You are on page 1of 5

H

Projekty AVT

2732

Przetwornica do CAR-A UDIO


Jak wiadomo, w instalacji samochodowej
dostpne napicie wynosi maksymalnie
14,4V, co pozwala z mostkowej kocwki
mocy uzyska teoretycznie 25W na 4.
Zblionymi mocami dysponuj obecne nowo
czesne radia samochodowe. eby uzyska
moce wiksze, potrzebne jest wysze napicie
zasilania. Prezentowany ukad suy do pod
niesienia napicia typowej instalacji samo
chodowej do poziomu umoliwiajcego
osignicie mocy ponad 200W przy podcze
niu typowej kocwki mocy lub kilku.

Opis ukadu
Przetwornica skada si z kilku zasadniczych
czci. Gwnym elementem odpowiedzial
nym za podniesienie napicia jest transforma
tor impulsowy, ktry do dziaania potrzebuje
napicia zmiennego, a jest ono wytwarzane
w ukadzie sterownika TL494 z doczonymi
elementami wykonawczymi w postaci tran

zystorw mocy MOSFET. Po stronie wtrnej


znajduje si mostek z szybkich diod prostow
niczych i zesp kondensatorw filtrujcych.
Ukad, mimo prostoty konstrukcji, posiada
oryginalne zabezpieczenie prdowe oraz nad
i podnapiciowe, ktre przyczyniaj si do
bezpieczestwa drogiego samochodu.

Tajemnice TL494
Jest to ko roboczy elektroniki impulsowej,
wic warto opisa nieco jego budow wew
ntrzn. Zna go kady zagldajcy do zasila
cza od komputera PC, gwnie pod oznacze
niem KA7500. Budow wewntrzn widzimy
na rysunku 1. Zasilanie w zakresie 840V
podajemy na nk 12plus i 7minus. Sercem
kostki jest generator, ktrego czstotliwo
w zakresie 1300kHz ustalamy za pomoc
elementw RC podpitych do nek 5 i 6.
Nastpnie sygna w postaci piy podawany
jest na wewntrzny komparator i porwnywa

ny z napiciem z dwch wzmacniaczy bdu,


ktrych wejcia dostpne s na nkach 1, 2
i 15, 16 oraz wyjcie do kompensacji na nce
3. Warto wspomnie, e budowa tych wej
umoliwia prac wzmacniacza z napiciami
wejciowymi, poczynajc od 0V. Z wyjcia
komparatora sygna trafia do ukadu wew
ntrznego przerzutnika i w postaci dwch
tranzystorw (kady 250mA max.) wyprowa
dzony jest na zewntrz przez nki 8, 9 oraz
10, 11. Takie rozwizanie jest bardzo uniwer
salne i mona na wiele sposobw konfiguro
wa stopie wyjciowy, uzyskujc do 0,5A
prdu wyjciowego z samej kostki lub pod
czy dodatkowe tranzystory mocy. Ciekaw
waciwo ma nka 13 sterujca prac stop
nia wyjciowego. Przy podaniu na ni stanu
wysokiego (5V) stopie wyjciowy pracuje na
przemian np. do sterowania naszej przeciw
sobnej przetwornicy. Gdy podamy stan niski
(0V), tranzystory wyjciowe bd wczane

Rys. 1 Budowa wewntrzna TL 494

E l e k t ro n i k a d l a Ws z y s t k i c h

13

Projekty AVT
rwnoczenie, co przy ich poczeniu rwno
legym daje nam do 0,5A prdu wyjciowego
np. do zasilacza maej mocy. Warto wspom
nie, e przy tym trybie czstotliwo pracy
jest taka sama jak generatora, natomiast przy
trybie pracy naprzemiennym trzeba podzie
li j na dwa. W strukturze ukadu zawarto
jeszcze konieczne rdo napicia odniesienia
o wartoci 5V, majce wyprowadzenie na
kocwce 14. Wyprowadzenie 4 suy do
mikkiego startu, czyli powolnego zwiksza
nia wspczynnika wypenienia przy wcze
niu zasilania. Zainteresowanych szczegami
odsyam do not katalogowych tego ukadu.

przekadni transformatora. Tam napicie jest


prostowane za pomoc diod D8D11 i wyga
dzane kondensatorami C13C16. Dalej na
picie wyjciowe podczamy do posiadanej
kocwki mocy. Przetwornica zasilana jest za
porednictwem przewodu prdowego pod
czonego do wejcia BATTERY. Napicie trafia
bezporednio na kondensatory C3, C4 i uzwo
jenie transformatora. Zasilanie samego ste
rownika czerpane jest bezporednio z wyjcia
REMOTE radia samochodowego, gdzie
w chwili jego wczenia pojawia si 12V. Po
wyczeniu radia przetwornica wycza si,
oszczdzajc tym cenny prd akumulatora.

Budowa przetwornicy

Zabezpieczenia

Schemat ideowy przedstawiony jest na


rysunku 2. Zawiera opisan kostk TL494
pracujc na czstotliwoci ok. 40kHz (C8,
R16) w ukadzie przeciwsobnym z maksy
malnym wspczynnikiem wypenienia. Tran
zystory wyjciowe pracuj w ukadzie wtrni
kw emiterowych z kolektorami podpitymi
do zasilania nki 8, 11. Emitery za pomoc
R2, R3 steruj bramkami tranzystorw MOS
FET. Dodatkowo znajduj si tam wtrniki
emiterowe T3, T4, poprawiajce szybko
rozadowania bramek tranzystorw MOSFET
T1, T2. Tranzystory te kluczuj uzwojenie
pierwotne transformatora mocy, wywoujc
w nim zmienne pole magnetyczne, ktre to
zmiany s transformowane na wtrn stron
z odpowiednim powieleniem zalenym od

Zadanie sterownika TL494 sprowadza si


tylko do generacji impulsw prostoktnych
i mgby kto powiedzie, e mona to wyko
na na kilku bramkach CMOS, co niektrzy
robi. Jednak opisywana kostka, mimo bardzo
niskiej ceny (ok. 2 z), umoliwia dodanie
kilku ukadw poprawiajcych niezawodno
pracy przetwornicy. Pierwszym udogodnie
niem jest mikki start zrealizowany na kon
densatorze C6 i rezystorze R15, dziki niemu
napicie wyjciowe przetwornicy ronie
powoli podczas startu, a elementy prdowe
nie s naraone na chwilowe przecienie.
Nastpnie dzielnik skadajcy si z rezysto
rw R8, R9, R11 wraz z T5 i wejciem
wzmacniacza bdu (pin 16 kostki TL497)
tworz ukad zabezpieczenia nad i podnapi

ciowego umoliwiajcy prac przetwornicy


tylko w zakresie napi 1015V, co chroni
akumulator przed penym rozadowaniem.
Najciekawszym jednak ukadem jest ukad
zabezpieczenia prdowego oparty na pomia
rze spadku napicia na rezystancji wczo
nych tranzystorw MOSFET. Skada si
z diod D5, D7, ktre sumuj sygna sterujcy
bramkami MOSFETw, a nastpnie za
pomoc R17, R18 kieruj go do diod D4,
D6 podpitych do drenw MOSFETw.
W punkcie poczenia tych elementw uzys
kuje si sygna prostoktny o amplitudzie
odpowiadajcej wartoci prdu pyncego
przez tranzystory MOSFET powikszony
o stae napicie przewodzenia diod D4, D6.
Nastpnie sygna ten jest filtrowany za pomo
c filtra dolnoprzepustowego R7, C5 i podany
na wejcie wzmacniacza bdu kostki TL494.
Jest on skonfigurowany za pomoc R12, R14
jako komparatorzatrzask, ktrego napicie
zadziaania ustalamy za pomoc potencjomet
ru montaowego P1. W chwili, gdy prd prze
kroczy warto dopuszczaln, napicie na
kocwce 1 bdzie wiksze od ustalonego
napicia na kocwce 2, wewntrzny wzmac
niacz bdu zatrzanie si dziki R14 w stanie
wysokim i na wyjciu pin 3 pojawi si napi
cie ok. 5V. Wyczy ono przetwornic i zgasi
zawiecon zielon diod LED1 oznaczajc
prac, a zawieci czerwon, sygnalizujc
przecienie w ukadzie. Bdzie to trwao do
czasu ponownego uruchomienia ukadu.
Rys. 2 Schemat ideowy

14

E l e k t ro n i k a d l a Ws z y s t k i c h

Projekty AVT
Kondensator C1 w chwili wczenia przez
podanie duego napicia na nk 2 wycza
ukad czujnika prdu w momencie startu prze
twornicy. Takim ukadem mona mierzy bar
dzo due wartoci prdu bez stosowania ko
potliwych szeregowych rezystorw. Ze
wzgldu na rozrzut rezystancji tranzystorw
MOSFET i ich duej zmiennoci w funkcji
temperatury oraz dodajcy si do tego rozrzut
napicia przewodzenia diod D4, D6 ukad
nie jest precyzyjnym narzdziem pomiaro
wym, lecz detektorem przecienia. W uka
dach bardzo duej mocy dobre efekty przyno
si pomiar spadku napicia na ciekach
doprowadzajcych mas zasilania.

Transformator impulsowy
Najbardziej nielubianymi elementami uka
dw s elementy indukcyjne, a to ze wzgldu
na kopotliwe ich wykonanie. Postaram si
wytumaczy, jak w prosty sposb wykona
taki transformator z czci z demobilu. Naj
bardziej przydatne bd tu transformatory
z rozebranych zasilaczy komputerw PC. Jed
nak nie wszystkie rdzenie si nadaj! Nadaj
si te, w ktrych przetwornica pracuje w uka
dzie pushpull, czyli tam, gdzie s dwa tran
zystory mocy i najczciej sterownik TL494
(KA7500). Nie nadaj si do tego celu rdzenie
ze starych zasilaczy opartych na kostkach
serii UC3842, ktre posiadaj szczelin.
A wic transformator powinien by na rdzeniu
zamknitym (bez szczeliny) wykonanym
z ferrytu mocy (nie myli z rdzeniami prosz
kowymi). Ferryt mocy to np. polferowski
F807, Philips np. 3C85, 3C90, 3F3, Siemens
np. N27, N41, N67. Rdzenie takie posiadaj
du warto AL=20004000. Od wielkoci
rdzenia zaley moc maksymalna, ktr moe
my uzyska. Idealnym rdzeniem byby stoso
wany we wzmacniaczach firmowych rdze
piercieniowy, jednak jest on trudno dostpny.
Zamiast niego moemy posuy si do
atwo dostpnymi rdzeniami serii ETD.
W takie rdzenie wyposaone s wspomniane
zasilacze komputerowe i jest to najczciej
rdze przypominajcy ETD34, a znajdziemy
go w zasilaczach o mocy 200300W. Do
naszych celw wystarczy krtka praktyczna
tabela 1, pomagajca oszacowa, co z danego
rdzenia moemy uzyska oraz okrela mini
maln liczb zwojw uzwojenia pierwotnego
dostosowan do opisywanego ukadu.
Podane liczby zwojw s przyblione i na
pewno nie zaszkodzi ich zwikszenie, jednak
czym mniej nawijamy, tym mamy mniejsze
straty w uzwojeniu. Teoretyczne obliczenia
Tabela 1

E l e k t ro n i k a d l a Ws z y s t k i c h

indukcji w rdzeniu s do kopotliwe,


a mona to zrobi w uproszczony praktyczny
sposb. Wystarczy nawin na posiadany
rdze pewn liczb zwojw uzwojenia pier
wotnego i podczy do ukadu. Do tego testu
nawijamy tylko prowizoryczne uzwojenie
pierwotne i moe by ono nawinite cienkim
drutem. Najprociej wykona je z elastycznej
tamy dwuprzewodowej, wtedy bez kopotu
moemy dowin lub odwin jeden zwj.
Pobr prdu przy zasilaniu 15V nie powinien
przekracza 200mA, a rdze po kilku minu
tach pracy moe by co najwyej lekko ciep
y. Jeli rdze nadmiernie si grzeje lub
pobiera wikszy prd, to trzeba zwikszy
liczb zwojw. Mona te zwikszy czstot
liwo pracy przetwornicy przez zmniejsze
nie wartoci C8 i/lub R16. Liczb zwojw
uzwojenia wtrnego obliczamy z przekadni
transformatora. W skrcie przypomn,
e napicie wyjciowe bdzie tyle razy
wiksze od wejciowego, ile razy wicej
jest zwojw w uzwojeniu wtrnym
w stosunku do pierwotnego. Z prdem
jest odwrotnie, bdzie tyle razy mniejszy.
rednice drutw nawojowych najlepiej
wybra jak najwiksze, aby tylko zmie
ciy si na rdze. Uzwojenie pierwotne
nawijamy oczywicie grubszym drutem,
bo pynie przez nie wikszy prd. Niektrzy
pewnie zechc nawin kilkoma drutami jed
noczenie, eby byo atwiej i eby zmniej
szy efekt naskrkowego przepywu prdu
i susznie. Trzeba pamita, e przekadni
trafa liczymy dla maksymalnego napicia
wejciowego czyli 15V, ktre po przetrans
formowaniu bez obcienia wyjcia da nam
warto maksymaln. Jest ona wana ze
wzgldu na maksymalne napicie pracy pod
czonej kocwki mocy i kondensatorw fil
trujcych oraz napicia przebicia diod pros
towniczych. Napicie pod obcieniem na
pewno spadnie, a jakie ono bdzie, zaley ju
od wykonania trafa i od wspczynnika
wypenienia impulsw sterownika TL494,
ktry nie jest najlepszy, bo jego maksimum to
8090%. Jeli kto bdzie wykonywa prze
twornic do np. czterech kocwek mocy,
warto wspomnie o maksymalnym prdzie
zastosowanych diod prostownika. Wykorzys
taem do tego celu popularne i tanie diody
typu BY500 (GI) o parametrach 5A 600V
200ns i obudowie (DO201), ktra ma wypro
wadzenia osiowe, przez co nie trzeba monto
wa jej na radiatorze. Specjalnie dla duych
prdw pola lutownicze zostay powielone
i mona zastosowa osiem takich diod po
czonych parami rwnolegle. Trzeba te
wspomnie, e nie tylko te diody i trafo decy
duj o mocy wyjciowej, ale wanym elemen
tem s take tranzystory mocy MOSFET.
W tabelce 2 podane s orientacyjne moce
i zalecane do nich tranzystory.
Parametry tranzystorw nieco rni si
w zalenoci od producenta i trzeba pamita,

e rozgrzanie tranzystora do temperatury ok.


100C powoduje dwukrotne zwikszenie jego
rezystancji. Tranzystory oczywicie naley
umieci na odpowiednim radiatorze. Pojem
no filtrujca na wyjciu (C13C16) to mini
mum 2*1000F na kade 100W mocy, a w
zasilaniu (C3) 1000F/100W i powinny by
to dobre kondensatory elektrolityczne. Naj
bardziej grzeje si C3 ze wzgldu na due
prdy. Przetwornica zostaa zaprojektowana
na moc ok. 200W, wydaje si jednak, e
osignicie ok. 400W powinno by realne.
Najprawdopodobniej tylko zaawansowani
sobie z tym poradz, bo mimo duego rdzenia
i zastosowania najlepszych tranzystorw ich
liczba w ukadzie wynosi tylko dwa.
Ze wzgldu na uproszczony ukad sterownika
pojawi si problem ze sterowaniem bramek
o bardzo duej pojemnoci.

Tabela 2

Monta i uruchomienie
Pokazana na rysunku 3 pytka drukowana
zostaa zaprojektowana tak, aby bez kopotu
kady mg j wykona w domowych warun
kach. Ze wzgldu na due prdy dobrze
wykona j na grubej miedzi 70105m.
W przypadku standardowego laminatu
1835um trzeba odpowiednie cieki pogru
bi kawakami przewodw. Monta wykonu
jemy wedug oglnych zasad, czyli najpierw
elementy paskie, jak zworki, rezystory, ko
czc na elementach duych jak kondensato
ry, na koniec sam transformator impulsowy.
Uruchomienie najlepiej przeprowadzi na
zasilaczu regulowanym, obciajc przetwor
nic prdem kilkunastu mA np. za pomoc
rezystorw i diod wieccych, ktre bd syg
nalizowa nam pojawienie si napicia na
wyjciu. Po podaniu zasilania na wejcie
BATTERY i REMOTE przetwornica powinna
od razu dziaa. Pobr prdu nie powinien
przekracza 200mA dla BATTERY i 50mA
dla REMOTE. Na wyjciu powinno pojawi
si napicie zgodne z napiciem wejciowym
pomnoonym przez przekadnie transformatora.
Zmieniajc napicie wejciowe od 9 do 16V,
moemy zaobserwowa zmiany napicia na
wyjciu oraz wyczanie si przetwornicy
przez ukad zabezpiecze nad i podnapicio
wego. Dalej pozostaje nam podczy posiada
n kocwk mocy i wyprbowa dziaanie
caoci. Do dokadnego pomiaru mocy nie
zbdny bdzie zasilacz 1215V o mocy zale
nej od mocy samej przetwornicy. Najprociej

15

Projekty AVT
bdzie jednak podczy typowy akumulator
samochodowy lub dobry akumulator elowy
12V o pojemnoci min. 12Ah. Potencjomet
rem P1 ustawiamy prg zadziaania zabezpie
czenia prdowego, tak eby zabezpieczenie
nie zaczao si podczas maksymalnego
wysterowania wzmacniacza. Bezpiecznik
dobieramy do mocy przetwornicy i umiesz
czamy na kablu zasilajcym albo w oprawce,
w obudowie caego ukadu.

Ukad modelowy
Zosta wykonany do wsppracy z dwoma
scalonymi kocwkami mocy TDA7294.
Trafo na rdzeniu ETD34, uzwojenie wtrne
nawinite jako pierwsze 2*12 zwojw
DNE1,3 i pierwotne nawinite na nie 2*5
zwojw 3*DNE1. MOSFETy to 2*IRFZ44,
czstotliwo pracy 40kHz. Moc wyjciowa
wyniosa przy napiciu 14,4V i obcieniu
4: 1*85W i 2*75W, a napicie wyjciowe
przetwornicy 34V (bez obcienia) i 32V
przy wysterowanym jednym kanale oraz
30V przy wysterowaniu dwch kanaw.
Napicie zasilania 12V dao wyniki: 1*61W,
2*53W i napicia odpowiednio 28,5V,
26,5V i 25V. Sprawno przetwornicy przy
obcieniu moc 230W (rezystor 16)
wyniosa a 94%, pobr mocy ze rda zasi
lania wynis wtedy 245W. Z tego wida, e
tylko 15W wydzielane jest w postaci ciepa
i jest to gwnie ciepo z diod prostownika.
A wic tranzystory MOSFET nie potrzebuj
zbyt wielkich radiatorw. W celu zasilania
czterech kocwek TDA7294 potrzebny
bdzie nieco wikszy, rdze min. ETD39,
a najlepiej ETD44. Fotografia 4 przedstawia
pierwszy prototyp przetwornicy, w ktrym
chciaem sprawdzi moliwoci zakupionego
rdzenia toroidalnego. Sam rdze okazuje si
jednak trudno dostpny, dlatego kolejny
model powsta w oparciu o typowy rdze
ETD.

Uwagi
Moim celem byo zaprojektowanie jak naj
prostszego ukadu przetwornicy, dlatego nie

Rys. 3 Schemat montaowy


Fot. 3 Rdze

posiada ona stabilizacji napicia wyjciowe


go, wic osigi s zalene od napicia zasila
nia i wykonania trafa. Stabilizacja skompliko
waaby ukad, a poza tym nie jest konieczna,
wikszo firmowych samochodowych
wzmacniaczy mocy takiej stabilizacji nie
posiada. Ukad ma oddzielon mas zasilania
i mas wzmacniacza, co praktycznie eliminu
je wszelkie zakcenia przedostajce si t
drog. Masy te cz si w punkcie rda
dwiku, czyli przy radiu samochodowym.
Gdyby byy jakie kopoty, mona poczy je
na pytce rezystorem 110k i/lub kondensa

Fot. 2 Przetwornica

torem 1100nF. Przy pracy przetwornicy bez


obcienia moe si zday, e napicie wyj
ciowe osignie bardzo du warto, dlatego
dobrze jest obciy wstpnie jej wyjcie. Ten
wzrost napicia moe by spowodowany
oscylacjami w uzwojeniu trafa, gdzie szpilki
oscylacji naaduj kondensatory wyjciowe
do duego napicia, mogc je uszkodzi.
W moich prototypach jednak takie zjawisko
nie wystpowao. Warto wspomnie jeszcze
o zabezpieczeniu nadnapiciowym. Przy pr
bie na zasilaczu regulowanym po przekrocze
niu napicia 15V przetwornica wycza si,
a przy ponownym zmniejszeniu napicia w
cza si z powrotem, jednak bez ukadu mik
kiego startu, co powoduje krtkie przecie
nie i najczciej zadziaanie zabezpieczenia
prdowego, sygnalizujc to wieceniem czer
wonej diody LED. Taki efekt moe wystpi
w samochodzie, gdy jest jaki kopot z insta
lacj. Napicie wyczenia mona podnie,
zwikszajc warto R11, co obniy rwnie
dolne napicie wyczenia. Przepalenie bez
piecznika nie jest sygnalizowane, poniewa
ukad sterownika jest zasilany bezporednio
z wyjcia REMOTE radia i bdzie on sygnali
zowa prac, jednak na wyjciu nie pojawi si
napicie. Poniewa w samochodzie panuj
trudne warunki, dobrze by byo zakupi spec
jaln wersj sterownika, przewidzian do
pracy w temperaturach 25 do +85C, a nosi
ona oznaczenie TL494I, niestety jest drosza
i trudniejsza do kupienia.

Instalacja w samochodzie
Instalacja w samochodzie wymaga staranno
ci ze wzgldu na due prdy i niebezpiecze
stwo zwar. Dla przetwornicy w wersji do
ok. 100W, gdzie pobr prdu nie bdzie
przekracza 15A, mona podczy zasilanie
bezporednio z instalacji przewidzianej do
zasilania radia samochodowego, sprawdza
jc przedtem, jakim bezpiecznikiem jest ona

16

E l e k t ro n i k a d l a Ws z y s t k i c h

Projekty AVT
zabezpieczona. Pewnym rozwizaniem jest
rwnie zasilanie caego urzdzenia, np. sub
wofera ze wzmacniaczem i przetwornic,
Fot. 4

Wykaz elementw
Rezystory
R1,R4,R5,R13,R17,R18 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1
R2,R3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .33
R6,R10 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .22-33 0,5-1W
R7,R9,R12,R16 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10k
R8,R15 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .22
R11 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .36
R14 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .47k
P1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10k PR miniaturowy
Kondensatory
C1,C6,C9 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .47F/16V
C2,C5,C7 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10nF
C3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2200F/16V

z gniazdka zapalniczki. Mona wtedy atwo


nasze dzieo zabiera do domu, eby nie zmie
nio waciciela podczas naszej nieobecnoci.
Dla duych mocy, czyli duych prdw prze
kraczajcych 20A, konieczne jest pooenie
linii zasilajcej prowadzo
nej bezporednio z akumu
latora do przetwornicy
napicia. Nowoczesne sa
mochody maj przewidzia
ne specjalne wyprowadze
nia do podczenia sprztu
audio, gdzie na akumulato
rze lub w jego okolicy
umieszczone s bezpiecz

C4,C10-C12 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .100nF
C8 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1,5nF
C13-C16 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1000F/50V
Pprzewodniki
D1-D7 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1N4148
D8-D11 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .BY500
T1,T2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .IRFZ44 itp.
T3,T4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .BC327,8 (25-40)
T5 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .BC556 itp.
LED1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .LED 2-kolorowa
U1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .TL494
Pozostae
B . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .25A
TR1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ETD itp. (patrz tekst)

Pytka drukowana jest dostpna w sieci handlowej AVT jako kit szkolny AVT-2732

E l e k t ro n i k a d l a Ws z y s t k i c h

niki (50100A) w postaci metalowych szyn, a


przy nich punkty do podczenia przewodw.
W przypadku starej instalacji musimy sami
podczy przewd do klemy z biegunem
dodatnim bd przez jej wymian na specjal
n z kilkoma wyprowadzeniami, albo dokr
cajc pod istniejc rub w klemie dodatko
w kocwk oczkow z naszym przewodem
zasilajcym. Przewd zasilajcy powinien
by moliwie najgrubszy i tak pooony w sa
mochodzie, eby nie uleg mechanicznemu
uszkodzeniu. Konieczne jest zastosowanie
bezpiecznika instalacji umieszczonego zaraz
przy akumulatorze. Jego warto powinna by
nieco wiksza ni bezpiecznika w przetworni
cy. eby nie prowadzi drugiego przewodu,
mas zasilania najlepiej pobra z karoserii
obok miejsca montau samej przetwornicy.
Trzeba wybra dobre miejsce, odpowiednio je
przygotowa przez zdarcie lakieru i zamonto
wanie kocwki oczkowej, przykrcajc j
dobrym wkrtem. Nowoczesne samochody
maj cienkie blachy karoserii, dlatego trzeba
znale odpowiedni punkt. Oczywicie naj
lepsz instalacj jest najkrtsza instalacja,
najkorzystniej umieci przetwornic w po
liu akumulatora. Warto jeszcze zadba o pe
wny mechaniczny monta caego ukadu i do
br wentylacj. Problem drga w samocho
dziei zmiennych warunkw atmosferycznych
wraz z zalaniem wod zostawiam ju Wam.

Ireneusz Powirski

17