quae in eis admitti solent verbis castis pudicas aures minime offendentibus praedicare licebit. periculi quod pcenitens incurrit. quod experientia constat. 3. Eadem de . caute verd de personis hujusmodi congressus frequentantibus aut apud se celebrantibus loqui oportebit : nullis infamiae notis affici debent. pro ipsd communione paschali deinceps non admittendos fore. multd efficacius saluti eorum consulit et ad bonum religionis proficit. absolvi non possunt : tales quippe congressus seminaria vitii et corruptelae reputandi sunt. et tandem de graviter admissis contritos .II* SEXTCM PRJECEPTUM. durationis . " Confessarius ergo non potest eos indiscriminatim repellere qui choreis aliunde honestis omnino renuntiare nolunt.nec prudenter declararetur omnes qui saltassent aut choreis interfuissent . ° Qui publicas apud se ducunt choreas ad quas utriusque sexûs juvenes sine ulla distinctione convocant . etc.

saltem a tanto . similiter et fidicinem. vel puella quae a viro eam requirente contemncretur nisi saltaret. in messe . choream pro familia . v. et tamen pro communione paschali absolverem . vulg6 les asi>emblees . . vel dumum suam commodarent. . juvenis qui a sociis derideretur . in his tantum circumstantiis saltarent. aliquandd saltant . „ 5. sin a veniali. Contra verd fidicines in his congressibus ex professo canentes non admitterem . v. admitti non debent . . Saltem parochi et confessarii prudenter dissimulare debent. multis praebent occasionem peccandi. quod impedire nequeunt. fidibus canendo. 4. si non a toto peccato . vel fidicines conducerent. pro vicinis vel operariis suis dare solent . g. si quod existat periculum. secluso speciali periculo . quia. in diebus bacchanalibus .° Ut reos peccati mortalis habere nollera eos qui aliquoties tantum in anno . datur ratio sufficiens illud permittendi . A fortiori et eos qui . iu his casibus . 6. g.° Non efidem severitate traclandi forent qui in extraordinariis oblectationibus auctoritate publicd celebratis . quia. aut a peccato mortali . vel ipsi . nisi promittant se ab ed professione cessaturos. id est a mortali . sine causa sufficienti . saltantes dirigerent .1X2 DISSERTATJO caus^ fidicines qui in hujusmodi choreis saltantibus praesunt . quibusdam enim rationibus excusari possunt .° Imd absolutionem strictissime denegare nollem iis omnibus qui in publicis congrcssibus . eos quidem increparem. excusans.

° Si elle n'est pas pour elles une occasion de péché .° Ils doivent leur refuser l'absolution . surtout s'il se trouve des garçons. et qu'ils jugent que cela leur est néces saire . Sic se habet : i. die 29 maii .. . selon qu'ils les trouvent dis posées .IN SEXTUM PRJECEPTUM.° Comme très-souvent ily a du péril dans la danse . les confesseurs peuvent leur don ner pour pénitence de s'en abstenir pour le plus ou moins de temps . et qu'il arrive souvent que celles-mêmes . 5. j'aurais peine à con damner les confesseurs qui leur donneraient l'ab solution .° Non arbitror eos absolvi posse. 2. 4. et qu'elles ne veuillent pas promettre de s'en abstenir. et experientia docet ferè omnei esse corruptos. soit par mauvaises pensées ou autrement . etiam in Paschate . relativè ad puellas quaesaltare vo lunt. et leur refuser l'absolution si elles ne veu lent pas le promettre. si la danse est pour elles une occasion de péché .° Les confesseurs doivent détourner . anno i 684. It3 7. qui publicas choreas diu noctuque frequentare volunt . autant qu'ils le peuvent . Abs re non erit referre de verbo ad verbum decisionem quam doctissimus et sapientissimus Tronson . ab episcopo Atrebatensi super quaestione de choreis consultus dédit . leurs pénitentes de la danse. et s'il ne s'y passe rien de scandaleux . quia manifesto periculo sese exponunt. s'y attachent trop . à qui elle n'est pas une occasion de péché. supposé que l'évêque ne l'ait pas défen du.

22. t. non modo i/nperioso ista tolluntur : magis docendo quam jubendo . tum quia sunt signa laetitiae.etiam si publice agilentur. p. Epist. . diim ea? permittuntur. 801 . vel malis machinationibus cum majori periculo vacarent. quia . 3. nec facile est ea peccata vitari . nisi sic occuparentur . servata proportione. privatis colloquiis.. tum quia rustici . quantum existimo . 28) . et cum fiant publice . otio . magnum in eis non est periculum mali . non duriter . (t. En summarium doctrinae nostraa. Docebant Cajetanus et Azor choreas non prohibendas esse diebus dominicis et festivis .Non ergo aspere . Rectius tamen judicatSylvius. Quae de choreis diximus.Il4 DISSERTATIO Je crois que la prudence est hien necessaire dans ces occasions. Pius doclor dicit eidem episcopo se in hujusmodi difficultatibus solitum esse propouere prudens consilium S. magis monendo quam minando. 2 . Rusticos non esse quidem arcendos a choreis perinde ac si chorizantes hoc ipso peccarent mortaliter. tum quia praebent aditus ad matrimonium . bonis tamen monitionibus et persuasionibus esse ab hujusmodi retrahendos . ait Aurelio episcopo. ut plurimum . deflens commessationes et ebrietates per Africam in ccemeteriis in memorias mariyrum frequentari sub specie religionis. qui . in illis choreis multa peccata contingunt . p. Augustini . Scc enini agendum est cum multitudine : severitas autem exercenda est in peccata paucorum..

justum semper teneamus medium. ita theologi etiam severitatis non suspecti. Ligorio . i. ob aliorum scandalum.° Qui componunt vel repraesentant comcedias notabiliter turpes . eas repraesentare et a fortiori eis repraesentatis adesse liceret. nullo modo a peccato gravi excusari possunt.ECEPTUM. Antoninus . vel ratione sui. ii5 dicenda sunt de congressibus nocturnis vulgd nuncupatis veillees : in his tamen tanta communiter non sunt pericula quanta reperiuntur in illis. Si ergo fabulae thcatrales non essent turpes . Quoniam verd . An. §. ut de utriusque recte judicetur : si hujusmodi ccetus inter cognatos . Apud omnes in confesso est spectacula per se non esse mala : unde tragcediae in collegiis etiam religiosissimis olim repraesentatae sunt. Sylvester. Ceterum omnes seduld pensandae sunt circumstantiae. ut S.IN SEXTUM PR. alioquin non videretur cur ipsum meretricium sic excusari non posset. personasmoribus praeditas fiant. De spectaculis. multd minus sunt periculosi : a laxitate igitur et a nimia severitate pari cura caventes . Nec cerle magnum lucrum inde proveniens afferri potest tanquam ratio excusans. vel ratione adjunctorum. quamvis abipsis nonintentum. quaedam hic statuenda sunt principia ad praxim attinentia. amicos. periculosae sunt. nec accendendis libidinibus idoneae . ut communiter fieri solent . . vicinos . etc. IV. gelus. Sanchez .

quidam aestimant peccatum esse duntaxat veniale : verum laxior estista . secundiim naturam repraesentationum ad quas concurrunt. adhuc est peccatum mortale . Sic. ut patet : si verd nb solam curiositatem aut vanum solatium id fiat. nisi professioni suae se renuntiaturos promittant. saltem in Gallid.° Pecunia vel plausu ad repr£esentationem hujusmodi comoediarum notabiliter turpium concurrere. qui testatur se oppositae sententiae adhaesisse . /z. a mortali tamen communiter excusari non potest .°Scenis notabiliter turpibus interesse ob delectationem inde consurgentem . fuerunt excommunicati. peccatum est mortale. can. in aliisque regionibus viri et mulieres ab Ecclesiae sacramentis non excluduntur praecise ob scenas theatricas quibus inserviunt. et opinionem mutavisse. Dico. 3. 3. quia positiva est cooperatio ad actionem mnrtaliter peccaminosam. sed liberum est confessariis eas admittere vel repellere. Ligorio. secluso periculo consensus in rem veneream . l. 5.°427. adversus nonnullos theologos . in Germania. anno 3i4. quia in Italia . Unde actores et actrices in concilio Arelatensi . propter periculum hujusmodi ludis annexum . 4.° Comcedias tragcediasve non multum turpes componere vel in theatro repraesentare . et ob scandalum exinde pro aliis exurgens. in Polonia . et hucusque velutexcommunicati habiti sunt saltem in Gallia : idcircd sacramenta Ecclesice ipsis etiam in articulo mortis non administrantur .Il6 DiSSEKTATI0 2.

° mulieres conjugatae. 5. nullo modo peccaret . non est gravis cooperatio ad professionem actorum . saltem extranei.° Si autem scenae theatricae non sint notabiliter turpes . utilitatis vel decentiae statûs suaderet alicui personae ut spectaculis non turpibus . nec sibi graviter periculosis adesset .IN SEXTUM PH. Ita Sanchez . 4.2ECEPTUM. secluso speciali scandalo. 6. . tum propter scandalum . eis adesse . Ligorio et communiter theologi . secluso speciali periculo et scandalo .° reges et principes . et mortale reputandum est peccatum i tiim propter periculum .° filii et filiae-familias si parentes id pra. nec modo turpi repraesentatae . ut affectionem subditorum sibi concilient . quia tunc daretur ratio sufficiens peccatis aliorum sic remote cooperandi et cuidam periculo se exponendi. nc marito imperanti displiceant . tum propter cooperationem ad actionem mortaliter malam. nisi in quantum esset cooperatio ad professionem actorum : verum assistentia hujus vel istius personae . H7 decisio . modd pu .°auliciqui principem comitari tenentur .cipiant . etc. 5.° milites et magistratus ut bonum ordinem servandum curent . ergo . etc. Hinc spectaculis hujusmodi sine peccato assistere possunt . 2. i.0 famuli et famulae ut dominis suis inserviant . 3. non est peccatum mortale : actio enim scenis theatricis sic repraesentatis assistendi non potest esse peccatum mortale. Si rationabilis causa necessitatis .

morum integritatem procurare vel defendere volunt . Wulti alii citari possent . Princeps de Conti . et fusius exponunt momenta quibus osten . Pontas et fere omnes theologi nostri ea damnaverunt . semper mortaliter peccare et absolutione indignos esse : qui sermonibus vel scriptis . et multis modis animce noxia : unde vix absque peccato interesse spectaculis et comosdiis christianus potest. vel obtabant ea supprimi posse.118 DISSERTATIO ram habeant intentionem et delectationi carnali forte assurgenti non consentiant. Gresset. Alexandro ( t. fortiter ea improbavit. Spectaculorum et comosdiarum frequentatio periculosa est castitati . ira-8. auctor operis dicti . non verd omnes qui sine causd excusante eis intersunt.. Sed ex eo qu6d spectacula sint periculosa . Non intendimus certe tot ilhistribus viris adversari . et idcircd vel dolebant eis serviisse. Biccoboni. Comte de Falmont. qui pericula theatrorum noverant . recte sequitur quidem christianos omni cura ab eis avertendos esse . ipse J. 358 ) . la Mothe . in longd et eloquenti epistold ad cCAlembert . Nicole .° . ut Bacine . Libenter dicemus cum P. p. i0 . Bayle . attendunt solummodo quid licitum vel illicitum sit in ludis theatricis . J. Bossuet . Bousseau . Fromageau. Desprezde-Boissy ex professo contra spectacula scripserunt . nec ullo modo contendere volumus eos damnando spectacula erravisse aut rigidiores fuisse.

grave praebent scandalum . 6. locant vel conficiunt . i. quantum possumus .° nec eos qui sine causai rationabiliter escusante frequentissime istiusmodi ludis intersunt. in theatro repraesentandas . nisi professioni suae renuntiarent . vel ex quibusdam circum . 5. non peccant .° eos qui ad repraesentationes theatricas proxime concurrunt. multaque colligunt testimonia Patrum. i. 3. Absolverem .° eos qui propter circumstantiam personalem grave subeunt periculum libidinis . nisi gravi necessitate premerentur . quia longe aliter ducendus est qui peccati mortalis est reus. conciliorum etdoctorum hanc veritatem confirmantia. quia . talis consuetudo cum vitd christianai conciliari non potest. 3. aut qui vestes ad solum hunc usum destinatas ex professo vendunt .IN SEXTUM PR.° eos qui scenis theatricis assistendo . quam qui solo veniali inquinatur. Verum hic statuimus regulas pro confessariis : debemus ergo .° poetas qui componunt fabulas amoribus illicitis plenas. 2. 4. ut essent personae virtutibus christianis conspicuae .ECEPTUM. lig ditur consectaria eorum esse perniciosa. peccatum mortale a veniali distinguere .° actores et actrices etiam in articulo mortis . pro communione paschali. etiamsi nec grave periculum incurrerent .° omnes qui causam sufficienter excusantem habentes. e contra .° eos qui aliquoties duntaxat . Itaque non absolverem . ut famulas quae actrices vestiunt. nec scandalum praeberent .

23. (Introductiona la vie ddvote . les pompes. banque-ter . aedificium instaurando . 3. aut solummodd leviter concurrunt .re partie. les festins . v. quencore qu!il soit loisible dejouer . aulam theatralem verrendo. . Je dis doncques. ab omni peccato tamen excusat eos qui sine affectione inordinatd eis assistunt. seclusis et periculo etscandalo. ains indifferentes . et extremement nuisible tt perilleuse. i. c'est chose contraire a la devotion . Ce nest pas mal de le faire .) Nostra igitur doctrina. spectaculis non per se notabiliter inbonestis assistunt. g. ch. S. toujours neanmoins ces clioses-la sont dangereu*es : et de ajjectionner . circa saltationes et . sicut choreas . Franciscus Salesius. ex sola curiositate vel animi relaxatione . danser . esse periculosa . etc. confitendo spectacula . assistunt : nec idcirco eis qui ad repraesentationes non turpes remote vel proxime concurrunt. mais ouy bien de s'y affectionner. pouvant estre bien et mal exercees .1 lO DISSERTAHO stantiis tantum . les bals . sine gravi periculo. si est-ce que d'avoir de Vajfection a cela. cela est encore plus dangereux. Philothee. ouyr des honestes comedies . les comedies en leur substance ne sont nullement choses mauvaises.° eos qui ad repraesentationes theatrales non proxime . Cfflterum in plerisque regionibus extraneis confessarii absolutionem non denegant pcenitentibus qui scenis theatricis . Les Jeux. se parer . ut communiter repraesentari solent .

si religiosus . non peccant . mercedem ministerii eorum eis tribuendo.um : Ad omnia autem quce sunt utilia conservationi humance .IH SEXTUM PR^CEPTUM. monialis . equorum adesse.2. Wec similiter spectaculis nonnullorum brutorum . 2. g. a fortiori vel nullum . scd juste faciunt . Thomae generaliter subscribunt : si autem professio histrionis per se non sit illicita .. quae tantus magister in pietate tradebat . et non adhibendo ludum negotiis et temporibus indebitis. El ideb etiam officium /listrionum . vel clericus secularis 6 . ex curiositate aspicere. Quceritur quid sentiendum sit de professione et spectaculis histrionum. Si qui autem superflue sua in tales consumant . deputari possunt aliqua ofpcia licita. peccant . id est non utendo aliquibus illicitis verbis vel factis ad ludum . quod ordinatur ad solatium exhibendum hominibus . a principiis . quod fieret communiter. 3 . Alii theologi huic sententiaBS. Unde illi qui moderate eis subveniunt . i68 . dummodb moderate tudo utantur . non est secundum se itlicitum : nec sunt in statu peccati . non recedit. ad 3. q. v. art. Circa histriones eorumque spectacula haec habet S. Attamen cavendum ne aliquod praebeatur scandalum. vel etiam sustentent illos histriones qui illicitis ludis utuntur . R.. quasi eos in peccato foventes.. vel saltem mortale non est peccatum ludos histrionum per se non turpes nec proximo nocentes . J21 spectacula. Thomas . . .

De causis luxurice. colloquia tenera .: Speciem mulieris alience multi admirati . nimius somnus . ludi. reprobi facti sunt . et roma . vel ludentes periculum vitae incurrerent . de Jejun. colloquium enim illius quasi igrtis exardescit.). i8. juxta haec Ecclesiastici verba .). 20. §. tactus .Ti0 talibus ludis adesset . CAPUT QUINTUM. etiam sub praetextu matrimonii . effectibus et remediis luxurice.° Otiositas quae multam malitiam docuit (Eccl. in quo est luxuria (ad Eph. 2. lascivia et luxuria (Tertull. lib. ut non rard in ludis equorum accidit. et tumultuosa ebrietas j quicumque liis delectatur . amplexus . . Experientia autem continua hanc doctrinam confirmat.° Familiaritas inter personas diversi sexus . comcediae aliaque spectacula profana . 33. Nolite inebriari vino . De causis . ) . non erit sapiens (Prov. ii. /. 5. 3. praesertim coram laicis . oblectationes et deliciae vitae. lectiones librorum obscenorum .). aspectus . lecti mollities aut calor . aut si quid minus honestum fieret . Appendices guloe .9. ° Choreae. Praecipuae et frequentiores causae peccatorum luxuriae sunt : 1. l. 4. 29.i22 DISSERTA. ° Intemperantia in escd et maxime in potu : Luxuriosa res vinurn .

cj. 4. Thomai assignatae . sicut piger{Prov. . filiaj luxuriae a B.° inconstantia. in quo sitaesuntvoluptates quas velutfinem suumexoptat luxuriosus . Thomas. qua homo . juxta verba Tertull. cantilenae amatoriae. quae facit ut quispiam malejudicet tle fine sibi proponendo vel de medio ad illum assequendum idoneo.as. unde luxuriae deditus vult eXnon vult . S.° Ccecil. 3. i 63 art. 2. 5. qui peccata castitati adversa prohibet pcenisque gravissimis punit .° odium Dei . quia impossibile videtur a voluptatibus terrenis 6. 4. iurpiloquia . Gregorium . ornatus immodesti vel superflui .quaesunt. quo libidinosus finem ultimum in voluptatibus carnis constituit . cujus terribile extitit exemplum in ipso Salomone . II. 2. sine delibei utione et consilio.) . 4. De effectibus luxuriae. Ex parte autem voluntatis.&CEPTUM.° affectus prcesentis seculi . 2.° prcefiipitatio . octo nominat filias luxuriae. i23 nensium . ex parte intellectûs . 3. ubi scit delectationibus obscenis se privatum iri . frequentatio tabernarum : haec omnia castitatis moriturce sunt indicia . ad incongruentia rapitur . 2. Ille horror producit desperationem felicitatis aeternae. §. i3. i.IN SEXTUM PR. sunt i amor sui inordinatus .° incorisuleratio . et loco earum cruciatus acerbissimos subiturum. .° horrorfuturi seculi . et in proposito melius vivendi communiter non persistit. et omnes cogitationes suas ad eas assequendas dirigit . post S.

*3.. Quasi diceret . Apostolus .VTIO recedere : qui autem sic desperati sunt ..2. 4o.postquam timorem et reverentiam Dei abjecit . i9. Praeter hos effectus . 4. maxime visus : Virginem ne conspicias . 4. et abondantia. vitam ducit impurissimam. 32i . i6. . et in ceternum non pecvabis (Eccl. nisi Deus det.. in omne genus obscenitatum proruunt.° custodia sensuum . ne forte . . quia abusum delectationum venerearum sequitur. alii sunt corporales. Ps.). III. saturitas panis . 7.° frequens ac fervens oratio : Ut scivi quoniam aliter non possem esse continens .Praeterea .°lectiolibrorumpiorum . . 70 et seq. : Qui desperantes semetipsos tradiderunt impudicitice . a Venere sic dictus . Primiim necesse est ut tollantur causae peccatorum luxuriae . p. De remediis peccatorum luxurice. t. 2i). 26. Unde B. pag.) . g. §. adii Dominum et deprecatus sum illum ( Sap. quas supra exposuimus. et otium ipsius [Ezech. et insuper horribilis morbus venereus . scilicet j. inquit Sylvius . in operationem immunditice omnis. 3 .1 24 DISSERT. .. et David . quos supra indicavimus . 4o. haec maxime praescribi debent remedia. ad Eph. Non est Deus in conspectu ejus : inquinatce sunt vitce illius in omni tempore.°non nutrire corpus delicate vel copiose : Hcec fuit iniquitas Sodomce: superbia . 8. meditatio passiojiis Christi et suppliciorumquae in altera vitd libidinosis reservantur : In omnibus operibus tuis memorare novissima tua .

9. avertendo cogitationem ad aliquod objcctum prasertim sanctum . . . 6. etfugiet a vobis ( Jac. io. contraria enim contrariis curantur : Hoc autem genus (daimoniorum) non ejicitur nisi per orationem et jejunium ( Matth.IN SEXTUM PRJ. 5. 4.ternitatis . 5.° resistentia primis voluptatum illecebris . 8.° frequens et devota sacramentorum Pcenitentiae etEucharistia? susceptio . i i. communem permittant lectum. i25 scandalizeris in decore iUius (Eccl.) : caveant igitur parentes ne pueris diversi sexus. experientia enim constat hoc perniciosum esse castitati . 27.) .° carnis macerationes et jejunia . Resistite diabolo . 7. quantiim fieri potest . 20. suggeret enim pcenitenti remedia infirmitati ejus prbportionata et tentationi vincendae magls idonea. 9. ordinarii consilia . et recordatio a. i7.).°eleemosinae et alia charitatis opera. 7. etiam fratribus et sororibus .° prudentis confessarii et .° fidelitas in revocanda Dei praesentia . FIJNIS.). 5. quibus uberiores gratiae a Deo impelrantur .CEPTUM.° fuga otii et sollicita occasionum devitatio : Qui amat periculum in illo peribit (Eccl.

et animte a cceno vitii turpis retrahantur .illam . aptum remedium nialo applicetur . quarum i. Plurimae sunt quaestiones gravissimi momenti et usus quotidiani ad tractatum de Matrimonio pertinentes . nunquam legi debent.a de impedimento impotentiae . nisi ex motivo puro rectoque fine . sapiens consilium detur .MENTUM SUPPLEMENTUM AD TRACTATUM DE MATRIMONIO. dicturi sumus .33STIO PRIMA.circa '. QU. eas diaconibus nostris propohere et explanare solemus : ad duas generatim revocari possunt . Haec materia est fceda .. vel ab .a de debito conjugali. nempe ut lepra a lepra prudenter secernatur . De impedimento impotentice. et 2.: qute .i26 SUPPLE. cogente necessitate . quas in publico thcologiae cursu tractari prudentia non sinit : cum a sacerdotibus formidandum onus regiminis animarum suscepturis ignorari non debeant . pudibunda ac sfepe periculosa.

sive non . De essentia matrimonii est ut consummari queat : consummatio autem fit per emissionem seminis viri in vas naturale mulieris vel per commixtionem viri ac mulieris . juxta haec Genesis verba . in mentem suam frequenter revocare studeat . et sicut in principio hujus opusculi monuimus . Quotiescumque vir penetravit et intra vas seminavit . ita ut sint una et eadem caro . Notiones prcevice. 24 : Et erunt duo in carne und. i2 7 illo removeantur. brevem et piam orationem ad beatissimam Virginem dirigat. nec ad consummationem absolute necessarium est . Fere semper aliquod existit periculum in hujusmodi studio : sed qui ex sold necessitate se ei committit. supernum fiducialiter expectare potest auxilium . quod quidem certd sciri non potest .AD TRACTATUM DE MATRIMONIO. Impotentia igitur nihil aliud est quam incapacitas matrimonium eo modo consummandi. victor de tentatione exibit. et quod praeterea nec ad conceptionem . Unusquisque ergo praesentiam summi Dei . matrimonium reputatur consummatum . Unde qui carent uno tantum testiculo . non sunt impotentes . 2. sive mulier seminaverit. quia penetrare et semen prolificum emittere possunt. juxta multos. qui est ipsarum cogitationum discretor . Nec pariter senes etiam decrepiti eo ipso impotentes haberi debent : . quo adjutus .

scilicet naturalis et accidentalis . vel nimius calor qui efficit ut ante copulam semen effundatur . vere sunt impotentes . absoluta et respectiva . Si semen intra vas naturale effundatur . Item qui carent utroque testiculo vel utrumque habent attritum . v. . Multiplex distinguitur impotentia . vel alia de causa non concipiant. ac proinde nulla est impotentia . Mulieres steriles non ided sunt impotentes . licet conceptio per accidens locum non habeat. ex parte viri . frigiditas inexcitabilis . nimia partium generationis coarctatio .128 STJPPLEMENT17M nonnulli quippe visi sunt qui . sive in muliere : in viro qui . quia seminis prolifici sunt incapaces. sed non retineant . centum annrst majores . perpetua et temporalis . Impotentia naturalis eaestqua? ex causa* naturali et intrinseca' oritur. quae sufficientem erectionem non permittit . quae impedit ne vir penetrare valeat . Impotentia accidentalis illa est quae ex causd extrinsecd . ex parte mulieris . vel ita decrepiti ut semen effundere nequeant . antecedens et subsequens. sive in viro. ut patet. sciliceta daemone per maleficium exoritur. prolem ex junioribus puellis habuerunt. quod non rard accidit. Contra verd senes ita debiles ut penetrare non valeant . actum matrimonii perficitur . g. vel carentia virgae aut testiculorum . quia nihilominus fieri potest ut penetrentur et semen viri suscipiant .

quaeritur an et quaenam impotentia sit impedimentum matrimonium dirimens. vel ejusdem phantasiam ita laedat . vel omnind est frigidus. Impotentia vocatur antecedens . 6. si matrimonium pra. seu . vel subito inflammetur odio erga illum et excandescat. Si autem uno ex his mediis . Impotentia absoluta ea est quae efficit ut quis respectu omnium personarum sit impotens : ta]is est vir qui utroque caret testiculo . in muliere autem. nec per consuetas Ecclesiae preces tolli potest . vel nimis frigidus respectu unius puellae et non respectu alterius. remedio naturali et licito . quae citra culpam. si matrimonio jam contracto superveniat. si cum ad opus conjugale accedit. Impotentia verd respectiva ea est quae respectu talis aut talis personae se tenet . . ipsius nervos torpescere faciat daemon . dicitur temporalis. nec remedio naturali et licito .. g. si vas ejus coarctet. periculum mortis . vir potest esse maleficiatus .cedat. i 29 dem. ut alii loquuntur. ut virum ad se accedentem non ferat . et subsequens . aut miraculum auferri nequit. v. lapsu temporis . id est . non autem respectu aliarum. mulier arctior esse potest respectu unius viri et non respectu alterius .AD TRACTATUM DE MATRIMONIO. aut per consuetas Ecclesiae preces auferri possit . Impotentia perpetua ea est quae decursu temporis non cessatura est. His notatis .

Ciim frequenter. at qui impotentia antecedente et perpetua laborat .° omnis impotentia antecedens . nempe toto titulo . quia ipsius objectum non existit . neque impotentia temporalis matrimonium derimere possunt : i. l. De fiigidis et malejiciatis {Decretal. sive respectiva . sive respectiva. sive absoluta.° non impotentia temporalis . sive absoluta . Ciim autem impedimentum istud sit juris naturae. cum certd constet matrimonium semel valide contractum . etc. . a nulla potestate per dispensationem tolli potest.^87 . tit. Prob. Per partes : i.° non impotentia consequens. ).i3o SUPBLEMENTUM PROPOSITIO. ergo. ille namque contractus est nullus in quo res promissa praestari non potest . est impedimentum matrimonium dirimens. anni i.0 Sola impotentia antecedens et perpetua . praestare non potest quodpromisit. Omnis et sola impotentia antecedens ac perpetua. et ex bulla Sixti V. 2. ex institutione sud esse perpetuum. Idem probatur jure ecclesiastico . quia talis est finis matrimonii : porrd copulam naturalem perficere non potest . i5. ex hypothesi . 2. est impedimentum matrimonium dirimens : neque enim impotentia consequens. etc. promisit enim copulam naturalem. 4. ergo.nam usus actualis matrimonii ad essentiam ejusnon .

non dubitandum quin tribunalia nullitatem matrimonii in his casibus pronuntiarent. licet actualis coitiis sint incapaces. si de impotentia antecendente et perpetud constaret. Hinc infirmi et ipsi moribundi matrimonium valide contrahere possunt. quia ut observat Cabassut. x5. t. v. Sicexpresse docet Delvincourt .AD TRACTATUM DE MATRIMONIO. i . sufficit ergo ut consummatio futura sit possibilis. g. inhoc sensu editum totis viribus defendens.° -2 . cap. 5. revera est nullum. t. ante penetrationem semper seminant . Toullier. Sive absoluta . i. sicutetin foroecclesiastico. ob impotentiam mariti accidentalem et manifestam . Dixi . tempus consummationis non determinant. n. n. nisi forte consensus alterius conjugis ab actuali possibilitate realiter penderet. p. arrestum curia?.:januarii i808. Item qui . 4o5 . t3l pertinet. Quamvis impedimentum istud nunc in Codice civili non reperiatur. ob nimium naturae calorem . lib. et sponsi fidem conjugalem sibi promittendo . fortiter contendit arrestum istud menti Codicis esse oppositum : fatetur tamen mulierem nullitatis matrimonii declarationem a judicibus obtinere posse.° 5-25. Iia semper judicatum est in foro civili. si constaret illum fuisse eunuchum ante matrimonium. suam . sive respectiva . quia matrimonium cum persona determinata* contrahitur : si ergo respectu illius consummari nequeat. sperare possunt fore ut conatus ipsorum non semper futuri sint inutiles. diei 2. appellationis Trevirensis.

ed intentione ut in commune sibi sint adjutorium . disp. sicque opinionem suam probare nituntur : qui cum tali impotentid matrimonium contraxerunt . perpetuam castitatem servare sibi proponentes. quem uxor ejus peperit .siquidem nunquam consum . siostendat se propter absentiam .° an vir et mulier impotentiae in elterutro vel in utroque existentis simul conscii . vel propter aliquod accidens illam cognoscere non potuisse.° i3. Verum ceteri doctores communissime negant id licere : nam . Joseph verum inierunt matrimonium cum expressd intentione copulam non exercendi. secum habitare possunt ut frater et soror . matrimonium secum inire possint. Itaque Quceritur i. matrimonium cum impotentia cognita inire possunt ed intentione ut se mutuaadjuvent. eas per ordinem referemus et secundum vires nostras solvere conabimur. secluso periculo peccandi : ergo a pari . 97. 7 . Nos autem de iis quae forum internum respiciunt specialiter agere debemus : plurimae sunt difficultates circa hanc materiam sub hoc respectu spectatam . si hujusmodi periculum rationabiliter non timeant.102 SUPPLEMENTUM que sententiam probat ex articulo 3 12 Codicis civilis. inquiunt . R. n. l. matrimonium istud cert6 esset nullum. in quo statuitur maritum diffiteri posse infantem . Sanchez et multi apud ipsum. Sic beatissima Virgo et S. affirmant id licitum esse .

Quceritur 3. ergo talia connubia nunquam permittendasunt. Joseph matrimonium.AD TRACTATUM DE MATRIMONIO. . Nulla omnino licentia uti possunt : vel enim impotentia est antecedens .° quid agendum in dubio an impotentia matrimonium praecesserit vel subsecuta fuerit. juxta id quod infra dicemus. Cum de foro interno tantum nunc sermo apud nos habendus sit . Quceritur 2. proindeque omnis actus venereus est prohibitus : si vero impotentia sit subsequens . l33 mari posset : porrd attentatio voluntaria matrimonii nulli . Quoad exemplum . ergo actus ad illam deducentes finem obtinere nequeunt . ex solti declaratione pcenitentis res judicanda est : si pcenitens clare dicat veram existere et semper extitisse impotentiam actum conjugalem perficiendi . R.° utrum sponsi licentia conjugali uti possint . idedque graviter aut venialiter mali sunt . ac consequenter sacrilegium . ubi constat unum esse impotentem. negant paritatem : validum quippe erat beatissimae Mariae et S. pronuhtiandum est matrimonium esse nullum. si sit antecedens . ubi de tactibus inter conjuges. consummatio actus conjugalis perfici non potest . vera esset impostura et ritus sacri profanatio . vel subsequens . R. In foro externo semper praesumitur impotentiam accidentalem matrimonio supervenisse . donec contrarium probetur. matrimoniumest nullum .

et haeredibus per introductionem spurii inferendum.qudd unicusinfansipsissufficiat. R. exceptd carentid alicujus partis essentialis .° quid agere debeat mulier quae certd novit maritum esse impotentem . in molestissimd ergo hac hypothesi debet suadere marito . etc. Memor sit obligationis reparandi damnummarito . Si votum semel emittat . juxta id quod in tiactatu de Restitutione diximus.i 34 SUPPLEMENTUM Quceritur 4. a proposito nostro avertamur . quddipsaabactu conjugali nunc abhorreat. ut in continentia deinceps vivat. g. In priori casu . sic eum alloqui posset : Neforte tentationibus victi . nullam permittere potest liceutiam. vel de impotentia ex maleficio. v. perpetuam voveamus continentiam. licentia conjugali uti velit. Verum supposito qudd impotentia sit certa.. simul . quceso . Si quddam die videretur plene assentire. quiarem intrinsece malam faceret. Cavendum est ne mulier certd judicet impotentem virum cujus impotentia ad summum est dubia. . sub praetextu qudd sit senex. licet grave ex repulsu sibi immineat detrimentum . illum conjugali licentict uti volentemsine ullo suspicionis loco semperrepellere poterit. Quceritur 5.° quid agendum si dubitetur an impotentia sit temporalis vel perpetua. Vel agitur de impotentid naturali et intrinsecd . si maritus arbitrans se prolis esse patrem . et prolem ex facto alterius habuit . meliori quo poterit modo . R. in luto erit mulier : votum utriusque obtendendo .

ex radice infidelitatis sive incredulitatis procedit . art.° si mulier virum aliunde diligens. et Decretal. . i. et 2. Praecipua ejus signa sunt pro viro . canonistaj et pra. causd 33 .AD TRACTATUH DE MATRIMONIO. aestimans se ab illo cognosci non posse . . v. 4.« mala illius aut matricis positio. q. subitd inflammetur odio et sese exhorrescat . 2 . vel singularis exiguitas. eum ad se non patiatur accedere . quorum opinio.° nimia uteri angustia vel totalis ejusdem clausura . Quidquiddicant nonnulli. Thomam . 2. omnia fere ritualia illud supponunt : omnes theologi idem fatentur. .° mala testiculorum conformatio. quamvis ad alias mulieres non sit impotens. videlicet. 2. L 4 . g. Jus canonicum praescribit regulas in tali casu sequendas Decret.3. cum ad copulam deveniendum est .° aversio naturalis ab omni commercio carnali et a cunctis rebus venereis . q. i.sertim episcopi judicant : ha?c ipsius assignantur indicia : i.. . unde fit qudd emissio seminis prolifici sit impossibilis . juxta S.° mollities inexcitabilis. c. Supp.° siuterque se invicem amans .° si vir mulieremnon arctam et obicem non ponentem cognoscere nequeat . 4.° partium genitalium difformitas . 58 . i. De impotentid verd proveniente ex maleficio . Pro muliere autem duo indicantur signa . certum est impotentiam ex maleficio provenire posse : innumera concilia . nimia magnitudo. l35 solorum medicorum est pronuntiare circa naturam et durationem istiusmodi impotentiae. . 3.

Prior opinio communior est . alii verd a die sententiae judicis. ad tentandam matrimoniiconsummationem. At caveat ne phantasia? illusiones pro diabolicis operationibus sumat. Si ergo confessarius advertat ea existere signa qu. in opere inscripto : Traite des superstitions. Quceritar6. 4. inter alios . ut satis patet. et sola admittenda est in foro interno . Si.° si . et ex perpetud tribunalium ecclesiasticorum praxi . 6. Rota eam sequitur. 5. Sola Encyclopedia et scriptores ejusdem scholce hanc Ecclesia? doctrinam irridendo suggilant. dubium adhuc circa perpetuitatem impotentiae existat. l. accidat partesrei luxuriosae per notabile intervallum vacare non posse . Constat apud omnes theologos et canonistas triennium ab Ecclesia concedi sponsis in eo casu . . saltem a Papa Ccelestino III : hoec autem regula in foro interno pariter admittitur. tit. quid agendum sit. .1 36 SVjPPLEMENTUM tit. Quoad initium triennii. consulat episcopum aut vicarios ejus generales. c. . tempus illud . ex commu . alii enim ab ipso die celebrationis matrimonii incipiendum esse putant . ob morbum diuturnum vel longam absentiam . tempore ad experientiam concesso. et 7. i5. canonistae non sunt sibi concordes . perquisitionibus factis . R. Patet ex Decretal. c . Plures auctores ecclesiastici punctum istud ex professo tractant hancque veritatem solidis rationibus demonstrant : sic . Thiers . i5.-c operationem diaboli indicant.).

clare advertant partes impotentiam esse perpetuam . supplere licet : triennium enira ab Ecclesia conceditur . Pontas . Quceritur 7. Ita Sanc/iez . l3/ niori sententia . disp. Nullum conceditur tempus experientiae iis qui aliqua parte essentiali carent . alia confessarius praecavere et alia consulere debet. 7 . Collator Andeg. et ab omni actu venereo statim abstinere tenentur. Ceterum .AD TRACTATUM DE MATRIMONIO. .Ubi verd conjuges matrimonium statim post adeptam unius pubertatem contraxerunt illudque consummare nequeunt . si una tantum vel altera hebdomade partes impeditae fuissent . vel eis consulere . triennio experientiae nondiim elapso .° quid confessarius praecavere debeat in conjugibus . Secus autem dicendum esset . quia nullitas matrimonii non est dubia. ii0. tempus probationis non a die contractus . R. Collet . 10. sed a die plenae pubertatis computandum est . semper dubium est an impotentia ex causa perpetua vel potius ex virium imbecillitate proveniat. iEtas autem perfectae pubertatis est i4 annorum pro feminis et i8 pro viris. . /. quia breve hujusmodi tempus pro nihilo respectu triennii haberi debet. vel ex maleficio : in utroque autem casu . etc. ergo etc. concludere debent matrimonium esse nullum . Vel impotentia provenit ex causa naturali . atqui triennium in eo casu non completur . ante plenam pubertatem . . si . quia . durante tempore experientia?.

quae causae naturali tribuitur. Plures sunt causae naturales virum a coitu impedientes. inimicitia et fastidio . medici enim quaedam hujus generis remedia indicant et praescribunt. odium . taedio . halitus tetrum spirans . quae sine ope medicorum tolli possunt. ° Praecavere debet ne impotentia . ut mulier munditiei plus solito studeat . Confessarius praecavere debet . ut corpora sibi invicem communicent modo ad perliciendam copulam aptiori . i. et tandem quaerat quomodb ei placeat: sunt verba ipsius Apostoli. ab excessu libidinis vel ab aliis causis sanabilibus oriatur .° ne maleficio tribuatur quod saepe oritur ex verecunclid et pudore . vel ex infenso odio sponsos quam vir invitus duxit . blanditiis . sine libidine inordinatd .l38 SUPPLEMENTUM i. v. quaedam verd consulenda sunt. ad consummationem matrimonii multum excitant. contemptus . : pulchritudo enim aliaeque qualitates . sine odio . etc. difformitas in uxore . et ornamentis licitis amabiliorem viro se praebeat .rem toto tempore experimenti cum bond fide et ex purd intentione agant . negligentia in ornatu vel munditie . ° Si verd impotentia ex maleficio procedat. quia tunc ad remedia naturalia recurrendum esset . quaidam adhuc praecavenda . . vel ex nimio amore . g. 2. quae mulierem reddunt amabilem . ad aeternam utriusque salutem pertinenti . . Tunc prudens confessarius debet imprimis consulere sponsis ut in re tanti momenti .

eleemosynas . mihi 237 . du Mariage . t. judicantibus medicis . sed tantum ex judicio episcopi et cum expressa ipsius hcentia. 2. relata . delegaretsacerdotem.AD TRACTATUM DE MATRIMONIO. a collat. quia tirnendum foret ne haec pertinacia ex raciice incredulitatis oriretur.° si haec ad tollendam impotentiam ex maleficio certe aut probabiliter provenientem non sufficiant . hac operatione apta fieripossit. doctissimi medici . Interea consulere debet sponsis in hocce miserrimo statu constitutis . Andeg. si . Preces pro faciendis hujusmodi exorcismis prajscriptae in novo rituali nostro non reperiuntur.° pertinaciter tamen non neget confessarius impotentiam ex maleficio provenire . p. j . 2. Quceritur 8. a coitu impediuntur .° Omnes fatentur mulierem adhancoperationem non teneri. l3g sunt verba Zachiae . recurrendum est ad exorcismos . R. incisionem pati teneatur. et vano timore concutiatur .° ut per lacrymas .° ut integram confessionem de omnibus peccatis suis Deo et sacerdoti . i . prae arctitudine vasis impotens. orationes et jejunia justitiae divinae satisfacere studeant . Si ergo judicaret episcopus remedium istud adhibendum esse . sunt enim agrestes qui . 3. 3. i.° an mulier . quia impedimentum in . corde contrito et humiliato . faciant . si eam sine gravi periculo vitae pati non possit .° ne imaginatio praejudiciis sit vitiata . et formulas necessarias ad ipsum mittendas curaret. ex sola ided nodationis .

matrimonium stabit sine novo consensu . etiam cum acerbissimo dolore et cum periculo gravem contrahendi morbum . ergo non constituit impedimentum matrimonium dirimens. R.i 4o SUPPLEJIEKTUM hoc casu censetur perpetuum : unde ex hypothesi qudd . non est perpetua. ideoque sponsi licentia conjugali statim uti poterunt. corpus in ordine ad actum conjugalem revera promisit . l. nam . i5. utrum scilicet mulier subire teneatur hujusmodi operationem qua? judicatur necessaria et non periculosa. 6. ex adverso . c. sedinstatu naturali . . non verd si periculum existat gravem contrahendi morbum aut acerbissimum experiendi dolorem . ex Decretal. . matrimonium nihilominus esset nullum atque iterandum . inquiunt . priusquam sponsi secum habitarent. Sed gravis movetur controversia inter theologos. impotentia quaj citra miraculum et vitae periculum auferri potest. quia impedimentum per viam naturalem et licitam absolute tolli potest . Alii . si levis duntaxat timeatur dolor aut morbus . Plurimi dicunt illam teneri quidem incisionem pati .° Supposito qudd per incisionem non periculosam suhlata fuerit impotentia . nam. 4. tit. operatione facta non obstante periculo . non verd censetur illud cum tanto incommodo promisisse : licet ergo matrimonium sit validum . mulier areddendo debitosufficienter excusatur. suhlata fuisset impotentia . contendunt illam ad incisionem teneri . 2.

eique statum suum ingenue aperiat et remedium sibi opportunum ab ilio quoarat . Billuart . ut ipse testatur. si verd advertam me nihil proficere . 14i dummodd vita non periclitetur. etc. postea sententiam mutavit . jam non sit virgo integra . Veriim elapso triennio ad cx . si medicus vel chirurgus declaret incisionem esse necessariam et non periculosam .AD TRACTATVJM DE MATRIMONIO. arbitratus fuerat solum pudorem esse rationem sufficientem ut mulier ab incisione etiam non periculosii excusaretur. Illo igitur reipsà occurrente. Prior sententia communior est. Cullet. qudd mulier a viro pluries tentata . Ordinarie tamen incisio sub denegatione absolutionis non praescribitur . suasionibus mulierem excito ad eam subeundam . licetimpedimentum hujus generis ssspius occurrerit. et sic ratiocinantur : Matrimonium in eo casu est validum . et eam sequuntur Sanchez . et ad perpetuam continentiam damnaretur . ergo . porrd mulier gravia sustinere debet incommoda ut onus tiim molestum a marito removeat . ulterius progi edi non audeo. cum nunc chirurgi officium obstetricum fere ubique exerceant. ut constat ex capite Decretalium supra citato . quae tam molestum habere debeat se oculis viri esse objectam. Dens . etc. cum quibusdam aliis . vir ergo aliam uxorem ducere non posset . ea ratione innixus . hortor mulierem ut simul cum marito adeat medicum vel chirurgum doctum ac pium . Collet . nec ullibi legi eam ab Ecclesisi praescriptam fuisse .

supposito qudd impedimentum alia via tolli non potuisset . quia judicatur impotentiam non fuisse perpetuam : attamen si mulier ita respectu viri sui arcta fuisset . tunc impotentia habenda foret ut respective perpetua . in ea hypothesi matrimonium esset nullum . Decretal. Petrus ducit Paulam . id saltem una vice . stricte praescribendum est mulieri ut in quacumque hypothesi nullam licentiara contra castitatem viro permittat. separatur . ut patet . a qua . siquidem . ex capite 6. feliciter contigit. per novum maleficium vel aliud remedium iniquum fiat potens . impedimentum quod absque peccato tolli non potest . quandd mulier arcta per commercium cum altero facta est apta. etiterum . Communius docetur illud esse validum. R. .° tituli i5 . V. propter impedimentum ex maleficio proveniens . 4 . Quceritur. reputatur perpetuum : unde . g. In eo casu matiimonium est nullum . . quid ? R.l4:2 StfPPLEMENTUM perimentura concesso . ut testimonio fide digno mihi constat . g. ut ab illo nunquam via naturali et licita cognosci potuisset . . sed novus iniri potest contractus ex mutuo consensu. lib. Solis quibusdam unctionibus dicta mulieris arctitudo aliquand6 dilatari potest .° an matrimonium sit validum . Quceritur io.° si sponsus ex maleficio impotens. porrd nullitas hujus matrimonii repararinon potuit per commercium mulieris cum altero viro . aliud init matrimonium cum Gertrude .

ne pars impotentiae expers diutius et forte in aeternum expectare cogeretur. aut alterutram pro arbitrio eligere poterit : heec decisio est contra Pontas qui verbo .° quid . Ita Sanchez et multi apud ipsum . R. elapso triennio et adhuc perseverante impotentia . Ceterum . vel dubium adhuc existebat . ac imperatd. adhuc perseveret. g4. nec Paulam . i5. l43 propter maleficii perseverantiam . posterius sicut etprius nullum erit matrimonium. l. in foro externo. In utroque autem casu matrimonium per iterationemconsensiis denovo celebrandum esset. partibus de novo appellatis et auditis . cum matrimonia nunc civiliter separari non possint ob tale impedimentum . constituendo talem circumstantiam ut impedimentum dirimens. Ratio est quia si impotentia reipsa non fuisset perpetua .AD TRACTATUM DE MATRIMONIO. si jam facta non fuerat . determinandum sit. secluso scandalo . 7. Ecclesia sua auctoritate matrimonium dirimebat . frustra exponeremus alias quaestiones circa eamdem materiam olim inter doctores agitatas. Empechement cViinpuissance . eam cognoscere non potest. clisp. dicit Gertrudem tunc retinendam esse . cas. Olim . elapso triennio . et statim matrimonium declarabatur nullum . Si hoc impedimentum . et nihilominiis matrimonium dissolvebatur . n. ac proinde . Quceritur n. . et ope maleficii tollatur.° i2. corporum inspectione per idoneas personas . vel impotentia certd judicabatur perpetua . nec licere viro ad Paulam reverti. nec Gertrudem ducere tenebitur.

nec perficere possunt . Quceritur 12. quia tunc minus malum . 4 .° an sponsi . impotentia perpetua detenti . et post triennium illius consummationem tentantes . exigendum est a sponsis ut tanquam fratrem et sororem se invicem habeant. forte liceret illos in ignorantia relinquere . lib. R. cum de foro interno tantum pro nobis agatur . permitteretur . proindeque ut separentur quoad torum et ab omni licentia solutis interdictd abstineant . postquam omnia fi ustra tentaverunt media servandi castitatem. ad vitandum majus . Nunc autem . \ 5 . matrimonii nullitatem ignorantes . etiam cum proprio incommodo etaliorumscandalo . videlicet peccatum materiale . nempe peccatum formale. nisi constaret impotentiam ejus ex natura sudnon esse absolutam. mutuam societatem solvere debent de facto.1 44 SUPPLEMENTUSI In utraque bypothesi hcentia cnncedebatur sponso potenti ad alias nuptias transeundi : impotenti verd novaa nuptiae prohibebantur . ubi certd constat impotentiam esse perpetuam . At improbabile mihi videtur sponsos bond fide semper arbitrari sibi licitum esse tentare actum quem nunquam perficiunt . saltem ordinarie. DecretaL Si verd ita secum habitare nequeant sine proximo peccandi periculo . tit. sin de jure . . sic caput 5 . in bona fide relinqui possint. censeo igitur eos admonendos esse . Si constaret eos in bona fide versari et admonitos non emendatum iri .

qui multd communius. impedimentum erat perpetuum .° quia si de viro agatur. cap. difficile est probare illum factum fuisse potentem : fieri namque potest ut non sit pater liberorum quos aestimat suos . 7 . 4. matrimonium jure positivo dirimeret . qui contendunt partefti ob impotentiam alterius separatam . i. quod nuncfere impossibile est apud nos . conjux qui judicatus fuerat impotens . 5 et 6. post S. matrimonio ob impotentiam dissoluto. R.° quia praesumitur impotentiam fuisse tantum respectivam. Suppl. 58. Posterior sententia est extraneorum . ut refertur Decretal. duplex est canonistarum sententia . ad eam etiam probantem se esse potentem redire nunquam teneri : i. si . Si verd impotentia viis naturalibus cessaverit . prior est Gallicanorum . supernaturale aut graviter periculosum. Si impotentia sublata fuerit per medium illicitum . ad priorem conjugem factum potentem redire teneri . 2. res deferenda esset episcopo. tit.. ac proinde matrimonium recte fuit dissolutum. licet non perpetua . q. idque Innocentius III et Honorius III statuerunt. docent conjugem auctoritate officialis vel episcopi separatum et secundis nuptiis jam implicatum. Si casus hujus generis occurreret in praxi. Thomam . ut communiter. i 45 Quceritur i5. 5. art.° quia Ecclesia Gallicana efficere potuit ut talis impotentia .° quid agendum .AD TRACTATUM DE MATRIMONIO. I. deprehendatur potens. i5.

i0. adepta1 pubertate . qui anno aetatis suae undecimo genuit Ezechiam . in multis deesset. ad contractum tanti momenti requisita. i6. 4 .° Si malitia suppleret aetatem. tit. l. Decretal. Hanc postremam sufficientem esse asserunt Navarrus . . . vel si mulier duodecim annos nondum nata jam concepisset. tit. jam separari non possunt . 2. Coll. 2. l. Collet. . 3. Decretal. in matrimonio antea contracto maneant . et valent tantum ut sponsalia. 2. id est. 4. etc. 1 cap. si vir per actus repetitos factus esset capax consummandi actum conjugalem ante pubertatem . Hieronymus exemplo regis Achaz . ut ex quarto libro Regum. ne plena deliberatio. Tres tamen excipiuntur casus in quibus matrimonia impuberum reputarentur valida : scilicet .° quid sentiendum sit de matrimoniis impuberum. i. colligitur. quod fieri posse probat S. et cap. R. Hoc sapientissime fuit institutum. . i4. c.° Principes et principissae pro bono pacis ante pubertatem valide matrimonio conjungi possunt : volunt nihilominus doetores necessariam esse dispensationem summi Pontificis . i8. ° Si conjuges . vel saltem episcopi diceeesani. . Matrimonia impuberum jure ecclesiastico sunt nulla . i9. cap. c. et tit. nam illud de novo consensisse judicantur. Andeg.i 46 SUPPLEMEICTUM Quceritur i4. 2. 4.

id est. nec «latrimonium consummare possunt. idque promittant. 7' . Ordinarie nihil aliud sunt quam monstra quae nec generare . simul viri et mulieres. 7 . nulli unquam exstitere hermaphroditi proprie dicti . Si verd alteruter sexus sic in eis praevaleat . Mercurii et Veneris filius. tali matrimonio obsistere teneri. circa aetatem ad contrahendum requisitam. Hermes ( Mercurius ) et aphrodite ( Venus ) . R. l. ea tantum conditione ad nuptias admitti debent. Si fides adhibeatur viris in historia naturali valde peritis .AD TRACTATUM DE MATRiM0IU0. quia Hermaphrodites . «t concipere tanquam mulieres. Manifestum est in isto casu eos matrimonium valide contrahere non posse . \k"J Vide quod diximus in tractatu de Matrimonio. Hermaphroditi . disp. i06. ac proinde parochum qui incapacitatem eorum certd novit. Dicuntur«tiam Androgyni. sic dicti . quod sexu pra^valente duntaxat usuri sint .° quid sentiendum sit de matrimonio hermaphroditorum. quandiii sexus eorum est dubius. qui organa utriusque sexus ita habuerint ut generare potuerint sicut viri . a duobus verbis graecis. Quceritur i5. nec concipere . utriusque erat sexus. ut matrimonium consummare possint. Notandum est eos neque ordinationis neque professionis religiosae esse capaces . Ita expresse Sanchez et multi apud ipsum.

et3. Aliunde exipsa matrimonii institutione vir et mulier sunt duo in carne un& . alteram verd contrajustitiam. De debito conjugali. z. oscula. ut copula. unam contra castitatem . tactus. Unde quilibet actus venereus cum aliend persond. Certum est conjuges strictissime obligari fidem conjugalem sibi mutud servare : eam quippe sibi solemniter promittunt coram sacerdote eos in nomine Dei . aut voluntaria in illis complacentia . utpote abusus corporis cujus altera pars dominiumin ordiue ad actus venereos acquisivit. quingraveminjuriam compartisuae inferat. . interrogante . CAPUT PRIMUM.um erit de petitione et redditione debiti . vel circa alienam personam exercitus. duplicem babet malitiam in confessione declarandam .um de agendi ratione confessarii erga conjugatos. i. quae suo modo fidei promissae adversatur.um de usu conjugii. vel hujusmodiactuum desideria. unus ergo cum alia carne commisceri non potest. De petitione et redditione debiti.i48 5UPPLEMEKTUM QUjESTIO SECUNDA. Hanc secundam qutestionem in tria dividemus capita. Idem dicendum est de mollitie . cujus est minister . eisque benedicente.

g. 4.° auctoritate Innocentii XI . solo intuitu servandi justitiam comparti sub attestatione Dei promissam . si nempe ex motivo supernaturali exerceatur . in2. /. l4g His notatis. ad obtinendos liberos qui Deo fideliter serviant . Qudd sit peccatum . vel religionis causa. . et fieri posse meritorium.°de petitione debiti . Probavimus in tractatu de Matrimonio.° dicemus de actu conjugaliin se spectato . dividemus praesens caput in tres articulos : in i. p. anno i679 : Opus conjugii ob solam voluptatem exercitum omni penitus caret culpd ac . adversiis plures haereticos . v. . edit. probatur i . ARTICULUS PRIMUS. De copuld ob solam voluptatem exercitd. et in 3. Actum conjugalem ob solam voluptatem exer*cere est peccatum. De actu conjugali in se spectato.AD TRACTATUM DE MATRIMONIO. sed tantum veniale. vel ad repraesentandam unionem Christi cum Ecclesid. i09 . Si qua igitur supersit difficultas . qui sequentem damnavit propositionem .° de redditione debiti. §. matrimonium in se spectatum esse bonum et honestum : constat igitur actum conjugalem per se nihil habere mali. nov. versatur circa copulam ex sold voluptate vel solummodd ad vitandam incontinentiam exercitam.

i. De actu conjugali ad vitandam incontinentiam exercito. . g. v. Petitur an debitum conjugale ex solo motivo vilandie incontinentiae postulare . voluptati subjiciatur : ergo etc. . v . t. contra alios. ii . si fine suo frustratus. scilicet ad procreationem prolis deducens : ergo illicita est si fine suo careat . Ambrosium. est solum culpa venialis. q. Ita . p.i 5o SUPPLEMEKTUM defectu veniali . 9 . talis est delectatio in manducatione : defectus autem relationis debitae in aliquo casu particulari . manducare propter solam delectationem . volunt nullum esse peccatum. Bonaventuram . S. post S. disp. communissime theologi . 4 . Multum circa hanc quaestionem scinduntur theologi : duaeprajcipuaecelebrantur eorum opiniones . quae sat clare exponuntur apud Sanchez . editione novd . n. sed tantum defectu relationisad finem legitimum. quidicunt peccatum esse mortale .° 1 . Thomam . sit peccatum et quale peccatum. juxta omnes. a fortiori illicitus est actus . §. sic ostenditur : delectatio in actu bono non est mala.* ergo etc. S. de obligatione conjugum . 9 .° Ratione : voluptas enim actui conjugii annexa est tanquam medium ad finem ejus . disp. 396. II. Qudd autem peceatum istud sit duntaxat veniale . Antoine . et contra plures qui apud Sanchez . Augustinum . 9. et apud P. lib. in se . S.

matrimonii remedio ad vitanda libidinis peccata utatur . qui certe prolem habere nequeunt ^ non arbitratur tamen eos matrimonio usuros non esse . ut vacetis orationi . §. 7. Solam incontinentiam hic allegat B. declarat tertiam causam ineundi matrimonium esse post lapsum primi parentis . qui . cap. nec ullo modo ab actu conjugali avertit . Porrd actus conjugii in se honestus est : sedare autem concupiscentiam .AD TKACTATUM DE MATRIM0M0. 2. vitando incontinentiamr .° Actus in se honestus ad finem honestum relatus . Propter fornicationem . i4 . l5l Multi dicunt nullum esse peccatum suamque opinionem sic probant : i. Versu 5 .° Ex I. etc. et iterum revertimini in idipsum . 2. ad Corinth.° Quotidie Ecclesia benedicit matrimoniis senum . Paulus ad permittendum actum conjugalem : atqui dici non potest Apostolum coneedere facultatem exercendi actum peccaminosum . . III . 4.* parte . et unaquceque suum virum habeat.° Auctoritate catechismi coneilii Trid. hoc autem dico secundum indulgentiam . 5. nisi jorte ex consensu ad tempus . ergo credit eos ad concupiscentiae sedationem coire posse. . malus esse non potest. nec carnis pugnam vultferre . non secundum imperium . ne tentet vos satanas . volo enim omnes vos esse sicut me ipsum. addit Apostolus : Nolite fraudare invicem . 2. de quo itk Apostolus scribit . ergo etc. ut qui sibi imbecillitatis suos conscius est . Propter fornicationem unusquisque uxorem suam habeat . propter incontinenliam vestram .

Paludanus . orationes .° 3. parumper servit gula? in monasterio . in gravia dejiciatur peccata. nam aliae ipsi suppetunt viae stimulos carnis sedandi . tentationi foras cedendo . nonne venialiter peccat? ergo similiter et qui actum conjugii ad vitandam incontinentiam exercet .° motibus libidinis obsequi . n. motibus libidinis obsequitur. peccatum est saltem veniale : sed qui matrimonio utitur praecise ad vitandam incontinentiam.1 52 SUPPLEMENTUM finis honestus . Ita S. inquiunt . 6 . Grego . Augustinus . ne . libidini obsequitur in re levi . atqui finis actus conjugalis est procreatio prolis . n. tum apud ipsum . S.° 882 . 2. 9 . ergo etc.° actusadlegitimum finem non relatus . l. i. jejunia . Sylvester . Soto . . nec habet causam sufficienter eum excusantem . contra regulam et obedientiam superiori debitam peccet . Ligorio . disp. v. et multi alii . peccatum esse veniale : nam . 1. ergo si actus ille ad alium finem . g. est peccaminosus . sine causS sufficienter excusante. Res comparatione melius intelligetur : monachus cui prohibitum est manducare extra monasterium sine licentiasuperioris . Antoninua . ab illii victus . fit malus . tum apud Sanchez . ne . 9 . sed non ided licitum est libidini sub alio respectu indulgere. scilicet elevatio mentis ad Deum . utpatet." incontinentia esset quidem peccatum grave . aliaque mortificationis christianae opera . Ita S.° Alii verd multi tenent actum conjugalem ad vitandam incontinentiam exercere . 5. ad vitandam incontinentiam exerceatur . 2.

Unde matrimonium nihilominus in remedium concupiscentiae fuit institutum. aliaeve incontinentiae. eam supponere. et solummodd defectu relationis ad finem legitinium fit peccaminosus : atqui defectus iste non. modd finem hunc non excludant . Verumtamen patroni hujus sententiae dicunt peccatum in utroque casu esse duntaxat veniale . Collet. S.° Ecclesiam senes ab ineundo matrimonio non avertere . quia majorainde forte orirentur mala. et non nisi per copulam intuitu prolis vel debiti reddendi habitam : idcircd debitum petere non licet ab uxore sterili . Natalis Ahxander . Ad rationes alterius sententiae respondetur .° B. . ne illos apeccato veniali retrahere volentes . 5. e contra. Itaque nihil dicunt sponsis matrimonio recte utentibus sine intuitu prolis . seni aut gravidd . Billuart . non excludere . Haec igitur controversia parvi est momenti . ad graviora impellant. Fulgentius . Bonaventura . etc.AD TRAGTATUM DE MATRIMOHIO. est materia peccati mortalis.° eumdem esse sensum catechismi concilii Tridentini . quoad praxim . i. et ipsa nunquam petere posset. nam actus conjugalis in se bonus est . in eis quae spectant confessarios . l55 rius Magnus. sed . nempe fornicationes . S. 2. Paulum proprium finem conjugii. vitandamfore incontinentiam per usum matrimonii in ordine ad prolem . S. Sylvius . videlicet procreationem prolis . et sensum ipsius verborum esse. sed secundarid . Dens . Thomas .

Certum est non licere matrimonium inire vel illo contracto uti praecise ob sanitatem conservandam vel recuperandam . Dico autem non nuptis etviduis . 5. Ut probabilius insuper docent theologi actum conjugalem exercere . etcQuinimd contendit Sylvius admittere delectationem in actu ad prolisgenerationem relato. Verum Bominicus Soto . . R. etversu 8 ejusdem capitis . 7. t. 663 . Dens. quia reipsa servitur libidini. p. ad 4. si sic permaneant .i 54 SUPPLEMESTUM sed nata est timoratos homines a conjugio removere : etenim facile concipitur Apostolum de conjugatis dixisse . esse adhuc culpam venialem . Thomas . Quceritur an liceat uti matrimonio sanitatis causd. quia talis delectatio . cfi. 28. ad Corinth. q. . cum a naturd corrupta oriatur . Tribulationem tamen carnis habebunt hujusmodi (I. Ita Sylvius . bonum est illis . Sanchez et alii valde probabiliter docent ibi nullum adesse peccatum .). art. esse peccatum veniale . sicut sumptioni cibi et potus ad conservationem individui . ne scilicet illi actus summe necessarii negligerentur. turpis^ est et rationem obscurat. 4. quia natura delectationem actui adjunxit propter conservationem speciei . talis quippe finis mairimonio est extraneus : actus igitur conjugii careret fine debito et culpa esset venialis : sic* S.um et . Suppl. Billuart. par_ tim ob delectationem ei annexam . sicut et ego. eique consentire. partim intuitu prolis .

nullum est peccatum : tunc enim nihil est inordinalum. Plurimi autem sunt casus in quibus debitum petere non licet . i . §. /. ad praecavendum grave religionis aut reipublicae damnum . De petitione debiti.° Si unus conjux . At matrimonium contrahere vel illo uti intuitu prolis . et potius est redditio implicite petenti quam petitio debiti. i. alter eum praevenire debet . modd sub veniali : hinc duplex paragraphus. videlicet .AD TRACTATUM DE MATRiM0NH). in sequentibus casibus : i. ARTICULUS SECUNDUS. nam unusquisque dejuresuo cedere potest. quasi per accidens . Aliquando tamen tenenturper accidens. modd sub mortali . Conjux mortaliter peccat . quibusdam signis ostendat se cupere remedium quod prae verecundid petere non audet . De iis qui mortaliter peccant debitum exigendo.° si . i 55 generatim theologi. et praesertim uxor . Conjuges per se non tenentur debitum conjugalepetere . prolis susceptio necessaria sit : hoc patet.° Si castitatem ante vel post matrimonium voverit : vi enim voti ab omni actu venereo ex . secundarid exonerationem naturae ac sanitatis conservationem sibi proponere . debitum exigendo .

nec permittere debet. neuter petere posset. acrius~ que pungit carnis stimulus : unde confessarius tale votum nec suadere. unus sponsorum ex consensu alterius castitatem voveret . scilicet ne sponsi secum habitantes tentationibus carnis victi . i2 : sed debitum petenti reddere tenetur j nam vel emisit votum postinitum matrimonium . quia decrescit amor conjugalis . perpetuam voveant castitatem . et ilh. et conjux. altero insciente . c. vel ante matrimonium. post matrimonii consummationem. censeretur illius observationi assensisse . praesertim juniores . 3j. Dixi. ab uno conjugum . votum ignorans . durante matrimonio .i56 SUPPLEMENTUM justitianon debito abstinere tenetur. l. sed tamen dedit conjugi quod Deo promiserat . ordinarie sufiiciens existit ratio postulandi dispensationem hujusmodi voti . p. et a fortiori si ex mutuo consensu eam simul voverent. Item . communiter non expedire ut sponsi .. quia si sponsus votum alterius ante matrimonium novisset . Nota quod votum . t. votum ignorans . emissum . tit. contra obligationem sibi impositam peccent. et tuncjuscompartis suae alienare non potuit . summo Pontifici non sit re . i96. remittitur animorum nexus . nec igitur debitum licite petere posSet absque dispensatione. 7. Idedigitur. et nubendo graviter quidem peccavit . et alter illud denegare nequit. Meritd judicat Z?e/zs . 3. lta omnes theologi. si . . jus in rem acquisiit : ergo jure illo uti potest. statutum est in Decretal.

post matrimonium contractum. per mortem conjugis fieri perfectum. Votum non nubendi vel sacros ordines suscipiendi . Qui post votum non nubendi matrimonium contraxit . si votum ab utroque vel ab uno ex consensu alterius emissum fuisset . ut patet. per matrimonium subsequens . Certum est igitur episcopum ab hujusmodi voto dispensare posse: secus verd . et a solo Pontifice Romano relaxari posse . ex perfecto fit imperfectum. matrimonio dissoluto. et votum religionem ingrediendi post matrimonii consummationem emissum . cum remaneat obligatio debitum reddendi. nec redditionem . aliud sine dispensatione inire non valeret. odia sunt restringenda . mortaliter peccavit . a . solum votum perfectae castitatis reservatur : porrd in eo casu perfecta non vovetur castitas . l5j servatum. ex principio . nam . haec enim vota non nisi post matrimonii dissolutionem obligant.AD TBACTATUM DE MATRIM0M0.° Conjux qui naturale habuit commercium carnale completum cuin persond comparti suae consanguinea in primo vel in secundo gradu . nam . nec petitionem debiti impediunt . nec igiturin his casibus dispensatione opus est . 2. licet redditionem debiti non impediat . Notandum est etiam votum perpetuae castitatis ante vel post matrimonium emissum . eo fine ut novum ineatur matrimonium. et tamen sine dispensatione debitum reddere et petere potest: sed . Similiter votum ante matrimonium emissum non reservatur .

). quia verenon adest scientia.. adhuc perseverante . Gertum est mulierem vi oppressam et virum peccantem cum muiiere .Ex eodem capite concluditur ignorantiam prohibitionis Ecclesiae similiter ab impedimento eximere. et mortaliter peccaret si illud exigeret . In nostra autem dicecesi . igitur debitum petere potest . quam ignorat esse uxoris suae consanguineam . Ab eo episcopus dispensare per se vel per vicarios suos generales . tutiusesttamen. sive non ( Enchiridion . parochi primarii quemlibet dicecesanum super hoc impedimento dispensare possunt . utnotat .i 58 SrPPLEMENTUM jure petendi debitum excidit . quamvis alii id negent . et alter illud reddere tenetur. quia affinitatem erga compartem suam contraxit . impedimentum non contrahere. g. tit. aut facultatem ab eo dispensandi confessariis tribuere potest. vel saltem incestus non est formalis : atquitamen scientiam requirit. ex speciali concessioneDD. Si tamen incestus ex ipsius consensu locum habuisset. i. Cum impedimentum istud matrimonio superveniens per modum pcenae fuerit institutum. dicentes hanc pcenam in jure canonico formaliter expressam non esse. pars innocens eo non ligatur . Decretal. multi volunt illam eo ipso jus petendi amisisse . i . i5 .cap. I. nam vel nulla est culpa . haec affinitas vocatur impedimentum matrimonio valide contracto superveniens. sive absolutionem sacramentalem impertiant . cfe Pidoll. sed in foro penitentiae tantum . p.

2. dispensationem ab episcopo sollicitare. Necessitas autem censetur existere respectu patris . lib. 3. ex necessitate vel ex ignorantid invicibili . t. Nihilominiis reddere tenetur conjugi petenti . quamvis alii non desint laici : nam odia sunt restringenda . i 5o. et jus de absentici laieorum clare non loquitur . si absit sacerdos . id sequitur ex capite citato . 1 . Collet . adsit j hoc enim significare videtur vox necessitas . Decretal. Igitur pars tutior eligenda . 4. Ad limina . etc. Si . 89 .° Qui propriam prolem vel prolem compartis suae. in causd fuisset cur alter prolem baptizasset vel tenuisset. et ita fert rituale romanum : Pater aut materpropriam proltm baptizare non debet . . tit. e. causd 3o . q. sive laicus . i i. Collator Andeg. qui tamen et ipse a jure excidisset . l. et in Decretal. impedimentum non induisset . Parochus . p. sive clericus . durante matrimonio . conjux propriam vel compartis suae prolem baptizasset . Collet . et dispensatio in eo casu postulanda esset. . . consentiendo vel exhortando . . 6 . sive etiam mulier sciens baptizare . si alius quicumque . impedimentum cognationis spiritualis contrahit et jus petendi debitum amittit. Ita statutum est in Decreto . can. alii verd non pauci dicunt patrem in verd necessitate non versari .AD TRACTATUM DE MATRIMONIO. si . prosterquam in articulo mortis alius non repenitur qui baptizet. 4 . baptizat vel in fontibus baptismatis tenet . inquiunt Pontas .

atque debitum petere potest . g. . legitimam aut spuriam suam vel alterius . n. 262 . Si autem matrimonium cum dubio contraxeritaut. et illud velut scrupulum abjicere debet . Qui nescit prolem quam baptizat vel tenet esse suam vel compartis suae. 3g . prohibitionem Ecclesiae ignoret . quia nullius culpae est reus : si verd sciens prolem esse suam vel compartis suae . propter impedimentum affinitatis ex commercio illicito provenientis . cap. ita ut matrimonium inire possit sine dispensatione : ratio est quia cognatio spiritualis . nec reddere potest ob quamcumque causam . quia formalem committeret fornicationem : hoc ratione patet et expresse continetur in Decretal. sive ignoranter sive ex necessitate . . Sic sentire videntur Dens .l60 SUPI>LEMENTUM primarius hic sicut superius in foro pcenitentiae quemlibet dicecesanum dispensare posset.p. illo contracto . per modum pcenae non constituitur. jus petendi debitum non amittit . 5. /. baptizat. Tutius tamen foret dispensationem tunc obtinere. et Ligorio . aut suscipit . 4. 6 .° Qui certd cognoscit matrimonium suum esse nullum . 44. Non tamen inde sequitur patrem qui . v. vel advertit dubium istud nullis rationibus esse fundatum . prolem mulieris sibi non conjunctae. tit./.° i52. impedimentum cum illa non contrahere . probabilius est adhuc illum pcenam non incurrere.. dubium de validitate ejus habuerit . debitum nec petere . extra matrimonium contracta .

Si ambo sponsi de validitate matrimonii dubitarent. reddi non deberet. quae simul devitari non possunt. §. nam tunc. Ita Dens . quia ex duobus malis .p. quia ferme certd committeretur fornicatio. //. id est fluxus sanguinis in mulieribus ad concipiendum aptis per singulos menses communiter accidentis . Illud verd non dubitanti et petenti reddere debet .° Nonnulli theologi apud Ligorio citati /. Thomam . minus est eligendum : atqui minus est malum periculo fornicationis materialis se exponere .AD TRACTATUM DE MATRIJOONIO. si argumenta pro nullitate matrimonii multd validiora forent argumentis pro ejus validitate. t. n.n. debitum reddere non liceret. cum periculum injustitiae cessaret . . et tunc debitum petere nequit . De iis qui venialiter peccarent debitum exigendo. accedere ad uxorem tempore menstrui . neuter debitum petere aut reddere posset : sequitur ex dictis. dicunt.° 925. l6l vel agnoscit illud rationibus non spernendis esse innixum . Item . i99. post S. quam periculo injustitiae erga alteram partem. quin prius conscientiam sibi efformaverit certam. propter pcriculum fornicationis . i. 6. Supponitur qudd justae non adsint causae debitum negandi aut redditionem ejus subterfugiendi . Hae decisiones in capite juris modd citato reperiuntur.

qui ordinarie ultra duos aut tres dies non extenditur. Sylvius . n. quia gravius sibi foret semper abstinere. Billuart . utpote caeremonialis . Cajetanus . Pontius. g. i8. Mulier debitum reddens tempore fluxus ordinarii non peccat. ut aliquoties contingit . propter nocumentum prolis et prohibitionem divinam in Levitico . dicendum est. Sic Navarrus . v.° 926. nisi grave pateretur damnum . Vide Ligorio . quia coitus hoc tempore exercitus vel minime vel solummodd leviter nocet proli .° Petere debitum conjugale tempore praegnationis non est peccatum mortale. fuit abrogata. si vir benignae monitioni acquiescere nolit. quale in magnis fluxibus accidere solel. seu fluxûs partum sequentis . et prohibitio in Levitico expressa . Navarrus . esset nimis diuturnus et quasi perpetuus . gravis tentatio et incontinentia in se devitanda . vir sine peccato debitum petere posset . Ligorio. Hinc si fiuxus . Concina . nullum eritpeccatum. contentam : alii verd communissime docent peccatum esse quidem . 20. Antoninus . Paludanus .l6a SUPPLEMENTUM esse peccatum mortale . Paludanus . accedente lege novA. propter indecentiam . 2. etc. Bonacina. juxta omnes : imd reddere tenetur. Ita S. secluso . . pari ratione de tempore puerperii . Si rationabilis adsit causa petitionem cohonestans . sed duntaxat veniale . Sanchez . Dens . Quod autem de tempore menstrui dicitur . Salmanticenses .

AD TBACTATOTI DE MATRIMONIO.
i 63
abortus periculo ; est communissima theologorum opinio : sequitur ex dictis ubi de petitione
debiti ad vitandam incontinentiam. Ciim fcetus
humanus ita. secundinis involvatur in matrice ,
ut semen viri illum tangere nequeat, periculum
abortus non facile praesumenduin est , nec
conjuges importunis interrogationibus circa hoc
punctum vexandi sunt.
Sanchez, l. g , disp. 22. n.° 6 , et multi theologi
apud ipsum , docent ne quidem venialem esse
culpam in petitione debiti tempore graviditatis ,
quia alioquin ab usu conjugii fere semper abstinendum foret, et ille status , in remedium concupiscentiae institutus, libidinem potius inflammaret
quam sedaret , ac laqueus esset. Ligorio tamen ,
l. 6, ra.° 924 , cum multis , hanc licentiam limitat
ad solum casum in quo periculum incontinentiae
existit.
Alii verd non pauci arbitrantur etiam in eo casu
petitionem debiti culpa veniali non carere; nam ,
inquiunt, actus conjugii , licet ad vitandam incontinentiam exercitus , legitimo fine suo est destitutus : itapatres etdoctores supra citati, p. i55.
Nos autem hanc litem terminare non aggredimur. Periculosam conjugatorum vicem miserentes , dicemus tantum eos in suci bond fide relinquendos esse , nec a tali usu arcendos , ne in graviora incidant.
3.° S. Carolus monet conjuges ut in festis solemnibus, in diebus dominicis, in diebus jejuniorum
et in diebus quibus sacram Eucharistiam susce

i 64
SUPPLEMEHTUM
perunt vel suscepturi sunt , ab usu matrifhonii ,
mutuo consensu , abstineant : sic etiam statuerunt
plurima ritualia , et , inter alia , rituale Cenomanense,p. i4o. Plures apud Sanchez et Ligorio
censent petitionem debiti diebus supra dictis , et
praesertim quibus suscipienda est sacra Eucharistia , a culptt veniali immunem non esse, nisi rationabilis causa, ut gravis tentatio, excuset ; quia
delectatio carnalis mentem multum distrabit,
eamque reddit minus aptam spiritualibus quibus
vacandum est in his diebus. Notat tamen BenedictusXIV, in Synodo dicecesana, l. 5, cap. l, n.a
8. , id nunc meri esse Consilii, licet olim ab Ecclesia sub gravi praescriptum fuerit.
Omnes fatentur, cum S. Francisco Salesio (Introduction a la Vie devote, i.e partie,tchap. 2o).conjugem qui die , qud divinam Eucharistiam suscepit vel suscepturus est, debitum petenti reddit,
non peccare ; imd illud reddere teneri , si alter
praecibus acquiescere nolit.
Hac occasione quaerunt theologi an qui pollutionem intra somnum expertus est, sacram Eucharistiam suscipere possit. Respondere solent , cum
sancto Gregorio Magno , in epistola ad divum
Augustinum , Angliae apostolum , relata' in Decreto ,part'. i% dist. 6, c. i , distinguendo : vel illa
pollutio provenit ex superfluitate naturae aut ex
infirmitate , et minime est culpabilis ; vel ex quodam excessu in usu alimentorum , et est peccatum veniale; vel ex praecedenti cogitatione, et mortalis esse potest : in primo casu haec illusio non

AD TRACTATUM DE MATRIMOTHO.
i65
est timenda ; in secundo , a susceptione sacramenti et celebratione mysterii non impedit, si
quaedam ratio excusans id suadeat , v. g., circumstantia diei festi aut dominicae ; in tertio autem
casu , propter talem pollutionem a sacro mysterio
ed die abstinere oportet , inquit S. Gregorius. Attamen , si pollutio non fuerit mortalis in causa ,
vel si sacerdos , vere pcenitens , ab ea absolutus
fuerit, et aliqua ratio idsuadeat, celebrare poterit.
4.° Conjux qui in usu matrimonii exoptat ut
proles ex su;i actione non nascatur , peccat , juxta
omnes ; sed peccatum istud estduntaxat veniale ,
quia finis praecepti non cadit sub praecepto ; ita
Sanchez , l. g,disp. 8, n.° i0, et multi alii,
contra paucissimos qui volunt peccatum esse
mortale. Si quod autem impedimentum voluntarie opponeretur conceptioni , peccatum esset
mortale.
ARTICULUS TERTIUS.
De redditione debiti.
Nobis dicendum est, i.° de obligatione reddendi debitum ; i.° de causis a redditione debiti excusantibus ; 3.° de iis qui mortaliter peccarent , debitum reddendo ; 4 ° de iis qui peccatum Onae committunt; 5.° de iis qui debitum
redderido , peccarent venialiter.
§. /. De obligatione reddendi debitum.
Constat Scriptura Sacra et ratione

strictam

i 66

SUPFLEMEPiTUM

existere obligationem, pro utroque conjuge, reddendi debitum alteri expresse vel tacite petenti,
i.° Scripturd sacrd : I. ad Gorinth. , 7. 3 : Uxori
vir debitum reddat ; similiter et uxor viro. Nolite
fraudare invicem , nisi forte ex consensu ad tempus , ut vacetis orationi. Haec verba strictam obligationem c\arh expfirhunt! 2.° Ratione : ex omni
contractu nascitur obligatio naturalis standi conventionibus ; praecipuum autem matrimonii objectum est mutua traditio corporis infordine ad
actum conjugalem; ergo qui absque legitimS
causd debitum negaret , conventioni solemniter
factae et juramento firmatae graviter deesset, ac
proinde mortaliter peccaret. ltà omnes theologi.
Hinc i.° debitum rationabiliter et instanter
petenti vel unal vice sine causft legitimci denegare , peccatum est mortale : si verd postulans
facile acquiesceret et periculum incontinentiae
abesset , debitum semel aut iterum denegare , vel
nullum esset peccatum , vel saltem non mortale.
Hinc 2.° unus conjugum diii , invita comparte
sud , abesse non potest, nisi necessitas eum premat, quia talis absentia negationi debiii aequivaleret , et justitia in re gravi tunc Ia;deretur.
§. //. Decausis-a redditione debiti excusantibus.
Sicut legitima causa a restitutione faciendd
quandoque excusat, sic et a debito conjugali
reddendo. Plures autem numerantur hujusmodi
causa? ; scilicet :

24 . in incontinentiam incidat. uxor petitioni ejus acquiescere potest. si rationabiliter timeat ne ab ea repulsus .° Si petens non sit sui compos.° Qui debitum reddere non potest sine gravi periculo sanitatis . qui dicunt debitum uxori amenti vel furiosae non esse reddendum nec petendum . 6 . Dicit quidem Alexander III debitum reddendum esse leproso. imd et tenetur .AD TRACTATUM DE MATRIMONIO. mortis . g . . aut blasphemias vel turpia coram famulis vel liberis proferat. Ita Sanchez . .° 9 .venereo . 2. quia repugnat conjugem tali periculo se exponere teneri. disp. n. v.° 9^8 . disp. . nisi lepra matrimonium prrecessissit et ab altero fuisset cognita : supponendum est tamen qudd periculum nimis grave . /. 9. g. n. i67 i. peste . etc. Li. Hinc i. et multi apud eos . propter abortus pericuium. Ligorio . quia prius est existere et sanum esse quhm debitum reddere.gorio . Excipiunt autem iidem auctores . l. sed Sanchez . n. n. v. . quia talis petitio non est actus humanus. si grave existat periculum nocendi proli. non existat.° i7 . ab illo excusatur . vel ad aliam accedat .° nulla est obligatio reddendi debitum marito laboranti morbo contagioso . si vir ita petens actum consummare possit. lepra . docent id intelligendum de casu in quo reddenti probabile non imminere periculum lepram contrahendi . 6. 23 . g. l. etc. Idem dicendum est . v. g. .° 930 . Attamen . nulla est obligatio debitum reddendi . si sit amens vel ebrius . l.

post notitiam adulterii. Ceteriim . 3. v. non ita forsitan de viro respectu mulieris. n. quia compensatio injuriarum existeret. 4. nec propter ordinariain partûs difficultatem . debitum jam negare non potest. debitum ei reddendo . alter illud reddere non •enetur id enim rationi est dissentaneum et graviter fieri potestnocivum. ergo etc. qui absque gravi detrimento debitum reddere non potest . g. g. quandiu infirmitas ejus perdurat : illud verd negare non licet propter graviditatis aut educationis prolis incommoda . . quia mulier adulterans gravius peccat.T 68 STJPPLEMENTUM Hinc 2. a conjuge infidelitatem non ignorante petere potest et ignoranti eam revelare non tenetur : nemo quippe gravem pcenamsibiinfligereobligatur .° conjux aeger . 9 . ab illo tandiu excusatur. ° Conjux debitum reddere non tenetur ei qui per adulterium a jure petendi excidit . 2 . tanquam sibi benigne concedendum . pluries in una nocte . l. debitum negare non posset . disp. haec enim matrimonii sunt appendices. nam frangenti fidem fides amplius non debetur : si verd ipse adulterii reus esset. Debet tamen uxor. necessitatibus viri vehementes stimulos carnis experientis subvenire : etenim officium . v. propter periculum falsos introducendi haeredes. °Si debitum frequentius petatur. qui adulterium compartis suae condonavit .° i2. . Adulter nihilominus debitum . Id certum est de muliere respectu viri . quantum potest ait Sanchez .

9). 6. Verumtamen si deesset facultas numerosiorem prolem secundum proprium statum alendi .° i6. et plures alii aestimant licitum esse debitum negare .°Uxor debitum reddere non tenetur tempore fluxus menstrui vel puerperii . quia experientia' constat qudd rarissime lac h&c actione inficiatur. 9 . 9. n.l. vel jurgium . et Ligorio .S'. i46 . ° Debitum negare non licet ob metum numerosioris prolis : sponsi christiani confidant in Deo qui dat jumentis escam ipsorum et pullis corvorum invocantibus eum {Ps. Communissime docent theologi licere debitum reddere et petere tempore lactationis . 5. dando enim benedictionem fcecunditatis . /.° 3 . cum sponsus debitum ed ratione denegans fere nunquam certd cognoscere possit an nullum sit periculum 8 . n. modd periculum incontinentiaa non timeatur : sed . vel aliud incommodum. efficiendo ut inter liberos unus nascatur qui peculiaribus polleat dotibus ac totam familiam in utroque bono promoveat. si tamen precibus illi persuadere non possit ut ab actu desistat . 11. saepe dat etiam benedictionem boni temporalis et spiritualis. nisi meritd timeat ne vir incontinenttee periculum incurrat. disp.° i4. disp.19. disp. quia semper timendum est periculum incontinentiae . i69 charitatis exigit ut periculum incontinentiae ab illo pro posse suo avertat. «. 6. Ita.AD TRACTATUM DE MATRiM0M0. Sanchez. Sanchez . 25 . Bonaventura et multi alii apud Sanchez . n.°9 i i . finaliter reddere debet. /. /.

rarissime confessarius permittere potest ut debitum sub hoc praetextu denegetur. De iis qui mortaliter peccant . alteriusve sanitatis. 2. Unde qui prolem suam commitlunt nutrici Iactandam .I7O SUPPLEMENTUM incontinentiae in petente . 1. reddendo. quia si lac mulieris gravidae propriae proli illud sugenti ordinarie non noceat. certum est reddentem etiam mortaliter peccare . ///. vel cum gravi periculd abortus aut propriae. si petat in loco publico \el sacro . nec spem illum perficiendi habeat . vel cum evidenti discrimine semen extra vas naturale effundendi . §. v.°Si vir adeo sit decrepitus veldebilis ut actum perficere nequeat . a reddendo debito tempore lactationis excusatur . g. quia esset actus contra naiuram. non obstante proposito perfectam continentiam servandi . lYlulier quae de consensu mariti alienum suscepit infantem pacta pecunia nutriendum . quamvis saepe . quia in ipsomet crimine participat et malitiam ejus induit. debitum exigendo. aegre audiunt illam esse gravidam. Si verd identidem vir actum perficeret . . et uxor e&dem ratione mortaliter peccaret . nonita estde aliend prole. debitum reddendo. uterque paratus sit debitum petenti reddere. et .° Si petens mortaliter peccet ob circumstantiam ex parte ipsius actus se tenentem . mortaliter peccaret . Semper exigere debet ut ex mutuo consensu idfiat. cum aliter coire posset.

° 2't. l. si contra votum illam exigeret . 9 . i7 .a 4. conjux debitum negare non potest conjugi illud . inquiunt . . certum est ab illo sub mortali abstinendum esse. 2 . maritum jure suo privare non posset : ipsemet maritus in eo casu debitum licite petit. 9 . tum quia . v. . etc. . 6 .° Si unus conjugum debitum petendo mortaliter peccet ob circumstantiam sibi personalem . disp. Quidam videntur opinari esse peccatum mortalein reddeudo . sed non injuste : qui vovisset pecuniamà te debitam non exigere. nisi gravis causa excuset . sed teneri debitum reddere .° g54. vel malum finem sibi proponit. et multi apud eos. ergo alter ei participare non potest. quia petens jus suum per votum rion amisit. posito voto aut fine perverso . non obstante voto . dum aliqua est ratio sperandi fore ut ad consummationem perveniat. Ita Sanchez. et si contingat semen extra vas effundi . petit illicite . ergo a pari. quia castitatem vovit .AD TRACTATUM DE MATRIMONIO. n. At ubi nulla remanet spes ad consummatinnem actus perveniendi . /. quia ob dubium de felici exitu . dicunt altcrum conjugem non solum posse . nxor reddere posset . n. 8. 5. g. quaerunt theologi an reddere liceat. Ligorio . /. J7i non consummaret. nec ad peccatum imputatur.etc. Multi. id per accidens evenire censetur. Ligorio . actus fit malus in petente . disp. imd et teneretur. possesne eam denegare? minime sane . tum quia petens in eo casu non habet dominium in corpusalterius. petenti et mortaliter peccanti. n. e contra . Ita Sanchez . dub. () .

actum conjugii exercendo . quae incommoda saepissime timenda sunt : tunc enim praeceptum correctionis fraternae non obligat. a jure petendi debitum excidisse . ait Ligorio . si petenti debitum reddat. Multd tamen communius et probabilius docent Sanchez . et sic peccatum avertetur. innumerique alii nullum esse peccatum in reddendo . Multi apud Sanchez . 6 . ad prrrcavendum alterius peccatum. teneri ex praecepto charitatis petentem monere et a peccato avertere . facit rem in se bonam ad qnam jus habet. et jure isto per . modb possit monere sine timore magni dissidii.Te acquiescit . et multi suadent ut petat. 1. 9. Disp. ejusque malitiam facit propriam. quando nulla est spes emendationis.° u . si petens a peccato suo prudenter averti nequeat : innocens enim . vel indignationis . sicut in praecedenti . n. quandd praevidet alterum illud petiturum esse . quia petitioni ejus mortaliter mal. consulunt hujusmodi petitionem . si nihilominus petat alter teneturne reddere ? Certum est partcm innocentem petere posse et alteram reddere teneri : unde plures in hoc casu . aut incontinentice . Omnes fatentur conjugem voto non ligatum licite debitum petere posse . tenent innocentem mortaliter peccare . Ligorio . 4.° Constat ex dictis conjugem qui habuit commercium incestuosum cum persond comparti suae consanguined in primo aut secundo gradu .172 SUPrLEMENTUM Certum tamen mihi videtur conjugem a quo debitum sic petitur .

IV. quam detestabilis haec consuetudo inter juniores conjugatos . praeceptum Apostoli . onera ejus refugiunt. Nihil nunc frequentius est .). se «-etrithat et semen extra vas mulieris effundat ut generationem impediat. quibus non est intellectus (Ps. ne liberi fratris nomine nascerentur ( Gen 38 .solas voluptates carnis in matrimouio quaerentes . quacumque . 4. 9. effectum coitus ex industria praecaventes. Peccatum istud in eo consistit qudd vir. jure proprio utitur . ut suscitaret semen fratri suo : llle sciens non sibi nascifilios . sicut equus et midus . ) . qui . et thorus immaculatus [Hebr. Nomen suum sortitur ab Ona . defuncto fratre suo Her sine posteritate . 9. 5 i . sive ergo petat sive reddat . qui .). i5 . semen fundebat in terram . et tamen libidini sine ullo freno turpiter obsequuntur .. Certum est i. praesertim si quod pateretur incommodum in negando . introiens ad uxoremfratris sui . non servant . . Honorabile connubium in omnibus . et si peccatum alterius impedire non posset. crimen alterius privari non potuit .° virum sic agentem . De iis qui peccatum Once committunt. secundo filio patriarchae Judoe . §. viduam ejus nomine Thamar ducere coactus est . ergo non peccat . timore Dei non retenti . vel nullam prolem vel eam in numero determinato habere volunt .AD TfiACTATUM DE MATRIMOIMIO. post penetrationem . sed vivunt .

i^4

SUPPLEHENTUM

ex causa , mortaliter peccare et nunquam absolri
posse , nisi de peccato doleat et amplius non
ita peccare sincere sibi proponat : manifestum
est enim illum contra finem matrimonii enormiier agere ; Et idcircb percussit eum (Onam)
Dominus qubd rem detestabilem faceret {Gen. ,
ibid. , i0.).
Certum est 2.° , eadem ratione , mulierem
virum ad sic agendum inducentem , vel detestandae actioni ejus consentientem , et a fortiori
seipsam ante seminationem , invito marito ,
retrahentem , mortaliter peccare et absolutione
prorsiis indignam esse. Hoc in puncto seduld
interrogandae sunt mulieres qua? saepe in causa
sunt cur viri actum non perficiant , vel quae
nefandae actioni eorum interiiis consentiunt.
Certum est 3.° uxorem , saltem ordinarie ,
teneri maritum monere , illumque pro posse a
perversa agendi ratione avertere : lex charitatis
hoc ab ipsa evidenter exigit.
Certum est 4.° uxorem debitum reddere posse
et teneri, si vir monitus promittat se perfecturum
esse actum et illum saltem quandoque perficiat ;
nam in dubio abusus jus certum denegari non
potest : verum actioni mariti se retrahentis
dissentire debet , alioquin graviter peccaret.
Nunc igitur diflicultas est an , tutd conscientia , debitum reddere possit , ubi certd cognoscit
virum se retracturum , nec precibus eum a tali
proposito avertere potest.
Multi contendunt uxorem in eo casu debitum

AD TRACTATUM DE MATRIMONIO.
i75
reddere non posse , etiam ad vitandam mortem
certd sibi imminentem ; i.° quia actus mariti se
retrahentis essentialiter est malus , uxor autem ,
petitioni assentiens, malitiae ejus participaret ;
2.° quia vir , ex hypothesi , non actum conjugaJem petit, sedsolummodd licentiam vas penetrandi,
ut sese ad pollutionem excitet; 3.° quia, si vir participationem in actusodomiticoexigeret, nullamob
causam mulier ei assentire posset, nequidem ad
vitandam mortem : porro in casu supposiio, petitio
mariti ad actum sodomiticum reducitur , siquidem
actus consummatio excluditur ; ergo etc. Ita ffabert , t. 7, p. 745. Collator Parisiensis, t. 4, p. 548,
plures doctores sorbonici apud Collet, 1. i 6,p. 244,
Collator Andeg., sur les Etats, t. 3 , p. ultima,
Bailly , etc.
Multi alii docent uxorem petitioni acquiescentem et consueto modo se pra?bentem, ab omni peccato esse immunem, siactioni viri se retrahentis penitus dissentiat , quia vacat rei licitae , et utiturjure
suo, quo, propter malitiam viri, privari non poiest:
nihil enimfacitnisi quod, posito matrimonio, licite
facere potest; virad eam accedens et vas penetrans
non peccat, sed tantum se retrahendo et semen extra vas effundendo: ergosi mulier huic actioni omnind dissentiat , peccato viri non participat. Ita
Sanchez, l. §,disp. i7,«.° 5,Pontius, l. io,cap. 1 i ,
n.° 3 , Tamburinus , /. 7 , cap. 3 , §. 5, n.°
4, Sporer , p. 356, n.° 4^0, Pontas verbo ,
devoir conjugal ,cas 55, Ligorio , l. 6, n.° 947.
Roncaglius et Ebel , apud Ligorio , ibid. ,

i76

SUPPLEMENTUM

permittunt quoque uxori debitum marito se retrahere volenti reddere , modd peccato ejus dissentiat , sed gravem requirunt causam ut ab
omni culpd excusetur. Haec sententia sola admittenda mihi videtur ; etenim , quidquid olim
dixerim , firmiter nunc persuasum habeo actionem mulieris per se nihil habere mali , ac proinde sententiam Habert , aliorumque theologorum ei adhaerentium severiorem esse et non
fundatam ; mulier ergo potest , ob rationem sufficientem , marito se praebere ; sed ratio ista malitiae peccati et efficacitati cooperationis proportionata esse debet ; nam negari non potest mulierem in eo casu peccato viri proxime cooperari ; ergo gravis requiritur causa. Ita. nunc communissimesentiuntconfessarii docti et pii, et Pcenitentiaria sacra , sequentibus verbis interrogata :
Potestne pia uxor permittere ut maritus suus
ad eam accedat, postquam experientid ipsi constiterit eum more nefando Onam se gerere... prcesertim si uxor denegando se exponat periculo scevitiarum, aut timeat ne maritus ad meretrices accedat ?
Respondit die 20 aprilis anni i822 :
Cum in proposito casu mulier , e sud quidem
parte , nihil contra naturam agat , detque operam rei Ucitce , tota autem actus ordinatio ex viri
malitid procedat , qui , loco consummandi , retrahit seetextra vas effundit , ideb si mulier, post
debitas admonitiones , nihil, proficiat , vir autem
instet , minando verbera , aut mortem , aut alias

AD TRACTATUM DE MATRIMONIO.
177
graves scevitias , poterit ipsa (ut probati theologi
docent) , citra peccatum passive se pra?bere , ciim
in his rerum adjunctis ipsa viri sui peccatum simpliciter permittat , idque ex gravi causd quas eam
excuset , quoniam charitas , qud illud impedire
teneretur, eam tanto incommodo non obligat.
2.° Uxor igitur debitum in his circumstantiis
reddendo non peccat , dummodd gravi causa excusetur : causa autem reputatur gravis.
i .° Si mors , verbera aut graves saevitiae timeantur : patet ex responso sacrae Pcenitentiariae et ex
ratione.
2.° Si deter locus timendi ne maritus concubinam in domo conjugali habeat et cum illa maritaliter vivat , quia nulla est uxor sensata quae saevitias vel etiam verbera non mallet sufferre quam
commercium ade6 sibi injuriosum in propria
domo videre.
3. ° Etiamsi maritus concubinam in domo non
habiturus esset, si timeretur ne illam alibi frequentaret , vel ad meretrices accederet , quamvis
sacra Pcenftentiaria ad hocqua^situm non respondeat, mihi videtur adesse causam sufficientem ut
mulier excusetur , quia certe hoc valde molestum
est illi , ratione jurgii, dissentionis, dissipationis
rei domesticte , scandali , etc.
4. °Notandum est autem gravitatem molestiarum
ex circumstantiis personarum judicandam esse.
Quod enim respectu unius reputatur leve , gravissimum esse potest respectu alterius : sic rixae,
transitorias dissentiones, et etiam quasdam verbera
8..

5. et prorsus intolerabilia forent mulieri timidae . exquisita1 disciplind instructae et urbanitati assuefacta3. quandd ex adjunctis cer!d cognoscit se ab illo nihil obtenturam : debet tamen . 7. Metus ergo notabilium jurgiorum in his conditionibus esset causa sufEciens debitum reddendi. saltem aliquoties. Verum seduld cavendum est ne illa. injuriaserga confessarium etsacerdotesin genere. et aliunde illud subire non tenetur ad peccatum mariti impediendum : sufiicit ergo ut illud rationabiliter timeat. ex repulsu iratum. molestias. singulis vicibus monere non tenetur. verba scandalosa coram famulis aut liberis pronuntiaturum. quia unum peccatum impedire volens . ° Pariter si mulier certd sciat virum. debitum cum intentione se retrahendi petentem . ostendere se crimini ejus non assentire. 8. ° A fortiori metus divortii aut separationis aut infamiae aut gravis scandali esset causa sufficiens.° Similiter virum . 6.i78 SUPPLEMEUTUM non multumponderantur interrusticos. aliave incommoda superius memorata experta fuerit .° Non necesse est qudd mulier virum repellat donec saevitias . tunc debitum reddere potest. in causd esset qudd alia aeque gravia vel graviora patrarentur . aliove mo . blasphemias in Deum et in religionem. tunc enim debitum reddendo vel offerendo malum jam existens saepe non averteret . nihil ergo proficeret et grave incommodum frustra subiret. molestiarum graviditatis . metu prolis .

Alii verd multd rectius . quia jus habet et jnre suo utitur. Ceterum . tentatione difficillime superanda1 . Quceritur i an uxor in casibus supra memoratis debitum petere possit a viro quem novit eo abusurum. eos lucratas fuisse. Plures theologi simpliciter affirmant . posita de facto causa gravi . omnibus amoris indiciis . \V& Pontius. juramentum a pagano . g. si actus mariti recte perficeretur. petere licet . viros sic allicientes . gravem requirunt causam ut licite petere possit. hortationibusquead actum recte perficiendum vel ab eo prorsus abstinendum et christiane vivendum adducere : experientia constat plurimas mulieres. quamvis per abusum illam sine peccato non praesiiturus sit. . In cunctis autem his casibus ea mulieri licent quaa licerent. quia proximam occasionem peccandi praeberet marito . v. i 79 tivo sibi illudens .AD TRACTATIJM DE MATRIM08I0. Sporer. Tamburinus . quandd sufficieutes adsunt rationes . si hoc ab ipsa penderet. . sic sacramenta ab indigno sacerdote . etc. studeat pro viriLus maritum blanditiis . Sed . vix autem hanc causam habere potest. precibus . interius peccato mariti assentiat. mutuum ab usurario . ut patet exdictis . . licet quippe rem in se bonam recta intentione et ob graves rationes ab eo petcre . neutiquam peccaret . cum alia media tentationes superandi ipsi suppetant. ita sit disposita necesse est ut mallet mori quiim generationem impedire . etc. ergo a pari . qui eam sine peccato reddere potest . R. etc. vel in illo sibi complaceat .

ea igitur in confessione necessario declaranda est. aliquaesse videturculpa in reddendo.V. R. De iis qui venialiter peccarent . Cum omnibus negative . . si. ut facilius se contineant et caste vivant. quiahaec circumstantia esset contra naturam .l8o SUPPLEMENTUM Quceritur 2. atqui tamen mutari non potest. quia res est contra naturam etdetestanda. generationem per voluntariam seminis effusionem extra vas impedire non posse . quia ob solam voluptatem petit. Tunc miserabiles hujusmodi sponsi separari debent quoad thorum.° an maritus semen extra vas effundere possit. etc. v. In eo casu alia via salutis non relinquitur sponsis praeter continentiam : lugenda estillorum conditio . nec admittenda est bona fides in conceptionem voluntarie impedientibus. § . i. ex declaratione medicorum . vel perficiendus estactus . debitum reddendo. mulier parere non valeat absque evidenti mortis periculo. vel ab eo totaliter abstinendum . si periculum sit moraliter certum.° Quandd usus conjugii est peccatum veniale ex parte petentis. sinulla ratioexcuset. si periculum mortis non sit multum probabile . . quia est subminislratio materiae peccati venialis : sed absoluta petitio est ratio sufficiens redditionem cohonestans . Hlc notandum est fornicantes . adulterantes . g. nam .

inquiunt.° o. disp. juxta omnes . vel tempore menstrui aut puerperii. . contra alios non paucos . 6 . reddi non debet sine causa. n. ex necessitate licitum fieri non potest . ergo similiter et redditio cohonestatur. mors autem fcetus per accidens evenit et ided non potest im . Ita Sctnchez.AD TRACTATUH DE MATRiM0NI0. sed ex circumstantia quae . et multi alii dicunt mulierem non peccare reddendo . v. et multi apud eos . l.° 6 . etc. 9. Verum negaturparitas. g. eo ipso datur ratio sufficiens illud reddendi. i02. i81 timendum est ne ex denegatione nascantur rixae . per rationabilem causam cohonestari potest. n. propter indecentiam : at si ex denegatione debiti quaedam timeantur incommoda . Sanchez . nec petendo. odia . l. disp. Unde probabiliusmihi videtur. qui noluut iudecentiam actûs venialiter mali quacumque ex causd abstergi posse : mendacium. nam i.* Ligorio . scandala. sed modo vel situ insolito et venialitermalo.°remin se licitam ad quam jus habet facit. Ligorio . v.° an mulieres quae hactenus non nisi mortuos habuerunt liberos . pericula gravius peccandi . 6. quia petitur in vase quidem naturali . debitum nihilominiis reddeie aut petere possint. 7.° Si verd usus conjugii sit venialiter malus ex parte ipsius copulae . . R.«. n. mendacium enim ex naturasud malum est . non item petitio debiti in casu supposito . g.° 953 . l. 2. redditionem in eo casu ab omni culpa abstergi. ergo etc.46 . 6 . /. Quceritur i. 8.

nec iddefinire audeo. et 2. quia dominium vitae suae non habet . Sylvius verd . tunc quippe legitimus et proprie dictus matrimonii finis obtineri non potest : haec opinio sic restricta probabilior mihi videtur et sola tenenda : non dicunt tamen auctores citati peccatum esse mortale . Billuart . i. ubi moraliter certum est prolem venire vivam nequire .°quanddnam peccent conjuges in usu malrimonii . ut longius probare conatur Sanchez . Bailly. dicunt mulierem nec petere nec reddere posse . quam non esse . t.* sed peccatum non est mortale .° an mulier quae ex judicio medicorum parere non potest absque manifesto vitae periculo.° quid sentiendum sit de tactibus inter conjuges. De usu conjugii.nandum est . R. 396 . debitum marito instanter peienti reddere teneatur.p. 7i8 . nisi periculum sit manifestum. p. 2.i82 SUPPLEMEHTCM putari . i. feliciter pariat. .° melius est hominem cum peccato originali existere . 3. t. Jam probavimus virum in eo casu quamcumque ob causam debitum petere non posse . In eo cupite exam. Quceritur 2. ergo similiter nec uxor rerJdere potest .° quia nonnunquam accidit ut mulier post multos abortus . i9. CAPUT SECUNDUM. etc.

l83 ARTICULUS PRIMUS. disp. sed etiam quandd copulam in vas indebitum inchoant cum intentione in vas naturale eam consummandi . et actio ista . peccatum est mortale ." Si non servetur situs naturalis et grave sit periculum effundendi semen extra vas .° Mortaliter peccant conjuges non soliim quandd habent copulam extra vas naturale . Posita verd necessitate sic agendi: v. nec generationi obstat. modd probabile non adsit periculum effusionis cxtra vas. debitum . maxime si vir. n. Severe tamen iucrepanda est . ii . 2. nihil aliud est quam sodomia inchoata. At. secluso tali periculo . . n.AD TRACTATUM DE MATRIMOSIO. accedat vel si succumbat : nam talis inversio ordinis saepe est signum concupiscentioe mortaliter malaj in eo cui modi ordinarii non sufficiunt. nullum erit percatum . i.° 9i6 et multi apud eos. 1. 6 .° 4 . quia talis inversio tion est essentialis . 9 . Sic Sanchez . juxta omnes . tiim in reddendo : ratio patet. more pecudum a tergo . Ligorio . ob majorem delectationem . medium quippe eligunt omnind improportionatum . lum in petendo. . g. ob graviditatem vel quia corpus alium situm non patitur. l. vel semen extra vas de industrid effundunt . sic petere aut reddere absque necessitate . peccatum est duntaxat veniale . Quandbnam peccent conjuges in usu matrimonii. cum ad effusionem extra vas tendat ex se .

lS4 SUPPLEMENTUM 3. Verum Navarrus. v. modd absit periculum pollutionis in utroque conjuge. v.si complete non seminet .° 9i8. ° Mortaliter peccant . . si copulam habeant cum gravi periculo abortus . tum quia graviter est contra naturam copulamsic relinquere imperfectam. Sanchez . si proprium semen exterius profundat . etc.° Peccatum est mortale si conjuges generationem impediant . 5. et multi aliiapud Li. vel cum notabili detrimento valetudinis prolis . 6. 1. g.gorio .° Mortaliter adhuc peccant conjuges si in usu . 4. n. patet ex superiiis jam dictis : tunc enim gravis est naturae inversio. Ledesma. dicunt peccatum non esse mortale si. ante seminationem . etc. ne proles nascatur . vel ejicere conetur . . ut diximus. 6. Secunda haec opinio sola sequenda est in praxi. si vir semen extra vas effundat . Azor et plures alii merito censent peccatum esse mortale . g. etiamsi fcetus non esset animatus . praesertim eos qui ad copulam iu vase indebito ordinantur . vir de consensu mulieris se retrahat . v. si passivam se teneat . ut conceptionem impediat . petentis aut reddentis .° Mortaliter peccant conjuges si actus valde turpes et honestati naturali graviter repugnantes . . Antoninus . . exerceant . 5. si mulier membrum viri in os suscipiat . si mulier semen ejiciat . tum quia semper est periculum pollutionis in viro . nunquam enim status conjugalis infamias hujusmodi cohonestare potest. Sylvester . g.

voluntarie delectentur.° Tactus ad legitimam copulam ordinati . ob grave scandalum : caveant igitur ne in eodem cubiculo alii lcctum suum habeant. id est . pueris et famulis .° Peccant adhuc mortaliter conjuges . licet ad . procul dubio sunt liciti . noctuque invigilent . 8. sponsi enim aliis mediis necessitati suae subvenire possunt. ne juribus suis utendo . ob reverentiam ei debitam et ob legem Ecclesiae eam prohibentis . illiciti esse non debent. Pauperes et rustici quibus saepe unicum suppetit cubiculum pro ipsis . v. 7. si vir debitum petat aut reddat ex desiderio qudd uxor difficultate pariendi moriatur. quot pueri in tenerd aetate moribus jam sunt perditi . Item si copulam ex fine mortaliter malo exerceant . i. De tactibus inter conjuges. occasionem ruinaealiis praebeant. sunt enim velut accessoria copulae : licita jgitur copula . caute sibi diu . . et depravationem suam incautis debent conjugibus! ARTICULUS SECUNDUS. si copulam coram aliis exerceant . secluso periculo pollutionis exerciti.AD TRACTATUM DE MATRIMONIO. g. et in cogitatione commercii cum illa habiti . lb"5 conjugii adulterinum habeant affectum .° Copula est peccatum mortale si habeaturin loco sacro etiam tempore belli . Si tamen ob majorem delectationem fierent . Heu ! quot famulae . si aliam personam sibi praesentem esse fingant .

cum proximo periculo pollutionis exerciti . 4. i i) : sed sciat unusquisque vas suum possidere in sanctificatione et lionore . nou in passione desiderii . si existeret . 3i. asserunt hujusmodi tactus et aspectus tot esse peccata / . disputant inter se doctores. minime sunt peccata . S. Sylvester. sint peccata mortalia. an verd venialia .° Tactus inter conjuges . 44. si periculum pollutionis non inducant . peccata esseni venialia.). sicut et Gentesquac ignorant Deum(I. aliique tactus non turpes . ergo etc. ad T/iess. qui ad fovendum mutuum amorem exerceri solent inter conjuges . propter finem venialiter malum. secluso proximo pollutionis periculo . permittuntur inter solutos ob justam causam .° An tactus graviter turpes inter conjugatos . 2. conjuges enim christiani agere non debent sicut equus et mulus. Antoninus . 9 . Si verd graviter forent rectae rationi rcpugnantes . Amplexus verd. Comitolus et multi alii apud Sanchez . ut admovere genitalia ad vas indebitum .. etiam cum aliquo pollutionis periculo. 5. peccata essent mortalia . l. quibua non est intellectus (Ps.1 86 SrjPPLEMENTUM copulam tenderent. quamvis ad copulam directi . sunt peccata mortalia : pollutio enim non magis licita est conjugatis quam solutis. ergo a fortiori inter conjuges : causa autem mutui amoris fovendi esset sufiiciens ad excusandum leve periculum . 4. (Usp. nec igitur periculum pollutionis voluntarium magis excusari potest.

Ligorio . quiarard tunc abest periculum pollutionis.° 9^2. si ergo ad copulam non dirigantur. Antoine et Collet. cum licite fieri possint ad copulam . asserens non exurgere motus in se . ergo ad pollutionem quae essentialiter mala est. 6. Saltem damnare nollem piam uxorem quae ex timiditate. n. Non ided habendi sunt ut rei peccati mortalis. Posterior haec sententia multd probabilior inihi videtur : attamen conjuges sic agentes communiter serid increpandi sunt in praxi . si absque intentione ad copulam perveniendi exerceantur . /.° 5 7 . ubi grave periculum pollutionis non existit. quae excluditur. proximo pollutionis periculo . sed peccatum veniale non excedunt . contendunt hujus generis tactus et aspectus . etiamsi ad actum conjugalem non referantur : tales qnippe actus ex natura' sud non sunt peccata inter conjuges . vel ex causa servandae pacis tales in se permittit tactus .AD TRACTATUM DE MATRIMONIO. Ita P. disp. ut supra . 4» . 9. quod non rard accidit in conjugibus venereis a longo tempore assuefactis. tunc enim non tendunt ad copulam. vel illos esse leves. i 87 mortalia. peccatum venialenon excedere. n. diim asserunt bond fide sensus suos non commoveri. et communius alii . aut probabile periculum pollutionis abesse . ac proinde sunt peccata venialia . ex metu alicujus mali. l. Sanchez verd . . praesertim si spiritus genitales graviter moveantur. carent legitimo fine . secluso .

nisi grave periculum pollutionis inducant . 44. disp. si fiant morose et cum spirituum commotione . quod rarum est . l. nimiae severitatis non suspecti . et tantummodd debito fine carent. vel ut prflesenti exhibitA delectari . g. etc. soepe illam h mortali excusandam esse arbitror : delectatio rei licitae graviter mala esse non potest : at copulalicita est conjugatis j ergo in illd habita . Vasquez. . . vel habendtl . tenent ut probabilius peccatum esse mortale . ideo confessarii ea parum curare debent. etplures apud ipsum dicunt conjugem qui in ahsentia alterius libidinose seipsum tangit vel aspicit. ad pollutionem tendunt . v. Ciun delectatio in actu conjugii habito vel habendo in commotionem spirituum miniis influat . n. 4. venialiter tantum peccare . Ligorio .l8t3 SUPPLEMENTUM Turpiloquia. Veriim alii multd communius. . solummodd veniales mihi videntur.° t5. inter virum et uxorem tantum . Laymart^ Diana. tum quia sponsus non habet jus in proprium corpus nisi per accidens et in ordine ad copulam . Semper igitur prohibendi suntvelut mortales . videlicet ad copulam . peccata mortalia non sunt.° Sanches. Sporer. Idem censendnm esse arbitrantur de delectatione percepta in actu conjugii sibi exhibito ut praesenti. 9. tiim quia istiusmodi tactus . quandd sensus notabiliter commovent : seciis verd . quia hi actus sunt secundarii et tendunt ad actum principalem per se licitum . sine periculo pollutionis . et cum proximo ejus periculo connectuntur.

Peccatum igitur mortale esse non potest nisi ratione periculi . inquit Ligorio. ad i7. n. id est. esset solummodd peccatum veniale. Sicut carnalis commixtio non est peccatum mortale conjugato . prole male morigeratd . morte improvisd . de Malo . Thomas . m . Ludovici XVIII et Caroli X . sed etiam cum titillatione seu voluptate venered. in quibus putrescunt . quae confessario non aperiunt . . ita et in eo repraesentato sibi delectari. non potest esse gravius peccatum consensus in delectationem quam consensus in actum. si delectatio habeatur. q. etiam in praesenti vita . Haec praecipua sunt peccata quibus sanctitas matrimonii commaculari solet : saepe Deus ea plectit. 6. l. meritd aiebat castitatem conjugalem perfecta continentia esse difficiliorem. art.° 9^7. non est peccatum mortale.AD TRACTATUM DE MATRIMONIO.. aliisve calamitatibus. sicut exercere actum conjugalem ob solam delectationem . Hinc augustissimus Delphinus pater Ludovici XVI. extinctione familiae . Multum igitur errant conjuges qui putant omnia in usu conjugii sibi licita esse : innumera facile committunt peccata saepe mortalia. sicque ad inferos properant. Unde S. i2. 2. non soliim cum commotione spirituum . quod quidem adesse censetur . l8g secluso proximo pollutionis periculo .

de obligationibus status quem amplectuntur. aliisve infamiis rectas rationi omnind repugnantibus. ante matrimonium .* Confessarii monere debent sponsos. Duo hic reperiuntur scopuli aequaliter declinandi. eos doceat delicta quae hiicusque Feliciter ignoraverant. si agitur de peccato Onae voluntarie commisso . multa committunt peccata . : multi conjuges falsd arbitrantur omnia sibi licita esse . nisi quandd et qurmmodd decet. De agendi ratione confessarii erga conjugatos. de sodomia . i.SUPPLEMENTUM CAPUT TERTIUM. videlicet imprndentia quae curiositatem et verborum intemperantiam redolet . si nempe pcenitens in bond fide versetur et ex monitione nulla praevideatur emendatio : sed bona fides a peccato excusans non praesumenda est circa plurima puncta . quantd prudentia ut non interroget . g. saepe graves plagas super se aut super familiam suam accersunt in h. quae ne plus dicat. ne pcenitentes ab illicitis retrahens . g. v. Quilibet confessariuset maximeparnchus seduld penset quanta scientia indigeat ut licita ab illicitis secernat. Aliquandd prudenter tacetur. de tactibus . agunt sicut equus et mulus . quantci sanctitate ut sordes aliorum audiendo se non inquinet. nihil dicit.1c vita et in aeter . v. et nimia conscientiae timiditas . . dicentes.

nisi interrogentur : confessarius autem eos sic interrogare potest . 2. Si vero sit rudis aut sinceritas ejus suspecta videatur . puerperium . Scito haec sola conjugibus esse licita quae ad habendam prolem necessaria sunt. circa ea quae inter conjuges permittuntur : Habesne aliquid contra conscientiam tuam ? si dicat se nihil habere . insistere debet confessarius . et paucis verbis. etc. si quaedam dubia tibi superveniant . non necesse erit ulteriiis progredi. eorum phantasiam turbaret et vehementes carnis stimulos in eis excitaret. forsitan scandalizaret . et tunc convenientius eos docebit regulas superius expositas circa obligationem debitum reddendi . Curet ut brevi tempore post matrimonium contractum ad sacrum tribunal redeant . grav'ditatem .° Experientia constat multos conjugatos peccata in usu conjugii admissa non declarare. i9L num miserabiliter pereunt : cave igitur ne sic agas . Generalia haec monita ante matrimonii consummationem sufficere mihi videntur . si enim confessarius plura diceret . caste . et ne sanctiiatem divini hujus sacramenti commacules. Nihil amplius nunc tibi dicere volo . et satis instructus ac timoratus appareat . circa menstruum . ea mihi vel alteri confessario prudenti ne omittas aperire. se<f semper caute . inquiret an debitum comparti suae denegaverit : si has voces non intelligeret . juniores sponsos qui caste semper vixerunt . dicere . circa tempus petitionis et redditionis .AD TRACTATUM DE MATRIMONIO.

praesertim si sit junior. quaerendum est in quo consistat. Aliquando pcenitentes non inveniunt voces quibus hanc agendi rationem exprimant.t. prae curiositate haecinquirere . .° Cum in tempore nostro nihil frequentius sit inter conjuges .etc. 3. 4. ne forte doceatur quod ignorat. id est. expedit ut ipse illud dicat . veniale . sciendum est ob quam rationem . sic interrogari possunt conjuges : Timuistine habere prolem ? Numquid voluisti eam ex coftimercio tuo non nasci? Quid ad eam impediendam fecisti? Si quid fecerit . an periculumillam patiendi vel procurandi extiterit .ig2 SUPPLEMENTUM posset confessarius : Denegastine actum qui fit ad prolem habendam ? Si respondeat se denegasse . Sic incipere potest : Nonne aliquid fecisti cum conjuge tuo praeter ea quae in matrimonio permissa sunt . inquirendum erit an pollutio contigerit . de his materiis multa scire . ° Confessarius debet adhuc interrogare conjugatos circa tactus impudicos et alias infamias quas inter se frequenter exercent. semen extra vas effundendo. praeter ea quaj ad habendam prolem necessaria sunt? Si dicat aliquid tale extitisse . etc. ut ipse hoc aperia. nec judicare possint confessarium . et tunc judicabitur ex dictis an peccatum sit mortale . et tacent : tunc prudenter juvandi sunt et ita caste ut non offendantur . Si tactus valde turpes exerciti fuerint . et conandum. quam consuetudo generationem impediendi . vel nullum. libenter disserere .

248. quam si omnes disputationes excogitatas a Sanchezio . Nihil verius nobis videtur : idcircd juniores confessarios enixe rogamus ut admodum sint cauti . sicut et Gentes quce ignorant Deum. 2i . p. 10. honestatem et sanctitatem declarent parochi et confessarii : saepe dicant. 9 . Plus scientice ex Pauli doctrind comparabunt parochi pro conjugatorum instructione . juxta doctrinam Apostoli .5 Haec de pudenda illa materia sufficiant. memorid tenerent . quia facillime eos offenderent et pericu4um sibi crearent. Officii conjugalis castimoniam . FINIS. a Diand . officiura conjugale exercere valeant. cumB. Paulo : Sciat unusquisque pestrum vas suum possidere in sanctificatione et honore . graves et modesti in interrogando conjugatos . aliisque . non in passione desiderii . Hinc auditores facillime intelligent in quo peccaverint et a quibus abstinere debeant. a Gobatio .AD THACTATUM DE MATRiM0SI0. ut caste et sancte . t. inquit Concina .

i.re Q.ABRÉGÉ ABRÉGÉ D'EMBRYOLOGIE ou SOLUTION DE QUELQUES DIFFICULTÉS TOUCHANT LE BAPTÊME DES ENFANTS NÉS AVANT LE TERME . et que l'ame n'était unie au corps qu'au moment de la naissance. Thomas qui le cite . Nous allons les exposer brièvement et tracer les règles que l'on doit suivre.° Innocent XI condamna. et après lui la foule de théologiens enseignent qu'un garçon . De là naissent plusieurs graves difficultés concernant les moyens d'assurer le salut éternel des enfants .6. le 2 mars i679. q. Aristote . 3. 4. La foi nous enseigne que nul ne peut entrer dans le ciel . une proposition qui donnait comme probable que nul enfant n'était animé . dans certaines circon stances oii ils peuvent se trouver après leur con ception. s'il n'est régénéré par le sacrement de Baptême . tant qu'il était dans le sein de sa mère . S. OU QUI NE PEUVENT NAITRE NATURELLEMENT. art. A quel âge l'enfant est-il animé? i. . sur les Sen tences. distinc. et que l'ame d'un enfant h peine formé est aussi précieuse aux yeux de Dieu que l'ame d'un adulte. 2 .

° Ne pouvant assigner le moment oii l'ame humaine est créée et unie au corps . sans l'examiner ni la garantir .d'embryologie. 7 . . It en existe un abrégé en français par Dinouart .° Un grand nombre de faits récents prou vent que cette distinction entre les deux sexes n'a point de fondement .o 15). lors qu'il s'agit d'un moyen nécessaire au salut . par Cangiamita . chanoine de Paterme. Cet ouvrage est estimé et a été toué en particutier par Benoît XIV (De Sjrnodo diœcesand . en 1817. La pénitencerie de Rome suit cette opinion .° qu'on doit (1) L'embryotogie sacrée est un grand ouvrage 6ur tes précautions à prendre pour te satut des enfants qui sont dans te sein de teur mère. puis en tatin . donné d'abord en itatien. 1 vot. 1. ou au moins dès que le fottus prend la forme d'un corps humain. vot. et un abrégé ptus petit qui fut imprimé à Caen . 9- . /. in 12. mort en 1763. nous devons regarder comme probable que c'est dès l'instant de la conception . Comme on doit toujours prendre le parti le plus sûr. quand il s'agit de l'irrégularité portée contre les homicides. n. in-Jbt. XI ch. 2. 3. L'auteur de Y Embryologie sacrée (i)dit en avoir vu un qui n'avait que i6 jours et qui donnait des marques très-sensibles de vie : il cite beaucoup d'exemples circonstanciés du même genre. Il s'en suit . chanoine de Paris. et que le fœtus est ani mé bien plus tôt qu'on ne le pensait communé ment. i . ig5 est animé au bout de 4o jours et une fille vers 80 ou 90 jours. le doute suffit pour qu'on doive administrer le bap tême sous condition.

et dans ce cas on le baptise sans condition . Comment doit-on baptiser les avortons ? 1. 2. les précautions dont nous venons de parler.. ou un accident qu'elle a lieu de regarder comme une fausse couche . on doit le baptiser sur la membrane .° qu'une femme qui éprouve une fausse couche. quoiqu' il ait bien claire ment la forme humaine . en disant : Si tu es capax ou si tu es homo et capax . etc. et on se sert de la forme conditionnelle : Si tu vivis . en cas d'une fausse couche . etc.e Q. pour ne pas choquer ni scandaliser. 2.i0. 2. .6 ABRÉGÉ baptiser tout fcetus provenant de la femme . Cet aver tissement ne peut guère se donner qu'au con fessionnal : encore faut-il y mettre beaucoup de discrétion . doit veiller à ce qu'on ne jette pas inconsidérément ce qu'elle a rendu : il faut s'assurer s'il y a un ou plusieurs fœtus . ou sa vie est douteuse . on en a vu qui n'étaient que de la grosseur d'une abeille et qui vivaient).° qu'il est utile d'avertir une femme nouvellement mariée de prendre . etc. 3. comme il paraît que cela arrive souvent . ° Ou l'avorton est manifestement vivant.° Si le fœtus est enveloppé dans sa mem brane . si on n'y découvre pas des marques certaines de mort (D'après Cangiamila . et alors on dit : Si tu es homo et vivis . ou l'on doute de sa forme et de sa vie . et s'ils sont dans le cas d'être baptisés . ego te baptizo . .

i97 de peur que le contact de l'air ne le tue. ou si on peut en avoir promptement . avant même que le baptême fut accom pli : pour éviter cet inconvénient . il vaudrait mieux encore se servir d'eau froide : de deux inconvénients iné vitables à la fois . si on en a . puis que l'eau n'a pas touché immédiatement le corps de l'enfant : il n'est pas non plus certain qu'il soit nul . il n'est pas permis de le tuer. 3. On ouvre ensuite la membrane . et on le baptise de nouveau sous la condition : «Si tu non es baptizatus . .d'embryologie. parce qu'on peut regarder cette enve loppe . pour ne pas le noyer. il faut se ser vir d'eau tiède .. comme faisant un tout avec lui. parce qu'il est douteux que le bap tême donné sur l'enveloppe soit valide. car s'il fallait attendre pen dant un temps notable . ayant soin de le retirer promptement. Car quoiqu'on ait la cer titude qu'il ne peut vivre long-temps. 4. à laquelle l'enfant tient . serait homicide et irrégulier : mais s'il lui cause la mort en le baptisant avec les précautions que nous recommandons . il n'est ni irrégulier . ° Il serait possible que l'avorton fût assez faible pour que l'eau froide le tuât en le tou chant .° Lorsque l'enfant est si petit qu'on ne peut le baptiser à la manière accoutumée. 0ii doit choisir le moindre. ni coupable d'aucun péché. etc. et celui qui le ferait vo lontairement . on met l'eau dans un plat et on le baptise par im mersion .

dans des courses ou des marches forcées . d'après l'expérience . il arrive néanmoins plus souvent . dans les actes de toute passion immodérée . quelquefois dans des éclats de rire. au rapport des médecins.*98 ABRÉGÉ 3. dans l'intempérance et dans un jeûne excessif. ayant prévariqué . la tristesse. sans se rendre très-coupable . Quelles sont les causes des avortements ? Nous ne devons point parler ici des moyens criminels dont se servent trop souvent des filles qui . dans des voya ges sur des voitures non suspendues . Il est bon que les curés et les con . et des femmes mariées qui ne vou draient point avoir d'enfants : elles ne nous de mandent point conseil sur l'exécution de leurs affreux desseins . dans des travaux pénibles . dans des efforts pour soulever ou porter des fardeaux. craignent de perdre leur honneur.° Il est certain qu'une femme enceinte ne peut . et si elles nous interrogeaient . dans des cris vio lents. dans l'abus du café . 2. s'exposer té mérairement au danger d'avoir une fausse couche ou de faire périr son fruit dans son sein : ce dan ger se trouve .e Q. du vin et de toutes liqueurs fortes. dans le second et le troisième mois. Quoique l'avortement puisse avoir lieu dans tout le cours de la grossesse . comme la colère. dans des danses et autres mouvements violents du corps . nous ne serions point embarrassés pour leur ré pondre. la joie.

sans horreur . selon moi . t. et ils ne pourraient être excusés de péché mortel et de l'irrégularité . sont coupables d'un homicide indirect. Un médecin anglais . i.° Ceux . à plus forte raison n'est-il jamais excusable chez celle qui veut passerpour honnête. Buchan . 4. ou en l'ef frayant . est au nombre des cas réservés dans ce diocèse. que par l'ignorance ou par l'inadver tance. même de la part de la femme la plus abandonnée . ceux qui donnent ou indiquent sciemment des remèdes pour procurer Tavortement. quand la prudence le leur permet. sont cause qu'elle accouche avant le terme.pag. J99 fesseurs connaissent ces sortes de dangers . dans le dessein de se faire avor ter . qui en maltraitant injustement une femme enceinte. dit-il . les châti ments les plus sévères. que ces femmes commettent le crime le plus atroce gui puisse être commis contre la nature : on ne peut l'envisager . en l'outrageant. 3. Les infames qui prêtent leur secours à dételles femmes. . afin de donner les avis nécessaires aux femmes et filles enceintes .° Mais rien au monde ne peut excuser ni aux yeux de la religion ni aux yeux de la raison . ne craint pas de dire. i67. Leur péché aussi bien que celui des femmes qui ont recours à ces moyens ou à tout autre.d'embryologie. méritent . supposé que l'enfant eût l'âge requis .

tout le mon de en convient. et si c'est la tête. t. Charles Borromée. n'importe en quel endroit . Benoît XIV (i) est d'avis qu'on essaie de baptiser l'enfant dans le sein de sa mère. faut-il baptiser l'enfant dans le sein de sa mère ? \. Quand l'accouchement est laborieux ou paraît impossible . il est douteux que le baptême admi nistré de la sorte soit valide. 2. le Rituel romain et Be noît XIV disent que le baptême ne doit point être réitéré.° 6. parce qu'il n'y a pas lieu de dou ter de sa validité . et (I) De Synodo Dieecesanâ . et si cependant l'accouchement s'annon ce comme très. 7. . S'il présente un membre au-dehors . la sage-femme ou le chirurgien ne doivent pas hé siter a le baptiser sur ce membre . sous condition .° Si on n'aperçoit aucun membre à l'exté rieur . Thomas r 5. il faudrait le réitérer. pourvu qu'il ait été bien administré. Tournely est du même sentiment. ch. S.difficile ou impossible .° II est certain que dan9 ces cas difficiles la vie de l'enfant est manifestement en dan ger. de manière qu'elle touche l'enfant ou au moins son enveloppe . 4. par ce que ces membres n'étant point essentiels à la vie .20O ABRÉGÉ 4. si l'enfant naissait vivant . e Q. une seringue ou un syphon . Mais s'il avait été administré sur un pied ou sur une main . n. On introduit de l'eau tiè de avec la main .

il ne serait pas permis de l'entre prendre par intérêt pour l'enfant . 2. 1 . comme on le fait trop souvent. roi d'Angleterre .° Si la femme étaitsi affaiblie par les souffrances qu'elle fût incapable de supporter cette cruelle opération . Scipion l'Africain . et par l'Ency clopédie des sciences.d'emektologie. 5. ou que ceux qui les entourent permettent qu'on la fasse. 9» . Par la même raison ce serait un crime de briser l'enfant et de l'arracher par morceaux . On lit que Jules-César. et peut-être plus rare en core que les femmes consentent à la souffrir . si on n'a pas la certitude qu'il soit mort .e Q. et il est rare que les chirurgiens veuil lent l'entreprendre . 201 on prononce en même temps les paroles de la forme. on doit le rebaptiser sous condition : c'est la décision ex presse de Benoit XIV. et on ne doit jamais faire un mal pour obtenir un bien. parce que ce serait tuer la mère . S'il vient à naître vivant .° L'opération césarienne faite sur une fem me vivante n'est pas mortelle de sa nature. art. en font foi. Césarienne. Cette opération est très-dan gereuse . Des faits attestés par les Mémoires de V Acadé mie royale de Chirurgie . Manlius et Edouard VI . sont nés par ce moyen. lorsque l'accouchement est déclaré naturellement impossible ? 1. Une femme est-elle tenue de subir Vopé ration césarienne .

ou qu'au moins il y a du doute . était dis posé à faire l'opération . un confesseur devrait engager la fem me a s'y soumettre . on peut supposer que la bonne foi l'excuse . 6.202 ABRÉGÉ car il a droit à sa vie. et dès-lors il ne faut pas la laisser mourir sans sacrements. et la femme peut espérer que son enfant lui survivra . et avait l'espoir de réussir. et se servir pour cela des motifs les plus capables de l'y déterminer : je ne crois pas néanmoins qu'il dût l'y obliger sous peine de lui refuser l'absolution dans l'extrémité oii elle est .° Mais si un habile chirurgien . car nous ne sommes pas tenus à faire des choses extraordinaires pour conserver notre vie . qu'on pourra . voyant l'im possibilité de l'accouchement naturel .e Q. 3. D'ailleurs . l'extraire de son sein.des sus : des exemples innombrables prouvent de la manière la plus évidente la possibilité de re tirer un enfant vivant du sein d'une femme . comme s'il était né. en supposant qu'ellefût obligée par la loi naturelle de se soumettre' à cette rigueur pour le salut corporel et spirituel de son enfant . Est-il certain que Vendant ne meure pus nécessairement avec la mère? î 11 n'y a plus maintenant aucun doute là. et la mère ne peut consentir à cette atrocité pour sauver la sienne. et le baptiser. après sa mort .

une femme. en quelque sorte. ° Il arrive quelquefois que les convulsions de la mort font accoucher la femme enceinte « . en en cite plusieurs autres qui ne sont pas moins détaillés : moi-mêmej'en pourrais citer dont je garantis l'authenticité .d'embryologie. et on appela avec joie les vicaires qui se tenaient dans une maison voisine . en i8i7. d'ouvrir le cadavre d'une femme enceinte qui venait de mourir. Par suite de ce que j'avais enseigné làdessus. et que la seule chose né cessaire est de préserver l'enfant des froideurs de la mort. pour venir lui donner le bap tême. Cangiamila en cite beaucoup qui sont bien circonstanciés : dans le petit abrégé de son ouvrage qui fut imprimé à Caen . il fallait tenir ouverte la bouche de la femme morte . en tenant toujours chaude la région qu'il habite. L'opération se fit en présence de plusieurs autres femmes . 2. au refus d'un chirurgien. Il vécut plusieurs heures après. en attendant qu'on puisse l'ouvrir. 3.° On croyait dans un temps que pour em pêcher l'enfant d'être étouffé . entre autres . il y a peu d'an nées. un qui est arrivé dans la ville du Mans . en y met tant une cuiller ou tout autre objet propre à desserrer les dents : mais il est reconnu que ce moyen est inutile . on tira un enfant plein de vie et de mouvement . deux vicaires forcèrent. 2o5 morte. il faut faire chauffer des linges ou des étoffes et les appliquer sur le ventre de la mère . Pour cela .

comme il est impossible de le nier. et cela le plus tôt possible. Un pasteur doit donc instruire ses parois siens de cette obligation .e Q. s'il est possible. selon que la pru dence le permet. que le plus souvent on trouve les enfants vivants? 2. Quand on ne réussirait que rarement . ° C'est aux femmes enceintes . en montrant. la nécessité du baptême pour le salut des enfants . d'une part. Il ne faudrait cependant pas l'omettre . surtout aux sages-femmes. aux chirurgiens et généralement à tous ceux qui président aux accouchements . ° Il n'est pas possible de contester cette obligation . on ne devrait négliger aucune occasion : car lorsqu'il s'agit d'un sacrement nécessaire au salut . Y a-t il obligation de faire Vopération césarienne sur unefemme morte ? 1. les curés et les confesseurs doivent montrer la nécessité et l'obligation grave de faire l'opération césarienne sur le cadavre d'une femme morte . parce qu'elle . 7. dès qu'il est certain que le plus souvent on réussit à donner le baptême à l'en fant. en laissant périr ceux qu'on peut si facilement sauver. s'il est vrai. les personnes qui l'assistent doivent y faire attention. que MM. Combien cette obligation n'est-elle pas plus grande. il faut toujours prendre le parti le plus sûr. et en faisant voir de l'autre combien on serait condamnable .204 ABRÉGÉ au moment oii elle expire .

205 aurait été différée long. A son défaut . ou bien une autre femme . ou un homme marié . on ne devrait pas négliger ce moyen. dans ce cas . pu enfin . et d'autres 48 après qu'elles étaient mortes. mais jamais un prêtre . qui . absorbés dans leur douleur . dans la nécessité .à moins qu'il soit absolument impos . à des parents déraisonnables . Si toutefois on pouvait persuader aux person nes . par l'exposé des motifs sur lesquels elle est fondée .e Q. ils s'obstinent à ne pas vouloir qu'on fasse l'opé ration . 8.. Qui doit faire Vopération césarienne sur une femme morte ? i<° Il faut tâcher que ce soit un homme de l'art . ne veulent pas permettre qu'on ouvre la femme morte. qu'à abandonner l'enfant aux soins de la Providence. 4.temps et sans nulles précautions : on a tiré des enfants vivants du sein de leur mère 24 heures .° Il faut quelquefois démontrer cette même obligation . nous n'avons point de voie de coaction pour agir contre leur volonté . qui doivent garder ou ensevelir la défunte d'en faire secrètement l'ouverture pour essayer de sauver l'enfant . 3. une personne quel conque . surtout s'il est jeune. s'il n'y a pas pour trop long-temps à aller le chercher . ce doit être une sage-femme . ° Si.d'embryologie. toute injuste qu'elle est : il ne nous reste . et s'il consent à le faire. malgré tout ce qu'on peut dire.

quand il est temps . doivent se servir de celui qu'elles auront sous la main . ° Les hommes de l'art veulent qu'on fasse l'incision sur le côté qui paraît le plus éminent . Par les mêmes motifs . Lorsque la matrice est suffisamment ouverte . si on les rencontre . n'en ayant pas . il faut baptiser l'enfant avec de l'eau tiède avant de l'en tirer . de peur de blesser l'enfant. en long et non en travers. de peur que le contact de l'air ne le tue : puis on le tire . et parce que si par hasard la femme vivait encore . arriver à la matrice et l'ouvrir doucement . et venir . on déchire ses envelop pes avec les mains . 2. pour bap tiser l'enfant . il ne faut pas qu'il soit témoin de l'opération : il doit se tenir à l'écart .206 ABRÉGÉ sible de faire autrement : le respect dû à soncaractère . 5.° Les chirurgiens ont des instruments propres à ces sortes d'opérations : les aulres personnes . " L'incision doit avoir six ou sept pouces de long : il faut couper les chairs . lui prescrivent cette réserve. parce qu'on arrive plus directement à la situation de l'enfant. et la crainte des propos qu'on pourrait tenir. et s'il ne présente pas des si gnes évidents de mort . et qui leur paraîtra le plus .e Q. la plaie se refermerait plus aisément. il faut le baptiser de nou veau sous condition. s'il est sur les lieux. g. Comment doit se faire l'opération césarienne ? i. ranger les entrail les .

Si elle sait écrire.d'embryologie. qu'on a cru avoir des raisons suffisantes pour lui donner le baptême conditionnellement. sans céré monies particulières . A plus forte raison doit-on agir ainsi lorsqu'il paraît assez vivant pour qu'on lui dunne le bap tême sans condition. autant qu'il est en elle . appelé auprès d'une fille en danger de mort. au contraire. soit séparément . que doit-il exiger d'elle pour assurer le salut de son enfant ? i. il doit être enterré en terre sainte . quelque petit qu'il soit. de pourvoir au salut de son enfant. découvre pnr la confession quelle est enceinte. en suivant le rit prescrit pour la sépulture des enfants bapti sés. en cet état . soit avec la mère . Toutes les fois. 4. Si un prêtre. JO. 207 propre à cet effet : ordinairement c'est le rasoir qui convient le mieux. ni mis en terre sainte : il de vrait être inhumé dans le lieu drstinéaux enfants morts sans baptême. mais en même temps il lui est permis de chercher à conserver son honneur. qu'elle la remette à une per sonne de confiance . n'être qu'une partie d'ellemême. il faudrait l'inhumer avec elle.° Si l'enfant était évidemment mort lorsqu'on l'a tiré du sein de sa mère. il suffit qu'elle fasse une lettre close . il ne pourrait être enseveli avec elle . sans crainte de profaner !e cimetière . parce qu'il est censé . avec ordre de la décacheter .°Nul doute que cette fille ne soit tenue de prendre les moyens .e Q. S'il n'avait pas été extrait du sein de la mère.

il n'y a pas raison suffisante pour cela: il suffit qu'elle lui promette de ne rien faire qui puisse compromettre la vie spirituelle et corporelle de son enfant. autre que le confes seur qui pourrait étre soupçonné d'agir contre le sceau de la confession . Je ne verrais même pas grand inconvénient à ce que la lettre ne fût point signée par la malade . il faudrait exiger que cette fille déclarât son état à une per sonne digne de sa confiance . ° Si la fille enceinte n'est point en danger de mort. et demande qu'on l'ouvre aussitôt qu'elle sera morte. car il y en a qui aimeraient mieux laisser périr l'enfant que d'expo ser l'honneur de la défunte. elle déclare sa grossesse . elle pourrait faire écrire la lettre par son confes seur . et de la lui remettre ca chetée si elle ne meurt pas. le confesseur ne doit exiger aucune de ces précautions. 2. Dans cette lettre .208 ABRÉGÉ aussitôt après sa mort . la signer et la donner elle-même à la per sonne de confiance. 5. 4. ° Dans le cas oii les circonstances ne per missent pas de prendre ce moyen . pourvu que ce fût elle-même qui la remit. 3. ° Autrefois les éclits de nos rois prescrivaient aux filles enceintes d'aller faire leur déclaration au . pour procurer le baptême à son enfant. à moins qu'elle ne soit sûre de leurs principes . s'il prenait des moyens pour la faire ouvrir: elle ne doit même pas s'en rapporter à sa mère ou à sa sœur. ° Si elle était trop faible pour écrire ce détail .

ne font aucune mention de cette déclaration : d'oii nous concluons que le confesseur ne doit pas le pres crire. 200. curé ou au magistrat du lieu : les nouvelles lois qui régissent la France . FIN. quoiqu'elles punissent rigoureusement l'infanticide volontaire . .D EMBRYOLOGIE.

Art. De stupro . Caput I. III. Art. Pa§Quaeritur an luxuria ita sit peccatum ex genere suo mortale . IV. 9- io i3 i£ i7 i9 23 28 3i 34 37 43 5i 52 53 55 . I. De sodomid . Art. DISSERTATIO IN SEXTUM DECALOGI PRjECEPTUM. De voncubinatu . Art. De adulterio . De speciebus luxurice naturalis consummatae . Appendix. §. ut levitatem materice non patiatur . De simplici fornicatione . De bestialitate . Art. Art. III. Art. II. II.INDEX. Art. VI. De luxurid in genere . Art. De speciebus luxurice consummatce contra naturam . Caput II. De sacrilegio . I. Cap. II. De incestu . / §. De clericis ad turpia sollicitantibus . V. De pollutione . I. III. De raptu . De meretricio .

I. De osculis .° an liceat gaudere de pollutione inculpabiliter contingenti . III. choreis seu saltationibus et spectaculis . ope medicamentorum a medicis prcescriptorum . De osculis . 1 02 §. 99 §. De peccatis luxurice non consummatce . aspectibus impudicis et ornatu mulierum . II. advertit se pollutionem experiri .° quid sentiendum sit de disiillatione . ibid. I. 70 Cap. De motibus inordinatis . III. I. 68 §. De delectatione morosd . De aspectibus impudicis . De turpiloquiis . De turpiloquiis . g5 Art. III. De pollutione voluntarid in causd .° an liceat . 63 Quaeritur i. De pollutione nocturnd. 88 §. 66 Quaeritur i. 21 1 §. De pollutione voluntarid in se . III. ibid. De ornatu mulierum . tactibus . De choreis seu saLtationibus . IV. Quaeritur an manere indifferens circa motus inordinatos . ibid. Quaeritur 3. 65 Quaeritur 2. 86 §. 5j §. 79 Art. 92 §. IV. De tactibus impudicis . §. dissolvere . . 5q. I. II. II. qui. De libris obscenis .° adquid teneatur homo . IV. De agendi ratione confessarii erga eos qui polluuntur . Art. §. ibid. ibid. evigilans . libris obscenis .IHDEX. V. §. sit peccatum . II. io5. 67 §. etc.

vel subsecuta fuerit. IV.° utriim sponsi licentid conjugali uti possint . i§2 Quoeritur 2.° quid agendum sit in dubio an impotentia matrimonium prascesserit . i23 §. i26 Quaeritur i. ibid. effectibus et remediis luxurice . ia4 SUPPLEMENTUM AD TRACTATUM DE MATRIMOPUO. De ejfectibus luxurue ." De impedimento impotentia? . De spectaculis . ibid.2i2 IKDEX. V.° an vir et mulier existentis impotentice conscii . dubium adhuc circa perpetuitatem impotentias existat quid agendum . i 34 Quaeritur b. De causis luxurice . perquisitionibus factis . i22 §.° quid agere debeat mulier qua: certb novit maritum esse impotentem etprolem exfacto alterius habuit . §. De causis . Quaeritur 6. matrimonium secum inire possint . De remediis peccatorum luxurice . Quaeritur 4. i33 Quaeritur 3. n5 Cap. I.° si. ibid. 236 Quaeritur 7 . ed intentione ut in commune sibi sint adjutorium . II.° quidconfessarius prascavere de- . Qu^stio l. §. III. ubi constat unum esse impotentem .° quid agendum si dubitelur an impotentia sit temporalis vel perpetua .

° si sponsusexmaleficioimpotens. incisionempatiteneatur . i44 Quaeritur i3 . ibid. iij Qu. De petitione et redditione debiti .a J)e debito conjugali . i 46 Quaeritur i5. i4g § I. De actu conjugaliin se spectato . De actu conjugali ad vitandam incontinentiam exercito. elapso triennio. De copuld ob solam voluptatem exercitd .ESTio 2.° quid sentiendum sit de matrimoniis impuberum . durante tempore experientias . i5o . oonjux quijudicatus fuerat impotens . i 3g Quaeritur g.judicantibus medicis. i i8 Cap.° an matrimonium sit validum quandb mulier arctaper commercium cum alterofacta est apta ? i42 Quaeritur io. si. in bond fide relinqui possint . i45 Quairitur i4. I. determinandum sit .INDEX. 2l3 beat in conjugibus et quid eis consulere .° an mulier. Quaeritur n.° quid sentiendum sit de matrimonio hermaphroditorum . si. i45 Quaeritur 12. I. i$J Quaeritur 8. per maleficium vel aliud remediuminiquum fiat potens . §.° quid. ibid.° quid agendum . II. lidc operatione apta fieri possit . matrimonio ob impotentiam dissoluto . quid ? ibid. Art. deprehendatur potens . prcearctitudinevasis impotens . et adhuc perseverante impotentid." an sponsi impotentid perpetud detenti .

ibid. III. ij3 Quaeritur i ° an uxor in casibus supra memoratis debitum petere possit a viro quem novit eo abusurum. De iis qui venialiterpeccarent debitum exigendo . mulier parere non valeat absque evidenti mortis periculo .°«« mulier quce ex judiciomedicorum parere non potest absque manifesto vitce periculo . i79 Quaeritur 2.° an mulieres qua? hacteniis non nisi mortuos habuerunt liberos . i80 §. ex dec laratione medicorum . debitum marito instanter petenti reddere teneatur.1 causd . debitum nihilominiis reddere aut petere possint . II. i70 §. 18^ Cap. i 66 §. i8i Quaeritur 2. De iis qui venialiter peccarent debitum reddendo . ibid. II. Quaeritur i. II. De redditione debiti. De iis qui peccatum Once committunt . §. De iis qui mortaliter peccant debitum reddendo . I. i55 §. Quaeritur an liceat uti matrimonio sanitati. V. De causis a redditione debiti excusantibus . ibid. ibid. i60 §. De iis qui mortaliter peccarent debitum exigendo . III. 16i Art. II. i 54 Art.° an maritus semen extra vas effundere possit . . §. I. De usuconjugii . si.2l4 INDEX. IV. De petitione debiti. De obligatione reddendi debitum .

APPROBATIO. I. PAUWELS . II. 2i5 i83 i85 l yo i g4 INDICIS FINIS. Abrege d'embryologie sacree. Cap. Art. J. Quandbnam peccent conjuges in usu matrimonii) Art.INDEX. geh. De agendi ratione confessariierga conjugatos . Imprimatur. De tactibus inter conjuges . vic. Mechliniae i6 augusti i837. . B. III.

.

.

I .

Related Interests