You are on page 1of 36

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Gdy kwiecie deszczu rzsistym strumieniem


Marcow susz zmoczy do korzeni
I skpie y ziemi w takim pynie,2
Ktry kwitnienia moc daje rolinie;3
Gdy Zefir ciepym oddechem owionie
Wiotkie odygi na polach i boniach,
A mode soce, na tarczy Zodiaku,4
Zbiegnie p drogi spod Barana znaku5
I poczn piewa malekie ptaszta,6
10

Ktrych renica we nie nie zamknita,7


Bo w nich tsknot budzi przyrodzenie,8, 9

w. 3: y ziemi: every veyne chodzi o drogi sokw w rolinie czy w ziemi? Prawdopodobnie Chaucer,
zgodnie z logik obrazu, ma na myli y ziemi.
w. 34: tekst angielski mwi nie o rolinie, lecz o narodzinach. Dos.: Kwiecie skpie kad y w
takim pynie, ktrego moc zrodzony zostaje kwiat.
w. 7: mode soce na tarczy Zodiaku tzn. we wczesnej wiosennej fazie wdrwki rocznej. Zodiak (z
greckiego: zodiaks zwierzyniec) nazwa zbiorowa dwunastu konstelacji, znajdujcych si w pobliu
ekliptyki (Wodnik, Ryby, Baran, Byk, Blinita, Rak, Lew, Panna, Niedwiadek, Waga, Strzelec i
Kozioroec). W tych dwanacie bieg roczny soce odprawuje (Jan Kochanowski); tzn. z biegiem miesicy
staje w znaku coraz innej konstelacji.
w. 8: Zbiegnie p drogi spod Barana znaku pierwszym znakiem Zodiaku jest Baran. Okrelenie p
drogi (ku konstelacji Byka) wskazuje drug poow kwietnia jako dat.
w. 9: poczn piewa malekie ptaszta: And smale toweles maken melodye w oryginale wiersz sawny z
powodu piknoci brzmienia.
w. 10: Ktrych renica we nie nie zamknita aluzja do sowika, jedynej maej ptaszyny, ktra nocami
piewa,
w. 11: Bo w nich tsknot budzi przyrodzenie: So priketh hem Nature in hir corages budzi tsknot
miosn.
w. l11: te pierwsze wiersze Prologu jako motyw naczelny wprowadzaj obudzenie si wigoru naturalnego
w przyrodzie i zwaszcza zapau miosnego u ptakw w okresie wiosny. Jest to obraz tradycyjny, zoony z
elementw, ktre w takim samym ukadzie odnajdujemy take np. we wstpie do Romansu o ry, poematu
francuskiego z w. XIII, napisanego przez Guillaumea de Lorris i Jana de Meung, przeoonego na angielski
przez Chaucera. (P. w. 5979 ang. przekadu Chaucera, gdzie mowa o sodkich deszczach (swote dewes),
jasnym socu (sonne brighte), radoci ptakw (byrdes so glade) i miosnym ich zapale (in her hertis
rich lykyng), wreszcie o piewie sowika (nyghtyngale). Zgodnie z nastrojow dominant wstpu tematem
gwnym wielkiego encyklopedycznego Poematu o ry jest mio, z pocztku traktowana romantycznie, w
dalszym cigu apoteozowana bardziej racjonalistycznie jako uczucie wszczepione ludziom przez Natur w
celu kontynuacji biologicznej rodu ludzkiego. W XVIII ksidze Geniusz (towarzysz Natury, symbol
rozrodczoci) wyklina tych, co osobistym udziaem nie przyczyni si do rozmnoenia ludzkoci, w. 1213:
Wtedy i ludzi ogarnia pragnienie Zbonej pielgrzymki: Thanne longen lolk to goon on pilgrimages
niespodziewane i oryginalne wyniknicie motywu pielgrzymki z poprzedzajcego obrazu pobudzenia przez
wiosn si ywotnych przyrody i niecierpliwoci miosnej u ptakw. W Romansie o ry (Romaunt of the
Rose) ustp o wionie zakoczony w sposb bardziej naturalny: Wtedy roj si modym ludziom zabawy i
mio (Then yonge lolk entenden ay Forto ben gay and amorous).

74

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Wtedy i ludzi ogarnia pragnienie


Zbonej pielgrzymki; id w obce strony10
Do witych grobw cudami sawionych;
Zwaszcza z najdalszej nawet okolicy
Do Canterbury wdruj Anglicy,11
witemu zoy hod mczennikowi,
e im dopomg, z choroby uzdrowi.12, 13
Dnia kwietniowego, o soca zachodzie,
20

Kiedym spoczywa Pod Jak, w gospodzie14


W Southwark, gotowy, z naboestwem szczerym,15
Dalej w pielgrzymce i do Canterbury,16
Wesza pod wieczerz do teje gospody
Gromada ludzi i starych, i modych,

10

11

12

13

14

15

16

w. 13: id w obce strony najpopularniejszym celem dalszej, a wic zamorskiej, pielgrzymki dla Anglikw
w. XIV by grb w. Jakuba w Composteli (Hiszpania). Nieraz podejmowano nawet jeszcze uciliwsz o
wiele pielgrzymk do Jerozolimy. Dama z Bath (jak w dalszym cigu dowiadujemy si z prologu do jej
opowieci) odwiedzia Jerozolim trzykrotnie, oczywicie jako ptniczka.
w. 16: do Canterbury mianowicie do grobu w. Tomasza Becketa, arcybiskupa Canterbury,
zamordowanego z rozkazu krla Henryka II w r. 1170, kanonizowanego w trzy lata pniej. Miejsce zbrodni
byo celem pielgrzymek pobonych Anglikw przez szereg stuleci. Echem kultu sta si w w. XX gony
dramat T. S. Eliota Zbrodnia w katedrze (1935).
w. 1718: Domyla si trzeba intencji dzikczynnej ludzi, ktrzy doznali niegdy pomocy witego i ciesz
si odzyskanym dobrym zdrowiem. Dos.: nawiedzi witego bogosawionego mczennika, ktry
poratowa ich w chorobie. Tote i kompani pielgrzymw do Canterbury, o jakiej niebawem bdzie mowa,
wyobraa sobie musimy jako dobrany zesp ludzi zdrowych i wesoych.
w. l18: Te osiemnacie wierszy wstpu, pamitnych przez poetyck wieo, jak Chaucer potrafi na
nowo obdarzy ograne motywy, to nie luna tylko przygrywka, lecz wana pod wzgldem strukturalnym
cz caoci, zapowied programu poetyckiego, ktry zostanie speniony. Tonalno caoci okrelona od
razu zostaje przez proporcje kontrastujcych motyww we wstpie. Kocowy jest motyw pielgrzymki, lecz
na plan pierwszy i rozmiarem swoim, i nasileniem tonu wybija si pochwaa si wiosny, z wyranym
zaakcentowaniem tendencji rozrodczej. Akcent ten brzmi delikatnie w porwnaniu ze zgiekliw propagand
filozoficzn tej idei, wypeniajc cae (kocowe) ksigi Romansu o ry, niemniej przeto, zwaszcza dla
uszu odbiorcw wspczesnych z w. XIV, dobrze obznajomionych z tradycyjn tematyk kultu Natury w
popularnej dawniejszej poezji anglo-francuskiej, musia by niedwuznaczny. Tote nieprzypadkowo zagaja
Chaucer w ten sposb swj duy cykl poetycki. Zapowiada kompozycj o pewnej oglnej nastrojowej
dominancie: z przewag mianowicie tonw pogodnej wesooci, ktrej nieobca nieraz bdzie i nawet
naturalna w tym kontekcie nuta rubaszna. Z gry zarazem planuje fina przestrojony na nut inn od
rechotliwej wesooci, jaka przedtem dominowa bdzie w poemacie przez czas dugi. W podobnie
kontrastowy sposb zbudowany zosta na krtko przed podjciem pracy okoo Opowieci kanterberyjskich
inny duych rozmiarw poemat: Troilus i Kressyda, gdzie autor, nakreliwszy perypetie bohaterw ze
stanowiska kodeksu mioci dworskiej, dokonywa w zakoczeniu rewaluacji w duchu kryteriw
chrzecijaskich.
w. 20: Pod Jak godem gospody bya jaka, rodzaj kurtki. W tym wypadku kurtka bez rkaww,
ozdobiona wyhaftowanym herbem.
w. 21: W Southwark. Szczeg historyczny. Gospoda Pod Jak (The Tabard) istniaa rzeczywicie za
czasw Chaucera w Southwark (w obrbie dzisiejszego Londynu).
w. 2122: z naboestwem szczerym niegoosowne twierdzenie. Chaucer bowiem w trakcie pielgrzymki
jako swj gwny wkad do zabawy polegajcej na opowiadaniu powiastek ofiaruje Opowiadanie
Melibeusza, rzecz w prozie, opowiedzian sposobem serio i z moraem serio (przeciw wojnie).
75

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Wszelkiego stanu dwudziestu dziewiciu,17


Ktrzy pielgrzymki poczeni chci,
Do Canterbury szli w kompanii zgodnej.
W zajedzie izby i stajnie wygodne,18
Wic si dla wszystkich znalazo schronienie
30

I ledwie soca wygasy promienie,


Gwarzyem z nimi, byem ich kompanem19
I uradziem, kiedy ruszy ranem
I jak drog jecha nam wypadnie,
O czym zamylam opowiedzie skadnie.
Skorzystam z miejsca jednak w tym momencie
Przed opowieci dalszym rozwiniciem,
Aeby zgodnie z ukadem narracji
Zamieci opis tych wszystkich postaci.20
Kim one byy, jakie mi si zday

40

I jak wyglda ich rynsztunek cay,


Jakiego stanu i czym byy znaczne,
I przede wszystkim od Rycerza zaczn.

17

18

19

20

w. 25: Wszelkiego stanu dwudziestu dziewiciu ciekawe, e mimo to nierwnoci spoeczne w towarzyskim
obcowaniu pielgrzymw co najwyej minimalnie si zaznacz. Przejaww boczenia si, towarzyskiego
chodu, pyszakostwa czy (mwic jzykiem dzisiejszym) snobizmu, nie wicej zaobserwujemy w tym
gronie ptnikw rnej kondycji z w. XIV, ni dzi np. w stosunku wzajemnych przypadkowo dobranych
goci w pensjonacie albo turystw w schronisku grskim. Uderza, przeciwnie, familiarno i zupena
towarzyska swoboda, posunita czsto do bezceremonialnoci.
w. 28: mwi to wiele o przestronnoci gospody redniowiecznej, e z atwoci ulokowa si tam mogo
dwadziecia dziewi niespodzianie przybyych osb wraz z komi.
w. 31: Gwarzyem z nimi, byem ich kompanem w trakcie szczegowego dalszego opisu Chaucer nie
zawsze bdzie si liczy z yciowym prawdopodobiestwem. Zbyt duo bdzie wiedzia o spotkanych
przygodnie towarzyszach. Niejednokrotnie to, co powie o nich, nie mogoby by rezultatem bardzo krtkiej i
przypadkowej znajomoci. Bezwzgldny rygor prawdopodobiestwa jednak nie pozwoliby mu na
uzupenienie charakterystyki rysami, potrzebnymi do peniejszej i ciekawszej prezentacji osb, ktre pozna
mamy w Prologu. Z efektu prawdopodobiestwa zreszt nie rezygnuje Chaucer cakowicie i bdzie go
umylnie wygrywa, wspominajc celowo raz po raz o swojej niewiedzy.
w. 38: Zamieci opis tych wszystkich postaci portretowe przedstawienie szeregu postaci we wstpnej partii
poematu narracyjnego praktykowane byo przed Chaucerem w redniowieczu. Take i wspomniany Romans
o ry zaczyna si od prezentacji figur alegorycznych, Nienawici, Nikczemnoci, Zazdroci, Obudy,
Smutku, Staroci i Ubstwa, z opisem gestu, wyrazu twarzy i szczegw stroju. Technika opisu (descriptio)
szczegowo wypracowana bya przez teori literack, zarwno staroytn (Cicero), jak i blisz Chaucerowi
redniowieczn (Geoffrey de Vinsauf, Matthieu de Vendme). I tak np. G. de Vinsauf zaleca w opisie
kolejny przegld szczegw wygldu osoby, zaczynajc od gowy, koczc na stopach. M. de Vendme
radzi zaczyna od charakterystyki moralnej, nastpnie kreli opis postaci fizycznej. Chaucer zna dobrze z
tego zakresu teori starsz i nowsz i korzysta z regu, lecz adnego ich systemu nie trzyma si
konsekwentnie.

76

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Rycerz
By z nimi Rycerz, szlachetny i prawy.
Ktry od pierwszej w modoci wyprawy
Rycerskie cnoty umiowa kornie:
Wierno, cze, hojno, obyczaje dworne.21
Panu swojemu wielce by usuny,22
Na bj z nim jedc do krajw przernych,
Tak w chrzecijaskie, jak pogaskie strony,
50

Wszdy dla czynw chwalebnych sawiony.


By w Aleksandrii, gdy j zdobywano;23
Na pierwszym miejscu zwykle go sadzano24
Pord rycerzy wszystkich nacyj w Prusiech,
Bo rzadko walczy na Litwie i Rusi25
Rwny mu stanem rycerz chrzecijaski.
W Grenadzie bi si z wrogiem mauretaskim,26
By w Algeciras, jedzi do Belmarii27
I Lies zdobywa i mury Satalii,28
I Wielkie Morze wielekro przemierzy29

60

W licznej kompanii szlachetnych rycerzy.


W pitnastu bitwach toczy bj zawzity,

21

22

23
24
25

26

27

28

29

w. 46: Wierno, cze, hojno, obyczaje dworne: Trouthe and honour, Fredom and curteisie sawny
zwizy katalog cnt rycerskich. Fredom: wolno, znaczy te moe: hojno, wspaniaomylno, co tu
prawdopodobniejsze. Nadajc postaci rycerza zakrj wyidealizowany, Chaucer czyni to bez odczuwalnej
ironii.
w. 47: Panu swojemu wielce by usuny tj. panu lennemu. Stosunek lenny nakada na lennika obowizek
ornego wspierania pana lennego podczas wypraw wojennych. Panem, ktremu rycerz suy musia przede
wszystkim, by oczywicie krl, lecz w pewnych okolicznociach rycerz suy mg panom pomniejszym, O
takich gwnie kampaniach mwi Chaucer.
w. 51: By w Aleksandrii, gdy j zdobywano zdoby j na Maurach krl Cypru Piotr de Lusignan w r. 1365.
w. 52: Instytucja stou honorowego znana bya tylko u Krzyakw.
w. 5354: Chrzest Litwy, jak wiadomo, nastpi w r. 1386. Rycerz (informuje o tym dalej Chaucer) bierze
udzia w pielgrzymce bezporednio po powrocie z wyprawy wojennej. W zgodzie z danymi Prologu
mniema mona, e wieo wanie wrci z Litwy.
w. 56: Grenada pastewko mauretaskie w poudniowej Hiszpanii. (Zdobycie Grenady-miasta zakoczyo
w r. 1492 akcj wypierania najedcw arabskich z Hiszpanii.)
w. 57: Algeciras w Grenadzie, zdobyty w r. 1344. Belmaria (Benmaria) w Maroku bya teatrem dziaa
wojennych okoo teje daty.
w. 58: Lies (Ayas) w Armenii, czciowo odbity Turkom przez Piotra de Lusignan w r. 1367. Satalia
(Attalia) na poudniowym wybrzeu Azji Mniejszej, zdobyta przez tego wodza ok. r. 1352.
w. 59: Wielkie Morze Morze rdziemne.

77

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

A w Tramazynie, bronic wiary witej,30


Trzykrotnie w szrankach tak sprawi si dzielnie,
I wrogw zawdy porazi miertelnie.
Mny w Rycerz wojowa ponadto
W Turcji, u boku ksicia Baatu,31
Przeciwko innym pogaskim plemionom.
I zawdy jego najwyej ceniono.
Czek to roztropny, cho mny i krewki,
70

A w agodnoci podobny do dziewki.


Dla wszystkich ludzi jednako yczliwy,
Nie tkn nikogo sowem obelywym.
Icie rycerskiej grzecznoci by wzorem.32
Rynsztunek jego nie jania splendorem;
Ko pod nim dobry, lecz jaka zrobiona
Z grubej baweny i rdz poplamiona
Od starej zbroi, albowiem po trudach
Rycerskich na pac od razu si uda.33

Giermek
By z nim syn jego, Giermek, mody panek,
80

miay kawaler i czuy kochanek.


Wosy mia w pukle tak pozakrcane,
Jakby egadem wieo zapiekane.34
Dwadziecia, myl, mg on liczy rokw,

30

31
32

33

34

w. 62: Tramazyn (Tremessen) w Algierii pnocnej. Aluzja do rozgrywek wojennych ok. r. 1344 albo
pniejszych (po r. 1360 albo 1380).
w. 66: Baat (? w oryg. Palatye) na miejscu staroytnego Miletu w Azji Mniejszej. Aluzja niejasna.
w. 73: Icie rycerskiej grzecznoci by wzorem: w oryg. Trudny do przetumaczenia wiersz: He was a verray,
parfit gentil knyght, co znaczy mniej wicej: naprawd doskonale reprezentowa to, czym powinien by
przedstawiciel stanu rycerskiego.
w. 78: por. uwag do w. 534. Rycerz, ktry wojowa co najmniej lat przeszo czterdzieci, musi mie w
dacie pielgrzymki co najmniej lat szedziesit kilka.
w. 82: Nakrycie gowy jest nader wanym szczegem stroju w redniowieczu (i nadal w renesansie). Tote
Chaucer przy charakterystyce osb powica zazwyczaj tej sprawie naleyt uwag. Brak kapelusza czy
innego nakrycia gowy wiadczy o pacholctwie czy o niszoci kondycji spoecznej (p. Suga). Kapelusz
nosi si normalnie i pod dachem. Rwnie sposb utrefienia czy innego uoenia wosw naley do
najciekawszych (z punktu widzenia zainteresowa redniowiecznych) punktw opisu i Chaucer pod tym
wzgldem oczekiwa swojego audytorium nie zawodzi.
egado szczypce elazne do krcenia wosw, dzisiejsze karbwki.

78

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Posta mia ksztatn i w miar wysok;


Chybki by w ciele i mocy potnej.
W Artois, Pikardii sprawowa si mnie,
Tako we Flandrii, chcc w onej podry
Rycho na aski pani swej zasuy.
Nosi misternie haftowane szaty,
90

Jak ka w biae i czerwone kwiaty.


Grywa na flecie cay dzionek boy,35, 36
Jak wiosna w maju, tak jasny i hoy.
W krtkim, z dugimi rkawy, kaftanie
Ksztatownie siedzia na piknym buanie.
W turniejach stawa i zgrabnie tacowa,
Ukada piosnki, pisa i rysowa.
A w miowaniu taki by gorcy,
I ledwie tyle co sowik spa w nocy.
Grzeczny by, korny, usuny kademu,

100

przy stole miso kraja ojcu swemu.


Suga
Jednego Sug Rycerz wzi z czeladzi,
Wiksza mu wita, wida, w drodze wadzi.
Suga, w zielonym z kapturem kaftanie,
Strzay z pawimi piry mia w koczanie,
Ostre i lnice, w ogromnym starunku.
Po gospodarska umia strzec rynsztunku;
Pira sterczay w becie jak naley,
A w silnej doni potny uk dziery.
Wosy strzyg krtko nad brzowym licem,37

110

35

36

37

Rk po rami zbroi w rkawic,


w. 91: Grywa na flecie cay dzionek boy, albo piewa (Syngynge he was, or floytynge, al the day). I nie
koniec na tym: taczy zgrabnie, ukada piosnki, pisa i rysowa Osobisto jak z bajki, przyj jednak
trzeba, e Chaucer charakteryzuje rzeczywist yciow ogad i kultur humanistyczn typow dla
modzieca na tym szczeblu spoecznym.
w. 91 i n. Szkicujc za taki portret, daje od razu Chaucer pierwsz konkretn zapowied nastrojw
niefrasobliwej wesooci, jakie przewaa maj podczas pielgrzymki.
w. 109: domyla si zatem naley, e suga kapelusza nie nosi.
79

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Przy jednym boku z paw miecz dugi,38


A kordzik ostry, jak wcznia, przy drugim.39
Rg mia na pasie zielonym przypity.
Na piersi wisia srebrny Krzysztof wity.
W rzemiole lenym wida si wywiczy,
Przeto miarkuj, ie by leniczym.

Przeorysza
I bya z nimi mniszka, Przeorysza;
Z ust jej przysigi nikt wikszej nie sysza,
Jak na witego jeno Eligiusza;40
120

Umiech jej szczery niemiaoci wzrusza,


I bya pani Eglantyn zwana.
Gdy w naboestwie piew jej wielbi Pana,
Piknie nosow dwicza intonacj.41
I po francusku rozmawiaa z gracj,
Szko stratfordzk uczonymi sowy,
Paryskiej bowiem nie znaa wymowy.42
Nie mniej uczenie spoywaa jado,
Dbajc, aeby z ust jej nie wypado,
Gboko w sosie palcw nie maczaa,

130

Lecz umiejtnie kady ksek braa,


Nie uroniwszy na ono kropelki.

38
39

40

41

42

w. 111: pawa tarcza.


w. 108112: uk pawa miecz kordzik rynsztunek jak na pielgrzymk zbyt kompletny.
Przypuszczalnie Suga razem z Rycerzem dopiero co powrci z kampanii prusko-litewskiej.
w. 118119: Z ust jej przysigi nikt wikszej nie sysza, Jak na witego jeno Eligiusza. - Zwyczaj
niepotrzebnego, zdronego wzywania imienia witych oraz imienia Boskiego w redniowieczu natrtnie
dawa o sobie zna przy kadej sposobnoci w rozmowie. Dla zagodzenia zdronoci pospolicie
zastpowano imi Boskie eufemizmami, ktrych mnstwo znajdziemy i w tekcie opowieci Chaucera.
Mwiono np. zamiast by God (na Boga) by cock (cock kogut), dla uniknicia grzechu. (Por. analogiczne
polskie rany koguta.) I Przeorysza nie umiaa si oprze powszechnie w mowie przyjtemu zwyczajowi,
ale powoywaa si tylko na w. Eligiusza, moe dlatego, e ten wity, z zawodu cyzelator-zotnik, rwnie
w obejciu osobistym odznacza si ujmujc wytwornoci manier.
w. 122123: piew jej piknie nosow dwicza intonacj to znaczy,- prawidowo, w sposb tradycyjny
wykonywaa pienia pobone podczas naboestw w klasztorze (nie podczas pielgrzymki). Skd za Chaucer
mg od razu wywiedzie si o tym, oczywicie prno byoby pyta. Por. uwag do wiersza 31.
w. 124126: wymowa paryska ju wtedy uchodzia za wzorow i najwytworniejsz. Wobec
rozpowszechnienia francuszczyzny w wyszych koach towarzyskich wczesnej Anglii niekoniecznie naley
przypuszcza, e szkoa stratfordzka wymowy bardzo niekorzystnie rnia si od paryskiej. W takim razie
naleaoby nie domyla si ironii w sowach Chaucera i przyj, e Przeorysza po francusku mwia
rzeczywicie z gracj i nie w sposb prowincjonalny.
80

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Rozmiowana we dwornoci wielkiej,


Tak czysto zawdy otara swe usta,
e nie powstaa ni zmazeczka tusta
Na lnicym kubku, kiedy z niego pia.
Gadkoci nawet przy jadle nie zbya.
A bya pani wielce krotochwiln,
W obejciu swoim uprzejm, przymiln,
Baczn, by zwyczaj dworu naladowa
140

I dostojestwo w manierach zachowa,


I godnie nosi tytu wielebnoci.
Lecz jako nie rzec i o jej czuoci?
Wszak miosiern bya i tak tkliw,
e obaczywszy nawet mysz nieyw,
Zapan w potrzask, wybuchaa paczem;
Pieski swe mae karmia koaczem,
Mlekiem sodziutkim, pieczonym misiwem,
Paczc, gdy ktre z nich pado nieywe
Lub je czek jaki kijem trci gniewnie.

150

Nad wszystkim serce jej pakao rzewnie.


Czepiec zakonny spinaa nadobnie,
Do szka szarego oczy jej podobne,43
Usta malekie, pulchne i czerwone,
Nos ksztatny, czoo piknie przesklepione,
Na do szerokie, jelim dobrze zoczy;
Wszak i wzrost miary omal nie przekroczy.
Paszcz miaa, pomn, kunsztownie ozdobny,
Z rki raniec z koralikw drobnych
Zwisa, w paciorki zielone strojony,

160

Zotym pontaem u dou sczepiony,44


Na nim ,,A, zgoska koron zwieczona,
Przechodzi w napis Amor vincit omnia.
Niewielki orszak pani towarzyszy,

43
44

w. 152: szkem szarym (grey) nazywano szko niebieskie.


w. 160: ponta klejnot noszony najczciej u sukni albo u rkawa.
81

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Jedn mniszeczk i trzech ksiy liczy.

Mnich
By Mnich, od innych wietniejszy splendorem,45
Czciej ni w celi y poza klasztorem,
Lubi owiectwo i nie gardzi wiatem;
M wadczy, godnym mgby by opatem.46
Przeliczne konie w stajni swej hodowa,
170

Ludzie syszeli, gdy na nich cwaowa,


W wiszczcym wietrze brzk uzdy tak gony,47
Jak dzwon z klasztornej kaplicy donony.
Mnich, jako przeor, zbytnio nie przestrzega
Reguy, jakiej w zakon podlega.
wity Benedykt czy wity Maurycy
Dla niego starej daty zakonnicy,
Nieco przesadni. On szed z czasu prdem48
I nie przejmowa si takim przesdem,
Jakoby witym nie mg by myliwy49

180

Albo jakoby kady mnich poczciwy


y winien w celi, niby w wodzie ryba,
Albowiem sdzi, e nie warte chyba

45

46

47
48

49

w. 165: zewiecczenie obyczajw duchowiestwa, take i zakonnego spotykao si, jak wiadomo, z krytyk.
Trudno jednak oceni, jak dalece Chaucer, wystpujcy w poemacie jako poeta animuszu, z ta krytyk si
solidaryzuje. Warto te zauway, e w dalszym cigu poematu Mnich wykazuje rzeczywist erudycj i
kultur duchow i zachowuje si bardzo godnie wobec rubasznych zaczepek Gospodarza.
w. 168: opat przeoony klasztoru (w Polsce klasztoru benedyktynw, cystersw albo kanonikw
regularnych). Mnich z Prologu jest przeoonym (przeorem) domu klasztornego (keper of the celle), ktry
podlega opatowi klasztoru gwnego, sam wic, aczkolwiek m wadczy, opatem nie by. Jako panowie
terytorialni na obszarze ogromnych czsto dbr klasztornych, opaci dochodzili nieraz do znacznej potgi i
politycznego wpywu. Wielkie bogactwa opactw i klasztorw stanowiy znowu dla przeoonych pokus do
rozsmakowania si w yciu pozaklasztornym na wzr wiecki. Take wic i w Polsce ju w roku 1248 synod
gani czste wyjazdy (opatw), nakazywa pobyt klasztorny, wsplny wikt w refektarzu, sypianie we
wsplnym dormitarzu (Al. Bruckner, Encyklopedia staropolska).
w. 171: brzk uzdy jakby przedrzeniajcej dwikiem dzwonkw kapliczk.
w. 177: On szed z czasu prdem atrakcyjno nowoczesnoci znana bya, jak wida, i ludziom
redniowiecza, nie obca nawet take yciu zakonnemu.
w. 178179: o etycznoci rozrywek myliwskich powtpiewano w redniowieczu. Sw. Hieronimowi
przypisywano zdanie: (w komentarzu do psalmu 90): Ezaw myliwcem by, bo by grzesznikiem: nie
znajdujemy zasi w Pimie w. myliwych witych; znajdujemy rybakw witych. Sw. Augustyn (O
pastwie boym, XVI, 4) o mylistwie mwi obiektywnie: Czyme jest myliwy, jeli nie owc,
przeladowc i morderc zwierzt? - Zdania takie zreszt, mimo powagi autorw, charakteru obowizujcej
doktryny nie miay.

82

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Jednej ostrygi takowe gadanie.50


I ja przyznaj, e mia suszne zdanie.
Po c studiowa mia i gow mczy,
Wci nad ksigami klasztornymi lczy51
Lub w znoju rce po okcie zanurzy,
Jak chce Augustyn? Wic jak wiat obsuy?52, 53
Moz niech sobie Augustyn zostawi,
190

A mnich owiectwem raczej si zabawi.


Charty mia rcze, jako lotne ptaki,
Chutnie wic tropi i goni szaraki,
Nie szczdzc kosztw na one zabawy.
Obramowane suto mia rkawy
Futrem z popielic najbardziej wspaniaem.
Kaptur pod brod spina, jak widziaem,
Zocist szpilk kunsztownej roboty,
Zdobn przy gwce w dziwne wstek sploty.
Gow mia ys, lnic jak szklennica,

200

Tako byszczce, jak od maci, lica.


Oczami ywo spoglda wokoo,
Jak wrzcy kocio parowao czoo,
Albowiem tusz cieszy si niema
I y w dostatkach, jako si widziao:
Ciemki mikkie, ko z rzdem bogatym
Zaprawd Mnich ten piknym by praatem54
I nie cherlawym, jak widmo bezkrwiste:
Z tustego lubi abdzia pieczyste.

50

51

52

53

54

w. 182183: nie warte ostrygi takowe gadanie nie warte ostrygi, nie warte motyla, cebuli itp. w
tumaczeniu niniejszym zachowano, o ile monoci, egzotyczn obrazowo podobnych wyrae, dla
zachowania oryginalnego kolorytu, cho nietrudno byoby o utarte odpowiedniki polskie.
w. 186: Mnich jednak, mimo namitnoci do polowania, bynajmniej wiedzy ksikowej nie zaniedba.
Opowie jego (czy raczej cykl krtkich opowiada o upadku wadcw i tyranw) okae si popisem
erudycji historycznej w szlachetnym stylu.
w. 187188: w. Augustyn zaleca mnichom zarwno uprawianie studiw, jak i prac fizyczn (De opere
monachorum).
w. 188: Wic jak wiat obsuy? chodzi o funkcje wieckie takie, jak polityka, czynnoci administracyjne i
kancelaryjne, ktrym oddawao si za czasw Chaucera wysze duchowiestwo, uwaajc czynnoci aparatu
polityczno-administracyjno-biurowego za najwaniejsz swoj sub dla wiata, z pogardzeniem pracy
fizycznej.
w. 206: praatem (prelaat) w znaczeniu: dostojnikiem kocielnym.
83

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Wierzchowiec jego gniady jak jagoda.

Kwestarz
210

By i Zakonnik, pustak, paliwoda,55, 56


Kwestarz miejscowy, wspaniaa persona.57
We wszystkich czterech ebraczych zakonach58
Nikt nie by w mowie tak trefny i gadki.59
Niejedn mdk w podwik matki60
Ustroi piknie kosztem swoim wasnym.61
Filar zakonu, faktor jego zacny;
W pobliskich stronach wielce by lubiany
Przez mone mieszczki i zacne ziemiany,62
Bo moc suchania spowiedzi posiada63

220

I znacznie wiksz, jak sam rozpowiada,


Nieli proboszcz, albowiem by bratem,
Nadto zakonu swego licencjatem.
Uprzejmie sucha rachunku sumienia,
Potem udziela sodko rozgrzeszenia
Przy absolucji nie czynic trudnoci,
Jeeli trzosu pozna moliwoci;

55

56

57

58
59

60
61

62

63

w. 210: Zakonnik (Friar) czyli tzw. brat zakonny. Mnisi reguy dawniejszej (benedyktyni, cystersi etc.) nie
mieli w zasadzie prawa wydalania si poza tereny klasztorne i tylko w ich obrbie mogli organizowa np.
suby takie jak szkoy i szpitale. Teren za dziaalnoci braciszkw (czyli zakonnikw z czterech zakonw
ebrzcych: franciszkanw, dominikanw, karmelitw i augustianw) nie by w ten sposb ograniczony:
chodzio bowiem o penienie misji religijnej nie w izolacji od ycia wieckiego, ale w bezporednim,
codziennym z nim kontakcie. Ci wdrowni zakonnicy za opat czynszu zwanego lerme mogli otrzyma
wyczne prawo kwestowania w pewnych okrgach.
w. 210: pustak, paliwoda: a wantowne and a merye rozumie to naley w sensie artobliwym. cile
biorc: wesoy kompan.
w. 211: kwestarz miejscowy: a lymytour - majcy wyczne prawo do kwestowania na rzecz zakonu w
pewnym ograniczonym okrgu (p. uwag do w. 210).
w. 212: czterech ebraczych zakonach p. uwag do w. 210.
w. 213: Nikt nie by w mowie tak trefny i gadki superlatywami podobnymi Chaucer szafuje swobodnie i nie
naley oczywicie bra takich komplementw dosownie. Trefny wesokowaty.
w. 214: podwika biay zawj, jaki nosiy kobiety zamne (std: biaogowa).
w. 214215: Niejedn mdk w podwik matki Ustroi piknie kosztem swoim wasnym albo
bezinteresownie albo te dla zabezpieczenia materialnego uwiedzionej.
w. 218: ziemiany: frankeleyns Franklinowie, waciciele ziemscy, nieraz bardzo zamoni, na og do
stanu rycerskiego (szlachty) nie naleeli. Mnich kwestarz by, jak wida, za pan-brat z bogatymi
mieszczkami, ziemianami-franklinami i handlarzami artykuw spoywczych, z ziemianami-rycerzami i
arystokracj wysz komitywy zayej nie mia.
w. 219: moc suchania spowiedzi posiada krcy zakonnicy-franciszkanie mieli przywilej suchania
spowiedzi bez zezwolenia waciwego ordynariusza (biskupa diecezji). Zakonnik by licencjatem, tzn. mia
od zakonu odpowiednie zezwolenie.
84

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Bo kto wspomoe biedny zakon hojnie,


Wida, e spowied odby bogobojnie,
Tako braciszek dozna tej pociechy,
230

e czek w szczerze auje za grzechy.


A tak s twarde serca pewnych ludzi,
e ich do paczu ao nie pobudzi,
Wic zamiast paka i mwi pacierze,
Lepiej braciszkom srebro da w ofierze.64
Suto wypchane mia sakwy podrne;
Srebrne w nich noe i szpilki przerne,
Ktre w prezencie zwyk dawa kobietom.
adn mia saw dziki swym zaletom,
Wszak piewa dobrze i na skrzypcach grywa,65

240

I susznej chway w balladach zaywa.66


Jak lilia biaa bya jego grdyka,67
A przy tym sia jak u zapanika.
Lepiej on w miecie zna kad gospod,
Ich gospodarzy i szynkarki mode
Nili ebraka lub trdowatego,
Bo dla czowieka, tak wielce godnego,
Byoby cakiem wbrew jego skonnoci
Z trdowatymi wchodzi w znajomoci.
Nie jest zaszczytem, nie jest nawet cnot

250

Z takow pod przestawa goot.


Lecz kiedy przed nim sta bogaty kupiec,68
Zwaszcza gdy przy tym piecze sw mg upiec,
Suy mu dwornie i tak unienie,

64

65
66
67

68

w. 234: Lepiej braciszkom srebro da w ofierze w zasadzie na potrzeby zakonu. Braciszek chtnie
przyjmowa dary i dla siebie (stale wypchane mia sakwy) i skrupulatem nie by, nie znaczy to jednak, eby
posuwa si take do defraudacji. Subtelno Chaucera czsto wyraa si w takich niedopowiedzeniach i
bdem ze strony tumacza czy komentatora byoby rozstrzyga, gdy sam autor rzeczy nie wyjani. Chaucer
nadaje Mnichowi raczej charakter oglny rybata-wesoka ni nacigacza i ajdaka.
w. 239: na skrzypcach: on a rote rodzaj lutni.
w. 240: I susznej chway w balladach zaywa tzn. jako niezrwnany piosenkarz.
w. 241: Jak lilia biaa bya jego grdyka wany szczeg elegancji zewntrznego wygldu. Ogorzao,
opalenizna w redniowieczu (i renesansie) uchodziy za przejawy ordynarnoci.
w. 251: bogaty kupiec w oryg. mowa o sprzedawcach artykuw ywnoci (selleres of vitaille).

85

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

I trudno znale cnotliwsze stworzenie.


Nie masz lepszego ebraka w zakonie
Nili nasz Kwestarz; tak mia zastrzeone
Pewne okrgi, e aden z kwestarzy
Do ich granicy zbliy si nie way.
On In principio tak wyrecytowa,69
260

e grosz mu daa i uboga wdowa.


I sobie skubn z tego, co uzbiera.
Czasem jak szczeniak z ludmi si uera,
Lecz na ugodach by rozjemc sporw,
Bo nie wystpi jak biedak z klasztoru,
Mizerny scholar w kapie starej, zmitej,
Lecz jak mistrz jania, jak sam Ojciec wity
W kapie z przdziwa podwjnego tkanej,
Jak dzwon okrgej, wieo prasowanej.
Lekko szepleni gwoli swej prnoci,

270

Mowie angielskiej chcc przyda sodkoci,


A kiedy piewa, wtrzc harfy tonom,
Mruga oczami z gow uniesion,
Jak czyni gwiazdy podczas nocy mronej.
Hubertem zwal si w Kwestarz pobony.
Kupiec
By z nimi Kupiec z brod jak noyce.
Pstry na nim kaftan, barwne nogawice.70
Godnie na koniu siedzia okazaym,
Piknie cholewy do ng przystaway,
Na gowie kopak flandryjski bobrowy.

280

Uroczystymi zwyk przemawia sowy,


Do swoich zyskw budzc zaufanie.

69

70

w. 259: In principio pocztek Ewangelii w. Jana. Kwestarz, nawiedzajc parafian, pozdrawia ich sowami
In principio erat verbum. Bya to zwyczajowa formuka powitania.
w. 276: barwne nogawice w caej historii cywilizacji europejskiej barwno strojw dosza do
najwikszego natenia w wieku XIV i zwaszcza XV. W renesansie dopiero (wiek XVI) w mod wszed
(jako formalne znami elegancji mskiej) kolor czarny, utrzymujcy si w tej roli do dzisiaj.

86

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Zarabia krocie na szildw wymianie,71


Chcia, by szlak morski dobrze by strzeony72
Od Middleborga po orwelskie strony.73
Zacny ten Kupiec tak rozumem wada,
I nikt nie sdzi, e dugi posiada,74
Statecznie bowiem i z ogromn wpraw
Kierowa kad sw handlow spraw.
Cho to czek godny, wielce powaany,
290

Rzec bym nie umia, jako by przezwany.75

Szkolarz
Szkolarz z Oksfordu z nami pielgrzymowa,76
Ktry logik mnogo lat studiowa.
Na szkapie siedzia chudej jako szkielet,
Sam od niej tusz rnic si niewiele.
Wygld mia zacny, chocia wyndzniay,
W kusym kabacie, mocno wyszarzaym;
Wszak nie otrzyma dotychczas prebendy77
Nie zabiegajc o wiatowe wzgldy.
Wola on raczej od piknych psaterzy,
300

Wesoych gli, bogatej odziey,


Mie u wezgowia ksigi swe uczone,
W oprawie czarnej, albo te czerwonej,
Dwadziecia tomw Arystotelesa.

71

72

73

74

75

76
77

w. 282: Zarabia krocie na szildw wymianie czyli wymianie waluty francuskiej na angielsk. Szildy
(sheeldes) franc. ecus zote monety francuskie, ktre po jednej stronie miay wizerunek tarczy.
Postanowienia krlewskie zabraniay osobom prywatnym cignienia zysku z wymiany dewiz.
w. 283: Chcia, by szlak morski dobrze by strzeony przez flot krlewsk przed piratami dla bezpiecznej
eglugi i wymiany towarw pomidzy Flandri i Angli.
w. 284: Middelburgh port na wyspie Walcheren (Holandia). Orwell port angielski w pobliu dzisiejszego
Harwich.
w. 286: nikt nie sdzi, e dugi posiada a jednak Chaucer wie o tym i udziela tej informacji zdziwionemu
wszechwiedz autora czytelnikowi.
w. 290: Rzec bym nie umia, jako byt przezwany zaskoczeni znw jestemy tym, e tak dobrze
wtajemniczony w stan rzeczy autor nie zna mimo to nawet nazwiska kupca. Chaucer od stanowiska
wszechwiedzy przechodzi na pozycj niewiedzy autorskiej, dziki czemu kreli mniej osobniczy, bardziej
typowy portret kupca zarabiajcego na wymianie pieninej i ukrywajcego swoje dugi.
w. 291: Szkolarz: clerk scholastyk humanista, powicajcy si studiom.
w. 297: prebenda stanowisko kocielne, dajce dochd.

87

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Ale mu zotem nie brzczaa kiesa;78


Wszystko, co dosta od swoich przyjaci,
Wnet na nauki i ksigi potraci,
Gorliwe mody wznoszc za tych dusze,
Od ktrych czerpa na studia fundusze.
Nauce ycie powici z ochot,
310

Bo filozofem ca by istot.
Mwi nieduo, ale w sowach mieci
Zwile i skadnie wiele wzniosej treci,
A suc cnocie sw umiejtnoci,
Uczy tak siebie, jak innych z radoci.
Sdzia
I mdry Sdzia, wielki znawca prawa,79
Ktry u Pawa witego na sprawach80
Czstokro bywa, pielgrzymowa z nami.
Budzi szacunek, jania talentami,
Baczny, przebiegy, tak umia przemawia,

320

I mg si sam mdroci wydawa.


Wszak jako sdzia na sesjach zasiada;
Krl mu w mandat i przywilej nada
Dla jego wiedzy i ogromnej sawy.
Wiele mia sukien i liczne dzierawy,
A w nabywaniu onych majtnoci
Jako nikt inny wykaza zdolnoci,
Bra bowiem dobra w Wieczyst dzieraw,
A nikt rzec nie mg, i niezgodnie z prawem
Wielce by czynny, ale wielokrotnie

330

78

79

80

Zda si czynniejszym, nili by istotnie.


w. 304: Ale mu zotem nie brzczaa kiesa nic dziwnego, gdy nabycie dwudziestu tomw Arystotelesa
musiao by wydatkiem rujnujcym.
w. 315: Sdzia (sergeant of the law) sdzia i doradca krlewski w sprawach prawnych, jeden z grona
dwudziestu sprawujcych te funkcje za czasw Edwarda III.
w. 316: u Pawa witego (?) sens wtpliwy. By moe aluzja do konferencji z klientami, jakie prawnicy
czsto odbywali przed portalem kocioa w. Pawa w Londynie.

88

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Wszystkie wyroki zna w aktach spisane,81


Jeszcze za krla Wilhelma wydane,
Wszystkie ustawy cytowa z pamici,
Przeto czek aden, nawet mimo chci,
Nie mgby znale bdu nijakiego
W akcie sdowym spisanym przez niego.82
Jecha w codziennej swej sukni pstrokatej,
W poowie gadkiej, w poowie pasiatej,83
W talii jedwabnym przewizanej pasem,
340

Lecz powie o nim zakocz tymczasem.

Ziemianin
By z nim Ziemianin ju podeszy w leciech,84
Brod mia bia jak stokrotki kwiecie,
Z usposobienia by to czowiek krewki,
Ranek zaczyna od winnej polewki,
Od ycia da przyjemnej zabawy,
Jako potomek Epikura prawy,
Ktry naucza w peni przyjemnoci
Najdoskonalszej szuka szczliwoci.
Gospodarz hojny sprasza na biesiady,85
350

Jak wity Julian zawdy gociom rady.86


Jado i piwo wyborne u niego,
Zapasu wina nikt nie mia wikszego,
A na pieczystym z ryby i misiwa
W rnej odmianie w domu tym nie zbywa,
Bo opatrzony jest w takie frykasy,

81

82
83
84

85

86

w. 331: sdzia mia w pamici cae orzecznictwo, to znaczy gwnie reguy prawne zwyczajowe, ktrych
moc obowizujc zawiadczyy wyroki sdowe. Dotychczas dua cz prawa angielskiego (tzw. common
law prawo powszechne) jest prawem zwyczajowym, ktrego reguy ustala si dopiero przez zbadanie
wyrokw sdowych.
w. 336: mysl ta, e sdzia celowa dobrymi sformuowaniami na pimie.
w. 338: o niezwykej barwnoci strojw w tym okresie patrz uwag do wiersza 276.
w. 341: ziemianin: frankeleyn waciciel dbr ziemskich, najczciej nie-szlachcic. Patrz objanienie do w.
218.
w. 349: Gospodarz hojny sprasza na biesiady za punkt honoru franklinowie mieli popisywanie si
wystawnoci przyj.
w. 350: w. Julian patron gocinnoci.
89

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Na jakie jeno w myli jeste asy.


Wedug pr roku, jako przypaday,
Pan w na stole zmienia specyjay.
Mnstwo kuropatw tustych mia w kojczyku,
360

W basenie leszczy, szczupakw bez liku.


Zawdy dnie cae na godnego czeka
W izbie przestronnej st nakryty czeka.
Biada kucharzom, gdy przy jakim daniu
Sos nie do ostry lub brak w nim szafranu.
Posem z powiatu bywa, czasem w radach
Ten niszy wasal jako pan zasiada.87
Miecz krtki oraz trzos z jedwabiu cay
Nosi przy pasie jako mleko biaym.
Mia i szeryfa urzd, i rzecznika,88

370

Rzadko si czeka jako on spotyka.


I wdrowali inni: z Kotryniarzem89
Szmuklerz i Ciela, Sukiennik z Farbiarzem90
W podobne suknie odziani cechowe,
Wielkiego bractwa czcigodni kmotrowie.
Szaty ich nowe, dostatnio zdobione,
Pikn robot noe oprawione
I nie w brz tani, jeno w srebro drogie,
I takie pasy i sakwy chdogie.
Na do dostojnych mieszczan wygldali,

380

By na wzniesieniu w cechowej si sali.


Kady z nich bowiem dziki swej mdroci
Godzien dostpi cechmistrza godnoci,
Wszak ruchomoci mia i zysk niemay.
I te bogactwa onie dogadzay,
W przeciwnym razie miaby on za swoje,

87
88

89
90

w. 366: niszy wasal : vavasour lennik drugiego stopnia, lennik lennika.


w. 369: Mia i szeryfa urzd, i rzecznika. Szeryf urzd z kompetencj policyjno-administracyjn. Rzecznik
obroca w sdzie, niezawodowy prawnik.
w. 371: Kotryniarz tkacz dywanw, makat, zwanych kotrynami.
w. 372: Szmuklerz rzemielnik wyrabiajcy galanteri, ozdoby.
90

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Bo jejmo lubi splendory i stroje


I gdy jej mwi Wapani ssiedzi,
I gdy w kociele w przedniej awie siedzi,
Paszczem okryta, niby monarchini.

Kucharz
390

Dla ich wygody Kucharz jecha z nimi,91


Aby im w drodze gotowa kurczaki,
Z koci szpikow, wyborne przysmaki,
W kwaskowym sosie, z ostrym wonnym zielem.
Lubi pokrzepi si londyskim alem.92
Umia przyrzdza wspaniae pasztety,
Rosoy warzy i piec wietne wety.
Ale, tak sdz, wielce si frasowa,
e mu piekielny ogie gole psowa.93
Jak nikt kapona na sodko on pruy.94
eglarz

400

I tako eglarz by z nimi w podry.


Mieszka on w Dartmouth, jakem si przewiedzia.
Jecha na szkapie, zna, niewprawnie siedzia,
W zgrzebn gurmank do kolan odziany,95
Przy boku sztylet nosi uwizany
Tam, przez lewe rami przerzucon,
Gb mia niad, od soca spalon,96
Lecz mwic prawd, dobrym by otrzykiem;
Niejednokrotnie pokrzepia si ykiem

91

92

93
94

95
96

w. 390: Dla ich wygody Kucharz jecha z nimi przyzwyczajeni do dobrej kuchni przedstawiciele cechw
zabrali ze sob na pielgrzymk wasnego kucharza, przy okazji wsplnych wit (midzycechowych)
musiay si odbywa wystawniejsze obiady i tak wrd zatrudnionych przez cechy pracownikw mg si
znale i kucharz (P. Mroczkowski, Opowieci kanterberyjskie, Lublin 1956, s. 178).
w. 394: Lubi pokrzepi si londyskim alem whisky w owych czasach nie znano, najpopularniejszym
trunkiem i najczciej sprowadzajcym stan odurzenia u pijakw byo piwo ale (wym. ejl).
w. 398: piekielny ogie: mormal zgorzel, gangrena.
w. 399: Jak nikt kapona na slodko on pruy z mlekiem lub mietan, miodem, sol, gwodzikami,
pieprzem, szafranem i jajkami (Muriel Bowden).
w. 403: gurmanka suknia z grubego sukna.
w. 406: Gb mia niad, od soca spalon osobnik jak wida, ordynarny.
91

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Tgiego burdo, gdy kupca sen zmorzy,97


410

Przecie z sumieniem nie bardzo si sroy.


I niejednego czeka ycia zbawi,
Gdy go za burt do morza wyprawi.98
Lecz, chcc powiedzie o jego zrcznoci,
Trzeba by wszystkie zliczy przeciwnoci,
Ktre zwyciy, prawi o przystaniach,
Ksiycu, sterze i z fal zmaganiach.
Nie masz eglarza z Hull do Kartaginy
Jemu rwnego. Na morskie gbiny99
Puszcza si chtnie, mdry by i miay,

420

A liczne burze brod mu szarpay.


Od wyspy Gotland zna wszystkie przystanie100
Do Finisterre, stamtd po Brytani.101
W kadej zatoce na swym statku bywa,
I Magdalena statek si nazywa.

Medyk
By wrd nas Medyk, a w wiecie ceniony
Jak aden inny, tak wielce uczony;
W swej medycynie i w chirurgii sztuce,
Na astronomii opar si nauce.
Pacjenta w pewnych godzinach specjalnych
430

Poddawa wpywom magii naturalnej;102


Z gwiazdy pacjenta umia wywnioskowa,
Jaki talizman, jaki lek stosowa.
Wiedzia, skd pynie przyczyna saboci,
Czy z ciepa, z zimna, suszy, wilgotnoci.

97
98

99

100
101
102

w. 409: burdo wino Bordeaux.


w. 411412: eglarz pozwala sobie czasem na rozbj morski. Zwyczajem pirackim ujtych ywcem jecw
strcano do morza.
w. 417418: Nie masz eglarza jemu rwnego grzeczne superlatywy Chaucera, jak ju wspomnielimy,
bardzo czsto maj charakter nieobowizujcy.
w. 421: wyspa Gotland z portem Wisby, u wybrzey Szwecji.
w. 422: Finisterre przyldek u zachodnich wybrzey Hiszpanii, nad Atlantykiem.
w. 430: magia naturalna z praktykami zabobonnymi miaa niewiele wsplnego. Oznaczaa gwnie wiedz
o naturalnych waciwociach rzeczy.
92

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

I gdzie spodzona, w jakiej cieczy ciaa,


A e praktyka wiedzy si rwnaa,
Wic znajc powd i korze cierpienia,
Mg si skutecznie zabra do leczenia,
Chorych mikstur darzy i proszkami;
440

Wszak w komitywie by z aptekarzami,


Z ktrymi przyja nie od dzisiaj trwaa
I dobrze zotem mieszki im wypchaa.
A oczytany by w Eskulapusie,
W Dioskoridesie, Gilbercie, Rufusie,
Serapionie i Hippokratesie,
Janie z Damaszku i Awerroesie
I w Konstantynie, Razesie, Galenie,
W Halim, Bernardzie, tako w Awicenie.
Obfite jado, sdzi, e zbyteczne,

450

Strawne, poywne jeno poyteczne,


Przeto sam umiar w jedzeniu stosowa.
W studiach na Biblii rzadko si wzorowa.
Chodzi w purpurze i jasnym bkicie,
Z cendalu majc lub z tafty podbicie.103
Troskliwie ciska zoto w swoim worze,
Ktre zarobi na okrutnym morze,
Bo w medycynie zoto jest kordiaem,
Przeto dla niego najmilszym specjaem.

Dama z Bath
Z Bath wdrowaa Niewiasta poczciwa,
460

e troch gucha troch nieszczliwa.


W rzemiole tkackim tak miaa wpraw,
Ze przecigna Ypres oraz Gandaw.104
Nigdy jej adna niewiasta z parafii

103

104

w. 454: cendal jedwabna cienka tkanina, jedna z taszych, uywana czsto na podszewki, na chorgwie,
proporce (Herbert Norris, Costume and Fashion, Londyn 1940, t. I).
w. 462: Ypres, Gandawa, miasta we Flandrii sawne kunsztem tkackim.

93

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Pierwsza w Ofercie ubiec nie potrafi,105


A gdy ubiegnie, tak Dam rozzoci,
I na ni fuknie bez adnej litoci.
I nie przesadzam: dziesiciofuntowe
Kadzie w niedziel stroiki na gow,106
Z tak drogocennej tkaniny zrobione,
470

I ze szkaratu poczochy czerwone,107


Bardzo obcise, cimy mikkie, nowe.
Twarz pewna siebie, a lica rowe.
Zacna niewiasta ywot wioda chlubny!
Piciu maonkw miaa w yciu lubnych,
Nie liczc innych kompanw modoci,
Lecz tych przemilcz dla przyzwoitoci.
W Jerozolimie a trzykrotnie bya
I mnogo obcych krain odwiedzia,
Zawdrowaa do Rzymu, Bolonii,

480

Bya w Santiago, tako i w Kolonii,108


Poznawszy w drodze dobry kawa wiata.
A prawd mwic, to bya szczerbata.
Jechaa stpa, rozparta wygodnie,
Gowa jej w chusty otulona godnie,
Na nich kapelusz jak tarcza ogromny,
Biodra okryte w pokrowiec przestronny
I para ostrg do ciem przypita.
Kmoszka wesoa i w jzyku cita,
Na mio wiele rnych znaa lekw,

490

105
106
107

108

W sztuce tej wiedz czerpic z dawnych wiekw.

w. 464: dotyczy kolejnego skadania ofiar przez wiernych przy otarzu.


w. 468: stroiki na gow por. uwag do wiersza 82.
w. 470: poczochy czerwone w redniowieczu nie noszono poczoch trykotowych (dzianych), lecz szyte z
tkaniny. Pierwsze dziane jedwabne poczochy nosi w Anglii Edward VI (XVI w.), pochodziy one z
manufaktury woskiej (Herbert Norris, Costume and Fashion).
477480: W Jerozolimie, itd. te, zdumiewajce odlegoci celu, pielgrzymki, odbywaa oczywicie Dama
z Bath wasnym sumptem. Byy to przy tym podre uciliwe, wiadczce wic rzeczywicie o intencji
niebahej. Tote nie naley w wierszach powyszych dopatrywa si ukrytego szyderstwa. Bolonia
Boulogne-sur-Mer we Francji. Santiago de Compostela miejsce grobu w. Jakuba w Hiszpanii.
94

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Proboszcz
By z nami Proboszcz z miasta, poczciwina,
Czek bogobojny, wielki biedaczyna,
Lecz mony duchem, prac uwicony,
Poza tym szkolarz, m wielce uczony,
Ktry parafian naucza y w wierze,
Goszc Chrystusa Ewangeli szczerze.109
By pracowity, wielkiej agodnoci,
Bardzo cierpliwy w kadej przeciwnoci,
Chocia mu ciko nieraz los doskwiera.
500

Niechtnie zwykle dziesicin zbiera,


Wolaby raczej rozda jak najprdzej
(eby parafian poratowa w ndzy)
Skromne dochody swe i datki wszelkie,
Bo sam potrzeby posiada niewielkie.
Parafia jego rozlega i dua,
Lecz on nie patrzy, czy jest deszcz, czy burza,
Bogacz, czy ndzarz, czy droga daleka,
Jeli na niego kto w chorobie czeka,
Biey do pieszo, wsparty na kosturze.

510

Zacnym przykadem swym owieczkom suy,


Czynami bowiem on nauk wspiera,
I w Ewangelii sowa j ubiera.
I takim jeszcze wspomaga obrazem:
Gdy rdza na zocie, c bdzie z elazem?
Komu zaufa, gdy kapan niecnota,
Jak wic czek zwyky nie ma le do bota?
Przeto wstyd straszny, haba oczywista,
Gdy pasterz brudny, a owieczka czysta,
Bo dobry kapan, sam idc na przedzie,

109

w. 496: obrazek tradycyjny dobrego pasterza dusz, czowieka o gobim sercu, w literaturze krajw
katolickich przetrwa co najmniej do wieku dziewitnastego w rnych wariantach, wic np. w Janie
Dborogu Syrokomli portret Definitora wydaje si jakby wzorowany na Proboszczu Chaucera, gdy w
rzeczywistoci oczywicie o adnym wpywie bezporednim czy porednim mowy nie ma.
95

Geffrey Chaucer
520

Opowieci kanterberyjskie

Po czystej drce swe owieczki wiedzie.


On wikaremu parafii nie zwierza
I nie zostawia trzdki bez pasterza,
Aby z druhami czas spdzi przy winie
Lub do witego Pawa biec w Londynie
Requiem odpiewa opacone szczodrze,
Lecz siedzi w domu, trzdki strzee dobrze,
Nie jak najemnik, lecz pasterz prawdziwy,
Aby owieczki nie porwa wilk chciwy.
I taka wito dusz mu przenika,

530

e nie odepchnie ze wzgard grzesznika


I go nie skarci wyniole i dumnie,
Ale napomni agodnie, rozumnie.
Ludziom do nieba wskaza drog praw
Dobrym przykadem to jego jest spraw;
Skoro kto jednak w grzechu trwa opornie,
Czy jest biedakiem, czy odziany dwornie,
Wszystkich z jednak surowoci zgani.
Zali gdziekolwiek lepsi s kapani?
Nie szuka adnych splendorw, godnoci

540

I nie jest oschy, lecz peen mioci,


A ludzi wiedzie Chrystusa ladami,
Sam drepczc kornie za apostoami.

Oracz
I by z nim Oracz, brat jego rodzony,110
Czek dobrotliwy, w pracy niestrudzony.
Wiele w swym yciu zaadowa gnoju.
110

w. 543: wizerunek Oracza-chopa interesujcy jest z paru wzgldw. Ciekawe przede wszystkim, e Oracz
jest bratem rodzonym Proboszcza, obaj wic wyszli zarwno z tej samej chopskiej rodziny, jak widzimy
gboko kulturalnej. Po drugie, ciekawe, e Oracz mia czas, eby w okresie prac wiosennych na roli wybra
si na pielgrzymk, i znalaz na to rodki. A wreszcie, e jego pozycja spoeczna nie przeszkodzia mu
swobodnie uplanowa i urzeczywistni tak nieatw wycieczk. Widocznie jest chopem wolnym, nie za
paszczynianym (serfe), cho tekst Chaucera nie rzuca na t spraw wyranego wiata. e Oracz posiada
swj grunt, jako waciciel, mogoby wynika z wiersza (555): zawdy ochotnie dziesicin paci. Taka
ochoczo do pacenia podatkw wyglda raczej na znami psychiki wolnej.

96

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

y w miosierdziu Boym i pokoju,


Miujc Boga caym swoim sercem,
Tak w powodzeniu, jako w poniewierce,
Bliniego zasi, jak siebie samego.
550

Gdyby mg jeno, za czeka biednego


Na mier by poszed i los boleciwy
W imi Chrystusa, nagrody niechciwy.
A z ojcowizny i krwawej swej pracy
Zawdy ochotnie dziesicin paci.
W odzieniu kmiecym jecha na kobyle.
Zjecha Szafarz i Mynarz opilec,
Wodarz, Przekupie relikwii z kamratem,
Wonym sdowym, no i ja poza tym.
Mynarz
Mynarz, chop tgi, wielce zadzierzysty,

560

Szeroki w barach, krpy, przysadzisty,


Minie potne mia i koci grube.
Krzep sw chtnie wystawia na prb,
Zawdy zwycisko wychodzc z zapasw.
Najcisze odrzwia wyrywa z zawiasw
Albo z rozbiegu czaszk sw roztrzaska.
A broda jego jak opata paska
I taka rya, jak lis albo prosi.
Po prawej stronie narol mia na nosie,
Z ktrej, podobny do rudej szczeciny,

570

Stercza pk wosw, jak przy uszach wini.


Nozdrza jak czarne kominw otwory,
Usta szerokie jak pieca zawory.
W mowie rubaszny, gadki plt ucieszne,
A zawdy sprone, rozpustne i grzeszne.
Zboe krad sprytnie, opat bra chciw,
Wszelako saw cieszy si godziw.
Bkitny kaptur mia i kabat biay,
97

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Miecz i pawa u boku zwisay.


W kobz d mocno i z muzyk gon
580

Wyszlimy z miasta kompani radosn.111

Szafarz
By take Szafarz bractwa prawniczego.
Niechaj szafarze ucz si od niego,
Jak wiktuay kupowa roztropnie!
On nigdy bowiem nie dziaa pochopnie.
Czy paci zaraz, czy bra na rachunek,
Tak skalkulowa kady swj sprawunek,
I zawdy w kupnie na swoim postawi.
Czy Bg sw ask sam tego nie sprawi,
I taki prostak ciemnym swym rozumem
590

Moe growa nad uczonych tumem?


Przecie mia panw trzydziestu nad sob,
Z nich kady bieg w prawie by osob,
A moe tuzin spord tej gromady
Zdolny by obj zarzdcw posady
Nad kad w Anglii wielk posiadoci
I tak wodarzy paska majtnoci,
By pan y godnie, dugw nie posiada,
Chyba e pan w rozum by postrada
Albo by skner. Kady z tego bractwa

600

Mgby caego poprowadzi hrabstwa


Najcisze sprawy. Lecz prostak oszali112
Sprytnie potrafi najwikszych mdrali.
Wodarz
Wodarz, czek chudy, choleryk z natury,
Brod strzyg krtko, a do samej skry,

111

112

w. 580: Pielgrzymka zatem zainaugurowana zostaje przygrywk Mynarza na kobzie, jemu przyznaje
Chaucer rol pierwszego koncertmistrza w zespole uczestnikw dobrej zabawy. Nieprzypadkowo woy te
w jego usta pierwsz rozmieszajc powiastk.
w. 601: oszali zwie, oszuka.
98

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Wosy przy uszach podcite mia koem,


Jako w kapan z tonsur nad czoem.113
Nogi jak tyki, dugie, cienkie koci,
Przy ktrych nie zna ydki wypukoci.
W tak wielkiej pieczy mia skady i spichrze,
610

I go nie mogli oszuka rachmistrze.


Z deszczu i suszy przepowiada mdrze,
Czy ziarno skpo obrodzi, czy szczodrze.
I paskie owce, konie, krowy, woy,
Drb wszelki, winie, gumna i stodoy
Dobrze si miay, gdy nimi wodarzy.
Z modym swym panem nigdy si nie swarzy,
Z chwil, gdy doszed pan penoletnoci,
A Wodarz jemu zdawa nalenoci,
Pacc rachunek cile do grosika.

620

Chytro dworskiego przejrza urzdnika,


Przenikn podstp sugi i pastucha,
Wic si go bali tak jak zego ducha.
Pikn zagrod mia wrd wrzosowiska
I drzew zieleni ocienion z bliska.
Lepiej od pana umia gospodarzy,
Lepiej kupowa i lepiej wodarzy.
W sprzt gospodarski wielce by majtny,
W sueniu panu dniem i noc chtny,
Poycza jemu, co trzeba, lub dawa,

630

Za co w podzice opocze dostawa.


Niegdy zacnego uczy si zawodu,
W rzemiole zrcznym ciel by za modu.
Na jabkowitym wdrowa ogierze
I Szkotem wabi dzielne swoje zwierz.

113

w. 606: Jako w kapan z tonsur nad czoem istniay dwa rodzaje tonsury. Okrga na czubku gowy, tak
zwana w. Piotra, bya przyjta przez duchowiestwo angielskie. Tonsura w. Jakuba polegaa na
wystrzyeniu wosw nad czoem do poowy gowy, sposobem przyjtym przez duchowiestwo szkockie.
Tak ostrzyone wosy w redniowieczu nosili take czsto ludzie niskiego stanu (Herbert Norris, Costume
and Fashion, Londyn 1940, t. II).
99

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

W bkitny dugi giermak otulony,114


Przy boku nosi miecz od rdzy zgryziony.
Pochodzi z Norfolk zacny ten ekonom,
Gdzie z okolicy miasta Badeswell pono.
Jak mnich podpasa si, by szat nie wala.115
640

Jecha na kocu, od kompanii z dala.


Wony
Wony sdowy, jak cherub zaiste,116
Od krost czerwonych lica mia ogniste.
I by jak wrbel chuci paajcy.
Na brodzie wos mia rzadki i sterczcy,
Oczy jak szparki, brwi czarne zropiae.
Mgby sw gb straszy dzieci mae.
Ni potas, boraks, z blejwasu mikstury,
Rt, ow, siarka nie wygadz skry,
Ani ma adna nigdy nie oczyci

650

Straszliwych guzw ni parszywych pryszczy


I nie wybieli gorejcej cery.
Lubi je czosnek, cebul, selery,
Pi mocne wino, jako krew czerwone,
Przy ktrym wznosi okrzyki szalone,
A gdy mu do ba uderzyo wino,
To wtedy w kko pytlowa acin.
Jako nauczy si kilku wersetw,
Ktre spamita przypadkiem z dekretw,

114
115

116

w. 635: giermak duga szata wierzchnia.


w. 639: Jak mnich podpasa si wdrujc konno mnisi podkasywali habit, eby uchroni go od
zabrudzenia, zwaszcza opryskania botem. O bocie na drogach syszymy duo i u Chaucera na dalszych
etapach pielgrzymki. Wodarz podpasa swoj dug szat (giermak) na .sposb podrujcego konno
Mnicha.
w. 641: Wony sdowy mianowicie sdu duchownego (archidiakona). Gwne jego zadanie polegao na
pozywaniu do stawiennictwa przed sdem; prcz tego peni swoiste funkcje wywiadowcze, szpiegujc
niemoralno i dostarczajc sdowi informacji o faktach, ktre mogy da powd do ukarania winnych
cenzurami kocielnymi. Ten drugi rodzaj funkcji z natury rzeczy nastrcza atw sposobno do naduy i
szantau.
cherub cherubiny i serafiny najwysze hierarchie anielskie. Cheruby wyobraano sobie jako
przebywajce w kosmicznej strefie ognia poniej najwyszego nieba, czyli empirejskiego.
100

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

I nie dziw wcale, bo sysza je przecie


660

Od dnia do nocy i sjka, jak wiecie,


Nie gorzej Walter krzyknie od papiea 117
Wszak gdy kto wicej pyta go zamierza,
Wnet filozofia jego gdzie przepada,
Questio quid iuris? jeno odpowiada.118
otrzyk to zacny i serca mikkiego,
Trudno by znale gamrata lepszego;
Za kwart wina kmotrowi pozwoli
Z leuchn igra cay rok do woli.
I wszystkie grzeszki acno wyrozumie.

670

(Sam te sikork skrycie skubn umie.)


Gdziekolwiek zdybie hultaja-gagatka,
To go poucza, e w takich wypadkach
Archidiakona kltwa niestraszliwa,
(Chyba e dusza w sakiewce przebywa),119
Bo w kies jeno kara wymierzona:
Kiesa twa piekem jest archidiakona.
Ale e Wony, za to rczy mog,
Bo grzesznik winien przed kltw czu trwog,
Kltwa zabija, rozgrzeszenie zbawi,

680

Wic trzeba strzec si przed Significavit.120


Wony, diecezj majc pod nadzorem,
Md ca trzyma pod swoim terrorem,
Rad im udziela, zna ich tajemnice.
Wiecem na gowie w drodze stroi lice,121

117

118
119

120

121

w. 661: Nie gorzej Walter krzyknie od papiea wiersz ten w redniowieczu nie wymaga objanie. Sjki
bowiem pospolicie uczono wykrzykiwa sowo Walter (red. ang. Watte), podobnie jak do niedawna kad
prawie papug w Polsce uczono mwi sowo Lora.
w. 664: Questio quid iuris pytanie, jak rzecz wyglda z prawnego punktu widzenia?
w. 674: Chyba e dusza w sakiewce przebywa to znaczy cierpienia kiesy wystarcz jako okup za cierpienia
duchowe, jakie byyby spowodowane cenzurami kocielnymi.
w. 680: Significavit pismo wystawione przez wadze kocielne uwiadamiajce o ekskomunice tak zwane
od pierwszego sowa Significat (albo: de excommunicato capiendo). Pismo takie mogo by podstaw dla
wadz cywilnych do aresztowania czowieka oboonego kltwa.
w. 684: Wiecem na gowie w drodze stroi lice i koacz nosi przy boku miast tarczy nieznona, nawet
obrzydliwa figura, jak jest Wony, nieoczekiwanie okazuje si zdolna do wesoego bazestwa i pomysowo
dostraja si do oglnego pogodnego oywienia.
101

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Tak wielkim, e za godo szynku starczy,


I koacz nosi przy boku, miast tarczy.
Przekupie relikwii
By z nim Przekupie relikwii z Londynu,122
A ktry wonczas jecha prosto z Rzymu,
Kompan Wonego i kmotr zaufany,
690

Po drodze piewa: Przyjd, umiowany,


Na co wnet Wony rycza takim basem,
e trba z mniejszym grzmiaaby haasem.
Wosy mia te jak woskowe wieczki
I takie proste niby lnu sznureczki;
Spaday w rzadkich wizkach na ramiona,
Szpara od szpary wosem przedzielona.
Dla krotochwili bez kaptura jecha,123
Ktry tymczasem wpakowa do miecha.
Myla, e sobie przysporzy urody,

700

Noszc, jak gadysz, wedle pierwszej mody,


Jeno ptliczek i wos rozpuszczony.
Oczy mia lnice, jak zajc tropiony,
A ptlik z godem Weroniki chusty.
Z przodu, na onie, wiz w miechu odpusty,
Prociutko z Rzymu i jeszcze gorce.124
Gos mia tak cienki, jak kol beczce,

122

123

124

w. 687: Przekupie relikwii albo sprzedawca odpustw (the Pardoner). Funkcje, jakie spenia,
wywoyway uzasadnion krytyk ju w redniowieczu i spowodoway, e ta egzotyczna wielce dla oczu
dzisiejszych figura zanika i w yciu, i w pamici cywilizowanej Europy. Czynnoci Przekupnia otwieray
bowiem szerokie pole do naduy i daway mono duych zarobkw dla zdolnego oszusta typu
reklamiarsko-agitacyjnego. Zadanie takiego sprzedawcy polegao na zbieraniu funduszw na cele
humanitarno-religijne, jak np. zasilenie rodkami pieninymi szpitala zakonnego. Gwnym artykuem, jaki
sprzedawa, byy odpusty. Dodatkowo mg sprzedawa relikwie. Warunkiem za nabycia odpustu i
skorzystania z niego byo uprzednie odbycie spowiedzi przez nabywc u spowiednika ksidza. Odpust
mg by bowiem tylko zabiegiem dodatkowym, gadzi grzechy powszednie po otrzymaniu rozgrzeszenia.
Sprzedawca odpustw dla tych czynnoci handlowych nie potrzebowa wice i w istocie bywa nieraz
czowiekiem wieckim, mg jednak mie przy tym nisze wicenia duchowne, jak zapewne ma je
Chaucerowski Pardoner.
w. 697: Dla krotochwili bez kaptura jecha by to dobry art dla wspczesnych, tak dalece przywykli
ludzie nakrywa gow zarwno pod goym niebem, jak i w domu.
w. 705: Prociutko z Rzymu jzyk ironii (wiz odpusty jeszcze gorce) wskazuje, e i ten szczeg
naley do oszukaczej reklamy, jak operuje sprzedawca.
102

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Na gbie wcale nie nosi zarostu


I mie go nie mg, albowiem po prostu
By on waachem lub klacz, jak mniemam.125
710

Od Berwick do Ware, jednak nigdzie nie ma126


Lepszego w jego zawodzie fachowca,
Wszak w torbie wiezie kawaek pokrowca,
Ktrym, jak rbkiem, okrywaa gow
Najwitsza Panna, i ptno aglowe,
Jak mwi, z odzi, na ktrej Piotr wity
Jedzi po morzu, nim zosta przyjty,
Jako aposto Pana Jezusowy.
I kamieniami zdobny krzy brzowy,
I wiskie koci wiezie w szklanej czarze.

720

Wiec gdy takowe relikwie pokae


Gdzie poczciwemu na wsi proboszczowi,
Wtedy w dniu jednym wicej grosza zowi,
Ni w dwa miesice zbierze klecha biedny,
I tak omota szalbierstwem niejednym,
I przed nim pleban i jego owieczki
Jak tresowane mizdrz si mapeczki.127
Lecz trzeba przyzna, zalety mia liczne;
Sprawnie posugi peni kanoniczne,128
Albowiem lekcj czyta znakomicie

730

I ,,Offertorium piewa naleycie,


Wiedzc, gdzie zacz owej pieni zdanie.

125

126
127

128

w. 709: By on waachem lub klacz, jak mniemam Chaucer charakteryzuje tak Przekupnia, aby czytelnik
obeznany z teoriami fizjonomiki redniowiecznej spostrzeg od razu, e chodzi o egzemplarz czowieka w
pewnym wzgldzie uomnego od urodzenia, eunuchus ex nativitate (Curry, p. bibliografi). W takim razie
jednak tym bardziej z powodu uomnoci wrodzonej nie mgby by otrzyma wice kapaskich.
w. 710: Od Berwick do Ware dzi trudno ustali, jakie miejscowoci Chaucer ma na myli.
w. 725726: I przed nim pleban i jego owieczki Jak tresowane mizdrz si mapeczki ujmy to
atwowiernym mieszkacom prowincji nie przynosi, cho w aosny sposb maluje ich naiwno. Widocznie
oszuci pokroju Przekupnia nie docierali na gbok wie zbyt czsto i regu tamtejszych stosunkw
ludzkich bya rzetelno.
w. 728: posugi peni kanoniczne niektre czynnoci pomocnicze, nie wymagajce szafarstwa
sakramentw. Do posug takich naleao (jak informuje tekst) czytanie lekcji (wybranego ustpu z Pisma
w.), piewanie Offertorium (po Credo, podczas gdy celebrans odprawia msz) i wygaszanie kazania (po
ktrym normalnie nastpowaa kolekta, zbieranie datkw pieninych na koci). W drugiej poowie XIV w.
praktyki kaznodziejskie byy ju przekupniom zabronione.
103

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Gadkimi sowy wygasza kazanie,


Wiedzia, e srebrem napenia swe miechy,
Wic gono piewa z ogromnej uciechy.
Oto pokrtce wam opowiedziaem
O liczbie, sianie i rynsztunku caym
Miej kompanii; wyjaniem tako,129
Dlaczego w Southwark, w gospodzie Pod Jak
W pobliu ,,Dzwonu, wszyscy si zebrali.
740

A teraz czas ju opowiedzie dalej,


Jako nam pierwszy w wieczr przemin,
Gdymy w gospodzie bawili gocin,
By w dalszym cigu, mwic o podry,
Inne wspomnienia pielgrzymki powtrzy,
Lecz z gry prosz: darujcie askawie,
Gdy rubasznoci powie sw zaprawi;130
Nie zarzucajcie mi nieokrzesania
Przeto, i czsto w tak prostackich zdaniach
Spisywa bd, bez adnej ozdoby,

750

Trefne powiastki jakowej osoby.


Albowiem tego nie trzeba wam dowie,
e kto chce czyj odtworzy opowie,
Jak najdokadniej musi naladowa
Onego czeka poszczeglne sowa,
Cho grubijaskie i nieogadzone,
Bo gdy zastpi je sowem zmylonem,
Opowiadanie stanie si faszywe.

129

130

w. 736737: Chaucer tak dobra zesp narratorw, eby opowieci jurne, rubaszne i rozmieszajce suto
okrasiy cykl i wybiy si w caoci na plan pierwszy. Std ludzie wyszej kondycji spoecznej, stronicy od
rechotliwej wesooci i dosadnego wysowienia, nie mogli mie w tym zespole przewagi liczebnej.
Uczestnictwo kilku rycerzy np. uniemoliwioby zamys autorski zmuszajc do szerszego uwzgldnienia
konwencji romansw rycerskich, ktry Chaucer wyszydzi ubocznie (w Opowieci o rycerzu Topazie), jako
rodzaj przestarzay.
w. 745746: darujcie askawie, Gdy rubasznoci powie sw zaprawi o tym wanym celu literackim
swojego przedsiwzicia Chaucer informuje od razu. Usprawiedliwia si niepotrzebnie. Powiastki, w ktrych
uyje wyrazw z tzw. sownika niewybrednego, bd wanie jako kompozycje literackie popisami sztuki
najbardziej wybrednej, takiej, na jak gburzy nigdy by si sami nie zdobyli (Opowie Mynarza, Opowie
Wodarza). Z duym, nie znanym prawie dzisiaj taktem poetyckim autor tak bdzie manipulowa efektami
dosadnoci i rubasznoci, e pomimo cakowitej swobody w tym zakresie nie zatrci o sfer drastycznoci i
pornografii.
104

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Naley sowa przytacza prawdziwe,


Dworne czy gminne, nawet brata swego.
760

Sowa Chrystusa, w Ewangelii Jego


Pene prostoty i pene szczeroci,
Jednak w nich nie ma nijakiej gminnoci.
Plato za uczy: Niech sowo pisane
Rzeczywistoci za krewniaka stanie.131
I tako prosz, wybaczcie mi przecie,
em w mej powieci ludzi, tak jak w wiecie,
Nie pousadza wedle ich godnoci,
Lecz to jest wina mej nieudolnoci.
Kademu grzeczno czynic w rwnej mierze

770

Rycho Gospodarz wszystkim da wieczerz,


Na wiktuay smakowite baczy
I mocnym winem wszystkich ich uraczy.
Czek to uprzejmy, o takim polorze,
I mg marszakiem by w niejednym dworze;
Postawy susznej, z bystrymi oczyma,
Gadszego w Chepe nie masz mieszczanina!132
Przemawia mdrze, uczenie i miao,133
Jak na mczyzn prawego przystao,
A e mu nie brak byo wesooci,

780

Wic po wieczerzy zacz bawi goci,


O krotochwilach prawic nam przernych
I koczc zwrotem do wszystkich podrnych:
Z caego serca witam was, panowie,
Zaprawd bowiem, nie skami, gdy powiem,
e w tej gospodzie od roku nie bya
Kompania rwnie wesoa i mia,
Jaka w tej chwili goci pod t strzech.
Rad bym was chtnie obdarzy uciech,

131
132
133

w. 763764: Myl wzita z Platoskiego dialogu Timaeus (29B).


w. 776: Chepe wym. Czepe Cheapside, jedna z gwnych ulic Londynu,
w. 777: uczenie bez wtpienia komplement. Uczonoci bowiem Gospodarz si nie popisze.
105

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Wic umyliem tak krotochwil,


790

Co nie kosztuje, a zabawi mile.


Jedziecie z pacia, niech wam Bg przewodzi,
A ask wity mczennik nagrodzi!
Lecz wiem, i pewnie w podry si zdarzy,
e jeden z drugim i chtnie pogwarzy,
Bowiem zaprawd markotno, jak wiemy,
Jecha w milczeniu, niby koek niemy.
Pragn was przeto zacn krotochwil
W drodze rozerwa, jak rzekem przed chwil.
Jeli wy wszyscy zebrani tu spoem

800

Zgadzacie si z tym projektem wesoym134


I jako powiem, zrobicie w podry,
To dzie jutrzejszy nie bdzie si duy;
Kln si na ojca, ktry ley w grobie!
Rado zakipi, gow dam ci sobie.
Wic rce w gr, bez jednego sowa.
Odpowied nasza wnet bya gotowa
I nie stawiajc adnego pytania,
Wyrazilimy zgod bez wahania,
Proszc, by zechcia rad sw ogosi.

810

Panowie rzek nam lecz pierwej chc prosi,


Bycie, co powiem, nie wzili wzgardliwie.
Ot oznajmiam krtko i treciwie:
Kady z pielgrzymw niech, gwoli zabawie,
Dwie historyjki opowie ciekawie,
By skrci drog wam do Canterbury,
I dwie w powrotnej, czyli razem cztery,

134

w. 800: Zgadzacie si z tym projektem wesoym na szczegln uwag zasuguje osobliwa rola Gospodarza
w poetyckim planie caoci. Figura ta suy bdzie propagandzie idei rozwinitych we Wstpie,
zatrcajcych o tematyk jurn. Gospodarz wanie, na caej przestrzeni utworu, a do ostatniego swego
wystpienia, pozostanie nieznuonym ideologiem wiosny takiej, jak sawiy pierwsze wiersze Wstpu,
organizatorem wesooci oglnej w sensie, jaki daa pozna ta poetycka przygrywka. Dziki nieustannej
inspiracji Gospodarza seria opowiada, pomimo odchyle ku surowoci lub wzniosoci w poszczeglnych
partiach, jako cao wyranie zabarwi si tonem pogodnej artobliwoci, optymizmem, zrodzonym z ducha
zabawy. Takie za pomylne zharmonizowanie elementw niekiedy uroczystych, czciej rubasznych, uczyni
fragmentaryczn poniekd kompozycj nawet w obecnej postaci utworem mimo wszystko niedalekim od
artystycznej skoczonoci.
106

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Niech o przygodach, jakie sysza, prawi.


A kto najlepiej w drodze was zabawi,
To znaczy, czyje bd opowieci
820

Rwnie krzepice, jak sensowne w treci,135


Ten, kiedy znowu wrcimy w te strony,
W onej tu izbie bdzie ugoszczony
I sumptem innych spoyje wieczerz.
Lecz by zabawie przysuy si szczerze,
Jad na wasny koszt i z przyjemnoci136
Bd przewodzi w drodze moim gociom;
Kto si omieli przeciw mnie buntowa,
Ten musi wszystkim po drodze fundowa,
Wic bez dugiego deliberowania,

830

Bym mg poczyni wnet przygotowania,


Uyczcie na to swego przyzwolenia.
Od razu doszo do porozumienia
I przyrzeklimy z ogromn ochot
Sucha go w drodze, bardzo proszc o to,
Aby tak czyni, jako nam obwieci,
By przewodnikiem, sdzi opowieci,
Tako ustali koszt onej wieczerzy,
Albowiem wszyscy pragniemy zawierzy
I bahe rzeczy, i waniejsze sprawy

840

135

136

Jego sdowi podczas tej wyprawy.


w. 819820: opowieci Rwnie krzepice, jak sensowne w treci: Tales of best sentence and moost solaas
sowa te zawieraj wytyczn programu literackiego, ktry zostanie speniony. Kada z powieci ofiaruje
suchaczom porcj cennego sensu t j. mdroci ksikowej (sentence); wikszo za bdzie miaa poza
tym charakter krzepico rozrywkowy (solaas). Natomiast zamys powierzenia kademu z uczestnikw
pielgrzymki recytacji a czterech opowiada zostanie porzucony. Sdzc z dalszych wzmianek mniema
trzeba, e poeta pierwotnego planu poniecha. Dzieo, jakie wykona, ma bd co bd pocztek, zakoczenie
i okrelone proporcje wewntrzne, zapewniajce przewag pierwiastkowi solaas.
w. 825: Jad na wasny koszt z punktu widzenia praktyczno-yciowego Gospodarz wyda si musi
cokolwiek fantast. Chtnie bowiem porzuci na kilka dni interes i pozostawi bez wasnego dozoru po to,
aby z przygodnym gronem pielgrzymw zabawi si w zabaw literack na koszt wasny. Kolacja, jak
wsptowarzysze postawi zwycizcy, to kwestia rozrachunku midzy nimi, ale Gospodarz oczywicie nic na
tym zyska nie moe (waciwie nawet dooy: bo to funda na koszt nas wszystkich: oure aller cost).
Przy tym w drodze powrotnej i tak wszyscy ptnicy stanliby powtrnie w gospodzie Pod Jak, niezalenie
od projektu zabawy literackiej (w. 821 przekadu, 801 oryg.). Eskapada Gospodarza w tych warunkach moe
mu tylko przysporzy kosztw, a nawet i strat. Dziaa wic o dziwo bezinteresownie, tylko z niezwykej
ochoczoci, z czystego zapau dla imprezy: by zabawie przysuy si szczerze (w. 824)
107

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

I znowu wino wszystkim nam podano,


A potem kady, aeby wsta rano,
Szybko na swoje uda si posanie.
A za o wicie, kur naszej kompanii,137
Gospodarz pierwszy zerwa si na nogi
I ca trzdk zgromadzi do drogi.
A gdymy przestrze przebyli niewielk,
Kdy witego Tomasza rdeko,
Gospodarz konie wstrzyma i tak prawi:
850

Panowie, bdcie posucha askawi.


Wszak pamitacie swoje przyrzeczenia,
Wic skoro ranne i wieczorne pienia
Nie w dysharmonii, ustali wypada
Przed dalsz drog, kto z was pierwszy gada.
Bodaj mi wina nie zabrako w dzbanie!
Rebeliant, ktry przeciw mnie powstanie,
Za wszystkich w drodze sypnie swoim trzosem.
Teraz losujmy; kto z najkrtszym losem,
Pierwszy zaczyna swe opowiadanie.

860

Moci Rycerzu, mj dostojny panie,


Cignijcie pierwszy i wy w kolejnoci,
Cna Przeoryszo, i wy niemiaoci
Pozbdcie swojej, mj panie Kleryku,
I tako kady, nie mieszajc szyku,
Niechaj wyciga rk po dba one.
Wnet losowanie byo ukoczone,
Lecz krtko mwic, czy to przez przypadek,
Czy moe jaki szczeglny wypadek,
Ale kompania caa wielce rada,

870

e Rycerzowi pierwszy los przypada


I pierwszy swoj opowie opowie,

137

w. 844: kur naszej kompanii Gospodarz sta si kogutem dla nas wszystkich : was oure aller cok
czyli e wszystkich rano pobudzi. W sensie metaforycznym dla wsptowarzyszw kogutem pozostanie a
do koca jako czujny animator, budziciel wesooci oglnej, na caej trasie pielgrzymki od Londynu do
Canterbury.
108

Geffrey Chaucer

Opowieci kanterberyjskie

Co uradzone zostao w umowie,


Jako ju wiecie, czym mao powiedzia?
A kiedy Rycerz o tym si dowiedzia,
Jako e mdry i nie zna swawoli,
I sw nie ama danych z dobrej woli,
Wyrzek: Skoro mam zacz krotochwil,
Wic, w Imi Boe, los swj witam mile!
A teraz jadc suchajcie, co powiem.
880

I ruszylimy przy ostatnim sowie,


A on rozpocz, ucieszony szczerze,
Swoj opowie w takowej manierze.

109