1

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

“Fo muR”
jhŒ¤âU eh£o‰F ah« ïJfhW« ïa‰¿tU« áW
bjh©oid xU áW g¤âÇif thÆyhfî« v«khš ïa‹wsî
M‰¿tuš nt©Lbkd ïu©lh©LfS¡F K‹d® v«Äl¤J
vGªj nguth ï‹W ÃiwntW« ng‰iw mˤj ïiwt‹
âUtofËš ïiwŠR»‹nwh«. xU áW g¤âÇifianaD«
br›tnd elh¤J« M‰wš xU á¿J« vk¡»šiy v‹gij
e‹Fz®nth«. ngu¿î«, nguh‰wY«, ÉǪj fšÉí«, guªj
mDgtK« cilat®fns ï¤bjh©oid el¤j‰FÇah®. ï›tU§
Fz§fŸ v«ghš ïšyhkš ïUªJ« ‘v‹fl‹ gÂbrŒJ »l¥gnj’
v‹w bgÇah® th¡if fil ão¤nj ......................... tÈikahš ï¥g¤âÇif
Ú©lfhy« ï¤jÄGy»š Ãyɤ njr¤bjh©L M‰¿ tU« v‹D«
e«ã¡ifí«, cWâí« bgÇJKilnah«.
ï~njh® g¤âÇif ífkhF«. ekJ jÄœ eh£oš ehsilÉš
g¤âÇiffË‹ bjhif bgU»¡bfh©nl tU»wJ. ïJfhW« v¤
Jiznah g¤âÇiffŸ njh‹¿d ; mitfSŸ á¿Jfhy« ËW
kiwªbjhʪjd áy; ËW Ãywd gy. g¤âÇiffŸ gy njh‹W
tj‰F¡ fhuz« jÄœk¡fŸ cy»aiy m¿a cs§ bfh©likna
ahF«. ‘»z‰W¤ jtis¡F eh£L ts¥gnk‹’ v‹w FW»a neh¡f«
mU» tU»‹wJ. ‘ïuhk‹ M©lhby‹d, ïuhtz‹ M©lh
by‹d’ v‹W v©Â thœeh£fis å© eh£fsh¡» tªj fhy«
fʪJÉ£lJ. cw§»¡ »lªj ekJ eh£lh® ò¤JÆU«, ò¤Jz®¢áí«
bg‰W eh£o‹ ÉLjiyia¡ fU⥠gy JiwfËY« ciH¡f
K‹tªJ É»wh®fŸ. m›îz®¢á e‹whf nt%‹¿, nk‹nkY«
jiH¤njh§f x›bthUtU« ghLglš nt©L«. ï¡flid M‰w¥
gy tÊfŸ c©L. mitfSŸ g¤âÇifí« x‹whF«. nkdh£lh®
nk‹ikí‰W És§Ftj‰F¡ fhuz« mªehLfËš MÆu¡fz¡fhd
g¤âÇiffŸ btËtªJ cyîtnjahF«. mªehLfËš x›bthU
g¤âÇif¡F« gšyhÆu¡fz¡fhd rªjhjhu®fŸ ïU¡»‹wh®f
bs‹W«, g¤âÇif EiHahj áW FoirfS« ïšiyba‹W« eh«
mªeh£L¢ rǤâu§fËš fh©»nwh«. jÄœ k¡fË‹ bjhifia
Ãid¡»‹, ï¥bghGJ cyÉ tU« g¤âÇiffŸ Äf¡ Fiwthfnt
Fo muR - 1925

2

3

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

njh‹W«. ï‹D« gy g¤âÇiffŸ fhz¥glš nt©L«. Mif
Ædhš vkJ g¤âÇifia Äifba‹W fUjkh£lh®fbsd
e«ò»nwh«.
vkJ g¤âÇifÆ‹ neh¡f¤ija¿a ÉU«òth®¡F ekJ
jhŒehL muáaš, bghUËaš, r_fÉaš, xG¡fÉaš KjÈa
všyh¤ JiwfËY« nk‹ikí‰W És§f¢ brŒtnjahF« vd¡
TWnth«. ekJ eh£L k¡fË‹ clš ts®¢á¡fhfî« m¿î
ts®¢á¡fhfî«, bkhÊ ts®¢á¡fhfî«, fiy ts®¢á¡fhfî«, rka
ts®¢á¡fhfî« ïj‹ thÆyhf ïilawhJ ciH¤J tUnth«.
MÆu¡fz¡fhf bghUŸ bryÉ£L f£oa.........m°âthu«
gyÄšyhÉoš ïoªJ ÉGªJ mʪJ nghtnjnghš, xU njr¤â‹
mo¥gilfsh»a jÅ kÅj‹, FL«g«, gy FL«g§fŸ nr®ªj xU
tF¥ò, gy tF¥ò¡fshyh»a »uhk« M»a ïitfŸ všyh¤
JiwfËY« nk‹ikíwhÉo‹ m¤njr« xUehS«
K‹nd‰wkilahJ. MifÆdhš, ekJ njr« Rjªâu« bg‰W všyh¤
JiwfËY« nk‹ikí‰W És§fnt©LkhÆ‹ ekJ eh£oYŸs
x›bthU jÅkÅjD« jdJ m¿ití«, M‰wiyí« bgU¡»¡
bfhŸSjš nt©L«; x›bthU jÅ¡ FL«gK« eªÃiyaila
nt©L«; x›bthU tF¥ãdU« K‹nd‰wkiljš nt©L«; x›
bthU »uhkK« ãw »uhk§fËDilanth, efu§fËDilanth,
ehLfËDilanth cjÉia vªehS« vâ®gh®¤J Éfhj t©z«
x›bthU JiwÆY« K‹nd‰wbkŒâ jŤâa§F« bgUikia
miljš nt©L«. mo¥gilfshd ïitfis mwntÉL¤J
btW« njr«, njr« v‹W T¡Fuš ïLtJ vkJ g¤âÇifÆ‹ neh¡f
k‹W. Mfnt, ï›to¥gilfË‹ ts®¢á¡fhd KiwfËš ïila
whJ ciH¤J tUtnj vkJ bfhŸifahF«.

jf®¤bj¿nth«. ït® vk¡F ïÅa®, ït® vk¡F ï‹dh® v‹w
ÉU¥ò btW¥ò¡fŸ ï‹¿¢ br«ik be¿ g‰¿ xG» v«khÈa‹w
njr¤ bjh©lh‰¿ tUnth«. “eFj‰ bghU£l‹W e£lš ÄFâ¡f©
nk‰ br‹¿o¤j‰ bghU£L” vD« bjŒt¥ òyik âUtŸStÇ‹
th¡if¡ filão¤J, e©gnuahÆDkhFf ! mt®j« brhšY«,
braY« njrÉLjiy¡F¡ nfL NœtjhÆ‹ mŠrhJ f©o¤
bjhJ¡f¥gL«.
nk‰T¿a caÇa neh¡f§fis¤ jh§»¤ jhŒ¤âUeh£o‰F¤
bjh©oa‰w btËtªJŸs vkjU§FHÉia¤ jÄœk¡fŸ mid
tU« KGkdJl‹ MjÇ¥gh®fŸ v‹w KG e«ã¡ifíilnah«.
ï¥ g¤âÇifÆ‹ tUl¢ rªjh %gh _‹nw jh‹. x›bthU thuK«
PhƉW¡ »Hika‹W btËtU«. ï¥bgU Ka‰áÆš ïw§»íŸs
vk¡F¥ nghâa m¿ití«, M‰wiyí« všyh« tšy ïiwt‹
jªjUŸ ghÈ¥ghdhf.
Fo muR - jiya§f« - 02.05.1925

k¡fS¡FŸ j‹kâ¥ò«, rk¤JtK«, rnfhju¤JtK« X§»
tsuš nt©L« ; k¡fŸ midtU« m‹ã‹ kakhjš nt©L«.
ca®î, jhœî v‹w cz®¢ána ekJ eh£oš ts®ªJtU«
rhâ¢r©il v‹D« beU¥ò¡F beŒahf ïU¥gjhš, ï›îz®¢á
xʪJ mid¤JÆU« x‹bw‹W v©Q« c©ika¿î k¡fËl«
ts®jš nt©L«. rka¢r©ilfŸ xÊant©L«; flîs®fis
Úâk‹w§fS¡F ïG¤J¢ bršY« ïÊjifik bjhiyant©L«.
ï‹ndhu‹d ãw eW§Fz§fŸ e«k¡fŸ mila¥ ghLgLtJ«
vkJ neh¡fkhF«.
ïJfhW« Éjªnjhâa neh¡f§fŸ Ãiwntw c©ik be¿
g‰¿na xGFnth«. m‹ò be¿na vk¡F Mjhu«. bghŒ«ik
be¿iaí«, òiybahG¡f¤ijí« vkJ m‹ò be¿ahš
Fo muR - 1925

4

5

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ekJ g¤âÇfhya¤ âw¥ò ÉHh
$y$ RthÄfË‹ brh‰bghÊî

ekJ g¤âÇfhya¤ âw¥òÉHh
rnfhju®fns!
ehD« $kh‹ j§fbgUkhŸ ãŸis* mt®fS« ï¥
g¤âÇif el¤Jtij¥g‰¿ gyehŸ MœªJ nahá¤J ï¥bghGJjh‹
el¤j¤ Jªnjh«.

ï¥g¤âÇifia Mu«ã¡F« neh¡f«:
njrhãkhd«, ghõhãkhd«, rkahãkhd« ï‹D« k‰w
Éõa§fisí« #d§fËilíz®¤Jtj‰nfah«. Vida
g¤âÇiffŸ gyÉUªJ«, mitfŸ j§fsJ kdrh£á¡F¤ njh‹¿a
c©ikahd mã¥ãuha§fis btËÆl mŠR»‹wd. mit
fis¥ nghyšyhkš bghJ #d§fS¡F Éõa§fis cŸst‰iw
cŸsgo ijÇakhf¤ bjÇÉ¡f nt©Lbk‹gnj vkJ neh¡f«. ï¥
g¤âÇfhya¤ij¤ âw¥gj‰F <r‹ mUshš $ RthÄfŸ ngh‹w
bgÇah® »il¤jJ mÇnjahF«. ïiwt‹ mUshY«, RthÄfsJ
mUshY« g¤âÇif v‹W« Ãiybg‰W k‰w¥ g¤âÇiffËlKŸs
Fiw ahJÄ‹¿¢ br›tnd eilbgw nt©LkhŒ MÓ®tâ¡F«go
RthÄfis nt©L»nw‹.
Fo muR - brh‰bghÊî - 02.05.1925

* th.K. j§f¥bgUkhŸ ãŸis B.A., B.L

bkŒa‹g®fns !
cy»š eilbgW« Ãfœ¢á Kiwfis¥ gyU¡F¤ bjÇÉ¥g
j‰F«, eš cz®¢áia k¡fËilbaG¥òj‰F« g¤âÇiffŸ
ï‹¿aikahjd; »uhkhªâu§fËš Éõa« ahbjh‹W« bjǪJ
bfhŸs ïayhjt®fŸ g¤âÇiffËdhš Éahghu«, murh§f Kiw,
j‰fhy Ãiy KjÈaitfis¤ bjǪJ bfhŸth®fŸ; gy bgÇah®
fË‹ fU¤ij m¿ªJ bfhŸth®fŸ. Éahghu«, Étrha« KjÈa
x›bthU Jiw¡F« x›bthU g¤âÇifÆU¤jš mtáakhF«. gy
#d§fS¡F¥ ãunah#dkhF«. Éõa§fŸ gyt‰¿‰F¥ gy
g¤âÇiffŸ mtáa«. $kh‹ eha¡fuhš Mu«ã¡f¥gL»‹w ï¡
‘Fo muR’ g¤âÇifÆ‹ j‹ikia¡ ftŤjhš ÄFªj MuhŒ¢á
íl‹ Mu«ã¡f¥nghF« xU g¤âÇifahf¡ fhz¥gL»‹wJ.
$kh‹ eha¡fut®fŸ ngáaâÈUªJ gy ehŸ nahá¤J Mu«ã¡f¥
gL« g¤âÇif v‹W njh‹W»wgoahš K‹nah#idíl‹ ïw§Fg
t®fŸ v‹W« ã‹ th§fhJ ijÇakhŒ Ãiybg‰W Égh®fŸ v‹gJ
cWâ. ÄFªj bršth¡ifíila $kh‹ eha¡f® mt®fŸ el¤J«
ï¥g¤âÇif c§fS¡F« v‹id¥ ngh‹wt®fS¡F« ÄFªj
gaid mË¡Fbkd e«ò»nw‹. gy g¤âÇiffËUªJ« ï¥g¤â
Çif ngh‹w fU¤ijíila g¤âÇif ntbwh‹WÄšiy. mjD
ila bganu mj‰F¢ rh‹whF«.

ït® <nuhL fU§fšghisa¤âš `th¤âah® åL` v‹W brhšy¡
Toa irtntshs bršt¡FL«g¤âš ãwªjt®. j‹ jªijia 12
taânyna ïHªj ït®, mtuJ á¿a jªijah® MjuÉdhš fšÉ
f‰ã¡f¥g£L 21 MtJ taâš B.A. g£lK« 24 MtJ taâš B.L. g£lK«
bg‰W 1921 M« tUõ¤âš tH¡FiuP® bjhÊiy¤ bjhl§»dh®.
fU§fšghisa¤âš thrfrhiy x‹¿id¤ bjhl§» el¤â tªjnjhL
mj‹tÊna bghJey¢ brŒâfisí«, jÄH® bgUikiaí« ghuâah®,
tujuh#&Y ehíL, âU.É.f, e.K.nt§flrhÄ eh£lh® ngh‹nwhiu
miH¤J tªJ ngr¢brŒJ tªjt®. ït® jÄÊY« M§»y¤âY« òyik
Ä¡ft®.
Fo muR - 1925

6

tH¡FiuP® bjhÊš bjhl§»a áy khj§fËnyna, tH¡Fiu
P® bjhÊiy É£L x¤JiHahik ïa¡f¤âš KGikahf <Lg£lh®;
nfhit kht£l fh§»u° brayhs®, khÃy îthf rig cW¥ãd®,
nfhit kht£l¤ jiyt®, khÃy¢ brayhs® vd fh§»u° f£áÆš gy
bghW¥ò¡fis t»¤jh®. òfœbg‰w fŸS¡fil k¿aÈš bgÇahnuhL
áiwg£lh®. všyh¥ bghW¥òfËÈUªJ« Éy»¡bfh©L bgÇah®
` Fomuir`¤ bjhl§»anghJ ïtU« bgÇahnuhL MáÇauhf ïUªjh®.
Mdhš clš ey« Ó®bf£ljhš 19.7.1925 ïjnHhL mt® Éy»¡ bfh©lh®.
kU¤Jt« gaÅ‹¿ K¥gJ taJTl Ãu«ghj ÃiyÆš 6.3.1926 ïš
kiwªjh®.
7

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

eh« ehshf Mf ekJ Ãiyia¡ ÑHh¡»¡ bfh©nl tU»
nwh«. ešy Fz«, e«ã¡if KjÈaitfis ahÄHªJ É£nlh«.
ïªÃiyÆš ahÄUªjhš Koî v‹dhF« v‹gij eh« ftÅ¡f
Éšiy. bf£lt®f˪ehËš ÄFªJ É£ld®. e‹ikailí« tÊ
fŸ jilg£L¡bfh©nl tU»‹wd. nk‹ik milí« tÊia¡
fhnzh«. f©lgo M£áKiw el¡f¡ TlhJ. j‹dhš, j‹ gÇrd¤
jhš, giftuhš, fŸtuhš, Éy§Ffshš c©lhF« J‹g§fis¤
Jil¤J¡ fh¤jny M£á KiwÆ‹ xG§F. “FomuR”
ï¤j‹ik¡F e«ik¡ bfh©L tU« vd Ãid¡»nw‹. mtut®
fSila fU¤J¡fis ahbjhU î¥gªjKÄ‹¿ btËÆl¢ Rjªâu«
nt©L«.
ek¡FŸ ïU¡F« mte«ã¡if Ú§»¢ rnfhju ght«
tsunt©L«. ï¥bghGJ eh« ng¢rsÉY«, á‰W©o KjÈa áš
yiu Éõa¤âY«jh‹ rnfhjught¤ij¡ fh©ã¡»nwh«. c©ik¢
rnfhju¤Jt« v§F« fhnzh«. ãwuJ brh¤ij¥ g¿¥gj‰nf rnfhju
ght¤ij¡ fh©ã¤J tU»‹wd®. ca®î, jhœî v‹w Mzt«
ÄFªJ »l¡»‹wJ. gz¡fhuuhf ïU¥ãD« ViHahf ïU¥ãD«
m‹ò v‹gJ xUtU¡bfhUt® ÄFªâU¡f nt©L«. Rjªju«,
rk¤t«, rnfhju¤t« v‹w cz®¢á v§F« gutnt©L«. “Fo
muᔋ fU¤J« ïJnt vd eh‹ m¿ªJ bfh©nl‹. njnrh¤jhu
z¤âš ftd« it¤jš mtáakhF«.
njr Rjªju¤âdhš ghiõ, rka« KjÈat‰¿‰F c¤jhuz«
ãw¡F«. rka¤âÈU¡F« nf£il xÊ¥gJ Äfî« mtáakhF«.
ïitbašyh« “Fomuᔋ Kjš bfhŸiffsh Æy§fnt©L«.
ah‹ ï¥g¤âÇfhya¤ij¤ âwªJ it¥gjhš $kh‹ eha¡fut®
fS¡F ïâš v›tsî áu¤ijí©nlh m›tsî vd¡F« c©L.
bghJ #d§fË‹ e‹ikia¡ nfhÇ ciH¡F« g¤âÇifahifahš
všnyhU« MjǤjš mtáa«. ïJfhW« T¿a fU¤J¡fËš khwhJ
c©ikahd g¤âÇifahf És§f nt©Lbkd všyh« tšy
ïiwtid tG¤J»‹nw‹.
Fo muR - brh‰bghÊî - 02.05.1925
F¿¥ò : `Fo muR` brŒâ¤jhŸ mYtyf¤ij¤ âwªJ it¤J
âU¥ghâÇ¥ òÈô® PhÅah® kl« $y$.átõ©Kf bkŒŠPhd
áthrhÇa RthÄfŸ M‰¿a brh‰bghÊî.

Fo muR - 1925

8

$kh‹ ã. âahfuha br£oahÇ‹ kuz«
gh®¥gd® mšyhjh® T£l¤â‹ jiytuhf És§»tªj
$kh‹ ã. âahfuha br£oah® mt®fŸ 28.4 .25 ² ïuî 9.45 k¡F
ï«k©Qyif Ú¤J É©QybfŒâa brŒâia¡ nfŸÉ í‰W eh«
bgÇJ« tUªJ»‹nwh«. ï¢brŒâ jÄœk¡fŸ midtiu í«
bgUªJ¡f¤âš Mœ¤J« v‹gâš IaÄ‹W. mtuJ ïlJ f‹d¤âš
Kis¤j xU áW bfh¥òsnk mtuJ MÉia¡ bfhŸis bfh©l
T‰Wt‹! v‹nd kÅj®j« thœehË‹ Ãiy! muáaš cy»š
vk¡F« m¥bgÇahU¡F« cŸs nt‰Wik tlJUt«, bj‹ JUt«
vÅ‹ F‹w¡ TWjnyahF«. vÅD«, m¥bgÇahÇ‹ mU§
Fz§fisí«, msÉšyh njrg¡âiaí«, M‰wiyí« eh« ngh‰W
»nwh«. xU ehŸ br‹id¡ fl‰fiuÆš ïtuJ muáaš bfhŸif
fis btF ÔÉukhf¡ f©o¤J¥ ngád $kh‹ âU.É.fÈahzRªju
KjÈah® mt®fis kWehŸ fhiyÆš br‹id¤ bjUÉš rªâ¤j
nghJ; $kh‹ KjÈahiu ÉˤJ “e©gnd! ne‰W fl‰fiuÆš Ú
v‹id thŒbkhÊfshš f©o¤jJ nghjhJ; ï¡fÊ bfh©L
v‹id¥ òil¤âU¤jš nt©L«” v‹W jkJ ifÆÈUªj fÊia
$kh‹ KjÈahÇl« bfhL¤jduh«. muáaš bfhŸifÆš j«ÄD«
ntWg£lhÇl« ï¥bgUªjifah® elªJ bfh©l bgUªj‹ikia¥
ghuh£L»nwh«.
br‹id efu gÇghyd rigÆš eh‰gjh©LfŸ m§f¤âduhf
mk®ªJ ït® M‰¿a mUªbjh©LfŸ ahtuhY« kw¡f‰ ghyjšy.
jkJ KJikÆY«, clštÈ F‹¿¤ js®btŒâa fhy¤âY« efu
khªj® ey¤ijna kd¤J£ bfh©L br‹id efu gÇghyd rigÆ‹
jiyikiana‰W ciH¤J tªjikna ïj‰F¤ j¡f rh‹whF«.
ekJ eh£L¥ g©il¡ if¤bjhÊšfis mãÉU¤â brŒtâš
Ä¡f C¡f§ fh£o tªj bgÇah® Mth®. jÄœeh£oš if¤j¿ berî¢
r§f« x‹W f©L mâš Kj‹ Kjyhf Éir¤j¿ia ( Fly shuttle )
cgnah»¡f Ka‰á brŒjtuhth®. jkJ thœehŸ KGtJ«
itâfbe¿ g‰¿na thœªJ tªjh® v‹W«, Mya¤ âU¥gÂfËš
M®tÄ¡FilauhŒ mU«bghUŸ cjÉtªjd bu‹W« mtiuí«,
mtuJ FL«g¤ijí« m¿ªnjh® ek¡f¿É¡»‹wd®.
9

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

jkJ ïstaâš, lh¡l® eha® mt®fË‹ T£Lwî bgW«
tiuÆš fh§»u°thâahfntÆUªJ njr¤ bjh©L M‰¿ tªjh®.
ekJ jÄœeh£L¤ jt¥ng‰¿‹ FiwÉdhš gh®¥gdušyhjh® T£l«
x‹W f©lh®; ïw¡F« tiuÆš mj‹ jiytuhf És§» tªjh®.
m¤jifa T£l« x‹W fhzhJ, fh§»u° tÊËW njr¤ bjh©o
a‰w tªâU¥ghuhÆ‹ ekJ eh£o‹ Ãiyik ï‹W ntW Éjkhf¤
njh‹W« v‹gJ vkJ bfhŸif. mJ»l¡f, mtuJ muáaš
bfhŸiffisí«, Kiwfisí« MuhŒ¢á brŒtj‰fhf eh« ï‹W
K‰glÉšiy; mitfis¡ f©o¤bjGjî« fUjÉšiy.
m¥bgÇahÇ‹ muáaš bfhŸiffŸ v›ÉjÄU¥ãD«,
mtUila njrg¡âiaí«, mU§Fz§fisí«, cw§»¡ »lªj
gh®¥gdušyhjh®fis cÆ®¥ã¡f¢ brŒj nguh‰wiyí« eh« ngh‰¿
m¥bgÇahiu¤ jÄœehL ïH¡f ne®ªjik¡F¥ bgÇJ«
tUªJ»‹nwh«. mtuJ òjštU¡F«, òjšÉfS¡F«, kidÉ¡F«
vkJ mDjhg¤ij ïj‹ thÆyhf m¿É¤J¡ bfhŸS»nwh«.
mtuJ M‹kh rhªâaila všyh« tšy ïiwt‹ mUŸthdhf.

Fo muR - ïu§fš brŒâ - 02.05.1925

ïaªâuK« if ïuh£odK«
üš ü‰F« Éõa¤âš Éir ïaªâu¤â‰F« if ïuh£od¤
J¡FKŸs jhu j«Äa¤ij ekJ eh£lhÇš áy® e‹F m¿ªJ
bfhŸsÉšiyba‹nw Ãid¡f nt©oÆU¡»wJ. ïuh£il
R‰Wtâdhš ek¡F nt©oa msî üš c‰g¤â brŒtJ fZl
bk‹W«, nghJkhd TÈí« ïâš »il¡fhbj‹W«, ïaªâu¤âdhš
mâf üš c‰g¤â brŒa¡TLbk‹W«, TÈ¡fhu®fS¡F mâf¡ TÈ
»il¥gJl‹, KjyhËfS¡F« ešy yhg« tU»wbj‹W« ït®fŸ
brhšY»wh®fŸ. ekJ eh£o‹ bfhoa tWik¡F K¡»a fhuz«
nk‰brh‹d ïaªâu§fŸ v‹gij mt®fŸ cz®tâšiy. ïaªâu¥
bgU¡»dhš xUáy TÈfS« jÅ¥g£l KjyhËfŸ áyU«,
ãweh£L ïaªâu ÉahghÇfSªjh‹ ãiH¡f Koínk jÉu #d§fŸ
ãiH¡f KoahJ. ekJ ViH eh£oš ntiyÆšyhkš fZl¥gLnth®
v¤jidnah ng® Fiwªj msî TÈia¤jh‹ vâ®gh®¡»wh®fŸ.
ït®fbsšnyhU¡F« ïaªâu MiyfËš ntiy bfhL¡f KoahJ.
x›bthU bjhÊÈY« ï«khâÇna mnef« ngUila TÈia
ïaªâu§fŸ ÉG§» ÉL»‹wd. e« njr« cŸs ÃiyikÆš bgU
thÇahd ViH¡ TÈ¡fhu®fS¡F ntiy »il¤jhšjh‹ tWik
Ú§F«. xU áy KjyhËfS«, mªÃa eh£L ïaªâu¤ bjhÊyhsU«
ãiH¥gâdhš njr¤â‹ jǤâu« Ú§fhJ. cjhuzkhf, e« eh£oš
ÄšfŸ v‹W brhšy¥gL« üš MiyfŸ mâfkhd üš c‰g¤â
brŒ»‹wd. Mdhš, ïit v›tsî ngUila TÈia¡ bfL¤J
ÉL»‹wdbt‹gJ nahá¤J¥ gh®¤jhš bjÇí«.
rhjhuzkhf 20 mšyJ 25 y£r« %gh _yjd¤Jl‹ Mu«ã¡
f¥g£l xU üš aªâu Miyia vL¤J¡bfhŸnth«. ï›thiyÆš
x›bth‹¿Y« 400 - uh¤jš vilíŸs 40 - á¥g« (Bale ) üš c‰g¤â
ahf¡TL«. mjhtJ, bkh¤j« 16,000 - uh¤jš üš c‰g¤âahfyh«.
ï›tsî üš c‰g¤â brŒí« X® Miy Rkh® 2000 TÈfS¡F«
ntiy bfhL¡f Koí«. jiy¡F 4 mzh Kjš 1 %ghŒ tiuÆš
TÈ »il¡F«. KjyhËfS¡F 100 - ¡F 50 rjåj« tUõªnjhW«
yhg« »il¡fyh«. ( ïj‰F nkyhfî« Miy KjyhËfS¡F¢ áy
rka« yhg« »il¤âU¡»wJ. ) ïjdhš ViHfS¡F V‰gL«

Fo muR - 1925

10

11

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

eZl¤ij¥ g‰¿ nahá¥ngh«. nk‰brh‹d 16,000 - uh¤jš üY«
»uhk¤âš ntiyÆšyhkš jÉ¡F« ViH¡ TÈ¡fhu®fis¡ bfh©L
if ïuh£od¤âš jah® brŒJ bfhŸtjh ÆUªjhš xU ehËš xU
uh¤jš üY¡F¡ FiwªjJ _‹W ng® ntiy brŒa nt©L«.
uh¤jY¡F¡ Fiwªj É»j« 4 - mzh TÈ bfhL¥gjhÆUªjhY« eg®
x‹W¡F 1 - mzh 4 - igrh »il¡F«. ï¥goahf 16,000 - uh¤jš üš
c‰g¤âÆš 48,000 ngU¡F 1 - mzh 4- igrh TÈ »il¡»wJ.
ï›tsî üiyí« X® Miy ü‰WÉLtâdhš ntiy
brŒa¡Toa 46,000 ngU¡F ntiyÆšyhkš nghŒÉL»wJ.
ï›tsî ngU¡F« »il¡fnt©oa TÈÆš áWgFâ xU áy
ntiy¡fhu®fS¡F« bgU«gFâ KjyhËfŸ, mªÃa eh£L ïaªâu
ÉahghÇfŸ M»a ït®fS¡F« nghŒÉL»‹wJ. kfh¤khÉDila
Rauh{a¤â‰F¥ bghUŸ ViHfŸ ãiH¡f nt©Lbk‹gnj.
KjyhËfS«, mªÃaeh£L ïaªâu ÉahghÇfS« bghUŸ nr®¡f
nt©Lbk‹gJ kfh¤khÉDila Rauh{a¤â‹ fU¤j‹W. áyU¡F
c¤ânahfK«, mâfhuK« »il¡f nt©Lbk‹gJ« m‹W. ïªj
m«r¤ij eh« kdâÈU¤â¡ bfh©lhš ïuh£il ïa¡f¤â‹ fU¤
ij¢ rÇahf m¿ªJ bfhŸsyh«. ViHfËl¤âY« TÈ¡fhu® fËl¤
âY« m‹ãšyhjt®fS¡F kfh¤kh TW« Rauh{a¤â‹ bghUŸ
e‹F És§fhJ. c¤ânahfK« mâfhu¥ gjÉí« bghUŸ njlY«
jh‹ Rauh{abk‹W mt®fŸ fUJth®fŸ. ï¤jifa m㥠ãuha«
njr¤âš gut¡ Tlhbj‹gij kd≠bfh©nl kfh¤kh fhªâ fh§
»u° m§f¤âdU¡F üš ü‰gij K¡»a flikahf V‰gL¤â
ÆU¡»wh®. ïªj K¡»a flikia njr¤jh® Vfkdjhf V‰W¡bfhŸs
nt©Lbk‹W fUâna ntW áy Éõa§fËš jkJ cWâahd
bfhŸiffisí« Xusî É£L¡ bfhL¤âU¡»wh®. üš rªjhÉ‹
K¡»a¤ij ekJ #d§fŸ bfhŠr§ bfhŠrkhf cz®ªJ tU»‹wd®.
jÄœeh£il¥ bghW¤jtiuÆš khjh khj« üš rªjh brY¤J
nthÇ‹ bjhif bgU»¡bfh©L tU»wJ. MdhY« k‰w â£l§
fËš kfh¤khÉ‹ mã¥ãuha¤â‰F¤ jÄœehL v›tsî Mjuth
ÆUªjnjh m›tsî ï›Éõa¤âš C¡f§fh£l Éšiyba‹nw
brhšy nt©L«. ïÅnaD« ï›Éõa¤âš ftd« brY¤jhkš
my£áakhŒ ïUªJ tUnthkhdhš üš rªjhit vL¤JÉl
nt©Lbk‹W ïj‰FŸshfnt Tw Mu«ã¤JÉ£l áyU¡F
mDTykh»ÉL«. k‰w Éõa§fËš jÄœehL bg‰¿U¡F«
e‰bgaU¡F« ïjdhš Ô§F V‰g£LÉL«.

ïaªâu nkhfKŸst®fŸ njr KGtijí« ïaªâukakh¡»
É£lhš všyh ViHfS¡F« ešy TÈ »il¡Fbk‹W v©zyh«.
48,000 ng® brŒa¡Toa ntiyia 2,000 ngÇ‹ cjÉ bfh©L X®
ïaªâu« brŒJ ÉLtjhš gh¡» 46,000 ngU¡F« ntiyÆšyhkš
nghŒÉL»wJ v‹W nkny T¿nd‹. Mdhš, ït®fŸ všnyhUnk
ntiy brŒí«go eh£oš Miyfis¥ bgU¡» É£lhš všnyhU¡
Fnk ešy TÈ »il¡Fnk v‹W Ãid¡fyh«. Mdhš á¿J
nahá¤J¥ gh®¤jhš ïªâahÉš ïJ mrh¤âa« v‹gJ És§F«.
炙yhªJ ngh‹w njr¤âš ïJ rh¤âakhf¡TL«. ïj‰F«Tl xU
áW njr¤â‹ MiyÆš jahuhF« JÂfis th§f bgÇa njr«
x‹W ïUªjhšjh‹ Koí«. 炙yhªâš #d¤bjhif Rkh® _‹W
nfho. Mdhš, 33 nfho #d¤bjhifíŸs ïªâah, 炙yhªâ‹
rhkh‹fS¡F rªijahf ïU¡»wgoahš 炙yhªJ #d§fËš
bgU« gFâÆd® Miy¤bjhÊÈš ãiH¥gJ rh¤âakhÆU¡»wJ.
ïªâah ï‹iwa âd« J th§f kW¤JÉ£lhš Miy¤bjhÊš
Ãiyik Mg¤jh»ÉL«. 劉dÄU¡f 33 nfho #d¤bjhifíŸs
ïªâahÉš ntiy nt©o ÉF« nfho¡fz¡fhd #d§fŸ Miy¤
bjhÊÈš <Lg£lhš v›tsî J c‰g¤âahF«? m›tsî JÂ
iaí« É‰gid brŒa¡Toa bgÇa rªij ek¡F¡ »il¡Fkh ?
v‹W nahá¡f nt©L«. ïªj m«r¤ij¡ ftŤjhš ekJ eh£o‹
ÃiyikÆš nfho¡fz¡fhd ViHfS¡F¤ bjhÊyˤJ¡ fh¡f¡
Toa rhjd« ïuh£il x‹nw v‹gJ e‹FÉs§F«.
F¿¥ò : FoüÈš vGâa f£Liu

Fo muR - f£Liu - 02.05.1925

Éf, ekJ njr¤â‹ ÃiyikÆš ïaªâu¤bjhÊš V‹
bghUªjhJ v‹gj‰F xU fhuz« k£L« T¿ ïij Ko¡»nw‹.
Fo muR - 1925

12

13

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Fo muR - 1925

14

15

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

tunt©L«. r£lrig¡F¢ bršyhâU¤jny Ï«irba‹W ïÅ
ït® brhšth® nghY«! V‹ ? x¤JiHahjh® cÆUl‹ ïU¤jny xU
F‰wkhŒ ÉLjY§TL«.

“ üš tiy”
kfhuhZou®fŸ “üštiy”Æš åHhkš j¥g cWâ bfh©l
j‹ bghU£L mt®fS¡F thœ¤J¡ TWtjhf kfhuhZou khfhz
kfheh£oš jiyik t»¤j $kh‹ njrKf® T¿dhuh«. r£lrig
ba‹D« khatiyÆš á¡F©lt®fS¡F kfh¤kh mUËa “g¡â
tiy” Æ‹ bgUik v›thW òydhF«? Mfnt ï›thW ït®fË¡
T¤jhLtâš M¢rÇabkJîÄšiy. Mdhš Rauh{a¡ f£áÆd®
bgšfh« x¥gªj¤ij Ãiwnt‰¿ it¡F« ne®ikia¥ g‰¿ k£L«
ï§F á¿J MuhŒnth«. Rauh{a¡ f£áÆ‹ â£l¤ij¥ g‰¿
x¤JiHahnjh® r‰nw thia¤ âwªJ “ï«” v‹whš nghJ«; clnd
“Fo KG»‰W” “x‰Wik FiyªjJ” v‹W T¡Fuš »s«ò»wJ.
Mdhš kfhuhZou Rauh{a¡ f£áÆdnuh j§fŸ khfhz kfheh£
oš üš rªjh xÊa nt©Lbk‹W g»u§fkhf¤ Ô®khd« Ãiw
nt‰¿ÆU¡»wh®fŸ. fhªâaofis¡ fh§»ui[ É£L Éu£o
ÉLtnj ït®fŸ neh¡fbk‹gij m¡»uh[d® jkJ ciuÆš
bjËthf¡ T¿É£lh®.
nyhfkh‹a® ãwªj kfhuhZou« ïªÃiy¡nfh tªJÉ£l
bj‹W ekJ nea®fŸ tU¤jKWjš TL«. xU Éõa«mt®fS¡F
MWjiyaË¡Fbkd e«ò»nwh«. khfhz kfheh£oš Toa nkjhÉ
fË‹ mã¥ãuha« kfhuhZou®fË‹ c©ik aã¥ãuha« m‹W
v‹W«, m«khfhz¤âš bgU«gh‹iknah® fhªâaofËl¤J«
ïuh£ilÆl¤J« m‹ò ó©lt®fbs‹W« g«ghŒ “»uhÅfš”
g¤âÇif TW»wJ. üš rªjh Éõakhf Éthj« neÇlyhbk‹W
v©Â x¤JiHahjh® vtU« m«kfheh£L¡F¥ nghfÉšiy. ïâš
eif¢Rit bghUªâa m«r« ahbjÅš x¤JiHahjh® ï«kfh
eh£L¡F nghfhkÈUªjJ« mt®fSila F‰wkh»É£lJ.
“nt©lhbk‹w kidÉ ifg£lhY« F‰w«, fhšg£lhY« F‰w«”
v‹gh®fŸ. x¤JiHahjh® kfheh£L¡F¢ br‹¿UªJ üš rªjhit
MjǤâUªjhš “r©ilÆ£L x‰Wikia¡ bfL¡f tªjh®fŸ”
v‹W Fiw Tw¥g£oU¡F«. kfheh£L¡F tuhâUªjjhš mt®fŸ
mÏ«iria¡ ifÉ£L Ï«ir¡ F‰w¤J¡F Msh» É£ld®
v‹W m¡»uhrd® njrKf® ï¥nghJ TW»wh®. mÏ«irÆ‹
j¤Jt¤ij¥ g‰¿ cgnjr§ nf£f fhªâaofŸ ïtÇlªjh‹
Fo muR - 1925

16

fhªâaofŸ jiyikÆ‹ Ñœ x¤JiHahjh® x›bthU
jlitÆY« Rauh{a¡ f£áahU¡F É£L¡bfhL¤J tªâU¡F«
Éõa« cyfk¿í«. ït® bghU£L g»Zfhu¥ ãurhu¤ij - V‹?
x¤JiHahikiana Xuh©o‰F ÃW¤â it¤jnjhl‹¿, jkJ
â£l¤âš cÆ®Ãiyahd fj® Éõa¤âY« kfh¤kh ït®fS¡fhf
É£L¡ bfhL¤âU¡»wh®. x¥gªj¤ij c©ikíl‹ Ãiwnt‰¿
it¥gh®fbs‹W fhªâaofŸ kd¥ó®tkhf e«ãdh®. Mdhš
Rauh{a¡ f£áÆdnuh bjhl¡f¤âÈUªJ üš rªjh â£l« njh‰nw
nghŒ ÉLbk‹W cWâbfh©LÉ£lh®fŸ . ï›Éõa¤âš ït®
fS¡F “ÉU¥g« v©z¤â‰F jªij”ahÆUªâU¡»‹wJ.
kfhuhZou Rauh{a¡ f£áÆd® Ô®khd¤ij¥ g‰¿ K‹d® T¿
ndh«. k¤âa khfhz¤ij¢ nr®ªj $kh‹ mŒa§fh® ït®fisÉl
xUgo K‹br‹WÉ£lh®. ït® ïªâah r£lrigÆš Rauh{a¡
f£áÆ‹ ãugy m§f¤âduhÆU¥gt®. fh§»u° fhÇa¡fÄ£o
m§f¤âd®. ehfòÇ òift©o Ãya¤âš ït® fhªâaofis¥ gh®¡f
tªj nghJ fjuhil mªJ tuÉšiyah«. jh« fh§»u° fhÇakhf
tuÉšiy ba‹W rkhjhdK« T¿dhuh«. ï¢r«gt¤ij¥g‰¿¡
fhªâaofŸ “v§ ïªâah” Éš kd« tUªâ vGâíŸsh®. jkJ
FL«g ey¤ij m¿í« bghU£L mt® j«ik¥ gh®¡ftu Ãaha
Äšiyba‹W«, mt® T¿aJ nghÈ¢ rkhjhdbk‹W« fhªâaofŸ
vL¤J¡ fh£L»wh®. Rauh{a¡ f£áah® üš rªjh â£l¤ij kd¥ó®t
khf el¤â it¥gh®fbs‹W v©Â, kfh¤kh fh§»u° fhÇa¡
fÄ£oÆš mnefkhf všnyhiuí« Rauh{a¡ f£áÆduhfnt
bghW¡» vL¤J¡ bfh©lh®. Mfnt $kh‹ mŒa§fhÇ‹ braš
mtU¡F¥ bgU« Vkh‰w« mˤâU¥gâš M¢rÇaÄšiy.
Fo muR - jiya§f« - 17. 05.1925

17

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ÄFªâU¡F«. áW r§f§fŸ xË kG§»¤njh‹W«. Mdhš,
ï›î¤ntf¡ »s®¢á v‹W« Úo¤âU¡fKoahJ. bgU§ »s®¢áÆ‹
ntf« F‹W§fhy¤J eh£oš nrh®î ÄFªâU¥gJ ïašò.
ï¡fhy¤âš áW r§f§fËdhnyna eh£o‰F Úo¤j e‹ikfŸ
Éisí«. ï¢áW r§f§fË‹ _ykhfnt k¡fË‹ Fz¤ij¥
g©gL¤jnt©L«. r¤âa«, cWâ, ijÇa«, ÉlhKa‰á KjÈa ca®
Fz§fis ï¢r§f§fË‹ _ykhfnt ts®¤jšTL«.

fU§fšghisa« thrfrhiy
<nuh£o‹ xUgFâah»a fU§fšghisa¤âš br‹w áy
fhykhf eilbg‰WtU« thrfrhiyÆ‹ x‹gjhtJ M©L
ÃiwÉHh ne‰waâd« ïÅJ elªnj¿aJ. ekJ mUªjiyt®
$kh‹ r¡ut®¤â ïuh#nfhghyh¢rhÇah® ï›itgt¤â‹ mit¤
jiyikia V‰W el¤âaJ ï›thrf rhiyÆ‹ gh¡»abk‹nw
TWnth«. $kh‹ M¢rhÇahÇ‹ jiyikÆš m¿P® ïUt® mÇa
brh‰bghÊîfŸ Ãfœ¤âdh®fŸ. fU§fšghisa« tháfŸ ne‰iwa
âd« fh£oa C¡f¤ijí«, c‰rhf¤ijí« M©L KGJ« bjhl®ªJ
fh£odh®fshÆ‹ ï›thrf rhiy m©ikÆš bgÇJ« K‹nd‰w
kilªJ ÉLbk‹W â£lkhf¡ Twyh«.
ï¤jifa thrf rhiyfË‹ mtáa¤ij¥g‰¿ eh« ÉÇthf¡
Twnt©Ltâšiy. cy»š nk«ghL‰W És§F« ehLfËš thrf
rhiyfŸ ÄFâí« ts®¢ábg‰¿U¡»‹wd. y£r¡fz¡fhd ò¤jf§f
isí«, MÆu¡fz¡fhd m§f¤âdiuí§ bfh©l thrfrhiyfis
nkdhLfËš x›bthU áW efu¤âY« fhzyh«. ïytr ò¤jfhya§
fS«, g¤âÇif¡ Tl§fS« v©Âwªjd. murh§f¤jhU«, bghJ
#d§fS« jhuhskhf e‹bfhilfŸ tH§» ï›thrfrhiyfis¥
ngh‰¿ ts®¤J tU»‹wd®. Mdhš moik ehlh»a ïªâahÉš
murh§f¤jhÇ‹ cjÉia vâ®gh®¤jš å© Mirahfnt Koí«.
bghJthœÉš g‰W¡bfh©l m‹g®fŸ M§fh§F K‹tªJ
ï¤jifa thrfrhiyfis ts®¡f K‰glnt©L«.
Rauh{a¥ nghuh£l« xUòw« elªJtUifÆš, eh£lhÇ‹
ftd¤ij ï¢áW Éõa§fËš òF¤Jjš rÇahkh v‹W áy®
Iíwyh«. jÅkÅj‹, jÅ¡FL«g«, jÅ¥g£l C® ït®fË‹
K‹nd‰w¤â‹ thÆyhf njr¤â‹ K‹nd‰w¤ij ehLtnj vkJ
neh¡fbk‹W bjhl¡f¤âny T¿íŸnsh«. K¡»akhf, $kh‹
M¢rhÇah® jkJ KoîiuÆš vL¤J¡fh£oa t©z«, ekJ eh£o‹
j‰nghija ÃiyikÆš thrf rhiyfS«, ïuh¥ gŸË¡Tl§fS«,
ïuh£il¢ r§f§fSnk bgÇJ« nt©l‰ghyd. xU njr¤â‹
Rjªâu nghuh£l¤âš á¿Jfhy« bgU§»s®¢áí«, c¤ntfK«
njh‹WtJ©L. ï¡fhy¤âš bgU§ T£l§fS«, M®¥gh£l§fS«
Fo muR - 1925

18

Mfnt, ekJ eh£o‹ j‰nghija Ãiyikia cŒ¤Jz®ª
njh® ï‹W ekJ bgUªnjit áW r§f§fns v‹gij vËâš
m¿ªJbfhŸsyh«. fhªâaofŸ îkhz â£l¤ij¥ bgÇJ« tÈí
W¤â tUtJ« ï¡fU¤J¥ g‰¿na v‹gJ vkJ cWâ. M®¥gh£lK«,
c‰rhfK« ml§»a ï¡fhy¤âš bghJ#d§fËilna âwik, ijÇ
a«, r¤âa« KjÈa ca®Fz§fis ts®¤J Ãiyahd mo¤js¤â‹
ÛJ Rauh{a khËifia vG¥òtj‰fhd â£l« îkhz â£lkhF«.
ï¤â£l¤ij Ãiwnt‰¿ it¥gj‰F¢ áW r§f§fŸ bgUªJiz
ahÆ U¡F«. Mfnt, njr e‹ik¡F ï›tsî ï‹¿aikahjbjhU
Éõa¤âš jÄœeh£L¡F tÊfh£L« fU§fšghisa« thrfrhiy
îth»fS¡F¤ jÄœeh£lh® flik¥g£LŸsh®.
ï›thrfrhiyÆš br‹w M©oš 1146 ò¤jf§fŸ ïUªâU¡
»‹wd. ït‰WŸ M§»y¥ ò¤jf§fŸ 463. jÄœ¥ò¤jf§fŸ 683.
jÄœ¥ò¤jf§fŸ 643«, M§»y¥ ò¤jf§fŸ 145« m§f¤âd®
fS¡F¥ ga‹g£ld. âdrÇ, thu¥ g¤âÇiffS«, ïu©blhU
rŠáiffS« jUÉ¡f¥gL»‹wd. br‹w M©oš m§f¤âdÇ‹
bjhif 76. thrfrhiyÆ‹ MjuÉš ïytr ïuh¥ gŸË¡Tl« x‹W
el¤j¥gL»wJ. bgÇat®fS« áWt®fS« nr®ªJ bkh¤j« 42
khzt®fŸ fšÉ gÆ‹wd®. tuî bryî¡ fz¡FfŸ xG§fhf
it¡f¥ g£oU¡»‹wd.
fhÇajÇáfŸ j§fŸ m¿¡ifÆš vL¤J¡fh£LtJnghš
mãÉU¤â¡F ïlÄšyhkÈšiy. flªj x‹gJ M©Lfshf ï›
thrfrhiy elªJ tUtnj k»œ¢áju¤j¡f ÉõakhÆD« ï¤Jl‹
âU¥âailªâU¤jš Kiwa‹W. fU§fšghisa¤âYŸs bgÇnah®
thrfrhiy Éõa¤âš máu¤ij fh£L»‹wd® v‹W fhÇajÇáfŸ
tU¤j¤Jl‹ F¿¥ã£oU¡»‹wd®. fU§fšghisa« tháfŸ
bgU«ghY« jdtªj®fŸ, ÄuhRjhu®fŸ, ‘bjhGJ©Lã‹
bršgtu’šy®. ït®fŸ tašntiy ftŤj neu«nghf ÄFâ XŒî
neu¤âš ï›thrf rhiy Éõa¤ij¢ á¿J ftŤjhY« v›tsnth
K‹D¡F¡ bfh©L tªJÉlyh«. M©LÉHh m‹W k£L«
tªJÉ£L¥ ã‹d® thrf rhiy bah‹W©bl‹gijna
19

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

kwªJÉLtjhš ahJ ga‹Éisí«? Mfnt, ïÅnaD« á¿J
C¡f§fh£o ïisP®fË‹ Ka‰á¡F tYtË¡F«go fU§fš
ghisa« tháfis¥ bgÇJ« nt©o¡bfhŸ»nwh«.
ïÅ thrfrhiy îth»fS¡F eh« Twnt©oa ÉõaK«
x‹W©L. mt®fŸ njr¤â‹ Ãiyikiaa¿ªJ thrfrhiyÆ‹
eilKiwia kh‰¿ mik¤J¡bfhŸsš nt©L«. m§f¤âd®fŸ
áy ò¤jf§fis¥ go¥gj‰fhf k£L« thrfrhiy V‰g£lJ v‹W
v©Qjš TlhJ. eh£o‹ ÉLjiy¡fhf eilbgW« bgÇa njÓa
ïa¡f¤â‰F ï›thrfrhiyia xU Jiz¡fUÉahf mt®fŸ
fUjnt©L«. K¡»akhf fj® â£l¤ij ts®¥gj‰F ït®fŸ
bgÇJ« JizbrŒayh«. m§f¤âd® midtU« fj® mÂí«
goí«, ïuh£il RH‰W« goí« ït®fŸ ö©Ljš nt©L«. X®
ïuh£il¢ r§f« fh©gj‰F thrfrhiy V‰w ïlkhF«. thrf rhiy
Æš ïuh£il, fâ®, bfh£oa gŠR KjÈaitfis¢ nrfǤJ it¤J
m§f¤âd® üš ü‰gj‰F nt©oa trâ brŒJbfhL¡f nt©L«.
ÉHh¡fŸ el¤Jjš, bgÇahiu miH¤JtªJ cgªahr« brŒÉ¤jš
ït‰Wl‹ jkJ fl‹ KoªJ É£ljhf mt®fŸ fUJjšTlhJ. ïuh¥
gŸË¡Tl§fËš ‘Ô©lhjh’U¡F« ïl§bfhL¤J¤ Ô©lhik
Éy¡F¤â£l¤â‰F¤ JizbrŒaî« ït®fŸ K‹tunt©L«.
$kh‹ M¢rhÇa® jkJ KoîiuÆš T¿a cgnjr bkhÊfis
kdâ‰bfh©L tU« M©oš ït®fŸ fhÇa« brŒth®fbs‹W
e«ò»nwh«.
<nuhL efurigahÇ‹ bgUªj‹ikia¥g‰¿ ï§F¡ F¿¥ãlh
kÈU¡f KoaÉšiy. k¡fË‹ m¿î¥ gƉá¡F MjhukhíŸs
ï¤jifa bghJ Þjhgd§fis MjÇ¡f, efu tháfË‹ ãuâÃâ
fshŒ És§F« efu gÇghyd rigah® tÈa K‹tunt©L«.
Mdhš, ekJ <nuhL efurigahnuhbtÅš thrfrhiy¡F¤ j©Ù®
trâ brŒJ bfhL¡fî« kd§ bfhŸ»wh®fËšiy. br‹wth©oš
thrfrhiyÆ‹ brhªj bryÉš xU j©Ù®¡ FHhŒ V‰gL¤j¥
g£lJ. Mdhš, ï¡FHhŒ¡F Ûl® it¤J¡bfhŸsnt©Lbk‹W
ï›th©oš efurigah® TW»wh®fsh«. j§fSila e‰bgaiu
K‹Å£nlD« ït®fŸ ïªj nahridia t‰òW¤jkh£lh®fbsd
e«ò»nwh«.

ó¢rh©o
“ó¢rh©o tªJ ão¤J¡bfhŸth‹” v‹WT¿ m¿ahj
jhŒkh® FHªijfis¥ gaKW¤JtJ©L. muáašâU¤jbk‹D«
ó¢rh©o tu¥nghtjhf e«ikí« j‰nghJ m¢RW¤â tU»wh®fŸ.
jhÞ - g®¡bf‹bA£ rÄ¡iPfË‹ fU¤J ï~njba‹W áy®
C»¡»‹wd®. miuFiw¢ Ó®âU¤j¤ij m§ÑfÇ¡f nt©lhbk‹W
m‹Åbgr‹£ m«ikah® v¢rÇ¡if brŒ»wh®. muáaš âU¤j«
mâfkhf mË¡f¥ g£nlahfnt©Lbk‹W«, Mdhš M§»nyh
ïªâaÇ‹ cÇikfis¥ òw¡f¤J Él¡Tlhbj‹W« f®dš »£Å
fHW»wh®. k‹d® bgUkhnd ï›th©oÅWâÆš ïªâahɉF
É#a« brŒJ Énrõ cÇikfŸ tH§f¥ngh»whbu‹gJ k‰W«
áyÇ‹ e«ã¡if. v«ik¥ bghW¤jtiuÆš, ït®fË‹ Cf«
bkŒah» muáaš âU¤j« tH§f¥g£lhš eh« xU á¿J«
Éa¥ònwh«. nt‰Wikí«, js®¢áí« eh£oš ÃyÉ Ã‰F«
ï›ntisÆš brh‰g Ó®âU¤j§fŸ tH§» e«ik¢ rÇ¥gL¤â
Élyh« v‹W ãÇ£oõh® fUJtJ ïašng. Mdhš, mitfis
V‰W¡bfh©L ghuj k¡fŸ Û©LbkhU Kiw VkhªJnghth®fsh?
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 17.05.1925

Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 17.05.1925

Fo muR - 1925

20

21

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

mŠRjš xÊf

xnu â£l«

murh§f c¤ânahfÞj®fŸ fj® mÂa mŠRtij¥ g‰¿
$kh‹ ïuh#nfhghyh¢rhÇah® “beŠR bghW¡Fâiyna” v‹w
jiy¥ã‹ Ñœ vGâíŸs mÇa f£Liuia k‰bwhU g¤âÆš
ãuRǤâU¡»nwh«. k‰wt®fisÉl c¤ânahfÞj®fns ïuh£
ilia MjÇ¡f¥ bgÇJ« flik¥g£oU¡»wh®fŸ. ViH vËa
t®fŸ cŸgl¥ bghJ #d§fŸ bfhL¡F« tÇ¥gz¤âÈUªJ jh‹
ït®fŸ Câa« bgW»‹wd®. Mfnt, ViH vËat®fS¡F
cztˤJ¡ fh¡f tšyjhd ïuh£ilia MjǤjš ït®fŸ
fld‹nwh? $kh‹ M¢rhÇah® vL¤J¡fh£L»‹w t©z« ït®fŸ
fjuÂa ga¥gLgtj‰F¢ á¿J« MjhuÄšiy. Mjhu« Xusî
ïU¥gjhfnt it¤J¡bfh©lhY«, Mil mÂí« Éõa¤âšTl
ekJ Rjªâu¤ij¥ g¿bfhL¤jš ngjiknaahF«. c¤ânahfÞj®fŸ
mŠá mŠá¢ rhtbjhʪJ jkJ fldh‰w K‹tUth®fshf.

fhªâaofŸ Rauh{a¡ f£áÆ‹ â£l¤ij m§ÑfǤJÉ£lh®
v‹W TWtJ c©ik¡F khWg£ljhF« v‹W br‹w thu« vGâ
ndh«. á¤jfh§»š kfh¤kh T¿a mUŸbkhÊfŸ ekJ T‰iw cWâ¥
gL¤J»‹wd. mit ã‹tUkhW :-

Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 17.05.1925

Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 17.05.1925

Fo muR - 1925

22

``nghU¡F v‹W« ris¡fhj xU rhâahnuhL eh« r©il
ÆL»nwh«. mªj #hâah® gªJnghtbj‹whš ï‹dbj‹W
m¿ah®fŸ. ïuh#jªâu Kiwfis¡ ifah©L eh« v›tsîjh‹
Ka‹whY« mt®fis eh« ïªâahitÉ£L X£oÉlKoahJ. ekJ
bt‰¿¡F¢ rhjdkhf eh‹ njr¤jh® K‹ it¤âU¥gJ xnu
â£lªjh‹. m~J ïuh£ilnaahF«.’’
muáaš »s®¢á KiwfËš fhªâaofS¡F vŸssî«
e«ã¡ifÆšiyba‹gJ ïâÈUªJbjŸËâ‹És§F»‹wj‹nwh?

23

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ekJ muáaš Ãiy

II

ïU fiuí« òu©nlhL« btŸs¥bgU¡F ïilk¿¤J¥
gykhf¤ jL¡f¥go‹, ã‹dhš v⮤J¤ jh¡» ïUkU§»Y« cil¥
bgL¤J ehyh g¡f§fËY« Xo¢br‹W ájW©L nghjš ïa‰if.
mJngh‹W ïªâa k¡fË‹ cŸs¤ij¡ ft®ªJ Ëw khbgU«
ïa¡fkh»a x¤JiHahik ïa¡f« ïilÆš xL¡f¥g£lîl‹, njr
ÉLjiy bah‹¿nyna F¿¡bfh©L Ëw k¡fŸ kd« nt‰Wik
í‰W Äf¢ áWáW Éõa§fËš j« kd¤ij¢ brY¤JtuhÆd®. áy
M©LfS¡F K‹d® JU«bgd kâ¤J cj¿¤ jŸËba¿ªj
g£l§fËY«, gjÉfËY«, mâfhu§fËY« Û©L« k¡fŸ kd«
it¥ghuhÆd®. bghJey v©z« FiwªjJ; j‹ey« jiyö¡» Éf
Mu«ã¤JÉ£lJ. rhâ¥g‰W v‹w khiaÆš k¡fŸ mGªJth
uhÆd®. ‘vdJ flik’, ‘vdJ flik’ v‹wj‰F¥ gâyhf ‘vdJ
cÇik’, ‘vdJ cÇik’ v‹w KH¡f« v§F« nf£»wJ. x›bthU
rhâÆdU« jkJ rhâÆ‹ cÇikfS¡fhf¥ nghuhl KidªJ
É»‹wd®. x›bthU rhâÆdU« jkJ K‹nd‰w¤â‰fhf K‰g£L
ciH¤jš rhyî« áwªjnj. jkJ ciH¥ghš ãw rhâÆd®fË‹
cÇikfŸ v›th‰whD« ghâ¡f¥glhâU¤jš nt©L« v‹w v©z
Ä‹¿ vt® v¡nfL bfoD« jh« k£L« gy cÇikfis¥ bgw
nt©Lbk‹w FW»a neh¡f« ïJfhiy eh£oš jiyÉǤjhL»wJ.
áwªj m¿thËfS«, ca®ªj njrhãkhÅfS« ï¡FW»a neh¡
f¤ij mo¥gilahf¡ bfh©l rhâ¥g‰W v‹D« khatiyÆš á¡»
cHY»‹wh®fŸ. “Ú aht‹?” vd v‹id xUt‹ nf£ghdhÆ‹
“ïªâa‹, ïªâa‹, ïªâand” v‹W K¡fhY« bkhÊnt‹ vd¡
T¿a âU kf«kjÈ Í‹dhî§Tl rhâ¥g‰W v‹w khiaÆš ght«!
mGªâÉ£lh®. ϪJ¡fS«, K°ä«fS« muád® r£lrigÆš
bgW« ãuâÃâ¤Jt bjhifia tu«gW¤J, br‹w 1916-« M©oš
xU x¥gªj« brŒJ bfh©ld®. mj‰F¤jh‹ “yºkzòÇ x¥gª
j«” v‹W bga®. m›bth¥gªj¤ij jkJ rhâ¡F rhjfkhf kh‰w
nt©Lbk‹W K°ä«fŸ xU bgU« »s®¢á brŒJ É»‹wd®.
rhâkj ngj§flªJ áwªj njÓathâahf ïUªJ tªj, tF¥òthÇ¥
ãuâÃâ¤Jt« eh£o‹ eyid¡ bfL¥gjhF« v‹w bfhŸifia¡
Fo muR - 1925

24

25

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

if¡bfh©oUªj âU Í‹dh eh£o‹ j‰fhy ÃiyÆš jkJ
bfhŸiffis¢ á¿J kh‰¿¡bfhŸs nt©oa mtáa« V‰g£L
É£lJ v‹W T¿ K°ä«fË‹ »s®¢á¡F¤ Jiz brŒJ tU»‹
wh®. rhâ¥g‰¿‹ tÈikna tÈik ! ï¥bgUŠ r_f¤âdU« xU§F
To¢ brŒJ bfh©l x¥gªj¤ij¤ j¡f fhuzÄ‹¿ kh‰Wjš Tlh
bj‹W« m›Éj« kh‰Wjš mtáakhÆ‹ jkJ #hâÆdÇ‹
cÇikfŸ v›th‰whD« ghâ¡f¥gl¡ Tlhbj‹W« ïªJ¡fŸ vâ®
thj« òǪJ tU»‹wd®. ï›ÉU thj§fisí« Kiwna MuhŒªJ
KoîbrŒa¡ Tod T£lK« muáaš f£áfË‹ x‰Wik¡ T£l«
nghš x‹W« brŒahkš gaÅšthj« Ãfœ¤â¡ fiyªJ É£lJ.
jÄœeh£onyh muáaš cyf¤ij rh⢠r©il v‹w glh«
_o¡ bfh©oU¡»wJ. Rkh® g¤jh©LfS¡F K‹d®¤ njh‹¿
k¡fS¡FŸ x‰Wikia¡ Fiy¤J, nt‰Wikia eh£o, njr ÉLj
iy¡F¥ bgUªjilahf ËW ehsilÉš xUthW xL¡fK‰W tªj
rhâ¢r©il Û©L« cÆ®¤bjGªJ cWÄ Ã‰»wJ. gh®¥gd® gh®¥gdušyhjh®, MÇa® - jÄH® v‹w ãÇî¢ brh‰fns v§F«
KH§F»‹wd. Rjªâu åu®fŸ Rauh{a åu®fshf ïy§»a e«kt®
ïJfhiy rhâ åu®fshf¡ nfhy§bfh©L É»wh®fŸ. jiyt®fË‹
brh‰bghÊîfËY«, jÄœ¥ g¤âÇiffËY« fh§»u° v‹w ng¢ir¡
fhnzh«! fj® v‹w ng¢ir¡ fhnzh«! všyh« rhâ kakhfnt
És§F»‹wd. “všyhUnkh® Fy«, všyhU« ïªâa k¡fŸ” v‹w
caÇa bfhŸif, áwªj v©z« k¡fis É£L mf‹nwho¥ nghŒ
É£lJ. ãw¥ghš ca®î, jhœî v‹w Ñœ v©z« eh£oš guÉ
É£lJ. všyhU« x‹bw‹W v©Â eh£o‹ ey¤â‰fhf x‹¿a
kd¤âduhŒ¤ jÄœ k¡fŸ ciH¡F« ehŸ vªehnsh?
ïJfhW« eh£o‹ muáaš Ãiyia¥ g‰¿¥ bghJneh¡fhf
MuhŒ¢á brŒnjh«. ïÅ eh£o‹fQŸs g‰gy muáaš f£áÆd®
fis¥ g‰¿¢ RU¡fkhf MuhŒjš brŒnth«.
ekJ eh£oš eilbg‰WtU« M£áKiwÆš v›Éj
bjhl®ò« ï‹¿, òw¤nj ËW x¤JiHahik brŒtâš v›Éj
gaDÄšiybad¡ T¿, muád® r£lrigfËš EiHªJ M§F
x¤JiHahikia Ãfœ¤â M£áKiw eilbgwht©z« ïila
whJ K£L¡f£il ngh£L, M£áKiwia cil¤bj¿jny rhyî«
áwªjbjd¡ bfh©L fh§»u°thâfËš xU T£l¤âd® “Rauh{a¡
f£á ” v‹w xU f£áia¤ njh‰Wɤjd®. k¤âa khfhz«, t§fhs«
v‹D« ïu©L ïl§fŸ jÉu k‰iwa ïl§fËš Rauh{a¡ f£á
Æd® nghâa Mjuî bgwÉšiy. ïl¤â‰F«, fhy¤â‰F« jkJ f£á
Æ‹ gy¤â‰F« j¡fthW jkJ bfhŸiffisí« Kiwfisí«
Fo muR - 1925

26

kh‰¿¡bfh©nl tuyhÆd®. r£lrigfËš KG x¤JiHahik,
ïilawhkš K£L¡f£il v‹W T¿aJ ng¢rsÉny ËWÉ£lJ.
ïªâa r£lrigÆš jkJ f£á¡F¥ gyÄ‹ik fUâ Rna¢ir
thâfŸ áynuhL xUtif x¥gªj« brŒJbfh©L K£L¡f£il
Kiwia Xuh©L ifah©L tªjd®. mJî« xUáy fhÇa§fËš
k£Lnk. Xuh©L¡F¥ ã‹d® Rna¢ir thâfŸ Rauh{a¡ f£áÆ
diu¡ ifÉ£L É£ld®. ght«! j‹dª jÅauhŒ vL¤j fhÇa«
ahÉD« njhšÉ nkš njhšÉna bg‰W tªjd®. ït®fŸ mU«
ghLg£L mÇ≠bg‰w áy bt‰¿fS« mur¥ ãuâÃâÆ‹ jÅ
mâfhu« vD« thS¡F ïiuahÆd. r£lrigfŸ V‰gL¤J« áW
fÄ£ofËš gjÉ bgwyhfhbj‹W bfh©oUªj neh¡f« btW«
vG¤jsÉnyna ËWÉ£lJ. k¤âa khfhz¤âY« t§fhs¤âY«
Rauh{a¡ f£áÆdÇ‹ K£L¡f£il xUthW Ãiw nt¿‰bw‹nw
TWjš nt©L«. ïUªjhY«, v‹? k¤âa khfhz¤â‹ r£lrig¤
jiyikia¥ bgw Rauh{a¡ f£áÆd® K‰g£L, mjidí« bg‰W
É£ld®. gjÉbgWjš TlhJ v‹w mt®j« bfhŸif¡F Éah¡»
ahd« nghY«! br‹id khfhz¤ij¥ g‰¿a k£oY« Rauh{a¡
f£áÆdiu g¤âÇiffËY«, ãur§f nkilfËY« f©nlhnk
ašyhJ r£lrigÆš fhznt ïšiy. br‹id r£lrigÆš
Rauh{a¡ f£áÆdU« ãw f£áÆdU« ifah©L tªj KiwfËš
v›Éj ngjK« vŸssî« vk¡F¥ òydhfÉšiy. ïJ ngh‹nw
k‰iw khfhz r£lrigfËY« Rauh{a¡ f£áÆd® ïUªJ tU»‹
wd® vd¡ TWjš ÄifahfhJ.
“r£lrigfËš x¤JiHahik Ãfœ¤Jnth«; K£L¡f£il
nghLnth«; M£áKiwia mÊ¥ngh«” v‹W Rauh{a¡ f£áÆd®
åuhntr« bfh©L T¿a KH¡f¢ brh‰fŸ gaÅythÆd; ng¢áš
x¤JiHah åu®fshfî«, brŒifÆš x¤JiH¥ò åu®fshfî«
És§» tU»‹wh®fŸ. mJk£Lnkh? ng¢áY§Tl m›åu¤j‹ik
xʪJ tU»‹wJ. fhªâaofS¡F«, Rauh{a¡ f£áÆdU¡F«
V‰g£l x¥gªj¤ij xʤJÉl Rauh{a¡ f£áÆd® K‰g£L
É£ld®. m¡ f£áÆd®fS¡FŸnsna g‰gy khWg£l mã¥
ãuha§fŸ njh‹¿É£ld. jh[® x‹W TW»wh®! kfhuhZou Ra
uh{a¡ f£áÆd® x‹W TW»‹wd®. îkhz â£l¤ij Ãiwnt‰¿
it¤jš nt©Lbkd âU jh[® TW»wh®. üš rªjh Ô®khd¤ij
vL¤JÉl nt©Lbk‹W«, fhªâaofis fh§»ui[ É£L X£oÉl
nt©Lbk‹W« kfhuhZou¤jh® TW»‹wh®fŸ. ï‹D« áy eh£
fS¡FŸ Rauh{a¡ f£áÆd®fS¡FŸnsna ãsî V‰gL« m¿F¿
fŸ fhz¥gL»‹wd. âU jh[® ïªâahÉÈUªJ f© áÄ£L»wh®;
27

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

âU g®¡f‹ bA£L ãuò 炙yhªâÈUªJ f© áÄ£L»wh®. ahiu
ah® ka¡f¥ ngh»wh®fnsh fhyªjh‹ fh£L«. j‹id¡ f©lhiu
ka¡fKw¢ brŒJ ÑnH 圤J« bfhšÈ¥ghitbad És§F« muá
d® r£lrigfËš mo it¤jt®fË‹ tÊ ïªÃiyíwhJ ã‹ vª
ÃiyíW«? RU§f¡T¿‹ Rauh{a¡ f£áÆd® jkJ g©il¡
bfhŸiffis¡ ifÉ£L É£ld®; x¤JiH¥ghs®fshÆdh®fŸ.
îkhz¤ â£l¤âY«, fhªâaofËl¤âY« e«ã¡ifÆHªjd®;
mt®fS¡FŸS« mã¥ãuha ngj§fŸ njh‹wyhÆd; ãsî mâ
ÉiuÉš V‰gLjY§TL«. Rauh{a¡ f£áÆdÇ‹ j‰fhy Ãiy
ïJntahF«.
$kâ m‹Å bg[©L«, mtuJ T£l¤âdU« ïªâa
muáaš cy»š ïJfhiy Ä¡f ghLg£L tU»wh®fŸ. “mGj
ãŸisjh‹ ghš Fo¡F« ” v‹w bfhŸifíilat®fŸ. ïªâahÉš
k£L« »s®¢á brŒjš ga‹ juhJ v‹W« ïªâa muáaš »s®¢
áia 炙yhªâY« el¤Jjš nt©L« v‹w neh¡fKilat®fŸ.
ïªâa k¡fŸ c©ikahfnt Rjªâujhf§ bfh©LŸsh®fŸ v‹W
M§»y®fŸ m¿th®fshÆ‹ ïªâahÉ‹ M£á KiwÆš ïªâa®
fS¡F¥ bgU« g§F bfhL¡f M§»y®fns K‹ tUth®fbs‹W«,
ïªâa muáaš ÃiyÆ‹ c©ikiaí«, ïªâa k¡fË‹ cŸs¡
»l¡ifiaí« M§»y® m¿ahj Fiwna mt®fŸ f©_o¤jdkhf
ïU¥gj‰F¡ fhuzbk‹W«, M§»y®fis t‰òW¤âdhš mšyhJ
mt®fŸ ïz§fkh£lh®fbs‹W«, MifÆdhš cU¥goahd
muáaš â£lbkh‹iw¤ jahǤJ M§»y eh£L¥ ghuhSk‹w¤
jhÇl« rk®¥ã¤jš nt©Lbk‹W« ï¡T£l¤âd® TW»‹wd®.
“ïªâa RaM£á knrhjh” x‹¿id¤ jahǤJ mj‰F ïªâa
k¡fË‹ Mjuit¥ bgw ïªehL KGtJ« $kâ m‹Å bg[©L
R‰W¥ãuahz« brŒJ tU»‹wd®. $kh‹ É.v°. $Åthr rh°âÇ
ngh‹w bgÇah®fËDilaî«, kfhuhZou khfhz kfhehL ngh‹w
itfËDilaî« Mjuit¤ jkJ knrhjhɉF¥ bg‰¿U¡»‹wh®.
ïJfhW« btËtªJŸs ïªâa muáaš â£l§fis¡ fh£oY« ït®
jahǤj knrhjh bgÇJ« K‰ngh¡Filajhfî«, ïªâa k¡fS¡F
M£á KiwÆš mâf mâfhuK« bghW¥ò« ju¤ j¡fjhfî« ïU¡
»wbj‹nw Tw nt©L«. vÅD« ïªâa ehfÇf¤â‰F« muáaš
bfhŸiffS¡F« bgÇJ« khWg£l m«r§fis¤ j‹df¤J¤ jh§»
É»wJ. M§»y®fis vªehS« rh®ªJ ïªâa k¡fŸ ãiH¡f
nt©Lbk‹w bfhŸifia ï«knrhjh x¥ò¡ bfh©L É»wJ.
ïªâahɉF M§»y eh£L¤ bjhl®ò ï‹¿aik ahjbj‹W
tÈíW¤â¡ TW»wJ. ïªâahÉ‹ fhty‹ ( Protector ) Mf M§»y
k‹d‹ ïUªnjahf nt©Lkh«. ïªâahÉ‹ ÛJ Miz
Fo muR - 1925

28

brY¤âtU« M§»y eh£L¥ “ãÇÉ fî‹Ì”È‹ Mâ¡f« ï«
knrhjhÉdhš xʪjghošiy. ãweh£lhÇ‹ Éahghu¥ bgU¡fhš
ïªâa¡ if¤bjhÊšfŸ ehrkh¡f¥glhkš ekJ bjhÊšfis¡
fh¥gh‰¿¡ bfhŸs fh¥òtÇ Kjyhdit Éâ¡F« cÇikfŸ
ï«knrhjhÉš fhz¥glÉšiy. ïJfhiy eilbg‰W tU« ïªâa
murh§f¤jh® f©_o¤ jdkhfî«, jªey¤ij¥ ngÂí« bgU¡»
it¤âU¡F« fl‹fisí« ntWáy bghW¥òfisí« MuhŒªJ
c©ika¿ªJ V‰W¡ bfhŸStdt‰iw V‰W¡ bfhŸsî«, V‰W¡
bfhŸs Koahjdt‰iw¤ jŸsî« ï«knrhjh ïªâa k¡fS¡F
cÇik mË¡f¡ fhnzh«. ïJngh‹w FiwfŸ gyî« ïªâa ehfÇf,
m¿î ts®¢á¡F¤ jilahfîŸs FiwfŸ gyî« ï« knrhjhÉš
kš»¡ »l¡»‹wd. M§»y eh£L¤ bjhl®ig v¡fhy¤J« ïªâah
Él¡Tlhbj‹W m«ikah® TWjš ïašng; mtU« xU
M§»yuhjÈ‹. brU¥ò¡foÆ‹ J‹g¤ij brU¥gªjtd‹nwh
m¿th‹ ? M§»y eh£L¤ bjhl®ig mW¤bj¿a nt©Lbk‹gJ
ïªâa®fË‹ v©zKk‹W. m¤bjhl®ò ïU eh£o‰F« e‹ik
ga¥gjhÆ‹ ahtnu nt©lhbkd¡ TWt®? m¤bjhl®ghš ekJ
eh£o‹ ey¤â‰F¡ nfL ÉistjhÆ‹ eh« jŤJ ÉF« cÇik
ek¡»šiyah? v‹gnj nfŸÉ. ï¡nfŸÉfS¡F¤ j¡f Éil
ï«knrhjhÉš fhnzh«.
eh£oš ï‹D« ntW gy muáaš f£áfŸ ïU¡»‹wd.
mitfŸ bjhifÆš RU§»dthfî« bršth¡»š Fiwªjd thfî«
btW« bgausÉnyna ËW tU»‹wd. “fl¥gh® vtnu fL
Éidia” v‹w bfhŸifiaíilt®fŸ. mâf« nf£ngh«; bfhL¤
jhš mEgÉ¥ngh«; á¿J bfhL¥ãD« tªjd« TWnth«; nkY«
nkY« nf£L¡ bfh©nlÆU¤jš nt©L«; mJjh‹ ekJ flik
ba‹w á¤jhªjKilat®fŸ. ït®fŸjh‹ ÃZfhÄaf®k nah»fŸ
nghY«.
ïJjh‹ ïªâahÉ‹ muáaš cyf«! ïJjh‹ ekJ eh£o‹
muáaš Ãiy!! ï¤jifa fh£áia ntbwªeh£L muáaš cy»D«
fh©gjÇJ. 劉d« gyâw¥g£l muáaš bfhŸiffisíila
f£áfis¡ f©L k¡fŸ kd§fy§» Égâš v›Éj M¢rÇa
KÄšiy. mL¤j f£LiuÆš fhªâíyif¥ g‰¿í« k¡fŸ fil¥
ão¤bjhGf nt©oa muáaš be¿ia¥ g‰¿í« MuhŒ¢á
brŒnth«.
Fo muR - jiya§f« - 24.05.1925

29

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ekJ muáaš Ãiy III
fhªâaofŸ ïªâa muáaš cy»š jiyÆLtj‰F K‹d®
nkdh£L muáaš Kiwg‰¿ ekJ eh£oš muáaš »s®¢á eil
bg‰W tªjJ. nkdh£L muáaš üšfis¡ f‰W mªeh£L ïuh#
jªâu¤âš nkhf§bfh©l go¤j tF¥ãd®fns ekJ eh£o‹ muá
aš JiwÆš ciH¤J tªjd®. M§»y M£áÆš ekJ eh£o‹ gy
ts§fS« mʪJ nghƉW v‹w c©ikia cz®ªjt®fŸ jh«.
vÅD« ekJ eh£o‹ ÉLjiy M§»y®fË‹ cŸs§ if¡FŸ
ml§»¡»l¡»wbj‹w bfhŸifíilauhŒ ciH¤J tªjd®. j‹d«
ã¡ifí«, j‹ ifna jd¡FjÉ v‹w ÓÇa v©zK« ïyuhŒ
M§»y®fË‹ ò‹áÇ¥ãnyna jtœªJ njr ÉLjiy nt©o
Ëwd®. Rauh{a« M§»y® bfhL¡f eh« bgw nt©L« v‹w
v©znk mt®fS¡FŸ Ä¡F ïUªjJ. go¤j tF¥ãd® M©L¡F
xU Kiw TL« T£lnk fh§»u° kfhrigahf És§» tªjJ.
M§»y murh§f¤jhU¡F “vk¡F ï‹d Fiw csJ, mjid jaî
brŒJ Ú¡f nt©L«” v‹W moik¡Fz« mU«ãa É©z¥g¤
Ô®khd§fS«, nt©LnfhŸfSnk fh§»u° kfhrigÆš brŒa¥
g£L¤ jhœikíl‹ mD¥g¥g£L tªjd. ïªâa murh§f CÊa«
ïªâakakh¡f¥go‹ mJnt njrÉLjiybad¡ fUâ c¤â
nahf§fŸ bgw¥ ghLg£L tªjd. go¤j tF¥ãdnu ïªâa k¡fŸ
v‹W«, br‹id, g«ghŒ, fšf¤jh ngh‹w g£od§fns ïªâahbt‹
W« fUâ muáaš JiwÆš ciH¤J tªjd®. M§»y®fË‹ kd¥
gh‹ikia cŸsgo xUtU« m¿ªjt®fËšiy. m¿ªj xU áy
U« mj‰nf‰g j¡f Kiwfis k¡fS¡F¡ fh£l¤ JªJ K‹
tªjh®fËšiy.
M§»y®fË‹ c©ikahd kd¥gh‹ikia cŸsgo m¿ªj
t® c¤jk® fhªâaofnsahth®. M§»y uh#jªâÇfŸ ngh‹w Ãòz®
fis ï›îy»š v§F« fh©lš mÇJ v‹W«, mt®fis m«Kiw
bfh©nl btšYjš mÇJ v‹W« ïªâa k¡fS¡F vL¤J¡
fh£odh®. Rauh{a« nt©o M§»y®fËl¤J mogªJ ÉgJ
ïÊî v‹W«, Rauh{a« v‹gJ xUt® bfhL¡f xUt® bg‰W mE
gÉ¡F« bghUŸ mšybt‹W«, jhkhfnt milªj Rauh{ank
Ãiy¤J ÉF« v‹W« fhªâaofŸ k¡fS¡F vL¤njhâd®.
Fo muR - 1925

30

RaeyK« ïyhgK« fUâna M§»y®fŸ ïªeh£oš muR
brY¤â tU»‹wh®fŸ MjÈ‹ mt®fshfnt kdÄu§» ïªâah
ɉF¢ Rauh{a« mË¥gh®fbsd vâ®gh®¥gJ gf‰fdntahF«.
j‰bfhiy brŒJbfhŸs ÉU«ò« kÅj‹ xUtidnaD«
ï›îy»š fh©lš mÇJ. jkJ eh£o‹ k¡fŸ âu©l bršt«
milªJ ï‹g« Ef®tj‰F¡ fUÉahf mikªâU¡F« ïªâahit
É£L¢ bršyî« M§»y® xU¥gLtnuh? MifÆdhš mt®ghš
cjÉia vâ®gh®¥gJ ïªâaÇ‹ j‹kâ¥ò¡F« j‹d«ã¡if¡F«
bgÇanjh® Fiwî v‹W ïo¤J¡ T¿dh®. ü‰iw«gJ M©Lfshf
ïªâa®fis ml¡», xL¡» moik¡FÊÆš 圤âd ïªâa
M§»y murh§f¤njhL x¤JiHahikia¡ if¡bfhŸtnj Rauh{
a« bgW« tÊbad X®ªJ ïªâa k¡fS¡F mÇa cgnjr« brŒj
d®. fh§»u° kfhrig go¤j tF¥ãd® T£lkhf És§fhkš
c©ikahd ïªâa k¡fË‹ ãuâÃâ rigahf¤ âfHš nt©Lkh
dhš ïªâak¡fŸ midtU« mâš nr®ªJ fyªJ ciH¤jš
nt©Lbkd tÊfŸ tF¤jd®. njrK«, njr cÇikí« ï‹dbj‹w
¿ahJ »z‰W¤ jtisbad thsh¡ »lªj ïªâa k¡fis¤ j£o
vG¥ã njr ÉLjiyÆš M®t§bfh©L ciH¡F«go¢ brŒjd®.
ïªâahɉF Rauh{a« nt©LtJ gšyhÆu¡fz¡fhd ViH ïªâa
k¡fŸ ÉLjiy bgwnt v‹w c©ikia¡ f©L, ïJfhW« ïªâa
k¡fis¥ òw¡f¤J eilbg‰Wtªj ïªâa muáaš be¿ia kh‰¿
go¤j tF¥ãdU¡F« ghku k¡fS¡F« beU§»a bjhl®ig
c©lh¡» it¤jd®. ïªâah v‹gJ go¤j tF¥ãdU« g£od§
fS« mšy; VG y£r« »uhk§fS« m§F thœªJ tU« K¥gJ
nfho k¡fSnkahth®. Rauh{a« go¤j tF¥ãd®¡F k£Lkšy;
c¤ânahf§fis ïªâakakh¡FtJ« Rauh{akhfhJ, tWik¡F«,
ãÂfS¡F«, gŠr¤â‰F« mfhy kuz¤â‰F« Msh» vY«ò«
njhYkhf miyªJ âÇí« v©z‰w »uhktháfŸ eªÃiyailªJ
c©z czɉF« cL¡f¤ J¡F« tho Éfhkš ÃÄ®ªj
jiyÆduhŒ VWnghš eilÆduhŒ thœªJ ï‹g« Efu¢ brŒtnj
Rauh{akhF«. ekJ »uhk thœ¡if Û©L« giHa eªÃiyik
milªjhš mšyhJ Rauh{a« bgwKoahJ v‹gJ fhªâaofË‹
Koªj bfhŸif. ï›th¡f ntiy¡F ïªâa murh§f« cjÉ
òÇíbkd vâ®gh®¤jš ånz; »uhk thœ¡ifia¡ Fiy¤J, »uhk
tháfË‹ if¤bjhÊiy¤ bjhiy¤J, mj‹nknyna ï›turh§f«
f£l¥g£oU¡»wJ v‹w c©ikia¡ fhªâaofŸ f©lh®.
ïitfisbašyh« e‹whŒ MuhŒªj ã‹dnu njr«
ÉLjiy bgw nt©Lkhdhš, Rauh{a« milaÉU«ãdhš M¡f
Kiwfisí« mÊî Kiwfisí« ïªâa k¡fŸ xU§nf if¡
31

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

bfh©L ciH¡f nt©Lbkd¡ T¿dh®. m¥bgÇahÇ‹ bfhŸif
ia¡ fh§»u° kfhrigí« V‰W¡bfh©L xG»aJ. mÊî Kiw
vd¥gLtJ ïªeh£oš M§»y murh§f« eil bgWtj‰F cjÉ
ahf ïU¥gitfnshL k¡fŸ v›Éj¤ bjhl®ò« it¤J¡ bfhŸsh
kš xJ§» ÉgJ MF«. M¡f KiwahtJ Rauh{a¤ij ešFtjhd
îkhz ntiyfis Ãiwnt‰¿ it¥gJ MF«. murh§f¤jh®
mË¡F« g£l§fisí« bfsut¥ gjÉfisí« Jw¤jš, r£lrig
fis É£L Éyfš, murh§f ghlrhiyfisí« Úâk‹w§fisí«
Éy¡Fjš M»a ïitfns mÊî Kiwfsh«. ï›turh§f¤jhÇ‹
m£^Êa§fËdhš eR¡f¥g£L ïwªJnghd Foir¤ bjhÊyh»a
ïuh£od¤âš üš ü‰W if¤j¿Æš berî brŒjš, cÆ®¥ã¤jš,
ïUbgU« tF¥ãduh»a ïªJ¡fS«, K°ä«fS« v›Éj
nt‰WikíÄ‹¿ e£òÇik ó©L cl‹ ãwªjh®fis¥nghš x‹¿
thœjš, ïªJ rka¤â‹ e‰bgaiu¡ bfL¥gJ«, nfty« kÅj
cÇikia kW¥gJ« M»a Ô©lhik v‹D« bfhoa tH¡f¤ij
xʤjš M»a ïitfns M¡f KiwfshF«.
g‰gy fhuz§fËdhš fhªâaofŸ nfhÈa mÊîKiwfŸ
k¡fshš ifÉl¥g£L tU»‹wd. M¡fKiwfS«Tl òw¡f¡
f¥g£L tU»‹wd. ï›ÉU Kiwfns ïªâahɉF Rauh{a«
jutšyJ; ntW v«Kiwí« juhJ v‹gJ cWâ. M§»y®fË‹
uh#jªâu¤â‹K‹ e«kt® jªâu« xU¡fhY« jiyö¡fhJ; fhy¤â‰
nf‰w ng¢R«, th¡FWâia¡ fh¡F« FzÄ‹ikí«, tŠrfK«,
bghŒ¡nfh£ilí« bghâªJ»l¡F« M§»y ïuh#jªâu¤â‹
tÈik ght«! ViH ïªâa® m¿aKoínkh? r£lrig br‹wt®
fË‹ fâ v‹dthƉW? “giHa fU¥gnd fU¥g‹” v‹w Ãiy¡F
tªJ É£lh®fŸ. M§»y eh£L¤ bjhÊyhs® f£áÆdiu vâ®gh®¤J
Ëwt®fË‹ fâ v‹d ? Vkh‰wkšyhJ ntW©nlh? ïJ fhiy
g®¡f‹ bA£ãuòit vâ®gh®¤J Égt®fË‹ fâ v‹d ? ïªâah
it¥ ghJfh¡F« âwik ïªâa®fS¡»šiy ahjÈ‹ M§»y®
M£á ï‹¿aikahjJ v‹W«, kh©nlF Ó®âU¤j¤ij V‰W
el¤âdhš mšyhJ nkY« Ó®âU¤j« tH§Ftij¥g‰¿ Mnyhá¡f
ïayhJv‹W« thŒ Trhkš ãj‰¿¤âÇ»‹wh®, fhªâao fis cj¿¤
jŸË É£L Û©L« moik Fz¤â‰fhsh» M§»y®fis vâ®
gh®¡F« m¿thËfË‹ fâ ïªÃiyí‰wâš xU á¿J« Éa¥ò
ïšiy. MifÆdhš jÄœ k¡fS¡F eh« m¿É¡f nt©oabjh‹
W©L. ï›tÊî Kiwfis Û©L« fh§»uÞ kfhrig V‰W el¤J«
tiuÆš M¡f Kiwfis¡ if¡bfh©L ïilÉlhJ mšY« gfY«
ciH¤J tuš nt©L«. fh§»uÞ kfhrig ntW f£áfŸ ta¥g£L
ÉLkhÆD« eh« ftiyíwnt©Ltâšiy, mÊî KiwÆš
Fo muR - 1925

32

e«ã¡ifíŸnsh® mjid el¤âna tuš nt©L«. r£lrig
bršnth® bršf; g£l§fisí«, gjÉfisí«, bg‰Wk»œnth®
k»œf; cÆiu¡ bfhšY« cliy¡bfhšY«, moik¡ FÊÆš 圤
J« khÅl ïaªâu§fis c©lh¡FÉ¡F« gŸËfS¡F¥ nghnth®
nghf; Úâk‹w« VWnth® VWf; M§»ykhiafsh»a ïitfËÅ‹
W« ÉLg£L ešYz®î bg‰W Û©L« fhªâaofis¢ rh©òF«
tiuÆš k‰iwnah® bghW¤J¡ bfh©oU¤jš fl‹; M¡f Kiw
fis btF ÔÉukhf el¤â tUjš nt©L«.
x¤JiHahik ïa¡f« ïwªJglÉšiy. x¤JiHahik
xL¡f¥g£oU¡»wnj xÊa ï‹D« mwnt xÊ¡f¥glÉšiy.
x¤JiHahik be¿ia É£LÉLtjhf v©zntÆšiy vd
fhªâaofŸ TW»‹wh®. M¡f Kiwfis el¤J§fŸ, Rauh{a« bgW
å®fŸ vd¡ fjW»wh®. c©ik! c©ik!! fhªâaofisÉl ntW
Jiz ïªâa k¡fS¡F ïšiy v‹gJ cWâ. k‰w¤ jiyt®fŸ
mU« ghLg£L¢ Rauh{a« bgWjY« TL«. mt®fË‹ Rauh{a«
ïªâa ehfßf¤â‰F«, m¿É‰F«, fiy ts®¢á¡F« V‰wjhf ïuh
bj‹gJ â©z«. c©ik ïªâah ï‹dbjd cz®ªjt® fhªâ
aofŸ xUtnuahth®; k‰iwnah® nkdh£L¡ f©zhoahš ïªâah
it¥ gh®¡»‹wd®. ï~J jh‹ fhªâaofË‹ Kiw¡F« , k‰iw
nahÇ‹ Kiw¡F« cŸs nt‰Wik,
fhªâaofË‹ M¡f KiwÆš, fh§»uÞkfhrig ïJfhiy¤
jGÉÉF« M¡f KiwÆš muáaš kz« ïšiy? MjÈ‹, mJ
Rauh{a« ešfhJ v‹W Äjthj e©g®fS«, bg[©l«ik¡
T£l¤jhU«, Rauh{a¡f£áÆdU§Tl¡ TW»‹wh®fŸ. g®¡f‹
bA£ãuònthL« ghuhSk‹w¤âdnuhL« t¿nj thjhLtJ«,
bfhŠá¡ T¤jhLtJ« jh‹ muáaš Phgf« nghY«!
eh£o‹ bršt Ãiyia¥ bgU¡F« njr k¡fË‹ bghUŸ
tUthia¥ bgU¡F« tÊ muáaÈ‹ gh‰glhnjh? M§»y
M£á¡F Mjhu khf ïU¡F« Éahghu bgU¡if¤ bjhiy¡F«
Kiw muáaÈ‹ gh‰glhnjh? FoÆ‹nwš nfhš c©nlh? eh£oš
thG« k¡fŸ eš thœîbgw ehL«tÊ muáaš Kiwahfhnjh?
eh£oYŸs k¡fŸ Fo¡f¡fŠáí«, cL¡f Tiwí« ïšyhkš
ehrK‰W xʪJnghŒÉo‹ Rauh{a« v‰W¡F? M§»y M£áÆ‹
bfhŸiffS« ‘ãǤjhSjš’ v‹w bfhŸif Kj‹ikahd
jšynth? “ãǤjhS« bfhŸif”ia xÊ¡f ïªJ KÞä« x‰Wik
ia¥ gy¥gL¤jî«, ca®î jhœî v‹w nt‰WikÆ‹ ntuhf
És§F«. Ô©lhikia xʤJ k¡fŸ x‰Wikahf thHî« ghL
gLjš muáaš KiwÆ‹ gh‰g£ljhfhnjh ? Rauh{a« vÅ‹
33

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ïJnghœJ eilbgW« M£áKiwia¤ âU¤ânah xʤnjh k¡fŸ
ãw¥òÇikfis¥ bg‰W všyh¤ JiwfËY« K‹nd‰wbkŒâ
thœtJjhnd. ïJnghœJ eilbgW« M£áKiwÆ‹ mo¥gil
fshf ïU¡F« eh£o‹ bršt¤ij bfhŸis bfhŸS« Éahghu«,
ãǤjhSjš M»ait fis xÊ¡F« KiwfŸ muáaš KiwfŸ
mšybtÅ‹ ã‹ vJjh‹ muáaš Kiwnah? jÄœk¡fns! g£l
nt£ilÆY«, gjÉ nkhf¤ âY« mÄœªJ miyªJ âÇnth®fË‹
ka¡f th®¤ijfËš <Lg£L VkhªJ nghfhÔ®fŸ. “fj®, ïªJ K°È« x‰Wik, Ô©lhik xʤjš M»a ï«_‹Wnk Rauh{a«
ešF«. ïJnt vdJ á¤jhªj«” vd¡ fhªâaofŸ TW« mÇa
bkhÊfis MœªJ MuhŒªJ c©ikia¡ f©L nj¿, fhªâaofŸ
tÊËW njrÉLjiy¡fhf ciH¥Õ®fshf !.
Fo muR - jiya§f« - 31.05.1925

<nuh£oš ehlf tÇ
flªj ïu©L eh£fËY« <nuhL mâfhu t®¡f cy»š xnu
gugu¥ò. všyh« X£lK« eilíªjh‹ ! nkyâfhÇ Kjš moÆYŸs
njh£o tiuÆY« btÆby‹W ghuhkY«, Éa®it xGFtij¡
ftÅahkY«, Xo¤ âǪj t©zkhfnt ïUªjd®. <nuh£oš
ïojh‹ ÉGªJÉ£lnjh? bgU« òašfh‰W bfhLikfŸ gy
ïiH¤jnjh? v‹d Ég¤J Ãfœªjnjh? v‹W nea®fŸ Iíw
nt©L«. ekJ mâfhÇfË‹ kd¥gh‹ikia m¿ªnjh® 劉d«
Ãidah®. xU ehlf¡ T£l¤jh® vkJ mâfhu bjŒt§fis ï›tsî
M£lK« M£oit¤JÉ£ld® ! ehlf òUõ®fŸ ahbu‹W v©Q
»Ö®fŸ? br‹id br¡bunlÇa£ CÊa®fns! ï›ñ® ehlf rhiy
Æš ne‰¿uî ‘ò¤nuh¤k uhk‹’ v‹w ehlf« el¤âdh®fŸ. kh¥
ãŸisfis¥nghš CU¡F¤ âU«ã¥ nghŒÉ£lh®fŸ. kÆyh¥óÇš
ÃUt¥g£oU¡F« ‘ïuhk»UZz khzt®’ ïšy¤â‰F¥ bghUŸ
nr®¡fnt ïªehlf« eilbg‰wjh« ! mEkâ¢Ó£L (o¡f£) x‹¿‹
‘Éiy’ %gh g¤Jjh‹ !!
xU ehlf¡ T£l¤jhU¡F¥ bghUŸ nr®¡F« ‘Vb#©L’fshf
mâfhÇfŸ És§»d fh£áia <nuh£oš f©nlh«. br‹id br¡bu
nlÇa£ CÊa®fns, ehlf òUõ®fshf tUth®fshÆ‹ Þjy mâ
fhÇfŸ mt®fS¡bfd mEkâ¢Ó£L ɉW¡bfhL¡F« ‘V#©L’
fshf ïU¥gâš F‰wbk‹d? ït®fË‹ Mjuî ï‹nwš 600
mEk⢠ӣLfS¡F %gh 6000 r«gâ¥gbj¥go? ehlf¡ T£l¤jh®
rhjhuz k¡fsh? br‹id br¡bunlÇa£ CÊa®fŸ m‹nwh?
ït®fŸ ï£l gÂia Þjy mâfhÇfŸ v›thW kW¥gJ? kW¡f
nt©oa mtáa« jh‹ v‹d? mâfhÇfË‹ mo tUo thG«
kÂa¡fhu®fS«, f®z§fSkhd »uhkâfhÇfŸ kȪJ »l¡F«
nghJ nkyâfhÇfS¡F v‹d Fiw? v‹d ftiy? j¤j«
»uhk§fËš thG« Fok¡fËš jdtªj®fis¥ ão¤J mt®fË‹
ÉU¥g¤â‰F Énuhjkhf ‘koia¥ão¤J kh§fhia¥ ngh£L
kÆiu¥ão¤J gz« th§Ftj‰bfh¥g’ Ó£L x‹W¡F g¤J%gh
gf‰bfhŸisao¤j brŒâia mâfhÇfŸ m¿tnuh? mâfhÇfŸ
ÉU«ãdhš ehlf¤â‰F« ‘tÇ’ Éâ¡fyh« nghY«!

Fo muR - 1925

34

35

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

nkyâfhÇfË‹ btW¥ò¡F«, Ó‰w¤â‰F« Mshfhkš ïU¡f
nt©Lbk‹w m¢r¤jhš, j«Äl« bfhL¡f¥g£l Ó£Lfis bg‰W¡
bfhŸnth® ïyhikÆdhš if¥gz« ïHªj kÂa¡fhu®fS«
f®z§fS« v¤jid ngnuh? ehlf ‘tÇ’¡fhf it¤J¡bfhŸS«go
T¿¤ j§fŸ r«gs¥g£oÆš ifbaG¤Jk£L« bgh¿¤JÉ£L
btW§ifÆduhŒ å£L¡F¤ âU«ãd »uhkâfhÇfŸ v¤jid
ngnuh? nkyâfhÇfËš v¤jid ng® gz« bfhL¤J ehlf«
gh®¤jd® v‹W m¿a vk¡F Mtš c©L.
<nuhL mâfhu t®¡f¥ ngŒ vkJ efurigiaí« É£l
ghošiy. efurigÆ‹ Ñœ¤ju á¥gªâfŸ Þjy mâfhÇfË‹ jiy¡
filÆšjh‹. CÇYŸs eh‰fhÈfS«, ÉR¥ gyiffS« ïªefu
rig¢ á¥gªâfË‹ jiynkšjh‹! efurigÆš Rfhjhu c¤â
nahfÞj®fS« csnuh v‹w Ia« vk¡F mo¡fo ÃfœtJ©L. ïªj
Ia¤ij Ú¡»a ³ ehlf¡T£l¤jhU¡F vkJ bgU« tªjd«.
CU¡F tªj ÉUªâd®fS¡fhtJ Rfhjhu trâfŸ brŒJ bfhL¤
jik¡F k»œ¢áail»nwh«.
ò¤âu c¤jkdhd $ uhkãuhÅ‹ ò©Âa rÇijahš ï›ñ®
mâfhÇfŸ f‰W¡bfh©l go¥ãid mâfhu gy¤jhY«, brU¡fhY«
Fok¡fis tU¤â ehlf ‘tÇ’í« tNÈ¡fnt©Lbk‹gJjh‹
nghY« !
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 31.05.1925

âU¢á Ô®khd«
jÄœehL fh§»uÞ fÄ£o âU¢áÆš To¢brŒj ‘ãw¥ãdhš
kÅj®fËš ca®î jhœî ghuh£l¡TlhJ’ v‹w *Ô®khd¤ij¥
g‰¿í« mij¡ F¿¤J¢ áy® brŒj uhédhkhit¥g‰¿í«, “etr¡â”
g¤âÇifÆš nk‰go Ô®khd¤ij¥g‰¿ vGâÆUªj jiya§f¤
ij¥g‰¿í«, ï›thu« ekJ g¤âÇifÆš btËÆlnt©o
v¢rÇ¡if v‹w jiy¥ã‹ Ñœ X® F¿¥ò vGâit¤âUªnjh«.
Mdhš, ne‰W g¤âÇiffËš lh¡l® tujuh#&Y ehíL fšf¤jh
ÉÅ‹W« mD¥ãa jªâ ãuRÇ¡f¥g£oUªjJ. mâš r_fthœ
ÉY«, FUFy¤âY« (kÅj®fŸ j§fS¡FŸ) ãw¥ãdhš ɤâahr«
ghuh£l¡TlhJ v‹W jÄœehL fh§»uÞ fÄ£oah® Ãiwnt‰¿a Ô®
khd¤ijí«, mj‹nkš $kh‹ v«.nf. M¢rhÇah® vG¥ãa
M£nrgidfisí« fhªâaofŸ e‹F gh®¤J m¤Ô®khd« xG§fh
dJjhbd‹W« m¤jifa Ô®khd¤ij Ãiwnt‰Wtj‰F m¡fÄ£o
mâfhuKŸs bj‹W« brhšÈajhf¡ f©oU¡»wJ. ïijÉl ekJ
F¿¥ò ït®fË‹ kdkh‰w¤â‰F mâf cjÉbrŒahbjd¡ fUâ ekJ
F¿¥ig ÃW¤â¡ bfh©nlh«.
Fo muR - F¿¥òiu - 31.05.1925

* âU¢áÆš 29.1.25 ² Toa jÄœehL fh§»uÞ
fÄ£oÆ‹ Ô®khd«
ïªâa r_f thœ¡ifÆš ãw¥ãdhš vtU¡F« V‰w jhœî
V‰gL¤j¡ Tlhbj‹W« ï¡bfhŸifia njÓa ïa¡f¤âš <L
g£l Þjhgd§fŸ mtáa« mDZo¡f nt©Lbk‹W« Ô®khÅ¡
f¥ g£lJ. ï¡bfhŸifia nru‹khnjÉ FUFy¤âš mDZlhd¤
âš bfh©Ltunt©oa Ka‰áfis¢ brŒa Ñœf©l r¥
fÄ£oia ï¡fÄ£oah® V‰gL¤J»wh®fŸ,
$kh‹fŸ <.bt.uhkrhÄ eha¡f®, <nuhL.
vÞ. uhkehj‹, khatu«.
m. bt. âahfuh#h, njtnfh£il

Fo muR - 17.05.1925 - g¡f«.11
Fo muR - 1925

36

37

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

bghJthŒ všnyhU¡F« És§fî«, všnyhU« g§bfL¤J¡
bfhŸsî«, všnyhU« gydila¡ Toajhíkh»É£lJ. mj‹
gydhf¤jh‹ Ú§fS« ehD« ï‹W ï§F ToÆU¡»nwh«.

fhiu¡Fo Íšyh
KjyhtJ muáaš kfhehL
rnfhjÇfns ! rnfhju®fns !
fhiu¡Fo Íšyh KjyhtJ uhéa kfheh£L¡F m¡»uhrd«
t»¡F« fîut¤ij vd¡fˤjj‰F c§fS¡F eh‹ kd¥ó®tkhd
tªjd¤ij¢ brY¤J»nw‹. mšyhkY« ïªj jditáa eh£oš
elªj - mjhtJ gŸs¤ö® kfheh£L¡F«, njtnfh£ilÆš elªj
âUthlhid jhYfh kfheh£o‰F« m¡»uhrd« t»¡F« fîut§
fisí« vd¡nf mˤâUªJ, kWgoí« el¡F« ïªj kfheh£L
m¡»uhrd fîut¤ijí« vd¡nf mˤâU¥gij¡ bfh©L
v‹Ål« j§fS¡F ïU¡F« m‹ig¥g‰¿ eh‹ bgUik ghuh£o¡
bfhŸshkÈU¡f KoaÉšiy.
njr¤âš x‰Wik¡ bf£L, C¡f« F‹¿, ÉLjiy kwªJ,
Raey« nkÈ£L jiyÉǤjhL« ïªj¢ rªj®¥g§fËš kfhehLfŸ
el¤JtJ Äfî« fZlkhd fhÇa«. mâY« brštªj®fS«,
fZlbk‹gnj ï‹dbj‹w¿a¡Tlhj Ókh‹fS« ÃiwªJŸs
ï¥ng®¥g£l Fngu g£lz§fËš kfhehLfŸ el¤j e©g®fŸ
V‰gLtJ«, m¥go VjhtJ x‹W ïu©L njrg¡j®fŸ el¤âdhY«
bghJ#d§fŸ mâš fyªJ kfheh£il¥ gyD©lh¡F«go ah¡F
tJ« Äfî« J®yg«; m¥goÆUªJ« ï«kfhehL ï›tsî áw¥ghf
el¡»wnjhL ï›tsî kfh#d§fŸ tªâU¥gijí« gh®¤jhš ahU«
ghuh£lhkÈU¡f KoahJ.

muáaš Éõa¤ij¥g‰¿ c§fS¡F eh‹ ï¥bghGJ
mâfkhŒ vL¤J¢ brhšy nt©oaâšiy v‹nw Ãid¡»nw‹. eh«
brŒant©oa muáaš â£l§fS« btF RygkhdJ«, ahtU¡F«
òÇa¡ToaJ«, ahtU« x¥ò¡bfhŸs¡ToaJ«, vtU« fZlÄ‹¿
vËâš brŒa¡ToaJ«, bgU«ghY« vâ®thjk‰wJkhditfŸ.
mjhtJ x‰Wik - fj® - Ô©lhik - kJÉy¡F KjÈaitfns.
ït‰iw¥g‰¿ cgruiz¡ fÄ£oahuhš jahÇ¡f¥g£oU¡F« Ô®kh
d§fŸ Ãiwnt‰w¥g£l ã‹, v‹Dila mã¥ãuha¤ij Koî
iuÆš bjÇɤJ¡ bfhŸS»nw‹. ï‹W ï›ñÇš el¡f¥nghF«
c‰rt¤â‰F Ú§fŸ nghf Mir bfh©oU¥Õ®fŸ Mdjhš ï¤Jl‹
kfheh£o‹ ï‹iwa elto¡iffis Ko¤JÉL»nw‹.
ehis fhiy 8 k¡F kfhehL kWgoí« TL«. $kh‹
v°.uhkehj‹ mt®fŸ fj® fh£áia¤ âwªJ it¥gh®. mJ Koªj
îl‹ $kh‹ br‹id Rnuªâueh¤ MÇah mt®fŸ m¡»uhrd¤â‹
Ñœ bjh©l® kfhehL el¡F«. mJ Koªjîl‹ kfheh£L¤ Ô®khd§
fŸ c§fŸ m§Ñfhu¤â‰F tU«. nfhit $kâ Ûdh£áa«khŸ
mt®fŸ bg©fŸ flikia¥ g‰¿ ngRth®fŸ. ï‹W ïuî« ehis
ïuî« ehif $kh‹ uh#huh« ghftj® mt®fshš ‘kfh¤kh fhªâ’
fhynBg« el¡F«. fdth‹fŸ ïJnghynt tªJ ïUªJ všyh
Éõa§fisí« nf£L kfhehL áw¥ghŒ el¥gj‰F vd¡F nt©
oa cjÉ òÇíkhW nf£L¡bfh©L ï¥bghGJ ï¡T£l¤ij¡
fiy¡»nw‹.
F¿¥ò:- 23,24.05.1925 ïu©L ehŸfŸ gŸs¤öÇš eilbg‰w
fhiu¡Fo kht£l KjyhtJ muáaš khehL - jiyikíiu
( bjhl®¢á Fo muR 07.06.1925 )

Fo muR - brh‰bghÊî - 31. 05 .1925

fdth‹fns !
fh§»u° v‹w muáaš mik¥ghdJ ekJ eh£oš btF
fhykhf e«kndh® r«gªj¥gLtj‰»šyhjjhŒ, go¤j tF¥gh® v‹W
brhšy¥gL»w t¡ÑšfŸ KjÈa T£l¤jhU¡F cÇajhŒ ïUªJ,
mt®fS¡nf gyid¡ bfhL¤J¡ bfh©L tªjJ. mt®fnshL
Úyhkš eh£o‹ ïu¤j¤ijí« cÇŠá¡ bfh©nl tªjJ. Vnjh e«
gh¡»a tr¤jhš kfh¤kh fhªâ muáaš Éõa§fËš jiyÆl
Mu«ã¤j‹ gydhŒ muáaš Éõa« ïªâa k¡fŸ ahtU¡F«
Fo muR - 1925

38

39

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ïU¥ã‹, beU¥ãš 圪j òG¥nghš JoJo¥g®. bg©k¡fŸ vDŠ
bršt« gil¤j jhaU«, jªijaU« kd§fy§», khHhªJ,
btŒJÆ®¤J Ég®; É«Ä, É«Ä mGt®. ï¡bfhiy¡ bfhonah
D¡F Éâ¤j j©lid nghjhJ, nghjhJ vd x›bthUtÇ‹
cŸsK« miwTth ÉF«. ï¡bfhiy¥ ghjfid¢ á¤âutij
brŒjny áwªj j©lidbad x›bthUtU« v©Qt®.

ïªJ¡fË‹ bfhoa tH¡f«
ï«khj« btËahd ‘khl®‹ Ç›í’ vD« khj¢ rŠáifÆš
nfhukhd xU bg© bfhiyia¥ g‰¿¡ ÑœfhQ« Étu§fŸ fhz¥
gL»‹wd. mit tUkhW ;“g¤JtaJŸs äyhtâbaD« bgaUŸs jdJ kidÉia¡
bfh‹wjhf n#hnfªâueh¤fh‹ v‹gt‹ F‰wŠrh£l¥g£L Úâgâ
ng{ v‹gtuhš kuzj©lid Éâ¡f¥g£lh‹.
ï¥bg©Â‹ bg‰nwh® fšf¤jhÉYŸs r§fÇnjhyh rªâš
Ä£lhŒ¡fil it¤J Éahghu« brŒJ tU»wh®fŸ. ï¥bg©
Q¡F«, n#hnfªâueh¤ fhD¡F« ïu©lh©LfS¡F K‹d® kz«
elªjJ. bg©, bg‰nwh® å£onyna ïUªJtªjhŸ. kidÉia¤
j‹}U¡F miH¤J¢bršy¡ fzt‹ br‹w ã¥utÇ µ 9 ² khkdh®
å£L¡F tªjh‹. mL¤j IªJ eh£fS« Rgâdkšybt‹W T¿
á‹dh£ fʤJ kidÉia miH¤J¢ bršY«go bg©Â‹
bg‰nwh® ÉU«ãdh®fŸ. mj‰»irªJ mt‹ khkdh® å£onyna
j§»ÆUªjh‹. Kjš ïu©LehŸ ïuÉY« òUõD« kidÉí« xnu
miwÆš gL¡if bfh©ld®. _‹wh« ehËuî, òUõDl‹ xnu
miwÆš cw§f¥ bg© kW¤J jhahUl‹ gL¡if bfh©lhŸ.
ã¥utÇ µ 12 ² ïuî bt‰¿iy gh¡F nt©Lbkd n#hnfªâu‹
nf£f, mitfis¡ bfhL¤JtU«go jhah® kfis mD¥ãdhŸ.
bg© miw¡FŸ br‹wJ« fzt‹ fjit¤ jhË£L¡bfh©lh‹.
r‰Wneu« bghW¤J bg©Â‹ mG Fuiyí«, tÇirahf mofŸ
ÉG« r¤j¤ijí« bg©Â‹ jhahU«, g¡f¤âYŸst®fS«
nf£ld®. jhah® miw¡FŸ Xo¥ gh®¡f ïu¤j btŸs¤âš j‹kfŸ
jiunkš Kf« fÉœªJ »l¥gij¡ f©Q‰wdŸ. ïu¤j« njhŒªj
fš FHÉbah‹W g¡f¤âš »lªjJ. ï¡FHÉahš k©il
cil¡f¥g£L _is bj¿¤J¡ »lªjJ’’.
M! bfhLik! bfhLik!! ï¡nfhukhd bfhiyia, ghjf¢
braiy¡ nfŸÉí‰w ïªâak¡fŸ midtU« kd« gij gij¥g®;
cŸsKUFt®; cly« iet®; f©Ùiu MwhŒ¥ bgU¡Ft®;
fiufhzh¤ J‹g¡flÈš åœt®; ïsŠbršt¢ áWÄa®fshf
Fo muR - 1925

40

ï¡bfhoa Ãfœ¢á vkJŸs¤âš njh‰Wɤj v©z§fis
bašyh« vL¤Jiu¡f¥ ò»‹ ï›ntL KGtJ« nghjhbj‹nw
TWnth«. ï¡bfhLŠ braiy v©Â, v©Â mGtjh‰
gabd‹d? cŸsKUFtjhš gabd‹id? bfhiy¥ghjf‹
n#hnfªâueh¤ fhid¡ foªJ nehtjh‰ gabd‹d? ï¤jifa
bfhoabrašfŸ Ãfœtj‰F¡ fhuzbk‹dbtd MuhŒªJ ïÅí«
m›thW ÃfHht©z« V‰w Kiwfis¡ ifahs K‰gLtnj
m¿îilikahF«. flªj braiy¡ fUâ kd« òG§Ftjhš xU
gaD« ÉisahJ. ï¤jifa brašfË‹ Éisî¡F¡ fhuzkhf
cŸs ïÊjifikia, bfhoa tH¡f§fis xÊ¡f tÊ nfhYjš
m¿thËfË‹ fl‹; jhŒ, jªijaÇ‹ fl‹ ; r_f¤âdÇ‹ fldh«.
ï¡nfhukhd bfhiy¢ brašfS¡F¡ fhuzkhf ïU¥gJ ghš
kz« khwh¢ áWÄa®fis fhkÉfhu¤jh‰ f£L©L Éy§Ffis¥
nghš âÄ® bfh©liyí« ïs« thÈg®fS¡F tJit brŒJ mt®
ghš x¥òÉ¡F« bfhoa, F‰wkhd tH¡fbk‹W eh« â©zkhf¡ TW
nth«. ï¤jifa bfhoa, m¡»ukkhd tH¡f« ïªJ rka¤â‹ nguhš
eilbgWtJ ek¡F¥ ngutkhd«; ekJ rka¤â‹ e‰bgaiu
ehrkh¡», ehK« mÊbt‹D« bgU§FÊÆš 圪J ïw¥ngh«.
c©gJ«, cw§FtJ«, ó©lJ«, kzÉidbrŒtJ«, k¡fŸ
bgWjY« rka¡ nfh£ghLfŸ vd¡ T¿‹ ïjÅD« m¿ahik
ntWsnjh? M©ltÅl¤J k¡fis¡bfh©L cŒÉ¡F« m¿î
tÊna, M‹k be¿na rkakšyhJ, r_f¡ f£L¥ghL Fiyahkš,
r_f« v‹W« mÊîwhkš ËW Ãyîj‰fhd KiwfËš nr®¡f¥
gLtdth»a ïitbašyh« rkabe¿ vd¡TWjš kliknaahF«.
ekJ eh£o‹f© njh‹¿a mwüšfŸ všyh« xU á¿J M©l
tid¥ g‰¿í«, mtid milí« be¿ia¥ g‰¿í« T¿¥ bgU«
ghY« r_f thœ¡ifia k¡fŸ ï‹dÉjkhf el¤Jjš nt©L
bkd¡ Twh Égd; m›tw üšfËš fhQ« r_f thœ¡ifia¥
g‰¿a ÉâfŸ, fhy«, ïl«, k¡fË‹ kd¥gh‹ik ït‰¿‰nf‰g kh¿
kh¿ ïU¡F«. m›ÉâfŸ ï›Éªâa eh£onyna xnu bg‰w¤jhŒ
ïU¡f¡ fh©»nwhkšnyh«. m›Éâfis fhy¤â‰F¤ j¡fthW«,
ïl¤â‰nf‰wthW« kh‰¿aik¤J¡ bfhŸSjš Tlhbj‹W Ãaâ
41

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ïšiy. “giHad fÊjY« òâad òFjY« tGtyfhy tif
Ædhnd‹” vd M‹nwh® T¿íŸsh®. k¡fŸ brŒí« kzÉid
r_f thœ¡ifia¢ rh®ªnj eilbgWtjhF«. FL«g thœ¡ifia
el¤Jtj‰F¤ jFâa‰w¥ gUt¤âš cŸs áWÄa®fis kz«
v‹D« fƉ¿dhš ã¤J, FL«g« v‹D« FÊÆš 圤â fzt‹
v‹D« Éy§fida fhtyhË ifÆš x¥òÉ¡F«go vªj mwüY«,
vªj j®krhÞâuK« nghâ¡fÉšiy v‹gij k¡fŸ czuš
nt©L«. kzÉid ÃfG§ fhy¤âš Xj¥bgW« kªâu§fns vkJ
T‰¿‹ c©ikia cŸs§if bešÈbad És¡»¡fh£L«.
x‹Wk¿ahj, Éisah£L ÉU¥g« mryhj g¤J taâ‰F¡ Ñœ¥g£l
áWÄa®fS¡F kzKo¡fnt©Lbkd¢ rhÞâu§fŸ TW»wbjd¡
TWgt®fŸ ÉǪj fšÉí«, guªj m¿î«, k¡fŸ nk«ghLWtâš
bgU§ftiyí« cilauhÆUªj ekJ K‹ndh®fË‹ ÛJ bgU«
gÊRk¤Jgt®fshth®fŸ. ï¡bfhoa ÉâfŸ všyh« ã‰fhy¤jtuhš
Raey§fUâí«, bghUshir bfh©L« vGâ it¡f¥g£ldntah«.
ïsŠáWÄa®fS¡F kzŠ brŒahÉoš bg‰nwh® vÇthŒ eu»il
åœt® vd ahnuh áy khÅl¥ gj®fŸ T¿aij ntjth¡fhf¡
bfh©L e«kt® m¿ÉHªJ, f©_o, itâf«, itâf« v‹W thah‰
ãj‰¿ “»Ëia ts®¤J¥ óid ifÆš bfhL¥gJ” nghš jkjUik¢
bršt¢ áWÄa®fis gLFÊÆš jŸË, r_f ehr¤ijí«, eh£o‹
mÊití« njL« ghjf¢braiy Él¡ bfhLikahd braš
ntW©nlh? ï¡ bfhLŠbraÈD«, n#hnfªâu‹ bfhiy bfhonjh?
ghš kz« khwh¡ FHªij¥ gUtKŸs, fzt‹ ï‹dhbdd m¿ªJ
bfhŸsî« Koahj òUlghÇa® ïašò ï¤j‹ik¤J v‹w¿ªJ
bfhŸs ïayhj fhkŠrhyh ïsikíilashŒ fztDl‹ clÈ‹
g« EfU« gUtK«, M‰wY« bg‰¿yhj k¡fis¥ bgWj‰F¥
nghâa clš cuK«, cW¥ò¡fË‹ ts®¢áí« gil¤âuhj ek
jUik¥ bg©kÂfS¡F, bgh«ik¡ fšahz« brŒtJ ngh‹W
kzKo¤J, kzkf‹ ghš ÉL¤J it¡F« bfhoa tH¡f¤ij ekJ
eh£L k¡fŸ if¡ bfh©oU¡Fk£L«. ï¤jifa bfhoa, nfhukhd
bfhiyfŸ eilbg‰W¤jh‹ tUbk‹gij ekJ k¡fŸ czuš
nt©L«. ‘rka« mÊí«, r_f« mÊí«’ v‹w _l¡ bfhŸif
fËdhš f£L¥g£L k¡fŸ m¿ahik v‹D« ïUËš »lªJHY«
tiuÆš ï¤jifa bfhiyfŸ ÃfœªJ jh‹ tU«. mªnjh! ïªâa
k¡fns! ckJ Ãiy¡F ïu§F»‹nwh«. rka c©ikia czuh®fŸ;
r_f thœ¡if Ãiyia m¿ah®fŸ. _l¡bfhŸiffS«, _l
e«ã¡ifí« jh‹ ït®fŸ f©l c©ikfŸ. “És¡if¥ ão¤J¡
bfh©L »z‰¿š ÉGtJ” nghš, všyhk¿ªâUªJ« ïsŠ áWÄa®
fS¡F kzŠbrŒJ, ã‹d® mt®fS¡F neU« fâia¡ f©L V‹
Fo muR - 1925

42

mG»Ö®fŸ? khŒ«khy¡ f©Ù® ÉL»wh®fbsd cyf« c§fis¥
gʤJiu¡fhjh? ïs«taâš kz Ko¥gâdhš neU« J‹g§fis
neÇš jhkhfnt mEgɤâUªJ«, jhŒkh®fŸ ï¡bfhoa tH¡f¤ij
mwnt xÊ¡f K‹tuhâU¥gJ bgU§ F‰wkhF«. ‘ntÈna gÆiu
nkŒªjhš’ ntW ah® Jiz gÆU¡F! g¤Jkhj« RkªJ, bg‰W,
Óuh£o¤ jhyh£o¥ bgh‹ndnghš ngh‰¿ ts®¤j bg© bršt§
fS¡F¤ jhŒkh®fns vkdhf V‰g£LÉ£lhš mtiu¡ fh¥
gh‰Wgt® aht®?
M©k¡fŸjh‹ ca®ªjt®fŸ; bg©k¡fŸ jhœªjt®fŸ ;
M©k¡fŸ jh‹ m¿î Ãiwªjt®; bg©k¡fŸ m¿Éšyhjt® v‹w
ÑHhd v©zK« ï¡bfhLŠ brašfS¡F¡ fhuzkhF«. ïªj¤
jhœªj v©z« e«kt®fis É£L mfyšnt©L«; M©k¡fS«,
bg©k¡fS« ‘rÇ Ãf®, [khd«’ v‹w v©z« ts®jš nt©L«.
M©k¡fisÉl¥ bg©k¡fŸ v›tifÆY« jhœªjt®fŸ mšy®;
r_f thœ¡ifÆš, FL«g thœ¡ifÆš M©k¡fS¡F cŸs
cÇikfŸ, bghW¥òfŸ bg©k¡fS¡F« c©L v‹w caÇa, guªj,
ÉǪj neh¡f« e«ktÇil cjakhjš nt©L«. m‹nw, m¥
bghGnj, m¡fznk ï¤jifa nfhukhd, kdij¥ ãs¡F« bfhoa
bfhiyfŸ ÃfHh t©z« brŒJÉlyh«. jÄœeh£L¤ jhŒkh®fns!
jªijfns!! c§fSila bghW¥ig cz®ªJ elî§fŸ. t§fhs¤
âšjh‹ ï¡bfhiyba‹W ÃidahÔ®fŸ. ekJ f©K‹ ehnlhW«
eilbgW« bfhiyfS«, á¤âutijfS« c§fS¡F¤ njh‹w
Éšiyah? ï¡bfhoa tH¡f¤ij xÊ¡f K‰glh Éoš gšyh
Æu¡fz¡fhd ïsŠáWÄa®fË‹ rhg§fŸ c§fis¢ NœªJ bfhoa
ntjid¡FŸshå®fŸ! mšy‰g£L M‰whJ mGj f©Ù® bršt¤
ij¤ njŒ¡F« gil, v‹gij czU§fŸ.
ï¡bfhoa tH¡f¤ij¤ bjhiy¡f mªÃa M§»y murh§
f¤jh® Jiz òÇah®fŸ. âra«, ï~J mtU¡F e‹ikiaí«, tU
thiaí« bfhL¡fhjšyth? rka«, rka« v‹W t¿nj T¡FuÈ£L
Vkh‰¿¤ âÇí« m®¤jÄšyh itâf®fsh»a âU. o. mu§fh¢
rhÇah®fŸ ngh‹w r£lrig m§f¤âd®fË‹ cjÉia ehlhÔ®fŸ!
bjŒt¤ âU¡ nfhÆšfËš njtjháfŸ ïUªnj Mfnt©Lbk‹W
thŒ TrhJ r£l rigÆš TW« go‰bwhG¡fKila m§f¤jt®
fis vâ®gh®¤J VkhwhÔ®fŸ! ïJ c§fŸ flikašyth? Ú§fns
Ó®âU¤jŠ brŒJ bfhŸS§fŸ! Ú§fŸ ÉU«ãdhY«, ÉU«gh
É£lhY« ekJ ehL Ra M£á bg‰W el¡F« fhiyÆš ï¡bfhoa
tH¡f§fŸ òij¡f¥gL« v‹gij cz®ªJ elªJ bfhŸS§fŸ.
Fo muR - jiya§f« - 07.06.1925
43

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

fhiu¡Fo Íšyh
KjyhtJ muáaš kfhehL
rnfhju®fns !
ekJ kfhehlhdJ ï›Éu©L ehshf mâf c‰rhf¤JlD«,
C¡f¤JlD« eilbg‰W Koî¡F¡ bfh©Ltu Ú§fŸ brŒj
cjÉ¡F eh‹ c§fS¡F Äfî« tªjd« brY¤J»nw‹. ïÅ v‹D
ila Koîiuia Äf MtyhŒ vâ®gh®¤J¡ bfh©oU¡»Ö®fŸ.
c§fŸ Mtiy¤ âU¥â brŒa¤jFªjjhf ah‹ Énrõkhf x‹W«
brhšy¥ nghtâšiy. ï‹W Koî bg‰w Ô®khd§fis¥ g‰¿na
áy th®¤ijfŸ brhšÈ ï¡T£l¤ij¡ fiy¥gj‰F Ú§fŸ vd¡F
c¤juî bfhL¡f nt©L«.
KjyhtJ Ô®khd« ekJ bgÇah® br‹id $kh‹ ã.âahf
uhaÇ‹ kuz¤â‰F mDjhg« fh£o¢ brŒj Ô®khdkhF«. mij¥
g‰¿ c§fS¡F mâfkhŒ ah‹ x‹W« brhšy nt©oaâšiy.
mtUila j‹dy¤ âahf¤ijí«, mt® jkJ r_f¤â‰fhf¢ brŒj
bjh©ilí« ngh‰whjhÇšiy. mtUila uhéa mã¥ãuha§fËš
ek¡F« mtU¡F« tlnfho bj‹nfho bad ɤâahrÄUªj
nghâY«, tutu mt®fS« Rauh{a« mtáabk‹W«, Ó¡»u¤âš
nt©Lbk‹»w ÃiyikÆš tªJÉ£lh®fŸ. ehK« Rauh{a«
bgWtj‰F ï‹d ï‹d ntiyfŸ brŒjhf nt©Lbk‹W f©L
ão¤J É£nlh«. Mdhš, mij mil»w tÊÆš kh¤âu«jh‹
ïUtU¡F« ɤâahr« ïU¡»wJ. ï›É¤âahr§fŸ uhéa¤ JiwÆ
YŸs x›bthU f£á¡F« ïUªJ bfh©nljhÅU¡F«. r_f
Éõa¤âš mtUila ciH¥ãdhš ãuhkzušyhjh® v›tsnth
K‹D¡F tªâU¡»wh®fbs‹gij kW¡f KoahJ. ãuhkzušyh
jhÇ‹ RakÇahij¡ fjit¤ âwªJÉ£lt® mt®jh‹. m¥ng®¥
g£ltU¡fhf eh« mDjhg¥gLtJ ekJ fliknaahF«.
ïu©lhtJ Ô®khd« kfh¤khÉl« m‹ò brY¤JtJ
v‹gnj. kfh¤kh mt®fŸ ãwªJ cÆnuhoU¡»w ïªj¡fhy¤âš
ehÄUªnjh« v‹»w bgUikna ek¡F¥ bgÇa brh¤jhF«. e« ã‹
rªjâah®fŸ kfh¤khit neÇš f©l ekJ bgUikia¥ g‰¿¥
Fo muR - 1925

44

ngᥠbgUikailth®fŸ. ï¥bgÇah® ntW njr¤âš ãwªâU¥
ghuhÆ‹ m¤njr« v›tsnth K‹D¡F tªâU¡F«. mt® ekJ
uhéa¤ jiyt® kh¤âukšy, cyf¤â‰nf mt® xU bgÇat®.
mtiu¥ óÍ¡»nwh«, òfœ»nwh«, mt® bgauhš bgUik ghuh£o¡
bfhŸ»nwh«. mt® brhšY»w ntiyia eh« brŒtâšiy. Mdhš
ekJ Raey¤â‰F mtUila bgaiu cgnahf¥gL¤J»nwh«. r£l
rigfS¡F«, °jy °jhgd§fS¡F« mt® bgaiu¢ brhšÈ¡
bfh©L EiHa¥ gh®¡»‹nwhnk jÉu âahf« v‹W brh‹dhš Xo
ÉL»‹nwh«. mtUila îkhz â£lbk‹gJ njr¤â‹ K‹nd‰
w¤â‰fhd ntiyfŸ. mtUila mÊî ntiyba‹gJ njr¤â‰F¡
bfLâ jU« fhÇa§fis mʤjš. ïij e‹whŒ m¿ªâUªJ«
M‰wÈšyhj fhuz¤jhY«, Raey¤jhY« my£áa khÆU¡»nwh«.
kAhuhZou njr¤âš kfh¤khit¡ fh§»ui[ É£L btËÆš
nghF«go brhšYtJ«, üiyí« fjiuí« mt®fŸ my£áa«
brŒtJ« m¤njr¤âš cŸs ãuhkz® - ãuhkzušyhjh® r©il
jh‹. v¥goÆUªj nghâY« kfh¤khÉ‹ bfhŸiffshšjh‹ ek¡F¢
Rauh{a« »il¡f¥ ngh»‹wJ. m‹dh® Úo¤âU¡f flîŸ mD¡»u
f« brŒa¥ ãuh®¤â¥gJ ekJ K¡»a flik.
_‹whtJ üš rªjhit¥ g‰¿aJ. x›bthUtU« üš ü‰f
nt©L bk‹W kfh¤kh brhštâ‹ jh¤g®a« x›bthUtU« if¤
bjhÊš brŒant©Lbk‹gJ jh‹. cyfnk bjhÊyhËfSilaJ
jh‹. fh§»u° bjhÊyhËfSilajhf¤jh‹ ïU¡f nt©L«. ï›t
sî ehŸ fh§»u° gz¡fhu®fSilajhfî«, M§»y« go¤jt®fS
ilajhfî« ïUªjJ. kfh¤kh brhšY« Rauh{a« bjhÊyhËfS¡
F¤jh‹ nt©Lnk jÉu M§»y« go¤jtU¡F«, gz¡fhu®fS¡
F« mšy. mjdhšjh‹ ng¢R« gzK« fh§»ủF¡F¤ njit
Æšiyba‹W brhšÈÉ£lh®. fh§»uÌš nru ïZl¥gL»w x›
bthUtU« FiwªjJ miuk neukhtJ bjhÊš brŒa nt©L
bk‹gJ mtUila ÉU¥g«. go¤jt®fS«, gz¡fhu®fS«
bjhÊyhËfŸ mšythdhY«, j§fS¡F¤ bjhÊyhËfËl¤âš
m‹ò ïU¡»‹w bj‹gij¡ fh£o¡ bfhŸsth»Y« ïij¢ brŒa
nt©LtJ mtáabk‹W fUJ»wh®. mnef bjhÊšfËš üš
ü‰gJ j‰fhy« ekJ njr¤â‰F ï‹¿aikahjJ v‹W fUJ»wh
uhifahš mªj¤ bjhÊiyna všnyhiuí« ï¥nghJ brŒí«go¢
brhšY»wh®. Raey¡fhu®fS¡F¤ bjhÊyhËfËl¤âY«, ViH
fËl¤âY« v¥go m‹òtU«? m¥go¥g£lt®fŸ xU¡fhY« üš
rªjhit V‰W¡bfhŸskh£lh®fŸ. ViHfS«, bjhÊyhËfS«
nBkkiltJ« Raey¡fhu®fS¡F Énuhjkhf¤jhÅU¡F«.
mjdhš jh‹ áy® üš rªjhit v⮡»wh®fŸ. vªj¡ fhuz¤ij¡
45

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

bfh©lhdhY« üš rªjhit v⮥gij eh« f©o¡fhkÈU¡f
KoahJ. x›bthUtU« üš ü‰W üš rªjh¢ brY¤â m§f¤âd
uhtJjh‹ ekJ njr¤â‰F« ViHfS¡F« bjhÊyhËfS¡F«
e‹ik brŒjjhF«.

fj®
ehyhtJ Ô®khd« fjiu¥ g‰¿aJ. ekJ #d§fS¡F¡
fjU¡F«, njrÉLjiyah»a Rauh{a¤â‰F« v‹d r«gªj
bk‹gnj bjÇahJ. Rauh{a bk‹whš v‹d v‹gij¥ g‰¿ ek¡FŸ
bgÇa mã¥ãuha ngjkhÆU¡»wJ. e«Äš go¤jt®fŸ Rauh{a
khdJ e«ik MŸnth®fshš ÓikÆÈUªJ mD¥g¥gLbkd¡
fUJ»wh®fŸ. e«ik MS»wt®fŸ ahbu‹gij eh« e‹whŒ
ftÅ¡f nt©L«. mnef® nghärhU« fby¡lU«jh‹ e«ik
MS»wt®fbs‹W fUJ»wh®fŸ. áy® ft®dU«, îthfrig bk«
g®fS«, kªâÇfSbk‹W fUJ»wh®fŸ. ntWáy® itÌuhí«,
gh®Èbk©L«, ïªâa kªâÇíbk‹W fUJ»wh®fŸ. ït®fËš
ahU«, RjhthŒ e«ik MS»wâšiy, ã‹idahbu‹W nf£Õ®fŸ;
Inuh¥ghÉYŸs t®¤jf¡ T£l¤jh® murh£á v‹»w bgauhš e«
eh£oš brŒí« t®¤jf¤ij¤jh‹ eh« murh§f« v‹W fUâ
tU»nwh«.
xU ÉahghÇ v¥go maÿÇYŸs j‹Dila Éahghu¤â‰F¤
j‹}ÇÈUªJ xU V#©il mD¥ã¡ fhÇa« gh®¡f¢ brŒ»whndh,
mJnghynt Inuh¥ãa ÉahghÇfŸ ïªâa Éahghu¤â‰F itÌuhŒ
v‹w bgauhš j§fsJ V#©L xUtiu mD¥ã ÉL»wh®fŸ. mt®
jd¡F nt©oa fhÇa°j®fisí«, fz¡F¥ ãŸisfisí«, fhtš
fhu®fisí«, vLão MŸfisí«, ft®d®, îthf rig bk«g®fŸ,
kªâÇfŸ, #£ÍfŸ, fby¡l®fŸ, jhášjh®fŸ, khÍ°£nu£LfŸ,
lh¡l®fŸ, nghä°fhu®fŸ, ghu°Lfhu®fŸ, M¥fhÇ ïyhfhjh®fŸ
v‹»w bga®fshš á¥gªâfshf ÃaĤJ nk‰brh‹d j§fŸ Éah
ghu¤ij el¤J»wh®fŸ. ï›tsî c¤â nahf°j®fS«, ït®
fSila bjhÊšfS«, Inuh¥ãa ÉahghÇ fS¡F¤jh‹ bghU¥ng
jÉu ek¡F vªj tÊÆY« #th¥jhÇ fbs‹W brhšYtj‰ »šiy.
cjhuzkhf, X® itÌuhŒ v‹w V#©£ òâjhf ïªâahɉF
tUthnuahdhš ïªâahÉÈU¡»w Inuh¥ãa ÉahghÇfËl« nghŒ
mt®fŸ e‹ikfis¡ ftÅ¡f¤ jhÅU¥g jhfî«, mJ Éõa¤âš
ftiy¥gl nt©oaâšiyba‹W« mt®fS¡F¤ ijÇa« brhšÈ
mt®fSila e«ã¡ifia¥ bg‰W¤jh‹ Mrd¤âš mkUtij¥
gh®¡»nwh«. ïJkhâÇna x›bthU F£o mâfhÇ V#©L« mªj
Fo muR - 1925

46

ÉahghÇfS¡F¤jh‹ #th¥jhÇfshÆU¥gijí« gh®¤J tU»nwh«.
ïªj KiwÆš mt®fŸ e« eh£oš brŒí« Éahghubk‹gJ
nfty« e«ÄlÄUªJ tÇ tNš brŒ»wh®fns mJ mšynt mšy.
mjdhš mt®fS¡F x‹W« bgÇa yhg« »ilahJ. j§fŸ
Éahghu¤â‹ bryî¡F ekJ tÇ¥gz§fis cgnah»¤J¡ bfhŸS
tJ jÉu mJnt mt®fSila neh¡fK« yhgK« mšy. Mdhš,
mt®fSila yhgbkšyh« e«eh£L ÉisbghUŸfis j§fŸ
eh£o‰F mŸË¡bfh©L nghtJ«, mt‰iw m§F rhkh‹fshf¢
brŒtJ«, mªj¢ rhkh‹fis e« eh£oš bfh©LtªJ ɉgJ«
mitfis eh« th§F«go¢ brŒtJ«, mjdhš 100-¡F 100-« áy
jUz§fËš 100 -¡F 1000-K« yhg« r«ghâ¥gJjh‹ mt®fË‹
neh¡f«. ïªj tifahŒ mt®fŸ brŒí« Éahghu¤âdhš e«
njr¤âÈUªJ j§fŸ eh£o‰F mt®fŸ bfh©LnghF« bršt«
MÆu¡fz¡fhd nfho %ghŒfshŒ ÉL»‹wJ. ï¥go ekJ bršt«
bfhŸis nghtjhš jh‹ e« njr¤âš tWikí«, gŠrK«, ãÂí«
V‰gL»wnj jÉu ntWÉjkhf¤ jh§fKoahj tÇ¥gSÉdh
by‹nwh, c¤ânahfK« mâfhuK« ïšyhjâdhby‹nwh kh¤âu«
brhšyKoahJ. e« eh£L¢ bršt« mªÃa eh£o‰F¥ nghfhj
KiwÆš e«ik ahuh©l nghâY« eh« ftiy¥gl nt©oaâšiy.
e« bršt§fbsšyh« ï¥go¡ bfhŸis nghŒ¡ bfh©oU¡f e«ik
ehnk M©L bfh©lhY« xU¡fhY« mJ Rauh{ankahfhJ.
Mifahšjh‹ kfh¤kh fhªâ mt®fŸ Rauh{a bk‹gij e«eh£L¥
bghUŸ btËeh£L¡F¥ nghf¡Tlhbj‹gij¤jh‹ Kjyhtjhf¡
fUJ»wh®. mªÃa eh£L rhkh‹fŸ ek¡F nt©lhbk‹W eh«
brhšÈÉ£lhš mªÃa®fŸ c§fSila njr« v§fS¡F nt©oa
âšiy. mehtáakhŒ eh§f˧F mt°ij¥g£L¡ bfh©oU¡f
Koahbj‹W _£il f£o¡bfh©L rthÇ mo¡f¥ gh®¥gh®fŸ.
m¥bghGJ eh« mt®fis¥ gh®¤J mtru¥glhÔ®fŸ ï‹D«
bfhŠr fhy¤â‰F ïU§fŸ; v§fS¡FŸËU¡F« jfuhWfis¤
Ô®¤JÉ£L¥ ngh§fŸ v‹Wjh‹ brhšy nt©otU«. Mifahš
Rauh{a« bgW»w ÃiyÆš ah® e«ik MS»wh®fŸ. M§»y®fŸ
v‹gij¥ g‰¿ eh« ftiybaL¤J¡ bfhŸs nt©oaâšiy. e«ik
í« e« njr¤ijí« ahUila rhkh‹fŸ MS»wJ? e« njr¤J
ViHfis, bjhÊyhs®fis vªj vªj njr¤J¢ rhkh‹fŸ g£oÅ
ngh£L mt®fsJ RakÇahijiaí« M©ikiaí« bfL¡»‹wJ
v‹W nahá¤J mªj¢ rhkh‹fis Éy¡» e« rhkh‹fis e«ik
MS«go brŒtJjh‹ Rauh{a«. ïªj Rauh{a« r«ghâ¥gj‰F
KjyhtJ e«ikí« ekJ khd¤ijí« M©L bfh©oU¡»wJ« e«
njr¤âÈUªJ tUõ« x‹W¡F 60, 70 nfho %ghŒ¡F nkyhf¡
47

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

bfhŸis bfh©L e« eh£L °âßfS¡F«, bjhÊyhËfS¡F«
ntiyÆšyhkš brŒtjhd mªÃa eh£L¤ JÂfS¡F¥ gâyhf e«
eh£L °âßfis¡ bfh©L ifuh£od¤jhš üš ü‰f¢ brŒJ e«
eh£L berths®fis¡ bfh©L if¤j¿ahš beŒÉ¤j JÂia eh«
všnyhU« cgnah»¥gJjh‹ kfh¤kh mt®fŸ fj®, fj® v‹W
brhšYtJ. ïªj¡ fj® kh¤âu« kfh¤khÉÅZl¥go e«bkš
yhuhY« m§ÑfÇ¡f¥gLnkahdhš e« eh£o‹ jh§fKoahj tÇ
ba‹W brhšy¥gL»‹w 150 nfho %ghÆš miutháah»a 75 nfho
%ghŒ e« eh£L¡F ÄFâah» ÉL«. mªÃa rhkh‹fshš e«
eh£oÈUªJ ngh»w gz« urthj¤ijÉl mâf jªâukhŒ¥ nghŒ¡
bfh©oU¡»wJ. 20 bf#KŸs mªÃa eh£L kš JÂah»a Õi[
vilngh£L¥ gh®¤njhnkahdhš 2 1/2 ïuh¤jš fd« jh‹ ïU¡F«.
mij t©zhD¡F¥ ngh£L¤ Jit¤J mj‹ ngÇÈU¡F« bfhG¥
igí«, btŸis¡ fËk©izí« Ú¡» vilngh£L¥ gh®¤jhš
ïu©L ïuh¤jš jhÅU¡F«. ïªj ïu©L ïuh¤jš vilíŸs ïUgJ
bf#« JÂia ek¡F ɉgJ 15 %ghŒ¡F. ïj‰fhf mªÃa eh£lh®
e«ÄlÄUªJ th§»¡ bfh©LnghF« gŠá‰F ek¡F¡ bfhL¥gJ
ïu©L ïuh¤jš vil¡F 1 1/4 %ghŒ. ïªj 1 1/4 %ghŒ¡F e«ÄlÄUªJ
gŠR th§»¡ bfh©L nghŒ¢ brŒj JÂia e«Älnk 15 %ghŒ¡F
ɉW 13 3/4 %ghŒ yhg« r«ghâ¡»wh®fshdhš e« njr¤âš ï¥
bghGJ cgnahf¥gL¤J»w ï›tsî mªÃa eh£L¤ J¡F«
ï‹D« k‰w kUªJ¢ rhkh‹fŸ, f©zho, Õ§fh‹fŸ KjÈa
v©Âwªj rhkh‹fS¡F« v›tsî gz¤ij¡ bfhL¤J e« njr«
ViHahŒ¥ nghŒÉL»wJ? mJ kh¤âukšyhkš e« ViH¤ bjhÊ
yhËfŸ ntiyÆšyhkš v›tsî fZl¥gL»wh®fŸ? Mif ahš
c©ikahŒ ek¡F¢ Rauh{a« nt©Lkhdhš e« njr¤â ÈU¡F«
ViHfËlK« bjhÊyhËfËlK« ek¡F m‹ãU¡Fnk ahdhš eh«
x›bthUtU« fj® cL¤j nt©oaJ«, fj® c‰g¤â¡F nt©oa
mDTy« brŒaî« nt©oaJ«jh‹.
F¿¥ò: 23,24.05.1925, gŸs¤öÇš eilbg‰w fhiu¡Fo kht£l
KjyhtJ muáaš khehL - Ãiwîiu bjhl¢á)

Fo muR -brh‰bghÊî - 07.06.1925
( bjhl¢á . Fo muR - 21.06.1925 )

Fo muR - 1925

48

it¡f« r¤âah¡»uf«
âUth§T® murh§f¤jh® it¡f« r¤âah¡»uf¤ij Éiu
Éš Ko¤JÉl MtyhŒ ïU¥gjhf¤ bjÇa tU»wJ. mjhtJ m¢
rk°jhd¤J¤ âthdhd $kh‹ M®.»UZzãŸisat®fis
rk°jhd¤J kfhuh mt®fŸ it¡f« r¤âah¡»uf r«gªjkhf jkJ
mã¥ãuhabk‹dbt‹W nf£oU¥gjhfî«, mj‰F¤ âth‹
mt®fŸ Ñœ¡f©l gâš gf®ªâU¥gjhî« m¿»nwh«.
“ï›Étfhu¤âYŸs nuhLfis rhâkj ɤâahrÄšyhkš
všyh¥ ãui#fS« cgnahf¥gL¤â¡ bfhŸS«go É£LÉl
nt©oabj‹W ah‹ mã¥ãuha¥gL»nw‹. m«khâÇ brŒtij
rk°jhd murh§f¤jh® v¥bghGJnk v⮡fÉšiy. ïªj cÇik
ia áy® gyh¤fhu¤âdhš mila Ka‰á brŒjjhš fyf« V‰g£L
ÉLnkh v‹W mŠána murh§f¤jh® jil c¤juî ngh£ld®. ïªj
cÇikia mt®fS¡F bfhL¡f¡Tlhbj‹W [ehjd ïªJkj«
TwÉšiy. jhœªj ÃiyÆYŸs ïªJ¡fsšyhjt®fŸ mªj
u°jh¡fË‹ tÊahf el¡f¢ r«kj« bfhL¤âU¡»‹wbghGJ ïªJ
kj¤ij¢ nr®ªjt®fS¡F mªj cÇikia¡ bfhL¡f kW¥gâš
bfhŠrK« xG§»U¥gjhf¡ fhz¥glÉšiy. Toa ÉiuÉš xU
mur És«gu¤â‹ _y« ïªj ɤâahr¤ij¥ ngh¡f nt©LtJ
mtáabk‹W ah‹ mã¥ãuha¥gL»nw‹” .
ï›t©zkhf âth‹ mt®fŸ mã¥ãuha« bfhL¤j ãwF,
Toa ÉiuÉš kfhuh mt®fSila mDTykhd $Kf«
vâ®gh®¥gâš M¢rÇabkh‹WÄšiy. Mdhš ïâÈUªnj ekJ
Ka‰áfis É£LÉl nt©Lbkd ahU« Ãid¤jš TlhJ. âUth§
T® murh§f¤jhÇlÄUªnj xUntis miuFiwahd $Kf«
btËahÆD« Mfyh«. VbdÅš ïu©L f£áahiuí« rkhjhd¥
gL¤j nt©Lbkd Ãid¤J mt®fŸ Ka‰á brŒJ bfh©oUªjij
ah« m¿nth«. m«khâÇ âUlU¡F« - âU£L¡ bfhL¤jtU¡F«
ešyt®fshf nt©Lbkd Ãid¤J VjhtJ bfhŠr« ïl« it¤J¡
bfh©L nk‰brhšÈago $Kf« btËahFnkah»š óuz bt‰¿
bgW«tiu ekJ ÃiyÆÅ‹W« jsu¡TlhJ. xUntis óuz
bt‰¿ »il¤JÉoD« mjDl‹ cyf¤âÅil ï«khâÇ Ãiwª
49

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

JŸs m¡»uk§fbsšyh« xʪJ É£ldbt‹W Ãid¡f¡ TlhJ.
v§F v§F ï›Éj¡ bfhLikfŸ cŸsdnth M§fh§F¢ br‹W
ekJ r¤âah¡»uf¡ bfhoia eh£o ï¡bfhoa tH¡f¤ij xÊ¡f
mÏ«iríl‹ ghLgLjš nt©Lbk‹gij bjÇɤJ¡ bfhŸ
»nwh«.

jÄœehL

Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 07.06.1925

x¤JiHah ïa¡f« fhªâaofshš ïªâahÉš Mu«ã¡f¥
g£l fhy¤âš jÄœehLjh‹ m›Éa¡f¤â‰F Kj‹Kjyhf
MjutˤjJ. v©Â¡if¡F¡ »il¡fhj Vnjh áy® njr K‹nd‰
w¤â‰fšyhJ ntW gy fhuz§fis¡ bfh©L ã‹ th§»ÆUªj
nghœâD« jÄœk¡fŸ rhâ, tF¥ò ɤâahrÄ‹¿ x¤JiHahik
Æ‹ â£l§fËš clš, bghUŸ, MÉ _‹iwí« á¿J« kâahJ
âahfnk flîŸ, âahfnk å£il¥ bgWÉ¥gJ, âahfnk cyf« vd
Ãid¤J všyht‰iwí« Jwªj JwÉfŸ ngh‹W bjh©lh‰¿
tªjij cyf« e‹F m¿í«. bgUªjiyt®fbsd¥gLnthuh»a
jh[®, neU, mÈ nrhju®, y#gâuhŒ, m{kšfh‹ KjÈa bgÇnah®
fbsšyh« x¤JiHahik¡F khWjyhf Ëw fhy¤âY« tz§fh
Ko k‹ddhŒ ËW x¤JiHahikÆ‹ j¤Jt¤ij mÊaÉlhkš
ÃiyÆÈU¤âtªjJ« cyf« m¿ªjnj. mªÃiyÆÈUªj jÄœehL,
rhâ ïUkh¥ãY«, rhâ¢r©ilÆY«, g£l nt£ilÆY«, X£L
nt£ilÆY«, c¤ânahf nt£ilÆY« MœªJ »l¡f¡ fhuz«
ahJ? mJfhiy jiyikahf Ëwt®fŸ ïJfhiy kiwªJ É£l
duh? mJfhiy ïUªj jÄœ k¡fŸ ïJfhiy ntW k¡fshf kh¿
É£lduh? m›tka« âahf¤â‰F¤ JªJ Ëwt®fŸ ï›tka«
m¤âahf¤â‰F¥ gaªJÉ£lduh? mšyJ m¥bghGJ ek¡F
x¤JiHahik njitahfÉUªjJ; ï¥bghGJ murh§f¤jh®
x¤JiHahik ek¡F¤ njitÆšyhj Ãiy¡F ešyt®fsh»
É£lduh? ït‰iw MuhŒªjhš x‹W« khwÉšiyba‹W«, áyÇ‹
Raey Nœ¢áahš V‰g£l k¡fËš xUtU¡bfhUt® rªnjfK«,
e«ã¡ifÆ‹ikí«jh‹ fhuzbk‹W« njh‹W«. ï¡fhuz«
jÄœeh£L muáaš thœit k£L« mÊ¡fhJ ïªâahÉ‹ muáaš
thœití« ã‹d¥ gL¤âÉ£lJ. muáaš thœÉš ÔÉukhŒ ntiy
brŒJ tªjt®fŸ m› ntiy Ëwîl‹ r_f thœÉš ãuntá¡f
ne®ªjJ«, r_f thœÉYŸs CHšfŸ btËahdJ«, mit âUªj
xU¥glhj gy® njr¤âš kiwªJ ËW brŒí« Éõk§fS«,
jªâu§fS«, k¡fŸ kdij¡ bfL¤JÉ£ld.
ek¡F vj‰fhf Rauh{a« nt©L« v‹W«, j‰bghGJ
Fo muR - 1925

50

51

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ïU¡F« murh§f« kh¿É£lhš ãwF ek¡F v¡bfâ neÇLbk‹W«
Iíw nt©oa Ãiy¡F¡ bfh©L tªJÉ£ld. ïªÃiy khwhJ
Ãiy¤J tUkhdhš njr¤âš ïÅí« x‰Wik¡ Fiwî« mte«ã¡
ifí« gy¥g£L »s®¢áfS«, ga§fu¡ fyhg§fS«jh‹ eil
bgW«. fhªâaofS« ïj‰F v‹ brŒtbjd¤ njh‹whknyh mšyJ
ïit XusɉF¢ br‹wîl‹jh‹ jh« jiyÆl nt©L bk‹nwh
mt‰iw¡ ftÅahjt®nghš ïUªJ tU»wh®. jÄœeh£il¥
bghW¤j msÉš òJ e‹ikfŸ x‹W« V‰glhÉoD« ÔikfshtJ
V‰glhkÈU¡fnt©LkhÆ‹ rhâ, kj«, f£á ngj« ïšyhkš
jÄœk¡fŸ všnyhU« x‹W To kdâYŸst‰iw btËƉ T¿
j§fS¡FŸ ïU¡F« mte«ã¡if xÊíkhW jÄœeh£o‰nf‰w X®
â£l¤ij¡ f©L mij kd«, bkhÊ, bkŒfshš Ãiwnt‰w¥ nghâa
fs§fk‰w X® T£l¤jh® btË¡»s«g nt©L«. m¥goÆ‹¿,
k¡fis Vkh‰Wtjhf Ãid¤J¡ T£l« To¡bfh©L, njr¤â‹
bgaiu¢ brhšÈ¡bfh©L«, r_f¤â‹ bgaiu¢ brhšÈ¡ bfh©L«
X£L« c¤ânahfK« r«ghâ¥gj‰F miytJ j§fisna Vkh‰¿¡
bfhŸtjhf¤jh‹ filáÆš Koí«.
Éf, á¿J fhykhŒ eh£oÅil ãuhkz®, ãuhkzušyhjh®
v‹wtU¡FŸ njh‹¿ÆU¡F« cz®¢áahdJ jÄœeh£il¡
fy¡»aJk‹¿ btËehLfisí« fy¡» tU»‹wJ. cjhuzkhf,
k¤âa khfhz¤âš elªj ãuhkzušyhjh® kfheh£oš jiyik
t»¤j $ gh¡nj mt®fË‹ ng¢R mªeh£L ãuhkzušyhjhÇ‹
cz®¢áia¡ fh£L»‹wJ. mJnghynt jÄœeh£oY« $kh‹fŸ
tujuh#&Y ehíL, fÈahzRªju KjÈah®, uhkrhÄ eha¡f® KjÈ
nah® brŒJtU« ãurhu§fŸ jÄœeh£L¥ ãuhkzušyhjhÇ‹
cz®¢áia¡ fh£L»‹wJ. ï¥go xU r_f¤jhU¡F âU¥â mË¡f¡
Tlhjjhd ãurhu¤ij ït®fŸ V‹ el¤J»‹wd®? ït®fS¡F
K‹ã‹ Jntõkh? m¥go ïšyhkš áy eh£fS¡F K‹ò rnfhju®
fŸ ngh‹W mªÃnahªÃakhŒ ntiybrŒJ tªjt®fS¡F âObud
ï¥go¥ gLthnd‹? ït®fËš vtuhtJ j§fŸ Ra ey¤â‰fhtJ
mšyJ j§fŸ jÅ¥g£ltUila ïyhg¤â‰fhfthtJ M®t«
bfh©L bjh©L brŒ»‹wduh? ït®fŸ »s®¢á bt‰¿bg‰whš
ït®fS¡F VjhtJ Raey yhg« V‰gLkh? V‹ j§fŸ áne»j®
K‹ÅiyÆY« m‹g®fŸ K‹ÅiyÆY« mt®fŸ kd« tUªJ«
go elªJ bfhŸ»‹wd® v‹gij¡ ftŤjš nt©L«. k‰bwhU
g¡f« g«ghÆš áy eh£fS¡F K‹d® Toa xU itÔf¡ T£l¤âš
kfh¤kh fhªâia ïJtiu cÆUl‹ it¤âUªjJ j¥ò v‹W«,
mo¤J¡ bfhšy nt©L« v‹W« brh‹dh®. $kh‹ v«.nf. M¢rhÇ
ah® ngh‹w ãuhkz¤ jiyt®fŸ xUntis rh¥ghL xU ãuhkz
Fo muR - 1925

52

ušyhjh® FHªijíl‹ xU ãuhkz¡ FHªij c£fh®ªJ rh¥ã£L
ÉLnkah»š ah‹ xU khj« c©zhÉuj« ïU¥ng‹ v‹W«,
kÅjD¡F kÅj‹ ãwÉÆš ca®î jhœî ïšiyba‹W brh‹dhš
miu ÃÄl« Tl fh§»uÌš ïU¡fkh£nl‹ v‹W«, fhªâaofŸ
ïij x¥ò¡bfhŸth®fshÆ‹ mtiuí« v⮤Jjh‹ Mfnt©L«
v‹W« vj‰fhf¢ brhšY»wh®? ghuj j®k k©ly« v‹W brhšY
»‹w X® bgÇa itÔf rigah® kÅjD¡F kÅj‹ ãwÉÆš ca®î
jhœî ïšiy v‹w Ô®khd¤ij V‹ f©ld« brŒ»‹wd®? âU¢á
Æš To ï¤Ô®khd«* brŒjã‹ áy® V‹ uhÍehkh¢ brŒjd®? ïJ
ïªeh£L¥ ãuhkz®fË‹ cz®¢áia¡ fh£L»wJ. ït®fS¡F
všyh« k‰w r_f¤jhÇ‹ ÛJ Jntõkh? mšyJ Énuhjkh? x›
bthUtU« j§fŸ j§fŸ kd¥ó®tkhŒ r¤âabk‹W fUJtij
e«ã thjhL»‹wdnua‹¿ ïjdhš xUtU¡bfhUt® ÛJ Jnt
õnkh Énuhjnkhbt‹W eh« fUj¡TlhJ. MÆD« ï¥go¤ jh§fŸ
e«òtijna Mjhukhf it¤J¡ bfh©L ïU f£áahÇ‹ ãurhu§
fS« »s®¢áfS« ts®ªJ bfh©nl nghFkhÆ‹ Koî v§nf?
filáahf gyKŸst‹ bt‰¿ bgWth‹, gyk‰wt‹ njhšÉ
milth‹ v‹gijí« mšyJ xUntis ekJ murh§f¤jh® Õu§»,
btoF©L, Mfha¡ f¥gšfis e«ãÆU¥gJ ngh‹W ï›ÉU
f£áfËnyí« xUtU¡bfhUt® j§fSila jªâu§fisí«,
Nœ¢áfisí« e«ã¡ fyf¤ij el¤j xU¥gLth®fshÆ‹ KoÉš
r¤âa«jh‹ bt‰¿bgW« v‹»‹w thrf« v‹dhF« v‹gijí«
ftŤjš nt©L«. ekJ ehL ï¥bghGJ nfhUtbjšyh« rk¤J
tK«, x‰Wikí«jh‹. ï›ÉU Fz¤â‰fhf ekJ âdrÇ thœ¡if
Æš c©ikahf eh« v‹d brŒnjh«, v‹d brŒa Ãid¤njh«,
v‹d brŒa¥ ngh»‹nwh« v‹W j§fis¤ jh§fns nf£L¡
bfhŸsnt©L«. k‰wt®fSila bk¥òjY¡fhf “ah‹ ïij¢
brŒnj‹, ah‹ ïij¢ brŒJ bfh©oU¡»nw‹” v‹W brhštâdhš
r¤âa« VkhªJ nghfhJ. x‹W r¤âa¤â‰F nah¡»aij ïšiy v‹W
brhšÈahf nt©L« mšyJ eh« r¤âakhŒ el¡fÉšiy ba‹W
brhšÈahf nt©L«. ïija‹¿ ntW uhÍ »ilahJ.
Fo muR - jiya§f« - 14.06.1925
* ïªâa r_f thœ¡ifÆš ãw¥ãdhš vtU¡F« V‰w¤ jhœî
V‰gL¤j¡ Tlhbj‹W«, ï¡bfhŸifia njáa ïa¡f¤âš <Lg£l
°jhgd§fŸ mtáa« mDZo¡f nt©Lbk‹W« Ô®khÅ¡f¥
g£lJ.
29.1.25 âU¢á, jÄœehL fh§»u° fÄ£o (FomuR17.5.1925.g¡f« 11 )
53

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

òw¥ghL tÇ
- á¤âuò¤âu‹
br‹w thu¤â‰F Kªâa ‘Fo muR’ ïjÊš ehlf tÇia¥ g‰¿
vGâÆUªjij¡ ftŤj m‹g®fŸ kd« tU¤j¥glhâU¡f
KoahJ. m›tU¤j« kiwtj‰FŸ k‰bwhU tÇ jiy ÉǤjho
É£lJ. m~jhtJ <nuhL efurig it¤âa® mt®fŸ ntW CU¡F
kh‰wkh»¥ nghtij c¤njá¤J ï›ñ® mâfhu t®¡fK« ãuò¡
T£lK« k‰bwhU tÇia #d§fŸ jiyÆš Rk¤âdh®fŸ. ï¢á¿a
X® fhÇa¤â‰fhf ïªefu¤âš Rkh® IüW %ghŒ tiu tNš brŒa¥
g£oU¥gjhf m¿»nwh«. fhÇa¤â‹ nah¡»aijiaí« mtáa¤
ijí« m¿ªJ kd¥ó®tkhŒ bghUŸ cjÉa fdth‹fŸ btF áynu
ïU¥g®. Vidnah® ãuò¤Jt¤â‰F« mâfhu t®¡f¤â‰F« gaªJ
cjÉat®fns v‹gâš IaÄšiy.
ehlf tÇ tNyhd fhy¤âš ehK« ehlf¤â‰F¢ br‹¿
Uªnjh«. ekJ rÛg¤âš xU g¡f« xU ÉahghÇí« k‰nwh® g¡f«
»uhk mâfhÇ xUtU« 剿Uªjd®. ÉahghÇ e«ik neh¡» jh§f
S« tªJÉ£O®fns, j§fS¡Fkh tÇ? vd ÉdÉdh®. “ïšiy,
ah‹ ntW xUtÇl« ÄFâÆUªj mDk⢠ӣil¡ bfh©L
mtUila t‰òW¤jY¡fhf tªnj‹” v‹W T¿aîl‹, m¥goah
Æ‹ e«Äl« ï‹D« eh‹F mDk⢠ӣL¡fŸ ÄFâahf cŸsd,
MW mDk⢠ӣL¡fis ekJ jiyÆš f£o mWgJ %ghŒ th§»
É£lh®fŸ v‹W T¿, mt‰iwí« bfhL¤J j§fŸ e©g® vtnuD«
btËÆÈU¥ã‹ tU«go¢ brhšY§fŸ vd¡ T¿dh®. mnj
jUz¤âš g¡f¤âÈUªj »uhk mâfhÇ ekJ jiyÆY« _‹W
mDk⢠ӣL¡fis¡ f£o K¥gJ %ghŒ bg‰W¡ bfh©ld®. ah‹
tªj xU mDk⢠ӣL¥ nghf ÄFâ ïu©L v‹Ål« ïU¡»wJ.
“ït‰iwí« vL¤J¡bfh©L j§fŸ e©g®fËU¥gh®fsh»š tU«
go brhšY§fŸ” v‹wh®. ( ekJ r®¡fhuh® fŸS tÇia #d§fË‹
fšÉ¡F¢ bryî brŒtJ nghš r®¡fh® CÊa®fŸ ehlf tÇÆš j®k
ÉLâ el¤J»wh®fŸ nghY«.)

Fo muR - 1925

54

Éf, mij¥ nghynt ekJ C® it¤âa® mt®fË‹ ãÇî
grhu¤â‰fhf elªj bfh©lh£l¤â‰F ah« br‹¿Uªj fhiyÆš
“c§fS¡F v‹d tÇ, c§fS¡F v‹d tÇ” vd xUtU¡bfhUt®
nf£L¡ bfh©lh®fŸ. x›bthUtU« jh§fŸ bfhL¤j tÇia¢
brhšÈ¡ bfh©L, tU«goÆšyhj fhy¤âš mâfhÇfSila
bjhªjuî¡F v‹ brŒtJ vd tU¤jK‰wd®. m¡fh£áia¡ fhQ«
nghJ kd¤â‰F¢ r§flkhf¤jh‹ ïUªjJ. cŸqÇY«, eh£oY«
K¡»akhf¢ brŒa nt©oa v›tsnth bghJ¡ fhÇa§fS¡F
v›tsî öu« vL¤J¢ brhšÈ¡ nf£ãD« gz« ãÇtJ fodkhf
ïU¡»‹wJ. Ka‰á vL¤J ntiybrŒtj‰F¤ jFªj M£fS«
»il¥gâšiy. cjhuzkhf, ï›ñÇš btFfhykhf ËW nghÆUªj
»uhk njtijahd khÇa«k‹ uj c‰rt« v›tsnth fod§fS¡
»ilÆš ï›tUl« el¤j rªj®¥g« »il¤jJ. mij el¤Jtj‰F
bryî¡fhf¥ gz« âu£l mâfkhd Ka‰á vL¤J«, gz« âu£l¥
nghdt®fS¡F mâfhuK« bršth¡F« ïšyhj fhuz¤jhš
rÇahdgo gz« âu£l Koahkš nghƉW. mjdhš c‰rt¤â‰F
bryî rhkh‹ bfhL¤j fil¡fhu®fŸ gŠrha¤J¡ f¢nrÇÆš îth»
fŸ ÛJ ãuhJ bfhL¤âU¡»‹wd®. ïij Ãid¡F« bghGJ ekJ
#d r_f¤â‹ Ãiyia¥g‰¿ eh« bt£f¥glhkÈU¡f Koa Éšiy.
ekJ k¡fS¡F j§fsJ kd¢rh£á¥go el¥gj‰F ijÇaK«
jFâa¿ªJ bryî brŒí« kdK« mâfhÇfS¡F« k‰W« ãuò¡
fS¡F« bghJk¡fË‹ kdij¥ ò©gL¤jhkY« îgªj¥gL¤
jhkY« j§fŸ mâfhu¤ij ï«khâÇ J®ÉÅnahf¥gL¤jhkY«
ïU¡f¡Toa m¿î« flîshš v‹W bfhL¡f¥gL»‹wnjh
m‹Wjh‹ ekJ ehL RjªâuKilaJ vd¢ brhšy¤ âid msî«
ã‹th§fkh£nlh«.
Fo muR - f£Liu - 14.06.1925

55

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

J¡f« bfh©lhL« tif

âahf_®¤âÆ‹ ïW⤠âahf«

$kh‹ t.bt.R. mŒa® mt®fŸ fhykhdij Mjhukhf¡
bfh©L mDjhg¡ T£l§fŸ T£o¥ ngRnth®, ïªj m¡»uk cy»š
mŒa® ïU¡f¡TlhJ v‹W flîŸ miH¤J¡ bfh©lh® v‹
nghU«, tujuh#&Y ehíLî«, uhkrhÄ eha¡fU« brŒí« »s®¢á
Æš kdKilªJ ï«khâÇ #d§fŸ K‹ ïU¡f¡TlhJ v‹W
Ãid¤J¥ nghŒÉ£O®fnsh v‹W«, gz« v›tsî nt©Lkhdh
Y« r«ghâ¡fyh« xU mŒaiu r«ghâ¡f Koíkh v‹W tujuh#&Y
ehíLit¡ nf£gJ nghyî« v¤jidnah ÉjkhŒ bg©fŸ #hil
ngRtJnghš ngá k»œ»wh®fŸ. ïnj MrhÄfŸ, ïnj rka¤âš,
tujuh#&Y ehíL«, uhkrhÄ eha¡fU« ãuahz¤âš uÆš v§fhtJ
ÉGªJ xʪJ nghÆU¥gh®fshdhš m¥nghJ v‹d ngáÆU¥
gh®fŸ?

ghuj njÉÆ‹ kÂtÆW thŒ¤j JÂîil åuikªj‹ jhŒ¤âUeh£o‹ jt¥ngW - t§feh£L¢ á§f« - cy»š âahf«
mid¤J« xU toî vL¤jhy‹d És§»a ÉGÄnah‹ ïuty®¡F tiuahJ bfhL¡F« tŸsš - njrgªJ á¤juŠr‹ jh[®
MUÆ® m‹idah« ghuâia¥ gÇjÉ¡f É£L thDyF V»d
bfhLŠ brŒâ ïªâa k¡fŸ midtÇ‹ cŸs¤ijí« CLUÉ¥
ghŒªJ btªJa®¡ flÈš 圤âÉ£lJ. ïoKH¡f« nf£l ehfnk
ngh‹W bfhL§fhy‹ ïo nf£L ïªâak¡fŸ eÉbyhzh eL¡f¤
â‰fhshÆd®. ïªâa eh£o‹ - ïªâa k¡fË‹ tšÉidjh‹ ïUªj
thW v‹nd! ek jUik¤ jhŒ¤âUeh£o‰F ï~njh® v©Qj‰fÇa
bgUŠ nrhjid¡ fhy« nghY«! bfhL§ T‰WtÅ‹ T¤âid¡
f©L jÄœ ehL«, jÄœ k¡fS« JaUHªJ thL§fhiyÆš, jdJ
t©ikia¡ fh£Lth‹ ÉU«ã m¡bfhonah‹ t§f ehL‰wd‹
nghY«. t§f eh£L¢á§f¤â‹ åu KH¡f« XŒªJÉ£lJ; jhŒ eh£
o‹ ÉLjiy¥ nghÇš åÇ£L vGªJ Ëw C¡f¡ F‹W ö¡f¤âš
MœªJÉ£lJ; åu¤ij cz®¤j, åuiu M¡f, åuiu ts®¡f¤
njh‹¿a åu clš koªjJ. tWik nehŒthŒ¥g£L¢ áWikƉ
whœªJ brhšbyhzh¤ J‹g¤âš MœªJ mu‰W« m‹idia kwªJ
ãǪJ bršyî« cŸs« xU¥g£likia v©QªnjhW« vkJ
cŸs« cUF»wJ. jh[Ç‹ åubkhÊfS«, Ôu¢ brašfS« v«K‹
njh‹¿¤ njh‹¿ v«ik M‰bwhzh¤ Jau¤â‰F Msh¡F»‹wd.
ï¤jifa åuiu - tŸsiy - âahf¢ brštiu ïÅ vªehŸ fh©ngh«
v‹W vkJŸs« V§F»‹wJ.

lh¡l® eha® y©lÅš ïwªjbghGJ áy® ngáaijí« bghJ
#d§fŸ Ãid¤J gh®¡f£L«. ït®fŸ ï¥go¥ ngá k»œªjhš vâ®
f£áÆÈU¡»wt®fŸ v‹d ngá k»œth®fŸ v‹gijí«, ï¥go¥
ngR»wt®fŸ ïwªjt®fS¡F e‹ik brŒ»wh®fsh? Ôik brŒ»wh®
fsh? v‹gijí« nahá¤J¥ gh®¡f£L«.
Fo muR - f£Liu - 14.06.1925

jhŒeh£o‹ ÉLjiy¡fhf ïilawhJ mšY« gfY« ciH¤
jikÆdhš clš ey« ïHªj jh[® clš ey« bgWth‹ nt©o
jh®Íȧ»š kiythr« brŒa kidÉ, k¡fSl‹ br‹¿Uªjh®.
br‹w br›tha‹W khiy 5.30 k¡F mt®j« MÉia¡
bfhL§T‰Wt‹ bfhŸis bfh©ld‹. v‹nd kÅj® Ãiy!
âU. jh[® t§feh£oš t¿nah®¡ÑªJ tWik baŒâa bgU§
Fy¤âš njh‹¿at®; áwªj njrhãkhÅ; jhŒeh£o‹ ÉLjiyiana
Fo muR - 1925

56

57

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

jk¡F mÂahf¥ ó©lt®; âahfnk tothf tªjt®; mUns
cUthf vL¤jt®; ‘jd¡bfd thHh¥ ãw®¡FÇahsd®’ ; jŠr
bk‹wilªjtiu mŠrš vd¡TW« mU§Fz« thŒªjt®. jkJ
ïs« taâš fšÉ f‰wh® ; ghÇÞl® c¤ânahf« brŒa nt©Lbk‹w
Mtš ö©l M§»y ehLbr‹wh®; m¥gÇiBƉ nw¿dh®. M§»y
eh£oš tâí« m›És« gUt¤ânyna jhŒ eh£o‹ bjh©oš
<Lg£lh®. ekJ bgU§»Ht® jhjhghŒ besnuhÍ, ghuhSk‹w¤â‹
m§f¤âduhj‰ bghU£L mU« bgU«ghLg£lh®. mÇa brh‰bghÊ
îfŸ Ãfœ¤âdh®. ï›És« taâš...... jkJ FL«g¤â‹ tWikia
mf‰wî«, jªijah®¡F ne®ªj ïÊbrhšiy¥ ngh¡fî« bghU
ç£Lª bjhÊš f‰gh‹ òFªj fhiyÆš jhŒeh£il kwªjhušy®.
jhŒehL âU«ã tªjJ«, t¡Ñš bjhÊÈš mk®ªjh®. òJ¥ òJ¥
òijašfis¡ f©blL¥ghnu ngh‹W jkJ bjhÊÈš bgU«
bghUŸ <£odh®. â§fŸ x‹W¡F 50,000 %ghî¡F¡ Fiwahkš
bghUŸ <£odhuh«. ï¥bgU« bghUis v‹ brŒjh®? brG§»is
jh§Ftâš jkJ bghUis¢ bryÉ£L, flD«g£L, Úâk‹w¤â‹
fh¥ò¥ bg‰w (ï‹rhšbt©L bfhL¤j) j« jªij¡F ne®ªj
gÊ¢brhšiy mf‰Wtâš ï¥bgU« bghUis bryÉ£lh®. 16
ïy£r« %. ï›thW bfhL¤J ‘Úâk‹w¡ fh¥ò¥ bg‰w fldhË’
v‹D« gÊ¢brhšiy j« jªijahU¡»šyh bjhʤjh®. v‹nd
ïtuJ bgUªj‹ik! v‹nd ïtuJ mwbthG¡f«! ï›tw bthG¡
fk‹nwh ïtuJ ã‰fhy¤ JwbthG¡f¤â‰F mo nfhȉW? “kf‹
wªij¡fh‰W KjÉ Æt‹wªij v‹ndh‰wh‹ bfhš byDŠ brhš”
v‹W MáÇa® âUtŸSt® T¿a kfÅy¡fz¤â‰F ïy¡»akhf
ïy§»at® Mt® ekJ jiytuha jhr®.
âU. jhrÇ‹ t©ik msÉl‰ ghyj‹W ; jh« <£oa bghUŸ
mid¤âidí«, jk¡bfd xU á¿J« nr®¤J itahkš jhŒ eh£o‰
fhfî«, ïuty®fS¡fhfî« <ªJ ctªjd®. “Kšiy¡F¤ njU«, kŠ
iP¡F¥ ngh®ití«” mˤj jÄœ eh£L tŸsš ghÇna mida
tŸsš Mt® âU jh[®. ï¥bgÇahuJ jhuhs cŸs« flÈD«bgÇJ.
ïšiyba‹wh®¡F ïšiy v‹dhJ <ªj tŸsš. mâfhu
t®¡f¤jhÇ‹ ml¡FKiw¥ ghz§fS¡F Msh»¢ áiw¡ nfh£l«
e©Âd njr g¤j®fË‹ FL«g§fŸ gy jh[Ç‹ Mjuit¥ bg‰W
thœî elh¤âd. ïtuhš MjÇ¡f¥ bg‰w khzt®fŸ gšyhÆut®
Mt®. xU fhR« Câa« bgwhJ njr¤ bjh©nl jkJ bgU« Câa«
vd¡bfh©L v¤Jiznah njrg¡j®fS¡fhf Úâk‹w§fËš
thâ¤JŸsh®. t¡Ñš bjhÊÈš caÇa Ãiy ït® cWtj‰F¡
fhuzkhf ïUªjJ âU. muɪjnfhZ vD« bgÇah® fyªâUªj
mÈ¥ó® btoF©L tH¡fhF«. ï›tH¡»š ït® thâ¤J
Fo muR - 1925

58

bt‰¿bg‰wh® ; ã‹d® ït® j« òfœ v§F« gutyhƉW. ï¤jifa
muáaš tH¡FfËdhš jh[® fl‹ glî« ne®ªjbjÅš ïtuJ
njrg¡âÆ‹ MH¤ij ahtnu ms¡f tšyh®?
âU. jh[® neuhf muáaš cy»š ïw§»a fhy« fhªâaofŸ
muáaÈš jiyÆ£l fhy¤njhL x¡F«. ghŠrhy¥ gLbfhiyÆ‹
Étu§fis e‹whf MuhŒªJ m¿¡ifbah‹W vGJ«go V‰gL¤j¥
g£l bgÇah®fËš âU. jh[® xUt®. ï›ntiyÆš ït®fh£oa
C¡f¤ijí«, c‰rhf¤ijí«, njrhãkhd¤ijí« fhªâaofns
thahu¥ òfœªJŸsh®fbsÅ‹ ah« ahJ Tw tšnyh«. jkJ brhªj¤
âš ïj‰fhf %gh 50,000 bryÉ£oU¡»wh® vÅ‹ âU.jh[Ç‹ jahs
Fz¤ij v›thW vL¤Jiu¥gJ?
njr ÉLjiyia mË¥gJ x¤JiHahikna vd¡ fhªâao
fŸ f©lh®. fh§»uÞ kfhrigí« mªbe¿ia V‰W¡ bfh©lJ.
ïªâunghf« Ef®ªJ ï‹g thœÉš _œ»¤ âis¤J¡ »lªj âU.
jh[® v‹ brŒjd®? “ï‹gkUŠ brštK«, ï›tuR« ah‹ nt©
nl‹” vd¡T¿ ïªâu nghf¤ij¤ JwªJ, ï‹g thœit Ú¤J, bgU«
bghUŸ <£otªj t¡ÑšbjhÊiy cj¿¤jŸË, njr¤bjh©L x‹nw
jkJ thœ¡ifÆ‹ gadhbkd¡ bfh©L x¤JiHahik be¿ ËW,
fhªâaofis¥ ã‹g‰¿ ciH¤J tUthuhÆd®. jkJ mUik
kidÉ trªjhnjÉiaí«, bršt¢ áWtidí« áiw¡fD¥gî«
xU¥g£ld®. jhK« ï›turh§f¤âdÇ‹ ÉUªâduhf MW â§fŸ
áiw¢rhiyah« jt¢rhiyÆš tâªjd®.
ïªÃiyÆš, fhªâaofŸ áiwbr‹wd®; jh[® btË¥
nghªjd®. eh£o‹ Ãiyik x¤JiHahikÆš khWjš brŒa nt©L
bkd mt® cŸs¤âš xU v©z¤ij c©lh¡»‰W. r£lrig òFªJ,
M§F K£L¡f£il¥ ngh£L x¤JiHahik Ãfœ¤j nt©Lbkd
v©Âdh®. ïtU¡F¥ gy bgUªjiyt®fS« Jiz nghÆd®.
‘Rauh{a¡ f£á’ bad xU f£á f©lh®. jkJ f£áia tY¥gL¤j
ehbl§F« Ä‹dšnghšnjh‹¿, åu¢ brh‰bghÊîfŸ Ãfœ¤â jkJ
bfhŸif cu«bgw¢ brŒjh®. “r£lrigÆš K£L¡f£il nghLnt‹;
ïu£ilah£áia xÊ¥ng‹” vd åubkhÊfŸ òf‹W c£br‹wh®
jh[®. t§feh£oš ïu£ilah£áia xʤJ bt‰¿bg‰wh®. ïj‹
gadhŒ Éisªj ey« ahJ v‹gJ ntW Éõa«. mt® vL¤j fhÇa¤
âš bt‰¿ailªjh® v‹gij vtU« kW¡fKoahJ. jkJ v©z«
Ãiwnt¿ajhbkd¡ bfh©nl ïiwt‹ âUtoÚHš milªjh®
nghY«.
âU. jh[® fšÉ¡ flš; m¿î¡flš; cyfÉaš m¿î k£L
k‹W rkam¿î«, M‹k Phd m¿î« Ãiwªj bgÇah®. t§fbkhÊ
59

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Æš gh£oa‰wtšy bgU« òyik Ä¡fh®. ïÅa Rití«, ïiwtd
¿î« òf£l tšy ïÅa ghlšfŸ ïa‰¿íŸsh® vd¡ TW»‹wh®fŸ.
ï›tU« bgU§ Fz§fŸ gil¤j bgÇah® - ïJfhW« jkJ
clyhY« bghUshS«, njr nrit brŒJtªj âahf_®¤â - jhŒ
eh£o‹ bjh©oš j« ï‹DÆiuí« ïWâahf¤ âahf« brŒJ jkJ
âahf thœ¡ifÆ‹ KobtŒâdh®. ï¥bgÇahÇ‹ t©ikia
v©Â¡ fhªâaofŸ f©Ù®É£L¡ fj¿dbuÅ‹, ïtuJ t©ik
Æš thœªJ tªj gšyhÆut®fË‹ cŸs Ãiy v›th¿U¡Fbk‹W
brhšyî« nt©Lnkh? Rauh{a¡ f£á jdJ cÆiu ïHªJ É£lJ.
eh« xU bgUªjiytiu ïHªJÉ£nlh«. njr« c‰w gªJ xUtiu
ïHªjJ. ïªâa k¡fŸ X® c©ik¤ jhrid ïHªjd®. ïtuJ
ãÇth‰whikahš f©Ù®¥ bgU¡» tUªâ ÉF« ïtuJ mUik
kidÉahU¡F«, òjštD¡F« vkJ mEjhg¤ij¡ fh£LtjšyhJ
ntbw‹ brŒa tšnyh«. njrgªJ á¤juŠr‹ jh[Ç‹ M‹kh
rhªâailíkhW všyh« tšy ïiwtid tG¤J»‹nwh«.
Fo muR - jiya§f« - 21.06.1925

jhr® âd«
njrgªJÉÅl« ï¤njr¤jh® it¤âUªj ngu‹igí«,
mtUila kuz¤âdhš milªJŸs J¡f¤ijí« fh£L«bghU£L
#&iy µ Kjš njâ khiy 5 k¡F¤ njrbk§F« bghJ¡T£l§
fŸ T£o¤ Ô®khd§fŸ brŒant©Lbk‹W kfh¤kh fhªâ xU
nt©LnfhŸ ÉL¤âU¡»wh®. njrgªJ fhyŠbr‹W m‹Wl‹
gâdhWehŸ M»‹wikahš m‹W mtuJ áuh®¤j âdK« MF«.
jÄœeh£lh® ï¤âd¤ij¤ jFªjt©z« el¤âit¡f nt©Lbkd
eh« brhšy nt©Ltâšiy. všyh¡ f£áÆdU«, všyh¢ r_f¤
âdU« m‹W x‹Wg£L É©Q‰w bgÇahÇ‹ M‹kh rhªâa
ilíkhW ïiwtid tG¤Jth®fbsd e«ò»nwh«. njrgªJÉ‹
Phgf âd¤âš, njr¤â‰F¤ j‰nghJ ï‹¿aikahjjhÆU¡F«
x‰Wik Éij Éij¡f¥gLkhf.

if«khW ahJ ?
ïka« Kjš f‹ÅahFkÇtiuÆš ïªeh£L k¡fŸ njr
gªJÉ‹ vâ®ghuh kuz¤âdhš Jau¡flÈš _œ»ÆU¡»‹wd®
v‹W TWjš ÄifahfhJ. eh£oš x›bthU _iy KL¡»ÈUªJ«
tªJ bfh©oU¡F« brŒâfŸ ïj‰F¢ rh‹whF«. nyhfkh‹a
âyfÇ‹ kuz¤â‰F¥ ãwF ïªâa® ï¤Jiz¥bgÇa J¡f«
milªjâšiy ba‹W â£lkhf¡ Twyh«. Mdhš, J¡f¥gLtnjhL
ekJ flik KoªJÉ£ljh v‹gJ Muha‰ghyJ. eh£o‰F ï¤jifa
mÇa bjh©LfŸ brŒj xUtU¡F eh« brŒí« if«khW ahJ?
mtUila Phgf¤ij ïªeh£oš ÃiybgW¤Jtbj§‡d«?
eh£o‰F ey‹ vJî« brŒahj g£ljhÇfS¡F«, MS« ïd¤ij¢
nr®ªjt®fS¡F« cUt¢ áiyfŸ eh£l¥g£oU¡»‹wd. Mjyhš
ekJ mUªjiytU¡F cUt¢áiy eh£Ljš nghjhbj‹W eh«
brhšynt©Ltâšiy. ã‹d® v‹ brŒtJ? mtUila thœ¡if
be¿ia XusntD« nk‰bfh©L xGFjny mtU¡F eh«
brY¤J« e‹¿ahFbkd¡ fUJ»nwh«.

Fo muR - 1925

60

61

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ïU bgU§ Fz§fŸ
njrgªJÉ‹ ca®ªj Fz§fŸ gyt‰WŸ âahfK«, braš
âwDnk jiyahaitba‹gJ btŸËilkiy. c©ikÆš cu«
m‰wjhd Rauh{a¡ f£á, á¿J fhy¤âš eh£oš ïiza‰w gyKŸs
f£áahdJ v›thW? njrgªJÉ‹ âahfK«, fUkŠ brŒtâš
mtU¡FŸs M‰wYk‹nwh ïj‰F¡ fhuz§fŸ? kfh¤kh fhªâÆ‹
bfhŸiff£F Énuhjkhd f£ábah‹iw - gad‰wbj‹W eh£lh®
e‹f¿ªJ jŸËÉ£l â£lbkh‹iw - ï›tsî âwKl‹ mik¤J
el¤j ï¡ Fz§fËšyhj ãwuhš KoªâU¡Fnkh? njrgªJÉ‹
ï›ÉU Fz§fisí« njrk¡fŸ nk‰bfhŸStJjh‹ mtU¡F
eh« brY¤j¡Toa áwªj if«khwhF«. RaeyK«, nrh«gU« ÄFª
JŸs ïªehËš, njrk¡fŸ jh[Ç‹ âahf¤ijí«, brašâwidí«
XusntD« ã‹g‰¿ xGf K‹tªjhš eh£o‰F¥ bgUey« Éis
í« v‹gâš IaÄšiy.

ekJ flik
njrgªJit¥nghš y£r¡fz¡fhd tUkhd¤ij¤ Jw¡f
všyhuhY« KoahJ. všyhU« m›tsî tUthŒ cŸst®fS
kšy®. Mdhš, v¤Jiz vËikÆš MœªjtuhÆD«, Äš JÂ
fis mwnt Éy¡»¡ fj® cil jÇ¡fyh«. jh[Ç‹ bgÇa âahf¤ij
ÃidªJ eh« x›bthUtU« ï¢áW âahfnkD« brŒa xU¥
gLnthkhf. všyhU« njrgªJit¥nghš xUbgU« muáašf£á
f©L b#a«bgw el¤j KoahJ. Mdhš, x›bthU tU« âd«
miukÂneu« üš ü‰gâš jkJ brašâwid¡ fh£lyh«. fUkŠ
brŒtâš njrgªJ fh£oa nguh‰wiy ÃidªJ eh« ï¢áW bjh©
nlD« brŒJ tuyhfhjh? jhr® âd¤j‹W ïªeh£lh® x›bthUtU«
mtUila Ãidit Ãiy eh£L« bghU£L ï›Éu©L Éuj§
fisí« nk‰bfhŸth®fbsd e«ò»nwh«.

it¡f«
it¡f« Ãiyikia¥g‰¿ Ku©g£l brŒâfŸ tªJ
bfh©oU¡»‹wd. nfhÉš åâfËš všyh¢ rhâahU« jilÆ‹¿¢
bršyyhbk‹W kfhuhÂah® f£lis¥ ãw¥ã¤JÉ£ljhf KjÈš
brŒâ »il¤jJ. Mdhš, mj‰FŸ k»œªJ ÉLtj‰»lÄšiy
ba‹W«, ï‹D« ng¢rsÉšjh‹ ïUªJ tU»wbj‹W«, _‹W
åâfËš “Ô©lhjh®” brštj‰F k£Lnk f£lis¥ ãw¥ã¡f rkÞ
jhd murh§f¤jh® Koî brŒâU¡»wh®fbs‹W« filáahf
it¡f¤âÈUªJ tªj brŒâahš bjÇatU»‹wd. ãÇ£oZ
murh§f¤J¡F«, k‰w rkÞjhd§fS¡F« tÊfh£oahÆU¡F«
bgUik âUth§T® rkÞjhd¤J¡F¡ »il¡fhkny nghŒÉL
nkhbtd IíW»nwh«. r¤âah¡»uÏfË‹ flik v‹dnth bjË
thŒ ïU¡»wJ. óuz bt‰¿ »il¡F« tiuÆš mt®fŸ r¤âa¤
ijí«, mÏ«iriaí« cWJizfshf¡ bfh©L nghuh£l¤ij
el¤âtunt©L«.
Fo muR - F¿¥òiu - 21.06.1925

Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 21.06.1925

Fo muR - 1925

62

63

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

fhiu¡Fo Íšyh
KjyhtJ muáaš kfhehL
Ô©lhik
Ô©lhikia¥ g‰¿ X® Ô®khd« brŒâU¡»Ö®fŸ. mij¥
g‰¿í« áy th®¤ijfŸ brhšy ÉU«ò»nw‹.
Ô©lhik v‹gJ v‹d? Ô©lhik fh§»uÌš xU â£lkhŒ
tUthnd‹? vd ï›Éu©L Éõa§fisí« eh« m¿ªJ
bfhŸsnt©oaJ mtáakhF«. njr¤âš ekJ ïªJ kj¤âš
kh¤âu«jh‹ Ô©lhik mDZo¥gjhf eh« fh©»nwh«. kÅjD¡F
kÅj‹ gh®¥gJ, ngRtJ, g¡f¤âš tUtJ, bjhLtJ KjyhditfŸ
Ô©lhikÆ‹ j¤Jt§fshf És§F»‹wd. ït‰¿‰F Mjhu«
v‹dbt‹whš ntjbk‹W brhšYtJ«, áy® rh°âu« v‹W brhšY
tJ«. áy® °ÄUâ v‹W brhšYtJ«, áy® òuhz§fŸ v‹W brhšY
tJ«, áy® gH¡ftH¡f§fŸ v‹W brhšYtJ« ï¥go¥ gyÉjkhf
Mjhu§fŸ f‰ã¡f¥gL»‹wd. gH¡f¤âš Ô©lhikahdJ tU
zh¢áuk j®k¤âš g£lbj‹W«, tÇir¡ »uk¤âš xUtU¡bfhUt®
jhœªjtbu‹W«, tUzh¢áukkhdJ ãuhkz‹, B¤âÇa‹, itá
a‹. N¤âu‹, gŠrk‹ vd IªJ tif #hâahŒ ãÇ¡f¥g£oU¡
»‹wdbt‹W«, ït‰¿‰F Mjhu« kD°ÄUâ v‹W« brhšy¥
gL»‹wJ. jÄH®fsh»a e«ik ïit vJî« rh®ªjjhf¤ njh‹w
Éšiy. VbdÅš tUzh¢áuk« v‹gJ«, rhâ v‹gJ« , ãuhkz‹,
B¤âÇa‹, itáa‹, N¤âu‹, gŠrk‹ v‹gJ« kDj®k rh°âunkh,
kD°ÄUânah v‹gJ« M»a th®¤ijfŸ jÄœ th®¤ijfsšy.
jÄœ eh£od®¡nfh, jÄH®¡nfh ï›t‹Åa ghiõ¥ bga®fŸ
bghUªJtj‰nf ÃahaÄšiy. jÉu ïªj rhâfS¡nf V‰g£oU¡»w
FzK« jÄH®¡F¥ bghUªâaJ v‹W brhšYtj‰F« ïlÄšiy.
cjhuzkhf, e«Äš bgU«gh‹iknah® N¤âu®fŸ v‹W miH¡f¥
gL»‹wd®. ehK« e«ik mndfkhŒ N¤âu®fŸ v‹nw brhšÈ¡
bfhŸS»nwh«. V‹ m¥go¢ brhšÈ¡ bfhŸS»nwhbk‹gij g‰¿
ï¥bghGJ Muha¤ njitÆšiy. N¤âu® v‹gJ v‹d? eh«
Fo muR - 1925

64

N¤âu®fsh v‹gij¡ ftÅ¥ngh«. N¤âu‹ v‹whš kD°ÄUâÆš
“Éiy¡F th§f¥g£l moik, í¤j¤âš b#ƤJ moikah¡f¥
g£lt‹, moik¤ bjhÊY¡fhf xUtdhš k‰bwhUtD¡F¡
bfhL¡f¥g£lt‹, it¥gh£oÆ‹ kf‹” KjÈa VGÉj k¡fS¡F
N¤âu®fŸ vd kDj®k rh°âu¤âš bgaÇl¥g£oU¡»wJ. m¥
bgaiu eh« V‰W¡ bfh©L e«ik ehnk N¤âu®fŸ v‹Wjh‹
brhšÈ¡ bfhŸS»nwh«. mL¤jh‰nghš gŠrk®fŸ vd¢ brhšy¥
gLtJ ahiu v‹gnj ek¡F¢ rÇahŒ Mjhu¤â‹ _ykhŒ bjǪJ
bfhŸs¡TlÉšiy. tH¡»š r¡»È, giwa‹, t©zh‹, ehÉj‹,
gŸs‹, FL«g‹, rh«g‹, tŸSt‹ á‰áy ïl§fËš Ôa®, <Ht®,
ehlhiuínk nr®¤J nkny brhšy¥g£l ãuhkz, B¤âÇa, itáa,
N¤âu M»a eh‹F tUz¤jhU« nknyf©l Kiw¥go bfhLik
ahf el¤j¥gLtij¥ gh®¡»nwh«. ït®fisna gŠrk®fŸ v‹W
brhštijí« nf£»nwh«. mnefkhŒ, eh« Tl mt®fis mnj
khâÇahf el¤J»nwh«. m¥go el¤âd nghâY« ‘N¤âu®fŸ’ v‹W
brhšy¥gL»w eh« jhœªjt®fsh ? gŠrk® v‹W brhšy¥gL»‹w
mt®fŸ jhœªjt®fsh? v‹gij nahá¤J¥ gh®¤jhš gŠrk®fis
Él N¤âu®fns jhœªjt®fŸ v‹gJ bjÇatU«. nkny Tw¥
g£lgo ‘N¤âu®’ v‹gj‰F Mjhu¥go jhákf‹, v‹gJjh‹ bghUŸ.
j¤JtkhŒ¥ gh®¤jhš giwa‹, r¡»Èia Él jhákf‹ jhœªjt‹
v‹gJjh‹ vdJ jh¤gÇa«. v‹id xUt‹ N¤âu‹ v‹W
miH¥gij¥ gh®¡»Y« gŠrk‹ v‹W miH¥gâšjh‹ eh‹
rªnjhõ¥gLnt‹.
ï›Éj¡ bfLâahd bga® ek¡F ïU¥gij¥ g‰¿ eh«
bfhŠrK« ftÅahkš ÃuguhâfshŒ ïU¡F« ekJ rnfhju®fis¡
fhz, mU»š tu, bjhl, ngr, gh®¡fKoahjgo bfhLikahŒ el¤â
CljF btËÆš FoÆU¡F«goí« °ehd« brŒtj‰nfh, ntZo
Jit¤J¡ bfhŸStj‰nfh, åâÆš el¥gj‰nfh, áy ïl§fËš
jhf¤â‰F¡Tl j©Ù® ïšyhkš mt°ij¥gL«go el¤J»nwh«.
nk‰f©l bfhLikahd Fz§fŸ mt®fnshL kh¤âu« Úyhkš
mndf rka§fËš ehK« ek¡F nkš tUz¤jh® v‹W brhšY
»wt®fS«Tl mDgÉ¥gij¥ gh®¡»nwh«. cjhuzkhf, N¤âu®
fis mj‰F nk‰g£l _‹W tUz¤jh®fS« bjhLtâšiy
ba‹gijí«, ït®fŸ K‹ÅiyÆš mt®fŸ Mfhu« vL¤J¡
bfhŸtâšiy v‹gijí«, á‰áy rka§fËš ït®fnshL ngRt
J« ght« v‹gijí« mDgÉ¡»nwh«. mnj khâÇ itáa®
fËl¤âY« B¤âÇa®fŸ, ãuhkz®fŸ elªJbfhŸStijí«, mnj
khâÇ B¤âÇa®fËl¤âY« ãuhkz® elªJbfhŸtijí«, ãuhkz®
fS¡FŸnsí« xUtU¡bfhUt® jhœikahf el¤j¥gLtijí«
65

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

gh®¡»nwh«. cjhuzkhf, âU¢brªö®, kiyahs« KjÈa ïl§fËš
cŸs ãuhkz®fŸ jh§fŸ ca®ªjt®fbs‹W«, k‰w ãuhkz®fŸ
jhœªjt®fŸ v‹W« fUâ, j§fS¡F mDkâíŸs ïl¤âš
k‰bwhUt® ãuntá¥gJ njhõbkd¡ fUJ»wh®. e« eh£onyí«
Kiw¥go el¡»‹w ãuhkz®fŸ v‹W brhšYnth®fŸ B¤âÇ
aÅl¤ânynah, itáaÅl¤ânynah, N¤âuÅl¤ânynah ngR
»‹w fhy¤âš, #ykyghâ¡F¥ nghF«nghJ v¥go óQiy¡ fhâš
R‰¿¡bfh©L ngh»wh®fnsh mJnghy bgÇa Ô£bld Ãid¤J¥
óûiy¡ fhâš R‰¿¡bfh©L ngR»wh®fŸ. ï¥go ekJ eh£oš
Ô©lhik, gh®¡fhik, ngrhik, »£l tuhik M»a ïit xUtiu
ahtJ É£lit mšy. xUt® jd¡F¡Ñœ ïU¥gtiu¤ Ô©lhjt®,
gh®¡fhjt® v‹W brhšYtJ«, mnj eg® jd¡Fnkš cŸstU¡F
jh‹ Ô©lhjtuhfî«, gh®¡f¡ Tlhjtuhfî« ïU¥gJ tH¡fkh
ÆU¥gJ kh¤âu« mšyhkš, ït®fŸ ï¤jid ngU« nr®ªJ e«ik
MS»w rhâahÆU¡»w Inuh¥ãaU¡F¤ Ô©lhjtuhfî«, »£l
tu¡Tlhjtuhfî« ï‹D« jhœikahfî« ïUªJ tUtijí« eh«
fh©»nwh«. ïªj KiwÆš Ô©lhik v‹gij xÊ¥gJ v‹W
brhštJ nfty« gŠrk®fis kh¤âu« K‹nd‰w nt©Lbk‹g
jšyhkš mt®fS¡F ïU¡F« bfhLikfis kh¤âu« Éy¡f
nt©Lbk‹gjšyhkš e« x›bthUtU¡FŸ ïU¡F« ïÊití«,
bfhLikiaí« Ú¡fnt©L« v‹gJjh‹ Ô©lhikÆ‹ j¤Jt«.
ïij¢ brhšY»wnghJ M! Ô©lhik Éy¡fh? gŠrkiuah bjUÉš
ÉLtJ? mt®fisah bjhLtJ? mt®fisah gh®¥gbj‹W M¢rÇ
a¥g£LÉL»wh®fŸ. e«Äš xU T£l¤jhuh»a N¤âu® v‹W
brhšÈ¡bfhŸS« eh«, e«Äš xUt‹ N¤âu‹ v‹W miH¡F«
nghJ M! e«ikah, r® g£l« bg‰w e«ikah, #Ûªjhuh»a e«ikah,
y£rhâfhÇah»a e«ikah, r¤âu« rhto f£oa e«ikah, öa
ntshsdh»a e«ikah, gÇR¤jdh»a e«ikah, c¤jkdhd e«
ikah, klhâgâahd e«ikah ï‹D« v¤jidnah ca®Fz§ fS«
v›Éj ïÊîk‰w e«ikah njtoahŸ kf‹, it¥gh£o kf‹,
moikba‹W m®¤j« bfh©l N¤âu‹ v‹W brhšYtbjd
xUtU« bt£f¥gLtnjÆšiy. kiyahs« ngh‹w á‰áy ïl§
fËš eha®fŸ v‹W brhšYnth® j§fis¢ N¤âu®fŸ v‹W
brhšÈ¡bfhŸStâš bgUik mil»‹wd®. ïªj ïÊî N¤âu®
fŸ v‹gtiu v¥go¡ f£o¡bfh©lJ v‹gij¥ gh®¥nghkh»š
j§fS¡F¡ Ñœ xUt® ïU¥gjhf Ãid¤J¡ bfh©L mt®fis¤
jhœik¥gL¤âa ghtkhdJ ït®fis¤ njtoahŸ kf‹ v‹W
ï‹bdhUt® T¥ãL« goahf¡ flîŸ it¤JÉ£lh®. ek¡F« mj‹
gydhŒ ek¡F¡ Ñœ xUt® ïUªjhš nghJbk‹W Ãid¤J
Fo muR - 1925

66

k»œªJbfh©L e«ik xUt‹ it¥gh£o kfbdd¡ T¥ãL
»whnd, T¥ãLtJ kh¤âu« ÚyhJ fšY« fhntÇí« cŸstiu
mÊahkš vGâ it¤J É£lhnd, m~njhL Úyhkš e«ik ehnk
it¥gh£o kfbd‹W brhšÈ¡bfhŸS« Ãiyik¡F tªJÉ£lnj
ba‹WTl ftiy¥gLtnjÆšiy. ïJ vij¥ nghÈU¡»wbj‹whš
muáaš thœÉš ïªJ¡fS¡F “ïªJ¡fŸ” v‹W brhšYtj‰
»šyhkš e«Kila murh§f¤jh® Kfkâaušyhjh® v‹W miH¥
gJ nghyî« ehK« ïªJ¡fshfî«, ïªâahÉ‹ òuhjd¡fhuuhfî«
ïU¡»w e«ik “mšyhjh®” v‹»w mÂia¡ T£o kfkâa®
mšyhjh® v‹W V‹ miH¡f nt©L« v‹»w ftiy bfhŠrK«
ïšyhkš, v¥goahdhY« c¤ânahfnkh, gjÉnah »il¤jhš
nghJbk‹»w ïÊthd MirÆš g£L “kfkâaušyhjh®” ãÇî¡F
ah‹ r£lrig m§f¤âddhŒ É»nw‹ v‹W fîutkhŒ e«Kila
go¤jt®fŸ, bgÇnah®fŸ, gz¡fhu®fŸ, rh°âÇfŸ, M¢rhÇah®fŸ
v‹W brhšy¡Toa T£l¤jh® elªJ bfhŸtJnghš ïU¡»wJ.
( bjhl®¢á 28.06.1925 Fo muR )
F¿¥ò: 23,24.05.1925 ïu©L ehŸfŸ gŸs¤öÇš eilbg‰w fhiu¡Fo
kht£l KjyhtJ muáaš khehL - Ãiwîiu (bjhl®¢á)
Fo muR - brh‰bghÊî - 21.06.1925

67

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ÉLth‹ ? Inuh¥ãa®, kfkâa® Kjyhndh® â‹gâšiyah ? mt®
fis eh« Ô©lhjh®, gh®¡fhjh® v‹W brhšy¡TLkh ? m¥gona
brhštjhdhY« khL â‹gJ v‹d ML, nfhÊ â‹gij Él
m›tsî ght«? ML, nfhÊ, g‹¿ â‹gt®fis eh« gŠrkiu¥
nghš Ãid¥gâšiy. nfhÊí«, g‹¿í« â‹dhj t°Jitah khL
â‹»wJ? br¤j khL â‹gJ cÆUŸs b#ªJit cÆUl‹ tij¤J
bfhiy brŒJ rh¥ãLtijÉl cÆu‰w br¤J¥ nghd ãuhÂÆ‹
kh«r¤ij, k©Âš òij¥gij tƉW¡»šyhj bfhLikahš
rh¥ãLtJ v¥go mâf ghtkhF«? khL mW¥gJ ghtbk‹whš ML,
nfhÊ mW¥gJ« ght«jh‹. kÅj ãz¤ijí« Tl it¤âa
rhiyfËš mW¡»wh®fŸ. mtiu eh« gŠrkbu‹W brhšY»nwhkh?

fhiu¡Fo Íšyh
KjyhtJ muáaš kfhehL
Ô©lhik
Mfnt, e«Äš ahU« ek¡F ï›Éj ïÊî¥bga®fŸ ïU¥
gij y£áa« brŒahkš Raeynk ãujhdkhf¡ fUâ my£áa
khÆU¡»nwh«. ahuhtJ ït‰iw¡ ftŤJ ï›Éj¡ bfhLikí«
ïÊî« ek¡F xÊa nt©Lbk‹W Ka‰á¤jhš mJ Raey¡fhuuhš
Jntõbk‹W brhšy¥g£LÉL»wJ.
giwa‹, r¡»È KjÈnahiu eh« V‹ bjhl¡TlhJ, gh®¡f¡
TlhJ v‹»nwh« v‹gij¢ r‰W ftŤjhš mt‹ gh®it¡F
má§fkhÆU¡»wh‹; mG¡Fil jÇ¡»wh‹; mt‹ ÛJ J®eh‰w«
åR»wJ; mt‹ Mfhu¤â‰F kh£L kh«r« rh¥ãL»wh‹; khL
mW¡»wh‹; k‰W« áy® ‘fŸ’ c‰g¤â brŒ»wh®fŸ v‹»wjhd F‰w§
fŸ ãujhdkhf¢ brhšy¥gL»wJ. ït‰iw eh« c©ik v‹nw
it¤J¡bfhŸnth«.
ït®fŸ gh®it¡F má§fkhfî«, mG¡fhd JÂfS
lD«, J®thil í‰W« V‹ ïU¡»wh®fŸ v‹W« ïj‰F ah® bghW¥
ghË v‹W« naháí§fŸ. mt®fis eh« jhf¤â‰nf j©Ù®
Fo¥gj‰»šyhkš it¤âU¡F«nghJ FË¡fnth ntZo Jit¡
fnth tÊ v§nf? eh« cgnah»¡F« Fsnkh, F£ilnah, »znwh
ït®fŸ bjhlnth, »£l tunth Tlhjgo bfhLik brŒ»nwh«.
mjdhš mt®fŸ m¥goÆU¡»wh®fnsašyhkš mJ mt®fŸ
ãwÉ¡FzkhFkh? e«ik ahuhtJ FË¡f ÉlhkY«, ntZo
Jit¡f ÉlhkY« brŒJ É£lhš e«ÛJ J®eh‰w« århjh? e«
J mG¡fhfhjh? eh« gh®it¡F má§fkhŒ fhz¥gl kh£
nlhkh? mt®fS¡F¡ FË¥gj‰F«, JÂ Jit¥gj‰F« eh« rî
fÇa« brŒJ bfhL¤JÉ£lhš ã‹D« ï›Éj¡ F‰wÄU¡Fkh?
Mjyhš eh«jh‹ mt®fË‹ ïªÃiy¡F¡ fhuzkhÆU¡»nwh«.
khL â‹gJ KjÈaitfshš v¥go¤ Ô©lhjtdhŒ
Fo muR - 1925

68

fŸ ïw¡FtJ F‰wbk‹W«, mJ ghtbk‹W« mjdhš
mt®fis¤ bjhl¡TlhJ, bjUÉš el¡f¡TlhJ v‹W brhštJ«
v›tsî K£lhŸjdkhF«. mªj¡ fŸis¡ Fo¥gtD«, mj‰fhf
ku« ÉLgtD«, mªj Éahghu« brŒgtD«, mij¡ ifÆš
it¤J¡bfh©oU¡»wtD« bjhl¡Toat‹, bjUÉš elkhl¡
Toat‹ v‹whš mij étd¤â‹ fhuzkhŒ ïw¡FtJ kh¤âu«
v¥go¡ F‰wkhF«? c‰g¤â brŒtjhš F‰wbk‹whš rhuha«, fŠrh,
mã‹, ãuhªâ ïitfŸ c‰g¤â brŒ»wt®fŸ v¥go bjhl¡Toa
t®fshth®fŸ ? ïâš gz« r«ghâ¡F« ekJ murh§f¤ij ï‹D«
r«ghâ¡f É£L¡ bfh©oU¡»nwh«. mªj c¤ânahf¤â‰F eh«
bjh§F»nwh«. ïªj¥gz¤âš V‰gL¤j¥g£oU¡F« fšÉia eh«
f‰»nwh«; ï›tsî brŒgt®fŸ nah¡»a®fŸ; Ô©l¡ Toat®fŸ;
gh®¡f¡ Toat®fŸ. Mdhš nkš brh‹dt®fŸ kh¤âu« Ô©lî«,
gh®¡fî« Tlhjt®fŸ v‹whš ïJ v‹d bfhLik? ïªj #d§
fS¡F Rauh{a« v¥go tU«? flîŸ xUt® ïU¥gJ c©ik
ahdhš ï¥go bfhLik¥gL¤J« r_f¤ij MjÇ¥ghuh? ït®f
S¡F ÉLjiyia mË¥ghuh? mšyJ ït®fis moíl‹
bjhiy¤J moik¥gL¤Jthuh? v‹gij Ãidí§fŸ. ïªj¡
bfhLikia e«Äl« it¤J¡bfh©L btŸisa® bfhLik v‹W«,
bfÅah, bj‹dh¥ãÇ¡fhÉš btŸisa® #hâ ïWkh¥bg‹W« eh«
ngRtJ v›tsî K£lhŸjdK«, gh®¥gtU¡F¡ nfÈíkhF«
v‹gij¡ ftÅ¡f nt©L«. e« eh£oš ãwªj e« rnfhjuiu eh«
gh®¤jhš ght«, »£ltªjhš ght«, bjh£lhš ght« v‹W brhšÈ¡
bfh©L mj‰F Mjhu« fh£lî«, vGâ it¤J¡ bfh©oU¡F«
m¡»uk¤ij Élth 1818 - tJ tUõ¤J M¡L«, busy£ M¡L«,
MŸö¡» r£lK«, 144, 107, 108 ãÇî¥ ãunahfK« m¡»ukkhdJ
v‹gij¢ r‰W naháí§fŸ. e«ktiu ehnk brŒí« bfhLikia
Élth m‹Åa® bfhLik bgÇJ.
69

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

kJiu¡ nfhÉÈš Fofhu‹, kh«r« rh¥ãL»wt‹, FZl nuh»
KjÈa bjh¤J Éahâa°j® KjÈat®fŸ RthÄ jÇrd« brŒayh«.
m‹Åa kj°j®fŸ R‰W¥ãufhu« flªJ bršyyh«. Mdhš ekJ
rnfhju®fshd ehlh®fŸ v›tsî gÇR¤jkhdt®fS«, j®ÄZl®
fS«, étfhU©aKilat®fS«, go¤jt®fSkhÆUª jhY«
thr¥go Äâ¡f¡TlhJ, Äâ¤jhš bjŒt¤â‹ r¡â FiwªJ nghF
kh«. ïj‰F MjhuK« ïU¡»wbj‹whš, busy£ r£l¤â‰F«, MŸ
ö¡»¢ r£l¤â‰F« cŸs Mjhu§fis eh« F‰w« brhšth nd‹.
ï›Éj« bfhLikfŸ brŒí« #dr_f¤â‰F r¤âa«, j®k« v‹W
ngá¡bfhŸs nah¡»aij VJ? c©ikÆš Mjhu« v‹W brhšy¡
Toa khâÇahtJ eh« el¡F»nwhkh?
( bjhlUk)

F¿¥ò: 23,24.05.1925 ïu©L ehŸfŸ gŸs¤öÇš eilbg‰w fhiu¡Fo
kht£l KjyhtJ muáaš khehL - Ãiwîiu (bjhl®¢á)
Fo muR - brh‰bghÊî - 28.06.1925

r¤âah¡»uf« uhÍ¡F c£glhJ
gšÿÊfshf ËW ÃyÉ tU« ïªJ rka¤â‹ e‰bgaiu¡
bfL¥gh‹ ã‰fhy¤âš xU áy m¿ÉÈfshš mjDŸ òF¤j¥g£l
Ô©lhik v‹D« bfhoa ngia eh£oÅ‹W« X£o, ïªJrka¤â‹
öa j‹ikiaí«, k¡fË‹ cÇikfisí«, rk¤Jt¤ j‹ikí«,
Ãiyeh£l nt©Lbk‹w caÇa v©z§bfh©L âUth§T® rkÞ
jhd¤âYŸs it¡f« v‹D« CÇš r¤âah¡»uf« bjhl§f¥ bg‰W
eilbg‰W tUtJ nea®fŸ e‹F m¿th®fŸ. ï›î©ik¥ ngh®
Xuh©lhf eilbg‰W tU»wJ ; ï‹D« bt‰¿bgwÉšiy. Mdhš,
ÉiuÉš bt‰¿íW« v‹gj‰fhd m¿F¿fŸ njh‹W»‹wd. ï¢
r¤âah¡»uf Ãfœ¢áia¥ g‰¿ ï›bthU thukhf x‹W¡ bfh‹W
Ku©g£l brŒâfŸ btË¥nghªJ xUfhiy ï‹g_£oí«,
k‰bwhU fhiy J‹g_£oí«, ïWâÆš k¡fis¥ bgU§ ftiyÆš
Mœ¤â É£ld v‹gnj vkJ fU¤J. k¡fS¡FŸ ãw¥ãdhš ca®î,
jhœî v›th‰whD« ïšiyba‹w caÇa áwªj c©ikia
cy»d®¡F m¿îW¤J« bgU« ngW - xU bg©zuá¡F thŒ¡F«
v‹W ah« bfh©oUªj nguth ÃiwîW§fhy« Ú£o¡f¥g£l
ikia¡ fhz¡ ft‰áíW»‹nwh«. ï¤jifa bgUikÆid âUth§
T® bg©zuáah® bgWj‰»šyhk‰ nghŒÉLnkh v‹W« mŠR»‹
nwh«. ïJ »l¡f, ïJfhW« btË¥nghªj brŒâfËš, r¤âah¡
»u»fŸ fhªâÆ‹ cl‹ go¡ifia¥ òw¡f¤J tu«òÛ¿ xGf¤
jiy¥g£LÉ£ld® v‹w brŒâ bghŒ MÆdik f©L k»œ¢á
cW»‹nwh«.
it¡f« r¤âah¡»uf¤â‹ tuyh‰¿id <©L¢ RU¡fkhf
ÃidîT®jš ï‹¿aikahjJ. it¡f« nfhÉÈ‹ kâ‰Rt®fis¢
R‰¿YKŸs eh‹F åâfËY« jhœªj tF¥ãd® vd¥gLnthuh»a
<Gt® Kjyhndh® bršYjš Tlhbj‹¿Uªj bfhoa r_f
tH¡f¤ij xʤJ, k¡fŸ ahtU¡F« bghJthd ghijfËš všyh¢
rhâÆdU«, rka¤âdU« bršY« cÇikia Ãiyeh£l vGªjjhF«
ï›it¡f« r¤âah¡»uf¥ngh®. ï¥nghÇid v⮤J Ëw itÔf¡
T£l¤âdU¡F âUth§T® muád® KjÈš JiznghªJ

Fo muR - 1925

70

71

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

jiyt®fis¢ áiw¡fD¥ã É£L “nfhõh” åâfS¡F¡ bfh©L
ÉL« eh‹F åâfisí« eLÉš fÊfŸ bfh©L mil¤J, nghäÞ
fhty®fis¡ fhtš brŒa ÃaĤJ¢ r¤âah¡»u»fŸ nk‰bršyh
thW k¿¤jd®. r¤âah¡»u»fŸ ehnlhW« T£l« T£lkhf¢ br‹W
tÊk¿¤JŸs Él¤âš ËW kiHba‹W«, btÆby‹W« fUjhkš
r¤âah¡»uf« òǪJ tªjd®. itÔf¡ T£l¤ âduhš gšÉj mšyš
fS¡F Msh»í« r¤âah¡»u»fŸ m‹òbe¿, mwbe¿fËÅ‹W«
xU á¿J« tGthJ fhªâaofË‹ MizÆ‹go xG» tªjJ«,
tUtJ« bgÇJ« ngh‰w¤j¡fJ. cŸs‹òlD«, c©ikahfî«
ciH¤JtU« r¤âah¡»u»fŸ ïWâÆš bt‰¿ bgWth®fŸ v‹gJ
â©z«.
ï›th©o‹ bjhl¡f¤âš, r¤âah¡»u»fS¡F C¡fK«,
c©ikbe¿í« C£l fhªâaofŸ it¡f« nghªjh®. âUth§T®
bg©zuáiaí«, ïsturiuí« neÇš f©L it¡f« r¤âah¡»uf¤
â‹ c©ikiaí« mjid mt®fŸ MjÇ¡fnt©oa flik
Æidí« cŸs¤âš gâí«go vL¤Jiu¤jd®. it¡f« r¤âah¡
»uf« j‰fhy« c‰w Ãiyik¡F fhªâaofŸ it¡f« nghªjnj
MF« vd¡ TWjš ÄifahfhJ. âUth§T® murh§f¤â‹ nghäÞ
fÄõd® 㣠v‹ghUl‹ fhªâaofŸ X® cl‹go¡if brŒJ
bfh©ld®. r¤âah¡»u»fŸ K‹ndwht©z« jL¥gj‰bfd
it¡f¥g£oU¡F« nghäÞ fhtiy muád® vL¤JÉlnt©L
bk‹gJ«, r¤âah¡»u»fŸ muád® mDkâÆ‹¿ K‹ndWjš
Tlhbj‹gJ«jh‹ m› cl‹go¡ifÆ‹ KoîfŸ. ï«Koîfis
ïUf£áÆdU« V‰W m›thnw ehËJtiu xG»tªjd®.

bt‰¿bg‰wJ v‹gij xU á¿J« F¿¡fÉšiy v‹w c©ikia
x›bthU r¤âah¡»u»í« cs¤jik¤jš nt©L«.
Mfnt, c©ik KGbt‰¿íW«tiu r¤âah¡»u»fŸ
ciH¤jš fldhF«. r¤âah¡»uf¤â‹ M‰wiy m¿ahJ ka§»dt®
fŸ f©K‹ mj‹ M‰wiy¡ f©l ã‹dU« v›Éj ka¡fK«
cWjš nt©Ltâ‹W. muád® FHh¤âd® cs§fiua¢ brŒj
c©ik¥ngh® itâf¡ T£l¤jhÇ‹ cŸs¤ijí« fiu¤J c©
ikia cz®ªJ xGf¢brŒí« v‹gâš Ia¥ghošiy. r¤âah¡
»u»fË‹ bghW¥ò K‹idÉl ïJfhiy bgU» É»wbj‹nw
TWnth«. áW bt‰¿Æid¡ f©L jiy¤ jLkh¿¥ ngŒ¡ T¤âš
圪J khah t©z« r¤âah¡»u»fŸ j«ik¡ fh¥gh‰¿¡ bfhŸs
nt©L«. m‹ò be¿iaí«, mwbe¿iaí« xU á¿J« if be»H
Élhkš fhªâaofË‹ Miz¡fl§» ËW«, fhªâ - 㣠cl‹go¡
if¡F c£g£L« r¤âah¡»uf¤ij Ä¡f C¡f¤JlD«, c‰rhf¤
JlD« r¤âah¡»u»fŸ elh¤âtU«goahf¡ nf£L¡bfhŸS»nwh«.
c©ikÆ‹ tÈikia czuhkš vŸË eifaho xJ§» Ëw bghJ
k¡fS« jkJ FW»a neh¡f¤ij mwnt Ú¡»É£L¢ r¤âah¡»u»
fS¡F¤ j«khÈa‹w clš cjÉí«, bghUŸ cjÉí« òÇth®fbsd
vâ®gh®¡»nwh«.
Fo muR - jiya§f« - 28.06.1925

it¡f« nfhÉiy¢ R‰¿Y« cŸs eh‹F åâfËš Ñœåâ
x‹¿id¤ jÉu k‰iw _‹W åâfËY« jhœªj tF¥ãd® v›Éj
jilíÄ‹¿¢ bršyyhbk‹W âUth§T® muád® c¤âuî brŒâU¥
gjhf ïJfhiy ah« m¿»‹nwh«. ï¢brŒâÆš ah« xU á¿J«
k»œ¢á cwÉšiy. ïJ r¤âah¡»uf¤â‹ bt‰¿íkhfhJ. r¤âah¡
»uf¤â‹ c©ikÆid m¿ahjhnu ïjid bt‰¿bad¡ bfhŸt®.
r¤âah¡»uf¤â‹ c©ik ahJ? r¤âah¡»uf«, c©ik
v‹gd xU bghU£ »sÉfŸ. r¤âah¡»uf« bt‰¿bg‰wbjd¡
T¿‹ c©ik bt‰¿bg‰wbjd¥ bghUŸ. c©ik v¡fhy¤J«
bt‰¿ cW« v‹gâš v£Lizí« IaÄ‹W; c©ik¡F¤ njhšÉ
v‹gJ v¡fhy¤J« ïšiy. Mjyhš, r¤âah¡»uf¤âš - c©ikÆš
“uhÍ” v‹gnj »ilahJ. muád® _‹WtÊfËš r¤âah¡»u»fŸ
bršyyhbkd¡ T¿aJ r¤âah¡»uf« mt®j« cs¤ij¡ fiua¢
brŒJÉ£lJ v‹gij¡ fh£L»wnja‹¿¢ r¤âah¡»uf«
Fo muR - 1925

72

73

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

eZlkhF«. r®khÉ‹ FL«g¤jhU¡F vkjDjhg¤ij¤ bjÇÉ¡
»nwh«. mtuJ M‹kh rhªâmilf!
Fo muR - ïu§fYiu - 28.06.1925

r®kh rhŒªjh®
jÄœeh£L mUªjt¥òjšt® $kh‹ »UZzrhÄ r®kh
ï«khj« 24 - ª njâ eŸËuî ïu©L k¡F¡ fhŠáÆYŸs jkJ
ïšy¤âš fhŒ¢rÈdhš ïwªJÉ£lhbu‹w brŒâia¡nf£f M‰
bwhzh¤ Ja®¡flÈš _œ»ndh«. njr« j‰bghGJŸs ÃiyikÆš
ghuj¤jhÆ‹ c©ik k¡fŸ x›bthUtuhf koªJ tUtJ eh£o‹
ÔÉidnaa‹¿ ntwšy. ekJ r®kh mt®fŸ Vida njrg¡j®fis¥
ngh‹W jdJ thœehËš ntW xU bjhÊÈÈUªJ njrnrit¡F¡
Fâ¤jtu‹W. khztuhf ïU¡F«bghGnj njr Rjªâu¤âš eh£l«
cilatuhŒ jkJ thÈgfhy¤â‰F K‹ng âahf¤â‹ thÆyhŒ¢
áiwthr« V‰wh®. áiw¢rhiy¡ ifâfis ï¡fhy¤ij¥ nghyšyhJ
bfhLikahfî«, ïÊthfî« el¤âtªj fhykh»a 1908 -« M©o
nyna khj¡fz¡»šyhkš tUl¡fz¡fhŒ j©lid milªjh®.
áiwÆÅ‹W« btËtªjJ« Û©L« njr¤bjh©onyna <Lg£L
iH¤jjdhš í¤j fhykh»a 1917 - « M©oš xUtUl fhy« thŒ¥
ó£l¥g£oUªjh®. ã‹d® x¤JiHahik ïa¡f¤âš <Lg£L¤
ÔÉukhf ciH¤jâ‹ gadhf ekJ murh§f¤jhU¡F #hÛ‹ bfhL¡f
kW¤J Xuh©L áiwÆš tâªjh®. mt® muáaš üšfŸ vGJtâš
Äf¤ nj®¢á cilat®. j‰bghGJ ekJ »uhk k¡fŸ muáaš
m¿îbgw mtuJ üšfns MjhukhF«. mt® m»y ïªâa fh§»uÞ
rigÆ‹ m§f¤âduhfî«, jÄœehL fh§»uÞ rigÆ‹ îthf
m§f¤âduhfî« ïUªJ fh§»ủF mÇa bjh©lh‰¿ tªâU¡
»‹wh®. »yhg¤J¡fhfî« mâf nrit brŒJŸsh®. x¤JiHahik
Æ‹ x›bthU j¤Jt¤ânyí« mt® c©ikahd e«ã¡ifbfh©l
t®. bgšfh« fh§»uÌš x¤JiHahikia moíl‹ xÊ¡F«tiu
óuz x¤JiHahjhuuhfnt ïUªJ Koîtiu jkJ bjh©il M‰¿
tªjt®. fh§»uÌ‹ j‰fhy îkhz¤ â£lkh»a fj®, Ô©lhik ï›
Éu©ilí« nkil¤ â£lkhŒ¡ bfhŸshkš c©ik¤ â£lkhfnt
fUâ kd¥ó®tkhf V‰W ciH¤jt®. FUFy Éthj¤âš ãuhkz
r_f¤jhÇnyna ek j©g® r®kh xUt®jh‹ jdJ mã¥ãuha¤ij
ijÇakhfî«, btË¥ gilahfî« T¿at®. ï¥ng®¥g£l X®
g¡jiu, jÄœehL jdJ nrhjid fhy¤âš ïHªjJ bgU¤jnjh®
Fo muR - 1925

74

75

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

muɪjU¡F miH¥ò

br‹id KÅágš X£l®fS¡F
v¢rÇ¡if

njrgªJ jhr® fhyŠ br‹wJ« $ ghò muɪjiu, jhrÇ‹
jiyik¥gjÉ na‰W¡bfh©L njr¤ij el¤J«go gy® nt©L
tjhŒ¤ bjÇ»‹wJ. muɪj nfhõ® jiyik t»¤J njr¤ij
el¤Jtj‰F Äfî« jFâíŸst® v‹gij vtU« kW¡fkh£lh®.
Mdhš fhªâaofŸ cGJ brŒnd¤â brŒJ it¤âU¡F« Ãy¤âš
muɪjÇ‹ Éis Kis¥gJ fod«. muɪj® tUthuhÆ‹ ïªâah
KGtJ« kWgoí« X® Kiw cGJ mtuJ Éij¡nf‰wthW g©
gL¤jnt©L«. fhªâaofË‹ â£l« K‰¿Y« gad‰wjh» fhªâ
aofns ïªj¤ â£l¤â‰F ïªâah V‰wjšy vd Éy»É£lhš
kh¤âu«, muɪj® KjÈnah® jhuhskhf tuyh«. tªJjh‹ Mf
nt©L«. ï¥bghGJ muɪj®, fhªâaofŸ ïUtU« njr¤ij
el¤Jth®fshÆ‹, gRití«, òÈiaí« X® t©oÆš f£o X£LtJ
nghš jh‹ MF«. fhªâaofns muɪjiu miH¡»whbuÅ‹ mJ
xU nfhkhË ntlk‹¿ ntwšy.
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 28.06.1925

- á¤âuò¤âu‹
br‹id fh®¥gnuõid¡ if¥g‰w nt©L« v‹»w v©z¤
â‹ nkš kfh¤kh bgaiuí« fh§»u° bgaiuí« Rauh{a f£áÆ‹
bgaiuí« brhšÈ¡ bfh©L áy® c§fis Vkh‰w¥ gh®¡»wh®fŸ.
mnjhL kh¤âu« Úyhkš jh§fŸ nah¡»akhd f£áia¢
nr®ªjt®fŸ v‹W«, j§fS¡F vâÇilahŒ ÉF« mng£rf®fŸ
nah¡»a¥ bghU¥ãšyhj f£áia¢ nr®ªjt®fŸ v‹W«, f£á¥
ãurhu« brŒJ, xU f£áah® ngÇš btW¥ò©lh¡fî« ghLgL»wh®
fŸ. KÅághÈ£ofS¡F f£á¥ ãujhd« gh®¡f nt©oanj ïšiy.
mng£rf®fŸ nah¡»a®fsh v‹W gh®¥gJjh‹ c§fŸ flik. ï¥
bghGJ bgaU¡F KÅágš Éthj¤âš ãu°jhã¡f¥gL« f£áfŸ
ïu©nljh‹. x‹W ãuhkzušyhjh® f£á v‹W brhšy¥gL«
#°o°f£á; k‰bwh‹W Rauh{a¡ f£á. ï›ÉU f£áfS« x‹iw
bah‹W ö‰¿¡bfh©L gykhd ãurhu§fŸ el¤â tU»‹wd.
ïU f£áÆ‹ j¤Jt§fS« njr¤â‰F ÉLjiy c©lh¡fhJ.
j‰fhy ÃiyÆš f£á¥ ng®fŸ brhšÈ¡ bfhŸtjhnyna #d§fŸ
Vkhw¡TlhJ. br‹w tUõ« br‹id KÅágš nj®jšfËš
#d§fŸ f£á¥ bga®fis¡nf£L VkhªJÉ£lh®fns mšyhkš,
c©ik m¿ªJ j§fŸ flikfis¢ brŒantÆšiy. MdhY«,
mt®fŸ K‹ÅUªjt®fisÉl v‹d rhâ¤J É£lh®fŸ v‹gij¤
bjǪJ bfh©oU¥gh®fŸ. fh§»urhdJ Rauh{a¡ f£áahiu KÅá
ghÈ£oia¡ if¥g‰W«go xU Ô®khdK« brŒantÆšiy.
kfh¤khî« f£lisÆlÉšiy. nah¡»a®fŸ if¥g‰w nt©L«
v‹gJjh‹ mt® fU¤J.
ï¥bghGJ fh§»u°, kfh¤kh bgaiu¢ brhšÈ¡bfh©L
mng£rfuhŒ ÉF« fdth‹fS« #°o° f£á fdth‹fisÉl
v›Éj¤âY« áwªjt®fsšy.

Fo muR - 1925

76

77

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Rauh{a¡ f£á mng£rfÇš bgU«gh‹iknah® c§fËl«
X£L¡ nf£f tU«nghJjh‹ fj® f£o¡bfh©L kfh¤kh bgaiu¢
brhšY»wh®fŸ. #°o° f£áÆš fjÇš e«ã¡if cŸst®fŸ
f£L»wh®fŸ. e«ã¡if ïšyhjt®fŸ f£Ltâšiy. Rauh{a¡
f£áÆY« mnefU¡F fjÇš e«ã¡ifnaÆšiy. mt®fŸ c§fis
Vkh‰w fj® f£Ltnjašyhkš, njr nBk¤â‰F f£Lgt® btFáy®.
mt®fË‹ btË ntõ«jh‹ ï¥goba‹whš cŸ ntõnkh,
kfh¤khit ( ï«Õ¢bk©£ ) F‰wthËah¡» j©o¡fnt©L« v‹W
brh‹dt®fS«, $kh‹ âahfuh# br£oahiu gŠrh¥ gLbfhiy¡
F¡ fhuzkhÆUªj la® v‹W brh‹dt®fS«, Ô©lhik Éy¡»š
e«ã¡ifÆšyhjtU«, ãw¥ãdhš jh§fŸ ca®ªjt®fŸ k‰wt®fŸ
jhœªjt®fŸ v‹»w #hâ ïWkh¥òilat®fS«, x¤JiHahik
V‰g£lJ Kjš ehsJ tiu bganu nfŸÉ¥g£ouhjt®fS«, njr
ey¤J¡F¡ T£lkhŒ jiyt®fS« bjh©l®fS« b#ÆY¡F¥
nghŒ¡bfh©oUªj fhy¤âš kiwªJ bfh©oUªjt®fS«, “xU
ntis rh¥ghL xU ãuhkz¡ FHªij xU ãuhkz ušyhj ãŸis
Tl c£fh®ªJ rh¥ã£lhš xU khj¤â‰F g£oÅ Éuj« ïU¥ng‹”
v‹W brh‹dtU«, kfh¤kh Ô©lhikia¥ g‰¿¥ ngádhš mtiu
v⮤J¡ fÉœ¤JÉl nt©Lbk‹W brh‹dtU« k‰w¡ f£á
ahiuÉl jh§fŸ nah¡»a®fbs‹W brhšÈ¡ bfh©L c§fËl«
tU»wh®fŸ. Rauh{a¡ f£áÆÈU¡F« áy®fisÉl v¤jidnah
kl§F nah¡»a®fŸ Äjthj¡ f£áÆY« #°o° f£áÆY«
ïU¥gij Ú§fŸ m¿ªâU¥Õ®fŸ.

fyh«. m‹¿í« $kh‹ v«.nf. M¢rhÇah® T‰¿dhY« bjǪâU¡
fyh«. t®zháuk j®k¡ T£l§fŸ, ãuhkz® r§f§fŸ ïitfËš
Rauh{a¡ f£áahÇ‹ cŸFz¤jhY« m¿ayh«. Mifahš br‹id
X£l®fS«, btË Íšyh¡fËš cŸs X£l®fS« nj®jš fhy§
fËš f£áÆ‹ ngiu¡f©L VkhªJ nghfhkš, ÉF« fdth‹fË‹
nah¡»ajhg£r¤ij m¿ªJ«, mt® eh£o‰F v‹d brŒâU¡»wh®,
v‹d brŒa¡TL«, eh£il el¤j ït®fS¡F v›tsî gh¤âaij
c©L v‹gij¡ ftŤJ j§fŸ X£LÇikfis cgnah»¥gh®
fbs‹W e«ò»nw‹.
Fo muR - f£Liu - 28.06.1925

x¤JiHahik v‹»w j¤Jt« fh§»uÌÈUªJ xÊ¡f¥g£l
ãwF fj®, Ô©lhik Éy¡F v‹»w ïu©L â£l§fis¤jÉu
k‰wgo vªj Éj¤âY« xU f£á¡F k‰bwhU f£á ɤâahr¥
g£ljšy. ïªj ïu©L â£l§fis¥ bghU¤jtiu Rauh{a¡
f£áahdJ #°o°, Äjthj¡ f£áiaÉl nkyhdbj‹W brhšy
KoahJ.
Rauh{a¡ f£áahÇ‹ ãothj¤jhšjh‹ fh§»uR« btË
ntõ¤â‰F kh¤âu« fj® f£odhš nghJ« v‹»wJ nghš Û£o§F
fS¡F tU«nghJ kh¤âu« fj® f£odhY« mt® fh§»u° m§f¤â
duhfyh« v‹W«, jh§fns uh£od« R‰whÉ£lhY« ntW xUt®
R‰¿a üiy¡ bfh©lhtJ fh§»u° m§f¤âduhfyh« v‹W«
Ô®khd« Ãiwnt‰w¥g£lJ. Ô©lhik Éõa¤ânyh Rauh{a¡
f£áahÇ‹ kndhght¤ij eh« brhšynt nt©oaâšiy. FUFy
r«gªjkhd Étfhu« br‹idÆš kfh¤kh tªâUªjbghGJ mtÇ
l« ãu°jhã¡f¥g£l rka¤âš elªj th¡Fthj§fshš bjǪâU¡
Fo muR - 1925

78

79

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ïªâa¤ bjhÊyhs®
- xU bjhÊyhË
bjhÊyhs®fŸ v‹gJ ah® v‹»w Éõa¤ânyna eh‹
mã¥ãuha ngjKilatdhfÉU¡»nw‹. bghJthŒ ekJ eh£oš
bjhÊyhs® v‹W miH¡f¥gLtJ TÈ¡fhu®fis¡ F¿¡»‹w
nja‹¿, c©ikÆš RthÔd¤ bjhÊyhsiu¡ F¿¥gâšiy. bjhÊyh
s‹ v‹whš xUt‹ jhnd j‹ ïZl«nghš xU bjhÊiy¢ brŒJ
m¤bjhÊÈ‹ ga‹ KGtijí« jhnd milgtdhŒ ïU¡f
nt©L«. j‰fhy« tH¡f¤âš F¿¥ãL« bjhÊyhË ahbuÅ‹ xU
KjyhËÆl« mtuJ ïaªâu¤ bjhÊY¡F cg fUÉnghš mjhtJ,
xU ïaªâu¤â‰F beU¥ò, j©Ù®, v©bzŒ, JÂ, njhš KjÈa
fUÉfŸ v¥go cgfUÉfnsh mJnghš mj‹ bgU¡f¤â‰F áy
TÈahŸ v‹w cÆ® t°Jî« mj‰F cg fUÉahfÉUªJ, mªj
KjyhË brhš»wgo ntiy brŒgt®jh‹ bjhÊyhËba‹W«,
mtÇl« TÈ¡F¥ nghuhLtij¤jh‹ bjhÊyhs® ïa¡f« v‹W
brhšy¥gL»‹wJ. ït®fŸ vªj Éj¤âY« bjhÊyhË Mfkh£
lh®fŸ. ït®fŸ ntiyí«, ït®fŸ neuK« ït®fS¡F vªj Éj¤
âY« r«gªj¥g£lnjašy. ït®fshfnt TÈ¡F mk®ªJ bfh©L
moiknghš brhšY»wij¢ brŒ»wjhfî« r«kâ¤J, ãwF v#kh
d‹ mâf ïyhg« miltij¥ gh®¤J¥ bghwhik bfh©nlh,
bjhÊš âw¤â‰F v‹W mšyhkš tƉW¡F¥ nghjhJ v‹w fhuz¤
âdhnyh jh§fŸ ïšyhÉ£lhš ntiy el¡fhJ v‹W Ãid¤J
j§fS¡F mâf TÈ nt©L«, juhÉo‹ ntiy ÃW¤j« brŒnth«,
ntiy ÃW¤j« brŒjã‹ ntW xUt‹ mªj ntiy brŒaî« r«k
â¡fkh£nlh«, KjyhË v§fŸ ntiy ÃW¤j¤jhš eZlkila
nt©L« v‹»‹w KjÈad¡ fhz¥gL« brašfisí« mj‹
gy‹fisí«jh‹ bjhÊyhs® ïa¡fbk‹gJ«, bjhÊyhs® ïa¡f¤
â‹ bt‰¿ njhšÉahŒ¡ fUj¥gLtJkhfÉU¡»wJ. ïij¡ TÈ¡
fhu®fŸ ïa¡f« v‹Wjh‹ Twyh«. ï›Éj ïa¡f« c©ik Æš e«
njr¤â‰nfh, e« njr k¡fS¡nfh v›Éj¤âY« mDTykhd
ïa¡f« v‹W brhšyKoahJ. ïJ nkdh£L tH¡f¤ij mDrǤjJ.
Fo muR - 1925

80

m§FŸs KjyhËfS«, TÈ¡fhu®fS« Ñœeh£L¥ gz¤ijí«,
gjÉiaí« bfhŸisao¤J mij v¥go¥ g§F ngh£L¡ bfhŸtJ
v‹»w r©iljh‹ m§F bjhÊyhs® ïa¡fkhŒ És§F»‹wJ. e«
eh£onyh bjhÊyhË mâf¡TÈ nf£f nf£f KjyhË, k¡fŸ
th§F« bghUŸfË‹ nkš mâf Éiyia it¤J, k¡fËl«
bghUŸg¿¤J, á¿J bjhÊyhË¡F¡ bfhL¤J ÄFâia¤ jh‹
vL¤J¡bfh©L K‹ÅY« jh‹ mâf ïyhg« r«ghâ¤jtdh»
ÉL»wh‹. cjhuzkhf, uÆšnt, ouh«nt bjhÊyhs®fË‹ ïa¡f§
fis vL¤J¡bfhŸnth«. br‹id ouh«nt, uÆšnt bjhÊyhs®
fŸ j§fŸ v#khd®fshd f«bgÅ¡fhu®fËl¤âš mâf¡TÈ
nf£lh®fŸ. v#khd®fS« KjyhËfSkhd f«bgÅ¡fhu®fnsh
f£lzkh»a o¡bf£LfË‹ Éiyia ca®¤âdh®fŸ. ï›tifÆš
#d§fË‹ gz¤ij¥ g¿¤J bjhÊyhs®fS¡F¡ bfhŠr« bfhL¤J
É£L nk‰bfh©L« jh§fŸ ïyhg« milªjh®fŸ. ïâš vtUila
bghUŸ eZlkilªjJ? KjyhËfŸ bghUsh? ï«khâÇahd
elto¡iffis RU¡fkhf¡ T¿‹ T£L¡bfhŸis ba‹Wjh‹
brhšynt©L«. ï›Éj ïa¡f§fshY«, elto¡iffshY« njr«
xUbghGJ« K‹nd‰wkilahJ. ViHfS« ãiH¡f KoahJ.
ï›Éj ïa¡f§fŸ el¤JtijÉl bghJîlik¤ j¤Jt§fŸ el¤J
tJ F‰wbk‹W brhšy KoahJ. ï«khâÇ ïa¡f§fŸ eh£o‹
c©ik¤ bjhÊš mãÉU¤â¡F« bghUshjhu mãÉU¤â¡F«
bfhŠrK« cjÉ brŒahJ. ïJkh¤âuk‹¿ ï›Éa¡f§fis el¤J«
bjhÊyhs®fË‹ jiyt®fnsh bt‹whš bgU«ghY« KjyhËfS«
v#khd®fSkhfntjh‹ ïU¡»wh®fŸ. bjhÊyhË fË‹ fZlK«
TÈ¡fhu®fË‹ fZlK« xU á¿J« m¿ahkš bjhÊyhsÇ‹
ciH¥ãdhY«, TÈ¡fhuÇ‹ m¿ahikÆdhY« ãiH¡»‹w ït®
fŸ ï›Éa¡f¤ij el¤J»‹wd®. ïJ v¥go K‹D¡F tU«?
ïJtiu e« eh£oš bjhÊyhs® ïa¡f§fŸ v›tsî K‹D¡F
tªjd? v›tsî kiwªjd? v›tsî bt‰¿ailªjd? v›tsî
njhšÉailªjd? vt® xG§fhf el¤âd®? v‹gij¡ ftŤjhš
ït‰¿‹ gyid e‹F m¿ayh«.
bjhÊyhËfS«, bjhÊyhs® ïa¡f§fS« ïªj eh£oš
K‹D¡F tunt©LkhÆ‹, bjhÊyhs®fŸ jh§fŸ f‰w bjhÊiy¡
bfh©L jh§fns xU bjhÊš j§fËZl«nghš brŒJ bjhÊš
âw¤ijí« CÊa¤ijí« m¿ªJ m¤bjhÊÈ‹ gy‹fis
eh£lhU¡F¡ bfhL¤J eh£lhiu mDgÉ¡f¢ brŒJ, mj‹ Câa
KGtJ« jh§fns milí«goahd Ãiyik eh£o‰F v‹W tU
»‹wnjh m‹Wjh‹ bjhÊyhsÇ‹ Ãiyik K‹nd‰wkilínk
mšyhkš if¤bjhÊš mÊ¡f¥g£L¥nghd fhuz¤jhš KjyhËfŸ
81

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ïaªâu§fis mâf« mik¤J â¡f‰wt®fis TÈ¡fk®¤â,
mt®fËl« bfhLikahd ntiy th§», mj‹ gadhŒ bfhŸis
mo¥gJ ngh‹W ïyhg¤ij¢ r«ghâ¤J mit ntiy¡fhu®fS«
bghJ#d§fS« milahjgo eLÉÈUªJbfh©L Kjyo¤J,
jhnd mDgɤJ tUtjhš xUehS« K‹nd‰wkila KoahJ.
ïJtiu bjhÊyhsÇ‹ fâ ï¥goahÆD« ïÅ vâ®fhy¤âyhtJ
bjhÊyhs® j§fŸ FHªijfisí« k‰W« bjhÊš nt©oat®fS«
jh§fŸ f‰F« bjhÊiy¡bfh©L k‰bwhUt® ãiH¡F« kh®¡fkhd
bjhÊyh ašyhkš jh§fŸ brŒí« bjhÊÈ‹ gy‹fis K‰¿Y«
jh§fns mDgÉ¡F« goahd bjhÊšfis¡ f‰W¡ bfhL¥gJl‹
v¡fhuz¤ij¡ bfh©L« j§fŸ ïa¡f§fis KjyhËfS« v#
khd®fS« jiyik t»¤J el¤j Élhkš jhnd j‹ ifia¡
bfh©L ntiy brŒí« bjhÊyhËnah, mšyJ TLkhdhš j‹ if¡
bfh©L ntiy brŒJ mj‹ KG¥gaidí« jhnd milí«
goahd c©ikahdJ« RjªâuKilaJkhd xU bjhÊyhËnah
ïa¡f¤ij jiyik t»¤J el¤J«go tªjhš, ï‹iw¡nf ïšyh
ÉoD« Toa ÉiuÉyhtJ bjhÊyhËfS«,bjhÊyhsÇd
ïa¡f§fS« eh£o‰F e‹ik ga¡f¡ Toaitfshf És§F«.
ïšyhjtiuÆš jiyt®fŸ v‹ngh® Raey¤ij¥ bgU¡»¡ bfhŸ
snth, KjyhËfŸ bfhŸis mo¡fnth, bjhÊyhËfŸ v‹ngh®
r©o¤jd« brŒJ tÆW ts®¡fnthjh‹ Koí«.
Fo muR - f£Liu - 28.06.1925

Fo muR - 1925

82

îkhz â£l«
muáaš thœÉš j‰fhy« îkhz â£l§fŸ v‹W
brhšy¥gLtJ fj®, Ô©lhik Éy¡F, kJÉy¡F M»a ï«
_‹iwna F¿¤J¡bfh©L É»wJ. ït‰iw Vw¡Fiwa ï‹iw¡F
eh‹F IªJ tUl§fshf kfh¤kh Élhkš tÈíW¤â tªJ« nfhÇa
msî Ãiwnt‰w¥g£ljhf eh« brhšy KoahJ.
muáašthâfŸ gyuhš ï¤â£l§fŸ C¡fkË¡ftšyjšy
bt‹W«, Rauh{a¤â‰F mitfns nghâait mšybt‹W«,
ï¤â£l§fŸ muáaš Jiw¡F¢ r«gªj¥g£litašybt‹W«,
gythwhf¥ gÊ¡f¥g£L«, k¡fS¡F ït‰¿š kd« bršyhjthW
fy¡f¥g£L tU»‹wJ. kfh¤kh mt®fŸ ï¤â£l§fËš fj®¤
â£l« x‹W¡nf jdJ KG gy¤ijí« cgnah»¡»‹wh®. ïuî«
gfY« m›bthU fUk¤ânyna f©zhÆU¡»‹wh®. eh« mj‹
j¤Jt« v‹d v‹W gh®¡»‹nwhkh? ïšynt ïšiy. tUõ«
x‹W¡F 60, 70 nfho UghŒ e« eh£oÈUªJ m‹Åa eh£o‰F¥
nghf¡ToaJ«, y£r¡fz¡fhd ekJ rnfhjÇfS¡F«, rnfhju®
fS¡F« cztË¡f¡Toajhd ï¡ fjiu eh« MjÇ¡fhÉ£lhš
ãwF ek¡F v‹d njrg¡â, v‹d rnfhju g¡â v‹gij ehnk
áªâ¥ngh«. xU ehL KjÈš mJ j‹ bghUshjhu Éõa¤âš nk«
ghlilahÉoš k‰w Éõa§fËš nk«ghlilant KoahJ. e«
eh£oš k¡fŸ j§fŸ kdrh£á¥go el¡fKoahkš ïU¥gj‰nf
jǤâu«jh‹ fhuz«. nfho¡fz¡fhd k¡fŸ bjhÊÈšyhkY«,
czÉšyhkY« fZl¥gL»wgoahš v›tifahÆD« j§fS¡F
bjhÊš »il¤jhš nghJbk‹W« czî »il¤jhš nghJbk‹W«
j§fŸ kdrh£áia ɉW éÉ¡»wh®fŸ. fj®, go¤jt®fŸ
v‹nghU¡F«, gz¡fhuU¡F« bjhÊY«, czî« mË¡fhJ v‹gJ
c©ikna. Mdhš Rauh{a« v‹gJ c©ikÆš mt®fS¡F Mf
mšy. mt®fŸ ïUtU« c©ik Rauh{a¤â‰F Énuhâfns.
go¤jt®fS¡F c¤ânahf« nt©L«. gz¡fhuU¡F gzK«
ãuò¤JtK« nt©L«. fjÇdhš ï›Éu©L« á¤â¡fhJ. Mdhš
e« eh£oš ViH k¡fS¡F¤jh‹ Rauh{a« nt©L«. mt®fŸ
thœtijna kfh¤kh Rauh{a bkd¡ fUJ»wh®. mt®fS¡fhfnt
x›bthU â£l¤ijí« tH§F»wh®. m¤â£l§fŸ Ãiwnt‰¿
83

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

it¥gijna Rauh{a á¤âbad¡ fUJ»wh®. ït‰iw V‰W¡ bfhŸ
shkš go¤jt®fshd muáašthâfnsh M§»nyaÅl ÄUªJ
mâfhuK«, gjÉí« bgWtnj Rauh{abkd¡ fUâ j§fS¡F
bršth¡F c©lh¡»¡ bfhŸs kh¤âu« kfh¤khití«, îkhz
â£l¤ijí« cgnah»¤J¡ bfhŸS»wh®fŸ. gjÉÆdhY«,
mâfhu¤âdhY« ekJ ehL xU ehS« nBkkilahJ.
kfh¤khÉ‹ fh§»uR¡F tUK‹ eh« »s®¢á brŒJ M§»
nyaÇlÄUªJ ïUtifahf Ó®âU¤j§fŸ v‹W brhšy¥gL«
mâfhu§fS«, gjÉfS« »il¡f¥ bg‰nwh«. mitjh‹ ïªâa
kªâÇfS« îthf rig m§f¤âd®fS« k‰W« áy 1000, 2000, 3000,
5000 %. r«gsKŸs °jhd§fSkhF«. mt‰whš e«ehL milªj
gy‹ v‹d? bghwhikfS«, njr¤ij¡ fh£o¡ bfhL¡F« j‹ik
fS«, x‰WikÆ‹ikí«, ïªJ K°ä« r¢ruî«, ãuhkz® - ãuhkz
ušyhjh® nt‰Wikínkjh‹ kȪjd.
ï›î¤ânahf§fS«, gjÉfS« ï¥bgU« r«gs§fS«
ïšyhÉ£lhš e«eh£oš Äjthj¡f£á VJ? #°o° f£á VJ?
Rauh{a¡ f£á VJ? x¤JiHahik ïw¥gnjJ? gjÉfS«, mâfhu§
fS« k¡fis v›tsî ãÇth¡»É£ld, v›tsî Jntõ¤ijí«
mte«ã¡ifí« c©lh¡»É£ld?
kfh¤khthš K‹ndh¡»¢ br‹w e« eh£o‹ ÉLjiy v›t
sî ã‹dilªJÉ£lJ? ït‰whš bghJk¡fS¡F«, ViHfS¡F«
v‹d yhg« c©lhƉW? tÇ¥gSî Fiwªjjh? c©ik¡ fšÉ
m¿î V‰g£ljh? njr¤â‰F mâf tÇí« mâf fZl§fSnk
V‰g£ld.

ʤjh®fŸ v‹gJ nea®fS¡F¤ bjǪâU¡F«. g¤jhÆu«, ïUgjh
Æu«, K¥gjhÆu«, á‰áy nj®jY¡F 50 MÆu« %. Tl brytʤ
jjhf¢ brhšy¥gL»wJ. MWkhj fhy¤âš ï›tsî gz« brytÊ¡
f¥g£oU¡»wJ. ït‰iw X£L r«ghâ¥gj‰F v‹W brytÊ¡fhkš
ïâš V‰g£l bryití«, áuk¤ijí«, C¡f¤ijí« Ô©lhik
Éy¡F, fj®, kJÉy¡F M»a ï«_‹¿‹ ãurhu¤â‰F« brytʤ
âUªjhš e« ehL v›tsî K‹D¡F tªâU¡F«? ï¥bghGJ
br‹idÆš el¡F« X£L nt£ilia fj® ãurhu¤â‰F el¤â tª
jhš v›tsî öu« ekJ îkhz â£l§fŸ K‰ngh¡filªâU¡F«?
ït‰iw mt®fŸ ftÅ¡fhkš ï›Éj« bryî«, áukK« gLtj‹
fhuz« ViHk¡fŸ j§fŸ Phgf¤J¡F tªjnjh mšyJ Raey«
ït‰iwÉl K¡»akhdjhf¡ fhz¥gLtnjh ï›Éu©o byh‹iw¤
jh‹ brhšÈahf nt©L«.
ïâÈUªJ eh« bjǪJ bfhŸs nt©oabjšyh« kfh¤kh
É‹ îkhz â£l§fŸ Ãiwnt‰w¥gl nt©Lkhdhš go¤jt®
fshY«, ãuò¡fshY« Koant KoahJ. »uhk¤âš ïU¡F« ViH
fS«, bjhÊyhËfS«jh‹ ït‰iw nk‰bfh©L el¤j nt©L«.
fj® â£l« Ãiwntwhkš jǤâu« xÊant xÊahJ.
Ô©lhik xÊ¡f¥g£lhš mšyhJ x‰Wik c©lhfnt
c©lhfhJ. kJghd« Éy¡f¥g£lhyšyhJ xG¡f« V‰glnt
V‰glhJ.
Fo muR - jiya§f« - 05.07.1925

ï¢Ó®âU¤j§fŸ v‹D« Rauh{a« ek¡F M§»nya®fshš
tH§f¥gLK‹, e« eh£o‰F V‰g£oUªj tÇ Rkh® 30, 40 nfho
ÆÈUªJ ï¥bghGJ x‹W¡F eh‹fhŒ 150, 160 nfho¡F tªJ É£lJ.
ïªâa uhQt¢ bryî Ó®âU¤j« ïšyhj fhy¤âš Rkh® 20 nfho %.
ïUªjJ. Ó®âU¤j« V‰g£l ãwnfh 60, 70 nfho %ghŒ tiuÆš ca®ª
âU¡»wJ. ï›tsî« eh« bfhL¡F« tÇ _ykhŒ¤jh‹ bryî
brŒa¥gL»wJ. e« go¤jt®fŸ nkY« nkY« ïijna jh‹ Rauh{
a« v‹W brhšÈ¡bfh©L ïj‰fhfnt ghLgL»wh®fŸ. ïj‹
fhuz« v‹dbt‹whš ï›Éj mghu bryɉF r®¡fhuhš tNš
brŒa¥gL« gz§fbsšyh« bgU«ghf« ViHfËlÄUªnj mšyh
kš go¤jt®fËlÄUªjšy v‹gJjh‹. mjdhšjh‹ go¤jt®fŸ
j§fŸ Raey¤ij ftÅ¡F«nghJ ViHfis kwªJ ÉL»wh®fŸ.
rhjhuzkhŒ e« eh£oš r£lrig¤ nj®jšfŸ elªj fhy¤âš go¤j
t®fS«, gz¡fhuU« m¤nj®jšfS¡fhf v›tsî %ghŒ bryt
Fo muR - 1925

84

85

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

v¥go c¤ânahf« r«ghâ¤J¡ bfhL¥gJ v‹gJjh‹ mt®fSila
â£l«.

nfhòu¤J ÛâUªJ Tînt‹
-á¤âuò¤âu‹
yh®L È£l‹ murh§f« Rauh{a¡ f£áia bt£o¥ òij¤J¡
fUkhâí« brŒJÉ£lJ. ekJ Rauh{a¡ f£á åu®fŸ òij¤j
ãz¤ij vL¤J¡ bfh©L ï‹D« cÆ® ïU¥gjhfnt #d§fS¡
F¡ fh£o br¤j¥ gh«ig M£o tU»‹wd®.
“ïu£il M£áia xʤJ É£nlh« - xʤJ É£nlh«”
v‹W kh¤âu« brhšÈ¡bfh©L bghŒ bt‰¿KuR mo¡»wh®fŸ.
yh®L È£lndh ït®fS¡F¥ ò¤â tU« tiu ïJjh‹ ït®fŸ
jiybaG¤J v‹W brhšÈÉ£lh®. ïªj ÃiyÆš Rauh{a¡ f£á¤
jiyt®fS¡F ïÅnkš v‹d brŒ»‹wbj‹»w Éõa¤âš
j§fS¡F« ò¤â ïšyhkš nghŒÉ£lJ. brhšò¤â nf£gj‰F«
brhšYthu‰W¥ nghŒÉ£lJ. Rauh{a¡ f£áah® K£L¡f£il
nghLnth« v‹W #d§fËil åu¥ãujhg« ngR«bghGnj v¥go¥
nghl¥ngh»Ö®fbs‹W bghJ #d§fŸ nf£lh®fŸ. kªâÇfis
xʤJ murh§f¤ij mʤJÉLnth« v‹W brh‹dh®fŸ. kªâÇ
fis xʤJÉ£lhš murh§f¤jhU¡F yhgnka‹¿ eZlÄšiy.
mj‰Fnkš v‹d brŒa¥ ngh»‹Ö®fbs‹W nf£lh®fŸ. brŒtâ‹
dbj‹W mªj rka¤âš eh§fŸ brhšYnth« v‹W brh‹dh®fŸ.
mªj rkaK« tªJÉ£lJ; ï‹dJ brŒtbj‹W bjÇahkš ÉÊ¡
»wh®fŸ. ahÇl¤âš nghdhY« Mjuit¡ fhnzh«. kfh¤kh fhªâ
nah ït®fS¡F¥ ò¤â tU«tiu x‹W« brhšy¥nghtâšiy
ba‹»‹w KoÉ‹ ngÇš ït®fŸ Tlnt R«kh ïUªJ bfh©oU¡
»wh®fŸ. ÄŠáÆU¡F« jiyt®fnsh všyhU¡F« _¡F¥nghŒ
É£lhš ahiu ah® _¡fiua‹ v‹W T¥ãLth®fbsd Ãid¤J¡
bfh©L všnyhiuí« j§fŸ f£áÆš nrU§fŸ v‹W #d§fis¡
T¥ã£L¡ bfh©oU¡»wh®fŸ. “nt»‹w å£oš ãL§»aJ yhg«”
v‹gJnghš áy® ïªj rka¤âš KÅághÈ£oÆY«, jhÿfh
ngh®oY«, uh#h§f rigÆY« gjÉ bgw Äfî« mtrukhŒ miyªJ
bfh©oU¡»‹wd®. jÄœeh£oš ïU¡F« Rauh{a¡ f£á¡nfh f£á
v¥go MÆD« rÇ, Rauh{a« v¥go MÆD« rÇ, ãuhkz®fS¡F
Fo muR - 1925

86

mt®fŸ br‹w tUõ¤âš br‹id¡ fh®¥gnuõ‹
nj®jÈ‹nghJ Kjš Kjš #d§fis Vkh‰w nt©oÆUªjjhš
všyh mng£rf®fisí« ãuhkzušyhjt®fshfnt ngh£L
j§fS¡F tF¥ò ɤâahr« ïšiyba‹W #d§fŸ e«ò«goahf
elªJ ešy bgaiu¢ r«ghâ¤J¡ bfh©lh®fŸ. ï¥bghGJ ïªj
tUõ¤âa nj®jšfS¡nfh ãuhkz mng£rf®fisna msî¡F
ÄŠá bfh©LtªJ ÃW¤â mghu¥ ãurhu§fŸ eilbgW»‹wd. xU
tUõ¤ânyna ï›tsî khWjšfŸ ïU¡F«bghGJ ï‹D«
mL¤j tUõ« v¥go el¡F« v‹gij thrf®fns ftŤJ¡
bfhŸs nt©L«. uh#h§f rigÆY« ïnj khâÇahfnt Rauh{a¡
f£á v‹»‹w bga® it¤J všyh °jhd§fS« ãuhkz®fS¡nf
»il¡F«goahd khâÇ¡F ãurhu§fŸ Mu«gkh»É£ld. “óid
f©iz _o¡bfh©L ghiy¡ Fo¥gJnghš” Rauh{a¡ f£áÆ‹
bgauhš jÄœeh£oš m£lfhr« brŒa¥g£L tU»‹wJ. ãuhkz®
fns Tlhbj‹whtJ, ãuhkzušyhjh®fns ïU¡f nt©Lbk‹wh
tJ v‹Dila mã¥ãuhakšy. Äjthj¡ f£áÆ‹ bga® brhšÈ¡
bfh©L ãuhkz®fŸ g£lK«, gjÉí«, c¤ânahfK« bgWtij¥
g‰¿ahtJ, #°o° f£áÆ‹ bgaiu¢ brhšÈ¡bfh©L ãuhkzuš
yhjh® g£lK«, gjÉí«, c¤ânahfK« r«ghâ¥gij¥ g‰¿ahtJ
ek¡F¡ ftiyÆšiy. mj‰fhfnt mt®fŸ f£á it¤âU¡»wh®fŸ.
fh§»u° bgaiuí«, kfh¤kh bgaiuí« brhšÈ¡bfh©L v¤j
idnah njrg¡j®fS«, bjh©l®fS« brŒj âahf¤ijí«,
mt®fŸ b#ÆY¡F¥nghŒ mDgɤj fZl§fisí« “fiuah‹
ò‰bwL¡f gh«ò FotUtJnghš” áy ãuhkz®fŸ cgnahf¥
gL¤â¡ bfhŸs¥ gh®¥gJ nah¡»akhFkh? ïij mDkâ¡fyhkh?
v‹gJjh‹ vdJ nfŸÉ. mšyJ fh§»u°fhu®fŸ nghŒ¤jh‹ Mf
nt©L«. mt®fŸ ³ ïu©L f£á¡fhuiuÉl nah¡»a®fŸ v‹W
brhšytUth®fnsahdhš mtut®fSila v©Â¡if¡F¤
jFªjgo gjÉ, g£l§fŸ cgnahf¥gl nt©Lbk‹gJjh‹.
ãuhkzušyhj k‰wt®fËš ïªj °jhd¤â‰F¤ jFâ cŸst®fŸ
ïšiyba‹»‹w Koî¡F eh« tªJÉ£lhš ãwF v‹d nt©L
khdhY« brŒJ bfhŸsyh«. jFªj M£fŸ ïU¡»wh®fbsd x¥ò¡
bfh©L mt®fS¡fhfnt jh§fŸ ghLgLtjhf ntõK« ngh£L,
rka« tU»w fhy¤âš ï«khâÇ nkhr« brŒtJ« mj‰F V‰w khâÇ
xU f£áia mik¤J¡bfh©L bghJ e‹ik¡F v‹W brhšÈ¡
bfh©oUªjhš v¤jid fhy¤â‰F #d§fŸ VkhWth®fŸ! bfhŠr
fhy¤â‰F všnyhiuí« Vkh‰wyh«. bfhŠr« ngiu v¥bghGJ«
87

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Vkh‰wyh«. v¥bghGJ« všnyhiuí« Vkh‰w KoahJ v‹W
M§»y¤âš xU gHbkhÊ c©L. ïªj¥ gHbkhÊ Rauh{a¡
f£á¡fhuU¡F Phgf¤â‰F tU«goahf jÄœ k¡fŸ v¥bghGJ
elªJbfhŸ»‹wdnuh m¥bghGJjh‹ jÄœeh£L¡F«, jÄH®¡F«
ÉLjiyí«, RakÇahijí« V‰gL« v‹gij nfhòu¤J ÛâUªJ
Tînt‹.

jÄH® fâ

Fo muR - f£Liu - 05.07.1925
it¡f« r¤âah¡»ufK« nru‹khnjÉ FUFy¥ nghuh£l K«
jÄœ k¡fS¡F j§fŸ eh£oš j§fS¡F VjhtJ RakÇahij c©lh
v‹gij¥ g‰¿í« ïªJ kj¤âš j§fS¡F VjhtJ ïlK©lh
v‹gij¥ g‰¿í« Ô®¥gË¡f¥ ngh»‹wJ. ïJ jÄH®¡nfh® gߣir
fhykhF«. it¡f« r¤âah¡»ufnkh jÄHiu¥ gh®¤J eh‹F åâÆš
_‹W åâfis c§fS¡F¤ âwªJ É£lhŒÉ£lnj X® åâÆšjhdh
c§fS¡F¥ bgU¤j eZl« V‰g£LÉ£lJ? ïj‰fhf ï›tsî
bgÇa M®¥gh£l« brŒ»Ö®fns ïbj‹d gƤâakh v‹W
nf£»wJ. FUFy¥ nghuh£lnkh gâbd£L¥ ãŸisfŸ go¡F«
gŸË¡Tl¤âš gândG ãŸisfŸ x‹whf c£fh®ªJ bfh©L
rh¥ã£L¡ bfh©L X® ãŸis kh¤âu« jh‹ rh¥ãLtij k‰wt®fŸ
gh®¡f¡ Tlhbj‹whš v‹d Fo KG»¥ nghŒ É£lJ? ïj‰fhfth
ï›tsî bgÇa »s®¢á jÄœeh£oš el¡f nt©L« v‹W brhšÈ¡
bfhŸtjšyhkš, c£r©ilfisí« »s¥ã É£L¡ bfh©oU¡»wJ.
it¡f« r¤âah¡»ufK« FUFy¥ nghuh£lK« mªj åâfËš
el¥gâdhY«, xU FHªij c©gij¥ gh®¥gâdhY« jÄH®fS¡F
nkh£r« »il¤JÉL« v‹»w v©z¤ij¡ bfh©ljšy. åâfËš
el¡f¡Tlhbj‹W brhšY« bghGJ«, f©zhš gh®¡f¡ Tlhbj‹W
brhšY»w bghGJ«, brhš»wt®fŸ kdâš v‹d Ãid¤J¡
bfh©L vªj Mjhu¤ij it¤J¡ bfh©L brhšY»‹wd®
v‹gij¥ g‰¿¤jh‹ nahá¡f nt©L«. m‹Åa kj°j®fshd
kf«kâa®fŸ, »U°jt®fŸ, gh®áfŸ KjÈnah®fŸ el¡fyh«. g‹¿
í«, ehí«, óidí«, vÈí« åâÆš el¡fyh«; rh¥ãL« bghGnjh
ïju rka§fËnyh gh®¡fyh«; MÆu¡fz¡fhd tUõ§fshf
jÄœeh£oš ãwªJ, jÄœeh£oš ts®ªJ, jÄœ eh£il¤ j‹Dila
jh¡»¡ bfh©oU¡F« ïªJth»a jÄHid mtDila eh£oš
k‰bwhUt‹ “Ú åâÆš el¡fhnj, v‹ K‹ tuhnj” v‹W brh‹dhš
kÅj clš jǤâU¡F« xU ét‹ mij v¥go r»¤J¡ bfh©o
U¡»wJ v‹gJjh‹ it¡f« r¤âah¡»uf¤ âDilaî« FUFy¥
nghuh£l¤âDilaî« j¤Jt«. ïnj j¤Jt¤ â‰fhf¤jh‹ kfh¤kh
fhªâ bj‹dh¥ãÇ¡fhÉš brŒj r¤âah¡ »ufK«, bfÅa
Fo muR - 1925

88

89

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Vfhâg¤âa g»Zfhu âd¡ bfh©lh£lK« el¤j¥ g£ldbt‹gij
Phgf¥gL¤â¥ ghU§fŸ.
Fo muR - f£Liu - 05.07.1925

<nuhL efurig îthf«
- giHa fW¥g‹
<nuhL efurigÆ‹ mik¥ò«, îthfK« Äfî« Ó®nflhd
ÃiyikÆš ïU¡»‹wd. j‰nghJ cŸs efurigÆ‹ îthf¤
âwid¡ fh©ngh® x›bthUtÇ‹ cŸs¤âD« efukhªjÇ‹
ey¤â‰fhf efu rigah? efu rig¡fhf efu khªjuh? efurig îth»
fS¡fhf efurigí«, efu khªj®fSkh? v‹w v©z§fŸ Fo
bfh©oU¡»‹wd v‹gâš rªnjfÄšiy. efurigÆ‹ mik¥ig¥
g‰¿í«, îthf¤ij¥ g‰¿í« áy th®¤ijfŸ brhšy ÉU«ò
»‹nw‹. mitfis e‹F Mnyhá¤J j¡fJ brŒa nt©oaJ
<nuhL efu khªj®fË‹ fl‹.

j¤J¥ãŸisfŸ jiytuhdh®fŸ
efurigÆ‹ jiyt® xU t¡Ñš, cgjiyt® xU lh¡l®.
ï›ÉUt®fS« áy tUõ§fS¡F K‹ j§fSila bjhÊiy
K‹Å£L ãwªj C®fis É£L É£L ï›ñÇš Fo V¿dt®fŸ.
Mfnt ït®fŸ <nuh£lh® mšy. Mdhš, ãw Cuh® ntW CÇš
áy tUõ§fŸ tá¤jhš jh« m©od CÇ‹ j¤J¥ãŸisfŸ MŒ
ÉL»‹wd® v‹w Éâ áy ehLfËš ïU¡f¡ fh©»nwh«. m›
tifÆš ï›ÉUt®fS« <nuh£o‹ j¤J¥ãŸisfshf MÆd®.
<nuh£lhÇ‹ cÇikfŸ ït®fS¡F« c©L. Mfnt, j‰fhy«
ït®fŸ t»¤JtU« gjÉfS¡F ït®fS¡F cÇik c©L. mij
kW¡f ek¡F cÇikÆšiy. Mdhš “C® ïu©L g£lhš T¤jho¡
F¡ bfh©lh£l«” v‹w gHbkhÊ jÄÊš c©L. ï¤ jÄœ¥ gH
bkhÊia¥ bg‰w jÄH®fŸ j¤J¥ãŸisfË‹ MjuɉF c£
glhkš v‹ brŒaKoí« ? <nuhL khªjÇ‹ jiyÉâ. ïJÉf.

efu rigÆš ïu£il M£á
‘ïu£il M£á’ v‹gij m¿ahj jÄH® »ilahJ; Mif
ahš <nuh£lhU« ïij m¿ªJjh‹ ïU¡f nt©L«. ïªâa M§»y
murh§f¤âšjh‹ ïªj Kiw v‹W mnef® Ãid¤J¡ bfh©o
Fo muR - 1925

90

91

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

U¥gh®fŸ. ïªj Éjkhd M£á efurigfËš ïU¥gij xUtU«
m¿akh£lh®fŸ. ght«! <nuhL efurig x‹W ïU¥gJ ït®f
S¡F¤ bjÇahJ. mjdhš mªj _l v©z« “ïu£il M£á”
<nuhL efurigÆš °jhãj« brŒa¥g£L É£l rªnjhõfukhd
brŒâia¤ jÄœeh£lhU¡F ïªj¡ Fo muá‹ _y« m¿É¤J¡
bfhŸS»nw‹.
vªj efurigÆY« fhzhj ‘ïu£il M£á’ v§fq®
efurigÆš v›thW V‰g£lJ v‹gij m¿a mnef® Mtš bfhŸ
th®fŸ. mt®fS¡F mj‹ ãw¥ò, ts®¥ig¥ g‰¿¢ brhšy¡
flik¥g£oU¡»nw‹. efurigÆ‹ jiytU¡F«, cgjiytU¡F«
V‰g£l Clš ïu£il M£á v‹D« FHªijia¥ bgw¤ Jiz
brŒjJ. Clš c©lhtbjšyh« ïu©L cÆ® m‹g®fS¡FŸjh‹.
ïJ cyf ïa‰if. ïa‰if v§F« - v›Éõa¤âY« khwhJ. ïU
jiyt®fS« KjÈš xnu f£áÆš K«Kukhf ciH¤J tªjh®fŸ.
vkJ jiyt® jkJ j‰fhy¥ gjÉia¥ bgw vkJ cgjiyt®
g£lghLfŸ ÉtÇ¡f KoahJ. mšY« gfY« Xahkš ciH¤J vkJ
j‰fhy¤ jiytiu vk¡F¤ jªjh®. Mfnt, ïUt®fË‹ ner¤ij¥
g‰¿ eh‹ brhšy nt©oaâšiy. ïUtU« mâfhu¥ gjÉ bg‰wh®
fŸ. kdbkh¤J xnu f£áÆš ïUªJ tªj ïU e©g®fS¡»ilna
mâfhu« v‹w ngŒ FW¡»£L Cliy c©lh¡»‰W. ïªj Clš
efurig¡F á¥gªâfŸ ÃaÄ¡F« Éõa¤âš r©ilia Éisɤ
jJ. jiyt® ÃaĤj á¥gªâia cgjiyt® X£o ÉL»wJ; cg
jiyt® ÃaĤj á¥gªâia jiyt® btËna jh£o ÉL»wJ. ït®
fË‹ Clš efurig¢ á¥gªâfS¡F¢ rÅadhf ÉisªjJ. ïJ
v¥go Koí« v‹W mnef® Ãid¡fyh«. fhuz« brhšY»nw‹.
v§fŸ jiytU¡F btËôÇš mo¡fo ntiyí©L. mt® ïšyhj
fhy¤âš cgjiyt® mt® ntiygh®¤J tUtbj‹gJ r£l«.
Mfnt, jiyt® CÇš ïšyhÉ£lhš cgjiytU¡F¡ bfh©lh£
l«jh‹. mt® ïZl¤ij Ko¤J¡ bfhŸs mJjh‹ fhy«. á¥gªâ
Ãakd Éõa¤âš ï›tsî r©ilfŸ ngh£L¡bfhŸs v‹d
fhuznkh? <°tuD¡F¤jh‹ bjÇí«. eh« jiytuhf¢ brŒJ it¤j
xUt® jkJ ïZl« nghš el¡f kW¡»wh® v‹w fhuzkhf ïU¡f
yh« cgjiytU¡F. jiytÇ‹ mâfhu¤âš xUt® jiyÆl¡ Tlh
bj‹w fhuzkhf ïU¡fyh« jiytU¡F. ïUtU« vd¡F mªju§f
e©g®fŸ mšy. MifÆdhš c©ik¡ fhuz« ï‹d bj‹W
ârakhf¢ brhšy KoahJ. ï¥go¤jh‹ ïU¡f¡TL« v‹W jhnd
ïªj ÃiyikÆš brhšy¡TL«. ïUt®fS« ïªj k®k¤ij <nuhL
efu khªj®fS¡F És¡f K‹ tUth®fshdhš mt®fS¡F MÆu«
ek°fhu«. ‘ïu£il M£á’ia kwªJ É£ljhf nea®fŸ Ãid¡f
Fo muR - 1925

92

nt©lh«. ïªj r©ilfËdhš mY¤J¥nghŒ ïUt®fS« uhÍ
brŒJ bfh©lh® nghy¤ bjÇ»‹wJ. efurig îthf¤âš áy
ïyhfh¡fis¤ jiytU«, áy ïyhfh¡fis cg jiytU« it¤J¡
bfhŸtbj‹gJjh‹ uhÍÆ‹ Koî. ï›thW ‘ïu£il M£á’
°jhãjkhƉW.
ï›Éj« ïUtU« xUthW x‹whdh®fŸ. ClÈ‹ Koî
Tlšjhnd. ïu£il M£á¡ FHªij ãwªJ ïu©blhU khj§fŸ
jh‹ MÆd. MifÆdhš, mj‹ ts®¥ig¥ g‰¿ v‹id xUtU«
nf£f¡TlhJ. ï‹D« áy ehŸ br‹whš ehnd brhšY»nw‹. mJ
tiu Ú§fŸ bghW¤J¡bfh©Ljh‹ ïU¡fnt©L«. ï›tsî
f©o¥ò¡fhf k‹Å¡f nt©L«.

efurig Mã° jiyt® åL
v§fŸ jiytU¡F efurig¡ f£ol« bjÇínkh bjÇahnjh
vd¡F¤ bjÇahJ. Mdhš x‹W kh¤âu« bjÇí«. efurig ntiy
bašyh« jiyt® å£onyna elªJ tU»‹wd. efu rig á¥gªâ
fis¤ âdªnjhW« fh»j¡ f£LfSl‹ jiyt® å£oš fhzyh«.
efurig ntiyfŸ jiyt® å£onyna el¡F«nghJ, efurig TL«
f£ol¤ij¤ jÉu ntiy brŒí« f£ol¤ij thlif¡F¡ bfhL¤J
É£lhš efu rig¡F ešy tUkhd« »il¡F«. Mdhš xU jil,
ïu£il M£á ïšyhkš ïUªjhš ïªj nahridia xUntis
efurigah® m§ÑfÇ¡f¡TL«. cgjiyt® ïyhfh ntiyfŸ efu
rig¡ f£ol¤âš ftÅ¡f¥g£L tUtjhf¡ nfŸÉ. f£ol¤ij
thlif¡F É£LÉ£lhš ght« ! mt®fâ v‹d thF«. vj‰F« v‹
nahridia efurig m§f¤âd®fS¡F¢ rk®¥ã¡»‹nw‹.

bgUkhS¡F¥ gâyhf “bg¤j” bgUkhŸ
v§fq® efurigahU¡F Rfhjhu Éõa¤âš Ä¡f ftiy.
Mfnt, Rfhjhu¡ nflhd fhÇa§fis¡ ftÅ¡fhkš ïU¡f Koah
jšyth? yh®L ne¥ãa® åâí«, <°tu‹ nfhÉš åâí« rªâ¡F
Äl¤âš nuh£ kh®#Åš áy® gyfhu¡ filfŸ it¤J Éahghu«
brŒJ tªjd®. mitfŸ všyh« ‘ÄÈnlÇ’ filfŸ. g¡f¤âš
Éehaf® nfhÉš. ã‹dhš efurig m§f¤âdU« gz¡fhuUkhd
xUtUila Éahghu¡fil. gyfhu¡ fil¡fhu®fŸ m§F ïUªj
âdhš Rfhjhu¡ nflhd fhÇa§fŸ Ãfœªjbj‹gJ th°jtnk. fil
fnsh Äf¢ á¿aJ; v¥bghGJ« Fs«nghy K‹dhš j©Ù® ïUªj
t©z« jh‹ bfhR¡fS¡F¤ jhaf«. ï›tsî Rfhjhu¡ nf£il
ÉisÉ¡F« filfis vL¤JÉl nt©Lbkd efurigah®
93

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Ô®khŤjd®. ‘áÉš’ ÉehafU¡F ‘ÄÈnlÇ’ czî g¡f¤â
ÈU¥gJ ïªJ¡fS¡F¥ ão¡fÉšiy. ïªJ¡fË‹ cz®¢áia
kf«kâa e©g®fŸ kâ¤J mitfis vL¤JÉl nt©Lbk‹W
T¿aj‰F v‹Dila tªjd«. filfis vL¤JÉl¡ fhuz«
Rfhjhu¡nfL - Éehaf® M»a ïu©L«jh‹. ïªj ïu©L fhuz§
fŸ Ô®khŤj fhy¤âš thahu¢ brhšÈ¡bfh©lJ. filfŸ vL¡f¥
g£L É£ld. Äfî« rªnjhõ«! nghJ« c§fŸ rªnjhõ«; jaî
brŒJ ml¡»¡ bfhŸS«goahf¡ nf£L¡ bfhŸS»nw‹. gyfhu¡
fil Éõa« ï‹D« KoaÉšiy. ³ fil¡fhu®fŸ všyh«
ï¥bghGJ K‹ÅUªj ïl¤â‰F 50 mo jŸË FoirfŸ f£o
Éahghu« brŒJ tU»wh®fŸ. v§nf? nuh£ kh®#Åyh? ïšiy,
ïšiy. nuh£o‹ nkny rh¡filfis _o. giHa Ãiyik Æš
³ah® cgnah»¡F« j©Ù® rh¡filÆyhtJ nghƉW. ï¥
bghGnjh eLnuh£ony jh‹. v¢áš ïiyfbsšyh« eLnuh£oš jh‹.
efurigahÇ‹ Rfhjhu cz®¢áia nea®fŸjh‹ bk¢r nt© L«.
Rfhjhu« Rfhjhu« vd efurigÆš K‹dnk T¢rš ngh£l bjšyh«
khŒkhy« v‹gJ btËahŒ¥ nghŒÉ£lJ. ‘Éehaf®’ T¢rš
všyh« btW« th®¤ijfŸ v‹gJ« âra«. ‘ÄÈnlÇ’ czÉ‹
thrid 50 mo öu¤âYŸs ÉehafU¡F v£lhkš nghdhš
mtU¡F ïªJ¡fŸ “bfsutkhd fšyiw ml¡f«” brŒa
nt©oaJ. Mfnt, mt®fŸ T¿d ïu©L fhuz§fS« rÇašy
v‹gJ âra«. ntnw fhuz« mtáa« ïU¡f nt©L«. ³ fil
fŸ giHa ïl¤âš ïUªj fhy¤âš mitfS¡F¥ ã‹dhš ïUªj
k©o Éahghu¡ filahU¡F« ïilŠrš ïUªâU¡fyh«. e©g®
fŸ cjÉ brŒjh®fŸ nghY«! ïšiyba‹whš, j§fŸ elto¡if¡
F¤ j¡f rkhjhd« <nuhL khªjU¡F¢ brhšy efurigah® flik¥
g£oU¡»wh®fŸ - flik V£L¢ Riu¡fhŒjh‹ v‹whš eh‹ x‹W«
ngrÉšiy.

#d§fŸ beh©oao¡»wh®fŸ
ntW r§fâ¡F¥ nghfyh«. <nuh£oš efurig nuh£LfËš
el¡f¥ngh»wh® v‹W å£il É£lîlnd v¥gonah v‹Dila
fhšfŸ m¿ªJ bfhŸS»‹wd. ght«! mitfŸ bfŠRtij¡ fhz
vd¡F kd« tUªJ»wJ. Mdhš v‹d brŒtJ? fhyh nrhW
nghL»wJ? bfhŠr ehshf v§fqÇš tUz gfthDila »Uig
mâf«. tw©L »l¡»w fh§fa« Kjyhd ïl§fŸ mªj gfthD¡
F¡ f© bjÇaÉšiy. nt©lh« nt©lh« v‹whY« v§fis
ÉLtâšiy - ght«! v§fq® efurigahÇ‹ îthf¤âw‹ mªj¥
gfthD¡F¤ bjÇaÉšiy. Õõ® åâ bfhŠr« K¡»akhd åâ.
Fo muR - 1925

94

rªij¥ng£il mªj åâÆšjh‹ ïU¡»wJ. rªij Éahghu¥
ngh¡Ftu¤J« m§nfjh‹ mâf«. efurigahiu r‰W rªij¥
ng£il¡F K‹dhš vGªjUË j§fŸ ghj jÇrd¤ij mªj
nuh£L¡F¤ jªjUSkhW nt©L»‹nw‹. fU§fšghisa« nuhL
fËš XL»‹w ehŒfŸ všyh« bfhŠr öu¤âš fhiy beh©o mo¡f
Mu«ã¤J ÉL»‹wd. kÅj® r§fâ brhšy nt©Lkh? efu
rigahU¡F xU nahrid. efurigÆ‹ MjuÉš xU ghju£ir¡
fil âwªJ it¤J ÉiyÆšyhkš - Koahbj‹whš Fiwªj
Éiy¡fhtJ efu khªj®fS¡F¡ bfhL¡f V‰ghL brŒí«goahf¡
nf£L¡ bfhŸS»‹nw‹. m›Éj« brŒth®fshdhš gšyhÆu«
#d§fË‹ MÓ®thj¤ijí« thœ¤ijí« bg‰W beL§fhy« Rf
ét®fshf ïU¥gh®fŸ. bgU« ò©ÂaK« c©L. Mdhš ïªj
t«gDila nahridia ah® nf£f¥ngh»wh®fŸ.

ïU£L¡F tÇ
v§fq® KGtâY« Ä‹rhu És¡F¥ nghlnt©Lbk‹w
c¤njr« efurigahU¡F ïU¥gjhf m¿»nw‹. m›Éj« V‰g£L
É£lhš <nuh£il v‹dbt‹W miH¥gJ v‹W vd¡F ï¥
bghGnj nahrid. njtnyhf¤âšjh‹ ïU£nl ïšiy v‹»wh®fŸ.
MifÆdhš <nuh£il “njtnyhf«” v‹W miH¡fyh« v‹W
nahrid TW»nw‹. ïªj nahridÆ‹ fâ mnjhfâ jh‹ v‹gJ«
bjÇí«. fhuz« m¿a ÉU«gyh«. njtnyhf« ïªJ bgauhƉW.
炙äZfhu®fŸ nfhã¤J¡ bfhŸth®fŸ. v‹d brŒtJ? bfhŠr
tUõ§fS¡F K‹ ekJ CÇš efurigah® f£od kh®¡bf£L¡F
ehkfuzŠ brŒjJ Phgf« ïU¡fyh«. bA«Ä§nt kh®¡bf£
v‹gJ mj‹ âUehk«. 炙äZfhu®fŸ bgaiu it¡fhÉ£lhš
mt®fŸ nfhã¤J¡ bfh©L ïªâahit É£L¥ nghŒÉLth®fns!
m¥bghGJ e« fâ v‹d? K£lhŸ eh‹, ïªj nahrid vd¡F
K‹dnk njh‹whkš v‹dnkh cs¿nd‹. efu rigah® k‹Å¥
gh®fshf.
Mdhš ï‹bdhU Éõa«. Ä‹rhu És¡Fjh‹ tu¥ngh
»wnj; mj‰FŸ bfhŠr« ïU£ošjh‹ e«kt® ïUªjhš v‹d v‹W
j‰fhy« efurigah® Ãid¡»wh®fŸ nghY«. th°jt«. ÃHÈ‹
mUik btÆÈš jhnd bjÇí«. ïU£oš ïUªJ tªjhšjhnd
Ä‹rhu btË¢r¤â‹ ntf« bjÇí«. efurigah® ïªj CÇš Rkh®
15 fh° iy£LfŸ ngh£L tU»wh®fŸ. m›ntiy fh©uh¡£oš
elªJ tU»wJ. br‹w mkhthira‹W fhiy 3.30 mšyJ 4 k¡F
<nuhL uÆšnt °nlrD¡F¥ nghf nt©oÆUªjJ. bg©L
95

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ãŸisfSkhf¢ Rkh® 12 ng®fŸ nghndh«. v§fŸ tÊ yh®L
ne¥ãa® åâjh‹. mªj åâÆš 6 fh° iy£LfŸ ïU¥gjhf v‹D
ila e«ã¡if. j¥ghÆUªjhš jaî brŒJ âU¤âdhš x¥ò¡
bfhŸS»nw‹. <nuhL ku¥ghy¤jU»š xnu xU És¡F vǪJ
bfh©oUªjJ. všyh És¡F« ö§»¡ bfh©oU¡F«nghJ ïªj
És¡F¡F tªj nfbl‹d v‹W nahá¤J ï§Fk§F« âU«ã¥
gh®¤J¡bfh©nl nghnd‹. ï‹D« ïu©L És¡FfŸ f©Q¡F¤
bj‹g£ld. v§nf ? fhiu thŒ¡fhš nuh£oš. ïªj _‹W És¡FfŸ
kh¤âu« vÇa v‹d fhuz« v‹W nahá¤J¡ bfh©nl Koî¡F
tuhkš, uÆY¡F o¡f£ th§» všnyhUkhf ............................¡F¥ nghŒ
É£nlh«. Mdhš, ïªj r§fâ kh¤âu« v‹ kdijÉ£L mfynt
Æšiy. v‹ _is¡F« v£lÉšiy. xU e©gÇl« ïij¥g‰¿¢
brh‹nd‹. mt® xU fhuz« brh‹dh®. mJ v‹dnkh vd¡F
m›tsî ešy fhuzbk‹W njh‹wÉšiy. Mdhš, mt® brh‹d
fhuz¤ij¢ brhšÈ ÉL»nw‹. ïij¥ go¥gt®fŸ v‹d Koî
brŒJ bfh©lhY« rÇ. fhuz« ïJjh‹. efurig¤ jiyt® å£L¡F
K‹dhY« ã‹dhY« jh‹ mkhthir uh¤âÇÆY§Tl fh° iy£
vÇahÉ£lhš fh©uh¡l® fâ v‹dth»wJ v‹gJjh‹. mJ v¥g
onah nghf£L«. ï‹bdhU K¡»akhd r§fâ. fh° iy£ fh©
uh¡£L tUõh tUõ« bfhL¥gJ tH¡f«. ïªj tUõ« ïu©L
tUõ¤â‰F x£L¡fhf efurigah® bfhL¤J É£lh®fsh«. ï¥bgh
GJŸs fh©ouh¡l® jh‹ nghd tUõK« ï›ntiy brŒjt®.
m¡fhy¤âš mtUila ntiyÆ‹ âwikia¥g‰¿ m¥bghG
JŸs efurig m§f¤âd®fS«, jiytU« ³ahU¡F¡ bfhL¤
âU¡F« “e‰rh£á” g¤âu§fis ï¥bghGJŸs efurigah®
btËÆLth®fsh v‹W nf£»nw‹. vd¡F¥ gâš ah® brhšth®fnsh
bjÇahJ.

âUlD¡F¥ gâyhf g¡fh¤ âUl‹
j‰fhy efurigah® <nuh£lhÇ‹ Rfhjhu¤â‰fhf¥ ghLgL»w
r§fâia K‹dnk brh‹nd‹. ï‹bdhU r§fâ. <nuh£o‰F¥
òâjhf xU ÉUªjhË tªâU¡»wh®. ekJ efurigahÇ‹ j©Ù®
j®k¤ij¡ fhznt tªâU¡»wh®. knyÇah #&u« <nuh£oš »ila
nt »ilahJ. j©Ù®¡ FHhŒ V‰g£l ehŸ bjh£L knyÇah #&u«
elkhL»wJ. #d§fS¡F¡ Fo¡f¤ j©Ù® ïUªjhš nghjhJ.
åzh»w j©ÙU« bf£l j©ÙU« efu všiyia É£L Xo¥
nghdhyšynth bfhR uh#hÉ‹ gÇghyd« ïšyhkš ïU¡F«. FHh
Æš ïUªJ tU« #ybkšyh« FHhŒ¡F moÆny F£ilahf¤jh‹;
Û¿dhnyh, nuh£onyjh‹. rÇahf rh¡filfŸ f£o, j©Ùiu
Fo muR - 1925

96

btËna‰¿dhš mšynth Ãy« fhŒªJ bfhR¡fŸ ïšyhkš
ïU¡F«. bfhR uh#hÉ‹ ïs§Fkhu‹jh‹ ekJ knyÇah #&u«.
efurig M°g¤âÇfËš v¤jid ng® knyÇah #&u¤â‰fhf
tU»wh®fŸ, ngh»wh®fŸ v‹gij efurigah® xU ehis¡F¢
br‹W gh®¤jhš r§fâ bjÇí«. ešy j©Ù® #d§fS¡F¡ bfhL¤J
fhyuh v‹w Éahâia Ciu É£L X£od ò©Âa« efurig
ahU¡F c©bl‹gij kw¡fÉšiy. âUlid¤ Ju¤âÉ£L g¡fh¤
âUlid¡ bfh©L tªj khâÇašynth ïU¡»wJ fhyuhit nah£o
knyÇahit¡ T£otªjJ. fhyuhnth kÅjid ïu©blhU ehËš
Koî brŒJÉL»wJ. knyÇah kÅjid th£o, th£o á¤âutij
brŒ»wbj‹gij efurigahU¡F eh‹ brhšy nt©oa âšiy.
‘ jho g‰¿ vÇí« nghJ RU£L¡F beU¥ò¡ nf£lh‹ xUt‹’
v‹gh®fŸ. mªj khâÇ ïU¡»wJ ekJ efurigah® fhÇa«. knyÇah
#d§fis th£L»wJ. rh¡fil f£L»w r¤jnk fhnzh«. FË® fhŒ¢
rÈdhš tUªJ»w #d§fŸ K¡fhL ngh£L¡ bfh©L fZl¥g£L
ešy fh‰W th§Ftj‰fhf “á§fhu eªjtd§fŸ” V‰gL¤J« Ka‰á
Æš ekJ efurigah® ïw§»ÆU¡»wh®fŸ! c©ikahf ïªj CÇ‹
Rfhjhu¤ij¤ njodhš ïªj¡ filfisbašyh« f£oÉl nt©L«,
mitfis¥ ã‹dhš âwªJ bfhŸsyh«. mtáakhd bryî nghf
Ä¢rkhF« x›bthU j«ãoiaí« rh¡fil f£Ltâš bryÉl
efurigah® K‹tu nt©L«. ViH mGjFuš m«gy« VWkh?

á§fhu eªjtd«
ïnjJ ït‹ ÃW¤jkh£lh‹ nghš ïU¡»wnj v‹W Ãid¡
fhÔ®fŸ. ‘mGjãŸisjh‹ ghšFo¡F«’ v‹W v‹ jhah® brhšy
eh‹ nf£oU¡»nw‹. v‹ jhah® nghŒÉ£lh®fŸ. efu¤ jªijahÇl«
mGjhš VjhtJ »il¡fhjh v‹W K‹ tªâU¡»nw‹. jªijÆ‹
nah¡»aij cyf« m¿ªjnj. mo¤jhY« miz¤jhY« jhŒ v‹gJ
bjÇí«. Mdhš ntWfâ ï¥nghJ ïšiyna. “á§fhu eªjtd«”
v‹W nkny brh‹nd‹. mªj td« V‰gL¤j¥nghF« ïl§fËš
cŸs brhªjtdkhd fŸËfis vL¡f fh©ouh¡£ bfhL¤âU¡
»wh®fsh«. ïªj ntiy¡F efurigÆ‹ mEkâí©nlh ïšiynah
bjÇahJ. mt®fË‹ mEkâia vâ®gh®¤J jiytnu brŒ»whnuh
v‹dnth mJî« bjÇahJ. c©ikia ahuhtJ brh‹dhš Ä¡f
tªjd«. ïj‰fhf 500 brythFkh«. ïJî« nfŸÉ¤bjhifjh‹.
âU¤âdhš tªjd¤Jl‹ x¥ò¡ bfhŸS»nw‹. ïªj¤ bjhif
c©ikahf ïU¡Fkhdhš <nuh£lhÇ‹ tÇ¥gz« ehrkhf¥ nght
ij¡ F¿¤J« tUªjhkš ïU¡f KoaÉšiy. ³ ïl¤âYŸs
fŸËia vL¡f v›tsî mâfkhdhY« %.250¡F nkš njit
97

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Æšiy. V‹ ïu£o¥ò¢ bryî v‹W nf£»nw‹? mÃahakhf ViH
fË‹ gz¤ij ï¥go ehrkh¡fyhkh? v‹W nf£»nw‹. mt®fŸ
jhnd thÆšyh¥ ó¢áfŸ. gz¡fhuD¡F tÇ ngh£lhš m¥Õš
v‹»wh‹ - bgÇa ïl¤J ágh®RfŸ gw¡»‹wd - mL¤j vy¡õÅš
nth£L ga« c©lh¡F»wh‹ - j‹ fhÇa¤ij¢ brƤJ ÉL»wh‹ ViHnah? tÇ ngh£l r§fâí« bjÇahJ, m¥Õš ngh£lhY« MjÇ¥
ghiu¡ fhnzh« - mtDila jaî ahU¡F nt©L«? Mdhš
efurigahU¡F xU th®¤ij. “ViH mGj f©Ù® .....” mj‰F nkš
mt®fŸ ïZl«.ï›tsnthL nghJ« - mGJ mGJ bjh©ilí«
fhŒªJ É£lJ; clY« rȤJ É£lJ; C‰W¥ ngdhÉš 炙í«
Ô®ªJ É£lJ - gh¡» mGif ã‹dhš.......
Fo muR - f£Liu - 05.07.1925

Fo muR - 1925

98

g®¡f‹bA¤ ãuòÉ‹ gߣir
ïªâah kªâÇ g®¡f‹ bA¤ ãuò “c§fS¡F¡ bfhL¤j
Ó®âU¤j¤ij xG§fhf el¤jÉšiy. ïÅahtJ ïu£il M£áia
xG§Fl‹ el¤Jå®fshÆ‹ 1929 « tUõ¤â‰F K‹d® Ó®âU¤j«
bfhL¡fyhkh vd nahá¥ng‹” v‹W T¿a ciufis¡ f©L ïªâa
muáašthâfŸ v‹nghU« ïªâa muáaš g¤âÇiffŸ v‹git
fS« f©Ù®É£L¡ fiu»‹wij neh¡FÊ ghŠrhy åu®fshd la®,
X£Éa® ngh‹wh® kdJ« ïs»ÉL«. MÆD«, ah« mij¥g‰¿¢
á¿J« ftiy cw¡ fhuz¤ij¡ f©oy«. g®¡f‹ bA¤ ãuò
fHWtJ ngh‹W kh©£ - ngh®L Ó®âU¤j« v‹D« r®tfyh
rhiyÆš ah« khzh¡fuhŒ xUbghGJ« ïUªjâšiy. kiH¡F«
r‰W neu« m¡fyhrhiy¡F¢ br‹W x©oÆUªnjhÄšiy.
Ó®âU¤j¥ gߣir bfhL¤J e‰rh£á¥g¤âu« bgwî« vkJ kd«
xU¥glÉšiy. m¢r®t fyh¢rhiyÆš f‰w khzh¡f®fS« mj‹
gߣir¡F¢ br‹w ɤâah®¤âfSnk j§fŸ gߣirÆš g®¡f‹
bA¤ ãuò fʤJ É£lhnu vd mHnt©Lnk mšyhJ ah« ftiy
cWtâš á¿J« bghUŸ ïšiy. g®¡f‹bA¤ ãuòÉdhnyh ãÇ£o
õhÇ‹ k‰iwa vtÇdhnyh ïªâahɉF¢ brŒa¡Toanjh m‹¿
Mf¡Toanjh x‹W c©nlh vd IíW»nwh«. c©ikahd xU
ãÇ£oZ kfÅl« ïªâah ïJfhiy ï›Éj M™t åu¥ãujhgkhd
ciufis m‹¿ ntW v‹d fU¤ij vâ®gh®¡fKoí«? g®¡f‹
bA¤ ãuò c©ikahsuhÆU¥gij¡ bfh©L ãÇ£oõhÇ‹ fU¤ij
bjËthd bkhÊÆš És¡»dh®. r‰W fglK« jªâuK« cŸs ntW
xU ãÇ£oZ kfdhŒ ïUªjhš ïnj fU¤J¡fis ekJ muáaš
thâfŸ Mdªj¡T¤jhL t©z« ntW bkhÊÆš bghʪâU¥gh®.
kh©£ - ngh®L Ó®âU¤j« v‹D« fyhrhiyia kh©nlF Jiu
kfdh® âw¡F«bghGJ Kfîiuahf¡ F¿¥ã£l ciufS«
ï¡fU¤ij cilait jh‹. mjhtJ :- “òâjhŒ murh§f ghu¤ij¢
Rk¡f ÉU«ò« ïªâa® m›turh§f¥ bghW¥ig¢ Rk¡f v›tsî
jFâíilat®fŸ v‹W j§fŸ brŒiffshš Ã%ã¡»‹wdnuh mij
mDrǤJ¤jh‹ tH§f¥gL«” v‹W« ãujk kªâÇahÆUªj yhÆ£
#h®{ Jiu kfD« ïnj fU¤ij¤jh‹ T¿íŸsh®. mjhtJ :99

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

“ïªâa®fS¡F ãÇ£oõhiu¤ jh‹ j®kf®¤j®fshf flîŸ
ÃaĤâU¡»wh®. mt®fis v¥go MŸtJ v‹gâ‹ bghW¥ig
îzÆ¡f ãÇ£oõhU¡F¤ jh‹ mâfhu« c©L ; Ó®âU¤j¤â‹
j¤Jt¤ij¢ rÇtu m¿ªJbfhŸshkš ïªâa®fŸ T¡Fuš
ïL»‹wd®. Ó®âU¤j¤â‹ KfîiuÆnyna ït‰iw všyh« És¡f
khf¢ brhšÈíŸnsh«. ïU«ò¢r£l¤â‰FŸ ml¡»¤jh‹ MS
nth«” v‹W gf®ªâU¡»‹wh®. MjÈ‹ ãÇ£oõhÇ‹ v©z¤âš
x‹W« fs§f« ïšiy. cŸsij cŸsthnw T¿ tU»‹wd®.
xUntis g®¡f‹bA¤ ãuò ekJ ɤâah®¤âfis jkJ
gߣirÆš nj¿at®fshf kâ¤J¢ r®tfyhrhiy¥ g£l« tH§»
ÆU¥ghuhÆ‹ mJ vj‰F cjî« vÅ‹ k‰nwh® r®t fyhrhiy
‘g®¡f‹ - ßo§’ mšyJ ‘ßo§ - bA¤’ v‹w bgaUl‹ âw¡f¥g£L
mâš br‹W fšÉ f‰f mDkâ¡f cjînk mšyhJ ntW v‹ brŒa
cjî«? eh£oš jǤâu¤jhY«, ãÂahY«, bjhÊÈ‹ikahY«
ïl®¥gL« vËa k¡fS¡F xU ntis¡ fŠáÆ‹ c¥ã‰F cjîkh?
xU ntis fŠá¡F j§fsJ f‰igí« ïH¡f mtâ¥gL« ekJ
ViH¢ rnfhjÇfË‹ f‰ig¡ fh¡fKoíkh? kÅjD¡F kÅj‹
bjh£lhš, gh®¤jhš, mU»š tªjhš, ngádhš ght«, jdJ kj¤
j¤Jt¤ij¥ go¤jhš ght« v‹W brhšY«goahd bfhLikfS¡
F« ïÊîfS¡F« VjhtJ ÉLjiy c©lhFkh? ekJ vËa k¡fŸ
bkŒtUªâ¢ r«ghâ¡F« j§fsJ áW TÈia¡Tl, fŸS¡F«,
rhuha¤â‰F« bfhL¤J å£oYŸs FHªijfË‹ fŠá¡F«
tifa‹¿ khd«bf£L, xG¡f« bf£L, mšy‰g£L¤ âÇí«
mtâia xÊ¡fKoíkh v‹gij¥ bghJk¡fŸ r‰nwD« áªâ¤J¥
gh®¥gh®fshÆ‹ ï›tuáašthâfŸ vd¥gLnth® gL« J¡f¤âš
á¿jsî fyªJbfhŸs K‰glh®. Rauh{a¤â‰F kh©£ - ngh®L
Ó®âU¤jªjh‹ tÊ v‹W jhyh£o, K¤jÄ£L ts®¤âa Äjthâ
fshY«, Ó®âU¤j¤âdhnyna fil V¿ Élyh« vd Ãid¤J
ãÇ£oõhU¡F ešy ãŸisfshŒ elªJtªJ, e‰rh£á¥g¤âu«
bg‰w #ÞoÞ f£áÆduhY« eh£o‰F v‹d ÉisªjJ? ït®fshš
v‹d brŒaKoªjJ? nfty« kJghd Éõa¤âš v‹d brŒjd®?
br‹id khfhz¤âš jh‹ kªâÇfŸ v‹»‹w gߣir¡bfhL¤j
khzh¡f®fŸ všnyhU« “ãuhkzušyhjh® #ÞoÞfhu® njr¤ij¥
g‰¿¡ ftiy ïšyhjt®fŸ; ït®fŸ njr¤ij¥g‰¿¡ ftÅ¡f
Éšiy” v‹W brhšYtjhÆU¥ã‹ ãuhkz®fis kªâÇfshf¡
bfh©l k¤âa khfhz«, g«ghŒ, t§fhs« KjÈa khfhz§fŸ
v‹d rhâ¡f KoªjJ? ïij eLÃiy ËW xUt® neh¡FthuhÆ‹
ï¢Ó®âU¤j¡ fyhrhiyfŸ muáašthâfŸ v‹»‹w M§»y« go¤j
áyU¡F cjînk mšyhJ eh£o‹ c©ikahd njitfis mË¡f
Fo muR - 1925

100

v›tifÆY« cjthJ v‹gJ És§F«. g®¡f‹ bA¤ ãuò br‹id
khfhz«jh‹ Ó®âU¤j¥ gߣirÆš Kjyhtjhf¤ njw ïU¥gjhf¡
T¿, br‹idia¥g‰¿¥ òfG»‹wh®. ïj‰fhf ït® mË¡f¥nghF«
g£l« ahJ? B.R., M.R., D.R., v‹gJ ngh‹w g£l§fŸjh‹ mË¥gh®.
mj‹ bghUŸ ‘gh£¢y® M¥ Çgh®«’ ‘khÞl® M¥ Çgh®«’ ‘lh¡l®
M¥ Çgh®«’ M»a ï¥g£l§fŸjh‹ mË¡f¡TL«. ïj‰F ft®d®
c¤ânahf« tiuÆY« »il¥ãD« »il¡fyh«. njr¤â‰F ViH
f£F ïjdhš ahJ gy‹»il¡F«? ït‰iwbašyh« fhªâaofŸ
e‹F m¿ªnj m¢Ó®âU¤j« v‹D« fyhrhiyfis ÉL¤J jkJ
îkhz¤ â£l« x¤JiHah¤â£l« v‹D« fyhrhiy¡F
všnyhiuí« miH¡»wh®. fhªâ mofË‹ ïªÃ®khz x¤JiHah¡
fyhrhiyÆš nru ekJ M§»y« f‰w muáaš thâfS¡F
kdÄšiy. ïâš eh« c©ikahŒ xU kdJl‹ nr®ªnjhkhÆ‹
ïªâahî¡F¢ Rjªâu« bfhL¡F« nah¡»aij g®¡f‹ bA¤
ãuòɉF VJ, g®¡f‹ bA¤ ãuòÉl« th§F« ïÊik ïªâahɉF
VJ v‹gij czUnth«. ï¤jUz¤âš vkJ ÃidɉF tU« f«g®
m§fj‹ öJ¥gly¤âš brh‹d xU áW fÉia¢ brhšÈ
Ko¡»nwh«.
thŒ¤ju¤j¡f brhšÈ v‹idí‹
trŠ brŒthnaš,
MŒju¤ j¡f j‹nwh öJ tªj
urjhŸif
Ú ju¡bfhŸnt‹ahndh ïj‰F»Å
Ãf®nt bw‹Åš,
ehŒju¡ bfhŸSŠ Óa ešyu
br‹W e¡fh‹.

Fo muR - jiya§f« - 12.07.1925

101

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

FUFy«
FUFy ÉõakhŒ vdJ mã¥ãuha« v‹d v‹gij¥g‰¿
eh‹ bjËthŒ¡ TwÉšiy v‹W«, nt©Lbk‹nw m›Éj«
TwhkÈU¡»‹nw‹ v‹W«, K¡»akhd áy fdth‹fŸ v‹id,
vGâí« neÇY« nf£»wh®fŸ. ït®fŸ v‹id¥g‰¿¢ rÇahŒ
cz®ªJ bfhŸshjt®fŸ v‹Wjh‹ eh‹ brhšy¡TL«. mnjhL
jÄœeh£L el¥òfisí« rÇtu ftŤâU¡f kh£lh®fŸ v‹W«
Ãid¡»nw‹.
FUFy ÉõakhŒ lh¡l® tujuh#&Y ehíL g¤âÇifÆ‹
thÆyhf vGJtj‰F xU tUõfhy K‹ÅUªnj ïij¥ g‰¿a rfy
Éõa§fisí« mnef¡ T£l§fËš bjÇa¥gL¤â ÆU¡»nw‹.
(br‹w tUõ« ÉUJ¥g£oÆš u¤âdrhÄ ehlh® Phgf¢á‹d
thrfrhiy M©L ÉHhÉY« ngáÆU¡»nw‹.) FUFy¤â‰F
jÄH®fŸ gz« bfhL¡f¡ fhuz§fshÆUªj etr¡â, jÄœehL
KjÈa g¤âÇif MáÇa®fËlK«, mt®fŸ FUFy¤â‰F¥ gz«
bfhL¡F«goahí«, ghuj khjh nfhÉš f£Ltj‰F¥ gz« bfhL¡F«
goahí« j§fŸ g¤âÇiffËš vGâ tUtij¥ gykhŒ¡ f©o¤J«
tªâU¡»nw‹. $kh‹ fÈahzRªâu KjÈah® mt®fŸ eh‹
brh‹d fhy¤âš Ãu«gî« gÇjhgkhŒ Vnjh njr¤â‰fhf¡
fZl¥g£lt®fŸ; mt®fŸ Éõa¤âš eh« ï›tsî fz¡F¥
gh®¡f¡TlhJ; bghJ #d§fS¡nf ïitbašyh« bjÇí«; eh«
ït®fŸ fhÇa¤â‰F¤ jilahŒ ÉgjhŒ mt®fŸ V‹ Ãid¡f
nt©L« v‹W brhšÈÉ£lh®.
lh¡l® ehíL brh‹djhtJ: ghuj khjh nfhÉš f£L»w
Éõa¤âš eh‹ bjǪnjjh‹ brŒJ tU»nw‹. FUFy Éõa¤âš
Ú§fŸ brhšY»w khâÇ $kh‹ mŒa® mt®fŸ m›tsî
nkhrkhÆU¥gh® v‹W eh‹ Ãid¡fÉšiy. $kh‹ mŒa® mt®fŸ
V‰gL¤âÆU¡»w khâÇ xU Máuk« e« jÄœ eh£o‰F nt©oaJ
jh‹. Ú§fŸ brhšY»w khâÇ É¤âahr§fŸ m§F el¡Fnkahdhš,
mij 5 ÃÄõ¤âš ÃW¤âÉl v‹dhš Koí« v‹W brhšÈÉ£lh®.
eh‹ bfhŠr« kd tU¤j¤ijí« fh£o¡ bfh©L ánef KiwÆš
áy fod gj§fis cgnah»¤nj‹. ãwF bfhŠr ehis¡FŸ
Fo muR - 1925

102

âU¢áÆš Toa jÄœehL fh§»u° fÄ£o¥ bghJ¡T£l¤âš $kh‹
t.bt.R. mŒa® mt®fŸ kWgo 5000 %ghŒ fh§»uáÈUªJ bfhL¡f
nt©L« v‹W nf£lnghJ, ehD« $kh‹ j©lgh ãŸis
mt®fS« f©o¥ghŒ gz« bfhL¡f¡TlhJ; K‹ bfhL¤j gznk
jÄH®fË‹ ïÊî¡F cgnahf¥gL»wJ v‹W brhšÈ m§F el¡F«
áy bfhLikfis vL¤J¢ brh‹ndh«. $kh‹ t.bt.R. mŒa®
mt®fŸ eh‹ m¥go¢ brŒntdh, mªj ïl« Ãu«gî« itÔf®fŸ
ÃiwªJŸs ïlkhdjhY«, rikaš brŒ»wt®fŸ x¥ò¡bfhŸsh
jjhY«, ï›Éj ɤâahr§fŸ ïÅ¡ bfhŠr ehis¡F ïU¡F«;
Ó¡»u« kh‰¿ ÉL»nw‹. mJtiuÆš ehD« rhj« rh¥ãLtâšiy.
mj‰fhf¤jh‹ Ãy¡fliy rh¥ã£L tU»nw‹ v‹W brhšÈ¡
bfh©L tU«nghJ, $kh‹ á. uh#nfhghyh¢rhÇah® mt®fŸ jh§fŸ
Ãy¡fliy rh¥ãLtjhš eha¡f® brhšY»w M£nrgid Ô®ªJ
nghFkh? ï›tsî öu« ït®fŸ brhšY«goahŒ it¤J¡
bfhŸs¡ TlhJ; mjdhš j§fŸ ngU¡F¡ bfLjš tªJnrU«. v‹
FHªijfis¡Tl Máuk¤â‰F mD¥gyh« v‹¿Uªnj‹. ïit
fis¡ nf£l ã‹ ehD« mD¥g¥ nghtâšiy. ïªj Mtyhâfis¢
rÇ brŒJ É£L, nkš bfh©L fh§»uir¥ gz« nfS§fŸ v‹W
brh‹dh®fŸ. ï›tsití« nf£L¡ bfh©oUªj lh¡l® ehíL,
vd¡F« ï«khâÇ MtyhâfŸ tªJ bfh©oU¡»wJ. Mdhš
$kh‹ mŒa® mt®fŸ Ó¡»u¤âš MtyhâfS¡F¡ fhuzkhd
ɤâahr§fisbašyh« xʤJ ÉLtjhŒ¢ brh‹dh®. $kh‹
mŒa® mt®fŸ ï›Éj ɤâahrbkšyh« ghuh£L»wt®fŸ mšy.
Mdhš v¥gonah âUbešntÈ ãuhkz® bršth¡FŸs ïl¤âš
FUFy« mik¡f¥g£L¥ nghŒÉ£lJ. MdhY« Ó¡»u¤âš $kh‹
mŒa® mt®fŸ brhš»wgo el¡F« v‹»w e«ã¡ifÆ‹ nkšjh‹
eh‹ R«khÆU¡»nw‹ v‹W brh‹dh®.
eh‹, ïitahî« xG§fhd ãwFjh‹ nkšbfh©L %ghŒ
bfhL¥gij¥ g‰¿ nahá¡f¥gL«. ïªj ÃiyikÆš nahá¤jhš K‹
%ghŒ bfhL¤jnj j¥ò. j§fS¡F %ghŒ bfhL¡f¤ Ô®khŤj
Û£o§»š eh‹ ïšiy. ïUªâUªjhš rÇahdgo Ç¡fh®L brŒJ
bfh©Ljh‹ %ghŒ bfhL¤âU¥ng‹. mJrka« br¡»š ifbaG¤
J¥nghL« ntiy vd¡bf‹W xJ¡f¥g£L it¤âUªJ«, ïªj xU
br¡F kh¤âu« V‰gh£L¡F ÉnuhjkhŒ v¥gonah v‹ T£L¡ fhÇa
jÇáahš ifbaG¤J¥ ngh£L br¡F btËah»¥ gz« btË¥g£L
nghŒÉ£lJ. »ukkhŒ¥ gh®¤jhš mªj¥ gz¤ij¤ âU¥ã th§f
nt©L« v‹W brh‹nd‹. $kh‹ mŒa® mt®fŸ kdtU¤j¤
Jl‹ cy»š všyhU« j®k« brŒth®fŸ, ekJ eha¡fnuh brŒj
j®k¤ij¤ âU¥ã th§f nt©Lbk‹»wh® v‹W brh‹dh®fŸ.
103

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Éf, ã‹dhš bfhŠr ehis¡FŸshfnt kWgoí«,“jÄœehL”
g¤âÇif FUFy¤ij¥ g‰¿a És«gu§fS« tNš F¿¥òfS«
ãuRǤJ tªjJ. ïjdhš ïÊîgL« ãuhkzušyhjhnu jÄœ
eh£oY« btËeh£oY« mâf« gz« bfhL¤J tUtjhŒ m¿ªJ
lh¡l® ehíL ïªj khâÇ jÄH®fË‹ ïÊî¡fhf el¤j¥gL« FU
Fy¤â‰F¥ gz cjÉ brŒí«go vGJ»wh®. mjdhš Vkhªj
btF#d§fŸ gz« bfhL¤JÉL»wh®fŸ. ïij¥ g‰¿¥ gy jlit
fËš eh‹ brhšÈí« nf£fÉšiy v‹W gy ngÇl« eh‹ lh¡l®
ehíL ngÇš F‰w« brhšÈ¡ bfh©L mj‰F X® v©z¤ijí«
f‰ã¤J tªnj‹. lh¡l® ehíLî¡F« vd¡F« bghJthd xU
ánd»j® v‹Dl‹ ngá¡bfh©L ïU¡F«nghJ lh¡l® ehíLÉl«
c§fS¡F V‹ j¥gã¥ãuhaÄU¡»wJ? Ú§fŸ ïu©L ngU« ï¥go
ïU¡fyhkh v‹W nf£lh®. eh‹ FUFy¤ij És«gu« brŒtij¥
g‰¿¢ áy th®¤ijfis¢ brhšÈ FUFy¤âÈUªJ btËahd xU
iga‹ brh‹d áy Éõa§fisí« brhšÈ knyah eh£oš
FUFy¤â‰F¤ jÄH® gz« bfhL¤J¡ bfh©oU¥gjhŒ btËahd
xU g¤âÇifiaí« fh£ond‹. mnjhL jÄœeh£L Rauh{a¡ f£á
Nœ¢áfisí« brhšÈ mijí« lh¡l® ehíL MjÇ¡»w Éõa¤
ijí« brh‹nd‹. mj‰F mt® lh¡l® ehíL mt®fS¡F ï›
Éõa§fis vL¤J¢brhšÈ nt©oaJ brŒ»nw‹. Mdhš áy
ãuhkz® jªâu« j§fS¡F¤ bjÇahjjh? lh¡l® ehíL ïij btË¥
gL¤âdhš, ntW áy ãuhkzušyhjhiuna lh¡l® ehíLî¡F
ÉnuhjkhŒ¡ »s¥ãÉ£L ek¡FŸnsna r©ilão¤J¡ bfh©L
ïU¡F«go brŒJÉ£L¤ jh§fŸ fhÇa¤ij el¤â bfhŸth®fns
ãwF vGâdt®jh‹ jÅahf Éf nt©L« v‹W brh‹dh®. clnd
etr¡â KjÈa ãuhkzušyhj g¤âÇiffŸ všyh« f©o¥ghŒ
ehíLit MjÇ¡F«. mnef ãuhkzušyhj g¤âÇifŸ ïªj Éõ
a§fŸ všyh« bjǪâUªJ« ah® K‹nd vGJtJ v‹W nahá¤J¡
bfh©oU¡»wJ. MifÆdhš ïªj Éõa¤â‰F vâÇilahŒ
nah¡»a¥ bghW¥òŸs ãuhkzuš yhj g¤âÇiffnsh, ãuhkz
ušyhj ãuKf®fnsh K‹tu kh£lh®fŸ v‹gJ vdJ cWâ v‹W
brhšÈ clnd FUFy elto¡ifia btË¥gL¤J«go ³
e©giu¡ nf£L¡bfh©nl‹. mj‰nf‰wh¥ nghš lh¡l® ehíL¡F«,
FUFythá xUtÇlÄUªJ xU fojK«, knyah eh£oÈUªJ xU
fojK« tªâUªj rkaK« x¤J¡ bfh©lJ; clnd c©ikia
btËÆ£lh®; ehD« áy ãuhkzušyhj g¤âuhâg®fS¡F ïJ
Éõa¤âš Ãaha« brŒí«go vGând‹. mt®fS« k‰W« eh‹
vGjhj áy g¤âÇif fdth‹fS« ïªj Kjš Éahr¤ij jÄœehL
g¤âÇifÆÈUªJ j§fŸ g¤âÇifÆš vL¤J¥ ngh£L«, k‰W«
j§fŸ kdrh£á¡ bfh¥g MjǤJ« tªjd®. ïit všyht‰¿Y«
Fo muR - 1925

104

‘jditáa CÊa‹’, ‘Fku‹’ ï›ÉU g¤âÇiffË‹ MáÇa®
fS« j§fŸ kdrh£á¥go ijÇakhŒ cjÉ brŒjij¤ jÄœ k¡fŸ
kw¡fKoahJ. ït‰¿‹ gydhŒ, jÄH® tá¡F« btËehLfËY«
ï›Éõa§fŸ guÉ j‰fhy« FUFy ÉõakhŒ kh¤âu« mšyhkš
ãuhkz® ãuhkzušyhjh® v‹nghU¡FŸ btFfhykhŒ ml§»¡
»lªj ntjidfŸ všyh« btË¡»s«ãd. ïitfis všyh« eh‹
âUt©zhkiyÆš Toa jÄœehL khfhz fh§»uÌš jiyik
t»¤j fhy¤âš KfîiuÆY«, KoîiuÆY« bjËthŒ
brhšÈÆU¡»nw‹.
(mj‰nf‰wh‰nghš kfh¤khî«, ïit xÊahkš btW« ‘x¤J
iHahik x¤JiHahik’ v‹W thÆš brhšÈ¡ bfh©oU¥gâš
v‹d ãunah#dbk‹W fUâ fj®, Ô©lhik ïit ïu©L«
kh¤âu« el¡f£L«, k‰wbjšyh« _£il¡ f£o it¤JÉlyh«
v‹W bgšfh« fh§»uáš fhy« F¿¥ãlhkš x¤JiHahikia x¤â
it¤JÉ£lh®. ïÅ x¤JiHahikia #d§fis Vkh‰Wtj‰fhf¢
brhšÈ¡bfhŸsyhnk xÊa, fh§»uÌš fhÇa¤ânyh, j¤Jt¤ânyh,
bfhŸifÆnyh ïšiy. )
ïnjhL Tlnt ‘njt°jhd M¡£’ v‹W brhšy¥gL«
ïªJkj j®kgÇghyd knrhjh x‹W« tªjJ. ïij¥g‰¿í« #d§fŸ
x‹W« m¿ahjgo ‘kj« nghŒÉ£lJ,’ ‘kl« nghŒ É£lJ’,
‘nfhÆš nghŒ É£lJ’v‹W btW« g¢ir mGif mGJbfh©L
kªâÇfisí«, #°o° f£áiaí« kh¤âu« â£Ltnjhlšyhkš,
mªj knrhjhitna bjhiy¤J¥ nghl ãuhkz g¤âÇiffS«
ãuhkz uhéa¤ jiyt®fŸ v‹ngh® gyU« j§fŸ g¤âÇiffËš
vGjî«, nkilfËš ËW ngrîkhŒ m£lfhr« brŒJtªjd®.
ïij e«ã¡bfh©L ãuhkzušyhj uhéa¤ jiyt® v‹ngh®fŸ
gyU« x¤J¥gho¡ bfh©L tªjh®fŸ. ïijí« gh®¤J¢ r»¡fhkš
x¤JiHahiknah x¤â¥nghl¥g£lhŒ É£lJ. ïÅ ïij¥g‰¿
R«kh ïU¥gJ xG§fšybt‹W Ãid¤nj lh¡l® ehíLî¡F«, $
fšahzRªâu KjÈah® mt®fS¡F« eh‹ fhayhthŒ¥ gL¡ifÆš
ïUªJbfh©nl brhªjkhŒ ïÅ Ú§fŸ thŒ_o¡ bfh©oU¡f¡
TlhJ, kªâÇfisí« #°o° f£áiaí« ãuhkz®fŸ ittij¥
g‰¿ ek¡F x‹W« m›tsî tU¤jÄšiy, Mdhš ešy r£l¤ij¥
ghHo¡f¥ gh®¡»wh®fŸ. ïij Ú§fŸ r»¤J¡ bfh©oU¡»Ö®fsh
v‹W f©o¥ghd foj« x‹W vGâÉ£L, ehD« v‹ mã¥ãuh
a¤ij¡ nf£oUªj “âuhÉl‹” g¤âuhâgU¡F gâš vGJ»‹w
KiwÆš vGâÉ£nl‹. lh¡l® ehíLî« clnd jdJ mã¥ã
uha¤ij vGâÉ£lh®. kWgoí« áy ãuhkz®fŸ br‹idÆš xU
T£l« T£o knrhjhit f£L¥ghlhŒ v⮥gj‰bf‹W xU rig
105

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

mik¤jij¥ gh®¤J $kh‹ fšahzRªâu KjÈah® mt®fS¡F«
lh¡l® ehíLî¡F« ‘xU g»u§f¡ foj«’ v‹W x‹W vGâ všyh¥
g¤âÇiffS¡F« mD¥ã mt®fS¡F« mD¥ãnd‹. mj‰F
ï›Éu©L jiyt®fS« gâbyGjntÆšiy. ( mj‹ fhuz¤ij¥
g‰¿¢ rhtfhrkhŒ ngá¡ bfhŸsyh« ) khWjš nt©lhjh® v‹W
brhšy¥gL« mnef ãuKf®fŸ ïij MjǤJ ïJ r«gªjkhd
v›Éj ãurhu¤â‰F« jh§fŸ cjÉ brŒtjhŒ vd¡F¡ foj§fŸ
vGâdh®fŸ.
ãwF, lh¡l® ehíL FUFy¤ij¥ g‰¿ btËÆš ãurhu¤â‰F¥
nghÆUªj fhy¤âš m§F elªj r«gt§fS«, g¤âÇiffËš
btËtªj r«gt§fS« jÄœehL fh§»u° fÄ£oÆ‹ bghJ¡
T£l« T£l nt©oa Ãiyik¡F¡ bfh©L tªJÉ£ld. mªj¡
T£l¤âY« gyÉj Ô®khd§fŸ tªjd. mitfËš x‹W jÄœehL
fh§»u° fÄ£o îthf¡ T£l¤jhuhš bfh©L tu¥g£lJ. mjhtJ
FUFy« xU F¿¥ã£l bfhŸif¥go el¡fhjjhš mj‰fhf jÄœehL
fh§»u° fÄ£o 5,000 %ghŒ bfhL¤jj‰fhf tUªJ»wJ v‹gJ. ïJ
îthf¡ fÄ£oÆš $kh‹ Mâehuhaz br£oah® mt®fshš
âU¤â¢ brhšy¥g£L vGâaJ.
ïu©lhtJ , Máuk îthf§fËš k‰wt®fŸ ãuntá¡f¡
TlhJ. M¢rhÇah® brhšY»wgona É£LÉl nt©L«. Mdhš
ï›tsî öu« FUFy Éõa« Éthj¤â‰»lkhŒ É£ljhš m§F
rkgªâ ngh#d« eilbgw nt©L« v‹W nf£L¡ bfhŸtJ nghš
xU âU¤j¥ ãnunugid $kh‹ á. uh#nfhghyh¢rhÇah® mt®fshš
ãnunuã¡f¥g£L lh¡l® uh#‹ mt®fshš Mnkhâ¡f¥g£lJ.
_‹whtJ, kÅj‹ ãwÉÆdhš ca®î jhœî f‰ã¤J¡
bfhŸs¡TlhJ, ïªj¡ bfhŸiffis njÓa Éõa§fËY« njÓa
°jhgd§fËš bghUŸ bg‰W njÓa cz®¢áíl‹ el¤âtU«
FUFy¤âY« eilbgW«go brŒa nt©Lbk‹W« ïJ eilbgw
r¥ fÄ£o x‹W V‰gL¤j nt©Lbk‹W« v‹gJ ngh‹w xU
âU¤j¥ ãnunugid $kh‹ v°. uhkehj‹ mt®fshš bfh©Ltu¥
g£lJ. ïJ ehD« $kh‹ uhkehj‹ mt®fSkhŒ nr®ªJ vGj¥
g£ljhF«.
ïitfËš $kh‹ v°.uhkehj‹ mt®fŸ Ô®khd«jh‹ Ãiw
nt¿aJ. clnd lh¡l® ehíLÉl¤âš jÄœehL fh§»u° bghJ¡
fÄ£o¡F e«ã¡if ïU¥gjhŒ xU Ô®khdK« Ãiwnt‰w¥g£lJ.

ïj‰F¥ ãwF FUFy thj« xU ÉjkhŒ Koî bgWkh v‹»w
ftiyíl‹ ehD«, $kh‹fŸ v°.uhkehj‹, v.É.âahfuh#h M»a
_tUkhŒ nr®ªJ jÄœehL fh§»u° bghJ¡ fÄ£oahuhš ÃaÄ¡f¥
g£l r¥ fÄ£oah® v‹»w j‹ikÆš xU jlití«, FUFy¤â‰F¥
bghUŸ cjÉ brŒj jÄH® T£l¤J îthf rigah® * miH¥ò¡
»z§», mt®fSl‹ xU jlitíkhf ïu©L jlit FUFy¤
â‰F¥ nghí« tªâU¡»nw‹. ïj‹ Ç¥ngh®£LfŸ ã‹dhš tU«.
thrf®fS« e©g®fS« ïâÈUªJ FUFy ÉõakhŒ vdjã¥
ãuha¤ijí« bfhŸiffisí« bjǪJ bfhŸs¡TL« v‹W
Ãid¡»nw‹.
Fo muR - f£Liu - 12.07.1925

* jÄH® T£l«
30.4.25 njâÆš âU¢áuh¥gŸË Íšyh fh§»u° fÄ£o T£l¤âš
âUths® K.fh. É°tehj« br£oah® mt®fŸ m¡»uh rd¤â‹ Ñœ nru‹
khnjÉ FUFy¤ij Ó®âU¤j ãuhkzušyhjhÇ‹ kfhehL eilbg‰wJ.
moÆš f©l Ô®khd§fŸ VfkdjhŒ Ãiwnt¿d :
( f ) nrukhnjÉ FUFy¤J¡F¥ gzîjÉ brŒjJ $kh‹ t.nt.R.
Iaut®fis e«ãnaahjyhš, Iaut®fŸ gz§ bfhL¤jt®fis¡ T£o
uhÍdhkh¡ bfhL¡f nt©oaJ Ãahakh ÆU¡f, m›thW brŒahkš m§F
ntiy brŒgtÇl« jkJ jiyik °jhd uhÍdhkhit¡ bfhL¤jij
ï¡T£l« f©o¡»wJ.
( c ) $kh‹ t.nt.R. Iaut®fË‹ uhÍdhkhit V‰W¡ bfhŸsnt
á¿J« mâfhuÄšyhj áy® mjid V‰W¡bfh©l njhL« mikahJ
FUFy¡ »s®¢á¡nf bgU§ fhuzkhÆUªj $ kfhnjtŒaut®fis¤
jiytuhfî« nj®ªbjL¤jij ï¡T£l« gykhf¡ f©o¡»wJ.
( ‡ ) FUFy eilKiwahdJ neuhd tÊÆš eil bgw Éšiyah
jyhš, mjid¤ âw«gl el¤Jtj‰F¥ ã‹tU« fÄ£o ia ï¡T£l«
mik¡»wJ. ï¡fÄ£oahÇl« FUFy r«gªjkhd rfy bghW¥ò¡fisí«
x¥òɤJÉl nt©Lbk‹W«, ïj‰F Iaut®fŸ xU khj fhy¤â‰FŸ
ïz§fhuhÆ‹ th§»a gz¤ij¡ nf£gt®f£F¤ âU¥ã¡ bfhL¤JÉl
nt©Lbk‹W«, Ia® m›thW brŒahÉ£lhš, Iaut®fËlÄUªJ FU
Fy¢ brh¤J¡fis¥ bgW tj‰FÇa Kiwfis ï¡fÄ£o ah® mEZo¡
fyhbk‹W« ï¡ T£l« Ô®khÅ¡»wJ. fÄ£o m§f¤âd®fŸ ã‹tUkhW :
$kh‹fŸ ã.tujuh#&Y ehíL, tÆ.R.õ©Kf« br£oah®, M®.nf.
õ©Kf« br£oah®, K.fháÉ°tehj« br£oah®, uha. brh¡fȧf« br£o
ahiu ï¡fÄ£o¡F fhÇajÇáahfî« ÃaÄ¡»wJ.

ïªj elto¡iffŸ el¡F« nghJ«, elªJ KotilªJ
bfh©oU¡F«nghJ« áy® uhÍdhkh¢ brŒJÉ£lh®fŸ. ãwF,
ït®fis¥ ã‹g‰¿ 4, 5 ng® uhÍdhkh¡ bfhL¤J É£lh®fŸ.
Fo muR - 1925

106

Fo muR - 02.05.1925
107

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Raey¥òÈfŸ xU g¡fÄU¡f, áwªj njr g¡j®fËš xUtuh»a
uhkhdªjghòÉ‹ ghug£rÄšyhj mã¥ãuha¤ij bghJk¡fŸ
ftÅ¡f nt©Lbk‹W t‰òW¤J»nw‹..
Fo muR - f£Liu - 12.07.1925

x›bthU khfhz¤âY« njt°jhd
r£l« njit
- á¤âuò¤âu‹
#°o° f£á kªâÇ gdfhš uh#h bfh©Ltªj br‹id ïªJ
njt°jhd knrhjh Ãiwntwhkš brŒtj‰fhf jÄœeh£oš xU
T£l¤jh® bghJ nkilfËY« g¤âÇiffŸ thÆyhfî« gÑuj¥
ãua¤jd§fŸ brŒj nghâY« r£l« mKY¡F tªJ j‰rka«
âU¥âfukhd tÊÆš fhÇa§fŸ elªJ tU»‹wd v‹gJ nea®fŸ
m¿ªj Éõa«. âU¥gâ njt°jhd ÃâÆÈUªJ rªâu»ÇÆš xU
r®tfyhrhiy V‰gL¤j¥ nghtjhf gdfhš uh#h rÛg fhy¤âš jkJ
mã¥ãuha¤ij btËÆ£lij¡ nf£lJ«, ï¢r£l¤â‹ ÉnuhâfŸ
mt® nkš Ó¿ ÉH Mu«ã¤JÉ£lh®fŸ. 63 -tJ r£l« ï¥go¢
brhšY»wJ, 76-tJ r£l« m¥go¢ brhšyÉšiy v‹wthW á‰áy
g¤âÇiffË‹ Ã%g§fŸ ehS¡F ehŸ FɪJ bfh©oU¡»‹wd.
r®tfyhrhiy V‰gL¤Jtij¡ fh£oY«, KjÈš âU¥gâ nfhÆš
nfhòu¤ijí« VGkiy¥ gofisí« V‹ gGJ gh®¡fÉšiyba‹w
nfŸÉfis ïJrka¤âš áy® »s¥ã ÉLtJ M¢rÇakhŒ
ïU¡»wJ. ïªj Éj©lhthj¡fhu®fŸ ï›tsî ehŸ v§F gJ§»¡
»lªjh®fnsh bjÇaÉšiy. âU¥gâ njt°jhd¤â‰F¢ Rkh® 17 18 y£r« %ghŒ tUõ tU«go ïU¥gjhf¤ bjÇ»‹wJ. ïâš 7
mšyJ 8 y£r %ghŒ bryth»wgoahš tUõh tUõ« g¤J y£r«
%ghŒ Ûj¥gL»wJ. ïªj Û⥠gz« á‰áy Ml«gu¢ bryî¡F«,
á‰áy gŸË¡Tl§fis el¤jî« bryî brŒa¥gL»wJ. m¥go
ÆUªJ« ï‹D« eh‰gJ y£r« %ghŒ bkh¤jkhf ÛâÆU¡»wJ.
ïªj¤ bjhifia¡ bfh©L xU r®tfyhrhiy V‰gL¤j¥ nghtij
fšf¤jh ghò uhkhdªj rh£l®Í mt®fŸ “khl®‹ bu›ô” v‹w j«
rŠáifÆš kd¥ó®tkhŒ MjǤâU¡»wh®. mJk£Lkšy,
br‹idÆš ïU¥gJ nghy x›bthU uh#jhÅÆY« njt°jhd¢
r£l« V‰gl nt©Lbk‹W« m¥bgÇah® mã¥ãuha¥gL»wh®.
mtuJ mã¥ãuha¤ij¢ rªnjhõ¤Jl‹ Mnkhâ¡»nw‹. gdfhš
uh#hÉ‹ ešy a¤jd¤â‰F Énuhjkhf¢ Nœ¢á brŒí«
Fo muR - 1925

108

109

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

yŠr«

br‹id¤ nj®jš

rÛg¤âš nfhaK¤öÇš fh£oyhfh fšÿÇÆš nj¿a
khzt®fS¡F elªj gÇrË¥ò¡ bfh©lh£l¤âš fh£oyhfh
jiyik mâfhÇahd Ä°l® la®k‹ v‹gt® ã‹tU« ò¤âkâia
khzt®fS¡F¡ T¿dhuh«:-

br‹idÆš ï¥bghGJ elªJtU« nj®jš ãurhu§fË‹
nah¡»aijia¥ gh®¤jhš òJ¢nrÇ nj®jY¡F rkkhŒ tªJÉL«
nghš ïU¡»wJ. T£l§fËš xU f£áah® k‰bwhU f£áah® ÛJ
fhÈfisÉ£L¡ fšby¿a¢ brŒtJ«, ü‰W¡fz¡fhd ngh¡»Ç
fis É£L¡ T£l¤ij¡ fiy¥gJ« ngh‹w fhÇa§fŸ eilbgWt
jhŒ ïu©L f£á¥ g¤âÇiffËY« gh®¤J tU»nwh«. ah® fyf¤
â‰F¡ fhuz«? ah® ö©LjÈ‹ nkš ï«khâÇahd fhÇa§fŸ
el¡»‹wd v‹»‹w Éõa¤âš eh« xU Koî¡F tuhÉoD«
ï«khâÇahd fhÇa§fŸ elªjd v‹gij¥g‰¿¢ rªnjf§ bfhŸs
ïlÄšiy. “FU£L¡ nfhK£o¡filÆš âUlhjt‹ ghÉ” v‹gJ
nghš, rÇahd fšÉ m¿î«, e‹ik Ôikfis m¿a M‰wY«
ïšyhj #d§fËlÄUªJ xU fhÇa¤ij¢ rhâ¤J¡ bfhŸs nt©L
khÆ‹ ifÆš gy¤jt‹jh‹ fhÇa¤ij milth‹. vtD¡F¥ bghŒ
brhšy¤ ijÇa« ïU¡»‹wnjh, vtD¡F¥ bghUŸ bryî brŒa¢
r¡âÆU¡»‹wnjh vtD¡F¥ bghŒ¥ ãurhu« brŒa brsfÇaÄU¡
»wnjh mtD¡F¤jh‹ bt‰¿ bfhL¡f e«ehL jahuhÆU¡»wJ.
v›tsnth ÓU« áw¥ò« g©il¥ bgUikí« cŸs ehL v‹W
brhšÈ¡bfhŸS« ekJ ïªâah ï¡fâÆš, “ão¤jtD¡bfšyh«
bg©rhâahÆU¡»‹w” bjd¢ brh‹dhš eh« vj‰F¤ jFâíila
t®fshnth«? ÉLjiy, ÉLjiy v‹W brhšÈ¡ bfh©L btŸis
anuhL jfuhW brŒtJ« mt®fŸ Vnjh ek¡F¥ bgÇa cjÉ
brŒtjhŒ ntõ« ngh£L¢ áy cgnahfk‰w gjÉfis ek¡F
mË¥gJ« mij vt® mil»wJ v‹W eh« r©il ngh£L¡ bfhŸ
tJ« âU«g¤ âU«g kh¿ kh¿ njr¤â‹ jiyÉâahŒ¥ nghŒ
É£lJ.

“eh‹ c§fS¡F¢ áy Éõa§fis btË¥gilahf¢
brhšy ÉU«ò»nw‹. fh£oyhfhÉš Fiwªj r«gs« th§F«
Ñœ¤ju c¤â nahf°j®fŸ k£Lkšyhkš, bgÇa c¤ânahf°
j®fS« nah¡»a k‰w brašfis¥ òÇ»‹wd® v‹W brhšY
tj‰fhf tUªJ»nw‹. xU nuŠr® jdJ ÑGŸst®fŸ å£
oš ïytrkhf¥ gy khj§fŸ czî c£bfh©lJk‹¿, mt®
fS¡F¡ »il¡F« mšg r«gs¤ âÈUªJ khjh khj« áW
bjhifí« tNš brŒJ« tªjh®. ca®ju c¤ânahf°j®fŸ
ï›Éjkhd ïʪj ÃiyÆš ïU¡ifÆš Fiwªj r«gs«
th§F« Ñœ¤ju c¤ânahf°j®fis¡ Fiw TWtâš ga‹
c©lh? #d§fŸ e« ïyhfhit¥g‰¿ ngRtj‰F¡Tl
bt£f¥gL»wh®fŸ v‹gâš v‹d M¢rÇa« ïU¡»wJ? ï¥
bghGJ òâjhf¥ gߣir bfhL¤J¥nghF« Ú§fns ï« Kiw
fis¥ gÇR¤j« brŒjš nt©L«”.
ï›Éjkhd brašfis m¿ªnj br‹id r£lrigÆš xU
m§f¤âd® murh§f c¤ânahf°j®fŸ yŠr« th§Ftij¡ f©o¡f
xU fÄ£o ÃaÄ¡f nt©Lbk‹W X® Ô®khd« bfh©L nghd
fhy¤âš murh§f îthf m§f¤âd® mt® ÛJ ghŒªJ m¥ãnunu
gidia¤ âU¥ã th§»¡ bfhŸS«goahd Éj¤âš Éu£o mo¤J
É£lh®. r®¡fh® ïyhfh¡fËš ï›Éj CHšfis¥ gÇÓyid brŒJ
gŠrh¥ khfhz murh§f¤jh® ahjh°J btËÆ£oU¡»wh®fns;
mJgo br‹idÆY« brŒa v‹d jil V‰g£lJ?
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 12.07.1925

Fo muR - 1925

110

Rauh{a¡ f£áÆ‹ bgauhš ãuhkz®fS«, #°o° f£áÆ‹
bgauhš ãuhkzušyhjhU« njrey¤â‰nf ghLgLtjhf¢ brhšÈ¡
bfh©L ï›tsî ïÊthd fhÇa§fS¡bfšyh« ïl« bfhL¥gij¥
gh®¤jhš tlehLfËš ïªJ - K°ä« r©il ek¡F xU mâra
khf¤ njh‹wÉšiy. ï›Éj Étfhu§fŸ eh£oš V‰glhkš ïU¡f
nt©Lkhdhš, lh¡l® »¢áY m»y ïªâa K°ä« kfheh£oš
111

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

T¿ÆU¥gJ nghš x‰WikÆšyhkš Rauh{a« ïšiy v‹gijí«,
x‰Wik nt©Lkhdhš tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt¤ij¤ jÉu ntW
xU tÊahš x‰Wikaila Koahbj‹gijí« eh« kd¥ó®tkhf
MjǤJ¤jh‹ Ôu nt©oÆU¡»wJ. bj‹dh£oš ïªJ¡fS¡F«,
kfkâa®fS¡F«, »¿°jt®fS¡F« áy Éõa§fËš tF¥òthÇ¥
ãuâÃâ¤Jt« V‰g£LÉ£L¥ nghd goahš mij¥ bghW¤jk£oš
xUtU¡bfhUt® nt‰Wik¡F«, Jntr¤â‰F« ïlnk ïšyhk‰
nghŒÉ£lJ. mJnghynt ãuhkz®, ãuhkzušyhjhU¡F« xU Éâ
V‰g£L¥ nghŒÉLnkah»š nt‰Wik ïšyhJ nghtnjhL Tl
ï›tsî ïÊthd fhÇa§fS«, fhȤjdkhd fhÇa§fS«, Nœ¢á
fS«, nghÈ¥ ãurhu§fS« brŒa nt©oa mtáank ïuhJ. e«
k¡fisí« ï›tsî nkhrkhf Vkh‰w nt©oa mtáank ïU¡
fhJ. Mdhš ïªj¡ bfhŸif j‰fhy mâfhu¤âš ïU¡F« ãuhkz®
fS¡F« mt®fŸ ò‹áǥ㚠_œ»ÆU¡F« k‰wt®fS¡F«
mtáakhdjhf¤ njh‹whJ. vÅD« njh‹W§ fhy« Ó¡»u« tU«.
Fo muR - jiya§f« - 19.07.1925

Fo muR - 1925

112

nj®jšfË‹ nah¡»aijí«
òJ¢r£l¤â‹ gyD«
nj®jš r«gªjkhd M£nrgid É©z¥g§fŸ bfhŠrfhy¤
â‰F K‹ îthf mâfhÇfsh»a fby¡l®, murh§f KÅágš îthf
m§f¤âd® ït®fS¡FŸshfnt Koî bgw¡Toa jhfÉUªjJ.
Mdhš ï¥go el¥gâš jh£r©a§fS«, ÉU¥ò btW¥òfS«,
r¥isfS« ášyiu mâfhÇfis Éiy¡F th§f¥ gl¡ToaJ
fS« Ãaha¤ij¡ bfL¤JÉL»‹wdbt‹»w mDnghf§fŸ
V‰g£L, ïªj mâfhu§fis îthf mâfhÇfËlÄUªJ ãL§»
ÚâgâfS¡F¡ bfhL¡fnt©Lbk‹W bghJ#d§fËš áy® thjho
dh®fŸ. mitfËš x‹Wjh‹ $kh‹ <.bt. uhkrhÄ eha¡f® j‹
KÅágš nr®k‹ gjÉiaí«, Íšyhngh®L, jhÿfh ngh®L
KjÈaitfËš t»¤Jtªj gjÉfisí« uhédhkh¢ brŒjJ.
KÅágš òJ¢ r£l« ïa‰W«nghJ ït‰iw¡ ftŤJ. nj®jš
r«gªjkhd MnBgidfŸ ïÅnkš ÚâgâfËl«jh‹ bjÇÉ¡f
nt©Lbk‹W r£lK« brŒjh®fŸ. ïªj r£l« brŒa¥g£l ãwF
Éy§if¤ j¿¤J¡ F£ilÆš ngh£lJnghš M»É£lJ. Úâ
Þjy¤â‰F¥ ngh»w Éõa¤âš îthfÞj®fËl« mDgÉ¡»w
fZl§fŸ všyh« Ô®ªJ nghŒÉ£l bj‹W brhštj‰F ïšyhkš
ïU¥gnjhL òJ¡fZl§fŸ mnef« V‰g£LÉ£ld. mjhtJ t¡Ñš
fis it¤J t¡ÑšfS¡F¥ gz« bfhL¥gJ x‹W, rh£áfis
miH¤J¡bfh©L Íšyh nfh®£L¡F¥ nghtJ k‰bwh‹W, Íšyh¡
nfh®£L Ô®¥ã‰F nkš Infh®£L¡F¥ nghtJ ntbwh‹W, mj‰F
t¡ÑšfS¡F«, á¥gªâfS¡F« gz« bfhL¥gJ ï‹bdh‹W;
ïitfis mšyhkš Ãaha¤ij Éiy¡F th§f mtÞij¥gLtJ«,
mj‰fhf¥ gz« bryî brŒtJ« ï›t sî« brŒJ Koî bjÇ
tj‰FŸ, nj®jš fhy« ïu©L tUlnkh, _‹W tUlnkh flªJ
v¥go¤ Ô®¥ghdhY« ãunah#d¥glhkš ngh»w bgÇa m¡»uk«
x‹W. òJ¢r£l« V‰g£l ãwF nfh®£L¡F¥ nghfhj KÅágh
È£onah, jhÿfhngh®nlh ïU¥gJ Ãu«gî« mó®t« v‹W
brhšy¤j¡f ÃiyikÆš tªJÉ£lJ. kd¢rh£á cŸst®fS«,
nah¡»a¥bghW¥ò cŸst®fS« nj®jšfS¡F Éf¥ ga¥
113

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

gl¤jFªj khâÇ¡F¢ r£l§fŸ ïl§bfhL¤J¡bfh©L tU»‹wd.
Ãahakhd KiwÆš X£l®fË‹ mã¥ãuha¤ij¥ bgw mnef
rka§fËš rh¤âaÄšyhknyna nghŒÉL»wJ. á‰áy nj®jšfË‹
fijia¡ nf£lhš clš eL§F»wJ. xU KÅághÈ£o, jhÿfh
ngh®L vy¡õ‹fS¡F¥ g¤jhÆu«, gÅu©lhÆu«, áy jUz§fËš
ïUgâdhÆuK« bryth»ÉL»‹wJ. nj®jš M£nrgid kD¡
fS¡F mâfhÇfS¡F«, t¡ÑšfS¡Fkhfbt‹W IahÆu«,
g¤jhÆu« bryth»‹wJ. ïJjh‹ ï¥go M»É£lJ v‹W Koî
brŒJÉ£L, r£lrig ngh‹witfË‹ nj®jšfis¥ gh®¤jhnyh
‘Éuš cuš Mdhš cuš v‹d MF«’ v‹»w fijÆš ïU¡»wJ.
r£lrig¤ nj®jÈ‹ bghGJ xU efu¤âš xU nj®jY¡F
vGgâdhÆu« %ghŒtiu brythƉW v‹W« k‰nwhÇl¤âš xU
nj®jY¡F K¥gâdhÆu« %ghŒ brythƉW v‹gJ«, btË¥
gilahd ïufáa§fshŒ És§F»‹wd. ït‰iw Ãt®¤â¡f vªj¢
r£l¤âdhY« Kotâšiy. gz« ïUªjhš vªj¥ gjÉí«, vªj¥
g£lK«, vªj c¤ânahfK« ahU« Éiy¡F th§»Élyh« v‹»w
KiwÆš ekJ r®¡fh® ïl§ bfhL¤J¡ bfh©L tUtJ KGtJ«
c©ik¡F ÉnuhjkhdJ v‹W brhšy KoahJ. Mifahš
k¡fS¡FŸ xG¡fK« f©ÂaK« f‰ã¡f¥g£lhš mšyJ, v›Éj
r£l§fshY« ï›Éj¡ F‰w§fis Ú¡fKoahJ. Toa Ó¡»u¤âš
r£lrig¤ nj®jšfŸ tu¥ngh»‹wd. X£l®fS«, V#©LfS«
mij xU btŸshik¡ fhykhf Ãid¤J¡ bfh©oUªjhY«,
fh§»uÌš <Lg£l bjh©l®fbs‹W brhšÈ¡ bfhŸS« áy®
ifKjš ïšyhJ btŸshik tu¥ngh»wJ v‹W fh¤J¡ bfh©oU¡
»wh®fŸ. ïªj ÃiyikÆš nj®jšfŸ #d¥ãuâÃâ¤Jt« v‹W«,
nj®ªbjL¡f¥g£lt®fŸ všnyhU« #d¥ãuâÃâfŸ v‹W eh«
v¥go¢ brhšÈ¡ bfhŸsKoí«? ïjdhšjh‹ r®¡fhiu xG§F
gL¤JtijÉl #d§fis xG§FgL¤jnt©LtJ Äfî« mtru
bkd Ãid¤J x¤JiHahiknahL îkhz¤ â£l¤ij ïªâa
k¡fS¡F kfh¤kh t‰òW¤â tªjh®. K‹brh‹d j¤Jt¤âš thG
»‹wt®fS¡F ïJ ão¡fhkš x¤JiHahikia cil¤bj¿ªJ
É£lh®fŸ. îkhz¤ â£l¤ijí« mÊ¡f¥gh®¡»wh®fŸ. bghJ
#d§fŸ ïij m¿ªJ îkhz¤ â£l¤ij <nl‰¿ it¤J njr¤ij
xG¡fKilajhfî«, f©ÂaKilajhfî«, RakÇahij cila
jhfî« M¡», ãwF nj®jšfËš ftiy brY¤j ÉU«ò»nwh«.

âUth§T® uh{a¤âš rhâ¡ bfhLik

114

7,625

mâYŸs »uhk§fŸ

-

3,897

ït‰¿‹ g£lz§fŸ

-

38

g£lz§fËYŸs åLfŸ

-

72,011

»uhk åLfŸ

-

681,816

#d¤bjhif bkh¤j«

-

4,006,062

ïâš kiyahs ãuhkz®fŸ

-

15,000

-

45,000

ãuhkzušyhj Ô©l¡Toat®fŸ-

800,000

(e«óâÇfŸ)
gunjr ãuhkz®fŸ
Ô©lhj tF¥gh®

-

1,650,000

kf«kâa®

-

275,000

»UÞjt®

-

1,200,000

Ô©lhjt®fŸ v‹gt®fË‹ ãÇî

Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 19.07.1925

Fo muR - 1925

uh{a¤â‹ ÉÞÔuz« rJu ikš -

115

<Gt®fŸ

-

675,000

ehlh®fŸ

-

200,000

f«khs®

-

163,000

òiya®fŸ

-

200,000

Fut®fŸ

-

75,000

giwa®fŸ

-

63,000

t©zh®fŸ

-

14,000

ehÉj®fŸ

-

27,000

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

thÂa®fŸ

-

19,000

j©lh‹

-

30,000

nty‹

-

13,000

thy‹

-

18,000

Fat®fŸ

-

9,000

gut®

-

11,000

gŸs®

-

16,000

khu‹

-

12,000

fÂah‹

-

12,500

»UZztfh®

-

10,000

miuah‹

-

9,000

ïila‹

-

7,500

ïythÂa‹

-

4,500

k‹dh‹

-

9,500

kwt‹

-

10,000

FLÄ

-

7,500

r¡»È

-

5,500

rhÈa‹

-

8,500

ntj‹

-

6,500

ïªj¡ fz¡FfË‹go bj‹dh£oš Ô©l¡Toat®fŸ v‹W
brhšy¥gL»w mnef tF¥gh®fis, âUteªjòu¤âš Ô©lhjh®
tF¥ãš nr®¡f¥g£oU¡»wJ. mitfËš f«khs®, ïila®,
thÂa®, ehlh®, ïythÂa® KjÈa mnef ešy rhâfisí«,
Rght¤ânyna v›Éj¤ jÅ¡F‰wK« brhšYtj‰»šyhkš gÇR¤j
khfî« ïU¡»w mjhtJ, jÄœeh£oš Ô©l¡Toat®fbs‹W
gH¡f¤âš brhšy¥gL»w mnef®fS¡F vªjÉj¤âY« Fiwªjt®
fsšyhj mnef rhâah®fshd <Gt®, fÂa®, »UZztfh®, khu‹,
rhÈa‹, nty‹ KjÈa mnef ešy rhâah®fisí« Ô©lhjt®
fis¥ nghynt el¤â tU»wh®fŸ. ïªj¡ bfhLikfshš 40 y£r«
#d¤bjhifÆš v£L y£r« Ô©l¡Toat®fŸ v‹ngh® 16 y£r«
ngiu¤ Ô©lhjt®fshf el¤â¡ bfhLik¥gL¤JtnjhL mšyhkš,
Fo muR - 1925

116

br‹w K¥g¤ijªJ tUõ§fS¡FŸshf 7 y£r« ng® ïªJ kj¤ij
É£L mªÃa kj¤â‰F¢ br‹WÄU¡»‹wd®. mJ v¥goba‹whš
1891- « tUõ¤âa #d¡fÂj¥go¡F âUth§T® rkÞjhd¤âYŸs
»¿Þjt kfh#d§fË‹ v©Â¡if 526,000 ng®. 1921 - « tUõ¤âa
#d¡fÂj¥go 1,200,000 ng®. ïnj åj¥go 1920 Kjš 1925 tiuÆš
c¤njrkhŒ¡ fz¡»£nlhkh»š xU y£r« ngU¡F¡ FiwahJ. Mf
ehsJ njâ tiu »¿ÞJt®fŸ v©Â¡if 1,300,000 v‹W V‰gL»wJ.
K¥g¤ijªJ tUõ¤â‰FŸ 770,000 ng®fŸ âUth§T®
rkÞjhdbk‹»w xU áW uh{a¤âš ïªJ kj¤ij É£L¡ »¿Þjt
kj¤ij¤ jGÉ ïU¡»wh®fŸ. ïJ 10 tUõ¤â‰F 100 -¡F 35
M»ÉL»wJ. ïjšyhkš kf«kâa kj¤ijí« mnef ïªJ¡fŸ
jGÉ ïU¡»wh®fŸ v‹gâš rªnjfÄšiy. ïªj K¥g¤ijªJ
tUõ¤âa mDgt¤ij gh®¡»wbghGJ âUth§T® rkÞjhdkhdJ
bghJ#d§fS¡F, fšÉ m¿î jhuhskhŒ òf£o tªj ãwFjh‹
ï«khâÇ kj khWjš V‰g£oU¡»wnj mšyhkš mj‰F K‹ò
ï›tsî mâfÄšiy v‹nw brhšyyh«. cjhuzkhf ï›tsî
fšÉ mãÉU¤â V‰glhj 1891 -« tUõ¤â‰F Kªâa g¤J tUõ¤
âš 100 -¡F 5 ng® åj« jh‹ »UÞjt kj¤âš mâfkhÆU¡»wh®fŸ.
1891 - « tUõ« âUteªjòu¤âš #d¡fÂj¡ fz¡F¥go »¿Þjt
kfh #d§fË‹ v©Â¡if 500,000. 1891 š 526,000. ïnj khâÇ ïÅí«
el¡Fkhdhš ï‹D« 50 tUõ¤âš ïªJ¡fns ïU¡fkh£lh®fŸ.
Mfnt mâfkhf #d§fŸ mªÃa kj¤ij¤ jGt Mu«ã¤jJ fšÉ
m¿î V¿, RakÇahij V‰g£l ãwFjh‹ v‹W cWâahŒ¢ brhšy
yh«. ï›Éj« RakÇahij milªj X® bgÇa r_f¤ij ïªJ kj¤
âš ïU¡f¡TlhJ v‹W cij¤J¤ jŸStJnghš ‘Ú ïªJ kj¤âš
ïU¡F« tiu c‹id¤ bjhlkh£nl‹, gh®¡fkh£nl‹, bjUÉš
el¡f Élkh£nl‹, c‹Dila kj¤ j¤Jt§fis¥ go¡fî« r«
kâ¡f kh£nl‹ v‹W bfhLik¥gL¤â mªÃa kj¤âš nru ehnk
f£lha¥ gL¤âat®fshnth«. ïªj¥gÊ¡F K¡»akhŒ¥ gh¤âa
khdt®fŸ 15,000 e«óâÇ ãuhkz®fS«, 45,000 gunjr¥ ãuhkz®
fËš bgU«gh‹iknahU«, mªj uh#h§f¤âš ït®fS¡FŸs
Mâ¡fK«jh‹ fhuz«, VbdÅš nk‰go rkÞjhd¤âš ca®ªj
#hâah® v‹W brhšy¥gLgt®fËš ãuhkz® jÉu k‰wt® mnef
khŒ eha® tF¥ig¢ nr®ªjt®fŸ. ït®fŸ #dr§»Æš VG y£r«
cŸst®fŸ. ït®fŸ j§fsJ K‹nd‰w¤â‰fhf eha® rkh#« v‹W
xU r§f« it¤âU¡»wh®fŸ. m¢r§f¤jh® tUõh tUõ« x‹WTo
j§fSila K‹nd‰w¤â‰fhfî«, k‰W« bghJ e‹ik¡fhfî«
g‰gy Ô®khd§fŸ brŒJ tU»wh®fŸ. m›Éj, T£l§fËš Ô©lhj
t®fS¡F¤ bjUÉš el¥gj‰F cÇik bfhL¡fnt©Lbk‹W«,
117

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

mJk£Lkšyhkš Mya¥ãuntrK« mDkâ¡f nt©Lbk‹W«
Ô®khd« brŒâU¡»wh®fŸ. murh§f¤jhU¡F« ïij mD¥ã mªj¥
go brŒa¡ nf£L¡bfh©L ÄU¡»wh®fŸ. r£lrigÆš ïJÉõa«
Éthj¤â‰F tªj fhy¤âš eha® fdth‹fŸ mnefkhŒ ïªj Ô®
khd¤â‰F mDTykhfnt ïUªâU¡»wh®fŸ. gunjr¥ ãuhkz®fŸ
v‹gt®fËY« áy® ïj‰F mDTykhfnt ïU¡»wh®fŸ. ïªj¡
bfhLikia¥g‰¿ âUth§T® murh§f¤jhUila bfhŸif ï‹d
bj‹gJ« M¡o§F âth‹ $kh‹ M®.»UZz¥ ãŸis mt®
fshš bjǪJ nghŒÉ£lJ.
mt® rkÞjhd¤J òâa uhÂah® mt®fS¡F vGâd
foj¤â‹ RU¡fkhtJ :“bjUÉš el¡f¡Toa cÇikia ïªJ¡fËš ahU¡fhtJ
bfhL¡f¡TlhJ v‹W rdhjd ïªJ kj« TwÉšiy. rkÞjhd
murh§f¤jhU« mij v¥nghJ« v⮤jnjÆšiy. gyh¤fhu« cg
nah»¤jhš fyf« V‰gLnk v‹W mŠá¤jh‹ jil c¤âuî
ngh£lJ”.
ïªj th¡»a§fËš ïUªJ aht® vtÇl« gyh¤fhu« cgnah
»¥gJ, vtU¡FŸ fyf« V‰gL« v‹W murh§f¤jh® mŠáaJ v‹
gij ÃjhdkhŒ nahá¤jhš És§F«.
Mifahš ïªj¡bfhLik¡F VjhtJ ghtnk‰gLkhdhš ïªj
15,000 e«óâÇ ãuhkz fdth‹fis¤jh‹ KjÈš nrU«. ïij¥
gh®¤jhš ïªJ r_f¤â‰F ïªj¥ ãuhkz®fŸ j®kf®¤j®fshf ïU¥g
ijÉl la®, X£Éa®, yhÆ£ #h®{, g®¡f‹ bA¤ rhâah® j®kf®¤
j®fshŒ ïU¥gJ mâf bfLjyhf¤ njh‹wÉšiy.
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 19.07.1925

CÊa‹
fhiu¡FoÆÅ‹W« thuªnjhW« btËahF« “jditáa
CÊa‹’’ jdJ á¿a bjh©il ÉL¤J cy»‰bfšyh« bjh©L
brŒjš nt©Lbk‹w guªj neh¡f¤njhL ï›thu« “CÊa‹” v‹w
bgÇa bga® jh§» btË¥nghªJŸsh‹. “jditáa CÊa‹”
KjÈš j‹ r_f¤â‰F mâf CÊa« òǪJ tªjhdhÆD«
v«bgUkh‹ mwthÊ mªjz‹ fhªâ mofË‹ x‰WiHah ïa¡f«
m¤ jditáa eh£o‹f© guÉ, m¢r_f¤âd®¡F¢ Rjªju cz®¢á
ia¡ bfhL¤jt‹ jditáa CÊand. mJî« <uh©Lfshf¤ j‹
r_f¤ijÉl¤ njrnk bgÇbjd¡bfh©L fj®, Ô©lhik xʤjš
KjÈa bjh©LfËš jdJ ftd¤ij ïilÉlhJ brY¤â
tU»‹wh‹. CÊaÅ‹ MáÇaiu¥g‰¿ ah« mâf« Twnt©L
tâšiy. ekJ m‹g® âUths® uha. brh¡fȧf‹ mt®fŸ jÄœ
MuhŒ¢á Ä¡Filah®. fhªâ mofËl¤âš mst‰w g‰Wilah®.
“fhªâ ãŸis¤jÄœ” v‹w X® üY« M¡»íŸsh®. ÓÇa xG¡f
Kilah®. ïs«taJ cilat®. Rkh® eh‹F M©Lfshf ï¥
g¤âÇifÆ‹ MáÇauhfÉUªJ mt® brŒâU¡F« bjh©oid ah«
ÉÇ¡»‰ bgUF«. jditáa eh£oš “njrg¡â” c©lh¡»aj‰F
C‹Wnfhyhf ekj‹gnu És§»dh®. vj‰F« mŠrhJ c©ikahf
ËW jkJ mã¥ãuha¤ij btËÆL th®. ïj‰F ït® FUFy
Éõakhf¤ jdJ mã¥ãuha¤ij btËÆ£ lnj nghâa rh‹whF«.
ït® ÉǪj neh¡f¤Jl‹ jÄœeh£o‰F¤ jdJ “CÊa‹” _ykhf¢
brŒa¥nghF« mÇa bjh©oid¡ f©L msÉyh k»œ¢áíW
»nwh«. “CÊa‹” o«Ä msîl‹ gâdhW g¡f§fnshL, gy bgÇah®
fË‹ áwªj f£LiufnshL btËah» cŸsh‹. rªjhit¢ á¿J«
ca®¤jÉšiy. K‹ïUªjJnghynt tUl« IªJ %ghŒ. jÄœ
eh£od® všnyhU« ekJ “CÊaid” MjǤjš ï‹¿aikah¡
fldhF«. CÊa‹ ÚLÊ thœf !
Fo muR - kâ¥òiu - 19.07.1925

Fo muR - 1925

118

119

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

bjŒt tÇ
e« njr¤âš eh« bfhL¡F« tÇ¡F msnt ïšiy. murh§f
r«gªj¤âš óÄtÇ, tUkhdtÇ, fŸStÇ. JÂtÇ, rhkh‹ tÇ
KjÈaitfnshL KÅághÈo tÇ, ngh®LtÇ, yŠr tÇ, kh_š tÇ
v‹W ï›thwhf mnef tÇfŸ bfhL¡f nt©o ïU¡»wJ. ïjš
yhkš bjŒt¤â‰fhfî«, kj¤â‰fhfî« bfhL¤JtU« tÇ msî¡F
Û¿ditfshŒ ïU¥gnjhL ek¡F ahbjhU ãunah#d¤ijí«
bfhL¡fhkš nk‰brhšÈa murh§f r«gªj tÇfË‹ msitÉl
Vw¡Fiwa mâfkhfnt bfhL¡f¥gL»wJ. m‹¿í«, ï›tÇfshš
j¤Jt Érhuizí« eh« bfhŠrK« brŒtj‰»šyhkš brŒJ, ekJ
_le«ã¡ifahš ãiH¡f nt©oa áyÇ‹ e‹ik¡fhf mt®fŸ
vGâ it¤jijí« brhštijí« e«ã eh« fZl¥g£L tÇ brY¤J
tjšyhkš, ntW v‹d c©ik yhg« mil»nwh«? bjŒt¤ij
c¤njá¤njh, °jy¤ij c¤njá¤njh, Ô®¤j¤ij c¤njá¤njh, ekJ
ãuhaz¢ bryî v›tsî? ói#, órhÇ fh¡if, ãuh®¤jid
KjÈat‰W¡fhf MF« bryî v›tsî? rhjhuzkhŒ âU¥gâ
bt§flhrygâ v‹»w xU bjŒt¤â‰F kh¤âu« tUl« x‹W¡F¥
gâbd£L y£r« %ghŒ tU«go tU»wJ. ïij¤ jÉu nk‰go
ah¤âiu¡fhu®fS¡F« m§FŸs órhÇfS¡fhfî« k‰W« áy
j®k¤â‰fhfî« m§F nghF« uÆš r¤j«, t©o¢ r¤j¤â‰fhfî«
MF« bryî v›tsî? ïJnghynt ïka« Kjš f‹ÅahFkÇ
tiu cŸs Ô®¤j«, °jy«, nfhÉš KjÈaitfS¡F k¡fŸ
ngh¡Ftuî bryîfŸ KjÈaitfis Ãid¤J¥ gh®¤jhš clš
eL§F»wJ. ï~j‹¿ åLfËš eilbgW« itÔf¢ rl§Ffshd
fÈahz«, thœî, rhî, ââ ïitfS¡fhfî« mij el¤âit¡fî«
ònuh»j® ãuhkz®fŸ bryî« v›tsth»wJ? ïitfis všyh«
k¡fË‹ nguhirí«, _le«ã¡ifí« jhnd brŒÉ¡»‹wJ. jh§fŸ
v›tsî bfhLikí« ghtK« brŒâUªjhY« nk‰T¿a bjŒt
ah¤âiunah, itÔf¢ rl§nfh brŒtjhš j¥ã¤J¡ bfhŸsyh
bk‹W«, jh§fŸ nah¡»aij¡F nkš vij ÉU«ãD« bg‰W Él
yhbk‹W« Ãid¡»w nguhir Ãid¥òfS« ïitfS¡F¡
fhuzkhŒ ïU¥gj‹¿¤ j§fŸ K‹ndh®fŸ mt®fË‹ Fzf®k
Fo muR - 1925

120

121

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

nah¡»aijia¥ bghW¤jšyhkš, jh« itÔf¢ rl§F brŒJ
ãuhkz®fS¡F¥ gz« bfhL¥gj‹ _ykhŒ mt®fis nkh£r¤
â‰F mD¥ãÉlyh« v‹»w _le«ã¡ifí« ït®fis ï¥go¢
brŒÉ¡f¢ brŒ»‹wJ. ïjdhš k¡fŸ xG¡f« bgWtj‰F ïl
K©lh»‹wjh? xUt® Vkhwî« k‰bwhUt® Vkh‰wî« jhnd
gH¡f¥gL»wJ. flîË‹ c©ik¤ j¤Jt¤ijí«, j§fŸ j§fŸ
brŒiffË‹ gy‹fisí« k¡fS¡F¥ nghâ¤J tªâUªjhš
ï›tsî nguhirí«, bryî« bjŒt¤â‹ bgauhY« Vkh‰WjyhY«
V‰g£oU¡fnt KoahJ. bjŒt¤â‰fhf¢ brY¤j¥gL« fh¡if
fŸ v‹dth»‹wd? itâf¢ rl§FfË‹ gy‹fŸ v‹dth»‹wd?
ï›ÉU f®k§fisí« el¤â it¥gt®fË‹ nah¡»aij v‹d
v‹gij k¡fŸ ftÅ¥gâšiy. “fhis khL f‹W ngh£lbj‹whš
f‹W¡F£oia¥ ão¤J¡ bfh£l¤âš f£L” v‹nw brhšÈ ÉL
»nwh«. fhis khL v¥go f‹W nghL« v‹gij eh« ftÅ¥gnj
ïšiy. órhÇ¡F¥ gz« bfhL¥gjhY«, fh¡if¥ nghLtjhY«,
ekJ F‰w¢ brašfŸ v›thW k‹Å¡f¥gL«? ekJ MirfŸ
v›thW ÃiwntW«? bjUÉš nghF« ãuhkz®fis¡ T¥ã£L
mt®fS¡F mÇá, gU¥ò, gz«, fhR bfhL¥gjhY« mt®fŸ Vnjh
áy th®¤ijfis c¢rÇ¥gjhY« ekJ K‹ndh®fŸ v¥go¢ Rf¥
gLth®fŸ v‹W nahá¥gnj ïšiy. ïitfshš ekJ bghUŸ, neu«,
j¤Jt« åzhf¥ nghtjšyhkš, xU kÅj‹ bfhiy, bfhŸis
KjÈa JZl¢ brašfŸ brŒí« bghGJ j‹Dila gz¢ brU¡
ifí«, t¡Ñšfisí«, mâfhÇfS¡F yŠr« bfhL¥gijí«
Ãid¤J¡ bfh©L, ït®fshš j¥ã¤J¡ bfhŸsyhbk‹W v¥go¤
ijÇakhŒ¢ brŒ»whndh m¥gona ïªj nB¤âu§fisí«,
fh¡iffisí«, ònuh»j®fisí« e«ã¡bfh©L ijÇakhŒ¡
F‰w§fŸ brŒ»wh‹. mnjhL mšyhkš njr¤âš nrh«ng¿fS«,
bf£lfhÇa§fS« tsU»‹wd. ešy ah¤âiu °jy« v‹W brh‹
dhš ešy Éahghu °jy« v‹gJjh‹ bghUshf És§F»wJ.
nj®¤âUÉHh °jy§fS¡F¥ nghdt®fS¡F«, ah¤âiu °jy§
fS¡F¥ nghdt®fS¡F« mnefkhf ïj‹ c©ik És§fh
âU¡fhJ. ešy ònuh»j®fŸ v‹ngh®fŸ j§fŸ tU«goia Égrh
u¤â‰F«, NJ¡F«, nghij t°JfS¡Fnk bgU«gh‹ik ahf
cgnah»¤J tU»‹wd®. itÔf¢ rl§if¥ g‰¿ xU bgÇahuhš
brhšy¥g£l xU fijia¢ brhšÈ ï¡f£Liuia Ko¡»nwh«.

j©Ùiu mŸË ïiw¤jh®.
ònuh»j® : Iah, v‹d nk‰F KfkhŒ¥ gh®¤J¤ j©Ùiu
ïiw¤J¡ bfh©oU¡»Ö® ?
bgÇah® : Ú§fŸ »H¡F Kfkhf¥ gh®¤J vj‰fhf¤ j©Ù®
ïiw¡»Ö®fŸ?
ònuh»j® : ïJ, nkš cyf¤âYŸs ãJ®¡fis¥ gÇR¤j
kh¡F«.
bgÇah® : eh‹ ïiw¥gJ v‹Dila fhŒf¿¤ njh£l¤â‹
brofis e‹whf ts®¡F«.
ònuh»j® : ï§F ËW ifahš thÇ ïiw¥gJ btF öu¤â
YŸs njh£l¤â‰F v›thW nghŒ¢nrU«? gƤâakhŒ
ïU¡»Ö®fns !
bgÇah® : Ú®, ïiw¡F« j©Ù® kh¤âu« v‹Dila njh£l¤
ij Él v¤jidnah mâf öu¤âÈU¡F« nkš cyf¤â‰F v¥go¥
nghŒ¢ nrU« ?
ònuh»j® : ( bt£f¤Jl‹ ) ïªj th®¤ijia ï›tsîl‹
É£LÉL§fŸ. btËÆš brhšÈ v‹ tU«goia¡ bfL¤J
ÉlhÔ®fŸ.
ï~jšyhkš FUkh®fbs‹W v¤jidnah ng® ekJ eh£o
il¤ njh‹¿ k¡fis¤ j« áZa®fsh¡» mt®fËil v›tsî
gz« g¿¤J¥ ghHh¡F»wh®fŸ v‹gij¥ g‰¿ k‰bwhU rka«
vGJnth«.
Fo muR - f£Liu - 26.07.1925

xU M‰w§fiu Xu¤âš xU ònuh»j® xUtU¡F itÔff®k«
brŒJ it¤J¡bfh©oU¡F«bghGJ, jh‹ »H¡FKfkhf ËW j‹
ïU iffshY« j©Ùiu mŸË ïiw¤J¡ bfh©oUªjh®. mij¡
f©L xU bgÇah®, jh‹ nk‰F KfkhŒ ËW j‹ ïU iffshY«
Fo muR - 1925

122

123

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

RnjrĤâuÅ‹ kJÉy¡F¥ ãurhu«
br‹w 22.7.25 š btËahd RnjrĤâu‹ kJÉy¡F Éõa
khf¢ “br‹id ãõ¥ã‹ nahrid” v‹W kFlÄ£L vGâa
F¿¥ig¡ fhz vk¡F bgU« eif¥ò c©lhƉW. f£lha¥gL¤â¡
f£Foia¤ jL¡f Koahbjd¥ gšyhÆu¡fz¡fhd »¿°jt rnfhj
u®fis K¡â¡F¢ brY¤J« cgnjáah»a ³ ãõ¥ T¿aJ Rnjr
ĤâuD¡F ml¡fKoahj M¤âu¤ijí« nfhg¤ijí« _£o
É£lJ. RnjrĤâuÅ‹ ï¡nfhg¡F¿¥ò vk¡F btWŠ áÇ¥igna
ÉisɤjJ. “f©zho å£oš tá¥gt‹ ãw‹ å£o‹ nkš fš
v¿jš TlhJ”v‹w á¿a m¿î« RnjrĤâuD¡F ïšyhk‰ nghdJ
vk¡F¥ bgU¤j M¢rÇa«. mnj RnjrĤâuÅ‹ ïjÊš Kjš
g¡f¤âš f©iz¥ g¿¡F« bgÇa vG¤JfËš ‘ò£o’ gl¤Jl‹
“v¡°õhZ” ãuh©oia¥ g‰¿¥ òfœ ÄFªj És«guŠ brŒJ
bghUŸ r«ghâ¤JtU« RnjrĤâu‹ bkŒkwªJ ght« vGâ
É£lh‹ v‹nw Ãid¡»nwh«. ï¤jifa És«gu§fË‹ thÆyhf¤
jh‹ ekJ RnjrĤâu‹ kJÉy¡F¥ ãurhu« brŒJ tU»‹wh‹
nghY«! RnjrĤâu‹ mfuhâÆš ‘kJÉy¡F’ v‹g j‰F ‘kJtUªj
És«guŠ brŒjš’ v‹gJjh‹ m®¤j« nghY« gz¤â‰FK‹
m¿î, njrhãkhd«, Racz®î všyh« gwªJ ÉLtJ rf#nk.
gzbk‹whš ãzK« thŒ âw¡Fkšyth? brhštbjh‹W brŒt
bjh‹W v‹gJjh‹ vkJ bfhŸif v‹W Rnjr Ĥâu‹ bgÇa És«
guŠbrŒJ ÉLthdh»š vk¡F¡ ftiyna ïšiy. “f£lha¤âdhš
Foia btU£odhbyhÊa fšÉ m¿it¡ f©L mJ XLbk‹W
Ãid¡f cy»‹ mDnghf« ïl§bfhL¡fÉšiy” v‹W btF
rk¤fhukhf¢ RnjrĤâu‹ brŒj Koit ehK« Mnkhâ¡»nwh«.
RnjrĤâuÅ‹ brhªj mDnghfnk ïl§bfhL¡ fhkš ïU¡»wij
neÇš m¿ªâUªJ« cy»‹ ÛJ F‰w¤ij¢ Rk¤Jthnd‹ v‹W eh«
nf£»nwh«? RnjrĤâuÅ‹ fšÉa¿ it¡ f©L Xlhj f£Fo,
ghku #d§fË‹ fšÉa¿it¡ f©L XLbkd br‹id ãõ¥
T¿aJ ÄFJ« m¿ah¤jd« v‹gâš á¿J« IaÄšiy.
Fo muR - jiya§f« - 26.07.1925
Fo muR - 1925

124

<nuhL KÅágš îthf«
- giHa fW¥g‹
eh‹ ah® ?
giHa fW¥g‹ v‹gt® ah®? v‹W mnef® v‹idna
nf£lh®fŸ. m›t¥bghGJ v‹ kdâš njh‹¿d gâiy mtut®
fS¡F¢ brh‹nd‹. áyU¡F âU¥â, áyU¡F mâU¥â. cyf¤âš
všyhU¡F« ešytdhŒ, všyhiuí« âU¥â brŒa Ãid¥gJ
Koahj fhÇa«. m›Éj Ka‰á “»HtD«, kfD«, fGijí«” v‹w
fijahŒ¤jh‹ Koí«. MifÆdhš mâU¥âÆdhš eh‹
ftiy¥glntÆšiy. Mdhš ïªj¡ nfŸÉÆš ml§»¡ »l¡»w
xU c©ikia všyhU« m¿ªJ bfhŸs nt©L«. Éõa« K¡»
akh? Éõaf®¤jh K¡»akh? v‹gJjh‹. Éõaf®¤jh K¡»a¤
âdhšjh‹ ïªj¡ nfŸÉ ãwªjJ v‹W m¿ªnj‹. Éõaf®¤jhit¡
F¿¤Jjh‹ Éõa« ešyJ bf£lJ v‹gij¤ Ô®khŤJ¡ bfhŸs
nt©Lbk‹W ekJ #d§fŸ thœªJ tU»wh®fŸ. ï¤jifa kd¥
gh‹ikjh‹ e«ikí« ekJ eh£ilí« j‰fhy fâ¡F¡ bfh©LtªJ
É£lJ. eh‹ ahuhÆUªjhby‹d? brh‹dbjšyh« rÇba‹W njh‹
¿dhš mªj¡ Fiw Ãt®¤â¡f¥ ghLgL§fŸ. ïšiynaš ï‹dK«
ghLg£L¡ bfh©oU§fŸ. rÇÆšiyba‹W njh‹¿dhš, Vnjh ig¤
âa¡fhu‹ csW»wh‹ v‹W jŸË ÉL§fŸ. v‹Dila åu¥ãujhg
Éah¡»ahd« nghJ«. Éf,

KÅágš f£áfŸ
j‰fhy KÅágš îth»fS¡F Énuhj¡ f£áÆš ehÅU¥
gjhš m›Éj« vGâdjhf¢ áyUila v©z«. KÅágš ntiy
Æš vd¡F¡ f£áÆšiy. v‹ th®¤ijia e«ghÉ£lhš eh‹ v‹d
brŒa Koí«? c§fŸ ïZl«. KÅágš îthf¤âš f£á ngj¤
â‰nf ïlÄšiy. KÅágš ntiy uhéa ntiyašy. uhéa¡ f£á¡
F« KÅágš ntiy¡F« btFöu«. fhªâ brhšY»w khâÇ VjhtJ
xU uhéa¡ f£áÆ‹ gy¤ij¤ bjǪJ bfhŸs KÅágš vy¡õ‹fŸ
rhjfkhf ïU¡Fnk xÊa ntW ãunah#d« x‹WÄšiy. <nuhL
KÅágÈš uhéa¡ f£á¡fhu®fŸ ïU¡»wh®fsh v‹whš mJî
125

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Äšiy. Mdhš, ïU¡»wjhf¢ brhšÈ¡bfhŸsyh«. mbjšyh«
ntõ«jh‹. ekJ KÅághÈ£oÆš v¤jid fî‹áy®fŸ ïU¡
»wh®fnsh m¤jid mšyJ x‹¿u©L Fiwªj f£áfŸ ïU¡»‹
wd v‹gJ v‹ v©z«. všyh« Raey¡ f£ána. v¥goahtJ j§fŸ
j§fŸ brhªj ïZl§fis¥ ó®¤â brŒJ bfhŸs nt©Lbk‹w
f£áÆ‹ nkš ekJ KÅágš îthf« eilbgW»wJ. ï¤jid¡
f£áÆš eh‹ vªj¡ f£áia¢ nr®tJ? cŸS¡F ïUªjhš ehD«
xU Raey¡f£á °jhãj« brŒJ bfhŸnt‹. mªj¥ gh¡»a«
ïšiy. KÅághÈ£oÆš j‰fhy« el¡F« murh§f¤ij K‹Å£L
ïu©nl f£áfŸjh‹ ïU¡f Koí«. x‹W murh§f¡f£á, k‰bwh‹W
#d§fŸ f£á. ïij¤jÉu ntW f£áfŸ ïU¡f tÊna »ilahJ.
Mdhnyh, nkny brh‹dkhâÇ ekJ KÅághÈ£oÆnyh x›bthU
tU« jÅ¡f£á, ïJî« xU fh£á jh‹. <nuhL #d§fŸ ïªj¡
fh£áia¡ f©L fË¡F«goahf¡ nf£L¡ bfhŸS»nw‹.

Md Ka‰á brŒí«go nt©L»nw‹. m›Éj« brŒth®fsh»š
mt®fS¡F« ft®dU¡F¢ brŒí« kÇahijfis ntbwhU ehËš
brŒa tŠrfÄšyhkš ghLgL»nw‹. ï¥bghGJ 100 %ghŒ bryt
ʤjh®fŸ v‹W nfŸÉ. m¥bghGJ mªj bjhif¡F K‹dhš ï‹
bdhU ó{Ía« nr®¤J¡bfhŸs kd¥ó®tkhŒ MjutË¡»nw‹.

nuh£ ngh£l bryî v‹d ?

br‹id ft®d® Ú^Ê thH <nuh£lh® x›bthU nfhÆÈY«
m®¢ridfS«, ói#fS« brŒí«goahf¡ nf£L¡ bfhŸS»nw‹.
mªj¥ ò©Âathdhš mšyth yh®L ne¥ãa® åâ el¡»wj‰F
nah¡»akhƉW? <nuhL #d§fË‹ vY«ò njhš ngh®¤j ghj§f
S¡F¥ gÇjhg¥glhkš nghdhY« Tl br‹id ft®dUila
nkh£lh® t©o r¡fu¤â‹ u¥g® njŒªJ tU¤j¥gLnkba‹W j§fŸ
f©Âšg£lJnghy v©Â KÅághÈ£oah® ïªj cgfhu«
brŒjj‰F v‹Dila kd¥ó®tkhd tªjd«.

ft®d® nkh£lh®fŸ nghf Ç¥ng® brŒj nuh£o‰F v‹d
bryî MƉW v‹gij m¿a buh«g Mtš. v‹ Mir Ãuhir
v‹gJ bjÇí«. Mtiy ml¡f Koahkš btËÆ£nl‹. m›tsî
jhnd eh‹ brŒaKoí«. ïj‰F K‹dhš mªj nuh£o‰F Md Ç¥
ng® bryîfisí« ï¥bghGjhd bryití« gh®¤J c©ikia
btËÆLth®fsh? v‹W nf£»nw‹. Mdhš ï‹bdhU r§fâ,
nk£^® miz¥ gz¤âÈUªJ ïªj nuh£ Ç¥ng® brŒjh®fŸ v‹W
xUt® brhšY»wh®. vJ c©ik v‹W vd¡F¤ bjÇaÉšiy.
všyh« m¿ªjt®fŸ bksdÉuj« rhâ¡»wh®fŸ. <nuhL #d§fŸ
thÆšyh¥ ó¢áfŸ khâÇ ïU¡»wh®fŸ. ahiu nehtJ v‹W bjÇa
Éšiy. v‹id¥ bghW¤j k£oY« ‘fšiy¡ F¤â if nehtJ’ v‹W
brhštJ bt£fkhf ïU¡»wJ. vy¡õ‹ fhy¤âš uh¥gfyhf Xo
Mo¤ âǪJ Mir th®¤ijfis¡ fh£o Vkh‰¿dt®fis¥ ãuâ
Ãâfshf mD¥ãÉ£L ekJ th®¤ijfS¡F¡ fhJ bfhL¤J¡ nf£f
kh£nl‹ v‹»wh®fns v‹W #d§fŸ KQ KQ¡»wâš ãunah#d
bk‹d? ïÅ nkyhtJ ò¤ârhȤjdkhf elªJ bfhŸå®fsh
v‹Wjh‹ <nuhL #d§fis eh‹ ï¥nghJ nf£»nw‹.

ft®dU¡F xU nt©LnfhŸ

tunt‰ò¡F 100 %ghŒ

ft®dU¡F xU nt©LnfhŸ brŒJbfhŸs ÉU«ò»nw‹.
<nuh£lhU« v‹ndhL “nfhɪjh” nghLth®fŸ v‹w e«ã¡if
c©L. Toa Ó¡»u¤âš <nuhL åâfËš br‹id ft®d® nkh£lh®
fËš xU bjUîTl ÉlhkY« C®nfhy« tU«goahf¤ j«Kila
mYtš â£l¤ij¥ ( Programme ) ngh£L¡bfhŸs nt©Lbk‹gnj
vdJ nt©LnfhŸ. m›Éj« mt® tUthuhdhš åL jtwhkš
ó®zF«g«, Myh¤â KjÈaitfŸ vL¥gj‰F nt©oa V‰ghLfŸ
brŒa v‹ KGkdJl‹ “ehŒnghš” ciH¡»nw‹. nf£lhš
nfS§fŸ.

ekJ KÅÌgš fî‹Ìy®fË‹ uh#hãkhd¤ij vªj msî
nfhš bfh©L ms¥gbj‹W bjÇaÉšiy. ï›tsî uh#hãkhd¤
â‰F, mtáa« r‹khd§fŸ bgwnt©oat®fns. Mdhš ght«.
ï‹D« 5, 6 khj§fŸ fh¤âU¡f nt©Lbk‹gJjh‹ v‹Dila
tU¤j«. ekJ uh#hÉ‹ ãwªj âd« nghŒÉ£lJ. m¥bghGnj
g£l§fS« brythŒ É£ld. ïªj¥ ghG§ ft®d® ïuh#h ãwªj
âd¤â‰F K‹dhnyna tªâU¡f¡Tlhjh? áªâd ghY¡F mGJ
v‹d brŒtJ? òJtUõ¥ ãw¥ig eh‹ v©Â¡ bfh©oU¡f
nt©oaij¤jÉu ntW tÊÆšiy. Éâ ahiu É£lJ?

br‹id ft®d® Ú^Ê thœf

KÅágš fî‹áy®fS¡F xU nt©LnfhŸ
v‹Dila, eh‹ e«ò»wgo <nuh£L #d§fSila nt©L
nfhË‹go br‹id ft®diu <nuh£L¡F miH¤J tu¤ j§fshš
Fo muR - 1925

126

ft®d® tunt‰ò my§fhu¤â‰F 100 %. ekJ fî‹áy®fŸ
rh§õ‹ brŒjh®fsh«. ïªj¤ bjhifia Íšyh fby¡l® mEkâ¤J
ïU¥g® v‹gâš rªnjfÄšiy. ïªj¢ rªj®¥g¤âš ekJ KÅágh
127

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

È£oah® fhªâaofS¡F tunt‰ò brŒjJ vd¡F Phgf¤â‰F tU
»‹wJ. m¥bghGJ %.50 nghš brytÊ¡f fî‹áy®fŸ
Ô®khŤjh®fŸ. rÇahd bjhif ÃidÉšiy. m¥nghija fby¡l®
f©Q¡F fhªâ ft®duhf¤ njh‹wÉšiy. Mdgoahš “ï›tsî
%ghŒ nt©lh«. ïij mEkâ¡f kh£nl‹, KÅághÈ£oÆš
fh»j« ïU¡»wJ, ngdh ïU¡»wJ, ik ïU¡»wJ, ir¡»nsh °ilš
vªâu« ïU¡»wJ. mitfis¡ bfh©L tunt‰ò¥ g¤âu«
jahǤJ¡ bfhL§fŸ” v‹W c¤juÉ£lhuh« - ïªj mtkhd«
ï‹D« Ú§fÉšiy. mj‰FŸ ft®dU¡fhf %. 100 brytʤJ ešy
ãŸisfshf ekJ fî‹áy®fŸ K‹tªJÉ£lh®fŸ. Mdhš m¥
bghGJ ïUªj fî‹áy®fŸ ntW ï¥nghJ ïU¥gt®fŸ ntW v‹W
brhšyyh«. th°jt«; Mdhš KGtJ« th°jt« mšy; giHa
òÈfËš áy® ï¥nghJ« ïU¡»wh®fŸ - j«ã¡F tªj mtkhd«
jkaD¡F ïšiyah? v‹W nf£»nw‹. mJjh‹ nghf£L«. KÅ
ágš fî‹áY¡F mtkhd« v‹whš <nuh£L #d§fS¡F mt
khd« v‹Wjhnd m®¤j« - m¥nghJŸs #d§fŸjhnd ï¥nghJ«
ïU¡»wh®fŸ. giHa <nuh£lh® òJ cÆU«, òJ cUtK« bg‰W
É£lh®fnsh v‹dnth vd¡F¤ bjÇahJ.

ek¡F« xU fhÇajÇá
ïÅí« ekJ fî‹áy®fŸ KÅágš îthf¤âš ftiy
bfhŸsÉšiy v‹W ah® brhšy Koí«? ekJ KÅághÈoÆš
v¥gonah âObu‹W ntiy mâfkhf¥ nghŒÉ£lJ v‹W f©L
bfh©lh®fŸ - clnd jiyt® - cgjiyt®fS¡F cjÉahf xU
fhÇajÇá bfhL¤âU¡»wh®fŸ. v‹dnkh csW»nw‹. V‹ ntiy
Æšiy? á§fhu eªjtd« - ÚªJ f£l« ( Swimming Ghat) ïitfŸ
všyh« V‰gl¥ ngh»‹wd. Ä‹rhu És¡F« tªJ ÉL«. beU¥g
iz¡F« fUÉí« tªJÉ£lJ. <nuh£o‰F m¡»Å gfth‹
ãuntr« brŒa ekJ fî‹áy®fŸ É©z¥g« ngh£L É£lh®fnsh
v‹dnkh ï‹dK« bjÇaÉšiy. mJ »l¡»wJ. ï›tsî òâa
ntiyfŸ c©lhF«nghJ cjÉ¡F ï‹bdhUt® nt©lhkh?
nt©L«! nt©L«! Cuh® gz«jhnd? gjÉ¡F r©il ngh£l
t®fŸ ntiy brŒa cjÉ MŸ njL»wh®fŸ. Mdhš fhÇajÇáia
Ãid¡F« nghbjšyh« jh§fKoahj tU¤j« vd¡F©lh»wJ.
ekJ KÅágš M£ánah ïu£il M£á; ïâš vªj¥ gFâ M£á¡F
ml§»dt® mt® v‹gJjh‹ vdJ ãu¢rid. ïu©L M£á¡F«
Mshf ïU¡f Koíkh v‹W rªnjf« - ght« - fhÇajÇáÆ‹ ghL
jh‹ gÇjhg« - xUtŸ ïu©L òUõ®fis¡ fšahz« brŒJ
bfh©l khâÇjh‹. xUtD¡F ïu©L bgh©lh£ofŸ ïUªjhš
Fo muR - 1925

128

TLkhd tiuÆš r©il mL¥g§ fiuÆšjh‹. xUtS¡F ïu©L
òUõ®fŸ ïUªjhš eLåâÆš jh‹ kší¤j«. “CU¡F xU
njtoahŸ ahU¡bf‹W MLthŸ” v‹w gHbkhÊí« c©L. ïªj¢
r§fl¤âš ïUªJ Ú§»¡ bfhŸs xU tÊí©L. mªj¡ fhÇa«
fî‹áy®fshšjh‹ Mfnt©L«. ntiy ÄFâahŒ É£lJ v‹W
âra« tªJ É£lJ. V‹ ï‹bdhU cg fhÇajÇáiaí« ÃaÄ¡f¡
TlhJ? fî‹áy®fŸ bgÇa kdJ brŒjhš Koahj fhÇaK©nlh?
jiyt® - cgjiyt® r©ilí« xÊí«! fhÇajÇáfŸ ghL« Ãt®¤â
ahF«. ïªj nahridia¡ fî‹áy®fŸ V‰gh®fsh v‹gJjh‹
vd¡F¢ rªnjf« - V‹ ? mt®fis¤jh‹ nf£f nt©L«.

e‹¿ kwthik
ekJ fî‹áš AhÈš áy fdth‹fis¤ bjh§f ÉLtjhf
ekJ fî‹áy®fŸ Ô®khŤâU¡»wh®fsh« - ïnjJ ït‹ ÃW¤j
kh£lh‹ nghÈU¡»wnj v‹W thrf®fŸ rÈ¥ò¡ bfhŸS»wh®fŸ.
ÃW¤â É£nl‹. gh¡» ã‹dhš; mJî« thrf®fŸ ÉU«ãdhšjh‹.
F¿¥ò :fî‹áy®fËlK«, thrf®fËlK« k‹Å¥ò¡ nf£f nt©oa tdhf
ïU¡»nw‹. fhuz¤njhLjh‹. br‹w Éahr¤âš ‘fŸË td«’ vL¡f %ghŒ
500 bryî brŒtjhf¡ nfŸÉ¥gL»nw‹ v‹W vGând‹. m¥bghGJ«
ârakhf x‹W« brhšyÉšiy. c©ik bjÇahjâdhš jh‹. Mdhš mªj
c©ikia eh‹ nf£L¡ bfh©lgo vtU« vd¡F¤ bjÇÉ¡fÉšiy.
m¥òw« c©ikia m¿a ehnd ïij¥ g‰¿¤ bjÇa nt©oatuhd xU
e©giu¡ nf£nl‹. mt® %. 235 jh‹ bryî v‹wh®. rÇ v‹nw‹. ï¥bghGJ
v‹ k‹Å¥ig rk®¥gz« brŒ»nw‹.

Fo muR - f£Liu - 26.07.1925

129

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Fnuhjd tUõ¤â‹ gy‹

fhntÇ miz

ï›tUõ« r§fuhªâ ÉahghÇfË‹ nkY«, nythnjÉ¡
fhu®fŸ nkY«, #hâ Mzt¤â‹ nkY« tªâU¡»wJ nghš fhz¥
gL»wJ. VbdÅš xU y£r«, ïu©L y£r« v‹W y£r¡fz¡fhd
Jif¡F¢ áy ÉahghÇfS«, 25 y£r«, 50 y£r«, 75 y£r« v‹W g¤J
y£r¡fz¡fhd Jif¡F nythnjÉ brŒí« áy eh£L¡nfh£il
br£okh® KjÈat®fS« ÔthË M»tUtjhfî«, gh®¥gJ njhõ«,
bjUÉš el¥gJ njhõ« v‹»‹w Mzt¤ j¤Jt§fŸ mʪJ
tUtjhfî«, ï‹D« moíl‹ mÊa¥ bghJk¡fŸ cz®¢áíl‹
Ka®¢á brŒtjhfî« g¤âÇiffËš gh®¤JtU»nwh«.
Fo muR - brŒâ¡ F¿¥ò - 26.07.1925

<nuh£o‰F K¥g¤njG ikš öu¤âš nk£^® v‹D« »uhk¤
â‰F mU»š XL« fhntÇeâÆ‹ ïUfiufËY« ïu©L bgÇa
kiy¢rÇîfŸ ïU¡»‹wd. m›ÉU rÇîfS¡F ïilÆš XL«
fhntÇeâÆ‹ ãuthf #y¤ij ï¢rÇîfis Mjhukhf¡bfh©L
miz f£o ÃW¤âÉ£lhš, ntilfhy¤â‰F Ú®¥ghrd¤â‰F
cgnahf¥gL¤â¡ bfhŸsyhbk‹W Rkh® 50, 60 tUõ fhykhf
br‹id murh§f¤jhU¡F Ãòz®fshš nahrid brhšy¥g£L
tªjJ. mªj nahridÆ‹ nkš Rkh® 25 tUl¤â‰F K‹ghf $kh‹
ã.É.kh¡f eha¡f® KjÈa ïŠáÅa®fshš ïªj miz¡F¤
â£l« nghl¥g£oUªJ« ehsJ tiuÆY« ntiy¤ Jt¡f¥glhkš
ï¥bghGJjh‹ ntiy¤ Jt¡f¤â‰F V‰ghlhf, br‹id ft®d®
mt®fshš nk£^Çš Niy 20 njâ mÞâthu¡fš eh£l¥g£lJ.
ï›ntiy¡F 6 nfho %ghí« mDkâ¡f¥g£oU¡»wJ. ï›ntiy
Koa FiwªjJ g¤J tUõ« MF« v‹W fUj¥gL»wJ.
ïªj mizÆ‹ Ús« MwhÆu« mo. Ú®nj¡f¤â‹ gu¥ò Rkh®
ïUgJ rJuikš. ïj‹ Ú®¥gh¢rÈdhš _‹W y£r¤J K¥gjhÆu«
V¡f®fS¡F xU nghfK« 70 MÆu« V¡fuhî¡F ïu©lh« nghf
K« j©Ù® ghŒªJ Éisî c©lhF«. ï›tizÆ‹ Ú®ghrd«
KGJ« jŠir Íšyhî¡nf ÄFâí« cgnahf¥gLnkašyhJ
nfhaK¤ö®, nry« Íšyh¡fS¡F¡ bfhŠrK« cgnahfÄšiy.
ï›tsî óÄí« g£L¡nfh£il jhÿ¡fhÉš jh‹ â£l« nghl¥
g£oU¡»wJ. ïª Ú®¥ghrd¤â‰F V¡fuh x‹W¡F 15 %. åj« jh‹
Ô®it Éâ¡f¥gL«.
nfhaK¤ö®, nry« Íšyh¡fËš ³ Ú®¥ghrd trâ brŒt
jhÆUªjhš bryî mâfkhFbk‹W« mjdhš V¡fuh x‹W¡F 30
%. Ô®it Éâ¡fnt©otU« v‹W« fUâ ïªj nahridia¡
ifÉl¥ g£ljhf¢ brhšy¥gL»wJ. ïij òduhnyhrid brŒí«go
nfhaK¤ö® ÍšyhtháfŸ To nahá¤J V¡fuh x‹W¡F 22 %. Ô®it
bfhL¡f¤ jh§fŸ r«kâ¥gjhí« nfhaK¤ö® Íšyhî¡F« ghrd
trâbrŒJbfhL¡f nt©Lbk‹W« Ô®khŤJ murh§f¤â‰F«

Fo muR - 1925

130

131

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

bjÇɤâU¡»wjhfî« brhšy¥gL»wJ. ïªâahÉnyna nk£^®
fhntÇ mizia¥ bgÇa mizfËš x‹whf¡ fUj¥gL»wJ.
ekJ njr¤âš cŸs Ú® trâia¡ ftŤjhš ï«khâÇ mndf
mizfŸ f£o rK¤âu¤âš nghŒ åzhf ÉG« j©Ùiu¤ nj¡»¡
nfho¡fz¡fhd V¡fuh óÄfis¢ rhFgo brŒa v›tsnth brsf
ÇaÄU¡»wJ. ekJ murh§f¤jh® ï¤njr¤â‰F¥ ãiH¡f tªâU¡
»wt®fshdjhY«, ekJ njr¤â‹ thœîfËš y£áa« brY¤j
nt©oa mtáaÄšyhjt®fshÆU¡»wt®fshdjhY« bgÇa T£l
kh»a 33 nfho #d§fis btF áyng® Msnt©o ÆU¡»wjhd
âdhY« rªJbghªJ _iy KL¡FfS¡bfšyh« j§fŸ Õu§»í«,
J¥gh¡»í«, g£lhs§fS« nghf¤j¡ft©z« uÆš nghLtâ
nyna ftiy brY¤â ü‰W¡fz¡fhd nfho %ghŒfis mj®¡nf
bryÉ£L uÆš trâfis¥ bgU¡» tªjh®fns xÊa, ï›tiz
f£L»w Éõa¤âš ït®fS¡F ïZlK« ftiyí« ÄFâahf
ïU¡fntÆšiy. m‹¿ k‰bwhU fhuzK« Twyh«. ïªeh£oš
Ú®¥ghrd trâ mâfnk‰g£LÉ£lhš k¡fS¡F TÈ trâí«
ãiH¥ò trâí« mâfkhŒÉL«. btËeh£oš cŸs m‹Åa
njh£l¡fhu®fS¡F e« eh£oÈUªJ TÈah£fŸ V‰Wkâahf
ïlÄšyhkš nghŒÉLnk v‹»w gaK« ïU¡fyh«. ekJ r£lrig
m§f¤âd®fS¡F« ïJ Éõa§fËš ftd« brY¤j¤j¡f
ò¤âtU«goahd fšÉí« ekJ njr¤âš ïšiy. Ä‹rhu Éir
bfh©LtªJ És¡F¥nghlî«, aªâu« t©o bfh©LtªJ F¥ig
thuî«, ïaªâu« it¤J üš ü‰fî« berî brŒaî«, óÄ¡FŸ
uÆš nghlî« mšyhkš, njr ey¤â‰nfh ViHfŸ ãiH¥ã‰nfh
v‹d brŒtJ v‹W nahá¡f neunkh ò¤ânah ïšyhkš nghF«go
fšÉ f‰ã¡f¥g£L tU»wJ.
ga§bfhŸËahfî« v¥bghGJ« j‹id¡ fh¥gh‰¿¡ bfhŸt
ânyna fU¤JŸsjhfî« FofËl¤âš rjhfhyK« rªnjfKŸs
jhfî« m‹ãdhš mšyhkš J¥gh¡», Õu§», btoF©odhš
MStjhfî« ïU¡»w xU murh§f¤âÅil ït‰iw¤ jÉu eh«
ntW v‹d vâ®gh®¡fKoí«?
Fo muR - f£Liu - 26.07.1925

$ át« kiwªjh®
br‹w ïu©L _‹W thu§fshf kiwªâUªj J¡f« e«ik
Û©L« NœªJ É£lJ. ïJ, njr¤â‹ ã‰fhy thœÉš nkY«, nkY«
rÈ¥ã‰nf ïl« bfhL¤J tU»‹wJ. á‹dh£fS¡F K‹ghf $
#¤ R¥ãukÂa átdh® kJiuÆš nehŒthŒ¥g£L Äf tUªJ»wh®
vd¥ g¤âÇiffËš gh®¤njh«. bfhoa T‰Wt‹ ï›tsî ÉiuÉš
ekJ mÇa njr g¡jiu¡ bfhŸis bfhŸth‹ vd¡ fdÉD«
fUjÉšiy. ekJ átdh® giHa njr g¡j åu®fËš xUt®. 1907«
M©oš ekJ eh£oil V‰g£l Rnjáa¡ »s®¢áÆ‹ bghGnj
K¡»akhdtuhf ËW bjh©lh‰¿aj‹ gydhŒ $kh‹fŸ
t.c.áj«gu«ãŸis, FUjhjŒa® KjÈa e©g®fSl‹ MW tUl
j©lid milªJ áiwÆš g£l fod§f£F X® msÉšiy.
m¥bghGJ mtiu¡ bfh©l nehŒjh‹ ïJfhiy mtiu 圤âaJ.
m¡fhy¤âš áiw v‹whš v›tsî ïÊî« gaK« v‹gJ ah«
všnyhU« e‹F m¿ªjnj. m¥go ÆUªJ« áiwÆÅ‹W«
btËtªJ Û©L« mŠrhJ njr¥ gÂÆnyna jdJ fhy¤ij¡
fÊ¡fyhdh®. át« mt®fŸ x¤JiHah¤ j®k¤âš Vidat‰iw
V‰W¡bfhŸËD« rh¤åf« v‹gij¢ á¿J« V‰W¡ bfhŸsnt
Æšiy. x¤JiHahik X§» ts®ªJ Ëw fhy¤âD« át« mt®fŸ
bghʪj brh‰bgU¡Ffbsšyh« åu¤ij mo¥gilahfnt
bfh©oUªjd v‹W« vtiuí« mŠrhJ v⮤J ÉgJ mtuJ
thœehË‹ X® bgÇa y£áakhF«. ïu©lh« Kiwahf át«
mt®fŸ 1921 - « M©L á‹dhŸ áiwÆÈUªJ clš tÈ F‹¿
cÆ® nghF« ÃiyÆÈUªj fhuz¤jhš btËÆš tªJ É£lh®.
Û©L« murh§f¤jh® át« mt®fis¢ áiwÆÈl nt©oa
Ka‰áfbsšyh« brŒjd®. át« mt®fŸ mÇa üšfŸ gy
vGâíŸsh®. mt® v¥bghGJ« ïisP®fis åu®fsh¡f nt©L«
v‹w fU¤Jilah®, m¡fU¤J¥go ï‹Wtiu gy ïisP®fis¥
gƉWɤJ tªjh®. mtuJ ïs« Ól®fŸ kd¤ js®¢á cwhkš njr¥
gÂÆnyna j§fŸ fhy¤ij¢ brY¤j nt©L»nwh«. vkJ
mEjhg¤ij mt®f£F¤ bjÇÉ¡»nwh«.
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 26.07.1925

Fo muR - 1925

132

133

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

rh°âÇahÇ‹ njrhãkhd«

m»y ïªâa njrgªJ Phgf Ãâ

âU.É.v°.ÓÅthr rh°âÇahiu m¿ahj ïªâa® ïuh®
v‹gJ cWâ. ekJ njrhãkhÅfËš xUtuhf mtU« És§»
tU»‹wh®. M§»nya® ïJtiuÆY« ïªâa®fS¡F mˤj
g£l§fËš caÇa g£l¤ij¥ bg‰wtuht®. ïu©blhU eh£fS¡F
K‹d® mt® jkJ njrhãkhd¤â‹ MH¤ij ïªâaU¡F msªJ
fh£oÆU¡»wh®. eh£o‹ j‰fhy muáaš Ãiyia¥ g‰¿¢ áwªj
njrhãkhÅfË‹ mã¥ãuha§fis m¿a nt©o ‘g«ghŒ »uhÅ
fš’ g¤âÇif áy nfŸÉfis ÉL¤âU¡»wJ. m¡nfŸÉ fS¡F¥
gâš mˤj bgÇah®fËš ekJ rh°âÇahU« xUt®. m¡ nfŸÉ
fËš x‹W ã‹tUkhW:- “mªÃa eh£L Mil mÂtij É£L
Él¤ jh§fŸ jahuhf ïU¡»Ö®fsh? jh§fŸ mªÃa Milia
cgnah»¤J¡ bfh©L tÇ‹, Rnjá ïa¡f« K‹nd‰wkila mij
É£LÉl xU¥gL»Ö®fsh?” ï¡nfŸÉ¡F ‘ïšiy’ v‹W xnu
th®¤ijÆš ekJ rh°âÇah® gâš T¿É£lh®. v‹nd ïtuJ
njrhãkhd«! v‹nd ViH ïªâa k¡fËl¤J ïtU¡FŸs ngu‹ò!
ViH ïªâa k¡fŸ ghLg£L¡ bfhL¤j tÇ¥gz¤âš cyfŠR‰¿
tªj ekJ rh°âÇahuh ïªâa ViH k¡f S¡F ïu§f¥ngh»wh®?
všyh« btW« gf‰fdnt. M§»y khiaÆš mGªâ¡ »l¡»wh®
ght« ekJ rh°âÇah®. M§»y nkhf¤â‹ tÈikna tÈik! bg‰w
jhiaí« ãwªj bgh‹dh£ilí« cj¿¤ jŸËÉL«go rh°âÇah®
ngh‹w c¤jk®fisí« btU£o ÉL»‹wJ. rh°âÇah® ÚLÊ thœf!

njrgªJ jhr® ïuî gfyhŒ¢ brŒant©Lbkd¡ fUâ tªj
»uhk îkhz ntiy brŒí«bghU£L ïªÃâ tNÈ¡f fhªâ mofŸ,
g©oj kâyhš neU, rnuh#Å njÉah®, #«dhyhš g#h{, ã.Ì.nu,
brsf¤ mÈ, #tAÇyhš neU KjÈa mÇa jiyt®fŸ X® nt©L
nfhŸ ÉL¤JŸsh®fŸ. ïªÃâia¥ ãurhu¤â‰F¢ bryî brŒa¥gl¥
nghtâšiy. go¤jt®fis »uhk§fS¡F mD¥ã m§F mt®fŸ
»uhk îkhz ntiyfŸ brŒtj‰nf bryî brŒa¥gL«. jhr®
ïw¥gj‰F ïu©L âd§fS¡F K‹d® jh®Íȧ»š “vdJ nehŒ
Fz¥g£lîl‹ »uhk§fËš ïuh£od§fis¥ gut¢ brŒtj‰nf
nt©oa Ka‰á brŒa¥ngh»nw‹” v‹W fhªâ mofËl« T¿
dhuh«. czÉšyhJ thL« k¡fis¡ fh¥gj‰F ïªÃâ nt©L tJ
Äfî« mtáakhF«. ï¡»uhk îkhz ntiyna ek¡F¢ Rjªj
u¤ij mË¡f¡ToaJ. efu§fŸ v‹D« ngŒfË‹ ehfßf« v‹D«
khia xʤJ k¡fŸ všnyhU« »uhk thœî thœªJ, g©il¡
if¤bjhÊiy cÆ® bgw¢brŒjš nt©L«. ïªÃâahdJ ïªâah
bt§F« »uhk îkhz ntiy brŒtj‰F cgnahf¥gLkhifahš
x›bthUtU« vËatuhÆD« rÇ, brštªjuhÆD« rÇ j§fsJ
r¡â¡nf‰wthW cjÉ brŒJ jhrÇ‹ ÉU¥g¤ij Ãiwnt‰w
nt©LtJ mtáabkd ah« Twnt©Ltâšiy.

Fo muR -– Jiz¤ jiya§f« - 26.07.1925
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 26.07.1925

Fo muR - 1925

134

135

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ï‹D« x‹W

eh‹F á¤âu§fŸ
xU jÄœ eh£L¥ bg© eh£oakhLtJ nghyî« xU jÄœ
eh£L................‹ M£LÉ¥gJ nghyî« á¤âu« vGâ, 炙yhªâš
njáa¡ T¤J v‹W bgaÇl¥g£oU¡»wJ.

xU g¡â Ãiwªj fztD« kidÉí« j‹ K‹ndh®fS¡F
ââ bfhL¥gJ nghyî«, mt‰iw ònuh»j®fŸ th§» _£il¡ f£o¡
bfh©L…...... å£L¡F¥ nghtJ nghyî« xU á¤âu« tiua¥g£o
U¡»wJ. ïJ e«kt® nahridÆšyhkY« gh¤âuk¿ahkY« ââ
bfhL¡F« gƤâa¡fhu¤ jd¤ij¡ fh£l F¿¥ã£lJnghš
ïU¡»wJ. ïit Kiwna jÄœehL, t§fhË, CÊa‹ ïitfËš
fhz¥gL»wJ.
Fo muR–- f£Liu - 26.07.1925

ïJ jÄœehL Rauh{a¡f£á fhÇajÇáahŒ ïUªj xUt®
炙yhªJ¡F njáa ãurhu¤â‰F nghtjhf¢ brh‹dijí«, mt®
nghF«nghJ xU eh£oa¥ bg©Q« Tl¥ nghÆU¡»wJ v‹W
brhštijí« F¿¡»wJ nghš ïU¡»wJ.

k‰bwh‹W
xUt® xU khËifÆš m‹Åa cilíl‹ xU ifÆš
áfbu£L« k‰bwhU ifÆš ãuhªâ¡ nfh¥igí« g¡f¤âš xU
rhuha¡ F¥ãí« mU»š xU bgh£yU« ïU¡f mJrka« kfh¤kh
cŸns tu clnd ntiy¡fhuid¡ T¥ã£L Û£o§F¡F¥ nghf
nt©L«, Û£o§F¡F cL¤Jtjhd fj® cil bfh©Lth v‹W
brhštJ nghš xU á¤âu« kfh¤khÉ‹ òJ áZa®fË‹ bgUik
ia¡ fh£LtJnghš tiua¥g£oU¡»wJnghš ïU¡»wJ. ïJ
fšf¤jhÉš kfh¤khÉ‹ ãua¤jd¤jhš nka® Md $kh‹
br‹F¥jh mt®fË‹ j‹ikia¡ fh£l F¿¥ã£lJ.

ïÅí« x‹W
nrukhnjÉ FUFy¤âš xUt® jhoíl‹ fhšnkš fhšngh£L
c£fh®ªJ guh¡»uk¤Jl‹ xU ifÆš Ûiria¤ bjh£L¡bfh©L
k‰bwhU ifÆš ga¥glhâU§fŸ xU if gh®¥ngh« v‹W mgah°
j« fh£o¡bfh©L«, FUFytháfŸ jh§fŸ ïU¡F«nghJ
v§fS¡F v‹d ga« v‹W« brhšYtJnghyî« c¤âuÉšyhkš
tu¡TlhJ v‹W FUFy thÆÈš xU gyif vGâ¡ f£o¤ bjh§f
É£L ïU¥gJ nghyî« tiua¥g£oU¡»wJ. ïJ jÄH®fËl«
mâfkhŒ gz« tNȤJ¡bfh©L jÄœ¡ FHªijfis ïÊîgL¤J
tij¥ g‰¿¡ nf£lhš mj‰F åÇa« ngRtij¡ F¿¡»wJ nghš
ïU¡»wJ.
Fo muR - 1925

136

137

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

yŠr«
ekJ eh£oil ïJfhiy murh§f CÊa®fS¡FŸS« bghJ
k¡fS¡FŸS« yŠr« th§FtJ« bfhL¥gJ« Äfî« vËa
tH¡fkhf¥ nghŒÉ£lJ. k¡fËilna ï›Éj tH¡f§fis ïÊ
thŒ¡ fUJ« kd¥gh‹ikí« kh¿É£lJ. murh§f CÊa®fŸ
v‹ngh® X® CÇÅ‹W« k‰bwhU CljF kh‰w¥g£L tªjhš Kj‹
Kjyhf mªj CÇš yŠr« th§»¡ bfhL¡F« juf®fis¤ njLtJ
jh‹ mnefkhŒ mt®fsJ ntiyahŒ ïU¡»‹wJ. bghJk¡fS«
murh§f Úâk‹w§fËnyh, îthf k‹w§fËnyh j§fS¡F VnjD«
mYtšfŸ V‰g£lhš yŠr« th§»¡ bfhL¡f¤ juf®fis¤ jh‹
KjÈš ehL»wh®fŸ. ï›ÉU T£l¤jhÇilÆD« yŠr« th§fî«
bfhL¡fî« j‰fhy« bgU«ghY« t¡Ñš T£l§fËÈUªnj juf®fŸ
bjǪbjL¡f¥gL»‹wd®. ïjdhš Ãaha k‹w§fËš Étfhu§
fis¤ jh¡fš brŒant©oa f£á¡fhu®fŸ Ãahahâ gâfS¡F¤
juf®fshŒ ïU¡F« t¡ÑšfŸ ahnuh, mt®fËlnk mâf« bršY
»‹wd®. áy t¡ÑšfS« j§fS¡F ï›tsî, Ãahahâgâ¡F
ï›tsî v‹W ngána bjhif th§F»‹wd®. áy mâfhÇfŸ yŠr«
th§Ftâšiy v‹W brhšÈ¡ bfh©L á‰áy t¡ÑšfËl«
ánefkhfî«, jh£r©akhfî«, ghug£rkhfî« elªJ bfh©L, mj‹
_ykhf t¡ÑšfS¡F tU«go brŒJ it¤J mt®fËl« gzkhf
mšyhkš ntW tÊfËš jh§fŸ yhg« mil»‹wd®. ïij
tH¡f¤âš yŠr« v‹W brhšyhÉoD«, ïJngh‹w brašfŸ
c©ikahd yŠr¤â‹ gyidna c©lh¡F »‹wJ. jh£r©a«
fh£l¥gL« t¡ÑšfŸ ïj‹ gydhŒ yŠr« v‹»w bgauhš
ïšyhÉoD«, ntW tÊÆš f£á¡fhu®fËlÄUªJ bg‰W¡
bfhŸS»‹wd®. ïjdhš mnefkhŒ ï›tH¡fKŸs t¡Ñš
fËl«jh‹ f£á¡fhu®fŸ bršY»‹wdnu m‹¿, bf£o¡fhu®fsh
fî«, nah¡»akhfîKŸs t¡ÑšfËl« bršYtâšiy. murh§f
CÊa® v‹W brhšY« mâfhÇfS« yŠr« th§Ftâš gyÉj
j¤Jt§fis cgnah»¡»‹wd®. áy® ïu©L f£á¡fhuÇl« Éahgh
u« ngRtJ nghš ngá, mâf bjhif bfhL¤jtD¡F mDTy
khfnt j§fŸ Ô®¥ig¡ bfhL¡»‹wd®. áy rka§fËš ïu©L
Fo muR - 1925

138

ngÇlK« th§»¡bfh©L ïUtiuí« âU¥â brŒí«go uhÍ brŒJ
mªj uhÍ¡F V‰wÉjkhŒ j§fŸ Ô®¥ig mˤJ ÉL»‹wd®. áy
jUz§fËš xU f£á¡fhuU¡F¤ bjÇahkš k‰bwhU f£á¡fhuÇl«
ï›tsɉF¡ FiwÉšyhj bjhif¡nfh, j©lid¡nfh Ô®¥ò¢
brŒ»nw‹ v‹W«, ï‹bdhU f£áahÇl« ï›tsî¡fâfkšyhj
bjhif¡nfh, j©lid¡nfh Ô®¥ò¢ brŒ»nw‹ v‹W« ïUtÇlK«
th§»¡ bfhŸStJ«, áy jUz§fËš bgÇa j©lid brŒa
nt©oaijnah bgÇa bjhif¡F¤ Ô®¥ò¢ brŒa nt©oaijnah
Fiwªj msɉF¢ brŒtjhŒ¢ brhšÈ th§FtJ«, ï‹D« áy
rªj®¥g§fËš j§fËlKŸs Étfhu§fËš Ãaha« ï‹dhU¡F¤
jh‹ v‹W bjǪJ mªj¡ f£áahÇl« th§»¡ bfhŸStJ« ï¥go
ï‹D« mnef ÉjkhŒ th§f¥gL»‹wd. ï¥go th§f¥gL«
yŠr§fŸ bgU«gh‹ikahŒ KGtJ« jh§fns miltâšiy.
nkš mâfhÇfS¡F« g§F bfhL¡f neÇ£L ÉL»‹wJ. mªj¥ g§F
v‹gJ bjhifahfnth, r¥isfŸ _ykhfnth, rhkh‹fshfnth,
ntWÉjkhŒ mtiu¤ âU¥â brŒtj‹ _ykhfnth g§F brY¤â
ah»ÉL»‹wJ. m¥go¢ brY¤â nkyâfhÇfS¡F ešytdhŒ elªJ
bfh©l ï›tâfhÇfŸ btF ijÇakhŒ j§fSila Ô®¥òfis¡
fil it¤J Éahghu« brŒtJ nghš ɉW tU»‹wd®. bghJ
#d§fS« filfËš f¤jÇ¡fhŒ, thiH¡fhŒ Éiyngá th§FtJ
nghy Ô®¥ig Éiy¡F th§F»‹wd®. ïit bgU«ghY« btË¥
gilahd ïufáa§fshŒ És§F»‹wd. Éah{a§fS«, Étfhu§
fS« mâfkh»¡ bfh©L tUtj‰F ekJ eh£L t¡ÑšfŸ K¡»a¡
fhuzbk‹W brhšYtJ xU g¡fÄUªjnghâY«, ïªj yŠr«
th§fY« bfhL¡fY« mj‰F v›Éj¤âY« FiwªjJ mšybt‹nw
brhšyyh«. nkš mâfhÇfŸ v‹W brhšy¥gLnth® yŠr« th§F«
Ñœ mâfhÇfËl« g§F th§fhÉ£lhY« FU£L¤jdkhd mã
khd¤jhnyh, ntW ágh®á‹ fhuz§fshnyh, j§fŸ ïZl« nghš
el¡»wh®fŸ v‹gâdhnyh, mšyJ jh« th§FtJ nghynt mtU«
th§»É£L¥ nghf£L« v‹W fUiz fh£Ltâdhnyh, j«Kila
nkš mâfhÇ¡F nt©oatuhfî« ïU¡»‹wh®fŸ v‹w fhuz¤â
dhnyh, m‹¿í« uhéa Éõa§fËš r®¡fhU¡F mDTykhŒ
mtuJ kdrh£á¡F ÉnuhjkhŒ mnef« ngiu¤ j©lid brŒJŸ
sh® v‹nwh, btŸisaU¡F« ïªâaU¡F« elªj Étfhu§fËš,
btŸis¡fhuU¡F mDTykhf¤ Ô®¥ò¢ brŒJŸsh® v‹nwh
ï¤âahâ fhuz§fshš v›tsî btË¥gilahí«, v›tsî k¡fŸ
tUªJ«goahí«, yŠr« th§»dhY« ftÅ¡fhkš É£L ÉL»‹
wd®. yŠr« v‹W brhšYtJ rhjhuzkhŒ nghä°, ÇtÅô, ïŠá
Åa®, it¤âa«, ghu°£, rhš£ KjÈa ïªj ïyhfh¡fS¡F¥ ãwÉ¡
139

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

FzkhŒ ïUªJ murh§f¤jhY« bghJk¡fshY« rf#ªjh‹ vd¡
fUâ ftÅ¡fhkny mDkâ¡f¥g£L tªâUªj nghâY«, #d§
fË‹ thœî - jhœÉ‰F¥ bgÇJ« fhuzkhÆU¡»w áÉš, »ÇÄdš
ïyhfh¡fËš Tl jiyÉǤjho tU»‹wd. ït®fËš áy® gzK«,
neh£L« th§»dhšjh‹ yŠrbk‹W«, ntWÉj fhÇa§fŸ v‹d
brŒjhY« yŠr« ïšiy v‹»w v©z¤Jlndna j§fŸ fhÇa§f
is¢ brŒ»‹wd®. rhjhuzkhŒ c¤ânahf°j®fËš yŠr« th§fh
jtiu k‰w mâfhÇfS« K£lhŸ v‹nw fUJ»‹wd®. mnefkhŒ
mt®fS¡F nkš c¤ânahfK« »il¥gâšiy. jh§fŸ yŠr«
th§Ftâšiy v‹»w mf«ght¤jhš nkš mâfhÇfis ït®fS«
ïy£áa« brŒahâUªJÉLtJ. mjdhš nkš mâfhÇfŸ ït®
fis¡ bfL¤J ÉL»‹wd®. ïit ï¥goÆU¡f, mâfhÇfËnyna
áyU«, go¤jt®fËš áyU« jh§fŸ xU F‰wK« brŒahkš c¤â
nahfK« nkš c¤ânahfK« r«ghâ¥gj‰fhfnt MÆu« gâdhÆu¡
fz¡fhfî« bfhL¡f nt©o V‰g£L¥ nghŒÉL»‹wJ. áy
c¤ânahf°j®fŸ th§f ïZl¥glhjt®fshÆUªjhY« nkš c¤â
nahf°j®fS¡F¡ bfhL¡fî«, bryî brŒtj‰F« v‹nw yŠr«
th§f nt©oat®fshŒ ÉL»wh®fŸ. áy ïyhfh¡fËš yŠr« kh_
yhfnt fUj¥g£L tU»‹wJ. áy mâfhÇfŸ jh« th§fhâUªjhš
nghJ« v‹W, k‰wt®fŸ th§FtJ e‹whf¤ bjǪâUªj nghâY«
ftÅahkny ïUªJ ÉL»wh®fŸ. ï›Éjkhf mâfhÇfË‹
nah¡»aij ftÅ¡f¤jFªj msɉF¥ bgU» tU»wJ. v›tsî
%ghŒ r«gs« bfhL¤jhš yŠr« th§f kh£lh®fŸ v‹W brhšYt
j‰F xU bjhifna ïšyhkš nghŒÉ£lJ.
ášyiw c¤ânahf°j®fŸ th§F« yŠr« m›tsî
bfLâia c©lh¡fhÉ£lhY«, mj‹ Égu§fis¥ g‰¿¥ ã‹d®
vGJnth«. fîut c¤ânahf°j®fS« yŠr« th§FtJ rf#kh»
É£ljšyhkš, murh§fK« mDkâ¤JÉL« nghÈU¡»wJ. yŠr«
ÉõakhŒ xU bgÇa mâfhÇ¡F«, xU bgÇa kÅjU¡F« elªj
r«ghõizia kh¤âu« vGâÉ£L ïij Ko¡»nwh«.

eh‹ v‹d brŒaKoí«? nt©Lkhdhš mªj c¤ânah
f°jiu ntW CU¡F kh‰w Koí«. nf° vL¤J elto¡if
el¤jnt KoahJ. m¥go VjhtJ Mu«ã¤J É£lhš rhâ
mãkhd§fS«, ágh®RfS« tªJ fG¤ij K¿¤J
ÉL»wJ. mj‰F« Jªjhš ekJ ngÇš VnjD« bf£l
v©z¤ij¡ f‰ã¤J¥ gÊiaí«, VjhtJ xU bf£l
bgaiuí« V‰gL¤â ÉLtnjhL e«Kila ÉU¤âiaí«
bfL¤JÉL»‹wd®.
bgÇa kÅj® : m¥go Mdhš mtiu ntW CU¡fhtJ kh‰¿¤
bjhiy¥gJjhnd !
bgÇa
c¤ânahf°j®: ïjdhš v‹d bghJ e‹ik Éisí«? ïªj CÇš
th§Fgt® m§FnghŒ th§F»wh®. ï¥bghGJ mt®
ïU¡F« CuhtJ gz¡fhu®fS«, yŠr« bfhL¡f¥ gH»
dt®fshfî«, yŠr« bfhL¡»nwhnk v‹W tU¤j¥
glhjt®fS« ïU¡»w CuhF«. ïÅ mtiu ïijÉ£L
ntW CljF kh‰¿dhš m§F nghŒ filit¤J Éahghu«
Mu«ã¥gj‰FŸ å© bf£l thrid V‰g£LÉL«.
bgÇa kÅj® : rÇ, rÇ m¥go Mdhš x¤JiHahjh® ngÇš
j¥ãjnk ïšiyna?
bgÇa
c¤ânahf°j® : ah® j¥ãj« brhšY»wh®fŸ?
Fo muR - f£Liu - 26.07.1925

bgÇa kÅj® : v‹d Iah, c§fŸ ïyhfhit¢ nr®ªj xU bgÇa
c¤ânahf°j® ï›Éjkhf yŠr« th§F»whnu, v§fS¡F
všyh« btËÆš jiy Ú£Ltj‰F bt£fkhŒ ïU¡»wnj,
ïij¥g‰¿¡ nfŸÉKiw ïšiyah ?
bgÇa
c¤ânahf°j®: M«! všyhU¡F« bjǪjJjh‹. Mdhš
Fo muR - 1925

140

141

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

J¡F cgnahf¥gl¡Toat®fis c©lh¡F« c‰g¤â rhiy.
bko¡fš fhny{ v‹D« it¤âa¥ gŸË¡Tl« eh£L it¤â
a¤ij¡ bfhšy vk‹fisí«, Óik kUªJfis ɉf¤ juf®fisí«
c©lh¡F« c‰g¤ârhiy.

etu¤âd«
- á¤âuò¤âu‹
1. rhâ¡f®tK«, _le«ã¡ifí« ïªâa®fËš ãuhkz rnfh
juÇlkh¤âu« ïU¥gjhf v©QtJ ãrF, ãuhkzušyhj áy
tF¥ghÇlK«, gŠrkbu‹nghÇ‹ áy tF¥ghÇl¤âY« ïU¡»wJ.
Mdhš, ït®fŸ go¥goahŒ nkš rhâah® v‹nghÇl¤âÈUªJjh‹
f‰W¡bfh©lt®fŸ.
2. ãuhkz®fS«, mt®fis¥nghš eo¥gt®fS« j§fŸ
bg©fŸ Éjit M»É£lhš bgU«ghY« mt®fis Éfhu¥gL¤j
nt©Lbk‹w v©z§bfh©nl, f£lha¥gL¤â bkh£ilao¥
gJ«, eiffis¡ fH‰¿ÉLtJ«, btŸis¤J bfhL¥gJ«,
miutÆW rh¥ghL nghLtJkhd bfhLikfis¢ brŒJ tU»wh®
fŸ. Mdhš, ït®fS¡fl§fhj áy °âßfŸ taJ br‹wt®fsh»í«
bkh£ilao¤J¡ bfhŸshkY«, eiffŸ ngh£L¡bfh©L«, fhŠá
òu«, bfhuehL KjÈa C®fËÅ‹W« tU« g£L¥òlitfis¡
f£o¡bfh©L« eh‹F ng® e‹whŒ rh¥ã£L¡ bfh©LÄU¡»wh®fŸ.
3. #°o° f£á¡F¥ ghku #d§fËl¤âš bršth¡F ïšyhâ
U¥gj‰F¡ fhuz«, mt®fŸ r®¡fhiu ittJ nghy ntõ« nghl¡
Tl ga¥gLtJjh‹. ghku #d§fŸ r®¡fhiu itjhšjh‹ rªnjhõ¥
gLth®fŸ. VbdÅš r®¡fhÇ‹ elto¡if mt®fS¡F¥ ão¡f
Éšiy.
4. M§»y« go¤J¥ gߣirÆš njWtnj ò¤ârhȤjd
bk‹W«, bf£o¡fhu¤jdbk‹W« brhštJ m¿ahikahF«. cU¥
nghl¥ gH»dtD«, Phgfr¡âíŸstD« vijí« go¤J gh°
g©ÂÉlyh«. cU¥nghl¥ gHfhjtD«, Phgfr¡âÆšyhjtD«
gߣirÆš jt¿Élyh«. Mdhš, go¤J¥ gh° g©Âdt‹
mnah¡»adhfî«, K£lhshfî« ïU¡fyh«. go¤J« gh° brŒah
jt‹ bf£o¡fhudhfî«, nah¡»adhfîÄU¡fyh«.

6. ïªâahÉš #hâ mf«ght« ïU¡»wtiuÆš ïªâa®fŸ
j§fSila nah¡»aijÆdhnyh, x‰WikÆdhnyh, rhk®¤âa¤
âdhnyh m‹Åa M£áÆÈUªJ Éyf Koant KoahJ. xU rka«
M§»nyaÇ‹ bfhLikÆdhnyh, K£lhŸjd¤âdhnyh ïªâah
M§»nya®fis É£L Éy»dhY« Éyfyh«. Mdhš ïªâa®
if¡F tUkh v‹gJ kh¤âu« mâf rªnjfªjh‹.
7. jÄH®fŸ j§fŸ m¿ah¤jd¤âdhš btŸis¡fhuiu¤ Jiu
ba‹W«, ãuhkz®fis rhÄba‹W« T¥ãLtnjhL ït®fis¡
f©lhš jhnk K‹ kÇahij brŒa nt©Lbk‹W«, mâY«
ãuhkz¢ áWtid¡ f©lhY« F«ãlnt©oaJ kj j®kbk‹W«
v©Q»wh®fŸ.
8. xU ntiy¡fhf¥ nghl¥g£l É©z¥g§fËš M§»y¤
âš bgÇa gߣir gh° brŒjtndh k‰W« gy gh° brŒjtndh
ngh£l É©z¥g¤ij¤jh‹, v#khddhÆU¥gt‹ ftÅ¡f nt©L
bk‹gJ«, mtU¡F¤jh‹ ntiy bfhL¡fnt©Lbk‹gJ« bghW¥
g‰wJ« K£lhŸjdkhdJkhF«. ntiy¡F nt©oa nah¡»aij
ïU¡»wjh? ïšiyah? v‹W gh®¥gJjh‹ »ukkhdjhF«. bf£o¡
fhuU«, nah¡»aUkhdt®fS« bk£ÇFnyr‹ go¤jt®fËš ïU¡
»wh®fŸ. nrh«ng¿í«, mnah¡»a®fS« ã.V. , v«.V., go¤jt® fËš
ïU¡»wh®fŸ.
9. jÄœeh£L Rauh{a¡ f£á v‹gJ j‰fhy« r£lrig, Íšyh
ngh®L, jhÿfh ngh®L, KÅághÈ£o KjÈa °jy °jhgd§fËš
ãuhkzušyhjhU¡F V‰g£oU¡F« Mâ¡f¤ij xʤJ kWgoí«
ãuhkz Mâ¡f¤ij V‰gL¤jnt njh‹¿ÆU¡F« xU Nœ¢áahF«.
Fo muR - f£Liu - 02.08.1925

5. gŸË¡Tl§fS«, fhny#& fS« moikfis c©lh¡F«
c‰g¤ârhiy. yh fhny{ v‹D« r£l¥ gŸË¡Tl« njr¤ Jnuhf¤
Fo muR - 1925

142

143

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ïj‰F¥ bgabu‹d ?
Rauh{a¡ f£áah® fh§»u° x¤JiHahikia¡ ifÉ£l
nghâY« jh§fŸ x¤JiHahikia Él¥nghtâšiyba‹W«,
Äjthj¡ f£áí« #°o° f£áí« r®¡fhnuhL x¤JiH¥gjhfî«,
x¤JiHahjhU¡nf X£L¡ bfhL¡f nt©Lbk‹W«, nj®jš rka§
fËš nkilÛJ ËW ngá ghku #d§fis Vkh‰¿ X£L¥ bgW»wh®
fŸ. Rauh{a¡ f£áÆ‹ všyh ïªâa¤ jiyt uhd nkhâyhšneU
mt®fŸ âObu‹W r®¡fhuhš V‰gL¤j¥g£l uhQt¡ fÄ£oÆš
m§f¤âd® ntiyia x¥ò¡bfh©lh®. ïj‰F khj¡fz¡fhd
r«gs« tuhÉ£lhY« âd¡fz¡fhd r«gs« c©L. âd« 100, 200
åj« r®¡fhuh® bfhL¥gh®fŸ. ‘k£ok‹’ fÄ£oÆš m§f¤ij V‰W¡
bfhŸS«go r®¡fhuh® brh‹dnghJ«, j§fŸ mã¥ãuha¤ijahtJ
brhšY§fŸ v‹W nf£lnghJ«, m§f« bgw Koahbj‹W«, r®¡fh®
fÄ£oÆ‹ K‹ rh£áa« brhšy Koah bj‹W« brh‹dt® mj‰
FŸshf r®¡fhÇl¤âš v‹d ešy nah¡»a ijia¡ f©LÉ£lh®?
r®¡fhnuhL x¤JiH¤J fÄ£oÆš m§f« bg‰W r®¡fh® mâfhÇ
fnshL C® CuhŒ¤ âǪJ rh£áfis ÉrhǤJ T£L bk«g®
fSila mã¥ãuha¤njhL fyªnjh mšyJ jÅ ahjh°J vGJ
tj‹ _ykhfnth j‹Dila mã¥ãuha¤ij bjÇa¥gL¤j¥
ngh»wh® v‹gâš bfhŠrK« rªnjfÄšiy. Í‹dh, rh°âÇ, átrhÄ
mŒa®, uhkȧfŠ br£oah®, uhkrhÄ KjÈah® KjÈat®fŸ
ïijÉl ntW v‹d brŒjh®fŸ? brŒa¥ ngh»wh®fŸ? neU mt®
fS¡F uhQt¡fÄ£o K¡»akhdjhf¤ njh‹wyh«. Í‹dh mt®
fS¡F k£ok‹ fÄ£o K¡»akhdjhf¤ njh‹wyh«. ehis¡F
V.bu§frhÄ mŒa§fhU¡F«, v«.nf. M¢rhÇahU¡F« áy ngU¡F
c¤ânahf« r«ghâ¥gJ« áy #hâah® jhœªjt®fŸ v‹W brhšY
tj‰F« xU fÄ£o njr e‹ikia c¤njá¤J V‰ghL brŒa
nt©oaJ Kiwna mtáa« v‹gjhf¤ njh‹wyh«. mJ rÇah,
j¥gh v‹»w Éõa¤ij¥g‰¿ ek¡F¡ ftiy ïšyhÉ£lhY« ïJ
x¤JiH¥gh, x¤JiHahikah v‹gJjh‹ bjÇant©L«. neU
mt®fŸ uhQt¡fÄ£oÆš j‹Dila mã¥ãuha§fis vGâ
ïªâa®fS¡F uhQt c¤ânahf« th§»¡ bfhL¤J É£lhš mt®f
is¡ bfh©nl ïªâahit b#ƤJ Élyhbk‹W« Ãid¡»whuh?
Fo muR - 1925

144

mšyJ btŸis¡fhu¥ bgÇa uhQt mâfhÇfŸ e«Kila uhQt
mâfhÇfËl« e«ik¢ RL v‹W brh‹dhš ïªâa uhQt mâfhÇ
fŸ Rlhkš ïU¥gh®fŸ v‹W Ãid¡»whuh? mšyJ áy ngU¡F¥
bgÇa bgÇa r«gs« th§»¡ bfhL¤J É£lhš mt®fŸ nah¡»a®
fshŒ ÉLth®fŸ v‹whtJ, ïªâahÉ‹ jǤâunk mjdhš xʪJ
nghŒÉL bk‹whtJ Ãid¡»whuh? ‘óid f©iz _o¡bfh©L
ghiy¡ Fo¥gJ nghy’ kfh¤kh fhªâ j§fŸ tr« ïU¡»wh®fbs‹W
ïWkh¥òl‹, j§fŸ thÆÈUªJ tUtbjšyh« ntjth¡bf‹W
Ãid¤J¡ bfh©L jh§fŸ vJ nt©LkhdhY« brŒayh« v‹W
JÂth®fnsahdhš ïªâa®fbsšyh« R¤j¥ig¤âa¡fhu®fŸ,
K£lhŸfŸ v‹W ït®fŸ Ãid¤ âU¥gjhf¤jh‹ mj‰F m®¤j«.
kfh¤kh fhªâia nt©Lkhdhš ït®fŸ fZl ÃiyikÆš bfh©L
tªJ É£LÉl¡ TLnkaš yhkš, kfh¤kh ït®fŸ g¡f¤â ÈU¡»w
fhuz¤âdhš ït®fŸ brh‹dbjšyh« #d§fŸ nf£gh®fbs‹W
Ãid¥gJ gf‰fdthf¤jh‹ Koí«.
Fo muR - jiya§f«- 02.08.1925

145

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Ód®fË‹ fâ

cyf« ngh‰W« kfh¤kh

ehfßf¤âš áwªJ És§»a Ód®fË‹ Ãiy tutu¤ jhœik
í‰W tU»‹wJ. ïªâa®fis¡ fh£oY« ÑœÃiy milªJ tU»‹
wh®fŸ. j§fŸ eh£oš RjªâuÄšyhJ mªÃa®fshš ÄUf§fshf
el¤j¥g£L tU»‹wd®. mt®fsJ Ãiyia¡ TW§fhš cŸs«
Jo¡»‹wJ. v‹W KjyhËfË‹ vnj¢rhâfhu« cy»Å‹W«
xÊínkh m‹nw cy»‰F ÉLjiy. ViHfŸ ò¤JÆ® bg‰W ï‹
òWth®fŸ. #¥gh‹ c£gl ïUgJ mªÃa eh£od® Ód¤ njr¤âÅ‹
W« _y¥bghUŸfis Ru©Ltâš Fªjf« V‰gLnkh? v‹»w
ga¤jhš Ód k¡fis¥ gy m£^Êa§fS¡F M£gL¤â tU»‹w
d®. m¡bfhLikfis¢ brhšynt©Ltâšiy. Ód¤ bjhÊyhs®
fis ml¡» xL¡» tU»‹wd®. ït®fŸ j§fsJ eh£il¡ fh£oY«
Ód njr¤âš mâf« cÇik bg‰¿U¡»‹wd®. ïªÃiyÆš, Ód®fŸ
M£gL« bfhLikfis m¿ahJ, mt‰iw¡ fisaî« tÊ njl
M‰wš ïšyhj g®¡f‹ bA¤ ãuò Ód khzt®fŸ ÛJ ghŒ»wh®.
ViH khzt®fŸ bfhLik brŒ»‹wduh? ïu¡fk‰w vnj¢rhâ
fhunk cUthŒ¤ âu©L És§F« ï«KjyhËfŸ bfhLik brŒ
»‹wduh? v‹gij m« KjyhË¡ T£l¤ij¢ nr®ªj g®¡f‹ bA¤
ãuò m¿tJ fodnk. ïd« ïd¤ij¤jh‹ nrU«.

muáaš Éõa¤âš ngj« bfh©l áy® fhªâaofS¡F
bršth¡F¡ FiwªJ tU»‹wbjd¡T¿ tU»‹wd®. ï¡T‰W
Mjhuk‰wJ. fhªâaofË‹ m‹gU«, ÓlUkh»a ó{a® M©L%°
xU g¤âÇifÆš ïªâa r£lrigÆ‹ m§f¤âd®fŸ ãÇ£oZ
ghuhSk‹w¤â‹ m§f¤âd®fŸ ngh‹W j‰fhy ehfßf¤ âš ka¡f
K‰WŸsh®fŸ. ghku #d§fns, fhªâaofË‹ c©ik cgnj r¤ij
m¿ªJ îkhz ntiyÆš âis¤J É»‹wd® vd tiuªJŸsh®.
ïij c©ikba‹W vtU« TWt®. nkdh£L ehfßf¤ âš ka¡f
K‰W ÉF« muáašjªâÇfS¡F,v«bgUkhÅ‹ â£l« TlhJjh‹.
îkhz¤ â£l¤ij Ãiwnt‰WtJ fodnk. e« eh£il¥ ngh‹nw
Ód njr¤âš ïJfhiy thL« vËa k¡fŸ kfh¤ khɉF xU foj«
mD¥ãíŸsh®fŸ. cy»š Rjªâuk‰W thL« ehLfŸ všyh« fhªâa
ofis¤ Jiz¡F¡ Twd. všyh¢ Rjªâu« bg‰w nkšeh£o
dU« fhªâia VRehj® vd¥ ngh‰¿¥ òfœ»‹wd®. ïªÃiyÆš m¥
bgÇahU¡F kâ¥ò¡ FiwªJ tU»‹wbjd¡ TW« muáaš jªâu¡
fhu®fis¡ f©L ïu§fhJ eh« ntW v‹ brŒtJ ?
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 02.08.1925

Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 02.08.1925

Fo muR - 1925

146

147

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

kiyahs¢ r«ãujha«
- á¤âuò¤âu‹
“nfus« thdu thrhu«” v‹wnth® ïÊ¢brhš ïªeh£o‹
tH¡f¤âY©L. ï¡nfus¤ij neÇš f©L gHF« gh¡»a« vd¡F¢
br‹wth©oš »il¤jJ. M§F eh‹ f©L« nf£litfËš áy
t‰iw¡ ÑnH F¿¥ãL»nw‹.
ttt
Ú® Ãy ts¥gKŸs ehLfËš kiyahs« Kj‹ikahdJ.
bj‹id, fKF, kh, gyh, KªâÇ, thiH KjÈadî« kutŸË¡
»H§F«, bešY« Vuhskhí©L. tUl¤âš 6 khj« ešy kiH bgŒ
»wJ. ïa‰if njÉÆ‹ td¥ig mªeh£oš jh‹ f©LfË¡f
nt©L«. M©fS«, bg©fS« mâ brsªâÇaKŸst®fŸ. efu§
fËY« »uhk§fËY« åLfŸ É£L É£L Érhykhfnt ïU¡»‹wd.
ttt
kiyahËfŸ Äf¢ á¡fdKŸst®fŸ. Ml«gu thœ¡if
mt®fËlÄšiy. MltU¡F«, bg©fS¡F« ïL¥ãš xU J©L
k£Lnk MilahF«. bg©fŸ j§fŸ kh®ig _Ltij
ehfÇfbk‹W fUJtâšiy. mt®fŸ czî« Äf¢ á¡fdkhdnj.
jÄHiu¥nghš g‰gy rh«gh® âDRfS«, btF gy bgh¿ašfS«
mt®fS¡F¤ njitÆšiy. btªj gU¡ifia, fŠáia¤
âUtÈ£L« MdªjkhŒ¡ Fo¥gh®fŸ.
ttt
czÉY«, cL¥ãY« k£L« á¡fdkšy. mt®fŸ ngR«
ng¢áY« á¡fdKilat®fns. th®¤ijia mâfkhf¢ brytÊ¡f
kh£lh®fŸ. g‰gy Éõa§fisí« ifÉuš rhilahY« f©fË‹
kh‰w¤jhY« KfthŒ¡ f£ilÆ‹ mirthY« xUt®¡bfhUt®
m¿É¤J¡bfhŸth®fŸ.
ttt
á¡fd« ï›tsîl‹ ÉfÉšiy. fšahz¤âY« mt®fŸ
á¡fd« fh£Lth®fŸ. m©z‹ j«ãfŸ ïu©L _‹W ng® x‹whf¢
nr®ªJ gh©ltiu¥nghš xU bg©iz¡ fšahz« brŒJbfhŸS
Fo muR - 1925

148

»wh®fŸ. x›bthUtU« jŤjÅna x›bthU kidÉílÅUª
jhš rªjâí« bryî« mâfkhfÉLbkdtŠá ï¢á¡fd Kiwia¡
ifahS»wh®fŸ.
ttt
fšahz¤âY« ïu©L tifí©L. x‹W Kiw¥go brŒa¥
gL« Éthf«. k‰bwh‹W KiwÆšyh¢ r«gªj«. eha® bg©fŸ
e«óâÇba‹D« ãuhkz®fis¢ r«gªj« brŒJ bfhŸtâny
bgUik bfhŸS»wh®fŸ. ï¥ãuhkz tF¥ghÇ‹ #dr§if Äfî«
brh‰g«. r«gªj« brŒJ bfhŸS« eha®¥ bg©O®fË‹ r§ifnah
mâf«. ï¡fhuz¤jhš x›bthU e«óâÇ¡F ehiyªJ bg©fŸ
r«gªj¥gl nt©oajh»wJ.
ttt
e«óâÇfŸ brŒj gh¡»ank gh¡»a«. ãwªjhš nfus¤âš
e«óâÇahŒ¥ ãw¡fnt©L«. ïšiynaš ï«khÅl¥ ãwÉbaL¥
gâš áw¥ãšiy. e«óâÇ rh£rh¤ r¢ájhdªj brh%ãahŒ
És§F»wh®. mtU¡F ïU¡F« kâ¥ò«, tªjid tÊghLfS«
ntbwªj khÅl¥ ãwÉ¡F« »ilahJ.
ttt
Kiw¥go xU fztid¥ bg‰w eha®¥ bg©Q«, e«óâÇ
ia¡ fy¥gj‰F¥ nguhtYilatshÆU¡»whŸ. kfhghuj¤âY«,
òuhz§fËY« tU¡f¥g£LŸs »UZzid¡ fhQtj‰fhf
nfhãfŸ jtŠbrŒjJ nghš, eha®¥ bg©fˉ bgU«ghy® e«óâÇ
fË‹ r«gªj¤J¡fhf¤ jtŠ brŒJ tU»wh®fŸ.
ttt
ï«nkhf¤J¡F eha® tF¥ãš bg©fŸ k£Lkšy gh¤âu
khdt®fŸ. xU e«óâÇ xU ehaiu¥ gh®¤J “c‹ bg©rhâ ešy
mHFilatshÆU¡»whŸ; ehis¡F c‹ å£L¡F tU»nw‹” v‹W
brhšÈ É£lhš ehaU¡F¥ bgUk»œ¢á V‰g£LÉL«. njtnd
ãur‹dkh» ï¤âUth¡if¥ gf®ªjJnghš v©Qth‹. Xnlhoí«
åL bršth‹. j‹ bg©rhâÆl« e«óâǤ j«ãuhDila âUkd
ir¤ bjÇÉ¥gh‹. mtS¡F V‰gL« k»œ¢á¡nfh msÉuhJ.
clnd å£il my§fÇ¥ghŸ, És¡FthŸ, bgW¡FthŸ j‹dhgu
zhâfis¥ ó£o¢ á§fhǤJ¡ bfhŸthŸ. e«óâǤ âUnkÅíila
tuit vâ® neh¡»ÆU¥ghŸ.
(bjhlU«)
Fo muR - f£Liu - 02.08.1925

149

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

bj¥go? ãuhJ¡fhu®fŸ brhšY»wgo vGâdhš xU nfRTl ÉfhJ,
v#khdiu nfir th§»¥ gâabrŒJ r«k‹ mD¥ã 4, 5 thŒjh¥
ngh£L ãwF v‹dnkh brŒJÉL§fns, vnjh v§fS¡F« miu¡
fŠá»il¡F« v#khdU¡F«.......

khÍ°onu£o‹ ka¡f«
- F£o¢rh¤jh‹

khÍ°£nu£:- v‹idah, v#khdU¡F v‹W thŒ¡FŸ
shfnt KQKQ v‹W ngá¡ bfhŸS»Ö®fns.
t¡Ñš:- v#khdU¡F¤ bjÇahjJ eh‹ v‹d brhšy¥
ngh»nw‹?

xU khÍ°£nu£ å£L¡F xU »H t¡Ñš tU»wh®.
khÍ°£nu£:-

khÍ°£nu£:-

thU§nfh rh®, brs¡»akh?

t¡Ñš:- v‹d brs¡»a« ngh§fŸ, FË¡fî« Éóâ órî«
rÇ mj‰Fnkš rh¥ghL KjÈaij¥g‰¿¡ nf£fhÔ®fŸ; t¡ÑšfS¡F
VjhtJ ntiyÆUªjhšjhnd.
khÍ°£nu£:- V‹ m¥go¢ brhšY»Ö®fŸ? bfhŠrfhy
khf¤jh‹ e«k nfh®£L¡F Ú§fŸ tU»wâšiy. KÅÓ¥nfh®£
blòo khÍ°£nu£ nfh®£L ïbjšyh« ïšiynah?
t¡Ñš:- KÅÓ¥nfh®£ blòo bfy¡l® nfh®£L Énrõ« rht
fhrkhŒ¢ brhšY»nw‹. v#khd® nfh®£L¡nfh K‹nghš nfnr
tU»wâšiy. tªjhY« ãuhJ th§F«nghnj jŸËÉl¥ gh®¡
»Ö®fŸ. ïšyhÉ£lhš thâ ãuâthâ ïu©Lngiuí« j©o¤J ÉL
»Ö®fŸ. v#khd® nfh®L¡nf f£á¡fhu®fŸ tu ga¥gL»wh®fŸ. Vjh
tJ ijÇakhŒ t¡Ñš it¤J¡ bfh©L tªjhš mªj t¡Ñiy v#
khd® kâ¥gnjÆšiy. mtid thbaL¡f ÉLtâšiy. všyh¡
nfŸÉfisí« »uhRfisí« v#khdnu nf£L Koî brŒJ ÉL
»Ö®fŸ. ãwF v§fS¡F ntiynaJ?
khÍ°£nu£:- X, nAh v‹dhyh bf£L¥nghŒÉL»wJ? eh‹
c©ik m¿a nt©lhkh? mnef ãuhJfŸ vGâ¡bfh©L tUt
bjh‹W, ãukhz th¡F_y« bfhL¥gbjh‹W, ãuhJ¡fhu®fŸ ãuhâš
vGâÆU¥gbjh‹W, th¡F_y« bfhL¥gbjh‹W. V‹ ï¥go v‹W
nf£lhš eh‹ ï¥go¤jh‹ brh‹nd‹ Ú brhšY»wgo vGâdhš
nf° b#akhfhbj‹W brhšÈ t¡Ñš j‹ÅZl¥go vGâ¡bfhL¤J
mªj¥ gona brhšy¢brh‹dh®. v#khdiu Ã#« brhšY«go
brh‹djhš Ã#« brhšÈÉ£nl‹ v‹W brhšY»wh‹. ï¥go¥g£l
ãuhJfis eh‹ v‹d brŒtJ Ú§fns brhšY§fns.
t¡Ñš:- v#khd® ï¥gobašyh« gh®¤jhš eh§fŸ ãiH¥g
Fo muR - 1925

150

v‹d brhšY§fns.

t¡Ñš:- v#khd® jf¥gdh® bgÇa v#khd®. khÍ°£nu£lh
ÆU¡F« nghJ Kjny eh‹ t¡ÑyhÆU¡»nw‹. mt® ahiuí« e«g
kh£lh®. v‹id¤jh‹ e«òth®. å£L¡F¡ fhŒfÇ rhkh‹ Kjš
bfh©L eh‹jh‹ th§»¡ bfhL¡fnt©L«. v#khd® ï¥nghJ
ïU¡»wJ nghš bgÇa v#khdU« ïUªâUªjhš ånlJ, thrnyJ,
v#khd® rnfhjÇfS¡F ï¥go¥g£l j¡f ïl¤J kh¥ãŸisfnsJ.
v#khd®jh‹ go¤J¥ gh° brŒJ ïªj c¤ânahf¤â®¡F tU»wnjJ.
ïªj rka¤âš vnjh c¤ânahf¤âš ehY fhR r«ghâ¤jhšjhnd
ã‹dho¡F cjî«.
khÍ°£nu£:- ï¥bghGJ vd¡F v‹d Fwî? µ 150
%ghŒ r«gs« tU»wJ. 100 mšyJ 110 %ghŒ brythŒÉL»wJ. Ûâ
µ 40 %ghŒ gh§»Æš ngh£L tU»nw‹.
t¡Ñš:- µ 40%. Ûâ brŒjhš mJ vj®¡F cjî«? v#khd®
r«rhu« v‹»w ngU¡fhtJ m«khî¡F eif nt©lhkh?
FHªijfŸ go¡f nt©lhkh? 4, 5 bg©fŸ ïU¡»wh¥nghš
ïU¡»wJ. ( khÍ°£nu£:khÍ°£nu£:-ïšiy ïšiy 3 jh‹, k‰wJ v‹ k¢rÅ
FHªijfŸ) mJfS¡F VjhtJ eif brŒJ nghl nt©lhkh? 2000,
3000 bfhL¡fhkš ïJfS¡F ešy go¤j kh¥ãŸisfŸ »il¥
gh®fsh? ï¥bghGJ ïbjšyh« ftÅ¡fhkš ïUªJ É£L ehis¡F
bg©fis Ä£lhŒ fil¡fhu®fS¡nfh, mšyJ gÇrhuf®fS¡
nfhth f£o¡ bfhL¥gJ?
khÍ°£nu£:- mj‰F eh« v‹d brŒayh«. ïj‰F nkš
v¥go¥ gz« Ûâ brŒa Koí«? å£L thlif 17%, t©okh£L¡F
t:- nrtf®fŸ ïUªJTlth? kh:- M«) ßo§ %«
10%, MS¡F 8%. (t
KjÈa r¥°»U¥õ‹ 7, 8 %. MŒ ÉL»wJ. FHªijfS¡F
JÂk bryî vd¡F« å£o‰F« JÂk bryî ïbjšyh«
Fiw¡f Ko»wjh? m¥òw« rh¥gh£L bryî, mJî« Toatiu
151

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

RU¡f« jh‹. FHªijfS¡F¡ fh¥ãTl ïšiy. giHanrhWjh‹,
vd¡Fkh¤âu« xnuxU l«s® btW§ fh¥ã, å£onyh mJî«
rh¥ãL»w tH¡fÄšiy. Ú§fŸ brh‹d m¥gh r«ghâ¤j åL
CÇÈU¡»wJ. mj‰F µ 15 %. thlif tU»wJ. mj‹ngÇš 1700 %.
fl‹ ïU¡»wJ. thlifia t£o f£o tu V‰ghL brŒâU¡»nw‹.
KÅághÈ£o tÇ ï§»UªjD¥ò»nw‹. åzhŒ mâf Mir¥g£L
v‹d brŒtJ?
t¡Ñš:- v#khdU ïªj r«gs¤ijna e«ã¡bfh©oUªjhš
ehis¡F¡ FL«g« v‹d fâahtJ?
khÍ°£nu£:Koí«?

r«gs¤ij¤ jÉu ntW v‹d vâ®gh®¡f

(ã‹dhš
ã‹dhš ïUªJ nf£L¡bfh©oUªj
khÍ°£nu£ r«rhu«
r«rhu«)
v#khdU¡F všyh« ÉtukhŒ brhšyntQkh¡F«. t¡Ñš
jhjh mt® ãiH¡fnth ï›tsî brhšY»wh®. e«Kilia
Ãiyik bjǪJ gÇjhg¥g£L¤jh‹ ï›tsî« brhšY»wh®. khr¤
â‰F v¤âid bgÇa nfRfŸ tU»wJ? v¤âid ng® nfR¡fhu®fŸ
e«k å£L¡F tªJ m«khit¥ gh®¡fQ« m«khit¥ gh®¡fQ«
v‹W nrtf®fis nfœ¡»wh®fŸ. nrtf®fS¡F« x›bthU nfR¡
fhu®fŸ tU«nghJ gh®¤jhš eh¡»š #y« CU»wJ. v#khdU¡F
gaªJ bfh©L m«kh ïšiy M£L¡F£o ïšiy v‹W Éu£o
Ko¡» mD¥ãÉL»wJ. Ú§fŸ x‹W¡F« nghfnt©lh«. ehD«,
t¡Ñš jhjhî« gh®¤J¡ bfhŸS»nwh«. eh‹ gh®¤J nfir ÉL
v‹whš É£L ÉL§fŸ, j©o v‹whš j©o¤J ÉL§fŸ, ï›tsî
jhnd k‰w¥go v‹d nt¥bg©izah Fo¡f¥ ngh»Ö®fŸ?
nry¤âš xU khÍ°£nu£ c§fis¥nghšjh‹ ftÅ¡fhkš
ïUªjh®. âObu‹W f¢nrÇÆnyna br¤J¥nghŒÉ£lh®. Cuh®
mJî« filåâ¡fhu®jh‹ MS¡F 1, 2, tÇ ngh£L tNš brŒJ
ãnuj¤ij btË¥gL¤â bg©#hâ ãŸisfS¡F« o¡bf£ th§»¡
bfhL¤J ãwªj å£L¡F mD¥ã¡ bfhL¤jh®fsh«.
ï§nf tªjhš ËW bfh©nl ïU¡»whnu mªj mL¤jå£L
r¥ ïÅ°bg¡£liu¥ ghU§fŸ. c§fŸ r«gs¤âš gFâjhdh«.
mt® FHªij eifí« cL¥ò« btŸis¡fhu¡ FHªijfS«
nghyî« bg©fis¥nghyî« el¡»wh®fŸ. x›bthU FHªij¡F
xU jŸS t©oia nghäRfhu® cL¥nghlnt jŸS»wh®fŸ. e«g
v#khdU¡F kh¤âu« nrtf‹ ãš ngh£L¡bfh©L fhŒfÇTl
th§f¡ Tlhjh«. ešyh brhšY§f jh¤jh.
Fo muR - 1925

152

t¡Ñš:t¡Ñš:-v#khdU¡F mDnghf« nghjhJ, áWtaâš fšahz
khŒ É£lJ. bgÇa v#khd® jaÉny ngh®lhÕáš ntiy »il¤J
É£lJ. m§nfna ehiyªJ tUõ« ïUªJÉ£lh®. m§F
ïU¥gt®fŸ Md°£L Md°£L v‹W m®¤jÄšyhj th®¤ij
ia¡ f‰W¡ bfhL¤J É£lh®fŸ. mij f£o¡bfh©L mG»wh®.
e«k o¥o fby¡£l® v#khdU ã.V. Tl go¡fÉšiy. m£l©l®
fh¥Õ°l® ntiyÆÈUªJ tªjt®, khj« 2000%. k¢ádD¡F
mD¥ò»wh®. ïj‰F xU fhR Fiwªjhš MÕR Fkh°jh¡fŸ nkY«
nrtf®fŸ nkY« beU¥ò khâÇ ÉGth®. bgÇa fby¡lU¡F« mªj
v#khd® ïl¤âš buh«g¥ ãÇa«
(kh:- r«rhu«) Mkh jh¤jh mt®fŸ å£L¡F m‹id¡FTl
bgÇa fby¡l® tªJ fh¥ã rh¥ã£LÉ£L mt®fŸ å£L
m«ò#¤ij åiz thá¡f¢ brhšÈ¡ nf£LÉ£L¥ nghdhuh«. e«k
v#khd® nghdj‰F âU«ã¡Tl gh®¡fÉšiyah«. xUk neu«
kukh£l ËW É£L bjŒtnk v‹W tªJÉ£lh®. v‹d©il tªJ
J¡f¥g£lh®.
t¡Ñš:- mJ kh¤âukh? ï¥go ïUªjhš v#khdU¡F nkš
c¤ânahf« (ãunkhõ‹) Mfth ngh»wJ? ï¥bghGnj
v#khdU¡F ÑnH ïUªj ïu©L _‹W ngU¡F jháš MŒÉ£lJ.
mâš ïu©L ngU¡F fhaK« MŒÉ£lJ. mt®fŸ bga® o¥o
fby¡l® c¤ânahf« bfhL¡f¡ Toat®fŸ bga® #h¥jhÉY«
gâa¥g£oU¡»wJ. mt®fŸ všyh« f®kuh#h¡fŸ, mt®fŸ ï§F
khÍ°£nu£lhÆU¡F« nghJ ifbaG¤J kh¤âu« jh‹ mt®
fSilaJ. k‰wbjšyh« nrtf®fS« khÍ°£nu£ »sh®¡F«
it¤jJjh‹ r£l«. ehD« v‹ãŸisfŸ fšahzbkšyh«
m¥bghGJjh‹ brŒnj‹. v#khd® bga® jhášjh® #h¥jhÉš Tl
nr®¡f¥glntÆšiy.
khÍ°£nu£:v‹ bga® nr®¡f¥glÉšiy v‹W
c§fS¡F v¥go¤ bjÇí«?
t¡Ñš:- e«k kh¥ãŸis fby¡l® MÕR áu°jhÇl«
Fkh°jh. ïªj tUõ KjÈš ngh®£L¡F #h¥jh nghL«nghJ
fby¡l® áu°jhiu it¤J¡bfh©L ngh£lhuh«. m¥bghGJ
v#kh‹ bga® mâÈšiy v‹gJ bjǪJ áu°jh® v#khd®
bgaiu¢brhšÈ v#khd® elto¡ifia¡ fh£L« Ç¡fh®Lfis¡
Tl fh£odhuh«. fby¡l® nfhgkhf (He is an honestfool) mt‹ xU
gƤâ¡fhu K£lhŸ v‹W brhšÈ¡bfh©L Ç¡fh®Lfis ÑnH
jŸËÉ£lhuh«.ïJ buh«gî« ufáa«. btËÆš bjǪjhš e«k
kh¥ãŸis¡F ntiy nghŒÉL«.
153

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

khÍ°£nu£:(bfhŠr neu« nahá¤J) ï‹d« bfhŠr
ehŸ gh®¥ngh«, v‹id khÍ°£nu£lhŒ mD¥ãd áÉÈaid ïªj
Íšyhî¡F¡ fby¡luhŒ ngh£oU¥gjhŒ ngh®lhÕáÈUªJ xU
foj« tªâU¡»wJ. ï‹D« ïu©blhU khj¤â®¡FŸ tªJÉLth®.
mj‰F¥ ãwF v‹d brŒtJ v‹gij¥ g‰¿ nahá¥ngh«.
nfh®£L¡F neukh» É£lJ, jaîbrŒJ nghŒthU§fŸ. nlŒ uhkh,
t©o¡fhu‹:-

v#kh,

t©o f£L, bg£o vL¤J it. rhaªju« tªJ rh¥ã£L¡
bfhŸsyh«. ï‹iw¡F g£lzÄUªJ btŸis¡fhu ghÇ°l® tU»
wh®. rÇahŒ 11- k¡F tªJÉLth®.
t¡Ñš:- (m«khit¥ gh®¤J¡bfh©nl khÍ°£nu£il
fh£o jiyÆš mo¤J¡bfh©nl) nghŒÉ£lh®.
m«khŸ:rh¥ghL M»É£lJ, FË¡fhÉ£lhY«
guthÆšiy. rh¥ã£L É£L¥ngh§fns. m‹iw¡F xUehŸ bgÇa
bfhiy nfR r®¡fh® t¡Ñš tU»wh®fŸ v‹W brh‹Ü®fŸ. 12
k¡F¤jhnd nghÜ®fŸ.
khÍ°£nu£:mt®fŸ všyh« e«kt®fŸjhnd, ï‹W
tUgt® btŸis¡fhu®. fby¡lÇl« v‹d¤ijahtJ brhšÈ it¥
gh®. m¥òw« mJjh‹ mt®fS¡F ntjth¡F v‹W brhšÈ¡
bfh©nl f¢nrÇ¡F¥ nghŒÉ£lh®.
Fo muR - ciuahlš - 02.08.1925

Fo muR - 1925

154

xU nfho %ghí«, ïUg¤njhU ehŸ
c©zhÉujK« K¥gâdhÆu« ng®
áiwthrK«
ïªâahthdJ mªÃa M£á¡F£g£L moik¤j‹ik
milªJ mtâ¥gl Mu«ã¤j¡ fhyKjš ïJtiuÆY« ÉLjiy
bgWtj‰fhf kfh¤khÉ‹ fhy¤âš bfhL¤j Éiynghš xU
bghGJ« bfhL¤âuhbj‹nw Ãid¡»nwh«. Mdhš, ekJ njr¤â‰F
kh¤âu« ï‹dK« ÉLjiy bgW« fhy« tuÉšiyba‹nw brhšy
nt©L«. _‹W khj¤â‰FŸ xU nfho %ghŒ tNš brŒJ«, khj«
MÆu«, ïu©lhÆu«, IahÆu«, I«gâdhÆu« %ghŒ tU«go cŸs
t¡ÑšfŸ cŸgl Rkh® IüW ng® j§fŸ bjhÊiy ÃW¤â njr¤
bjh©oš ïw§»í«, murnghf¤âš ïUªjt®fŸ Kj‰bfh©L
#Û‹jh®fŸ, ãuò¡fŸ, ÉahghÇfŸ cŸgl ViHfŸ tiu K¥gâ
dhÆu« ng® áiw¡F¢ br‹W« kfh¤khnt ïu©L tUl§fŸ áiw
Æš tâªJ« áiwÆÅ‹W btË¥nghªJ ïUg¤bjhUehŸ c©zh
ÉujÄUªJ« ïªâah Rauh{a« milaÉšiy v‹W brh‹dhš
ïÅ v¥go, v¥bghGJ, vtuhš ÉLjiy milaKoí«? ïÅ
kWgoí« ïªâah Rauh{akila eh« ghLgl nt©Lkhdhš K‹
mDgt§fis Mjhukhf it¤J mt‰¿YŸs ãiHfis¤ âU¤â
í«, V‹ ek¡F Rauh{a« »il¡fÉšiy v‹w fhuz¤ij¡ f©L
ão¤J« mj‰F nt©oa Kiwfis¡ ifahs nt©Lnk mšyhkš
åzhf ïo¤j khitna ïo¤J¡ bfh©oU¥gJ gƤâa¡fhu¤
jdnkahF«. kfh¤kh fhªâ “°nl£°bk‹” g¤âÇif¡F vGâa
gâÈš x¤JiHahik ïa¡f« njhšÉ c‰wj‰F¤ jFªj fhuz¤ij¡
fh£oÆU¡»wh®. “go¤j tF¥gh® eh‹ brhšY»wgo nf£gh®fns
ahdhš ï¥bghGnj x¤JiHahik¤ â£l¤ij mKY¡F¡
bfh©LtªJ á¤â bgw¢ brŒJÉLnt‹” v‹W brhšÈ ÆU¡»wh®.
ïâÈUªnj ï›tsî %ghí«, ï›tsî âahfK«, ï›tsî ng®
áiw br‹wJ«, kfh¤kh áiwÆš tâªjJ«, c©zh ÉujÄUªjJ«
ï¥go¤j tF¥ãduhnyna ghHilªJ É£lbjd És§fÉšiyah?
m~njhLkh¤âu« mšyhkš v›tsî bgÇa j¤Jt¤â‰fhf
155

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

tNÈ¡f¥g£l gzK«, brŒa¥g£l âahf§fS« áy® r£lrig¡
F«, KÅághÈ£o, jhYfh ngh®o‰F¥ nghtj‰F«, áy® nka®
Mtj‰F« mJ cjÉdnjhL mšyhkš Égrhu¤j‹ik ( Immoral )
v‹W brhšy¤ jFªj khâÇ, nkilfS¡F tU« nghJ kh¤âu« fj®
cL¤â tªjhš bgÇa fh§»u°fhuD« njr g¡jD« M»Élyh«
v‹w Ô®khd¤â‰F ÉLjiy¢ rigah»a fh§»uÌš kfh¤kh
fhªâna ïl« bfhL¡F«go tªJ É£lbj‹whš ïÅ kWgoí«
gz« bfhL¥gJ« k¡fŸ âahf« brŒtJ« v‹gJ Ryg¤ âš #d§
fËl¤âš vâ®gh®¡f¡Toa fhÇakh? uhtz‹, ïu©a‹ ngh‹w
gyhZoa®fŸ mUikahŒ brŒj jt¤â‹ gyidí«, m‰òjkhd
fšÉ m¿ití« - Óijia¡ f‰gÊ¡fî«, j‹idna bjŒtbkd¡
bfhŸsî« Kiwna cgnahf¥gL¤â¡ bfh©lJ nghš k¡fË‹
âahfK«, m¿î« cgnahf¥gL¤j¥ glhkš v›tifÆY« rªnjf
k‰wJ«, ghku #d§fS¡F e«ã¡if cŸsJ«, nah¡»akhdt®
fSila âahfnk njit cŸsjhfî« mo¡fo khWghLgl¡ Tlhj
Jkhd xU â£l¤ij V‰ghL brŒJ bfh©L m¤â£l¤â‰F x¤j
t®fis kh¤âu« mâš nr®¤J¡ bfh©L go¤j tF¥ãd® vd¥
gLnthiu Éy¡», gyid¥g‰¿ ga¥glhkš el¤j¡ Toa fhy«
v‹W kfh¤khî¡F tU»wnjh, m‹Wjh‹ ïªâahÉ‹ ViH
k¡fS¡F ÉLjiy V‰gL«.
Fo muR - jiya§f« - 09.08.1925

Rnuªâu ehjÇ‹ kiwî
t§f¤â‹ Ko Nlh k‹d‹ vd miH¡f¥gL« $ Rnuªâu
ehj ghd®Í ÉahHd‹W ï«k©Qy»Å‹W kiwªjh® v‹w
brŒâia¡ nf£f ÄFªj Érd¤âyhœ»nwh«. m¥bgÇah® I«gJ
M©LfŸ njr¤â‰F¤ jd¡F¤ njh‹¿a tÊ Ã‹W rÈahJ bjh©L
òǪjh®. Kj‹Kjyhf fby¡l® c¤ânahf¤âš áy khj§fËUªJ
ã‹d® Éy¡f¥g£lh®. clnd fšÉ ts®¢á¡fhf ciH¡f K‰g£L
Ç¥g‹ fšÿÇia¡ f©L mâš nghjfháÇauhfîÄUªjh®. njÓa
cz®¢á guthj m¡fhy¤âš ïs« t§f thÈg åu®fS¡F ÄFªj
C¡f¤ij¡ bfhL¤jh®. giHa fh§»uÌš X® K¡»a¤ jiytuhf
ËW CÊa« òǪjh®. ïu©LKiw fh§»uÌš jiyikí« t»¤
JŸsh®. x¤JiHahik njh‹¿a fhy¤âš, e« njrkhdJ m›Éa¡
f¤â‰F¤ jahuhf ïšiy vd¥ gy® fUâaJnghš Rnuªâu ehjU«
fUâ Äjthj¡ bfhŸifiana ã‹g‰¿ tªjh®. $ Rnuªâu ehj® ÛJ
ïªâa k¡fŸ VjhtJ xU tÊÆš mâU¥â mila nt©L khdhš,
x¤JiHahikÆ‹ gydhŒ ã‹d® el¡f¥nghtij K‹dnu m¿ªJ
bfh©lh® v‹»‹w xU Éõa¤âšjh‹ m›Éj mâU¥â V‰gL«.
mtuJ FL«g¤âdU¡F« m‹g®fS¡F« vkJ mEjhg¤ij¤
bjÇÉ¡»nwh«.
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 09.08.1925

Fo muR - 1925

156

157

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

âuhÉl r§f«

mªjz®¥ng£il

ehf¥g£oz¤âš âuhÉl r§fbkd X® r§f« ÃWt¥g£o
U¥gjhf¤ bjÇatU»wJ. Mdhš K‹ò ãuhkzušyhjh® r§fbk‹w
bgaUl‹ ïUªj xU r§f¤ijna âuhÉl r§fbkd¥ bga® kh‰¿¥
òâjhf îthf c¤ânahf°j®fŸ bjǪbjL¡f¥g£LŸsh®fŸ. r§f¤
â‹ m¡»uhrd® $kh‹ nf.Ì.R¥ãukÂaŠ br£oah® mt®fŸ
fjiu MjÇ¡f nt©Lbk‹W«, Ô©lhikia xÊ¡fnt©Lbkd
$kh‹ âUPhdr«gªj‹ mt®fS« ngáÆU¥gjhf¤ bjÇatU
»wJ. ï¥go btU« thŒ th®¤ijílnd ËW ÉLtjhÆUªjhš
ï¢r§f« K‹ò ïUªj bgaUlndna ïUªJ c¤ânahf¤ij vâ®
gh®¤J¡bfh©nl ïU¡fyh«. òâjhf ït®fŸ bgaiu kh‰¿¢
r§f¤ij ÃWÉaj‰F VjhtJ xU fhuzkhtJ, e‹ikahtJ mâš
V‰glnt©lhkh? m¥go V‰glnt©LkhÆ‹ r§f¤â‹ m§f¤â
d®fŸ x›bthUtU« fj® cL¤j nt©Lbk‹W«. r§f¤â‹
m§f¤âd®fshŒ ïU¥gt®fS¡F kÅj‹ ãwÉÆš ca®î jhœî«,
Ô©lhikí« ïšiyba‹W« xU Ô®khd« brŒâU¥gh®fshdhš
òJ¢r§f« V‰gL¤âaJ rÇba‹W brhšyyh«. fh§»u° r«gªj¥g£l
ãuhkz® mšyhjhU« ï¢r§f¤âš nrUth®fŸ. x›bthU CÇY«
ï›Éj r§f¤ij bghJk¡fS« MjÇ¥gh®fŸ. m¥goÆšyhkš
giHa njhiriana âU¥ã¥ ngh£L¡bfh©L ïj‰F ntW bga®
brh‹dhš bghJk¡fŸ v¥go e«òth®fŸ? ïj‰FŸ Vnjh Nœ¢á
ïU¡»‹wbjd¤jh‹ Ãid¥gh®fŸ. Mifahš m›Éj rªnjf¤
â‰F ïlÄšyhkš ï¤Ô®khd¤ij Ãiwnt‰Wth®fbsd e«ò
»nwh«.

mªjz®¥ng£il v‹gJ ehf¥g£od¤â‰F ïu©L ikš
öu¤âYŸs xU á¿a »uhk«. mâš bjhÊyhs®fŸ tá¥gnjhL
kf«kâa®fS« k‰W« áyU« tá¡»‹wd®. m›ñÇš Éehaf® fj®
üš ifberîrhiy v‹w fj® c‰g¤â rhiy x‹W ïU¡»‹wJ. mj‹
ïu©lh« M©L ÉHhɉF eh‹ $kh‹ rhuehjDl‹ br‹¿
Uªnj‹. M©L ÉHhÉ‹ C®ty¤ijí« mâš thá¤j cgrhu¥
g¤âu§fisí« ï§F vL¤J¢brhšynt©oa mtáaÄšiy.
Mdhš ï¢áW »uhk¤âš cŸs #d§fS¡F fjÇ‹ ÛJŸs M®t¤
ij¡ fh£Ltj‰F ïJ F¿¡f nt©oajhƉW. M©L ÉHhÉš
mj‹ îth»fshš thá¡f¥g£l fj® c‰g¤â rhiyÆ‹ ahjh°â
ÈUªJ eh‹ bjǪJbfh©l áyt‰iw¢ RU¡fkhf¢ brhšY»nw‹.
m›ñ® ãuKf®fŸ g§F KiwÆš _thÆu« %ghŒ nr®¤J Éahghu
KiwÆš el¤â tU»wh®fŸ. ïj‰fhf fj®¢rhiyahÇ‹ ïuh£od«
eh‰g¤njG«, TÈ¡F ü‰gt®fŸ ïuh£od« eh‰g¤ijªJ« Mf
ïuh£od§fŸ bjh©û‰¿u©L RHY»‹wd. MW j¿fS¡F« óuh
ntiy bfhL¡f¥g£L tU»‹wJ. g§F¡fhu®fS¡F ïyhgK«
ü‰W¡F MW t£oåj« bfhL¡f¥g£oU¡»wJ. ïj‰F K¡»akhf
$kh‹fŸ rghgâ KjÈah®, É#auhftY ehíL, Éehaf_®¤â
KjÈah® ï‹D« áyU« ïilÉlhJ ciH¤J tU»‹wd®. ïâš
c‰g¤âahF« fj® bkšÈajhfî«, bf£oahfî« ïU¡»wJ. bkšÈa
fj® nt©oat®fË‹ Miria ï¡fj®¢rhiy âU¥â brŒa¡TL«
vd¡ fUJ»nw‹. ï§F üš ü‰gt®fS¡F xU uh¤jY¡F g‹Å
u©L mzh TÈ bfhL¡f¥gL»‹wJ. bgU«ghY« kf«kâa
rnfhjÇfns ï§F üš ü‰»‹wd®. ïJ ÉõakhŒ¥ bghJ
#d§fS¡F¢ áy th®¤ijfŸ brhšy ÉU«ò»nw‹. ekJ eh£oš
fj® É®¤âahf nt©Lkhdhš, mªj mªj CÇš cŸs ãuKf®fŸ
x‹W To g§F KiwÆš if¥gz« nr®¤J j§fS¡F nt©oa
fjiu mâš c‰g¤â brŒÉ¤J, jh§fŸ mij¡ f£o¡ bfhŸtJ v‹
»w gH¡f« tªjhš fj® ïa¡f« kfh¤khÉ‹ nfhÇ¡if¥go ekJ eh£
oš bt‰¿íW«. ï«khâÇ brŒtâš ek¡F v‹d fZlÄU¡»wJ?
tUõ¤âš g¤J %ghŒ¡F¡ FiwÉšyhkš J th§f¡Toa

Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 09.08.1925

Fo muR - 1925

158

159

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

FL«g§fŸ x›bthU CÇY« v›tsnth ïU¡»‹wd. ït®fŸ
x›bthUtU« j§fË‹ xU tUõ¢ bryɉF c©lhd J¡
»ua¤ij m£th‹° bfhL¥gJnghš Ãid¤J mij Kjyhf it¤J
mij¡bfh©L c‰g¤â brŒtJ«, j§fS¡F nt©oa JÂfis
m§nfna th§»¡ bfhŸtJkhf eilbg‰W tUkh»š Éiyia¥
g‰¿nah, JÂÆ‹ ea¤ij¥ g‰¿nah bfhŠrK« mâU¥â V‰gl
ïl« ïU¡fhJ. cjhuzkhf, fhdhLfh¤jhÅš cŸs eh£L¡
nfh£il¢ br£oah®fËš mnef® x‹WTo T£Lwî g§F KiwÆš
gz« nr®¤J¤ j§fS¡F nt©oa fhÇa§fis¢ brŒJ tU»‹wd®.
Mdhš mJ Ä‹rhu És¡F¥ nghlî«, I° c‰g¤â brŒaî«,
ï‹D« ïJngh‹w nkdh£L ehfßf¢ brašfS¡F cgnahf¥
gL»wnja‹¿ njr e‹ik¡nfh, ViHfŸ ãiH¥ò¡nfh c‰wjšy.
ïâÈUªJ eh« vL¤J¡bfhŸsnt©LtJ j§fŸ j§fS¡F
nt©oa njitfis¤ j§fŸ j§fŸ CÇnyna j§fŸ j§fŸ T£Lw
Édhš brŒJ bfhŸsnt©L« v‹gJjh‹. mªjz®¥ng£ilÆš
fj® Éõa¤âš V‰g£l T£Lwî KiwahdJ KÅághÈ£o, ôÅa‹
KjÈa °jy °jhgd Kiw mšyhkš j§fS¡FŸshfnt
gŠrha¤J Kiw it¤J jh§fns tÇtNš brŒtJl‹ C® Rfhjhu«
KjÈa Éõa§fisí« jh§fns el¤â tU»wh®fŸ. “Foüš”, “Fo
M£á” v‹»w gj§fS¡FŸs j¤Jt§fŸ ïJjh‹.
‘Fo’ v‹»w gj¤â‹ bghUns m§FŸs Fo#d§fis¤
jh‹ F¿¡»wJ. »uhk§fŸ xG§Fg£L¥ go¥goahf¤jh‹ njr«
xG§Fglnt©L«. MifÆdhš x›bthU »uhk¤jhU« j§fŸ
j§fŸ CÇš T£Lwî KiwÆš x›bthUtU« fj® c‰g¤â¡F
nt©oa Ka‰á brŒjš mtáakhF«. Mu«g¤ânyna bgÇjhf
Mu«ã¡f nt©Lbk‹W Ãid¤J fZl¥glhkš Toa tiuÆš
Ó¡»u¤âš Mu«ã¡f¤ jFªjh‰nghš v›tsî á¿a _yjd¤ij¡
bfh©lhdhY« KjÈš Mu«ã¡f nt©oaJ, ãwF jhdhfnt
všyh« ifTotU«.
( Fo üÈš vGâaJ )
Fo muR - f£Liu - 09.08.1925

kJghd«
1920 - « ´ br‹id uh#jhÅÆš cŸs fŸS¡filfŸ 11,034
ïitfËš ɉw fŸS 11 nfho fhy‹. 8 âuh« ò£o 1 ¡F 2 mzh
åj« 66 nfho ò£o¡F »ua« %. 8 1/2 nfho »ua« M»wJ. ïj‰F
mDTykhŒ brythF« khÄr«, ò£L, njhir, K£il KjÈa
cgfUÉfS¡F 2 nfho %ghŒ Mf %.101/2 nfho.
br‹id uh#jhÅÆš cŸs rhuha¡filfŸ 6,352. ïitfËš
ɉw rhuha« 16,75,000 fhy‹fŸ. fhy‹ x‹W¡F 12 %. åj« 2 nfhona
1 y£r« %ghŒ. ïj‰F khÄr«, njhir, ò£L KjÈa cgfUÉfŸ 25
y£r«. Mf ïu©L« nr®ªJ 12 1/2 nfho %ghŒ bryth»wJ.
ïªj¥ gÅu©liu¡nfho %ghŒ ekJ uh#jhÅÆš fŸ, rhuha¤
â‰fhf 3 1/2 nfho #d§fshš áyî brŒa¥gL»wJ. ïJ mšyhkš
ViH k¡fshš FoÆ‹ bghU£L fsî - NJ - bghŒ - bfhiy,
bfhŸis KjÈa fhÇa§fS¡F MF« bryî v›tsî? nfh®£L,
t¡Ñš, yŠr«, r¥is, kh_š tiffËšMF« bryîfŸ v›tsî?
k¡fŸ xG¡f«, f‰ò KjÈa Fz§fŸ xʪJ njr¤âY«,
eh£oY«, FL«g¤âY« V‰gL« fyf§fŸ x‰Wik¡ FiwîfŸ
v›tsî? ïitfS¡F Éiykâ¤jhš vªj¡ fz¡»yl¡fKoí«?
ï›tsî bfhLikfisí« brŒÉ¤J tU«go¡fhf ekJ r®¡fh®
ekJ khfhz¤âš ïjdhš r«ghâ¡F« bghUŸ v›tsî v‹W
fz¡F¥ gh®¤jhš fŸËš 2 nfhona 31 y£rK«, rhuha¤âš 88 1/2
y£rK«, Mf 3 nfho %ghŒ 19 1/2 y£r« %ghŒjh‹. ïjšyhkš, fŠrh,
mãÅ, Óik rhuha« ɉF« fz¡FfŸ ïâš nr®¡f¥glÉšiy.
ïâÈUªJ r®¡fh® 3 nfho %ghŒ r«ghâ¡f #d§fŸ v›tsî
fZlK« eZlK« mila nt©o tU»wJ ?
ïnj khâÇ ïªâah KGik¡F« 1923 - 1924 -« tUõ¤â‰F
ekJ r®¡fhU¡F kJ Éahghu¤âš tªj Mjha« 19,40,51,689 %ghŒ.
r®¡fhU¡F 19 1/2 nfho tunt©Lkhdhš bghJ #d§fS¡F ³
fz¡F¥go fŸS« rhuhaK« FiwªjJ 80 nfho %ghŒ¡F¡ Fiw
Éšyhkš ɉgid M»ÆU¡f nt©L«. ïj‰nf‰w k‰w rl§F
fË‹ bryití« nr®¤J¥ gh®¤jhš v›tsî bgÇa bjhif eh£o‹

Fo muR - 1925

160

161

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

nBk¤â‰fšyhkš eh£oDilaî«, xG¡f¤âDilaî« mÊî¡
F¢ bryth»wJ v‹gJ És§F«. r£lrig bk«g®fŸ v‹W brhšÈ¡
bfhŸnthU«, kªâÇfŸ v‹W brhšÈ¡bfhŸnthU« ïj‰fhf v‹d
brŒâU¡»wh®fŸ? nfŸÉ nf£gJ« g¤âÇifÆš vGâ¡ bfhŸS
tJkhd fhÇa§fis¢ brŒJ bghJ#d§fis Vkh‰¿ r®¡fhU¡F
mDTy« brŒJbfh©L tªâU¡»wh®fns mšyhkš c©ikÆš
nah¡»akhd ntiy vJî« brŒâU¡»wh®fsh ?
r£lrigÆnyna Fo¡F« bk«g® áy ng®fŸ; rhuha¡fil
F¤jifbaL¤J¥ ãiH¡F« bk«g®fŸ áyng® ; fŸS¡F ku«
F¤jif É£L¥ gz« r«ghâ¡F« bk«g®fŸ áyng®; FoÆdhš
V‰gL« bfhLikfËdhš ãiH¥gt®fŸ áyng®. Foia És«gu¥
gL¤â “ešy rhuha«”, lh¡l® ágh®R brŒjJ, cl«ò¡F ešyJ v‹W
#d§fis¡ Fo¡f¢ brhšÈ¥ ãiH¡F« bk«g®fŸ áyng®. ï¥
ng®¥g£l áfhkÂfshš bgU«ghY« Ãu¥g¥g£l r£lrig
( ïitfËš r«gªj¥glhj áy ng® ïU¡fyh« ) #d§fSila ãuâ
Ãârigba‹W ï¥go¥g£lt®fns bghJ#d§fS¡F vL¤J¢
brhšÈ ïitfis xÊ¥gjhŒ m§F nghŒ c£fh®ªJ bfh©L j§fŸ
ãŸis¡ F£ofS¡F«, ïd¤jhU¡F« ãiH¥ò¡F c¤ânahf« r«gh
â¡f¥ ghLgLtjšyhkš ntW v‹d gyid c©lh¡F»wh®fŸ?
r£lrigfŸ V‰g£L kJghd¤ij xÊ¡f e«kt®fŸ ãua¤
jd¥g£ljhf brhšÈ¡ bfhŸtj‹ bgUikia¡ Ñœ¡f©l fz¡F
fshš bjǪJbfhŸsyh«. #d¥ãuâÃâfŸ bgU«ghY« cŸs
r£lrig ïšyhj fhy¤âš ekJ r®¡fhU¡F ïªâahÉš bkh¤j«
fŸS rhuha¤jhš tU«go:mjhtJ 1880 - 1881 tUõ¤âš

3 1/2 nfho

mj‰F nt©oa ïyhfh¡fŸ mik¤J xG§FgL¤âd ãwF«,
r£lrig V‰g£l ãwF« 6 nfho.
1910 - š Ä©nlh - kh®È Ó®âU¤j¤â‹ ãwF 10 nfho.
nfho

1918 - « tUõ¤âš kh©£ ngh®£ Ó®âU¤j¤â‹ ãwF 18 1/2
1924 - « tUõ¤âš 19 1/2 nfho.

ï¥gona ehS¡FehŸ ca®ªJbfh©L tUtjšyhkš
FiwîgLtJ v§nf ? ïij ÃU¤âÉl nt©Lbk‹W brh‹dhš
ekJ r£lrig bk«g®fS« kªâÇfS« Tl ïªj tU«go nghdhš
r®¡fh® eilbgwhnj v‹W Érd¥gL»wh®fns mšyhkš, njrK«
Fo muR - 1925

162

#d§fS« bf£L¥ ngh»wnj v‹»w ftiyna ït®fS¡F ïšiy.
jÉuî«, kJ tU«go Ëwhš #d§fŸ go¡f¥ gzÄšiyna v‹W«
Érd¥gL»wh®fŸ. ïu©L ãŸisíŸs jf¥gid c‹ xU ãŸis
go¡f nt©Lkhdhš xU ãŸis fŸS rhuha« Fo¡f nt©L«;
r«kjkh ? v‹W nf£lhš, jf¥g‹ xU ãŸis Fo¤jhY« rÇ xU
ãŸis go¡f¤jh‹ nt©L« v‹W vtdhtJ brhšYthdh?
xU¡fhY« brhšy kh£lh‹. mJnghynt ekJ kªâÇfS«. r£l
rig bk«g®fS«, ViH k¡fS«, jh§fS« xUtU¡bfhUt®
rnfhju® v‹»w cz®¢á ïU¡Fkhdhš btFfhy¤â‰F K‹ng ïªj
kJ Éahghu¤ij r®¡fhÇÈUªJ xʤâU¥gh®fŸ mšyJ r£l
rigia É£L Éy» ïU¥gh®fŸ. kJtUªJgt® bgU«ghY«
ViHfŸ. r£lrig¡F¥ ngh»wt®fŸ gz¡fhuU«, kJtUªJgt®fŸ
bfhL¡F« gz¤jhš go¤jt®fshíÄU¥gjhš kJghdbk‹gJ
mt®fS¡F xU ftiya‰w ÉõakhÆU¡»wJ. r£lrig¥ gƤâ
a« ïU¡»wt®fŸ k‰bwšyh Étfhu§fisí« É£LÉ£L kJ
Éy¡F v‹»‹w xU fhÇa¤âš kh¤âu« jh§fŸ všyhU« x‹wh
ÆUªJ xnuaoahŒ ïij xÊ¥gJjh‹ j§fŸ ntiy¤â£l« v‹»w
bfhŸifia it¤J¡ bfh©L r®¡fhÇ‹ mâf¢ bryit¡ Fiw¤J
fŸS tU«go ïšyhkny r®¡fh® el¡F«goahf tuî bryî
â£l¤ij¢ rÇbrŒJbfh©L ïij r®¡fhiu x¥ò¡bfhŸs¢ brŒ
nth«; x¥ò¡ bfhŸshÉ£lhš uhQt¢ r£l« tªjhY« rÇ, r£l
rigia ntWfhÇa« gh®¡fÉLtâšiyba‹W ãothj« brŒt jhf
Ô®khŤJ¡ bfh©lhš kJghd« ekJeh£oš ï‹D« xÊahkš
ïU¡Fkh? xU¡fhY« ïU¡fhJ v‹Wjh‹ brhšYnth«.
fŸ ku« ts®¥gJ eh«, rhuha« fhŒ¢RtJ eh«, ɉgJ eh«,
Fo¥gJ ViHfŸ. ah® ngÇš F‰w« brhštJ? ku« ts®¤J F¤j
if¡F É£L¡ fil baL¤J fŸ ɉW, Fofhu‹ nghijÆš brŒj
fhÇa¤â‰F¡ nfh®£oš V‰g£l tH¡F¡F ÕR bg‰W thGgt®fŸ,
r£lrig¡F¥ nghdhš r®¡fh® ngÇš F‰w« brhšÈ #d§fis
Vkh‰Wth®fns mšyhkš, j§fŸ F‰w§fis xU¡fhY« âU¤â¡
bfhŸs kh£lh®fŸ. Mifahš ahuhtJ r£lrig¡F¥ nghtj‰fhf
ViH k¡fËl¤âš tªJ X£L¡ nf£gh®fshdhš mt®fis r£l
rigÆš e«ã¡if cŸs X£l®fŸ c§fS¡F v¤jid bj‹id
ku«? mâš v›tsî fŸS¡F mil¡f¥g£oU¡»wJ? Ú§fŸ
v¤jid Fofhu® nfR¡F M#uh» v›tsî gz« r«ghâ¤Ô®fŸ?
Fo Éy¡f Ú§fŸ ïªj 6 tUõ fhykhŒ r£lrigÆY«, btËÆY«
v‹d brŒÔ®fŸ? v§fS¡F ntW xU e‹ikí« nt©lh«; Fo
xʪjhš nghJ«; mj‰F Ú§fŸ v‹d brŒa¥ngh»Ö®fŸ? Ú§fŸ
brhštij r®¡fh® nf£fhÉ£lhš Ú§fŸ v‹d brŒå®fŸ? v‹W
163

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ï«khâÇahd nfœÉfis¡ nf£L mj‰F V‰w c©ik nah¡»a®
fis MuhŒªJ¥ gh®¤J X£l®fŸ j§fŸ flikia¢ rÇahŒ¢
brŒth®fshdhš kh¤âu« r£lrigahš kJghd« xÊ¡fyh« v‹W
X£l®fŸ e«òtj‰F«, kJghd« xÊahÉ£lhš r®¡fh® ÛJ F‰w«
brhšYtj‰F« m®¤j« c©L.

bgÇa t¡ÑšfŸ

Fo muR - jiya§f« - 16.08.1925

xU t¡Ñš å£o‰F xU fø¡fhu® tU»wh®.
t¡Ñš:- th§f fî©lnu, rî¡»akh v‹d Énrõ«?
f£á¡fhu‹:xU nfR Ñœ nfh®£oš ek¡F ÉnuhjkhŒ¥
nghŒ É£lJ. m¥Õš nghlnt©L« jaîbrŒJ f£il ghU§fŸ.
t¡Ñš:- f£oš xU Çfh®£, mjhtJ #£{bk©il vL¤J
gh®¤J¡bfh©L j‹Dila Fkh°jhÉl« ngRtJnghš “V©lh
u§fehjh, ahulh #£Íbk©£ vGâa r¥#£Í R¤j K£lhshÆU¡
»whnd. mt‹ jd¡Fnkš VjhtJ nfh®£L ïU¥gjhf Ãid¤jhdh
mtndjh‹ Kothd #£Í v‹W Ãid¤J¡bfh©lhdh? ïªj
#£{bk©£ e«k #£Í JiuÆl« miu ÃÄõ« ÉFkh?
mšyhkY« ïªj r¥#£i# R«kh É£LÉLth®fsh?”
f£á¡fhu‹:(v‹W ngá¡bfh©L ïU¡F«nghnj
f£á¡fhu‹ Mdªj¤Jl‹) VD§bfh v#kh‹nw vâ®f£á¡F
neh£OR mD¥ã kh‰Wth®fsh? mâšyhkny Ñœnfh®£ Ô®¥ig
kh‰¿ÉLth®fsh?
t¡Ñš:- mbjšyh« c§fS¡bfj‰F? eh‹ gh®¤J¡
bfhŸS»nw‹. 700 %. ÕR bfhL¤jhš nfR m¥Õš nghLnt‹.
f£á¡fhu‹:700%. nfœ¡»Ö®fns, brh¤nj 2000%. jh‹
bghU«. Ñœnfh®£oš 1000%. ¡F nkyhfnt brythŒ É£lJ. nfR
ngh£L ïu©liu tUõkh¢RJ. Ñœnfh®£L bryî ãuâthâ¡F
440%. bfhL¡F«go Ô®¥ghÆU¡»wJ. Mifahš 500%. th§»¡
bfhŸS§fŸ.
t¡Ñš:t¡Ñš:-Ñœnfh®£L bryit ntnw kh‰wnt©L«. 700¡F
FiwahJ.
ïj‰FŸ t¡Ñš Fkh°jhî« jufD« f£á¡fhuD¡F f©z
o¤J clnd %. ifÆš bfhL¤JÉL«go #hil brŒ»wh®fŸ. f£á¡
fhu‹ rÇ 700%. ¡F x¥ò¡bfhŸS»nw‹. 500%. vL¤J¡bfhŸS§fŸ.
Ûâ mD¥ò»nw‹. kWgoí« eh‹ tunt©Lkh?
Fo muR - 1925

164

165

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

t¡Ñš:t¡Ñš:-mnefkhŒ tunt©oaâšiy. xUrka« neh£O°
tªjhš thU«. gh¡» ÕR v¥nghJ mD¥òtJ?
f£á¡fhu‹:eh‹ CU¡F¥nghd cl‹ mD¥ò»nw‹
v‹W brhšÈ¡bfh©L Fkh°jhî¡F« jufD¡F« 15%. bfhL¤J
É£L¥ nghŒ É£lh® - nghdîl‹ 200%. í« mD¥ãÉ£lh®. ãwF
4 µ fʤJ neh£O° tªj ãwF Érhuiz¡F Kjš ehŸ, f£á¡fhu®
kWgoí« t¡Ñš å£L¡F tU»wh®.
t¡Ñš:- vªj Ciuah Ú®?
f£á¡fhu‹:eh‹ jh‹ 4 khj¤â‰F K‹ tªJ xU m¥Õ
Y¡F 700 %. ÕR ngá 500%. bfhL¤J É£L¥ nghŒ kWgo 200%.
mD¥ãndnd j§fS¡F PhgfÄšiyah?
t¡Ñš:- (Fkh°jhit) u§fehjh ïªj MŸ ah® ghU?
Fkh°jh: ït®jh‹ 108 be«g® m¥Õšthâ. ïªj nfR
ehis¡F ngh£oU¡»wJ.
t¡Ñš:- ehis¡F nfR ïU¡F« nghJ ï‹iw¡nf tªJ
cg¤âut« brŒ»Önu. ehis thU« ngh«.
f£á¡fhu® nghŒÉ£lh®.
t¡Ñš:- (Fkh°jhit) u§fehjh ïªj nfR v‹d gh®¤ijah?
Fkh°jh:- gh®¤nj‹. mJ x‹W« khwhJ. #£Íbk©L
u«gî« rÇahŒ vGâÆU¡»wh®. mâbyh‹W« ãrF ïšiy.
t¡Ñš:- ehis¡F nfh®£oš ntW VjhtJ ntiy ïU¡»wjh?
Fkh°jh :- ïšiy.

nfh®£L¡F¥nghtâš ãunahrdÄšiy v‹»Ö®fns. ïªj nfR
b#Æ¡fhÉ£lhš v‹ Fo¤jdnk KG»¥nghFnk; if KjY« nghŒ
fl‹fhu‹ M»ÉLntnd; m¥ÕY¡fhfbt‹W MÆu« %ghŒ v‹
ik¤Jd‹ #hÛ‹ ngÇš fl‹th§» bryî brŒJ É£nl‹.
ï¥bghGJ ï¥go¢ brhšY»Ö®fns rhÄ rhÄ ïJ j®kkh!
t¡Ñš:- XŒ, Ú® m‹W f£L¥ óuh v‹Ål« v¥bghGJ fh£o
Ü®? #£{bk©L kh¤âu« fh£oÜ®. mâš vd¡F¤ njh‹¿aij¢
brh‹nd‹. ï¥nghJ k‰w Çfh®£Lfis¥ gh®¡f¤jh‹ Éõa«
bjǪjJ.
f£á¡fhu‹:(mGJbfh©L) v¥gonah ïU¡f£L«,
jh§fŸ ï‹W nfh®£L¡F thU§fŸ, m¥òw« v‹ Éâ¥go Mf£L«.
t¡Ñš:- kWgoí« K£lhŸ¤jdkhŒ csU»Önu. nfh®£oš
vL¤J brhšynt x‹W« ïšiy v‹W brh‹dhš âU«gî« nfh®£
L¡F thU§fŸ v‹W T¥ãL»Önu ck¡F ò¤â ïU¡»wjh ïšiyah?
Fkh°jh:- (f£á¡fhuiu¥ gh®¤J) Ú§fŸ nghŒ ïU§fŸ, eh‹
t¡Ñiy tU«go brŒ»nw‹.
mGJbfh©nl f£á¡fhu® nfh®£L¡F¥ ngh»wh®. nfh®£oš
#£Í tªjîl‹ ïªj nfirna KjÈš T¥ãL»wh®. Fkh°jh ïšiy,
t¡Ñš ïšiy. f£á¡fhu® neÇš nghŒ t¡Ñš tUth® bfhŠr neu«
bghW¡f nt©L« v‹W nfœ¡»wh®. #£#& nfir å£ony go¤J
tªjtuhjyhš m¥ÕY¡F x‹W« rÇahd fhuzÄšiy. fh¤âU¥
gâY« ãunah#dÄšiy v‹W brhšÈ m¥Õiy bryîl‹ jŸË
É£lh®. f£á¡fhu® t¡Ñš å£o‰F¡ Tl¥nghfhkš CU¡F¥ nghŒ
gh¥guhŒ É£lh®.
Fo muR - ciuahlš - 16.08.1925

kWehŸ f£á¡fhu® áǤJ¡bfh©nl tU»wh®.
t¡Ñš:- c‹Dila nfir¥ gh®¤nj‹. Ñœ¡ nfh®£oš rÇahd
t¡Ñiy it¤J ntiy brŒahkš, vtidnah xU K£lhis it¤J
ntiy brŒâU¡»whŒ, rÇahd “ïõ&¡fis” nghlÉšiy rÇahd
go rh£áfŸ ÉlÉšiy. nfir ghHh¡»É£L ï§FtªJ K£o¡
bfh©lhš v‹d ãunah#d«? xU IªJ ÃÄõkhtJ nfir¥g‰¿¢
brhštj‰F VjhtJ ghÆ©LfŸ nt©lhkh? ï‹iw¡F nfh®£L¡
F¥ nghtâš x‹W« ãunahrdÄšiy.
f£á¡fhu‹:IŒaŒnah, jh§fŸ m‹W #£Íbk©il¥
gh®¤J ïJ miu ÃÄõ« Tl ÉfhJ. #£Í¡F¡Tl VjhtJ bfLâ
tU« v‹W brh‹Ü®fns, ï¥bghGJ 700%. th§»¡ bfh©L
Fo muR - 1925

166

167

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

fŸS¡F« Éõ¤â®¡F« th¡Fthj«

ãuha¢á¤j«
xU bgÇa kÅj® å£L¡F xU rh°âÇ tªjh®.
bgÇakÅj®:- thU§fŸ rh°âÇfns, c§fis tutiH¡f
nt©L bk‹¿Uªnj‹. Ú§fns tªJÉ£O®fŸ.
rh°âÇfŸ:-

m¥goah, v‹d Énrõ«?

bgÇakÅj®:- x‹WÄšiy, xU j¤J¡»ËÆ‹ fG¤âš
xU iga‹ fÆWf£o ïW¡» mij¡ bfh‹W É£lh‹. ïj®¡nfjhtJ
ãuha¢á¤j« c©lh?
rh°âÇfŸ:MAh c©L! mt‹ bg‰nwh® j§f¤âdhš
108 j¤J¡»Ë brŒJ 108 ãuhkz®fS¡F¡ bfhL¤JÉ£lhš mªj¥
ght« Ô®ªJnghF«. ïšyhÉ£lhš mªj¥ igaid gh®¡fnt TlhJ.

Éõ«- X fŸns! Ú v‹d kfh bf£o¡fhu‹nghš ngR»whŒ,
xU fLfsî xU kÅjD¡FŸ ãuntá¤njndahdhš clnd mt‹
cÆiu th§» ãzkh¡»ÉLnt‹. Ú Õ¥ghasî cŸns nghdhY«
x‹W« brŒtâšiy.
fŸS:- m¥goah, c‹dhš v‹d brŒaKoí«? xU kÅj‹
cÆiu kh¤âu« jh‹ th§fKoí«. ïJ ahU« brŒJ ÉLth®fŸ.
v‹ r§fâia¡ nfŸ. eh‹ xU kÅjD¡FŸ br‹nwndahdhš
mt‹ ò¤â, khd«, brh¤J ï›tsití« ãL§»¡ bfhŸtnjhL
cÆ® ïU¡fnt ãzkh¡»ÉLnt‹. ïJ c‹dhyhFkh?
Fo muR - ciuahlš - 16.08.1925

bgÇakÅj®:- j¤J¡»ËÆ‹ fG¤âš fÆWf£o ïW¡»¡
bfh‹wJ j§fSila kf‹jh‹, mj‰F nt©oaij Ó¡»u¤âš
brŒJÉ£L thU§fŸ.
rh°âÇfŸ:XnAh! ãuhkz igadh m¥goahdhš
ïÅnkš m¥go¢ brŒahnj v‹W brhšÈ É£lhš nghJ«.
Fo muR - ciuahlš - 16.08.1925

Fo muR - 1925

168

169

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt«
-á¤âuò¤âu‹
j‰fhy« ïªâahÉ‹ mã¥ãuha ngj¤â‰F«, x‰Wik
Æ‹ik¡F«, tF¥ò¤ Jntõ§fS¡F« xnu kUªJ tF¥òthÇ¥
ãuâÃâ¤Jt«jh‹ v‹W áy eh£fS¡F K‹d® “Fo muᔋ
jiya§f¤âš F¿¥ãl¥g£oUªjJ. mij¥g‰¿ btË¥gilahd
M£nrg§fŸ x‹W« tuÉšiy. MdhY«, mjdhš ghâ¡f¥gl¡
Toa tF¥ig¢ nr®ªjjhd “RnjrĤâu‹” g¤âÇif kªâÇ
x¥ò¡bfhŸS»wh® v‹»w jiy¥ã‹ Ñœ xU brh‰bgU¡»š jd¡F
mETykhd ghf¤ij k£L« vL¤J vGâ #d§fis Vkh‰¿,
nahá¤J¥ghU§fŸ v‹W nf£oU¡»wJ. “mjhtJ ãuâÃâ¢
rigfËY« tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jtnk #°o° f£áahÇ‹
y£áakhf ïUªJ tªâU¡»wJ. Mdhš mJ j‰fhy V‰ghL. mij
xU °âukhd V‰ghlhf¡ bfh©lhš, mJ e« njáa ïa¡f« ájU©L
nghF«go brŒa¡ToaJ”. “âuhÉl‹” g¤âÇif nk‰go kªâÇÆ‹
brh‰bghÊit Ñœ¡f©lthW btËÆ£oU¡»wJ. “rk Ãaha«
»il¥gj‰F tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« ï‹¿ikahjJ. ï¡
bfhŸif òâjhdjšy. Ó®âU¤j¢ r£l« el¥ò¡F tªjã‹d® V‰
g£lJkšy, ï«khfhz¤ij¤ âwikahŒ K‹d® M£á brŒjt®fŸ
ãÇ£oZ M£áÆ‹ Mu«g fhy¤ânyna ïij x¥ò¡ bfh©L 1840
-« M©oš ngh®L °lh©o§ M®l® 125š mik¤ âU¡»wh®fŸ.
Mdhš j‰fhy KiwahŒ V‰g£lbj‹gij Ú§fŸ czunt©L«.
Ãiyahfnth, Kj‹ikahfnth m~âU¥ã‹ njáa mãÉU¤â¡F¡
bfLâ ÉisÉ¡F«. všyh r_f¤jh®fS« r_f muáaš bghW¥ò
fis rkkhŒ V‰W¡bfhŸS« fhy« tU« tiu tF¥òthÇ¥
ãuâÃâ¤Jt« ïUªnj Ôunt©L«” v‹W ngáÆU¡»wh®. ït‰¿
ÈUªJ “RnjrĤâu‹” g¤âÇif #d§fis v¥go¤ jdJ Nœ¢á
fshš Vkh‰¿ tU»wbj‹W«, mij e«ã #d§fŸ v›tsî ng®
Vkh®ªJ ngh»‹wh®fbs‹W« thrf®fns m¿ªJbfhŸsyh«. kªâÇ
$kh‹ gh¤nuh mt®fŸ j‰fhy Ãiy ik¡F tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤
Jt« njitba‹W brhšYtnjhL ÃuªjukhŒ mJ ek¡F ïU¡f
Fo muR - 1925

170

nt©oaâšiyba‹W«, všyh r_f muáaš bghW¥òfis rkkhŒ
V‰W¡bfhŸS« fhy« tU«tiu tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt«
ïUªnj Ôunt©L« v‹W« brhšY»wh®. ekJ njr¤âš všyh
r_f¤jhU« x‰Wik¥g£L xUtU¡bfhUt® e«ã¡if c©lh»,
xUtiu xUt® Vkh‰¿¥ ãiH¡F« tH¡f« Ú§» všnyhU« rk«
rnfhju®fŸ v‹»w cz®¢átU«bghGJ xU njr¤â‰F tF¥òthÇ¥
ãuâÃâ¤Jt« nt©oaâšiyjh‹. ‘m¤ij¡F Ûir Kis¤jhš
á¤j¥gh’ v‹W T¥ãLtij vtU« M£nrã¡f kh£lh®fŸ. Mdhš
j‰fhy« njr K‹nd‰w¤â‰F¤ jilahÆU¥gJ x‰Wik¡Fiwî
v‹gijí«, x‰Wik¡FiwɉF¡ fhuz« xU r_f¤ij k‰bwhU
r_f« jhœ¤â Vkh‰¿ nkhr« brŒJjh‹ K‹D¡Ftu¥ gh®¥gJjh‹
v‹W« Éa¡jkhŒ bjǪJbfh©l ãwF j®k rh°âu« ngRtJ
xG§fhFkh? ïªâa¡ »¿°jt®fS¡F«, kf«kâa®fS¡F«,
Inuh¥ãa®fS¡F«, M§»nyh ïªâaU¡F« áy ïyhfh¡fËš
tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« bfhL¤JÉlÉšiyah? mJnghš,
ãuhkz®, ãuhkzušyhjh® v‹nghU¡F« tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤J
t« V‰g£LÉo‹ njr¤â‰F v‹d bfLâ r«gÉ¡F«? ïªJ,
kf«kâa®, »¿°jt® KjÈat®fS¡FŸ ïU¡F« x‰Wikí«,
e«ã¡ifí« ãuhkz® ãuhkzušyhjh® v‹»w tF¥ãdU¡FŸ
ïU¡»wjh? xU kj°j®fS¡FŸshfnt xUt® jh‹ ãwÉÆdh
nyna ca®ªjtbu‹W«, jh‹ v›tsî <duhÆUªj nghâY«
ãwÉÆ‹ fhuzkhfnt jd¡F¢ áy bgUikfS« cÇikfS«
c©bl‹W«, ãuhkz® xʪj k‰wt®fŸ v›tsî ca®ªjtuhÆUªj
nghâY« mt®fŸ jhœªjt®fbs‹W«, mt®fis¤ bjh£lhš,
gh®¤jhš, beU§»dhš, bjUÉš elªjhš ghgbk‹D« j¤Jt§
fisí«, bfhŸiffisí« kj Mjhu _ykhf it¤J¡bfh©L
ïU¡»wtiuÆš ïU tF¥ghU¡FŸS« xUtU¡bfhUt® e«ã¡if
í« m‹ò« v¥go c©lhF«? kf«kâaU«, ãuhkzušyhj ïªJ¡
fS«, ïªâa¡ »¿°jt®fS«, Inuh¥ãaU«, M§»nyh ïªâaU«
xU rka« x‰Wik MdhY« Mfyh«. Mdhš ãuhkzU«, ãuhkz
ušyhj ïªJ¡fS« x‰Wikahf VjhtJ ïlÄU¡»wjh? ïªJ¡fËš
ãuhkz® xʪj k‰wt®fŸ N¤âu®fbs‹W«, mt®fŸ ãuhkz®
fS¡F CÊa®fbs‹W«, moikfbs‹W«, jhá k¡fbs‹W«,
mt®fŸ brh¤J¡fŸ it¤âU¥gj‰F¥ gh¤âaÄšiyba‹W«,
N¤âu®fË‹ brh¤J¡fis¥ ãuhkz®fŸ gyh¤fhukhŒ¥ ão§»¡
bfhŸsyhbk‹W« kDj®k rh°âu¤âš v£lhtJ m¤âaha¤âš 413,
415, 417 Rnyhf§fshf vGâ it¤J¡bfh©L mt‰iwna ïªJ
r_f¤â‰F Mjhukh¡», mj®¡F¤ jFªj khâÇahf thœ¡ifiaí«
el¤â¡bfh©L mijna j§fŸ jªâu§fshY«, bršth¡»dhY«
171

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ghku #d§fisí« e«ò«go brŒJ bfh©oU¡F« xU rhâíl‹
v¥go k‰bwhU rhâ xUik¥glKoí«? ãÇ£oZ murh§f«
ïªâahɉF tªj x‹wiu ü‰wh©LfS¡F nkyh»í« ï‹dK«
MW VG nfho #d§fŸ j§fŸ eh£oš Ô©lhjt®fshfî« bjUÉš
el¡fhjt®fshfî«, gh®¡fhjt®fshfî« fUj¥gL»wh®fbs‹whš
ïÅ vªj¡fhy¤âš ït®fS¡F Énkhrd« c©bl‹W e«g
ïlÄU¡»wJ? tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« j¥ò v‹ghU«, ca®ªj
rhâ v‹ghU«, ïªj murh§f¤jhU« ehsJ tiuÆš ïªj¤ Ô©lh
jhU¡F v‹d brŒâU¡»wh®fŸ? ïÅnkY« v‹d brŒth® fŸ
v‹W e«g ïlÄU¡»wJ? Rkh® I«gJ tUõ§fS¡F K‹duhtJ
ïªj¤ Ô©lhjhU¡F tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« bfhL¤âUªjhš
ït®fË‹ Ãiy ï‹W ï¥go ïU¡Fkh? ïªJ¡fËš áy® kf«kâ
a®fisí«, »¿°jt®fisí« Äny¢r®fŸ v‹W v©Â¡ bfh©o
Uªj kd¥gh‹ik ï¥bghGJ v¥go kh¿‰W? mt®fS¡F¥
ãuâÃâ¤Jt« bfhL¡fhkÈUªâUªjhš mt®fŸ K‹D¡F tªâU¥
gh®fsh? ehK« mt®fis¤ bjh£lhš bjh£l Éuiy bt£o v¿a
nt©L« v‹W jhnd ekJ rh°âu§fŸ brhšY»‹wbjd¢ brhšÈ¡
bfh©oU¥ngh«. x‹wiu ü‰wh©L ãÇ£oZ uh{aghu« elªJ«
ãÇ£oõh® tUK‹ uhÍaghu« brŒJ bfh©oUªj rhâbašyh«
ã‰ngh¡fhd rhâfËš jhnd nr®¡f¥g£oU¡»wJ. ït®fËl«, ït®
fis e«ã thœªjt®fbsšyh« K‰ngh¡FŸs rhâfËš nr®¡f¥
g£L¥ nghŒÉ£lJ. ïªj¤ Ô©lhjt®fS«, ã‰g£l rhâfS« vªj¡
fhy¤â‰F¤ Ô©l¡Toatuhfî« K‰ngh¡FŸs rhâa®fshfî«
Mf¥ngh»‹wd®? r£lrigfËš rfy rhâfS¡F« c¤ânahf§fŸ
rÇ tu Ãu¥ã¡bfhL¡f¥glnt©L« v‹W Ô®khŤjh®fns, mJ
mKÈš tU»wjh? r®¡fhU¡F r«gªj¥g£l rfy bjU¡fËY«,
r®¡fhÇ‹ rfy ãui#fS¡F« rk cÇik c©bl‹W xU Ô®khd«
brŒjh®fns, mJ mKÈš tU»wjh? fh§»uÌš Ô©lhik xÊa
nt©L« v‹W Ô®khd« brŒjh®fns, mij¡ fh§»uÌš cŸst®
fshtJ x¥ò¡bfh©L mKÈš bfh©L tªjh®fsh? jÄœehL
fh§»u° fÄ£oÆ‹ âU¢á T£l¤âš ãwÉÆdhš xUtU¡bfhUt®
ca®î jhœî ïšiy v‹W Ô®khd« brŒa¥g£lij¡ fh§»u°
thâfshtJ x¥ò¡bfh©lh®fsh? giwaDlD« rh¥ãLnt‹,
ï‹D« v§F nt©LkhdhY« rh¥ãLnt‹, v‹d nt©LkhdhY«
rh¥ãLnt‹, v‹ ïd¤jh®fŸ kh¤âu« ãuhkzušyhj iga‹fSl‹
clD©ziy x¥ò¡bfhŸs kh£nl‹ v‹W brhšÈ¤ âah»fŸ
v‹nghU« nah»fŸ v‹nghU« fh§»uÌš j§fŸ gjÉfis
É£LÉ£L Xo¥ nghfÉšiyah? v§F nt©LkhdhY« v‹d
nt©LkhdhY« rh¥ã£L¡ bfh©oUªjt®fË‹ kd¥gh‹ikna
Fo muR - 1925

172

ï¥goÆUªjhš xUntis xU ãuhkzušyhj ãŸisíl‹ xU
ãuhkz¥ ãŸis c£fh®ªJ czî©ljhf¡ nfŸÉ¥g£lhš
xUkhj« g£oÅ Éuj« ïU¥ng‹ v‹W brhšY« T£l¤jhÇl« eh«
v¥go x¤J thHKoí«? ek¡F« mt®fS¡F« v¥nghjhtJ
x‰Wik V‰gL« v‹W eh« v¥go vâ®gh®¡fKoí«? ï«khj«
âU¢áÆš elªj T£l¤âš Rauh{a¡ f£á¤ â£l¤âš ãwÉÆš
ca®î jhœî ïšiy v‹»w j¤Jt¤ij¢ nr®¤J¡ bfhŸs
nt©Lbk‹W brh‹dâš Rauh{a¡ f£áÆ‹ jiyt® ï¤â£l¤ij
Ú§fŸ mâš nr®¡f¥ ãua¤jd¥gLå®fshdhš bfhŠr« eŠrKŸs
ãuhkz®fS« fh§»uir É£L¥nghŒ ÉLth®fbs‹W gaKW¤â
dh®. Ô©lhik ia xÊ¡f nt©Lbk‹W kfh¤kh thasÉš
brh‹dbghGJ Tlnt nfhɪjh ngh£L¡ bfh©oUªjt®fŸ mJ
mKÈš tU»w fhy¤âš xU g¡f« kfh¤khÉ‹ bgaiu¢ brhšÈ¥
gjÉfŸ milªJ tªjhY«, k‰bwhU g¡f« kfh¤khÉ‹ brš
th¡if¡ Fiw¡f¥ ghLg£L tU»wh®fŸ, Fiw¤J« É£lh®fŸ.
ït‰iw bašyh« m¿ªj ãuhkzušyhjhÇš áyU«, ãuhkz®
fËl¤âš j§fS¡F¢ bršth¡F¡ FiwªJ ÉL« v‹»w ga¤â
dhY«, mt®fshš j§fS¡F¥ òfG« Ñ®¤âí« ïšyhk‰ nghŒ
ÉLnk v‹»w ga¤ âdhY« Éóõzhœthiu¥nghš eo¡»wh®fŸ.
uhk® uh{a¤ânyna Éóõz® ïUªjhš ãÇ£oZ uh{a¤âš
Éóõz®fŸ ïU¥gJ mârakh? moik Éahghu¤ij xÊ¡f r£l
nk‰gL¤j¥g£l fhy¤âš moikfns m¢r£l¤ij v⮤jh®
fbs‹W brhšy¥gL»‹wJ. MdnghâY« th°jt¤ânyna
tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« tªjhš njr K‹nd‰w« jil¥g£L¥
nghŒÉLnkh v‹W bjǪnjh bjÇah knyh ga¥gL»w c©ikahs®
áy® ïU¡»wh®fbs‹gij eh« kW¡f Éšiy. kf«kâa®, »¿°jt®
Kjyhdt®fS¡F« tF¥òthÇ ãuâ Ãâ¤Jt« V‰g£lã‹ v›Éj
K‰ngh¡»‰F¤ jil V‰g£LÉ£lJ? filáahf, tF¥òthÇ¥
ãuâÃâ¤Jt¤â‰F ÉnuhjkhÆU¡»‹wt®fis xU nfŸÉ
nf£»nwh«. ït®fŸ v¥bghGjhtJ ãuhkz®fS« ãuhkz®
mšyhjhU« x‹WgLth®fŸ, ãuhkzušyhjhiu mt®fŸ Ra
kÇahij¡F¥ g§fÄšyhjgo¡F v¥bghGjhtJ kâ¥gh®fŸ,
ãuhkzušyhjhU¡F« Ô©lhjhU¡F« ï¥bghGJ ïU¡F« Fiwîf
bsšyh« Ú§Ftj‰F ãuhkz®fŸ mDTykhŒ ïU¥gh®fŸ v‹W
c©ikahŒ e«ò»wh®fsh? Ô©l¥glhjh® v‹D« 7 nfho #d§
fS¡F ãuhkzušyhj ïªJ¡fŸ v‹»w KiwÆš ï‹D« eh«
tF¥ò thÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« bfhL¡f kW¥nghnkahdhš
kf«kâa®fŸ v‹»w bgauhnyh »¿°Jt®fŸ v‹»w bgauhnyh
Ó¡»u¤âš eh« mt®fS¡F bfhL¡f¥ ngh»nwh«.
173

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ït®fŸ v¥go e«ik e«òth®fŸ? e«Kl‹ x¤JiH¥gh®fŸ.
r®¡fhnuhL x¤JiH¡f¡ TlhJ v‹»w eh« e«ik N¤âu® v‹W«
moik v‹W« jhák¡fbs‹W« bjh£lhš, gh®¤jhš, bjUÉš
elªjhš ghg« v‹W« Ãid¤J¡bfh©oU¡»w xU #hâahUl‹
v¥go x¤JiH¡f Koí«? xU fhy¤âš x¤J¥ nghfyh« v‹whtJ
v¥go vâ®gh®¡f Koí«. xU t¡ÑY« xU nghä°fhuD« j«ik
ãuhkz‹ v‹W« ca®ªj #hâah‹ v‹W« v©Â¡bfh©oU¥
ghdhdhš cy»š r©lhsbu‹W ahiu¤jh‹ brhšy Koí«?
c©ikahŒ ãuhkz j®k¤njhL ïU¡F« ahÇl¤âY« ek¡F¤
JntõÄšiy. ït®fis tz§fî« ã‹th§fÉšiy, e«ik¥
nghynt e«ÄY« ÑHhfnt ïU¡»w el¡»w xUt‹ e«ik Ñœ#hâ
v‹W brhštij v¥go r»¡fKoí«? - v‹gJjh‹ nfŸÉ. ïij
Ãt®¤â¤J¡ bfhŸshkš ek¡F v‹djh‹ uhÍa Rjªâu« tªjhY«
v‹d gy‹? ïu©L Ó®âU¤j« tªJ« jhœ¤j¥g£lt®fŸ
v‹nghU¡F v‹d gy‹ »il¤jJ v‹gij nahá¡f¡ nfhU»nwh«.
Fo muR - f£Liu - 16.08.1925

gŠrha¤J
x¤JiHahik â£l¤âš r®¡fhU« bghJ #d§fS« x¥ò¡
bfhŸs¡Toa ghf« x‹W c©L. mjhtJ, Étfhu§fis¡ nfh®£
L¡F¥ nghŒ igrš brŒJ bfhŸs Ãidahkš cŸq® gŠrha¤jh®
_y« tH¡Ffis¥ igrš brŒJ bfhŸtJ, ïUf£á¡fhuU¡F«
mDTy« v‹gij vtU« kW¡fkh£lh®fŸ. ïªj nahrid bfhŠ
rK« òâjhdjšy MâÆš #d§fŸ gŠrha¤J _ykhŒ jh‹ j§fŸ
tH¡Ffis igrš brŒJ bfh©L tªâU¡»wh®fŸ. Mu«g fhy¤âš
x›bthU kÅjU« jd¡F¤ jhnd gŠrha¤jhuhf¤jh‹
ïUªâU¡»wh®.
ïªj j‹Dila gŠrha¤ij x¥ò¡bfhŸshj fhy¤âš
kÅj‹ gyh¤fhu¤âdhš mij mKY¡F¡ bfh©Ltu¥ gh®¡»wh‹.
ïJ xUtU¡bfhUt® ïu¤j« brhÇa¡ bfh©L tªJÉ£lâdhš,
jd¡F¤ jhnd gŠrha¤jhuhf ïU¡f¡TlhJ v‹W m¿ªJ _‹whtJ
kÅjiu gŠrha¤jhuhf V‰gL¤â¡bfhŸS« tH¡f« V‰g£lJ. mJ
ehsh t£l¤âš ts®ªJ »ukkhd cgnahfkhd gŠrha¤jhf V‰
g£lJ. bghJ#d§fŸ j‰fhy ÃiyÆš t¡ÑšfË‹ Mir th®¤ij
fisí« nfh®£o‹ m¡»uk§fisí« e«ãna gŠrha¤ij my£á
a« brŒJ tU»wh®fŸ. t¡ÑšfS« nfh®£LfS« mnah¡»a¤
jdkhd KiwÆš fhÇa§fis el¤J»wtiuÆš #d§fS¡F¥
gŠrha¤âš ïZl« V‰glhJ, VbdÅš nfh®£LfËš »uk¤â‰F
Énuhjkhd mâf yhg¤ij r«ghâ¤JÉlyh« v‹»w Mir
»uk¤ij x¥ò¡bfhŸsnth, »uk¥go el¡fnth kÅjid¡ f£L¥
gl¢ brŒtâšiy. Ãaha« brŒtjdhY« Ãaha¥go el¥gjdhY«
nfh®£LfS¡F« t¡Ñš fS¡F« ntiyna V‰glhJ.
bryî brŒJ Ãaha« r«ghâ¥gj‰F gâyhŒ, #d§fŸ bryÉš
yhj Ãaha¤ij r«ghâ¡f gŠrha¤â‰F¤jh‹ nghth®fŸ. ïUtÇš
xU f£á¡fhuD¡fhtJ nfh®£oš Ãaha Énuhjkhd yhg¤ij
milayh« v‹»w Mir ïšyhÉ£lhš f©o¥ghŒ nfh®£LfŸ
milg£nl nghŒÉL«.

Fo muR - 1925

174

175

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

bghJthf ekJ eh£L¥ gŠrha¤J¡F K£L¡f£ilahŒ ïU¥
gJ t¡ÑšfS« nfh®£LfSnk mšyhkš #d§fË‹ m¿ahik
v‹W eh« xU¡fhY« brhšynt kh£nlh«.
Fo muR - f£Liu - 16.08.1925

nfhaK¤ö® th¡fhs®fS¡F X®
nt©LnfhŸ
($kh‹ <.bt.uhkrhÄ eha¡f®)
ekJ eh£o‹ moik¤ j‹ik¡F«, mÊî¤ j‹ik¡F« ekJ
x‰Wik¡ Fiwîjh‹ fhuzkhÆU¥gbj‹gij všnyhU« m¿ªj
Éõa«. murh§f¤jhuhš ek¡F¡ bfhL¡f¥gL« fšÉí« m¡fšÉ
f‰wj‰fhf ek¡F¡ bfhL¡f¥gL« c¤ânahfK«, gjÉí«, murh§f¤
jhuhš ek¡F tH§f¥g£lbjd¢ brhšY« ï¤nj®jš KiwfS«
M»a ï«_‹W« ekJ x‰WikÆ‹ik¡F¥ ãw¥ãlkhÆU¡»wJ.
KjÈu©L fhÇaK« go¤jt®fis¥ g‰¿¡bfh©L x‰Wik¡
Fiwî« moik¤ j‹ikí« mt®fshš c©lh¡f¥g£L tªjhY«
_‹whtjhd nj®jš Kiwfshd ( vy¡õ‹fŸ ) go¤jt®fnshL
mšyhkš rhJ #d§fisí«, ÉahghÇfisí«, bghJ k¡fisí«
x‰WiknahL thœtj‰»šyhkš ãǤJ it¡fî«, Jntõ§fis
í«, Fnuhj§fisí« c©lh¡» f£á¥ ãuâf£áfis V‰gL¤jî«
rh¤âakhÆU¡»wJ. ï¡fhuz§fshšjh‹ bghJey¤â‰F c©ik
ahŒ ciH¡»wt®fŸ ï¤nj®jšfis fh§»uÌ‹ ntiy¤ â£l§
fËš òfÉlhkš jŸËit¤J¡ bfh©nl tªjh®fŸ. ï¥bghGJ
Ãahakhfnth, mÃahakhfnth v¥gonah fh§»ủFŸshf nj®jš
fŸ tªJ òFªJÉ£ljhŒ fh§»u°fhu®fS«, bghJ #d§ fS«
v©Q« goahŒ V‰g£L É£lJ. mj‹ fhuzkhŒ¥ bghJ #d§fŸ
fh§»ui[í«, fh§»u°fhuiuí« v⮡f¤ JªJ É£lh® fŸ.
fh§»ủnf Fiwî©lhF«goahd v⮥òfŸ gykhf c©lh
tij¡ fh§»u°fhu®fŸ e‹F m¿ªâUªJ§Tl fh§»u°fhu®fŸ
v‹nghÇš áy® fh§»uÌ‹ K¡»a bfhŸiffis¡ Tl y£áa« brŒ
ahkš, nj®jšfËš ãuntá¤J fh§»uÌ‹ bgauhš mt‰iw el¤â
k¡fŸ xUtU¡bfhUt® Jntõ¤ijí«, kh¢rÇa¤ijí« mil
tj‰F MjhukhŒ É»wh®fŸ. br‹id, kJiu KjÈa mndf ïl§
fËš ï›Éjkhf eilbg‰W tªjhY« jÄœeh£L¡ fh§»ủF¥
nguhjuthí« tÊfh£oahíÄUªJ jÄœ eh£o‰nf bgUik c©lh¡
Fo muR - 1925

176

177

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

»abj‹W brhšy¥g£l ï¡nfha«ò¤ö® Íšyhî«, ïâYŸs
fh§»u° ãuKf®fS« ï¤nj®jš nr‰¿š cyî«goahd fhy«
V‰g£L¥ nghŒÉ£lbj‹whš v‹ngh‹wt® J¡f¥glhkÈU¡f
KoaÉšiy. fh§»uÌš vd¡FŸs bghW¥igí«, flikiaí«
cz®ªJ eh‹ ïâš ãuntá¡f nt©oaij my£áa« brŒJ
É£lhY«, xU rhjhuz kÅj‹ v‹»w Kiw ÆyhtJ ïij¡
ftÅ¡fhkÈU¡f KoaÉšiy. ï«khj« 18-ª njâ vdJ brhªj
ntiyahŒ¡ nfha«ò¤öljF¥ nghÆUªnj‹. m§F el¤j¥gL«
fh§»u° nj®jš ãurhu« v‹ f©fS¡F« fhJfS¡F« v£od.
fhJfS¡F v£oaitfisbašyh« É£LÉ£L neÇš f©lt‰
iwí« fh§»u° e©g®fŸ _ykhŒ neÇš m¿ªjt‰iwí« kh¤âu«
F¿¥ãL»nw‹. fh§»u° Rauh{a¡ f£áÆ‹ bgauhš nfha«ò¤ö®
efurig¤ nj®jY¡F v£L¡ fdth‹fis ÃW¤â cŸsh®fŸ. ït®
fËš áyiu eh‹ rªâ¡f ne®ªjJ. mt®fËš xUt® jk¡F¤
Ô©lhik Éy¡F v‹gâš bfhŠrK« e«ã¡if ïšiy ba‹W«,
jh« mj‰F¡ f£L¥glKoahbj‹W«, fh§»u°fhu®fËl« ïij¤
bjÇɤjjhfî«, mt®fŸ mij x¥ò¡ bfh©Ljh‹ j«ik ÃW¤â
ÆU¡»wh®fbs‹W«, k‰bwhUt® bfhŸiffis¥g‰¿ jk¡F mã¥
ãuhangj« ïU¥gij¤ bjÇɤJ« jk¡F v¥goí« b#a« »il¡
F« v‹»w fhuz¤jhš j«Äl« ifbaG¤J th§»ajhfî« bjÇɤ
jh®. ntbwhUt® ïJtiuÆš fjnu f£lÉšiyba‹W« nkilÛJ
ïU¡F«nghJ Tl fj® f£lÉšiyba‹W« Íšyh fh§»u°
fhÇajÇáÆ‹ K‹dnu brhšy¥g£lJ. mij¡ fhÇajÇá mt®fŸ
x¥ò¡bfh©L, et«g® khj« Kjš f£o¡bfhŸStjhŒ¢ brh‹dh
bu‹W« m›tsthtJ mt® x¥ò¡bfh©lij¥ bgÇjhf Ãid¤J
jh« mtÇl« ifbaG¤J th§»ajhfî«, mj‰F« ntW M£fŸ
»il¥gâšiyba‹W« v‹Ål« brhšÈ¡ ifbaG¤ijí«
fh£odh®. ï‹DÄu©blhU Éõa§fis ïâš vGJtj‰F vd¡F
ïZlÄšiy. Mdhš ïitbašyh« KÅágš îthf¤ij el¤j
nah¡»aij m‰wbj‹whtJ ïªj¡ fdth‹fŸ KÅágš îth
f¤ij el¤j¤ jFâa‰wt®fŸ v‹whtJ eh‹ TwÉšiy. Mdhš
ïnj khâÇ FzKŸst®fS« vªjÉj¤âY« ït®fS¡F¡ Fiw
Éšyhjt®fSkhd gy fdth‹fS¡F ÉnuhjkhŒ¢ áy fdth‹
fis kh¤âu« j§fŸ f£áah® v‹W brhšÈ¡bfh©L å© kd¡
fr¥ò¡F«, kh¢rÇa¤â‰F« ïlªjU«goahí«, nfha«ò¤ö® Íšyh
É‹ ã‰fhy fh§»uÌ‹ thœÉ‰F« ÉnuhjkhŒ ïJtiu v›Éj
òfhU¡F«, rªnjf¤â‰F« ïl« bfhL¡fhj áy fh§»u° g¡j®fŸ
V‹ ï¥go brŒant©Lbk‹gJ jh‹ ekJ ftiy; mšyhkš
ï›Éõa¤âš fh§»u°fhu®fŸ áy® ngÇš v›Éj cŸ v©z¤
Fo muR - 1925

178

ij¡ f‰ã¡f eh‹ JÂahÉ£lhY« eh‹ neÇš m¿ªj nk‰go
fhÇa§fis¥ bghW¤jtiuÆyhtJ ïit ã‰ngh¡fhd fhÇa
bk‹W brhšyhkÈU¡f KoaÉšiy. ïªj ÃiyikÆY« ïªj¢
rªj®¥g¤âY« nfha«ò¤ö® fh§»u°fhu®fshd v‹Dila e©g®
fËlK« v‹Dl‹ fh§»u° ntiy brŒj vdjh¥j e©g®fËlK«
ah‹ brŒí« nt©LnfhŸ gaid mË¡Fnkh, mË¡fhnjh v‹w
gaÄU¥ãD« bghJ#d§fsh»a c§fËl« ah‹ brŒJ bfhŸS«
É©z¥g« ãunah#d k‰wbj‹W«, cájk‰wbj‹W« ah‹
Ãid¡fÉšiy. Mjyhš ï› É©z¥g« _ykhŒ vdJ nt©L
nfhis c§fS¡F¤ bjÇɤJ¡ bfhŸS»nw‹. mjhtJ, Ú§fŸ
x›bthU nj®jš mng£rf®fisí« f£á¥ gy¤ijnah, ãurhu¥
gy¤ijnah, bršth¡F¥ gy¤ijnah nr®¤J¥ gh®¡fhkš jŤjÅ
ahŒ mt®fS¡FŸs M‰wiyí«, gnuhgfhu áªijiaí« ftŤJ
ahiu¤ bjǪbjL¤jhš KÅágš îthf¤ij xG§fhŒ el¤jî«,
bghJ e‹ik¡F ciH¡fî« cjîth® v‹gij e‹F bjǪJ j¡f
PhdKŸst®fshfnt gh®¤J c§fsJ X£il¡ bfhL§fŸ. k‰w
vªj¡ fhuz§fS¡fhfî«, vtiuí« Éy¡fhÔ®fŸ. fh§»uÌ‹
bgauhš Égt®fŸ všnyhU« c©ikahd fh§»uÌ‹ bfhŸif¡
F¡ f£L¥g£lt®fŸ v‹gij eh‹ xU ehS« e«g kh£nl‹. c§f
isí« e«ò«go brhšykh£nl‹. fh§»uÌ‹ bgauhš Éfhjt®fŸ
všnyhU« njr¤Jnuh»fŸ v‹nwh, fh§»u° ÉnuhâfŸ v‹nwh
Ãid¤J ÉlhÔ®fŸ. ïªj¡ fhuz§fshš kh¤âu« vtU« KÅágš
fî‹áY¡F¤ jFâíŸst®fŸ mšy® v‹W Ãid¤J ÉlhÔ®fŸ.
ïu©L ghf¤âY« ešyt®fS«, ešyt® mšyhjt®fS« ïU¡»
wh®fŸ. ãw® th®¤ijfis¡ nf£L¡ bfh©L c§fsJ X£il j¥ghd
tÊÆš cgnahf¥gL¤â ÉlhÔ®fŸ. vdJ mã¥ãuha¤ij ïj‰F
K‹d® mndf fh§»u° nkilfËY« T¿ÆU¡»nw‹. ïÅnkY«
ïijna k‰w fh§»u° nj®jšfË‹ jfuh® cŸs C®fS¡F¤
bjÇa¥gL¤j¥ ngh»nw‹.
Fo muR - nt©LnfhŸ - 23.08.1925

179

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

nj®jš ngŒ
ïij¥g‰¿ gy jlitfËš ekJ g¤âÇifÆš F¿¥ãl¥
g£oU¡»wJ. nj®jšfŸ v‹gJ xU gh¤âak‰w, nfŸÉa‰w
brh¤ij¥nghš ão¤jtD¡F¥ bgh©lh£o vd kâ¤J gyh¤
fhukhd brŒif¡bfh¥g gy bfhLikfŸ ekJ eh£oš ïJrka«
elªJ tU»‹wd. br‹idÆY«, kJiuÆY«, nfhitÆY« ï‹D«
k‰w ïl§fËY« el¡F« nj®jš ãurhu§fŸ ïªâah ehfßfk‰w
njr« v‹ghU¡F« ïªâa k¡fŸ Rauh{a¤â‰F nah¡»aija‰w
t®fŸ v‹ghU¡F« j§fŸ f£á¡F cŸs§if bešÈ¡fÅnghš
cgnahf¥gL¤â¡bfhŸs¤j¡fjhd rh£áahŒ És§F»wJ. Mdngh
âY« ek¡F ïitfis kW¡F« kh®¡f« VjhtJ c©lh v‹W gh®¤
jhš ãuŠR njr¤âš ï¥go ïšiyah? ãÇ£oZ njr¤âš ï¥go
ïšiyah? v‹W brhšÈ¤jh‹ j¥ã¤J¡ bfhŸs¡ TLkhÆU¡»wnj
mšyhkš mt®fŸ brhšYtij¥ bghŒba‹W« kW¡f nah¡»aij
ïšyhjt®fshÆU¡»nwh«. ïnjhL kh¤âu« mšyhkš ïªâahÉ‹
ÉLjiy¡nf‰g£lJ« 2 ´¤â‰F K‹ò ÄfÄf gÇR¤j¤
j‹ikíilabj‹W brhšÈ¡ bfhŸs¥g£oUªjJkhd fh§»uÌ‹
bgaU« cyf¥bgÇah®, r¤âah¡»uf mtjhu«, mÏ«irÆ‹ brh%
g« kfh¤kh v‹W cynfh®fshnyna brhšÈ¡bfhŸS« c¤jkuhd
fhªâaofË‹ bgaU«, ïªâah mehfßf njr« v‹W« brhštj‰
fhjhukhd brŒif¡F« Rauh{a¤â‰F mUfija‰wJ v‹W brhšt
j‰fhjhukhd brŒif¡F« cgnahf¥gL¤j¥g£L tU»wbj‹whš
eh£L¡F nah¡»aij ÉLjiy v§nfÆU¡»wJ? ïj‰F¡ fhuz«
v‹d bt‹W nahá¥nghnkahdhš, ï¤nj®jš fUk§fËš ãuntá¤
âU¡F« ahiuí« brhšy ï§F eh« K‹tukh£nlh«. Mdhš,
ïij¥ gh®¤J¡ bfh©L kîd« rhâ¤J¡ bfh©oU¡F« nah¡»a
khd, c©ikahd v‹W brhšy¥gL« áy g¤âÇiffisí«,
nah¡»akhdt®fŸ, c©ikahdt®fŸ v‹W brhšy¥gL« áy jiy
t®fisí«jh‹ ï¥ghjf¤ bjhÊY¡F¡ fhuz« v‹W brhšYnth«.
Jbusgijia J®¢rhjd‹ J»YǪjijí«, khdg§f¥
gL¤âdijí« j®kÕkhâfŸ gh®¤J kîd« rhâ¤J¡ bfh©nlÆUª
Fo muR - 1925

180

181

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

jh®fŸ v‹whš ï¥ghujnjÉia áy J®¢rhjd®fŸ J»YÇtijí«,
khdg§f¥gL¤Jtijí« gh®¤J¡ bfh©oU¥gJ mârakh mšyJ
mJ j¥ãjkhFkh v‹W áy® Iíwyh«. Mdhš JbusgijÆ‹
J»YÇtij bghW¤J¡ bfh©oUªjt®fŸ j§fS¡F¥ gyÄUªJ«
bghWikÆ‹ gy¤jhš bghW¤J¡ bfh©oUªjh®fŸ. ghujkhjhÉ‹
J»YÇa¥gLtij gh®¤J¡ bfh©oU¥gt®fŸ bgU«gh‹iknah®
Raey¤jhY« ngo¤j‹ikahY« my£áa¥ ò¤âahY« jh« gh®¤J¡
bfh©oU¡»wh®fŸ v‹gJ vkJ jhœikahd mã¥ãuha«. ïj‹
gydhŒ njr« v‹d M»wJ v‹gij¥ g‰¿¡ bfhŠrkhtJ áªâ¤J¤
jh§fŸ brŒj âahf§fisí« j§fsJ ciH¥òfisí«, jh§fŸ
vj‰fhf¢ brŒnjh«, g£nlh« v‹W Ãid¤J¥gh®¤J, njr ÉLjiy¡
nfjh‹ brŒnjh«, brŒJbfh©oU¡»nwh« v‹»w Koî¡F
tUth®fshdhš ït®fŸ v¥go kîd« rhâ¡f Koí«? ï›tsî
bgÇa m¡»uk¤â‰F¡ nfŸÉÆšiyah? všnyhUkh m¿ahikÆš
- my£áa¥ ò¤âÆš _œ»É£lh®fŸ? všnyhUkh ga§bfhŸËfŸ?
všnyhUkh Raey¥ngahš M£l¥gL»wh®fŸ? ï¥go¢ brhštJ
j®kkhFkh? v‹W nahá¤jhš, kfh¤khÉ‹ nguhš, fh§»u° nguhš
el¤j¥gL« ïªj¤ nj®jš m¡»uk§fŸ xG§fhdjh v‹»w v©z«
th£L»wnj; ahiu¡ nf£lhY« neÇš ngR«nghJ ïJ m¡»uk«jh‹
v‹W x¥ò¡bfhŸS»wh®fŸ. xU nfho %ghí« 30 MÆu« ng® áiw
thr¤ijí« kfh¤khÉ‹ áiw thr¤ijí«, uh# nghf¤ijí«, uh#
r«g¤ijí«, bgU¤j âahf ò¤âiaí« MFâahŒ¡ bfh©L brŒj
ÉLjiy ahf¤âš ï¤nj®jš N£á v‹»w uh£r[‹jhdh c©lhf
nt©L«? c©ikahd RakÇahijí«, åuK«, bghJ ey v©zK«
njrg¡âí« xU ïu©L _‹W ngU¡fhtJ e« jÄœeh£oš
v‹iw¡F V‰gL»‹wnjh m‹iw¡F¤jh‹ ï¤nj®jš uh£r[‹
khŒth‹. mJtiu jÄœeh£oš fškhÇí«, fšyoí«, joaoí«,
k©il cilî«, cÆ®¢nrjK« ï‹D« gy ïÊFz§fS«
jh©ltkho¡ bfh©oU¥gJ bfhŠrK« M¢rÇakšy. Mdhš
x‹W kh¤âu« bghJk¡fis¡ nf£L¡ bfh©L ïij Ko¡»nwh«.
mjhtJ nah¡»akhd g¤âÇiffŸ v‹gJ kîd« rhâ¤J¡
bfh©oUªjhY« ekJ rnfhju¥ g¤âÇifah»a ‘CÊa‹’ vGâÆ
U¥gJ “mtut® f£á¥ g¤âÇiffŸ mtut®fŸ rh®ãš ngR»‹wd”
v‹gij bghJ k¡fŸ kdâš it¤J g¤âÇifÆš fhz¥gLtij
e«ã mtru¥g£L mã¥ãuha« bfhŸshkš bghWiknahoUªJ
c©ikia m¿í«go nf£L¡ bfhŸS»nwh«.

t§fhs Rauh{a¡ f£áÆÈUªj K°ä«fbsšyh« xUt®
ã‹ xUtuhŒ Éy»¡bfh©nl tU»wh®fŸ. filáahf t§fhs
K°ä«fË‹ jiytU« t§fhs efu rigÆ‹ o¥o nkaUkhd
lh¡l® m¥Jšyh R¡uht®¤â Rauh{a¡f£áÆ‹ bk«g® °jhd¤ij
uhÍehkh¡ bfhL¤J É£lh®. mt® nk‰go uhÍehkhî¡F¡ fhuz«
TWifÆš Rauh{a¡f£áÆ‹ j¤Jt« jk¡F¥ ão¡fÉšiy
ba‹W«, mjdhšjh‹ jh« uhÍehkh¡ bfhL¤J É£ljhfî«, jh«
ï‹dK« njr¤â®¡F ciH¡f¤ jahuhÆU¥gjhfî«, jh« uhÍehkh¡
bfhL¤jâ‹ fhuzkhf jd¡F uhÍa cy»ÈUªj bršth¡FfŸ
FiwªjnghâY« xU òâa bfhLik¡F c£g£L cÆiu it¤J¡
bfh©oU¥gijÉl muáaš j‰bfhiy brŒJbfhŸtJ nkš vd
v©Q»nw‹ v‹W T¿ÆU¡»wh®. t§fhs¤âš ï¥goba‹whš,
g«ghÆY« Rauh{a¡ f£áahU¡F«, áªJ K°ä«fS¡F« x‰Wik
ïšyhkš ïUtU¡FŸS«, x¤JiH¡f Koahbjd¡ T¿
mt®fSl‹ x¤JiHahik Mu«ã¤âU¥gjhŒ bjÇatU»wJ.
ekJ khfhz¤âY« kJiuÆš áy Rauh{a¡ f£áah® áy K°ä«fŸ
ÉõakhŒ elªJbfh©lJ kJiuÆš Rauh{a¡ f£áÆ‹ ãurhu«
v‹w jiy¥ã‹Ñœ âdrÇ¥ g¤âÇiffËš gh®¤jhš bjÇatU«.
mJkh¤âu« mšyhkš K°ä«fS¡F¥ bgÇa c¤ânahf§fŸ
tU»wfhy¤âš ït®fŸ v¥go elªJ bfhŸS»wh®fbs‹gij
K°ä« bgÇa c¤ânahf°j®fis¡ nf£lhš bjÇatU«. FH«ò,
fhŒ fÇ KjÈa gjh®¤j§fS¡F thrid c©lh¡»¡ bfhŸsnt©o
jhËj« brŒí«nghJ fUnt¥ãiyia cgnah»¤J¡bfh©L,
rh¥ãL»w nghJ mij vL¤J öu v¿ªJ ÉLtJnghš rka¤â‰F¢
nr®¤J¡ bfh©L rka« j¥ãaîl‹ btËÆš jŸËÉLtij ekJ
eh£L K°ä«fŸ kh¤âu« mšyhkš ekJ eh£L ïju k¡fS« m¿a
nt©LkhŒ Mtš bfhŸS»nwh«.

Fo muR - jiya§f« - 23.08.1925

Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 23.08.1925

Fo muR - 1925

182

Rauh{a¡ f£á¡F fUnt¥ãiy

183

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

tF¥òthÇ ãuâÃâ¤Jt«

t¡ÑšfŸ thŒjh th§FtJ

“gf‰bfhŸis¡fhuU¡F ïuh¤âÇ¡
bfhŸis¡fhu®fns rh£á”

t¡Ñš:- th fî©lh v‹d r§fâ.
f£á¡fhu‹:-

ï«khj« ïUgjhªnjâ jÄœ Rauh{ah g¤âÇifÆš tF¥ò
thÇ¥ ãuâÃâ¤Jt¤ij M£nrã¤J vGJtâš #d§fis
kf«kâa® v‹W«, ïªâa¡ »¿°jtbu‹W«, Inuh¥ãabu‹W«,
M§»nyh ïªâabu‹W«, x›bthU tF¥ò¡fhu®fshš m›t›
tF¥ãYŸst®fis¤ nj®ªbjL¥gjhš j§fŸ tF¥ò¡ fhÇa§
fis¥ gh®¡»wh®fns ašyhkš bghJ¡fhÇa« gh®¥gâšiy v‹W«
ïjdhš tF¥ò¤ JntõK« tF¥ò¥ ãÇÉidí« V‰gL»‹wd
v‹W« vGâÆU¡»wJ. ïj‰F Mjuî bfhL¥gj‰F xU rh°âÇ
ahÇ‹ cgnjr¤ij¡ fh£L»wJ. Rauh{ah g¤âÇifnah njÓa
ãuhkz® v‹W brhšy¥gL« “gf‰bfhŸis”¡fhuUila g¤âÇif.
âU rh°âÇah® mt®fnsh Äjthj¥ ãuhkz® v‹W brhšy¥gL«
“ïuh¤âÇ¡ bfhŸis”¡ f£áia¢ nr®ªj ãuhkz®. ï¥gf‰
bfhŸis¡ f£á¡F uh¤âÇ¡ bfhŸis¡ f£áah® rh£áia¤jh‹
cgnahf¥gL¤â¡bfhŸs nt©L«. nghuh¡ Fiw¡F xU bgÇa
ãu£L v‹dbt‹whš xU ãuhkzušyhj kªâÇahd $kh‹ gh¤nuh
î« ïij m§ÑfǤâU¡»whuh«. ïªj xU Éõa« ãuhkz¥
g¤âÇiffË‹ Nœ¢á v‹W FomuR« mj‹ rf g¤âÇiffS« vGâ
tU« x›nthbuG¤J¡fisí« fšÈ‹nkš vGj¢ brŒ»wJ. kªâÇ
gh¤nuh mt®fŸ rk Ãaha« »il¥gj‰F tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt«
ï‹¿aikahjJ v‹W«, ï¡ bfhŸif òâjhdjšy v‹W«, všyh
r_f¤jh®fS« r_f muáaš bghW¥òfis rkkhŒ V‰W¡ bfhŸS«
fhy«tiu tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« ïUªnj Ôu nt©L« v‹W«,
Mdhš ïJ ÃuªjukhŒ ïU¥gJ e‹ik mšy bfLâ v‹W«
ngáÆU¡»wh®. m¥go ïU¡f Rauh{ahÉ‹ T‰iw vªj th®¤ij
ahš kªâÇ m§ÑfÇ¡»wh® v‹gij bghJ k¡fŸ ftÅ¡fnt©L«?
Rauh{ah g¤âÇifÆ‹ k‰w T‰WfS¡F kWKiw gâbyGJ»nwh«.
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 23.08.1925
Fo muR - 1925

184

vrkh‹W »£ljh‹ xU fhÇakhŒ tªnj‹.

t¡Ñš:- v‹d fhÇa«.
f£á¡fhu‹:eh‹ xU¤jU¡F 1000 %ghí« t£oí«
bfhL¡f nt©L« th§» 2 tUrkh¢á§nfh. thŒjh brhšÈ flªJ«
xU tUr kh¢á§nfh. filáah 2 khr thŒjh nf£nl‹ mJ¡FŸns
ãuhJ ngh£L£lhD§nfh. vrkh‹W v¥goahtJ xU ïu©L khr
thŒjh th§» bfhL¤jh¡f gz« f£o¥ngh£uD§nfh.
t¡Ñš:- ïu©L khj« jhdh ïu©L tUõ thŒjh th§»¡
bfhL¡»nw‹ filáahŒ mt‹ c‹Ål« gz« th§F»wijna
eh‹ gh®¤J ÉL»nw‹.
f£á¡fhu‹:rhÄ rhÄ m¥go¢ brŒahâ§nfh. mt‹
bkhJY¡F ehdh ãŸis. v« bkhJiy v¤jidnah ng® ⧻
uh§nfh. ïu©L khr« ïšyh£lh _Q khr thŒjh »il¤jhš nghU«.
t¡Ñš:- rÇ, ÕR v‹d bfhL¡fnw.
f£á¡fhu‹:-

vrkh§f brh‹dh¢ rÇ.

t¡Ñš:- üW %ghŒ bfhL¡fD« thŒjh th§F»wJ v‹whš
Éisah£L fhÇakšy.
f£á¡fhu‹:-

50%. jhuD§nfh.

t¡Ñš:- thŒjh th§Ftâš cŸs fZl« cd¡F bjÇahJ.
eh‹ brŒí« ntiyÆdhš KÅÓ¥ng 1 tUõ«, 2 tUõ« thŒjh
bfhL¤jhY« bfhL¥gh® Mdjhš ÕR 100-¡F FiwahJ.
f£á¡fhu‹:»il¢rhš nghJ«.

m¤jid ehŸ thŒjh th©lh«. 2, 3 khr«

t¡Ñš:- Ú v‹d gƤâa¡fhudhf ïU¡»whŒ? fl‹ bfhL¤j
t‹ 2 µ thŒjh nf£lj®¡F bfhL¡fhkš ãuhJ nghLtbj‹whš
185

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

mtD¡F m¤jid MQtkh? mtid Él¡TlhJ. Õir¥ g‰¿ Ú
ftiy¥glhnj eh‹ th§F« thŒjhÉdhš cd¡F Ä¢rkhF«. t£o
ia¡ bfhL¤jhš nghJ«.
f£á¡fhu‹:- m¥goahdhš vrkh§nfh nf¡»ugo jhnuD§f.
ïªjh§nfh ï¥g 50%. th§»¡nfh§f.

FkhÞjh:- fl‹ th§»dtD¡F #hilfh£o ngrhkš thia
_o¡bfh©oU¡f¢ brhšY»wh®.

t¡Ñš:- rÇ, v‹W Fkh°jhit T¥ãL»wh®. whk¢rªâuh.
Fkh°jh:- rh®.
t¡Ñš:- ïtÅl« xU t¡fhy¤J th§» xU °nl£bk©L
eh‹ brhš»wgo vGâ ifbaG¤J th§»bfhŸ.
Fkh°jh:- fh»j« 炙 bg£o ngdhîl‹ tªJ t¡Ñš g¡f«
ËW bfh©L t¡Ñš brhštij vGJ»wh®.
t¡Ñš:- brhštjhtJ - ïªj ãuhJ nkhroí« R¤j¥ bghŒí
khdJ. ïªj¥ ãuh«rÇ neh£L eh‹ vGâ¡ bfhL¡fÉšiy. ïJ
ngh®#Ç - v‹W brhšÈ¡bfh©L tU«nghJ,
f£á¡fhu‹:rhÄ, rhÄ mbjšyh« vSjhâ§nfh. ïªj
ght¤ij v§bf bfh©LnghŒ bjhy¥ng‹. 3 khrkh elªJ if Ú£o
brhisah£l gz« th§» CL f£o fšahz« g©Â ïU¡»nw‹.
ï¥go vSâdh f©Q« thí« bts§f th©lhkh?
t¡Ñš:- nfhã¤J¡ bfh©L, v‹dlh kfh r¤âa Ñ®¤ânghš
ngrnw. m¥goahdhš th§»d gz¤ij bfhL¤jt‹ nf£lJ«
vÇŠR nghlujhnd. ï¤âid ehshÆ ï‹D« thŒjh v‹d.
f£á¡fhu‹:- rhÄ rhÄ nfhÉ¢R¡fhâ§nfh, if¡F gz« tu
th©lhkh 2 µ ¤âš tªju¥ nghFJ, bfh©L nghŒ FL¤J bfŠá
»£L tªjl¥nghnu. mJ¡FŸns eh‹ vGâ¡ bfhL¡fhy nghU rÇ
v‹D vGâdh ešyhthÆU¡F«.
t¡Ñš:t¡Ñš:-m¥goahdhš thŒjh »il¡fhJ, cd¡fhf ntQ
khdhš vGâ bfhL¤jij x¥ò¡bfh©L ntnw khâÇahŒ vGJ
»nw‹.
f£á¡fhu‹:Cuh KjY.

rÇ m¥go vGJ¡nfh rhÄ. ek¡bfd¤J¡F

t¡Ñš:- whk¢rªâuh, mªj 2tJ ghuhit mo¢á ïªj khâÇ
vGJ - eh‹ thâÆl« xU T£L Éahghu« brŒa #hÛD¡fhf ïªj
ãuh«rÇ vGâ¡ bfhL¤nj‹.
f£á¡fhu‹:Fo muR - 1925

t¡Ñš:- nfhã¤J¡bfh©L whk¢rªâuh, ï¤jid neu« ntiy
ia¡ bfL¤jj‰F 15 %. ão¤J¡bfh©L mt‹ gz¤ij jiyia¢
R‰¿ v¿ªJÉL. ïbjšyh« »Ë¤bjÇ. ïªj r¤âaÑ®¤â rhtfhr«
ek¡Fnt©lh«. ït‹ brhš»wgo vGâdhš ehis¡F e«Äl« xU
f£á¡fhu‹Tl tukh£nl‹.

rhÄ rhÄ m¥go¡Tl ïšby§nf.
186

f£á¡fhu‹:- rhÄ rhÄ vrkh§nfh ï¥go nfhÉ¢á¡fyhkh.
eh§fšyh fh£lhŸjhnd? nfhu£L r§fâ v§fS¡bf¥go bjÇí«.
vrkh§f jhnd brhšÈ¡bfhL¡fQ«. Ú§f v‹dnkh vGâ¡
bfh§nfh. e«ik VjhtJ r¤âa« nf£Ll¥nghwh§bfh. mJ kh¤âu«
gh¤J¡ bfh§nfh.
t¡Ñš:- rÇ, mbjšyh« eh‹ gh®¤J¡ bfhŸS»nw‹.
whk¢rªâuh vGJ ãuh«rÇÆš f©lgo gÇfhu« bguÉšiy. T£L
Éahghu¡ fz¡FfŸ ïU¡»wJ. ïij fÛõ‹ it¤J yhg eZl«
gh®¤J Koî brŒant©L«.
f£á¡fhu‹:- rhÄ rhÄ m¥go vGâdh ehis¡F¡ fz¡F
fh£l th©lhkh?
t¡Ñš:- mbjšyh« eh‹ gh®¤J¡bfhŸS»nw‹. e«Äl«
v¤jidnah fz¡FfŸ ïU¡»wJ. Fkh°jhit¥ gh®¤J O.S. 43-¡F
fh£odnk mªj fz¡F ò°jf§fŸ všyh« e«Äl« ïU¡»wjšyth.
FkhÞjh:- M«. mJî« ïU¡»wJ, ntW nfRfS¡F tªj
fz¡FfS« ïU¡»wJ.
f£á¡fhu‹:- rhÄ rhÄ ïbjšyh« ek¡F v¥go xjîK§nfh.
t¡Ñš:- ml¥ gƤâa¡fhu Vnjh ïu©L _£il fz¡Ffis
bfh©L nghŒ âObu‹W KÅÓ¥ò K‹dhš ngh£lhš gaªJ bfhŸs
th©lhkh? e«k KÅÓ¥ò fz¡F _£ilia f©lJ« 6 µ thŒjh
jhdhfnt bfhL¤J ÉLthh®.
f£á¡fhu‹:mŒnah rhÄ fz¡if bjhwªJ gh¡f kh£
lh§fsh? f«Ärd® neÄ¡f kh£lh§fsh? m¥gu« á¡»¡»£lh¡f.
t¡Ñš:- mJ v‹ ntiyašyth. m¥go gh¡fujhÆUªjhš
_£ilia ãÇ¡f 2 k neukhF«. mJî« ÄŠá mij¥ ãǤjhY«
mªj¡ fz¡if gh®¤J v‹d fz¡F ahUila fz¡F v‹W f©L
ão¡fnt KoahJ. ï‹D« v¤jidnah tÊ ïU¡»wJ. fÄõd®
187

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

V‰g£lhY« mtiuí« rÇg©Â¡bfhŸsyh«. mij¥g‰¿ Ú
ftiy¥glhnj. fÄõd® VjhtJ jfuh® g©Âdhš mt® nfRfËš
eh‹ fÄõduh tªjh mtiu ïG¤J É£L ÉLnt‹. vâ®
t¡ÑY¡F« ï¥gobašyh« brŒahÉ£lhš nfh®£L¡F nfnr
tuhbj‹W bjÇí«. mtU« ï¥go v¤jidnah jlit brŒâU¥gh®.
KÅÓ¥ò« u«g ešyt® mtU« t¡ÑyhÆUªJ tªjt® jhnd.
ï¤bjšyh« thŒjh th§f rf#«jh‹ v‹W mtU¡F« bjÇí«.
cd¡F v¥goahdhY« 2 tUõ¤â‰F f«ÄÆšyhj thŒjh
gh¤J¡nfh. mj‰FŸ fl‹ bfhL¤jt‹ mrÈš 100, 200 jŸË¡
bfh©lhtJ bfhL v‹W c‹ fhiy tªJ ão¡»wh‹ gh®¤J¡nfh.
x‹W¡F« ga¥glhnj.
f£á¡fhu‹:- mŒaŒnah, mjšyh« th©lhŠ rhÄ bfhL¤j
tD¡F ešy ãŸisahŒ nghfQ«. Ú§f v‹dnkh vGâ¡nfh§f
vd¡bfšyh« ïu©nl khr« thŒjh nghJ«.
t¡Ñš:- rÇ vGj¥gh. gh¡» O.S. 21-¡F °nl£bk©L vGâ
ndhnk mij¥gh®¤J vGâ ifbaG¤J th§»¡bfhŸ. nfh®£L¡F
tU« nghJ gh¡» gz¤ijí« bfh©L tu¢brhšY.
f£á¡fhu‹:- rhÄ ehis¡F gh¡» gz§ bfh©lhuD§nfh.
Fo muR - ciuahlš - 23.08.1925

Rauh{a¡ f£áí« $kh‹ gnlÈ‹
c¤ânahfK«
Rauh{a¡ f£áah® j§fŸ f£áia Mu«ã¡F«nghnj fah
fh§»u° Ô®khd¤ij Û¿¡ fyf« brŒJ fh§»uR¡F ÉnuhjkhŒ
Mu«ã¤jh®fŸ. mJrka« fh§»uÌš jiyt®fŸ v‹W brhšÈ¡
bfh©L ïUªjt®fË‹ nfhiH kd¤jhY« #hâaãkhd¤jhY«
Rauh{a¡ f£áahU¡F r£lrig¥ ãuntr« ãwF mDkâ¡f¥g£L¥
nghŒÉ£lJ. fh§»u° mDkâ¤jhY« bghJ #d§fËš ÄFâ
ahdt®fŸ j§fŸ nguhš r£lrig¥ ãuntr¤ij v⮤J¥ ãurhu«
brŒayhdh®fŸ.
MdhY« mJrka« Rauh{a¡ f£áah® r£lrigia¥ g‰¿
#d§fS¡F¡ bfhL¤j th¡FWâfis e«ã¥ gy® mDkâ¤jh®fŸ.
Rauh{a¡ f£áahU¡nf X£L« brŒjh®fŸ. ï›th¡FWâfŸ Ãiw
nt‰w¥g£ldth? mšyJ ãÇ£oõhÇ‹ th¡FWâfŸ nghyhÆdth?
m‹¿ mijÉlnkhrkhÆdth? v‹W gh®¥ngh«.

th¡FWâfshtd :
1.
2.
3.

4.
5.
6.
7.

Fo muR - 1925

188

189

jh§fŸ r£lrig¡F¥ nghtJ r®¡fhÇ‹ uh{aghu« eil
bgwÉlhkš brŒtj‰bf‹W«,
mj‰fhf v›Éj Ô®khd§fŸ tªjhY« K£L¡f£il
ngh£L v⮥gJ v‹W«,
j§fS¡F ( bk#hÇ£o ) bgU«gh‹iknah® »il¡fh É£
lhš jh§fŸ r£lrig ntiyfËš fyªJbfhŸtâšiy
v‹W«,
fh§»u° x¤JiH¤jhY« jh§fŸ x¤JiH¡f¥ nghtâšiy
v‹W«,
j§fŸ ngh¡Ftuî bryîgoí« Tl bgWtâšiy v‹W«,
v›Éj¡ fÄ£oÆY« m§f¤âduhtâšiy v‹W«,
v›Éj c¤ânahf¤ijí« bg‰W¡ bfhŸtâšiy v‹W«

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ï‹D« gyÉjkhŒ #d§fŸ Vkhw¤jFªj khâÇbašyh«
th¡FWâ bfhL¤J °jhd§fis¥ bg‰wh®fŸ. bg‰w ã‹ò j§fŸ
th¡FWâfËš x‹iw¡Tl Ãiwnt‰wÉšiy.
x¤JiH¥ò¡ fhy¤âš r£lrigÆš áy® thahofshÆUªJ
mo¡fo x›bthU Ô®khd§fËY« elto¡iffËY« fyªJ
bfh©L j§fŸ bga®fis És«gu¥gL¤â¡bfh©L v¥go kW
nj®jY¡F¤ jahuh»¡bfh©L tªjh®fnsh mJnghš ït®fŸ
elto¡if tªJÉ£lJ. mJkh¤âukšyhkš br‹idÆY«, k¤âa
khfhz¤âY« ãuhkzušyhjhU¡F Énuhjkhí«,g«ghÆš ãuhkz
ušyhjhU¡F«, kfkâaU¡F« Énuhjkhí« ntiy brŒtij Ra
uh{a¡ f£áah® j§fŸ bfhŸiffshŒ it¤J¡ bfh©oU¡»wh®fŸ.
ïij ãuhkz® f£á v‹W eh« mo¡fo ngáí« vGâí«
tªjj‰bfh¥g br‹id r£lrig vy¡õ‹ Ô®ªjîl‹ RnjrĤâu‹
g¤âÇif vGâaJ PhgfÄU¡F«. mjhtJ: ekJ ntiy ãuhkzušyhjhiu v⮡f nt©oaJjh‹ v‹W
vGâÆUªjJ. ïij m¥nghnj áy g¤âÇiffŸ f©o¤âU¡»‹wd.
ï¥bghGJ« mj‹ bghJ¤jiyt® ãuhkz®, cg jiyt® ãuhkz®,
fhÇajÇá ãuhkz® k‰w khfhz§fËY« ãuhkz®fS«, mt® if
Míjkhd áy, mjhtJ j§fisí« ãuhkz® v‹W Ãid¤J¡
bfh©oU¥gt®fS«jh‹ mj‹ khfhz îth»fshfî« ïU¡»wh®
fŸ. Éf, bfhŠr ehis¡F K‹ò $kh‹ neU mt®fŸ j§fŸ
th¡F¤j¤j¤â‰F ÉnuhjkhŒ ïªâa r£lrigÆduhš ÃaÄ¡f¥g£l
xU fÄ£oÆš °jhd« x¥ò¡bfh©lh® v‹gij¥g‰¿ vGâÆUª
njh«. ï¥nghJ $kh‹ gnlš mt®fŸ ïªâa r£lrig m¡»uhrdh
âgâ c¤ânahf¤ij x¥ò¡bfh©lh®fŸ. K‹ brhšy¥g£l fÄ£o
bk«g® c¤ânahf¤â‰F¤ âd¢ r«gs«. ïu©lhtjhd m¡»uhr
dhâgâ c¤ânahf¤â‰F khj¢ r«gs«. mJî« khj« 4000, 5000
»il¡f¡ToaJ. tUõ« x‹W¡F 50 mšyJ 60 MÆu« %ghŒ
»il¡F«. _‹W tUõ¤â‰F 1,50,000 mšyJ 2,00,000 XL Û‹ Xo
cUÛ‹ tUksî« tho ïU¡Fkh§ bfh¡F v‹»wgo #d§fŸ
ït®fŸ th¡F¤j¤j¤ij kw¡»wtiuÆY«, j¡f c¤ânahf« »il¡
»w tiuÆY« fh¤âUªJ rka« gh®¤J c¤ânahf¤ij¥ bg‰W¡
bfhŸS»wh®fŸ. mâY« $kh‹ gnlÈ‹ c¤ânahf« v›tsî
khd¡ nflhdJ? jkJ kdrh£áiana É£LÉ£L¥ nghŒÉl
nt©oaJ. c¤ânahf« bg‰wJ« Rauh{a¡ f£áia uhÍdhkh¢
brŒant©oaJ. jh« g«ghŒ fh®¥gnuõ‹ ãuábl©lhŒ ïUªj
fhy¤âš gÏZfhu« brŒj xU fdth‹ å£L¡F ehŸ x‹W¡F¥
g¤J jlitahdhY« el¡f¤ jah® v‹»wh® . mjhtJ, T¥ã£l
Fo muR - 1925

190

nghbjšyh« XLtJ; uh#¥ ãuâÃâílD« k‰W« Inuh¥ãaUlD«,
c¤ânahf°jUlD« x¤JiH¡f¤ jahuhÆU¡»nw‹ v‹»wh®.
jk¡F c¤ânahf« r«ghâ¤J¡ bfhL¤j Rauh{a¡ f£áah®
j«ik clnd ÉLjiy brŒJÉlnt©Lbk‹»wh®. mt®fS«
m›thnw ÉLjiy brŒjh»É£lbj‹»wh®fŸ. ï›Éj elto¡if
fis g¤âÇiffŸ áyh»¡»‹wd. kfh¤khî« $kh‹ gnlY¡F Má
TW»wh®.
m¥goahdhš Äjthj¡ f£áahU«, #°o° f£áahU«, Rna£
ir¡ f£áahU« ïijÉl¡ nftykhŒ v›Éj¤âš elªJ bfhŸS
»wh®fŸ v‹gJ ek¡F És§fÉšiy.
m‹¿ ï›Éj elto¡iffis bghJ#d§fŸ m¿ªJ
bfhŸshjgo, bt‰¿ v‹»w jiy¥ã‹Ñœ g¤âÇiffŸ ãuRǤJ
jªâu§fŸ brŒJtU»wgoahš #d§fŸ VkhªJ ngh»wh®fŸ. ït‰
iw¤ jhuhskhŒ btW¥gt® ahiuí« fhnzh«.
“îthz njr¤âš nfhkz« f£oat‹ gƤâa¡fhu‹ v‹gJ
nghš” fh§»uÌš ah« xnu xU gƤâafhu®jh‹ c©L nghš
njh‹W»wJ.
Fo muR - jiya§f« - 30.08.1925

191

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

j‹ikia¥ nghâ¤J, moik K¤âiuia¤ jiyÆyo¤J, moik¢
á‹d¤ijí« ifÆš bfhL¤J, moik¡F¤ j¡ft‹ v‹w e‰rh£á¥
g¤âuK« mˤJ btËÆyD¥ã ÉL»wh®fŸ. ï› moikfshš
cyF«, cy»YŸs ét‹fS«, r¤âa«, j®k«, Úâ, m‹ò, gnuhgfhu«,
njrg¡â ï‹ndhu‹d ãwî«, flîŸ xUt® ïU¡»whuh v‹W«,
rªnjf¥gl¤ j¡f t©z« ehrkilªJ tU»wJ.

br‹idÆš r®tfyhrhiy¥
g£lkË¥ò ÉHh

bg©fisí« g‰¿¡bfh©lJ

ï›tUl« br‹id khfhz¤âš 84 °âßfSŸgl, 1744
ngU¡F moik K¤âiu it¡f¥g£lJ.
kÂfshfî«, kh¡f§fshfî« cŸs gy thÈg®fS«,
°âß u¤d§fS«, moik K¤âiuia¥ bg‰W¡bfh©LÉ£lh®fŸ.
mjhtJ ï›tUl« r®tfyh rhiy¥ g£l« tH§»a ÉHhÉš;
v«.vš.
ã.vš.

gߣirƚ
,,

ã.v°.v°Ì.

4 ng®fŸ
234 ,,
1

,,

v«.ã.ã.v°.

,,

22 ,,

vš.v«.v°

,,

14

,,

ã.ï.

,,

11

,,

ã.v°.Ì.

,,

74 ,,

vš.o.

,,

50 ,,

v«.V.

,,

52 ,,

ã.V. (Md®°)

,,

89 ,,

ã.V.

,,

750 ,,

Ñœ eh£L¡fiy

,,

17

,,

bghUshjhu rh°âu«

,,

6

,,

g£ljhÇfŸ v‹dbrŒa¥ ngh»wh®fŸ?
v«.vš.

khj®fËš 84 ng®fS« g£l« bg‰wd®. x›bthU tUlK«
ï¥gona ïªâah KGtJ« gâdhÆu« ïUgâdhÆu¡fz¡fhd
ng®fS¡F ekJ murh§f¤jh® mt®fsJ fšÉahd, moik¤
Fo muR - 1925

ï› moik v‹D« ¥ns¡ Éahâ òUõ®fis¥ Õo¤J, nkš
brh‹ditfisbašyh« ghœgL¤Jtnjhlšyhkš, ïªâahÉ‹
bgUik¡F ehafkhŒ ïy§F« °âß u¤d§fisí« g‰¿¥ ghHh¡f
Mu«ã¤J É£lJ. ïjdhš, nkšbrh‹d j®k§fŸ mÊa¡»l¥gJ
kšyhkš, nkY« mnef j®k§fŸ mÊtj‰F monfhÈah»ÉLnkh
v‹W IíW« ÃiyÆš ïU¡»wJ. ïjdhš, °âßfŸ fšÉ f‰f¡ Tlh
bj‹gJ ekJ mã¥ãuhakšy. òUõ®fns f‰f¡TlhJ v‹W«, ï¡
fšÉna ïªâahití«, ïj‹ muáaš Rjªâu§fisí« ghHh¡»
moikÆš Mœ¤âÆU¡»w bj‹W«, K‹nd F¿¥ã£l j®k§fis¥
ghHh¡»‰bw‹W« fUâ, fh§»u° g»Zfhu¤ â£l§fËny Kj‹ik
ahdjhf it¤J, M© k¡fis¥ g»ZfÇ¡FkhW nt©o¡bfh©l
xU fšÉia bg© kÂfS« f‰f Mu«ã¤J É£lh®fbs‹whš,
ã‰fhy thœÉš kÅj j®k¤â‰F«, njrÉLjiy¡F« e«ã¡if
v§»U¡»wJ? ekJ °âßfisahtJ ï› moik¡ fšÉÆY«,
mj®k¡ fšÉÆY« òfÉlhkš fh¥gh‰w KoaÉšiyahdhš,
òUõ®fis eh« v¥go¡ fh¥gh‰w¥ ngh»nwh«?

192

Éf, ï¥g£l« bg‰w 1744 ng®fS« v‹d brŒa¥ngh»wh®
fbs‹W ftÅ¥ngh«. ehšt® v«.vš. gßiBÆš nj¿ÆU¡»wh®fŸ.
ït®fŸ mndfkhŒ ekJ r®¡fhÇš c¤ânahf« bgWth®fŸ. ï›
c¤ânahf« bgWtâdhš r®¡fhU¡F ešy ãŸisfshf elªJ,
t©zh‹ thfd« nghš it¤j ghu¤ij¢ RkªJ gyÉj¤âY«
»il¡F« tUkhd¤jhš jkJ bg©lh£o ãŸisfis¡ fh¥gh‰¿¡
fhy§ fÊ¥gh®fnsbahÊa ntbw‹d brŒth®? ït®fshš njr¤
â‰F ahbjhU gaD« Éisa¥ nghtâšiy v‹gJ kh¤âu«
â©z«.

193

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ã.vš.

tÆW ts®¡F« Éj«

mL¤jgoahf ã.vš. tF¥ãš 234 ng®fŸ nj¿ÆU¡»wh®fŸ.
ït®fŸ bgU«ghY« t¡Ñš bjhÊš brŒant mkUgt®fŸ. ï›
t¡Ñšfshš njr« v¡fâia milªâU¡»wbj‹gij eh« brhšyh
kny És§F«. kJghd¡ filfshY«, NjhLÄl§fshY«, Égrhu¡
nfhZofshY« brŒaKoahj m›tsî mâfkhd bfhLikfis
ï›t¡Ñš j‹ik ekJ njr¤âš ÉisɤJ tU»wJ. njr¤â‹
rkhjhd¤ijí«, x‰Wikiaí« nfhu Koahjjhd ï›t¡Ñš
bjhÊiy e«Äš mndf c¤jkkhdt®fS¡F ekJ r®¡fhuh®
ïj‰bf‹nw gŸË¡ Tl§fŸ it¤J, f‰W¡bfhL¤J, njr¤ij¡
bfL¡f¤ jFâíilat®fŸ v‹W e‰rh£á¥ g¤âuK« bfhL¤J btË
Æš mD¥ãÉL»wh®fŸ. ïJ rka« ekJ njr¤âš ï¡nfhZoah®
Rkh® ïUgâdhÆu« ng®fS¡F¡ FiwîglhkY« K¥gjhÆu«
ng®fS¡F mâf¥glhkY« ïU¡fyh«. ï¡nfhaK¤ö® ÍšyhÉš
kh¤âu« 250 t¡ÑšfŸ ïU¡»wh®fbs‹whš, ekJ khfhz¤âš, ïJ
nghš ïUg¤â eh‹F Íšyh¡fŸ ïU¡»‹wd. br‹idÆš Rkh®
500 mšyJ 600 t¡ÑšfŸ tiu ïU¡»wh®fŸ. Mf ï«khfhz¤âš
k£Lnk, v›Éj¤âY« IahÆu« t¡ÑšfS¡F FiwîglhJ.
ï¥gona gh®¤J¡bfh©L nghdhš, ï‹D« v¤jidnah khfhz§
fŸ ekJ njr¤âš ïU¡»‹wd. Mf r‰W Vw¡Fiwa, ruhrÇ ïUg¤
ijahÆu« t¡ÑšfS¡F Fiwîglkh£lh®fbs‹nw e«ò»nwh«.

ï¤jid ngU« ï¢r®¡fhiu¤ jh§»¡ bfh©L, ïj‹ mâfhÇ
fis ãuònt! óÍ¡f¤ jFªjt®fns!! Jiufns!!! fdth‹fns!!!! v‹W
xUg¡f« °Jâ g©Â¡bfh©L«, k‰bwhU g¡f« ghku #d§fis¡
T£oit¤J nkilÆ‹ nkny¿ ï¢r®¡fhU¡F¢ rÇahd ò¤â
f‰ã¡fnt©L«, yhÆ£ rh®{ Jiu¡F rÇahd gâšbrhšy nt©L«,
yh®£ g®bf‹ bA£ ãuòɉF gâš brhšynt©L«, #°o°f£áia
e«ghÔ®fŸ, m‹dh® r®¡fhiu¤ jh§Fgt®fŸ, Äjthj¡f£áÆd®
njr¤ij¡ fh£o¡bfhL¤J g£l« gjÉfis¥ bgWgt®fŸ. Rauh{a¡
f£á¡fhu®fŸ c©ika‰wt®fŸ, nah¡»aušyhjt®fŸ v‹W
xUtiu bahUt® ö‰¿¡bfh©L tÆW ts®¥gj‰F«, bgUik
bgWtj‰F« miytJjhnd ït®fŸ fâ.

MW nfho %ghŒ
ït®fË‹ ruhrÇ tU«go, g¤jhÆu« gâdhÆu« v‹W r«gh
â¥gt®fS« üW, ïUüW v‹W r«ghâ¥gt®fS« cŸgl eg®
x‹W¡F, khj« x‹W¡F ïUüW %ghŒ tU«go v‹W it¤J¡
bfh©lhY«, ï› ïUg¤ijahÆu« t¡ÑšfS¡F« khrbkh‹W¡F
I«gJ y£r« %ghŒfŸ åj« tUlbkh‹W¡F MW nfho %ghŒfŸ
bghJk¡fSila gz« bryth»wJ. ï¥goÆU¡f tUlbkh‹W¡F
250 ng®fS«, ï~jšyhkš Kjš tF¥ò t¡ÑšfŸ v‹gt®fŸ I«gJ,
mWgJ ng®fS«, Mf K‹}W t¡ÑšfŸ ï«khfhz¤â‰F k£L«
òâjhf V‰g£lhš, k‰W« ãw khfhz§fËY« ïnj nghš fz¡»£L¥
gh®¤jhš tUlbkh‹¿‰F ïu©lhÆu« ng®fS¡F¡ Fiwahkš òJ
t¡ÑšfŸ c‰g¤âah»¡ bfh©nl ïU¡»wh®fŸ. ï¡fz¡F ï›
t©znk tUlh tUl« bgU»¡bfh©nl nghFkhdhš ïj‰F
Koî v¥bghGJ? ïj‹ gydhŒ njr¤â‹ ã‰fhy fâba‹dthF«?

Fo muR - 1925

194

vš. v«. m©£ v°.
ït®fŸ fâ ïj‰fL¤jhš nghš, v«.ã.ã.v°. vš.v«.v° v‹w
gßiBÆš nj¿dt®fŸ.
ït®fshš njr¤â‰F c©lhF« e‹ikba‹d? ï› tƤâ
a®fŸ vd¢ brhšy¥gL« lh¡l®fË‹ fâba‹d? ït®fns‰ glhj
fhy¤âš X® miu mzh kUªâš Ô®ªJnghf¡Toa xU Éahâ ït®
fns‰g£lã‹ xUtD¡F tªjhš, ïtiu¡T£o¡ bfh©LnghŒ¡
fh£Ltj‰F _‹W %ghŒ. ït® brhšY»wgo kUªJ th§Ftj‰F
x‹W, g¤J v‹W brhšy¡Toa %ghŒfŸ bryî brŒJ kUªJ
th§Ftâš, brytÊ¡f¢ brŒí« gz« v›tsî? ï¥goahf
ït®fŸ m‹Åaeh£L kUªJfis ɉF« juf®fsh» ekJ eh£L¥
bg©fS¡F¡Tl bjǪâUªj rhjhuz it¤âa¡ ifKiwfisí«,
eh£L it¤âa§fisí«, mʤJ ViHfS¡F Éahâtªjhš,
gh®¤J¡ bfhŸsKoahj ÃiyÆš M¡» jh§fŸ k£L« ãiH¥gj‰F
cgnahf¥gLth®fnsašyhkš njr¤â‹ ntW v›Éj e‹ik¡F
cgnahf¥ gl¥ngh»wJ?

ã. V., v«. V.
ãwF, bjhshÆu« eg®fŸ tiuí« ã. V., v«. V. KjÈa gßiB
fËš nj¿ g£l« bg‰wjhf¡ F¿¡f¥g£oU¡»wJ. ït®fË‹ fâ
ba‹d v‹W gh®¥nghnkahdhš, g£l ÉHhÉš moik K¤âiu
bg‰wJ«, KjšKjyhf g¤âÇiffËš v§fhtJ És«gu§fŸ
ïU¡»‹wdth v‹W njLtJ«, t¡Ñš c¤ânahf¤â‰F nghfyhkh,
Éahghu« brŒayhkh mšyJ uhéa Éõa¤âš òFªJ VjhtJ
étd¤â‰F tÊnjlyhkh vdî« k‰W« gyÉjkhf nahá¤J
195

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

xUg§F t¡ÑY¡F«, xUg§F r®¡fh® c¤ânahf¤â‰F«, xUg§F
jUjiyahfî« ãǪJ åLålhf MÕ° MÕ[hf miyaî«,
Ãid¤jgo bašyh« É©z¥g§fŸ ngh£L¡bfh©L miyaî«,
ï‹D« nkny brh‹d Égu§fS¡fšyhkš ntW vj‰F cgnahf¥
gl¥ ngh»wh®fŸ? ïij¤jh‹ ekJeh£oš fšÉba‹W«, ï¡fšÉ
f‰nwh®fŸjh‹ f‰wt®fbs‹W«, nkjhÉfbs‹W« brhšÈ¡
bfh©L« ekJ #d§fŸ ï¡fšÉiana gÆyš nt©Lbkd nkhf§
bfh©L j§fŸ j§fŸ ãŸisfis mD¥ò»wh®fŸ. ït‰iw e‹
f¿ªJjh‹ kfh¤kh fhªâat®fŸ ï¡fšÉjh‹ njr¤ij ïªÃiy¡F¡
bfh©LtªJÉ£l bj‹W«, ïij g»ZfǤjhyšyJ ekJ njr¤â‰F
ÉLjiyí« Rauh{aK« ïšiyba‹WbrhšÈ, ïij x¤JiH
ahik¤ â£l¤âš X® K¡»a ghfkhf it¤jh®fŸ. ïij Ãiwnt‰w
ï¥go¥ò¥ go¤jt®fisna Míjkhf cgnah»¤jjhš Mu«ã¤j
x¤JiHahik j®kK« mÊ¡f¥ g£L, njr K‹nd‰wK« ghHilªJ,
kfh¤kh fhªâ¡F« ïÅ ek¡F Rauh{a« »il¡fth ngh»wbjd
rªnj»¤J el¡»wgo el¡f£L« v‹W É£LÉ£L, òJ¤â£l¤â‰F
nah#id g©Â¡bfh©oU¡»wh®. ekJ njr« Rauh{akila
nt©Lkhdhš, ÉLjiybgw nt©Lkhdhš ï¡f‰w tF¥gh® njr¤
bjh©oÈUªJ bjhiyªJ, ï¡fšÉ KiwfS« xʪJnghf
nt©L«. k‰witfis¥ g‰¿ rka« neU« bghGJ vGJnth«.

jŠir ãuhkzušyhjh® kfheh£oš jiyik t»¤j $kh‹
jÂfhryŠ br£oahut®fŸ jkJ m¡»uhrd¥ ãur§f¤âš jh«
br‹id efurigÆš nj®ªbjL¡f¥glhkš nghdj‰F fhuz« TW
ifÆš, j«Kila t©oÆš 649 X£l®fŸ nghdjhfî«, 358 X£LfŸ
jh‹ jk¡F¡ »il¤jjhfî«, mt®fËš 108 ng®fŸjh‹ ãuhkz®
fbs‹W«, bgU«ghnyh®fŸ jk¡F X£L¡ bfhL¡fÉšiy v‹W«
brhšÈ ïU¡»wh®. #°o° f£áÆ‹ bgaiu it¤J¡bfh©L
nj®jÈš ÉF« X® gh®¥gdušyhjh® v¥go ãuhkz®fSila
X£Lfis vâ®gh®¡fyh«? Mifahš, ãuhkz®fSila X£Lfis
vâ®gh®¤jJ K£lhŸ jdkh? ïtU¡F X£ brŒtjhŒ brhšÈ ït®
t©oÆnyna tªJ k‰bwhUtU¡F X£L brŒâUªjhš mJ
mnah¡»a¤jdkh? v‹gij thrf®fns ftÅ¡fnt©L«.

Fo muR - f£Liu - 30.08.1925

Fo muR - F¿¥òiu - 30.08.1925

Fo muR - 1925

196

nt«ò ïÅ¡Fkh?

197

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

kJiuÆš $kh‹ ÓÅthrŒa§fhÇ‹
T‰W
$kh‹ ÓÅthrŒa§fhut®fis kJiu bghJk¡fŸ g»u§f
khf¤ âwªjbtËÆš ngRtj‰»šyhkš brŒJÉ£lâ‹ gydhŒ, xU
f£ll¤â‰FŸ ngr neÇ£L mij $kh‹ mŒa§fh® bghJk¡fŸ
Ãiwªj T£lkšybt‹W«, MjÈ‹ m§F v‹d nt©LkhdhY«
ngryhbk‹W Ãid¤J¥ ngá ïU¥gjhf¤ bjÇ»wJ. m›
Éõa¤ij¥ bghJ #d§fŸ rÇahŒ m¿ªJbfhŸs¡TlhjthW«,
jªâukhŒ #d§fis Vkh‰w¤j¡f khâÇahí«, njÓa¥ g¤âÇif
ba‹w ngh®itia¥ ngh®¤J¡bfh©oU¡F« RnjrĤâu‹ v‹D«
ãuhkz¥ g¤âÇif Ñœ¡f©lthW ãuRǤâU¡»wJ. $kh‹
mŒa§fh® ãur§f¤â‹ rhuh«rkhtJ:- “bg#thlhÉš Toa br‹w
fh§»uÌš všyh °jhgd§fisí« fh§»u° Rauh{a¡f£áÆd®......
kfh¤kh fhªâí« ïij x¥ò¡bfh©oU¡»wh®. Mfnt, vâÇfË‹
bghŒahd th®¤ijfis¡ nf£L nkhr« nghfhÔ®fŸ. mt®fŸ
ek¡FŸ f£áfis c©lh¡f¥ gyÉj§fËY« tÊ njLth®fŸ.
mj‰F Ú§fŸ ftiy¥glthtJ ftdŠbrY¤jthtJ TlhJ” v‹W
ngáÆU¡»wh®. ït‰¿š, Kjš th¡»a¤âš ÃUg® VjhtJ
ïu©blhU th®¤ijfis É£L É£lhnuh, mšyJ m§FŸs Ûâ
th¡»a§fis ãuRǤjhš, ã‹d® UR brŒant©oa bghW¥ò
$kh‹ mŒa§fhU¡F V‰g£LÉLnk ba‹W Ãid¤J, mtiu¤
j¥òÉ¡f k‰w th®¤ijfŸ É£LÉl¥ g£ldnth, mšyJ $kh‹
mŒa§fhut®fns mªj ïl¤âš “bg#thlhÉš Toa br‹w
fh§»uÌš všyh °jhgd§fisí« fh§»u° Rauh{a¡ f£áÆd®”
v‹W ngá, ãwF bghUËšyhJ vijahtJ bkJthŒ¢ brhšÈ,
“kfh¤kh fhªâí« ïij x¥ò¡bfh©oU¡»wh®” v‹W gykhŒ
brhšÈ ïU¡fnt©L«. v¥go ïUªjhY«, eh« Vnjh m§F áy
th®¤ijfŸ É£L¥nghdjhfnt Ãid¤J¡ bfh©L m§F v‹d
th®¤ijfŸ ïUªâU¡fyh« v‹W ô»¤J¥gh®¤jhš “fh§»u°
Rauh{a¡f£áÆd® if¥g‰wnt©L« v‹W X® Ô®khd« Ãiwnt¿
ÆU¡»wJ. ïij kfh¤kh fhªâí« x¥ò¡bfh©oU¡»wh®” v‹Wjh‹
ngáÆU¡fnt©L«. m¥goÆšyhkš, ntW v‹d th®¤ijfŸ
Fo muR - 1925

198

m§»Uªj nghâY«, “vâÇfË‹ bghŒahd th®¤ijfis¡ nf£L
nkhr« nghfhÔ®fŸ” vd¢ brhšÈÆU¡fnt©Ltâšiy. m¥go
ahdhš $kh‹ ÓÅthrŒa§fhuhtJ mšyJ mtuJ e©g®fshtJ
bg#thlh fh§»uÌš vªj¤ Ô®khd¤âš ‘fh§»u° Rauh{a¡
f£áÆd® všyh °jhgd§fisí« if¥g‰wnt©L«’ v‹w Ô®khd
khƉW v‹»w Égu¤ij bjÇÉ¡f ÉU«ò»nwh«. e«ik¥ bghW¤j
msÉš eh« fh§»uR¡F¢ br‹¿Uªnjh«. ïij¥g‰¿a v›Éj
Ô®khdK« fh§»uÌš ÃiwntwÉšiy v‹gij¤ bjËthŒ¢
brhšY»nwh«. m¥goÆU¡f bghW¥òŸs jiyt®fŸ v‹W brhšy¥
gLgt® ï«khâÇ elªJbfhŸth® fnsahdhš, bghJ#d§fŸ v¥go
nkhr« nghfhkš ïU¡fKoí«? Mfnt ehK« $kh‹ mŒa§fhu
t®fŸ brhšÈa filá th¡»a§fË‹gona jiyt®fbs‹W tU«
ãuhkz vâÇfSila bghŒahd th®¤ijfis¡nf£L nkhr«
nghŒÉlhÔ®fŸ. mt®fŸ ek¡FŸ f£áfis¡ »s¥g gyÉj¤âY«
tÊnjLth®fbs‹W«, mj‰F Ú§fŸ ftiy¥glthtJ ftdŠ
brY¤jthtJ TlhJ v‹W« ãuhkzušyhjh®fis¡ nf£L¡
bfhŸ»nwh«.
Fo muR - f£Liu - 30.08.1925

199

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

jŠirÆš ãuhkzušyhjh®
kfheh£L¡F¥ ngh£oahd njÓa
ãuhkzušyhjh® kfhehL

#°o°f£á kfhehL
jŠirÆš eilbg‰w #°o°f£á kfheh£o‹ elto¡if
fisí« m¡»uhrd« t»¤j $kh‹ jÂfhry« br£oahÇ‹
òy«giyí« g¤âÇiffŸ thÆyhf nea®fŸ thá¤âU¡fyh«.
ïtuJ ãur§f¤âÅ‹W #°o°f£áÆ‹ Ãiy všnyhU¡F« e‹F
És§»É£lJ. ãuhkzušyhjh®fËš mnef® ï¡f£áÆš nruhk
ÈUªjj‰F¡ fhuz« TÈ¡F uh#g¡âí« c¤ânahfnt£ilí«
ÄFªâU¥gnja‹¿ ntwšy. ï¡Fz§fŸ ï¡f£áÆÅ‹W« xʪJ
ï¡f£á¡F ï›turh§f¤âÅl« ïU¡F« TÈg¡âí« xÊíkhdhš
ãuhkzušyhjh® všnyhU« ïâš nrUth®fŸ. ïšyhÉo‹ br£o
ahiu¥ngh‹w ï¡f£áah® všnyhU« kªâÇfSŸgl x›bthU
tuhŒ x¥ghÇÆl nt©oajhf¤jh‹ Koí«. Rauh{a¡f£áahU«
ït®fŸnghynt c¤ânahf nt£ilÆY« gjÉnt£ilÆY«
EiHªJŸsh®fŸ. ït®fsJ M®¥gh£l§fis¡f©L njrk¡fŸ
KjÈš Vkh®ªJ nghdhY« ït®fsJ nah¡»aijiaí« ÉiuÉš
m¿ªJÉLthh®fŸ.

#°o° f£áahuhš Vkhw¥g£l njÓa ãuhkzušyhjh®
fbsšyh« x‹whŒ¢ nr®ªjh®fŸ. njÓantiy ÔÉukhŒ elªJ
bfh©oUªj fhy¤âš ït®fŸ v§F nghÆUªjh®fŸ?
njÓa ãuhkzušyhjhbu‹gj‰F v‹d nah¡»aij it¤âU¡
»wh®fŸ?
Rauh{a¡f£áia¥ nghš if¢rh¤J k£L« ngh£lhš
nghJkh? mšyJ fhÇa¤âš VjhtJ gßiB c©lh?
m¥goahdhš ï¡T£l¤ij¤ jÉu ntW ahU« m¡fhÇa¥
gßiBÆš nj¿dt®fŸ ïšiyah?
njÓa« v‹»w th®¤ij¡F v‹djh‹ m®¤j«?
c¤ânahf¤â‰F Mir¥gLtjhf ïUªjhny nghJkh?

ghku#d§fis Vkh‰Wtjhš vªj¡ f£á K‹D¡F tUtjh
ÆUªjhY« mJ btF ehis¡F Úo¤âU¡fhJ v‹gij #°o°
f£áahU« Rauh{a¡f£áahU« m¿ant©Lbkd ÉU«ò»nwh«.

ãwiu Vkh‰Wtjhf ïUªjhš nghJkh?
k‰bwhUtiu¤ â£Ltjhf ïUªjhš nghJkh?

Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 30.08.1925

mšyJ ViHfË‹ e‹ik¡F VjhtJ brŒant©Lkh?
ï‹D« v¥go ïUªjhY« rÇ. xU Énrõ« v‹dbt‹whš
kfh¤kh bgaiuí« fh§»u° bgaiuí« brhšÈ¡bfh©L Raey¤â‰
fhf¤ âÇí« jÄœeh£L Rauh{a¡ f£áiaÉl v¤jidnah kl§F
ïJ nkyhdJjh‹, k‰bwhU Énrõ« v‹dbtÅ‹ áy njÓa
ãuhkzušyhjhiu¥nghš tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« v‹whny
cl«ò áÈ®¡fî« kd¢rh‹W¡fhf tUªJtJ« nghyšyhkš
Rauh{a¤ij¢ Ó¡»u¤âš miltj‰F rfy tF¥ghU« c¤ânahf«
KjÈaitfis mtut® tF¥òfS¡F V‰wthW rkkhf¥ ãǤJ¡
bfhL¡fnt©L bk‹W« x‰Wikaila tF¥ò ɤâahrÄšyhkš
všnyhU¡FŸS« rk¤Jt¤ij V‰gL¤j nt©Lbk‹W« X®

Fo muR - 1925

200

201

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Ô®khd¤ij Ãiwnt‰¿ ïU¡»wh®fŸ. ï«kfheh£il¡ T£odt®
ahuhf ïUªjhY«, mtUila c¤njr« VjhÆUªjhY« j‰fhy«
njr¤â‰F nt©oaJ« ï‹¿aikahjJkhd X® Ô®khd¤ij njÓa
ãuhkzušyhjh® bgauhš Ãiwnt‰¿ ïU¡»wh®fŸ v‹gij¥
bghW¤jk£oš eh« c©ikahf k»œ¢á mil»nwh«.
Fo muR - f£Liu - 30.08.1925

všyh ïªâa fh§»u° fÄ£o 28.12.24
njâÆ‹ MwhtJ Ô®khd¤â‹ c©ik
ïj‰F K‹ eh‹ ngáí« vGâí« tªjâš KÅághÈ£o
jhÿfh ngh®L o°oÇ¡£ ngh®L KjÈa °jhgd§fis fh§»uÌ‹
bgauhš if¥g‰w všyh ïªâa fh§»unrh khfhz fh‹gu‹nrh
Íšyh fh‹gu‹nrh c¤âuî bfhL¡fÉšiy v‹W btF fhykhŒ
eh‹ brhšÈ tªâU¥gnjhL m›Éjkhd xU c¤junth ágh®nrh
fh§»u° °jhgd§fŸ brŒa¡Tlhbj‹W« ehD« vdJ e©g®fŸ
áyU« thjho tªâU¡»nwh«. m›Éj xU Ô®khd« fh§»uÌš
ïšyhkš brŒJÄU¡»nwh«. m¥go ïU¡f nfhaK¤ö® efu
fh§»u° fÄ£oÆ‹ nguhš 22. 8. 25 š btËÆl¥g£oU¡F« xU
J©L ãuRu¤âš všyh ïªâa fh§»u° fÄ£oÆ‹ xU Ô®khd¤ij
jÄÊš j¥ghŒ btËÆ£L #d§fis VkhW«go brŒâU¥gij¡
f©L eh‹ tU¤j¥glhkÈU¡f KoaÉšiy. m¤njhL bghJ
#d§fS« ïªj¤ j¥ò ãurhu¤ij¡ f©L Vkhwhkš ïU¡F«go xU
bjËî ãuRu« brŒahkš ïU¡fî« KoaÉšiy. mjhtJ ³
neh£Oáš.
“v§bf§nf fh§»uÌ‹ â£l§fis Ãiwnt‰¿ it¡f¡
TLnkh, m›Él§fËbyšyh« fh§»u°fhu®fŸ °jy °jhgd§
fS¡F (KÅághÈo Íšyh, jhÿ¡fh ngh®LfS¡F) mngBf®fshf
ÉgJ ÉU«g¤j¡fJ vd ïªj m»y ïªâa fh§»u° fÄ£o Ô®kh
Å¡»wJ” v‹W jÄÊš vGâÆU¡»wJ.
Mdhš 炙äΚ
“Resolved that in the opinion of the Committee it is desirable for Congressmen to offer themselves for elections to local bodies whereever it is likely to further
the programme of the Congress.”
Congress men to offer themselves for election

v‹¿U¥gij j¥ò bkhÊbga®¥ò brŒâU¡»wh®fŸ. Offer
v‹»w gj¤â‹ m®¤j¤ijna jÄœ bkhÊbga®¥ãš
kiw¤J É£lh®fŸ. mjDila m®¤j« jh§fshfnt Éf
nt©L«. mjhtJ fh§»uá‹ ngiu¢ brhšÈ¡bfh©L Éf¡ TlhJ
themselves

Fo muR - 1925

202

203

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

v‹gJjh‹. Mjyhš fh§»uÌ‹ nguhš mngBf®fŸ ÉgJ«
fh§»u° rigah® ït®fS¡fhf ãurhu« brŒtJ« Ô®khd¤â‹
gona bgÇaj¥ò.
ï¤Ô®khd« bgšfh« všyh ïªâa fh§»u° fÄ£oÆš
Ô®khdkhF«nghJ ehD« ïUªnj‹. ïj‰F Mâ Ô®khd« bfh©L
tªjt®fŸ; fh§»u°fhu®fŸ KÅághÈ£o KjÈaitfis¡ ifg‰w
nt©Lbk‹W fh§»u° f£lis ïLtjhŒ bfh©L tªjij ehD«
k‰W« áyU« fh§»u°fhuU¡F gÇiBnaÆšyhkš nghŒÉ£ljhš
ï¤Ô®khd« Ãiwnt¿dhš ÉU«g¤jfhjt®fS« nah¡»aij
m‰wt®fS« tªJ òFªJ fh§»u° bgaiu¡ bfL¤J ÉLth®fŸ
v‹W« nah¡»a®fŸ jŸs¥g£L nghth®fŸ v‹W« ïjdhš mªjªj
C®fËš fø V‰g£LÉLbk‹W« MnBã¤jâ‹ ngÇš mij
kh‰¿ 炙äΚ vGâÆU¥gJ nghš Ãiwnt¿‰W. mj‹ m®¤j«
cŸq® °jhgd§fËš v§bf§nf fh§»u° â£l§fis K‹ndw¢
brŒa¡ TLnkh m§bfšyh« fh§»u° bk«g®fŸ jh§fshf (mjh
tJ fh§»u° bga® brhšÈ¡bfhŸshkš) mngBf®fshf ÉgJ
ÉU«g¤j¡fJ v‹W ïU¡»wJ. ïâš jh§fshf v‹»w gj¤ij
É£LÉ£L bkhÊ bga®¤J c§fS¡F¡ fh£l¥g£oU¡»wJ. jh§f
shf v‹whš fh§»u° bgaiu cgnah»¤J¡bfhŸshkY«, fh§»u°
ãurhu¤ij cgnah»¤J¡ bfhŸshkY« v‹Wjh‹ m®¤j« v‹W
És§fÉšiyah? m¥goÆU¡f nfhit ef® fh§»u°fhuÇ‹
ï¥ng®¥g£l elto¡if nfhit kfh#d§fsh»a Ú§fŸ Vkh‰w¥
gLtnjhL mšyhkš v‹Dila vG¤J¡fisí« th®¤ijfisí«
c©ika‰wjhfî« cgnahf¥gl¡ ToajhÆU¥gjhš ïij btË¥
gL¤jhkš ïU¡fKoaÉšiy. Mifahš X£l®fsh»a Ú§fŸ
ahU¡F nt©LkhdhY« X£L brŒí§fŸ. vd¡F nt©lhjt®
fnsh KÅághÈ£o¡F cjthjt®fnsh ï¥bghGJ vy¡õD¡F
ÉF« Rkh® 20 fdth‹fËš xUtU« ïU¡fkh£lh®fŸ v‹gJjh‹
vdJ e«ã¡if. fh§»u°fhu® mšy v‹gj®fhf kh¤âu« ahU¡F«
X£L brŒahkš ïUªJ ÉlhÔ®fŸ. fh§»u°fhu® v‹gj®¡F kh¤âu«
k‰w Éõa§fis ftÅahkš Ú§fŸ X£L brŒJÉlhÔ®fŸ. ïªj
nt©Lnfhis Ú§fŸ MjǤjhš kh¤âu« jh‹ Ú§fŸ c§fŸ X£il
nah¡»akhd tÊÆš cgnah»¡»wt®fshå®fŸ.

Rauh{a¡f£áÆ‹ K¡»a ntiy
Rauh{a¡ f£ába‹W brhšy¥gL« uh#&af£á m§f¤âd®
fS¡F ntiyba‹dbt‹whš jh§fŸ nah¡»a®fbs‹gâY«
j§fŸ f£á¡F gy« FiwaÉšiyba‹gâY«, j§fS¡F bršth¡F
ïU¡»w bj‹gâY« rªnjfnk‰g£l fhy§fËbyšyh« kfh¤kh
Él«nghŒ e‰rh£á¥ g¤âu« th§Ftjhd ntiyiana mt®fsJ
jiyÆš flîŸ Éâ¤J É£lh® nghY«! ï¥gona ïUªjhš
ï¡f£áÆ‹ “bršth¡F« , gyK«, bgUªj‹ikí«” k¡fS¡F
cgnahf¥gLtJ jh‹ v¥bghGJ v‹W bjÇaÉšiy.
Fo muR - F¿¥òiu - 30.08.1925

<.bt.uhkrhÄ
Fo muR - m¿¡if - 30.08.1925

Fo muR - 1925

204

205

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ïj‰F rkhjhd« fÄ£o îthf«

$kh‹ Mâehuhaz‹ br£oahÇ‹
T‰W
khatu« jhÿfh uhéa kfheh£oš m¡»uhrd« t»¡f
ne®ªJ $kh‹ MâehuhazŠ br£oah® jÄœehL fh§»u° fÄ£o
Æ‹ Ãiyikaia¥g‰¿ áy th®¤ijfŸ brhšÈ ïU¡»wh®.
mjhtJ:- “khfhz fh§»u° fÄ£oíl‹ Úyhkš Íšyh, jhÿfh
fÄ£ofS« Ä¡f Juâ®Zlkhd ÃiyÆš ïU¡»‹wd. ï¥bghG
JŸs jÄœehL fh§»u° fÄ£oÆ‹ îthf¤ij¡ ftŤjhš
ïijÉl¡ nftykhf ïÅ el¤j KoahJ. K¡»a îthf c¤â
nahf°j®fŸ #hâ¡ bfhŸifÆš <Lg£oU¡»wh®fŸ. xUt®
($kh‹. ã. tujuh#Y ehíLit kdâš it¤J¡bfh©L) g»u§f
khfnt Äfî« ã‰ngh¡fhd (#°o° f£áÆš) nfhZoÆš jh« nru¤
jahuhf ïU¥gjhf¡ TW»wh®. Mdhš, ãuhkz®fis v⮤J¥
nghuhLtj‰fhfnt nr®tjhf g¤âukhf¡ TW»wh®. VbdÅš
ãuhkz®fis v⮤J¥ nghuhLtJ fh§»u° bfhŸiffËš xU
ghf« nghY«! k‰bwhUt® ($kh‹ <.bt. uhkrhÄ eha¡fiu kdâš
it¤J¡bfh©L) °jy°jhgd§fË‹ nj®jšfËš Rauh{a¡
f£áahiu nj®ªbjL¡f¡Tlhbj‹W És«gu¥gL¤J»wh®. tF¥ò
thÇ X£l®fŸ gFâ V‰gL¤j nt©Lbk‹W« brhšY»wh®. fh§»u°
Ãâbašyh« brytʪJ É£lJ. bfhŠr« eŠr« cŸsJ« nah¡
»aija‰w jhÿfh fhÇajÇáfS¡fhf¢ brytÊ¡f¥g£L tU»wJ.
mt®fnsh cU¥goahd ntiy x‹W« brŒahjJl‹, jk¡F¥ gz«
bfhL¥gtU¡F (mjhtJ $kh‹. ã. tujuh#Y ehíLit kdâš
it¤J¡ bfh©L) vâuhd mã¥ãuha« bfh©lt®fis mo¤J«
gaKW¤âí« tU»wh®. Äfî« FiwthfîŸs fh§»u° gz¤ij
îth»fS¡F ($kh‹fŸ, ã. tujuh#Y ehíLití«, <.bt. ïuhk
rhÄ eha¡fut®fisí« kdâš Ãid¤J) nt©oat®fsh íŸs áy®
rh¥ã£L tU»wh®fŸ. eh£o‰fhf¢ áiwbr‹w mnef thÈg®fŸ
j§fS¡F VjhtJ cgnahfKŸs ntiy bfhL¡F«go É©z¥g§
fŸ ngh£L« mij ït®fŸ ftÅ¡fÉšiy.”

Fo muR - 1925

206

ït‰¿š îthf¤ij¥g‰¿¢ brhšÈÆU¡F« th®¤ij
fS¡F lh¡l® ã.tujuh#Y ehíL jiyt® v‹w KiwÆš jFªj
rkhjhd« brhšy¥ngh»wh®fshdhY«, eh« áy th®¤ijfŸ brhšy
ÉU«ã‹ $kh‹ MâehuhazŠ br£oahU« X® m§f¤âd®jh‹
v‹gijí« jÄœehL fh§»u° fÄ£oÆ‹ elto¡iffŸ KGtJ«
x›bthU khj¤âa îthf¡ T£l§fËY« br£oahut®fshš
Mnkhâ¡f¥g£lnj ašyhkš br£oahut®fŸ mã¥ãuha¤â‰F
ÉnuhjkhfthtJ fÄ£oÆ‹ Mnkhâ¥ãšyh kyhtJ xU fhÇaK«
el¤j¥glÉšiy v‹gij¥ bghJ#d§fŸ m¿ant©L«. gz«
bryîbrŒí« Éõa¤âš ïj‰FK‹ ïUªj fh§»u° îthf¡
fÄ£ofŸ vªj Kiwia¡ ifaho tªjnjh mªj Kiwia mDrǤ
J«, $kh‹ br£oahÇ‹ ïZl§fis mDrǤJnk brŒa¥g£L
tªâU¡»wJ. áy Éõa§fis c¤njá¤J $kh‹ br£oahut®fŸ
trK« mt®fŸ ághUR¥goí« jhuhskhf¥ gz« bfhL¡f¥g£L¤
jh‹ tªâU¡»wJ. Vnjh xU Éõa¤âš ïtÇl« bfhL¤âUªj
gz¤ij mtru ÃĤj« âU¥ãth§f nt©o V‰g£lâdhš
br£oahut®fS¡F fÄ£oÆ‹ gz¢bryî Éõa¤âš tU¤j«
V‰g£L É£lJnghY«!.

giHa tU¤j«
mšyhkš br£oahut®fS¡F áy tUl§fshfnt, mjhtJ
1922š fh§»u° bjh©l®fŸ jiyt®fŸ F«gš F«gyhŒ áiwbr‹W
bfh©oUªj fhy¤âš br£oah® mDrǤJ tªj KiwÆdhš
ït®fŸngÇš fh§»uÌš <Lg£oUªj mndfU¡F mâU¥â
V‰g£L áyU¡FŸ mã¥ãuha ngj§fS« V‰g£ld. mj‹
gydhfnt $kh‹fshd ã. tujuh#Y ehíL«, á. uh#nfhgh
yh¢rhÇahU«, <.bt. ïuhkrhÄ eha¡fU« k‰W« áyU« br£oahÇ‹
mâU¥â¡F Mshdh®fŸ. rhjhuz thœ¡ifÆš cŸsJnghynt
uhéa thœ¡ifÆY« nk‰f©l _tÇlK« mâU¥â cŸst®fŸ
br£oahiu¤ Jiz¡ fUÉahf¡ bfh©L fh§»u° îthf rigia
br‹w ïu©L _‹W tUõ§fshf¤ jh¡» tªâU¡»wh®fŸ. mJ
îkšyhkš xUtiu¤ jh¡Ftj‰fhfnth Raey¤â‰fhfnth rka¤
â‰F jFªjh‰nghš x›bthU f£áÆnynah, x›bthU tF¥gh
Ulndnah x›bthU jÅ fdth‹fnshnlnah nr®ªJ bfh©L
mt®fS¡F âU¥â c©lh¡f k‰wt®fisí« k‰w °jhgd§
fisí« jh¡» tUtJ mDgt¤âš f©L tªâU¡»nwh«. ï¡
Fz§fbsšyh« ÉâÉy¡»šyhkš uhéathœÉš ãuntá¤jâ‹
207

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

gydhŒ¤jh‹ uhéa thœnt m‹Åa® gh®¤J áÇ¡F«goahd
Ãiyik¡F tªJÉ£lJ. $kh‹ br£oahut®fŸ kdâš it¤J¡
bfh©L #hilngR« ïU fdth‹fS« br£oahÇ‹ njr g¡â¡F«
âahf¤â‰F« xG¡f¤â‰F« v›Éj¤âY« ã‹th§»at®fŸ
mšybt‹gij jÄœehL e‹whŒ m¿ªâU¡F«. ïij br£oahU¡F
Phgf¥gL¤âÉ£L mL¤j Éõa¤â‰F tU»nwh«..

#°o° f£áÆš nrUtJ
mjhtJ $kh‹ ã. tujuh#&Y ehíL ãuhkz®fis v⮥g
j‰fhf #°o° f£áÆš nr®ntbd‹gJ; ï›Éõa¤âš bfhŠrK«
F‰wÄU¥gjhŒ ek¡F¤ njh‹wÉšiy. v‹iw¡»UªjnghâY«
#°o° f£áahU« uhéa thœÉÈU¡F« ãuhkzušyhjhU« jh‹
x‹Wnr®ªJ rnfhjughtkhŒ, rk¤JtkhŒ thH Koínkašyhkš
ãuhkz®fnshL rk¤JtkhŒ thH KoahJ. eh« mt®fnshL nr®ªJ
thH Mir¥g£lhY«, ãuhkz®fË‹ bfhŸif e«ik v¡fhy¤âY«
rk¤JtkhŒ V‰W¡ bfhŸshjjhŒ ïU¡»wJ. mt®fsJ j®knkh
jh§fŸ ca®ãw¥bg‹W« (ãuhkz®fŸ xʪj) k‰wt® jhœªj ãw¥ò
v‹W« moikfbs‹W« jhá k¡fbs‹W« Äny¢r®fbs‹W«
bjh£lhš, gh®¤jhš, bjUÉš elªjhš, mU»š tªjhš ght« v‹W
mt®fS¡F f£lisÆL»wJ. ïªÃiyÆš ï›Éj¡ bfhŸiffis
v⮡fhknyh ï›Éj bfhŸiffs‰w rnfhju®fŸ x‹W Tlhknyh
ïU¥gh®fbs‹W $kh‹ br£oahut®fŸ v¥go Ãid¤jh®fnsh
bt‹gJ ek¡F M¢rÇakhfÉU¡»wJ. xU¡fhš j«ikí«
ãuhkzuhf Ãid¤J¡ bfh©lhnuh v‹dnth! mšyJ j‹id
ãuhkz®fŸ rkkhŒ el¤Jth®fbs‹W Ãid¤jhnuh!! bjÇaÉšiy.

Rauh{a¡ f£á
Éf, “°jy °jhgd§fË‹ nj®jšfËš Rauh{a¡f£áahiu¥
g»ZfÇ¡FkhW ãurhu« brŒ»wh®” v‹W ngáÆU¡»wh®. ïJ
$kh‹ <.bt. uhkrhÄ eha¡fiunajh‹ kdâš it¤J¡bfh©L ngá
ïU¡»wh® v‹gâš thrf®fŸ rªnjf¥glkh£lh®fŸ. Rauh{a¡
f£áÆ‹ rh®ghŒ xUt® nj®jÈš Égjdhš mJ fhuzkhŒ mtiu¤
bjǪbjL¡f¡Tlhbj‹W $kh‹ eha¡f® vªj¡ T£l¤âš ngá
ïU¡»wh®? mšyJ vªj rªj®¥g¤âš vGâ ïU¡»wh®? ïij¢ br£o
ah® bkŒ¥ã¡f Koíkh?

fh§»u° Ô®khd«

fhu®fŸ ït®fS¡fhf¥ ãurhu« brŒJ X£L r«ghâ¤J¡ bfhL¡fyh
bk‹whtJ, fh§»uÌ‹ f£lis ïU¡»wJ v‹W ït® bkŒ¥ã¡f
Koíkh?

br£oah® r£lrig¡F¥ nghdJ
x¤JiHahik¤ Ô®khdK« r£lrig g»ZfhuK« mKÈš
ïU¡F« fhy¤âš fhªâ Miz¥go MâehuhazŠ br£oahut®
fS¡F X£L¢ brŒí§fbs‹W És«gu« brŒJ bfh©L jh« X£L¥
bg‰whnu mJ nghš eh« brŒaÉšiyba‹W tU¤j¥gL»whuh?

jÄœehL Rauh{a¡ f£áÆ‹ Kiw
Rauh{a¡f£áÆš ï‹dhiu¤jh‹ nr®¤J¡bfhŸtbj‹W«,
ï‹bd‹d nah¡»aijíilat®fŸjh‹ nruyhbk‹W«,
xG§FKiw ïšyhkš °jy °jhgd§fS¡F¥ nghf ÉU«ò»wt®
fisbašyh« nr®¤J¡ bfh©L ntl¤â‰F¡ Tl fj® f£lh
É£lhY« et«g® Kjš f£LtjhŒ x¥ò¡bfh©lhš rÇba‹W«, üš
rªjhÉš e«ã¡if ïšyhÉ£lhY« mj‰F©lhd gz¤ij¡
bfhL¥gjhŒ x¥ò¡bfh©lhš nghJbk‹W«, Ô©lhik xÊ¥gâš
bfhŠrK« e«ã¡ifÆšyh É£lhY«, ãuhkz® xʪj k‰bwšnyh
iuínk Ô©lhjtuhf ghÉ¥gtuhf ïUªjhY« ifbaG¤J kh¤âu«
ngh£lhš nghJ« v‹W«, ï›thwhf¢ brhšÈ mt®fnshL Éah
ghu« ngá mt®fËl« gz¤ij th§»¡ bfh©L fh§»uÌ‹ bga
uhY«, kfh¤khÉ‹ bgauhY«, âahf _®¤âfŸ bgauhY« ït®
fS¡F X£L¡ bfhL¡F«go brŒJ nah¡» a®fisí«, c©ik
ahdt®fisí« Ã®thf¤ij¤ âwikahf el¤j¡ Toat®fisí«
rhjhuz uhéa mã¥ãuhangj« fhuzkhf ïÊthŒ¥ ngáí« mt®
fS¡F ÉnuhjkhŒ mt®fŸ vâÇfŸ ey¤â‰fhf cgnahf¥gL¤â
j¡nfh®fis¤ jL¤J jfhjt®fis V‰gJkhd Kiw¡F fh§»uir
cgnahf¥gL¤â¡bfhŸs vªj kÅj‹jh‹ r«kâ¡f Koí«?

ïij¥g‰¿ eha¡f® MâÆÈUªnj f©o¤J
tªâU¡»wh®
$kh‹ eha¡fut®fŸ °jy °jhgd§fis fh§»u° if¥g‰W
tJ g‰¿ 1922-« tUl¤âÈUªnj M£nrã¤J tªâU¡»wh®. m¥go
ïU¡f nk‰brh‹d bfhŸifiaíila Rauh{a¡f£áah® °jy
°jhgd§fis¡ if¥g‰w k‰wt®fŸ xU¥gLthbu‹W v¥go vâ®
gh®¡»wh®fnsh bjÇaÉšiy.

m‹¿í« Rauh{a¡f£áahnuh mšyJ fh§»u°fhunuh fh§»u
Ì‹ rh®ghŒ °jy °jhgd§fS¡F Éfyhbk‹whtJ fh§»u°
Fo muR - 1925

208

209

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

tF¥òthÇ X£l®fŸ bjhFâ
ïij¥g‰¿í« $kh‹ br£oahut®fŸ eha¡fiu c¤njá¤J
#hil ngá ïU¡»wh®. 1919 tUl¤âš áy njÓa ãuhkzušyhjh®
v‹ngh® el¤âtªj br‹id khfhz¢r§f« v‹W brhšy¥g£l xU
ãuâÃâ¤JtrigÆš tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt¤ij tÈíW¤j¥g£
oU¡»wJ. $kh‹ tujuh#Y ehíL mt®fS«, $kh‹ âU.É.
fÈahzRªju KjÈahut®fS« ïij MjǤJ tªâU¡»wh®
fbs‹nw v©Q»nw‹.

bk°l‹ Ô®¥ò
$kh‹ MâehuhazŠ br£oahut®fS« ãuhkzušyhjh
U¡F ï¤jid °jhd§fŸ tH§f¥gl nt©Lbk‹W bjÇɤJ¡
bfhŸtj‰fhf bk°l‹ Jiuat®fËl« br‹w ãuhkzušyhj
ãuâÃâfËš jhK« xUt®jhbd‹gij kwªJ É£lh® nghY«.

njÓa ãuhkzušyhjh® Ô®khd«
m‹¿ br‹wthu« jŠirÆš elªj njÓa ãuhkzušyhjh®
kfheh£oš jhD« ãur‹dkhŒ ïUªnj “njÓa K‹nd‰w¤ij
mila njÓa x‰Wikí« tF¥ò ɤâahrÄ‹ikí« Äfî«
mtáabk‹W«, ï«khâÇ x‰Wik¡F c¤ânahf§fŸ KjÈaJ
všyh tF¥ghU« mtut®fŸ tF¥ò¡nf‰wthW rkkhf
milí«goahd kh®¡f§fis¤ njo tF¥ò ɤâahr§fËšyhkš
rk¤Jt¤ij V‰gL¤JtJ mtáa bk‹W ï«kfhehL Ô®khÅ¡»wJ”
v‹D« Ô®khd¤ij Ãiwnt‰¿ ïU¡»wh®. Mdhš ãuhkz¥
g¤âÇ¡iffŸ ïij ahU« bjǪJ bfhŸshjgo ãuRǤJ É£lJ.

ïj‹ Koî
ï¥gobašyh« ïU¡f áy ãuhkz®fË‹ ò‹áÇ¥ò« Kf°
Jâí« bgWtj®¡fhf Vnjnjh ngá ïU¡»wh®. r®¡fhU¡F ešy
ãŸisahŒ elªJ Vkh‰wkilªj $kh‹ x. jÂfhry« br£oah®
jŠir #°o° f£á kfheh£oš mGjJ nghš ekJ MâehuhazŠ
br£oahut®fS« ï¥bghGJ ãuhkz®fS¡F ešy ãŸisahf
el¡f nt©Lbk‹W Ãid¤J¡bfh©L ï¥gobašyh« ngRtâ‹
gydhŒ ïUtU« Vkh‰wkilªJ ã‹d® xU fhy¤âš mGthnu
v‹w gÇjhg¤njhL ïij Ko¡»nwh«.
Fo muR - f£Liu - 30.08.1925
Fo muR - 1925

210

gjÉah? bghJ#d nritah?
bghJthf °jy °jhgd§fË‹ îthf¤ijí« bghW¥
igí« c¤njá¡ifÆš °jy °jhgd§fËš °jhd« bgWtJ
bjh©L brŒtj‰fhfth gjÉia mDgÉ¥gj‰fhfth v‹gij
bgU«gh‹ikahd X£l®fŸ cz®tnj ïšiy. e«ik¥
bghW¤jtiuÆY« eh« mij xU gjÉbad¡ fUJ»nwhnka‹¿
mij xU bghJ #dnritbad eh« fUJtnjÆšiy. cjhuzkhf,
v›Éj bghJ °jy °jhgd§fËš m§f« bg‰whY« m§f«
bg‰wt® mij xU gjÉahfnt kâ¤J mij¥ ãwU¡F¡ fh£o¥
bgUik miltâ‹ bghU£lhf j«Kila bgaU¡F¡ Ñœ
m¥gjÉÆ‹ bgaiuí« m¢ro¤J¡ bfhŸS»wh®. j«ik
m¿Kf¥gL¤â¡ bfhŸtj‰F« mij cgnahf¥gL¤â¡ bfhŸS
»wh®. mªÃa® ïtUila fîut§fis¥ g‰¿¥ ngR« bghGJ«
mij R£o¡ fh£L»‹wd®. mšyhkY« ïªj¤ nj®jš °jhd«
bgWtâ‹ bghU£L MÆu«, gâdhÆu«, ïUgâdhÆu« bryî«
brŒ»‹wd®. ahiu¥ão¤jhš jh§fŸ nj®jÈš bt‰¿ bgwyhbkd¡
fUâ yŠr« bfhL¤J V#©Lfisí« ÃaÄ¡»wh®fŸ. nj®jš
fhy§fËš j§fS¡F vâuhf ÉF« mng£rf®fis c©ik¡F
khwhfî« kd¢rh£á¡F Énuhjkhfî« nt©Lbk‹nw öΡ»‹
wd®. nj®jšfËš °jhd« bgWtij xU bt‰¿ njhšÉbad
kâ¡»‹wd®. j§fshš brŒa¡Tlhj fhÇa§fisbašyh« brŒt
jhf¥ bghŒ ngá #d§fis Vkh‰W»‹wd®. X£l®fS¡F Ãiyik¡
F¤ jFªj Éjkhf yŠr« bfhL¡»‹wd®. c©ikÆš bghJ
e‹ikÆ‹ bghU£L ït®fŸ nj®jY¡F Égh®fnsahdhš ï›Éj
mnah¡»a¢ brašfŸ òÇa mt®fsJ kd« xU¥gLkh? üWng®
nj®jÈš bt‰¿ bg‰¿U¥ã‹ mâš xUtuhtJ c©ikahsuhÆU¥
ghbud e«g ïlÄU¡»‹wjh? bghJe‹ik¡F¥ ghLgLgt®fË‹
nah¡»aij ï¥go¤jhÅU¡Fkh? c©ikahf bghJ#d nrit
brŒa nt©Lbk‹w MirÆU¥ã‹ nj®jÈš ngh£ongh£L ïÊ
thd brašfŸ gy brŒnjjh‹ bghJ k¡fS¡F ciH¡f nt©Lkh?
btËÆÈUªJbfh©L xU efu gÇghyd rigÆ‹ cŸËUªJ
brŒí« brašfis¢ brŒaKoahjh? xU efu gÇghyd rigia
vL¤J¡bfh©lhš mj‰F¥ gy m§f¤âd®fS« xU jiytU«
211

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ïUªjhšjh‹ mJ eilbgWkh? ït®fŸ ïšyhÉo‹ efu gÇghyd
rig eilbgwhjh! efu gÇghyd rig r£l¥go á¥gªâfis ÃaĤJ
É£L ifbaG¤J¥nghl¤ bjǪj xU ïaªâu bgh«ikí« mJ
M£L»wgo jiy M£Ltj‰F¥ g¤J¥ óid¡ F£ofisí«
c£fhuit¤JÉ£lhš efu gÇghyd rig ïaªâu« XLkh Xlhjh?
efu gÇghyd rigÆš kÅj®fŸ br‹W c£fhUtjdhY« mt®fËš
xUtU¡bfhUt® cŸs Jntõ¤jhY« Raey¤jhY« fyf«
Éis»‹wnj m‹¿ efu gÇghyd rigÆ‹ îthf¤âš fyf«
Éistj‰F¢ á¿J« ïlÄšiy. jhÿfhngh®L, o°oÇ¡L ngh®L,
KÅághÈ£o, ôÅa‹ v‹W brhšy¥gLtJ »uk¥go r®¡fhuh®
brŒant©oa ntiy. mt®fŸ brŒtjhÆU¥ã‹ ït‰¿‰bf‹W
xU jÅ tÇ tNÈ¡f nt©otUnk v‹W«, îthf¤âš VjhtJ
Fiw V‰g£lhš #d§fS¡F neuhf¤ bjǪJÉLbk‹W«, rhjhuz
#d§fŸ btF Rygkhf r®¡fhiu FiwT¿ ÉLthnu v‹W«
nahá¤J ï›Éj¡ fZl§fËÅ‹W« j¥òtj‰fhf jªâukhŒ bghJ
#d§fŸ ifÆš x¥òɤJÉ£lh®fŸ. ïjdhš r®¡fhU¡F k‰bwhU
yhgK« V‰g£L¥ nghŒÉ£lJ. mjhtJ vby¡õ‹ v‹W« mj‰F
X£L v‹W« gy Kiwfis V‰gL¤âajhš g£lz§fËnyh, »uhk§
fËnyh cŸs bršth¡FŸst®fŸ x‹W nruhjgo nj®jšfËš ËW
ngh£ongh£L xUtiu xUt® FiwT¿¡bfh©L x‰Wik ïšyhkš
C® ïu©Lg£oU¥gj‰F xU mDTykh»É£lJ. ït‰iw¤jÉu,
ïªj¤ nj®jšfËdhnyh °jy °jhgd§fËš m§f« bgWtâdhnyh
njr¤â‰F xUÉj e‹ikí« c©lhf¥ nghtâšiy. MifÆdhš
X£l®fshÆU¥gt®fŸ jh§fŸ X£L¢brŒí«nghJ bghJ e‹ik
brŒtj‰FÇat®fŸ ah® v‹W njo¡bfh©L m®¤jÄšyhJ
fZl¥gLtijÉl ïªj¥gjÉia t»¥gj‰F - mªj°J cilat®
vt®, mUfij cilat® vt®, gh¤âa« cilat® vt® v‹gij
nahá¤J mj‰F¤ jFªjgo elªJbfhŸSth®fns Mdhš X£l®fŸ
j§fŸ flikia¢ brŒjt®fshth®fŸ.
Fo muR - jiya§f« - 06.09.1925

gyehŸ âUl‹ xUehŸ mf¥gLth‹
Rauh{a¡ f£áahÇ‹ Ãiy ehS¡F ehŸ nftykh» tU
tij¥ bghJ k¡fŸ e‹F m¿ªJ tU»‹wd®. Rauh{a¡ f£áÆd®
murh§f¤njhL cwthL« v©z¤njhLjh‹ j§ f£áia¤ njh‰W
ɤjh® v‹gâ‹ c©ik ï¥bghGJ btËah»É£lJ. KjÈš
r£lrigÆš òFªJ khd¤ij ÉšyhŒ tis¤JÉl¥ nghtjhf¡
T¿a ï¥òÈfŸ murh§f¤njhL¡ f£o¡ Fyht K‰g£L É£ld®.
ït®fshš njr¤âš f£ángj§fS«, cyf ánuZl® v«bgUkh‹
fhªâ mofË‹ öa ïa¡f¤â‰F mÊîªjh‹ V‰g£lnj m‹¿
ntwšy. ïu©lh©o‰F K‹ njrÄUªj Ãiyia e‹f¿ªj
c©ikahsÇ‹ kd« ï¢ Rauh{a¡ f£áÆdÇ‹ brašfis¡ f©L
nehfhkÈuhJ. á¿J á¿jhf j« kd¤âš bfh©oUªj v©z§fis
btË¥gilahfnt brŒa K‰g£L É£ld®. g©oj neU uhQt¡
fÄ£oÆš m§f« bg‰wh®. $kh‹ gnlš ïªâa r£lrig¡F¤
jiytuhdh®. Û©L« neU, $kh‹fŸ bfšfh®, mu§frhÄ
mŒa§fh® _tU« “nfh®£L mtkâ¥ò knrhjhit”¥ gÇÓyid
brŒa V‰g£oU¡F« fÄ£oÆš m§f« bg‰WŸsh®fŸ. ïJ
x¤JiH¥gh mšyJ K£L¡f£ilah v‹gJ vk¡F És§fÉšiy.
K£L¡f£il nghl¥ngh»nwh« v‹W njr k¡fis Vkh‰¿ X£L¥
bg‰w ït®fŸ F£o¡fuz« nghl Mu«ã¤J É£ld®. ï‹D«
v¤jid¡ fÄ£ofŸ V‰goD« mâY« m§f« bgWtj‰F¢ á¿J«
kW¡f kh£lh®fŸ. ÄjthâfS« ïju x¤JiH¥ò¡ f£á¡fhu®fS«
j§fŸ f£áfË‹ nah¡»aijfis¥ bghJ k¡fS¡F btË¥gil
ahf¡ T¿ÉL»‹wd®. bghJ k¡fS« mt®fË‹ nah¡»aijia
e‹f¿ªJ bfh©oU¡»‹wd®. Rauh{a¡ f£áÆdnuh j§fS¡
»U¡F« nkhf¤ij kiw¤J bghJ k¡fis Vkh‰¿ tU»‹wd®.
c©ikia m¿ahj gy® ït®fsJ th®¤ijfis¡ f©L ka§»í«
ÉL»‹wd®. ï›Éjkhf¥ bghJ k¡fis Vkh‰¿ tU« v¡f£á
ÆdU« xUehŸ 圪J ÉLth®fŸ v‹gJ â©z«. gyehŸ âUl‹
xUehŸ mf¥g£L¤jh‹ Mfnt©L« v‹gij Rauh{a¡ f£áÆd®
cz®th®fsh?
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 06.09.1925

Fo muR - 1925

212

213

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

bghJey nrití«, jÄG¡fhfî«, kJÉy¡F¡fhfî« k‰W« bghJ
ey¤J¡fhfî« nrit brŒJ tUtJ fh§»u° e‰rh£á¥ g¤âu¤ij
Él v›tsnth kl§F nkyhdJ.

nfhit¤ nj®jš
- á¤âuò¤âu‹
nfha«ò¤ö® efu gÇghyd rigÆ‹ nj®jš KoªjJ. v£L¡
fdth‹fŸ nj®ªbjL¡f¥g£LÉ£lh®fŸ. nj®jš ãurhu§fËš
ïu©L f£áfË‹ bga® brhšÈ¡ bfhŸs¥g£ld. x‹W Rauh{a¡
f£á, k‰bwh‹W #°o° f£á. Rauh{a¡ f£á¡bfd nfha«ò¤ö®
fh§»u° îth»fŸ v‹ngh® ãurhu« brŒjd®. #°o° f£á¡fhf
v›Éj¥ ãurhuK« eilbgwhÉ£lhY« fh§»u[&¡fhu®fŸ
elªJbfh©l khâÇna, #°o° f£á¡F¥ ãurhu« njitÆšyhkš
nghŒÉ£lJ. c©ikÆnyna ï¥bghGJ nj®jÈš bt‰¿ bg‰w
fdth‹fŸ v›Éj¥ ãurhu¤âdhY« ghjfnkh, rhjfnkh mila
Koahjt®fŸ. ït®fŸ v£L¥ ngU« c©ikÆš v›Éj jÅ¡
f£áiaí« nr®ªjt®fŸ mšy. “mu©kid bešY¡F¥ bgU¢
rhËfŸ r©ilÆ£L¡ bfhŸtJ nghš ” mehtáakhŒ brhªj
Énuhj§fisí«, Raey‹fisí« c¤njá¤J xUtiu xUt®
â£oí«, gÊ Rk¤âí« Mir Ô®¤J¡ bfh©ljšyhkš ntW v›Éj
bghJ e‹ikí« ãurhu§fËš njh‹wÉšiy. Rauh{a¡ f£áÆ‹
nguhš bt‰¿ bg‰wjhf¢ brhšy¥gL« _‹W fdth‹fS« fh§»u°
ãurhu¤jhšjh‹ bt‰¿ bg‰wd® v‹W brhšy KoahJ. xU fdth
D¡F¥ ngh£ona ïšiy. mt®jh‹ $kh‹ gHÅ¢rhÄ br£oah®
mt®fŸ. mtU¡F ahbjhU ãurhuK« njitÆšyhjgo m›tsî
ÄFâ bršth¡F«, #d§fËl« e«ã¡ifí« bg‰wt®. mtU¡F
b#a« »il¡F« v‹»‹w cWâia¡ bfh©nl mtiu Rauh{a¡
f£á m§f¤âd® v‹W És«gu« brŒJÉ£ld®. ïu©lhtjhf,
Rauh{a¡ f£áÆ‹ bgauhš bt‰¿bg‰wt® v‹W brhšy¥gLgt®
$kh‹ á.v«.uhk¢rªâu br£oah®. ïtU¡F fh§»u°fhu®fË‹
ãurhunk bfhŠrK« njitÆšyhkÈUªjnjhL fh§»u° ãurhu«
jk¡F VjhtJ njhšÉia c©lh¡»ÉLnkh v‹»w ga¤jhš
fh§»u° ãurhuf®fŸ jkJ th®L¡FŸ tu¡Tlhbj‹W f©o¥ghd
c¤âuî ngh£LÉ£lh®. jhK« bfhŠrK« ï¥ãurhu§fËš fyªJ
bfhŸsnt ïšiy. $kh‹ br£oah® mt®fË‹ bršth¡F«.
Fo muR - 1925

214

_‹whtJ fdth‹ $kh‹ F¥ò¢rhÄ ehíL mt®fŸ. ït®
bt‰¿ia¥ g‰¿í« fh§»u°fhu®fË‹ ãurhu¤âdhšjh‹ bt‰¿
bg‰wh® vd¥ bgUik ghuh£o¡ bfhŸsKoahJ. $kh‹ ehíL
mt®fŸ btF fhykhfnt fh§»u° mãkhÅahfî« bghJ ey C¡f
KŸstuhfî« ïUªJ tªâU¡»wh®. k‰W« gy fhuz§fshY«
$kh‹ ehíL mt®fË‹ bt‰¿¡F¡ fh§»u°fhu®fŸ fhuzkšy
bt‹W fh§»u°fhu®fS¡nf bjÇí«. ï«_‹W fdth‹fS«
ârakhŒ bt‰¿ bgWth®fŸ v‹»w v©z¤ij¡ bfh©nl
Rauh{a¡ f£áÆ‹ #h¥jhÉš nr®¤J¡ bfhŸs¥g£lJ. Éf , fh§
»u° ãurhuf®fS¡F ÉnuhjkhŒ bt‰¿ bg‰w fdth‹fŸ It®.
ït®fËš Kjyhtjt® $kh‹ á.É.R¥igah br£oah® mt®fŸ.
ït® bt‰¿¡F K¡»a¡ fhuz« fh§»u° ãurhu¤â‹ ngh¡Fjh‹.
ïtU¡F vâÇilahf ËwtU«, fh§»u° mãkhÅí« bghJey
C¡fK« mt® th®oš ešy bršth¡F« cŸst®. K‹ò fî‹áy
uhfîÄUªjt®. ït® bt‰¿ milªâU¡f nt©oaJ jh‹. m¥go
ÆU¡f mâf¥goahd X£Lfshš njhšÉ mila¡ fhuz« fh§»u°
ãurhu¤â‹ CHyhdJ #d§fË‹ kdij m›tsî öu« kh‰¿
É£lJ. fh§»u° ãurhu« ïšyhâUªjhš ït® bt‰¿aila¥ nghJ
khd rîfÇa« ïUªjjhfnt brhšy¥gL»wJ. v¥go ïUªjhY« xU
°jhgd¤â‰F ïu©L ng® Ëwhš xUtU¡F¤jh‹ bt‰¿
»il¡F«.
mL¤jgoahf, fh§»u° ãurhu¤â‰F Énuhjkhf bt‰¿
bg‰wt® $kh‹ É.v°. br§nfh£lŒah mt®fŸ. ïtUila bt‰¿
ia¥g‰¿ nfha«ò¤ö® ÍšyhÉnyna vtU« bghwhik¥gl
kh£lh®fŸ. ït® fh§»u° mãkhÅ. fh§»ủF« bghUŸ cjÉ
tªâU¡»wh®. fj® c‰g¤â¡F br‹ÅkiyÆš v›tsnth V‰ghL
brŒjh®. k‰w bghJ e‹ikahd Éõa§fS¡F« v›tsnth jhuhs
khf¥ bghUŸ cjÉ brŒJ tU»wh®. bghJ e‹ik¡F¤ jhuhskhf¥
bghUŸ cjÉ brŒtâš nfha«ò¤öU¡FŸ $kh‹ br‹Åkiy
f. »UZz‹ br£oahU¡F mL¤jh‰nghš $kh‹ br§nfh£lŒah
mt®fis¤jh‹ brhšy nt©L«. ït® nfha«ò¤ö® ãuhkz®
fS¡F« ešytuhf elªJbfh©L tUgt®. ( Mdhš ïªj¤ nj®jÈš
btF ãuhkz®fŸ ïtU¡F th¡F¤j¤j« brŒjgo X£L¢brŒa
Éšiybad¢ brhšy¥gL»wJ. ïJ bkŒahdhš Tl ïâš x‹W«
mâraÄšiy )
215

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

_‹whtjhf fh§»u° ãurhu¤â‰F ÉnuhjkhŒ bt‰¿ bg‰w
t® $kh‹ by£Rkz¤njt® mt®fŸ. mtUila th®oš mt®fŸ
tF¥ig¢ nr®ªjt®fns bgU«gh‹ikahd X£l®fshdjhš
m›tF¥ig¢ nr®ªjt®jh‹ tuKoí«. ïJnghynt x›bthU
th®oY« bgU«gh‹ikahd X£l®fŸ vªj tF¥ig¢ nr®ªjt®
fnsh mt®fŸjh‹ v¥bghGJ« tunt©Lbk‹W ÉU«ò»nwh«.
ït® giHa fî‹áybudnt bjÇ»wJ.
eh‹fhtJ Iªjhtjhf bt‰¿bg‰wt®fŸ $kh‹fŸ mÇ
ehuhaz ãŸis mt®fS« nfrt¥ãŸis mt®fS« Mth®fŸ.
ït®fŸ giHa fî‹áy®fbsd¤ bjÇ»wJ. Mfnt ïU f£áÆ‹
bgauhš bt‰¿ bg‰w v£L¡ fdth‹fS« c©ikÆš v¤ jÅ¡
f£áiaí« nr®ªjt®fsšy®. Mjyhš mt®fË‹ bt‰¿ vªj¡
f£á¡F« njhšÉíÄšiy, bt‰¿íÄšiy. efu gÇghydrig¡F«
yhgKÄšiy. fh§»ủF¢ á¿J bf£l bga® V‰g£lnja‹¿
ãukhjkhf x‹W« KG»¥nghŒÉlÉšiy. fh§»uÌ‹ vâ®fhy
Ãiyik¡F j‰fhy¥ ngh¡FfŸ gyÉj¤âY« Mg¤jhf¤jh‹ ïUªJ
tU»‹wd. Mifahš ïjdhnyna fh§»u° KG»¥ nghŒÉ£l
bj‹W brhšYtj‰F« ïlÄšiy. fh§»uÌ‹ bgauhš ãurhu«
brŒjt®fS¡F« x‹W« bgÇa njhšÉ tªJÉlÉšiy. ïªj¢
rªj®¥g¤ij Mjhukhf it¤J¡bfh©L áyiu Mir Ôu ita
nt©Lbk‹gJjh‹ mt®fsJ ÉU¥g«. mJî« mt®fS¡F Ãiw
nt¿É£lJ. mt®fshš â£l¥g£lt®fS¡F« x‹W« KG»¥
nghŒÉlÉšiy. ahU¡F« v›Éj bršth¡F« FiwªJ Élî
Äšiy. vtnuh eh‹Fng® nkil Ûnj¿ xUtiu¤ ö‰Wtjhš
mtUila bršth¡F¡ FiwªJ nghFkhdhš m›Éj¢ bršth¡F
ït®fS¡»UªJ« ga‹ v‹d ? Kothf nfha«ò¤ö® efu gÇghyd
rig¡F¤ nj®ªbjL¡f¥bg‰w v£L¡ fdth‹fisí« eh«
ghuh£L»‹nwh«. mt®fis¤ nj®ªbjL¤j X£l®fS¡F« e‹¿
brY¤J»nwh«.
Fo muR - f£Liu - 06.09.1925

Fo muR - 1925

216

F«gnfhz« ãuhkz®fË‹ nj®jš
jªâu«
F«gnfhz« KÅágš nj®jY¡F fh§»u° Rauh{a¡f£á
bgaiu¢ brhšÈ¡bfh©L ïu©L mŒa®fS« xU mŒa§fhU«
xU rh°âÇahU« mng£rf®fshŒ É»wh®fŸ. fh§»u° ntiyfŸ
elªj fhy¤âš ït®fŸ v§F ïUªjt®fŸ? fh§»uR¡F ït®fŸ
v‹d brŒjt®fŸ? fh§»u° bfhŸifÆš vbjij ït®fŸ x¥ò¡
bfh©lt®fŸ? F«gnfhz« bghJ #d§fS« fh§»u° bjh©l®
fS« brŒj fh§»u° if§f®a§fŸ ïªj mŒa®fŸ mŒa§fh®fŸ
rh°âÇfŸ KÅághÈ£oÆš °jhd« bgw¤jh‹ cjtnt©Lkh?
Ô©lhik Éy¡if¥g‰¿í«, FUFy¤âš V‰ghL brŒâUªj gh®¡
fhik Éy¡if¥ g‰¿í« $kh‹ tujuh#&Y ehíL brŒj ãurhu¤â‹
gydhŒ fh§»u° fÄ£o¡F üš rªjhnt mD¥g¡ TlhJ v‹W
Ô®khd« brŒJ bfh©l T£l¤jhU¡F«, fh§»u° gjÉÆÈUªJ
uhédhkh¡ bfhL¤J Xo¥nghd T£l¤jhU¡F« KÅágš nj®jš
tªjîl‹ j§fŸ khd« bt£f¤ij bašyh« É£L fh§»u°
fhu®fË‹ âahf¤â‹ kiwÉš °jhd« bgw Mir¥g£L, fh§»u°
nguhš °jhd« bgw K‹ tªJ É£lhš ïªj RakÇahij ïšyhj
tF¥òŸs eh£L¡F v¥go Rauh{a« »il¡F«? F«gnfhz«
ãuhkzušyhjh®, F«gnfhz« ãuhkz®fsh»a mŒa® mŒa§fh®
rh°âÇfË‹ kha tiyÆš á¡fhkš, nghÈ¡ f£á¡fhu® fis cjǤ
jŸË, c©ikahŒ mªj °jhd§fŸ bgw nah¡»aijí« gh¤âaK«
cilat®fS¡F j§fŸ X£Lfis bfhL¡fnt©L«. ãuhkz
ušyhjh® ò¤âÆšyhjt®fŸ v‹W«, khd« nuhõ«, #hâ mãkhd«
ïšyhjt®fŸ v‹W«, ãuhkz®fŸ Ãid¥gâdhY« tƉW étd¤
â‰F« bghŒ¡Ñ®¤â¡F« Mir¥g£l ãuhkzušyhjh® áy®
ãuhkz®fŸ gz¤âdhY« mt®fŸ És«gu rîfÇa¤âdhY«
mt®fS¡F moik¥g£L ãuhkzušyhjhU¡F Énuhjkhí«
ãuhkz®fS¡F mDTykhí« nt©oa MŸfŸ ãuhkzušyh
jhÇnyna »il¡F« v‹»w ijÇa¤âdhYnk mt®fŸ ïªj
nj®jšfËš ï›tsî ijÇakhŒ É»wh®fŸ. ãuhkzušyhjhnu
ïij czU§fŸ!
Fo muR - f£Liu - 13.09.1925
217

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

nj®jY¡F efu rigÆš ntiy brŒa¤ jFªj nah¡»aij cŸs xU
ãuhkzU«, xU ãuhkzušyhjhU« Égh®fshdhš f£á¥ ngh¡F
fis ftÅahkš ãuhkzušyhjhU¡F¤ jh‹ X£L¢ brŒa
nt©L«” v‹W« T¿dh®.

nj®jš
$kh‹ tujuh#Y ehíLÉ‹ mã¥ãuha«
°jy °jhgd§fË‹ nj®jšfŸ Éõakhf $kh‹ tujuh#Y
ehíL bghJk¡fS¡F kd¡FH¥g¤ij c©lh¡F« Éjkhf
j‹Dila fU¤J ï‹dJjh‹ v‹gij¥ ãw® m¿ªJ bfhŸs
Koahjgo x›bthU rka¤âY« x›bthU Éjkhf vGâtU»wh®.
ïu©blhU Éõa¤ij kh¤âu« ï§F vL¤J¡fh£L»nwh«. nfha«
ò¤ö® nj®jÈ‹bghGJ fh§»u° ãurhuf® xUt® vGâ¡ nf£lj‰F
nj®jšfËš Ëw mng£rf®fis m¿ªnjh m¿ahknyh Rauh{a¡
f£á¡fhuU¡fhf ntiy brŒjt®fis¥ ghuh£oí« Rauh{a¡
f£á¡fhuU¡nf bt‰¿ »il¡fnt©Lbk‹W« xU Má®thj
$Kf« mD¥ãdh®. mj‰fL¤jh‰nghš Rauh{a¡ f£á¡F Énuhj
khf ïUªj xUt® $kh‹ ehíLî¡F xU É©z¥g« brŒJ
bfh©lh®. mªj É©z¥g¤â‰F kdâu§» moƉ f©lgo
Û©L« xU $Kf« mD¥ãdh®. “Rauh{a¡ f£áah® r£lrig¡F
cŸns br‹W mij XlÉlhJ jL¡fnt K‹dhš if¥g‰Wtjhf¢
brh‹dh®fŸ. r£l rigfis¤ jÉu °jy °jhgd§fËš x‰WiH
ahik¡nfh, K£L¡ f£il¡nfh tÊÆšiy. KÅághÈofËš efu
#d§fS¡F vªj vªj Éj¤âš e‹ik brŒayh« v‹gij nahá¤J¢
brŒtnj m§f¤âd® fË‹ ntiyahÆU¡»‹wnj bahÊa m§F
v⮤J¥ nghuhLtj‰F mâfhu t®¡f« m§F ïšiy. ïjdhš °jy
°jhgd nj®jšfËš xUt® ï‹d f£áia¢ nr®ªjt® v‹gj‰fhf
k£L« mtU¡F X£L¡ bfhL¤J Él¡TlhJ” v‹W« KoÉš
“mng£rf®fË‹ c©ikahd nah¡»aijfis m¿ªnj X£l®fŸ
X£L¡ bfhL¡f nt©L«” v‹W« vGâÆU¡»wh®. Û©L« eh‹F
eh£fS¡FŸshf âU¢áÆš Toa T£l¤â‰F¢ bršyKoahjtuhŒ,
rhâ ngj¤ij¡ ftÅahkš fh§»u°fhu®fisna bjǪbjL¡f
nt©Lbk‹W m¡T£l¤âÈUªj #d§fS¡F ò¤âkâ T¿ xU
brŒâ mD¥ãajhf ïªJ¥ g¤âÇif ÆÈUªJ bjÇatU»wJ.
ã‹D« ïu©LehËš ïªj Éõa¤âš j§fSila mã¥ãuha
bk‹d v‹W neÇš nf£l ïU fdth‹fS¡F “°jy °jhgd§fË‹
Fo muR - 1925

218

br¥l«g® 6-ªnjâ jÄœehL g¤âÇifÆš “$kh‹ ehíLÉ‹
ngh® KH¡f«”v‹»w jiya§f¤â‹ Ñœ gh«g‹, uhnk¢tu« KjÈa
ïl§fËš brŒj ãur§f¤â‹ rhukhf XÇl¤âš F¿¥ã£oU¥gâš
“r£lrig¡nfh, °jy °jhgd ngh®L¡nfh jh‹ nghf¥nght âšiy
ba‹W«, Mdhš, fhÇa¤â‰F¡ fj® cL¤â fh§»u° bgaiu¢
brhšÈ¤ âÇí« frl®fŸ c§fis Vkh‰W«go eh‹ Él¥nght
âšiy” v‹W«, jh‹ vªj¡ f£áÆY« nruhkÈU¥gj‰F ïJnt
Kjš fhuz« v‹W« ït® T¿ajhf¡ fhz¥gL»wJ. kWgoí«
$kh‹ v°. r¤âa_®¤â nj®jš Éõakhf¤ jdJ mã¥ãuha¤ij¡
nf£lj‰F fh§»u°fhu®fS¡nf X£L¡bfhL¡fnt©Lbk‹W
T¿íŸsh®.
ï›Éjkhd bfhŸiffnsh, mã¥ãuha§fnsh nj®jšfŸ
ÉõakhŒ¤ jÄœeh£oš el¡F« m¡»uk§fS¡F«, bfhLik
fS¡F« v›tsî öu« cjÉahÆU¡»‹wbj‹gij $kh‹ ehíL
m¿a nt©LkhŒ tz¡f¤Jl‹ bjÇɤJ¡ bfhŸS»nwh«.
Fo muR - f£Liu - 13.09.1925

219

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ghd®Í, th£rh KjÈnahÇ‹ fâia m‹dh® v©Â¥gh®¥gnuh
v‹W« vGâÆU¡»‹wJ.

ngh®
“Rauh{ah” v‹W brhšy¥gL« ãuhkz¥
g¤âÇif
Rauh{ah v‹w nghÈ¥ bgaiu mªJ ãuhkz®fË‹
Raey¤ â‰F« ãuhkzušyhjh® rKf¤â‰F Jnuhf« brŒtj‰Fkhd
bfhŸifia mo¥gilahf¡ bfh©L áy ãuhkz®fshš el¤j¥
g£LtU« xU br‹id âdrÇ¥ g¤âÇif bfhŠr« bfhŠrkhf jdJ
Éõ¤ij ehY§ f¡»¡bfh©nl tU»wJ. mjhtJ ï« µ 10.9.25š
btËahd Rauh{ah g¤âÇifÆš $kh‹ <.bt.uhkrhÄ eha¡f® áy
br‹id X£l®fŸ Rauh{a¡ f£áÆdÇ‹ ö©LnfhË‹go
br‹id¡F¢br‹W X£l®fŸ kfheh£oš ngáa ng¢ir miuFiw
ahf kdâš it¤J¡bfh©L Ä‹bdhË v‹w jiy¥ã‹ Ñœ áy
th®¤ijfŸ fhz¥gL»‹wd. ‘fhthȤjd«’ jiy ÄŠR»wJ.
efurigfis¡ if¥g‰w fh§»u° KaYÄl§fËbyšyh«
v⮡f£áÆd® FW«ò g©Q»‹wd®.
jiy¡F¡ bfhŸË Éiy¡F th§»¡bfhŸnth« v‹»wh®fŸ.
tF¥ò nt‰Wik¥ ngia¡ »s¥ã ÉL»‹wd®.
e«ktÇny gy® F£o¡fuz« nghL»‹wd®.
á‹dh£fS¡F K‹ kfh ÔÉu x¤JiHahjhuuhfÉUªnjh®
ï¥bghGJ tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« v‹gâš ka§»¡ »l¡
»‹wd®.
Rjªâu¥nghÇš K‹dÂÆÅ‹W KJF fh£o XLnth«
v‹»‹wd®.
fh§»u° Rauh{a¡ f£á¡F¥ ngh£oahd e©g®fis¤ jahÇ¥
ngh«. MjÇ¥ngh« v‹»‹wd®.
br‹idÆny ãŸisah® ntõ« »s«ãíŸsJ. F«g
nfhz¤âš _yntõ« njh‹w¥ ngh»‹wJ. F£o¡fuz« ngh£l
Fo muR - 1925

220

Mdhš $kh‹ uhkrhÄ eha¡f® br‹idÆš brŒj ãur§
f¤ij ï¥g¤âÇifÆš btËÆl M©ik¤ jd« ïšyhkš kiw¤J
it¤JÉ£L, ML eid»wbjd XehŒ mGtJnghš e« jiy¡F
bfhŸË Éiy¡F th§»¡ bfh©ljhfî«, tF¥ò nt‰Wikia¡
»s¥ã É£LÉ£ljhfî« Äfî« gÇjhg¥g£L XyÄL»‹wJ.
KjyhtJ, ï¥g¤âÇif¡F tF¥ò nt‰Wik ïU¡»wjh ïšiyah?
xnu th®o‰F ÉF« xU ãuhkzUila nj®jY¡fhf Toa
T£l¤â‹ elto¡iffis jhuhskhŒ btË¥gL¤âíŸsJ.
k‰wt®fSila T£l¤ij¥ g‰¿nah elto¡iffis¥ g‰¿nah
j§fŸ rhâ¡nfh j§fis¤ bjh§»¡ bfh©oU¥gt®fS¡nfh
ÉnuhjkhÆUªjhš mt‰ iw¥ ãuRÇ¥gnj ïšiy. ïJ rh⤠Jntõ
K« tF¥òJntõK« mšyth? fŸS¡Fo¤jhY«, kh£LkhÄr«
rh¥ã£lhY« eh‹ ãuhkz‹, k‰wt®fŸ m¥go¢ brŒahÉ£lhY«
mt® N¤âu®, bjhl¡Tlhjt® v‹W xUt® brhšthuhdhš ïJ
tF¥ò nt‰Wikah mšyth? nfhÉY¡F¥ nghF«bghGJ«
Fs¤â‰F¥ nghF« bghGJ« FZlnuh»ahfÉUªjhY«, Éagrhu¤
âš éÉ¥gt®fshÆUªjhY« jh§fŸ jh‹ cŸns nghf nt©L«
k‰wt®fŸ c¤jk®fshdhY«, btËÆšjhÅU¡fnt©L« kâš
g¡f§Tl el¡f¡TlhJ v‹W brh‹dhš ïJ tF¥ã¤Jntõkh
mšyth? Éagrhu¤jd« brŒjhY«, Éagrhu¤jd¤â‰F¤ juF
th§»dhY« jh§fŸjh‹ ca®ªjt®fŸ k‰wt®fŸ N¤âu®fŸ
gŠrk®fŸ v‹W« brhšYtJ tF¥ò¤ Jntõkh mšyth?
âUodhY«, nkhr« brŒjhY«, yŠr« th§»dhY« jh§fŸjh‹
ca®ªjt®fŸ k‰wt®fŸ nk‰brh‹dt‰iw brŒah âUªjhY«
N¤âu®, Ô©l¡Tlhjt® v‹whš ïJ tF¥ò¤ Jntõkh mšyth?
jh§fŸ v©Â¡ifÆš ü‰W¡F _‹Wng® ïUªjhY« k‰wt®fŸ
bjh‹}‰nwG ng® ïUªjhY« jh§fŸ jh‹ všyh¥ gjÉ fisí«,
všyh °jhd§fisí«, všyh c¤ânahf§fisí« mila nt©L«
v‹W nguhir¥g£L¡ bfh©L k‰wt®fŸ v›tsî v©Â¡ ifÆš
mâfK« nah¡»a®fshí ÄUªjhY« mt®fŸ mij mila¡
Tlhbj‹w bf£l v©z¤â‹ ngÇš ãuhkzušyhjhÇnyna áy
bgh¡»fisí« tÆW ts®¡fnth c¤ânahf« bgwnth v‹d
nt©L khdhY« brŒa¤ jahuhf ïU¥gt®fisí« g¤âÇif
És«gu¤âdhš thGgt®fisí« gzK« g¤âÇifÆš
ïlK§bfhL¤J j§fSl‹ nr®¤J¡ bfh©L mj‰F¤ jFªjÉjkhf
xU Nœ¢áahd f£áiaí« V‰gL¤â¡bfh©L xU bgÇa
tF¥ghU¡F¤ JnuhfkhŒ ïÊî¥ ãurhu§fŸ brŒtJ tF¥ò¤
221

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Jntõkh ïšiyah? ïªÃiyÆÈU¡F« tF¥ò¤ JntÎfŸ
k‰wt®fŸ tF¥òthÇ cÇik nf£gijí«, bfhL¡»nw‹ v‹gijí«
tF¥ò¤ Jntõ« v‹W brhšth®fshdhš ït®fis it¤J¡
bfh©L xUnjr« v›thW K‹nd‰wkilí«? ïªJ, RnjrĤâu‹
KjÈa ãuhkz¥ g¤âÇiffŸ ãuhkzušyhjh® Éõa¤ânyí« njr
ÉLjiy Éõa¤ânyí« nah¡»akhŒ el¡f Éšiyba‹W«,
nah¡»akhŒ el¥gj‰F xU g¤âÇif nt©Lbk‹ W« Ãid¤J
ãuhkzušyhjh® gznk bgU«gh‹ikahfÉUªj fh§»uáÈUªJ
%ghŒ gâdhÆu« flD« bfhL¤J ãuhkzušyhjh Çlnk bgU«
gh‹ikahd gz¤ij¥ g§fhŒ tNš brŒJ bfhL¤J el¤j¢brŒj
Rauh{ah v‹DbkhU jÄœ¥ g¤âÇif ï«khâÇ ÉR thr¤
JnuhfkhŒ elªjhš ãuhkzušyhjhU¡F ï›Éj ãuhkz® fËl¤âš
v¥go mte«ã¡if c©lhfhkš ïU¡F«? tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤
Jt« nf£fKoahkš v¥go ïU¡fKoí«? ïjdhnyna Rauh{ah
vGJ»wgo fhthȤjdK« ÉRthr¤ JnuhfK« ĊᥠnghŒ
É£lbj‹W« (ïj‰F¥ gz« bfhL¤jjhš ãuhkzušyhjh®)
jiy¡F¡ bfhŸË Éiy¡F th§»¡ bfh©lJ th°jt«jh‹ v‹W«
x¥ò¡bfhŸnth«. M©ik¤jdK« R¤j ïu¤njh£lK« cŸs
T£l¤jhš m¥g¤âÇif vGj¥gLkhdhš xUt® T¿at‰iwí«
vGâat‰iwí« jkJ g¤âÇifÆš vGâ mj‰F kW¥ò vGâ bghJ
#d§fË‹ m¥ãuha¤â‰F ÉLtJ nah¡»a¤jdkhF«. m¥go¡
»‹¿ Ú¢r¤j‹ikí« nkhr ïu¤jK« XL»wt®fshš vGj¥gL
tjdhš c©ikahd Éõa§fis É£LÉ£L ïÊî¥ ãurhu«
brŒí« mnah¡»a¤jd¤ij¡ if¡ bfhŸsnt©oaij¤ jÉu ntW
kh®¡f« ïšiy. br‹idÆš $kh‹ ïuhkrhÄ eha¡f® ïu©L
âd§fŸ X£l®fŸ kfheh£oš ngáat‰¿š xUtÇTl jkJ
g¤âÇifÆš nghlhkš bghJ#d§fŸ ïij m¿ªJÉ£lhš
j§fSila nah¡»aij btËah»ÉLnk v‹W kiw¤J É£l
jšyhkš <d¤jdkhŒ ïÊFy¤njh® #hil ngRtJnghš F£o¡
fuz« ngh£LÉ£lhbu‹W«, KJFfh£o Xo É£lh® v‹W« vGâ
ÆU¥gJ ït®fis¥ g‰¿ cyf¤jh® v©Â ÆU¡F« v©z¤ij
cWâ¥gL¤J»wJ. khd« cŸs MÆu« åunuhL xU x¤ijåu‹
r©il brŒaKoí«. khdÄšyhj xU Ñœ kfndhL MÆu« åu®fsh
dhY« r©il brŒa KoahJ. c©ikahdt®fS«, nah¡»akhd
t®fS« v¡Fy¤jtuhÆD« ek¡F bjŒt« ngh‹wt® fns
Mth®fŸ. m~â‹¿ mj‰F vâÇilahd k‰wt®fŸ ekJ vâÇna
Mth®fŸ. Éf, k‰w áy ãuhkz¥ g¤âÇiffS« nk‰f©l Fz§
fnshL khW bga®fis it¤J¡ bfh©L kiwKfkhŒ¥ ngo í¤j«
brŒa Mu«g« brŒJ É£ld. ïitfisí«, ïitngh‹w ï‹D«
Fo muR - 1925

222

gy í¤j§fisí« vâ®gh®¤nj uhéa cyf¤âY«, uh#jªâu
cyf¤âY« fLfsî ïl« ek¡F ïšyhk‰ nghÆD« c©ikahd
gnuhgfhu¤ bjh©L cyf¤âš fLfsî ïl« »il¤jhY« nghJbk‹
»‹w cWâÆ‹ ngÇnyna ehK« nghU¡F Ma¤jkh» É£nlh«.
c©ik¡F nah¡»aij ïU¡»‹wjh ïšiyah v‹gij xU if
gh®¤nj Ô®¡f¥ ngh»nwh«.
Fo muR - jiya§f« - 13.09.1925

223

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

f©Âak‰w x¤JiH¥ò
Äjthj¡ f£áÆdU« #°o° f£áÆdU« btË¥gilahf
murh§f¤ândhL x¤JiH¤J tU»‹wd®. mt®fsJ bfhŸif
fËš ah« mã¥ãuhangj« bfhŸËD« mt®fsJ x¤JiH¥ò
v©z« f©Âakhf btË¥gilahfîŸsJ v‹nw brhšYnth«.
mt®fŸ Rauh{a¡f£áÆdiu¥ nghš x¤JiHah¥ ngh®itia¤
jh§» x¤J iH¡f K‰glÉšiy. mt®fŸ v¥bghGJ«
g»u§fkhfnt x¤J iH¤J tU»‹wd®. Rauh{a¡ f£áÆd® m¥go
mšyhJ njr k¡fË l« bghŒia¡T¿ X£L¥ bg‰W¤ j§fsJ
ãuâÃâ¤Jt¤ij khwhd tÊfËš, fh§»uÌ‹ bfhŸiffS¡nf
Énuhjkhf cgnah»¤J tU»‹wd®. r£lrigfS¡F¢ brštâdhš
x¤JiHahikia ï‹D« ÔÉukhf m§F mDZo¡f Koí«
vd¡T¿a ït®fŸ fh§»ủnf ciy it¤J É£ld®. x¤JiH
ahik v‹D« gj«Tl ï¥ò©Âa Óy®fË‹ Nœ¢áfshš
kiwªJÉ£lJ. Rauh{a¡ f£áÆd® gy« cilat®fŸ v‹W
murh§f¤âd® fUâÆU¥gh® fshÆ‹ ït®fŸ nt©Ltbjšyh«
jh§fshfnt tYÉš bfhL¡f K‹ tªâU¥gh®fŸ. ït®fsJ
brašfËdhš ït®fŸ e«Kl‹ x¤JiH¥ gh®fŸ v‹gâš á¿J«
rªnjfÄšiy vd murh§f¤âd® fUâajhš mur¥ ãuâÃâ ßo§
ãuòî« “Ú§fŸ kh©£ngh®L Ó®âU¤j¤ij xG§Fl‹ gߣá¤J¥
gh®¤J« v§fSl‹ x¤JiH¥ò« bfhŸå® fshÆ‹ eh§fŸ
c§fS¡F nt©Ltd brŒtij¥ g‰¿ nahá¥ngh«” vd¡
T¿É£lh®. x¤JiHah ïa¡f¤ij¡ f©L gaªj ßo§ ãuò ï›Éj«
y£áaÄšyhJ e«ik¢ á¿J« kâahJ ngRtj‰F¡ fhuz« Rauh{a¡
f£áÆd® jh‹ v‹gâš Ia« ahJ? x¤JiHah ïa¡f¤â‰F¡
T‰Wtdhf És§»at® ï¢Rauh{a¡ f£áÆdnu v‹gij ah«
g‹Å¥ g‹Å¡f« Tw nt©L tâšiy. Rauh{a¡f£áÆ‹ _y
òUõuhf És§»a $kh‹ g£nlš ïªâah r£l rigÆ‹ jiyt®
gjÉ V‰W¡bfh©lij¥ g‰¿í«, g©oj neU $kh‹fŸ mu§frhÄ
mŒa§fh®, bfšfh® ït®fŸ murh§f¤jhuhš V‰gL¤j¥g£l
fÄ£ofËš m§f« bg‰wij¥ g‰¿í« K‹d® vGâíŸnsh«.
ehshf ehshf ï‹D« nftykh» tU»‹wd®. murh§f¤âdiu¡
bfŠrî« K‰g£LÉ£ld®.
Fo muR - 1925

224

g©oj neU mt®fŸ â§f£»Hik Toa ïªâa r£lrig¡
T£l¤âš fd« K£ok‹ muáaš r«kªjkhf bfh©Ltªj xU
Ô®khd¤â‰F X® âU¤j¥ ãnuuiz x‹W bfh©Ltªjh®. mJî«
Ãiwnt¿aJ. ïâš ïªâahî¡F nt©L« njitfis bašyh«
T¿íŸshuh«. ï¥ãnuuizÆš ït® v‹d nt©Lbkd murh§f¤
âdiu nt©L»‹whnuh mj‰F« ÄjthâfŸ #°o° f£áÆd®
ÉU«òtj‰F« ahbjhU ɤâahrK« ïU¥gjhf vk¡F És§f
Éšiy. Rauh{a¡ f£áÆdÇ‹ njit ï›tsîjh‹ v‹whš ï¤
njitfisbašyh« K‹dnu murh§f¤âdÇ‹ thahš bg‰¿
U¡fyh«. fhªâ mofŸ x¤JiHah ïa¡f« Mu«ã¤âU¡f nt©L
tâšiy. gy âah»fŸ áiw¡F¢ br‹¿U¡fnt©Ltâšiy. t¡Ñš
fŸ j¤j« bjhÊiy ÃW¤â¤ jÉ¡fnt©Ltâšiy. thÈg®fŸ
gŸËia ÃW¤âÆU¡fnt©Ltâšiy. ïitfisbašyh« ÉHY¡
»iw¤j Ú®nghš M¡»É£ld®. fhªâ mofis gŸs¤âš ïw¡»
É£ld®. 1921-« M©oš r®. r§fu‹ eha® jiyikÆ‹ Ñœ g«ghÆš
Toa r®tf£á kfheh£o‹ bghGjhtJ j§fsJ ÉU¥g« murh§f¤
jhiu m©o¡ bfŠRtJ vd¤ bjÇɤâU¥gh®fshÆ‹ murh§f¤
âd® nt©Ltd brŒtjhf¡ T¿ÆU¥gh®fŸ. m¥bghGbjšyh«
j§fsJ v©z§fis kiw¤J khWntl« jh§»a ït®fŸ
ï¥bghGJ j§fsJ c©ik cUt¤ij¡ fh©ã¤J É£lh®fŸ.
ït®fshš fhªâ mo fS¡F, fh§»ủF âahf« brŒj åu®fS¡F
V‰g£LŸs mt khd¤ â‰F X® msÉšiy. ït®fŸ ïªâahÉ‹
ÉLjiy¡nf g§f« it¤j t®fŸ v‹Wjh‹ brhšynt©L«. ï¡
f£áÆdiu njr ÉLjiy¡ FiH¥gt®fŸ v‹W brhšÈ Äj
thâfisÉlnth, #°o° f£áÆdiu Élnth nkby‹W TWtJ
v›thW V‰wjhF«? ït®fis c©ik¡F khwhdt®fŸ v‹nwjh‹
brhšynt©L«. ïÅahtJ bghJk¡fŸ ït®fŸ k‰w¡f£áÆdiu
Él nkyhdt®fŸ mšyJ njrg¡â ÄFªj t®fŸ vdbt©Â
VkhwhâU¥gh®fsh?
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 13.09.1925

225

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

fŠÓtu« kfheh£L¤ jiyt®
fŠÓtu¤âš eilbgw¥nghF« jÄœkhfhz kfheh£o‰F
jiyt® bjǪbjL¥gâš gyÉjkhd mã¥ãuha§fS« tjªâfS«
cyÉ tU»‹wd. Kj‹ Kjyhf $kh‹ tujuh#&Y ehíLit ah«
ágh®R brŒnjh«. mij mt® kW¤JÉ£lnjhL Úyhkš bghJ
#d§fS¡F, j‹id ahU« ágh®R brŒa¡TlhJ vd ò¤âkâí«
T¿É£lh®. ï¥go mt® ò¤âkâ T¿aJ j‹id¥ g‰¿ mâfkhŒ
Ãid¤J¡bfh©lh® v‹gij¤jh‹ fh£L»wJ. $kh‹ j§f¥
bgUkhŸãŸis mt®fis¤ jiytuhf¤ bjǪbjL¡f¡TLbk‹W
tjªâ cyîtjhf #°o° g¤âÇifí«, âuhÉl‹ g¤âÇifí«
vGâanjhL mj‰F¢ áy fhuz§fisí« TW»‹wd. ï¥go
m¥g¤âÇiffŸ vGJtj‰F¡ fhuz« $kh‹ j§f¥bgUkhŸ
ãŸis mt®fis ï¥g¤âÇiffŸ e‹F m¿ªJ bfhŸshjJjh‹
v‹W brhšYnth«. $kh‹ j§f¥bgUkhŸ ãŸis mt®fŸ
FUFy¥ nghuh£l¤âš $kh‹ mŒaiu MjǤjh® v‹D«
T‰W¡F¢ á¿J« MjhuÄšiy. jÄœeh£oYŸs vtiuí« Él eh«
mtÇl¤âš Äfî« beU§»¥ gH»íŸnsh«. áy ãuhkzušyhj
bgÇnah® v‹W brhšy¥ gL»‹wt®fis¥ nghš gh«ò¡F¤ jiyí«
ÛD¡F thY« fh£L»w Fz« mtÇl« á¿J« »ilahJ.
tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt¤âš mtU¡F¢ á¿J mã¥ãuha ngj«
c©bl‹gij ahK« x¥ò¡ bfhŸS»nwh«. mj‰fhf ãŸis
mt®fis¢ áy ãuhkz®fŸ NœªJ ngh‰WtJ« c©ikna. Mdhš
j«Kila mã¥ãuha« k‰w ãuhkzušyhj jiyt®fŸ v‹W
brhšy¥gLnthÇš áyiu¥ ngh‹W, ãuhkzÇ‹ ngh‰WjY¡fhf
V‰gL¤â¡ bfh©ljšy. ãuhkzušyhj jiyt®fŸ v‹W brhšy¥
gLnthÇnyna tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt¤ij¥ g‰¿ ahbjhU
mã¥ãuhaK« Twhkš kîd« rhâ¤J ïU rhuhiuí« Vkh‰¿¡
bfh©oU¥gt®fŸ v¤jid ng® v‹gij âuhÉl‹, #°o°
g¤âÇiffŸ ftŤjdth? v›tsnth mDgt« bg‰w nghœâY«
#°o°, âuhÉl‹ g¤âÇiffS¡F cWâahd njr g¡j®fis
m¿ªJbfhŸtj‰F¥ nghâa Mjhu« ïšiyba‹nw brhšY
nth«.ïij x¥ò¡bfhŸshJ mit kW¡Fkhdhš ãuhkz¥
Fo muR - 1925

226

g¤âÇiffŸ nghš rka¤â‰F V‰wÉjkhŒ ‘FU£L¡f©zid
brªjhkiu¡ f©z‹ v‹W«’ R¤j kâpdid¤ j¤JtPhÅ v‹W«,
vG⤠j§ f£á¡F M£fis¢ nr®¤J¡bfhŸS»‹w ïÊ Fz¤ij¤
jhK« mErÇ¥gjhfthtJ x¥ò¡bfhŸsnt©L«. $kh‹
j§f¥bgUkhŸ ãŸis mt®fŸ ekJ g¤âÇifÆ‹ Jiz MáÇa®
gjÉÆÅ‹W« Éy»¡ bfh©lij áy Éõk¡fhu ÃUg®fS«
ãuhkz¥ g¤âÇiffS« j§fS¡F mETy khŒ cgnahf¥gL¤â¡
bfhŸStj‰fhf j¥ò¡ f‰gidfŸ brŒJ É£ljhš bghJ#d§fŸ
bf£bl©z« bfh©L Élkh£lh®fŸ v‹gij eh« e‹F m¿nth«.
$kh‹ ãŸis mt®fis m¡»uhr duhf milí« gh¡»a«
fŠÓtu« kfheh£o‰F V‰gLkhÆ‹ mij¤ jÄœ eh£o‹ jt¥ga‹
v‹Wjh‹ brhšYnth«. $kh‹ j§f¥ bgUkhŸãŸis nghY«
$kh‹ kha tu« v°.uhkehjid¥ nghY« j§fŸ mã¥ãuha§fis
ijÇakhŒ btËÆL« jiyt®fŸ xUtUÄšiy. jh§fŸ e‹F
m¿ªJbfhŸ shj xUtiu¥ g‰¿ jh§fŸ m¿ªj jhf v©Â
mtru¥g£L òfœªnjh ïfœªnjh vGJtJ c©ik¥ g¤âÇiffË‹
flik mšy v‹gij ah« bjÇa¥gL¤â¡ bfhŸS»nwh«.
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 13.09.1925

227

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

C‹¿¥go¤J c©ikia m¿í§fŸ
br‹w thu« “Rauh{ah” g¤âÇifÆ‹ Éõk¥ãurhu¤ij¡
F¿¤J vGâÆUªnjh«. ï›thu« “RnjrĤâu‹” g¤âÇifÆDil
aî«, $kh‹ ÓÅthrŒa§fhÇDilaî« Éõk¥ ãurhu§fS¡F¥
gâš vGJ«go tªJ É£lJ. RnjrĤâu‹ g¤âÇifÆš
br‹idÆš Rauh{a¡f£áahÇ‹ bt‰¿ia¡ bfh©lhl “$kh‹
uhkrhÄ eha¡fÇ‹ Ka‰á gÈ¡fÉšiy” v‹W« “ ntÈna gÆiu
nkŒ»wJ” v‹»w jiy¥ã‹ Ñœ F¿¥ã£oU¡F« gy bghŒfS¡F
gâš vGjhÉ£lhY« <nuh£oš jdJ j«ã KÅágš rigÆš
°jhd« bgW«go brŒtj‰fhf fh§»u° bgaiuí« kfh¤khÉ‹
bgaiuí« $ eha¡f® cgnahf¥gL¤â¡bfh©lJ PhgfÄšiyah
v‹W bgÇa bghŒia vGâÆU¡»wJ. KjyhtJ $kh‹ uhkrhÄ
eha¡fU¡F j«ãna »ilahJ. br‹w tUõ¤âš elªj <nuhL
KÅágš nj®jÈš mt® jikadh® KÅágš mng£rfuhŒ É»w
fhy¤âš $kh‹ eha¡f® âUtdªjòu¤âš ïUªâU¡»wh®. mt®
âUtdªjòu« áiwÆÈUªJ ÉLjiyah» <nuh£o‰F tªj bghGJ
KÅágš nj®jY¡F _‹W eh£fŸjhÅUªjd. <nuh£o‰F tªj
clnd ntW nfÌ‹ ngÇš br‹id¡F eha¡fiu¥ ão¤J¡bfh©L
nghŒÉ£ld®. br‹idÆÈUªJ vy¡õD¡F K‹âd« gfšjh‹
<nuh£o‰F tªJ nr®ªjh®. xUrka« x‹W ïu©L X£l®fnshL
ngr¡Toa rka« ïUªâUªjhY« kfh¤khÉ‹ bgaiuí« fh§»
uÌ‹ bgaiuí« $kh‹ eha¡f® ga‹gL¤â¡bfh©lh® vd¢....
nt©Lbk‹nw fh§»uÌ‹ bgauhš Égj‰F nt©o ntW áy
mng£rf®fŸ ntW xU vy¡õD¡fhf m¢R¥ngh£L it¤âUªj
fh§»u° Ãgªjid¥ ãuRu§fisí« »Ê¤J v¿ªâU¡»wh®.
<nuh£oš fh§»uÌ‹ bgaiu KÅágš îthf¤â‰FŸ bfh©L
tªJ Él¡TlhJ v‹W v›tsnth ãua¤jd¥g£L mâš bt‰¿í«
bg‰¿U¡»wh®.
mL¤jgoahf “$kh‹ eha¡fÇ‹ Ka‰á gÈ¡fÉšiy” vd¤
jiya§f« ngh£L bt‰¿ bfh©lho ïU¡»wh®fŸ. $kh‹
eha¡fÇ‹ Ka‰á gÈ¡fÉšiyba‹gij xU rka« x¥ò¡bfhŸt
jhdhY« mj‹ bt‰¿ia ït®fŸ ghuh£o¡bfhŸsKoahJ.
Fo muR - 1925

228

Vbd‹whš $kh‹ fÈahzRªju KjÈahut®fS«, $kh‹
tujuh#&Y ehíL mt®fS« brŒj ãur§f§fËdhY« bghJ#d§
fS¡F¤ bjÇɤJ¡ bfh©L tªj $ Kf§fËdhY« Kiwna bghJ
#d§fŸ ïªj¡ T£l¤jhiu e«ò«goah» e«ã¡if¤ Jnuhf¤â‹
_ykhŒ bt‰¿ V‰g£LÉ£lJ. e«ã¡if Jnuhf¤â‹ _ykhŒ
V‰g£l bt‰¿ia¡ bfh©lhLtJ Ñœ k¡fË‹ ãw¥òÇ ikna m‹¿
nkš k¡fË‹ j‹ik mšy. bghJ k¡fŸ Vkh®ªj t®fshŒ ïU¡»w
tiuÆY« ï›Éjkhd fhÇa§fis¤ âObud¤ jL¥gJ Rygkhd
fhÇakšy. MÆD« njr¤â‹ bghU£L c© ikia ciu¤J
mjdhš V‰gL« J‹g§fis V‰W¡bfhŸsî« á¤jkhÆU¡»nwh«
v‹W $kh‹ fÈahzRªju KjÈahut®fŸ ÓÅthrŒa§fh® tir
bghW¡fhkš jkJ etr¡âÆš vGâÆU¥gJ nghš ekJ flikia¢
brŒahkÈU¡f¥ nghtâšiy.
$kh‹ v°. ÓÅthrŒa§fh® mt®fŸ e‹Åy¤âš xU T£l¤
âš ngr rªj®¥g« »il¤jbghGJ T¿ÆU¥gjhdJ xU ò¤â RthÔd
ÄšyhjtÇl« Tl vâ®gh®¡f KoahjjhÆU¡»wJ.
f. mjhtJ:- bj‹dh£L¤ âyf® Tl kh¿ ïU¡»wh®. (ïJ
$kh‹ tujuh#&Y ehíLit¤jh‹ kdâš it¤J¥ ngáajhF«,
c. “Ó®âU¤j Éõa¤âš g©oj neUîila Ô®khd« ÔÉu
khdjhf ïU¡fÉšiybad¢ áy® Ãid¡fyh«. m¥go
ïšiyahdhš r®. ã. átrhÄ mŒaU«, $kh‹ bu§fh¢rhÇahU«
v›Éj« e«Kl‹ tUth®fŸ? Ó®âU¤j« »il¡fhÉ£lhš
mL¤jgoÆš ïw§FtjhŒ¢ brhšÈÆU¡»wh®. Mifahš Rauh{a¡
f£áÆdÇl« rªnjf« V‰gl ÃahaÄšiy.
‡. $kh‹ <.É.uhkrhÄ eha¡fU«, MÇahî«, #°o°
f£áÆd® MjÇ¡F« xU Rna¢ir¡ f£áahiu br‹id KÅágš
nj®jÈš MjǤJ¥ ngáÆU¡»wh®fŸ.
r. $kh‹fŸ <.É.uhkrhÄ eha¡f®, âU.É.fÈahzRªju KjÈ
ah® KjÈat®fË‹ c£fU¤ij¡ f©Lão¡f KoaÉšiy. $kh‹
KjÈahU« #°o° f£áÆš nr®ªJÉ£lh®. mtUila brŒif
khßr‹ brŒifahF«. ït®fŸ ÔÉu x¤JiHahikia mEZo¡f
ÉU«ãdhš bgšfh« fh§»uÌš V‹ t‰òW¤âÆU¡f¡TlhJ?
U. $kh‹ <.É. uhkrhÄ eha¡f® ÔÉu x¤JiHahikia
ÉU«ã‹ eh‹ âUt©zhkiyÆš bfh©Ltªj Rna¢ir
Ô®khd¤ij V‹ v⮡fnt©L«?
rh. fd« gdfhš uh#h T¥ã£LÉ£lh® v‹gj‰fhf
229

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

br‹idÆš $kh‹ eha¡f® ãur§f« òÇa tªJÉ£lh®.
v. Mifahš fh§»ui[¥ gÇR¤j¥gL¤j nt©oaJ mtáa
khƉW. eh‹ mªj ntiyia¤jh‹ KjÈš gh®¡f¥ ngh»nw‹.
m. jÄœeh£L fh§»u° jiytiu¥ g‰¿¤ jfuh® ïšiy.
B. FUFy¤jh® bfhŸifÆš vd¡F mEjhg« ïUªj
nghâY« mEgt¤âš mJ ï¥bghGJ rh¤âa¥glhJ v‹gjdh
nyna eh‹ xJ§» Éf ne®ªjJ.
a. v§fŸ f£áÆš FiwfŸ ïšiy v‹W brhšyÉšiy.
v§fŸ f£áÆ‹ nBk¤âš c©ikahf mãkhd« cŸst®fŸ
cŸns òFªJjh‹ âU¤jnt©L« v‹W ï‹D« gythwhf¡
F¿¥ãl¥ g£oU¡»wJ.

gâš
f. bj‹dh£L¤âyfbu‹D« $kh‹ tujuh#&Y ehíL #°o°
f£áahiu C® CuhŒ¤ ö‰¿ bt‰¿khiy No tªjfhy¤âš $kh‹
mŒa§fh® T£l¤âd®jh‹ $kh‹ ehíLî¡F bj‹dh£L¤âyf®
v‹W g£l« bfhL¤jJ« t©oÆš c£fhu it¤J¡ Fâiuia
mÉœ¤J É£L¡ ifahš ïG¤jJ« mt® ã‹dhš mŒa®
mŒa§fh® T£l§fŸ nghŒ mtiu¡ bfh©L j§fŸ ngÇš bghJ
#d§fŸ K‹dhš fÉ ghl¢ brŒJ #°o° f£áia Mœ¤â jh§fŸ
jiyt®fsh» É£lJ« kwªJ É£L ï¥bghGJ kh¿ É£lh®
v‹»wh®fŸ. MdhY«, eh« mj‰fhf¢ á¿J« ftiy¥glÉšiy.
Vbd‹whš, ïªj mŒa® mŒa§fh® T£l§fS« mt®fsJ
g¤âÇiffS« kWgoí« K‹nghynt $kh‹ ehíLÉ‹ gl¤ij
j§fŸ å£oš it¤J ói# brŒí« goí« t©oÆš it¤J
ïG¡F«goí« brŒJ bfhŸs mtU¡F¤ bjÇí«.
c. Ó®âU¤j ÉõakhŒ ït® bgUik ghuh£o¡bfhŸtj‰F¡
fhuz« r®.ã.átrhÄ mŒaU«, $kh‹ bu§fh¢rhÇahU« ït®
fSl‹ tU«go brŒJÉ£lh®fsh«. ï¥ng®¥g£l ãuò¡fS l‹
nr®ªJ brŒJ bfhŸS« Ó®âU¤j¤ij Él #°o° f£á ahUl‹
nr®ªJ brŒJ bfhŸS« Ó®âU¤j« xUÉj¤âY« nftykhf ïU¡
fhJ. Vbd‹whš átrhÄ mŒaUila........nfhÇ¡iffS¡F«, mã¥
ãuha§fS¡F« #°o° f£áahUilanth ï‹D« M§»nyh ïªâ
a®fSilanth ï‹D« k‰W« vtUilanth uhÍa mã¥ãuha«
nkhrkhÆU¡Fbk‹W fLfsî ò¤â cŸstD« Ãid¡f kh£ lh‹.
ïjdhnyna Rauh{a¡ f£áÆ‹ uhéa¤â£l« v¤jifa nah¡»aij
cilabj‹gij bghJ #d§fS¡F eh« brhšy nt©Ltâšiy.
Fo muR - 1925

230

‡. $kh‹ MÇahî«, uhkrhÄ eha¡fU« xU Rna¢ir¡ f£á
ahiu MjǤjjhf brhšYtJ c©ikahd fhÇakšy. $kh‹
MÇahit¥g‰¿ $kh‹ MÇahnt gâš brhšYth®. $kh‹ uhkrhÄ
ehŒ¡f® br‹id¡F¥ nghdJ X£l®fË‹ flikia vL¤J¢brhš
tj‰fhfnt jh‹. xU mng£rfiuí« MjÇ¡fÉšiy. Rauh{a¡
f£áah® br‹id¤ nj®jÈš brŒí« bfhLikfisí« Nœ¢á
fisí« $kh‹ fÈahzRªju KjÈah® ngh‹wt®fshš nfŸÉ¥
g£L mijí« m¿ªJ tunt©Lbk‹»w ftiyahYnkjh‹.
m§FnghŒ gh®¤jtiuÆY« Rauh{a¡ f£áahÇ‹ elto¡if
$kh‹ KjÈahut®fŸ brhšÈaijÉl v›tsnth kl§F mâf
khÆUªjJ. ït®fis Rauh{a¡ f£ába‹W T¥ãLtnj ÉagrhÇ
fis njtjháfbs‹W brhštJ nghY«, bfhLik¡fhuiu ãuhkz®
fŸ v‹W brhštJnghY« j‰fhy¡ nfh®£Lfisí«, t¡Ñšfisí«
Ãaha°jy« v‹W«, Ãaha thâ v‹W« brhštJnghY« r®¡fh®
c¤ânahf°j®fis bghJ#d CÊa®fŸ v‹W brhštJ nghY«
njr¤â‹ bghUis bfhŸis mo¤J¡ bfh©Lnghf tªâU¡F« xU
Éahghu¡ T£l¤jhiu murh§f¤jh® v‹W brhštJ nghY« mªÃa
uh{a« ÃiybgWtj‰F¥ ghLgl¥ ãwªâU¡F« xU T£l¤jhiu
Rauh{a¡ f£áahbu‹W T¥ãLtJ F‰wkšybt‹W Ãid¡F«go
M»É£lJ.
r. $kh‹ fÈahzRªju KjÈah® mt®fŸ #°o° f£áia
itJ jdJ njrg¡j‹ g¤âÇifÆš fy« fykhŒ vGâ mj‰F
bršth¡»šyhkš mo¤J¡bfh©L tªj fhy¤âš mtUila kd¥
gh‹ikahdJ ïªj Ia§fh®fS¡F btF RygkhŒ¤ bjÇa¡Toa
jhfÉUªjJ. ï¥bghGJ Rauh{a¡ f£áÆ‹ bgauhš ïªj Ia®
Ia§fh®fŸ brŒí« m¡»uk§fis v›tsnth j‰fh¥òl‹ bfhŠr«
btËÆLtâdhnyna mt® #°o° f£áÆš nr®ªJÉ£lh® v‹W
brhšYtj‰nf ijÇa« tªJÉ£lJ. T£l¤âÈUªj xUt® $kh‹
KjÈah® Tlth #°o° f£áÆš nr®ªJÉ£lh® v‹W nf£f, M«,
VG»z‰W åâÆš tªJ ÉrhǤJ¥ghU§fbsd Ia§fh® brhšÈ
É£lh®. ïij¥ gh®¤j $kh‹ KjÈah® mt®fS« kd« behªJ
VG »z‰W Û£o§»š Rauh{a¡ f£á rh®ãš jhnk m¡uhrd« t»¤J
Rauh{a¡ f£áah®¡nf X£L¡bfhL¡f nt©Lbk‹W brh‹djhfî«
Ñœ¥gh¡f¤J Û£o§»Y« $kh‹ ï.vš. IaU¡F x£L¡bfhL¡
F«go¢ brhšÈaijí« R£o¡fh£o Ia§fh® T‰iw KGtJ«
bghŒba‹W kW¤J g¤âÇif brŒâ¡F« xU kW¥ò« vGâ
ÆU¡»wh®. k‰nwhÇl¤ âš $kh‹ mŒa§fh® v«ik ($KjÈ
ahiu) Rauh{a¡f£á¡F vk‹ vd¡fUâ kd« nghdthW ngR»wh®.
bršt¢ brU¡F«, bršth¡F¥ bgU¡F« ÃiyÆšyhjJ v‹gij
231

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

$kh‹ ÓÅthrŒa§fhuU¡F Ãidñ£L»nwh« v‹W xU bgÇa
rhgK« bfhL¤JÉ£L k‰nwhÇl¤âš $kh‹ KjÈah® mt®fŸ
jk¡F njrnk bgÇabj‹W« njr¤â‹ bghU£L c©ik ciu¤J
mjdhš V‰gL« J‹g§fis V‰W¡bfhŸs¢ á¤jkhŒ ïU¡»nwh«
v‹W« åu¥ngh® KH¡»ÆU¡»wh®. ïâÈUªnj $kh‹ Ia§fhut®
fisí«, KjÈah® mt®fisí« e‹whŒ m¿ªjt®fS¡F $kh‹
ÓÅthrŒa§fhÇ‹ nah¡»aij v¤jifaJ v‹gJ e‹F És§F«.
$kh‹ eha¡fiu¥g‰¿ brhšÈÆU¥gitfS¡F mâfkhf
gâš brhšynt©oaâšiy ba‹nw Ãid¡»nwh«. #°o°
f£áia xÊ¡f¥ ghLg£L mij xʤJ ãuhkz®fS¡F M¡f«
njo¡bfhL¤j $kh‹fŸ ehíL, KjÈah® ngh‹wt®fŸ fâfns
ï¥go ïU¡Fkhdhš #°o° f£áiaÉl jÄœehL Rauh{a¡
f£áah® muáaš bfhŸifÆš jhœªjt®fbs‹W« mJ ãuhkz¡
f£á v‹W« brhšÈ tUgtU« vGâtUgtU« Rauh{a¡ f£á
#°o° f£áiaÉl nkhrkhd uhéa¡ bfhŸif cila Raey¡fhu®
fŸ f£á v‹W« fh§»uÌÈUªJ bfh©L c¤ânahfK« gzK«
bgUikí« milªJ tU»wh®fbs‹W« všyh¡ f£áÆY« mnah¡
»a®fS«, nah¡»a®fS« ïU¡»wh®fbs‹W« brhšÈtªj eha¡
fiu¥g‰¿ ït®fŸ v‹djh‹ brhšy mŠRth®fŸ? jh§fŸ kÅj®
fŸ Mtj‰fhfî« ghku #d§fËl« bršth¡F¥ bgWtj‰fhfî«
eha¡f® ã‹dhš ït®fŸ C® CuhŒ¤ âǪJ bfh©oUªjfhy¤âš
eha¡fiu ãu«kÇÎba‹W« uh#ÇÎba‹W« JwÉba‹W«, rªÃ
ahába‹W«, jÄœehL fhªâ v‹W« $kh‹ eha¡f® ngh‹wt®
fbsšyh« fh§»uÌš ïU¡F«bghGJ V‹ bghJ#d§fŸ fh§»u
ir¥g‰¿¢ rªnjf¥glnt©L« v‹W« brhšÈí« És«gu¥gL¤â
í« tªjbthU T£l¤jh® j§fSila Raey¤â‰F¡ bfhŠr«
Énuhjkhf ïU¥gij¥ gh®¤jîl‹ MÇahî«, KjÈahU«, eha¡f
U« fh§»uÌÈU¥gjdhš ït®fis¡ fh§»uirÉ£L btËah¡»
fh§»uir¥ gÇR¤jkh¡fnt©oaJ mtáakh»É£lbjd¢ brhšY
tJ X® mârakh? eha¡f® ngRtijí« vGJtijí« jh§fŸ
brhšÈ vGâ gâš brh‹dhš ït®fŸ åu®fŸjh‹. m~â‹¿
nfhiH¤jdkhŒ csUtj‰F v‹d gâš brhšyKoí«? bgšfh«
fh§»uáš eha¡f® óuh x¤JiHahikiaí« tÈíW¤âaij mŒa§
fh® kwªJ É£lhnuh?
U. âUt©zhkiyÆš $kh‹ eha¡f® Rna¢ir Ô®khd¤ij
V‹ v⮤jh® v‹W nf£»wh®? $kh‹ ÓÅthrŒa§fhU¡F Rna¢ir
Ô®khd« bfh©Ltu nah¡»aij c©lh? ÉoªJ vGªjhš mâfhu
t®¡f¤âÅl« br‹W flîns ãuònt vd¡ bfŠR»wh®, mj‹
Fo muR - 1925

232

_ykhfnt gz« r«ghâ¤J thœ»wh®. #d§fŸ T£l« T£lkhŒ
b#ÆY¡F¥nghf¤ jah® brŒJbfh©oUªj fhy¤âš x¤JiHahik
r£l ÉnuhjkhdJ, mij moíl‹ xʤJÉlnt©Lbkd r®¡fh
U¡F nahrid T¿dh®. r®¡fhU« ït® nahridia J©LãuRu
_y« btËÆ£lh®fŸ. fhªâ mofŸ t¡Ñš bjhÊiy ÃW¤j
nt©Lbk‹W nf£L¡bfh©l fhy¤âš kfh¤khɉF¥ ò¤âÆšiy
v‹W brhšÈ¡ bfh©L y£r¡fz¡fhŒ r«ghâ¤J¡ bfh©oUªjh®.
ï¥ng®¥g£lt®fis it¤J¡bfh©oU¡F« njr¤â‰F KG
RjªâuK« nt©Lbk‹W ït® nf£lbghGJ bgU«gh‹iknah®
mij v⮤jJ eha¡f®ngÇš xU j¥ãjkhf¥ nghŒÉ£ljh«.
kfh¤kh nfhU« ViHfË‹ Rauh{ank ït®fS¡F¥ ão¡fhkš
x¤JiHahikia ghHh¡»É£l ït®fŸ óuh ÉLjiy¡F ït®fŸ
ghLgLth®fŸ v‹gij vªj kÅj‹ e«òth‹? m¥go¤jh‹ ntW
ahuhtJ ghLg£L th§»¡ bfhL¤J É£lhš Rauh{a« ïšyhj fhy¤
ânyna jh§fŸ ca®ªj #hâah®fŸ, k‰wt®fŸ nták¡fbs‹W«
kÅjU¡F kÅj® gh®¤jhš, ngádhš, »£ltªjhš, bjUÉš elªjhš
ghg« v‹W Ãid¤J mj‹go elªJ bfh©oU¡»wt®fŸ nah¡»a
khŒ rk¤JtkhŒ elªJbfhŸth®fŸ v‹W v¥go e«gKoí«?
mšyhkš fh§»urhtJ ÔÉu x¤JiHah¤ â£lkhtJ $kh‹
ÓÅthrŒa§fh® bfh©L tªj Rna¢ir Ô®kh d¤ij xU â£lkhŒ
bfh©oU¡»wjh? mšyJ MjÇ¡»wjh? ït‰iw bfhŠrK«
nahá¡fhkš ‘j£o¥ngr MËšyhÉ£lhš j«ã j©l¥ ãur©l‹’
v‹W brhšYtJnghš ghku #d§fËl« v‹d nt©LkhdhY«
ngryh« v‹W t¡Ñš ò¤âia¡ fh£o É£lh® nghY«!
rh. fd« gdfhš uh#h T¥ã£lj‰F Mf br‹id¡F tªJ
ngáaJ v‹gJ :- #°o° f£áÆš nr®ªJ bfh©ld®. gdfhš uh#h
T¥ã£lh®; mtÇl« ngádh® v‹»‹w ïªj _‹W. Mf j§fsh
nyna ãuhkzušyhj fh§»u°fhu®fis bfh‹WÉlyh« v‹W
Ãid¤J¡ bfh©L x›bthU rka¤âY« ïij cgnah»¡»wh®fŸ.
ïªj Fz« $kh‹ ÓÅthrŒa§fhÇl« kh¤âu« mšy. ïªj #hâ
g¤âÇiffËlK« fh§»u°fhuÇlK« ïU¡»wJ. ïij¥g‰¿ K‹d«
xU jlití« ï¥gona brhšÈí« vGâíÄU¡»wh®fŸ. mJ
fS¡F bfhL¤j gâš, khd« bt£f« cŸst®fshÆUªjhš _‹W
jiy Kiw¡F ï¥ng®¥g£l Ú¢r¡ fhÇa¤âš kWgoí« ïw§f¤
JÂant kh£lh®fŸ. br‹id¡F tªJ $kh‹ eha¡fiu¥ ãur§f«
brŒí« go gdfhš uh#h T¥ã£ljhf ït® brhšYtij U#&
brŒjhš nah¡»akhdt®jh‹. ïšiynaš............................................................................
Fo muR - jiya§f« - 20.09.1925
233

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

c©ikahd ÔghtË
jÄœehL fj®ngh®L m¡»uhrd® $íj <.bt.uhkrhÄ
ehŒ¡f® vGJ»wh®.
ÔghtË v‹gJ tUõ¤â‰bfhUKiw tªJ bgUthÇahd
ïªJ FL«g§fS¡F rªnjhõ¤ijí«, Mdªj¤ijí« bfhL¤J
j§fŸ FHªij F£ofŸ k¡fŸ kUk¡fŸ Kjyhdt®fnshL fË¡F«
xU bgÇa g©oifahF«. m¥g©oifa‹W ViHahdhY«
gz¡fhudhdhY«, TÈ¡fhudhdhY«, KjyhËahdhY« g©o
ifia mDgÉ¥g⚠ɤâahrÄšyhkš j§fŸ j§fŸ r¡â¡F¤
jFªjgo °ehd« brŒtJ«, òJ t°âu§fis mÂtJ«, gy
fhu§fŸ c©gJ« K¡»a bfhŸifahF«. ï¡bfhŸiffŸ vªj
j¤Jt§fis¡ bfh©L V‰gL¤j¥g£lJ v‹gâš v›tsî
mã¥ãuha ngj§fŸ ïUªjnghâY« bghJthŒ k¡fŸ rªnjhõ¤
â‰F òâa t°âu§fisna mÂa nt©Lbk‹¿U¥gjdhš ViH¤
bjhÊyhsU¡F xU ÉLjiyí« V‰g£L tªjbj‹gJ mã¥ãuha
ngjÄšyhkš x¥ò¡bfhŸs¥g£l Éõa«. j‰fhy mDgt¤ânyh
rªnjhõK« fË¥ò« gyÉjkhÆUªjhY« bgU«ghY« nk‰go
ÔghtËahdJ ViH bjhÊyhs®fS¡F bgUª Jnuhf¤ij brŒt
j‰nf tUtjhfî« nghtjhfî« V‰g£LÉ£lJ. ï›Éj Jnuhf¤
â‰F gz¡fhu®fS«, c¤ânahf°j®fSnkjh‹ bgU«ghY«
MjutË¥gt®fshÆU¡»wh®fŸ. fhuzbk‹dbt‹whš g£L
nriyfS«, g£L J¥g£lh¡fS«, rÇif nriyfS«, rÇif
J¥g£lh¡fS«, kšYfS«, ršyh¡fS« ït®fŸjh‹ th§F
»wh®fŸ. mnjhL ït®fis¥ gh®¤J ït®fis¥ nghš eo¡f
nt©Lbk‹»w áy® j§fS¡F¤ jFâÆšyhâUªjhY« fZl¥g£L
ït‰iwna th§f Mir¥gL»wh®fŸ. TÈ¡fhu®fshfî« ViHfsh
fî« cŸst®fS¡F ïªj KjyhËfS« gz¡fhu®fSkhÆ
U¥gt®fŸ ViHfS¡F« TÈ¡fhu®fS¡F« JÂth§»¡ bfhL¡F«
KiwÆY« btËehLfËÈUªJ tªj JÂfisna th§»¡
bfhL¡fî« brŒ»wh®fŸ. ï¤âahâ fhuz§fshš ÔghtË tU»wJ
v‹whš bgU«ghY« ViH ü‰ò¡fhu®fS¡F« if berî¡fhu®
fS¡F«, bgÇa JnuhfK« bfhLikí« tu¥ngh»wJ v‹Wjh‹
Fo muR - 1925

234

mŠr nt©oajhf ïUªJ tU»wJ. kfh¤kh fhªâÆ‹ rfh¥jkhdJ
ï¤ ÔghtË¥ g©oifia njr¤â‰F«, ViH k¡fS¡F« c©ik
ahd rªnjhõ¤ijí« e‹ikiaí« bfhL¡f¤ j¡fjhd gÇR¤j
g©oifah¡f nt©Lbk‹W _‹W eh‹F tUõ§fshf v›
tsnth ãua¤jd§fŸ g£L« ï‹D« mJ rÇahd gyid bfhL¡F
bk‹W e«òtj‰F ïlÄšyhkÈU¡»wJ. xU gz¡fhuU¡F¤
ÔghtË tUtjhÆUªjhš bg©L ãŸisfisí«, kUk¡fisí«
nr®¤J miH¤J¡bfh©L x›bthUtiuí« gh®¤J, cd¡F
vªjkhâÇ g£L nt©L«? cd¡F v‹dkhâÇ J¥g£lh nt©L«?
v‹W nf£gJ«, v‹dkhâÇahd g£nlh, J¥g£lhnth, nriynah
th§»dhš mt®fŸ âU¥â milth®fŸ v‹gijí« kh¤âu«
nahá¡»wh®fns xÊa, v‹d khâÇ JÂth§»dhš e« eh£oš âd«
xU ntis tÆwhu fŠá Fo¥gj‰F¡ Tl kh®¡fÄšyhkš j§fŸ
khd¤ijí« f‰igí« É‰W éÉ¡f nt©o f£lha¥gL¤j¥gL»w
ViH üš ü‰gt®fisí«, ifberî¡fhu®fisí« âU¥â
brŒtj‰F cjî« v‹W ït®fŸ bfhŠr« Tl v©QtnjÆšiy.
»uhk§fËš fŠá¡F¡ fZl¥g£L g£lz§fS¡F tªJ bjU¡F¤
bjUthŒ miyí« °âßfŸ e« rnfhjÇfŸ v‹gij bfhŠrK«
ftÅ¥gâšiy. ïªj °âßfË‹ thœî« jhœî« ek¡F« r«kªj¥
g£lbj‹gij¡ bfhŠrK« cz®tâšiy. berî¤ bjhʉfhu®fŸ
j§fS¡F¢ rÇahd bjhÊÈšyhkš btËehL fS¡F¡ TÈfshf¢
br‹W, btŸis¡fhu¤ njh£l¡fhu®fËlK« f§fhÂfËlK«
j§fŸ bg©L ãŸisfisí« g¿bfhL¤J khd§bf£L f‰ãHªJ
fZl¥gL»wh®fnsba‹W bfhŠrK« ftiy¥gLtnjÆšiy.
mt®fS« e«Kila rnfhju®fŸjhnd mt®fŸ f‰ò« khdK«
bf£L¡ fŠá¡F miya eh«jhnd fhuzkhÆUªJ tU»nwh« v‹W
bfhŠrK« áªâ¥gnjÆšiy.
c¤ânahfK«, gzK«, mªj°J« tªjhš KjyhtJ
njrhãkhd« Xo¥nghŒ ÉL»wJ. ViHfËl¤âš m‹ò«, jahsK«
V‰gL« tÊ milg£L¥nghŒ ÉL»wJ. ïitfisbašyh«
gh®¡F« bghGJ xU ö¡F¤ j©lidíŸstD¡F ö¡»ÈL« njâ
»£l tutu v›tsî gaK« fZlK« V‰gLnkh mJnghš ÔghtË
tU»wbj‹whš ÔghtË ehŸ »£l beU§f beU§f Inah e«
ViH¡TÈ¡fhu °âßfŸ tƉ¿Y« thÆY« k©iz¥ nghLtjhd
fhÇa§fŸ eilbgw¥ngh»w ehŸ tu¥ngh»wnj! tu¥ngh»wnj! v‹w
gaK« fZlK« kdntjidí« V‰gl¢ brŒ»wJ. v›tsnth
e‹ik¡fhf V‰g£l g©oif ï¡bfhLik¡F cjtth tunt©L«
v‹W kd« gjW»wJ. ekJ eh£oš e‹ik¡fhf V‰g£l
fhÇa§fbsšyh« v¥go Ôik¡Fjt¥g£L tU»wnjh mJnghy
235

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ekJ ÔghtËí« ï›tsî bgÇa Ôik¡F Msh»wnj v‹W njr
nrk¤âš ftiyíŸst®fS« ViHfËl¤âš m‹òŸst®fS«
ftiy¥glhkÈU¡f Koahbj‹nw e«ò»nw‹. ÔghtËÆ‹nghJ
m®¤jÄšyhkš RL« btokUªJ g£lhR¡fhf e« eh£oÈUªJ
v›tsî gz« btËeh£L¡F¥ ngh»wbj‹gij ekJ eh£L #d§
fŸ m¿tnjÆšiy. Vnjh áy® m¿ªjhY« mij¥g‰¿¡ ftiy¥
gLtnjÆšiy. xU njr« K‹D¡F tunt©Lkhdhš m¤njr
k¡fS¡F fLfsthtJ njrhãkhdK«, gnuhgfhu v©zK«
V‰g£lhšjh‹ K‹D¡F tuKoí«. mJ ïšyhj ehL v›Éj¤âY«
K‹D¡F tuhJ. Mjyhš ï›tUõ ÔghtËia njrÉLjiy¡F«
ViHfË‹ fZl« Ú§Ftj‰F« ViH¤ bjhÊyhs rnfhju rnfhjÇ
fŸ e‹ik¡F« cgnahf¥gL«go bfh©lhl nt©Lkhdhš
gz¡fhu®fŸ, c¤ânahf°j®fŸ, t¡ÑšfŸ, KjyhËfŸ Kjš ViH
fŸ, TÈ¡fhu®fŸ, eL¤ju tF¥ãd® KjÈa všnyhU« ÔghtË Æ‹
bghU£L j§fS¡fhfî« j§fŸ bg©L ãŸisfŸ k¡fŸ kU k¡fŸ
ntiy¡fhu®fŸ ViHfŸ KjÈat®fSila x›bthUtU ila
âU¥â¡fhfî« bryî brŒa Ãid¡F« x›bthU igrhî« e« eh£o
nyna ïU¡Fkh? e« eh£oš fŠá¡»šyhkš â©lhL« ViH
fS¡F« TÈ¡fhu rnfhju rnfhjÇfS¡F« nghŒ¢nrUkh? mt®fŸ
âU¥â milth®fsh? v‹W nahá¤J¥gh®¤nj bryî brŒa
nt©oaJ K¡»akhd flikahF«.

bkh¤jkhŒ fj® »il¡F«. <nuhL, nry«, kJiu, â©L¡fš, âU¢á,
jŠrhñ®, k‹dh®Fo, nfhaK¤ö®, flÿ®, kjuh°, khatu«, f%®,
uh#ghisa«, mªjz® ng£il KjÈa áy ïl§fËš fh§u°
bl¥nghî«, fh§u° e‰rhø g¤âu« bg‰w fj® filfS«
ïU¡»‹wd..........................................................................................................................................................
Fo muR - f£Liu - 20.09.1925

m¥go¢ brŒtJ th°jtkhdhš JÂth§Ftâš btË
eh£L¡F¥ gz« nghF«goahd g£nlh, rÇifnah, btËeh£L
kšnyh, ršyhnth ï‹D« gykhâÇahd btËeh£L rhkh‹fisnah
th§fhkš e« eh£oš e« ViH¢ rnfhjÇfshš if uh£od¤âš üš
ü‰f¥g£L ViH¢ rnfhju rnfhjÇfshš beŒa¥g£lJkhd JÂ
fis th§f nt©L«. mijna mÂant©L«. mj‹ j¤Jt¤ij
e«k¡fŸ, kUk¡fŸ, bg©L ãŸisfS¡F¢ brhšÈ mijna
mt®fisí« ã‹g‰w¢ brŒa nt©L«.
ïjdhš v¤jid ViH FL«g§fËš ÔghtË rªnjhõkhŒ
eilbgW«. ï¥go¢ brŒahÉ£lhš v¤jid FL«g§fS¡F
ÔghtË ïšyhkš nghŒÉL« v‹gijí« m¿ahjt®fS¡F vL¤J¢
brhšynt©oaJ x›bthUtÇ‹ flikahF«.
ï¥gona x›bthUtU« Ãid¤J všnyhU« fj® th§f
Mu«ã¤jhš xUrka« všnyhU¡F« fj® »il¥gJ fZlkhŒ
nghdhY« nghfyh«. Mjyhš ïªj v©z« cŸs njrhãkhÅfS«
ViH¡»u§Fgt®fS« ï¥bghGnj fj®th§» it¤J¡ bfhŸ
S§fŸ. òJ¥ghisa¤âY«, âU¥óÇY« ï‹D« áy ïl§fËY«
Fo muR - 1925

236

237

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

j§»ÆUªj g§fshɉF jhuhòu¤âÈUªJ thiH fKF bfh©LtªJ
f£oÉ£lh®fŸ, j©Ù® 15 ikÈÈUªJ fby¡lU¡F¡ bfh©L tªJ
É£lh®fŸ. j©ÙÇšyhj bfhLikia¥ gh®¡f tªjt®fŸ f©
Q¡F FiynahL thiHiaí« fKifí« M‰W #y¤ijí« fh£o
dhš mâfhÇfŸ v‹d v©Qth®fŸ v‹gij »uhkâfhÇfŸ cz
uhk‰ nghdJ v‹d m¿ahiknah bjÇaÉšiy.

nfhaK¤ö® ÍšyhÉš gŠr«

Fo muR - f£Liu - 20.09.1925
ïªj ÍšyhÉ‹ bj‹ghf« mjhtJ <nuhL nfhaK¤ö®
ïU¥ò¥ghij¡F bj‰nfíŸs všyh jhÿ¡fh¡fËY« #d§fŸ
gŠr¤jhš tUªJ»‹wd®. ï›tUõ« kiHÆšyhjjhš òŠir
btŸshikfŸ brŒaKoahkš nghƉW. njh£l¡fhš òŠirfËš
»z® t‰¿¥nghŒ É£likahš Éisî »ilahJ. x›bthU
CÇY« #d§fŸ jhf¤J¡F¤ j©ÙÇšyhJ jÉ¡»‹wd®. bj‹id
ku§fS« gidku§fS§Tl g£L¥ nghÆd. fhš eilfS¡F
Xiyfisí« nt«ãiyfisí« K¿¤J¥ ngh£L ku§fS«
bkh£ilahƉW. kÅj®fS¡F« khLfS¡Fkhf nr®ªJ fZl«
tªJÉ£lJ. x›bthU Fo¤jd¡fhuU« ifÆÈUªj fhR« fl‹
th§»dJ« všyh« bryî brŒJ »z®fŸ bt£oí« gyÅšyhJ
if¡fhRfisí« ïHªjd®. ViH k¡fshíŸst®fŸ CU¡F 20, 30
FofŸ bg©L ãŸisfSl‹ kiy¥ ãunjr§fS¡F ngh»w
bfhLik gh®¤J r»¡f KoaÉšiy. jhuhòu« jhÿfhÉÈUªJ
k£oY« Rkh® _thÆu« FL«g§fŸ XoÉ£ld. nfhaK¤ö®
Íšyh¡ fby¡lU«, mâfhÇfS« fŠá¤ bjh£o it¥gjhf »uhk§
fŸnjhW« ngh»‹wd®. bfhiyfS« tÊ¥g¿fS« âUl®fS«
mâfkhf el¡»‹wd®. fh§fa¤âš fŠá¤bjh£o it¡f nahrid
brŒJ Íšyh¡ fby¡l® tªjh® v‹W nfŸÉ¥g£lJ« »uhk#d§fŸ
fh§fa¤J¡F Xo tªJ gh®¤J¥ ngh»wh®fŸ.
fj® üš c‰g¤â brŒí« ÉahghÇfËl« üš ü‰f tU«
T£l« mâfkhÆU¥gjhš ÉahghÇfŸ j§fŸ r¡â¡nf‰w msîjh‹
gŠRbfhL¡f neUtjhš mnef« bg©fŸ gŠášyhJ âU«ã¥
ngh»‹wd®. #d§fŸ TÈntiyfŸ »il¡fhJ miy»‹wd®.
»uhk¤âYŸs ViH¡FofŸ nuh£LfËY«, ï£nlÇfËY« Vuhskhf
ËW gh«ò¡F« njS¡F« Tl¥ ga¥glhJ ehfjhË¥ gH¤â‰F
miy»wij¥ gh®¡f KoaÉšiy.
jhœ¤j¥g£l Fy¤J M©fS« bg©fS« RŸË¥ gH§
fis¡ TilfËš Ãw¥ã¡ bfh©L ngh»‹wd®. ï¡bfhLik fis¥
gh®¡f tªj mâfhÇfS¡F fh§fa¤âš »uhkâfhÇfŸ fby¡l®
Fo muR - 1925

238

239

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

C‹¿¥go¤J c©ikia m¿í§fŸ
br‹wthu« $kh‹ $ÅthrŒa§fhÇ‹ Éõk¥ ãurhu¤ij¡
F¿¤J vGâa jiya§f« KoîbgwÉšiy.
mjhtJ, e‹Åy¤âš $kh‹ mŒa§fh® ngáajhf K‹ ïjœ
jiya§f¤âš vGâÆUªj 10 F¿¥òfËš 6-tJ F¿¥òtiuÆY«
jh‹ És¡»ÆUªnjh«. MwhtJ F¿¥ò¡F« bfhŠr« rkhjhd«
vGândh«.
6. mjhtJ br‹id murh§f ãujkkªâÇ fd« gdfhš uh#h
mt®fŸ $kh‹ eha¡fiu br‹id KÅágš nj®jÈš #°o°
føahU¡F mDTykhŒ ãurhu« brŒa¡T¥ã£L É£ljhfî«,
mj‰fhf $kh‹ eha¡f® br‹id¡F¢ br‹W ãur§f« òǪjjhfî«,
ãw® Ãid¡F«go $kh‹ mŒa§fh® ngáÆU¡»wh®. ïªj th¡F
_y¤â‹ngÇš $kh‹ mŒa§fhiu nfh®£L¡F ïG¤J
mj‹_ykhŒ $kh‹ mŒa§fhU¡F ò¤â f‰ã¡f gy® $kh‹
eha¡fU¡F m¿îW¤ âdh®fŸ.
ï«khâÇahd Éõa§fËš Énrõ rªj®¥g§fsšyhJ
murh§f Úâ°jy¤ij ehLtJ mtáaÄšyhjJ v‹gJ eha¡fÇ‹
mã¥ãuha«. mšyhkY« btŸis¡fhuU¡F« ïªâaU¡F«
tH¡nf‰g£lhš ïªâa®fS¡F Ãaha« »il¥gJ v¥gonah mnj
khâÇjh‹ ãuhkz®fS¡F« ãuhkzušyhjhU¡F« tH¡nf‰gLkh
dhš ãuhkzušyhjhU¡F Ãaha« »il¥gJ. k‰w ïyh¡fh¡fËš
ãuhkz®fŸ m‹Åa®fS¡F VjhtJ bfhŠr« ïl« bfhL¤
âUªjhY« Úâ Ãaha ïyh¡fh¡fis kh¤âu« btF #h¡»uijahf
jh§fns tr¥gL¤â¡ bfh©oU¡»wh®fŸ. Mjyhš ïj‰fhf r®¡fh®
nfh®£ L¡F¥ nghtijÉl bghJ#d§fŸ nfh®£nl nkyhdJ
v‹gJ ekjã¥ãuha«.
7. fh§»uir gÇR¤j¥gL¤jnt©L« v‹gJ. njr¤ij fh£o¡
bfhL¤j xUt® jÄœeh£oš bfhŠrK« bršYgoÆšyhkÈUªj
xUt® njrg¡âÆdyhtJ xG¡fkhd elto¡iffËdhyhtJ
âahf¤âdhyhtJ mšyhkš m¡»ukkhŒ r«ghâ¤j gz¤ij¢ bryî
brŒJ bršth¡F bgU« xUt® âUt©zhkiy kfheh£oš $kh‹
Fo muR - 1925

240

fšahzRªâu KjÈah® flhB¤âdhš fh§»uáš bryhkÂahf¡
Toa Ãiybg‰w xUt®, thŒTrhkš mŠrhkš MÇah, KjÈah®,
eha¡f® fh§»uáÈU¥gjhš fh§»uir R¤j¥gL¤j nt©L« v‹W
bghUŸgl¥ ngá “mªj ntiyia¤jh‹ eh‹ KjÈš brŒa¥
ngh»nw‹” v‹W ngR«goahd ijÇa« tU«gona®¥g£L nghŒ
É£lJ. ïJ mtru¤âš ngáa ng¢ršy. btF K‹#h¡»uijílnd
râahnyhrid brŒJ ngáa ng¢rhF«. $ KjÈah®, eha¡f®, MÇah
ngh‹wt®fis bašyh« fh§»uirÉ£L Éy¡»É£lhš fh§»u°
gÇR¤jkhd ãuhkz fh§»urh»ÉL«, mJrka« tƉW¡ bfhLik¡
F« khiy¡F« t©oÆÈG¥gj‰F« Mir¥g£l áy m«ÄŠá
fis it¤J¡bfh©L k‰w ãuhkzušyhjhiu bašyh« #°o° f£á
#°o° f£á v‹W ïªj m«ÄŠáfisÉ£nl â£L«go brŒJ
j§fŸ ïZl«nghš fh§»uir el¤â mJjh‹ jÄœeh£L mã¥ãuah
bk‹W brhšÈ¡bfh©L rfy gjÉfisí« c¤ânahf§fisí«
mâfhu§fisí« jh§fns it¤J¡bfh©L Ûâ ïU¡F« ãuhkz
ušyhjhiubašyh« gŠrkuh¡»Élyh« v‹»w v©z« bfh©L
jh‹ ï¥go¥ ngáÆU¡»wh®.
8. jÄœeh£L¡ fh§»u° jiytiu¥g‰¿¤ jfuh® ïšiy v‹W
brhšY»wh®. jÄœeh£L fh§»u° jiytuhd $kh‹ tujuh#&Y
ehíL $kh‹ mŒa§fhÇl« ïªj e‰rh£á¥ g¤âu« th§f¡ bfhL¤j
Éiy v›tsî v‹gJ thrf®fS¡nf bjÇí«. mjhtJ Rauh{a¡
f£áÆ‹ nguhš áy nghÈfŸ nj®jÈš bt‰¿bgw mDTykhí«
$kh‹ eha¡f® ãua¤jd§fS¡F Énuhjkhí« m›t¥nghJ
vGâ¡bfhL¤j mã¥ãuha§fS¡F ifkhwhf bfhL¡f¥g£lJ.
k‰wt®fS« j§f S¡F¡ »il¡fÉšiyna v‹W bghwhik¥g£L
v‹ brŒtJ? ntiy¡F¤ jFªj TÈjhnd »il¡F«.
9. FUFy¤juh® bfhŸifÆš $kh‹ mŒa§fhU¡F
mDjhg« ïUªjhY« mDgt¤âš ï¥nghJ rh¤âa¥glhJ v‹gJ.
r®¡fhU« ï¥go¤jh‹ brhšY»wh®fŸ. ïªâa® Rauh{a«
bgwnt©L« v‹gâš j§fS¡F mDjhg« ïUªjhY« fhÇa¤âš
mJ ï¥nghJ rh¤âa¥glhJ v‹Wjh‹ brhšY»wh®fŸ. r®¡fhiuÉl
ït®fŸ vªjÉj¤âš nah¡»a®fnsh ek¡F¤ bjÇaÉšiy. 33 nfho
#d§fis Õu§» btoF©L #Æš ïJfis it¤J¡bfh©L
r®¡fhuh® moikah¡» it¤âU¡»wh®fŸ. Mdhš ïªj mŒa®
mŒa§fh® T£l§fŸ »Êªj òuhz¤ijí«, j®¥ig¥ òšiyí«
ifÆš it¤J¡ bfh©L r®¡fhuh® e«ik el¤JtijÉl¡ nfty
khŒ el¤J»wh®fŸ. ïj‹ j¤Jt¤ij thrf®fns ftŤJ¡
bfhŸsnt©L«.
241

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

10. j§fŸ f£áÆš (Rauh{a¡f£áÆš) FiwfŸ ïšiy v‹W
brhšyÉšiy. j§fŸ f£áÆš mãkhdKŸst®fŸ cŸns òFªJ
âU¤JtJ jhnd v‹»wh®. jÄœehL Rauh{a¡ f£áÆš msî¡F
ÄŠád mãkhdKŸst®fshd $kh‹fŸ ehíL KjÈat®fsh
nyna Mfhj âU¤J¥ghL e«ngh‹wt®fshš MF« v‹W
Ãid¥gJ« Rygkhd fhÇakh v‹gJ eh« brhšyhkny És§F«.
ïJnghynt #°o° f£áÆY« cŸs Fiwfis ãuhkz® mšyhjh®
cŸns òFªJ âU¤JtJjhnd v‹W ahuhtJ brh‹dhš clnd
mt®fis #hâia É£L¤jŸËÉL»wh®fŸ. bghJthŒ $kh‹
mŒa§fh® mt®fË‹ e‹Åy cg‹ahrkhdJ âObu‹W brŒa¥
g£lJ mšy. mJ bgÇa râahnyhridÆ‹ngÇš mL¤J tU«
r£lrig nj®jÈš ãuhkz ušyhjhiu r£lrigiaÉ£L btËah¡f
ï¥bghGâUªnj m°â thu« nghLtj‰fhf brŒj ãur§f« v‹gij
ãuhkzušyhjh®fŸ czunt©L«. r£l rig¤ nj®jš tUtj‰
FŸshf ãuhkzušyhjhÇš btFngiu Éiy¡F th§» e«ikna
ittj‰F« itJ g¤âÇiffËš vGJtj‰F« VÉÉl¥ ngh»wh®
fŸ. bghJthŒ fh§»uR¡F ï¥bghGJ v›Éj uhÍa â£lK«
»ilahJ. ekJ Rauh{a¡f£á¡nfh fjU« ïšiy, uh£odKÄšiy.
Ô©lhik Éy¡F« ïšiy. Mdhš xU â£l« kh¤âu« c©L. mJ
v‹dbt‹whš ãuhkzušyhjh®fis °jy °jhgd§fËš ïUªJ«
r£lrigfËÈUªJ« btË¥gL¤â É£L jh§fŸ nghŒ c£fh®ªJ
bfhŸsnt©oaJ v‹gJjh‹. ïJnt KjyhtJ« filáahdJ«
K¡»akhdJkhd â£l«. Mjyhš ãuhkzušyhjh®fns! ïÅ v‹d
brŒa¥ngh»Ö®fŸ?
Fo muR - jiya§f« - 27.09.1925

°jy °jhgd§fËš yŠr«
tutu ekJ eh£L KÅághÈ£ofS«, o°oÇ¡£ ngh®L
fS«, jhÿfh ngh®LfS«, kÅj®fŸ gjÉia mDgÉ¡f xU rhjd
khÆU¥gnjhlšyhkš mj‹ jiyt®fŸ gz« r«ghâ¥gj‰F« xU
rhjdkh»¡bfh©L tU»wJ. ïit bfhŠr fhy§fS¡F K‹ghf
ü‰W¡F g¤J gâidªJ ng®fŸjh‹ ï«khâÇ j¥òtÊÆš el¡f¡
Toa jiyt®fis cil¤jhÆUªjd. ï¥bghGJ gz« r«ghâ¡F«
jiyt®fË‹ v©Â¡if mâf¥g£L¡bfh©L tUtnjhlšyhkš
bghJ#d§fS¡F« r®¡fh® fhÇa§fËš Úâ bgWtJnghš gz«
bfhL¤jhš vªj¡ fhÇa¤ijí« °jy °jhgd§fËš rhâ¤J¡ bfhŸs
yh« v‹»w ijÇa« tªJÉ£lJ. ï«khâÇahd fhÇa§fŸ ïu£il
M£á V‰g£lãwF mâf¥g£L¥nghŒÉ£lJ. ïu£il M£á¡F
K‹ghfî« ï«khâÇ fhÇa§fŸ ïUªJtªjJ v‹whY« nr®k‹
Kjyhdt®fŸ ï›tsî ijÇakhŒ mªj¡ fhy¤âš yŠr« th§f¤
JÂant ïšiy. yŠr« th§Ftbj‹gJ rf#khŒ nghŒÉ£lhš
ãuhJfS«, òfh®fS« v¥go c©lhF«? ï«khâÇahd fhÇa§fis
ml¡Ftj‰F murh§f¤jhš ãuhJ vâ®gh®¤J¡bfh©oU¥gJ R¤j¥
gƤâa¡ fhu¤jd bk‹gnjhL nt©Lbk‹nw R«kh ïU¥gj‰F
ãuhJ tuÉšiyna v‹w rh¡if cgnahf¥gL¤â¡ bfhŸ»wh®fŸ
v‹Wjh‹ brhšnth«. v›tsnth cgnahfÄšyhj fhÇa§fS¡F
Ì.I.o. v‹W brhšY»w ntî¡fhu®fisí« it¤J tÇbfhL¥
nghÇ‹ gz¤ij¥ ghHh¡F»w ekJ r®¡fhU¡F yŠr« th§Fgt®
fis¡ f©Lão¥gj‰F ntî¡fhu®fis it¥gJ fZlbk‹nwh
mâf brybt‹nwh brh‹dhš vtnuD« x¥ò¡bfhŸth®fsh?
#d§fbsšyh« nah¡»akhŒ ïU¥gh®fŸ v‹W ‘murh§f¤jh®
Ãid¥gh®fshdhš nfh®£LfS«, îthfK« njitna ïšiyna.
r®¡fhuh® nt©Lkhdhš ïJ Éõa§fS¡F¢ Rygkhf xU gâš
brhšÈÉl Koí«. v‹dbt‹whš, m¥go¥g£l nr®k‹fisnah
ãuÌbl©Lfisnah m§FŸs fî‹Ìy®fŸ V‹ nj®ªbjL¤J
ÃaÄ¡»wh®fŸ, v‹W nf£fyh«.
fî‹áy®fS«, bk«g®fSnk MÆu« gâdhÆu¡fz¡fhŒ
X£l®fS¡F yŠr« bfhL¤J gjÉ bgW»wbghGJ nr®k‹

Fo muR - 1925

242

243

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

KjÈat®fŸ th§F»w yŠr« ït®fS¡F v¥go¡ »ukkhf¤
njh‹W«? ït®fŸ yŠr« bfhL¤J gjÉ bgW»w fhuz¤âdhš
yŠr« th§F»w nr®kid mEkâ¡f nt©oajhf¥ nghŒÉ£lJ.
ïJjh‹ c©ikahd f®k gy‹ v‹W brhšYtJ.
#d§fŸ Rauh{a¤â‰F mUf®fshf¥ nghŒÉ£lh®fŸ.
Mjyhš Rauh{a« bfhL¡f nt©Lbk‹W« ãÇ£oõh® xU
mâfhu¤ij¡Tl j§fŸ ifÆš it¤J¡bfhŸshkš KG Rjªju¤
ijí« FofS¡nf tH§»Él nt©Lbk‹W«, nf£L¡ bfh©o
U¡F« ï¡fhy¤âš bfhŠr« eŠr« bfhL¤âU¥gjhf¢ brhšy¥gL«
F£o RaM£á °jhgd§fËbyšyh« ï«khâÇ yŠr§fS« xG§
Ñdkhd fhÇa§fS« jh©ltkhLtjhdhš mj‰F¥ bghJ#d§fns
clªij ahíÄU¥gh®fshdhš Ra M£á¡F eh« mUfij cila
t®fŸ v‹W brhšYtj‰F v‹d Mjhu« ïU¡»wJ?
njr¤â‹ Rjªju¤â‰fhf ViHk¡fŸ fZl¥gLtJ«, njr
g¡j®fŸ âahf« brŒtJ« ï«khâÇ go¤jt®fS«, gz¡fhu®fS«
yŠr« th§fî« yŠr« th§Ftij mDkâ¡fî«jhdh cgnahf¥
gL¤j nt©L«? kfh¤kh brhšY»wgo jkJ Rauh{a¤ â£l¤â‰F
go¤j tF¥gh® jh‹ vâÇahÆU¡»wh®fŸ v‹gnjhL kh¤âu« mšyh
kš Rauh{a¤â‰F eh« mUf®fsšy v‹gj‰F« ïªj¥ go¤j T£l¤
jhnu jh‹ MjhukhÆU¡»wh®fŸ v‹gij eh« tU¤j¤Jl‹
brhšyhkÈU¡f KoaÉšiy.
Fo muR - f£Liu - 27.09.1925

Fo muR - 1925

244

jÄœehL g¤âÇifÆ‹ t«ò¢ r©il
Rauh{ah, RnjrĤâu‹ KjÈa ãuhkz¥ g¤âÇiffS«
$kh‹ ÓÅthr mŒa§fh® ngh‹w ãuhkz¤ jiyt®fS« e«Kl‹
bjhL¡F« ngh® Koîbgwhkš ïU¡F«bghGnj jÄœehL g¤âÇif
í« ïJjh‹ rkabk‹W e«ik t«ò¢r©il¡»G¡»‹wJ. ï«khâÇ
t«ò¢ r©ilfS¡F« eh« ïl« bfhL¡f¡Tlhbj‹W v›tsnth
fhÇa§fis r»¤J¡bfh©L ekJ c¤njr fhÇa¤ij kh¤âu«
gh®¤J¡bfh©L tªjhY« nt©Lbk‹nw tÈa tU« r©il
fS¡F eh« v‹d brŒayh«? j‰fhy« jÄœeh£oš Rauh{Ía¡f£á
v‹»w bgaiu it¤J¡bfh©L ãuhkz® mšyhjhÇ‹ bršth¡if
monahL xÊ¡f nt©Lbk‹»w fU¤njhL áy ãuhkz®fS«,
mt®fŸ g¤âÇiffS« fh§»u° bgaiuí«, kfh¤kh bgaiuí«
k‰W« cŸs mnef âah»fË‹ bgaiuí« cgnahf¥gL¤â¡
bfh©L °jy °jhgd§fËY«, nj®jšfËY« fh§»uáY« brŒJ
tU« bfhLikfisí«, Nœ¢áfisí« f©L c©ikÆnyna kd«
bghwhjtuh» v›tsnth fZl eZl§fS¡»ilÆš ït‰iw¤
jL¡f brŒJtU« xUáW bjh©o‰F« ãuhkzušyhjhÇš áy
jiyt®fŸ v‹ngh® ek¡F cjÉ brŒahÉ£lhY«, ekJ Ka‰á¡F¡
bfLjyhtJ brŒahJ ïU¡fnt©lhkh v‹Wjh‹ ãuhkzušyh
jiyt®fËl« eh« c©ikahŒ vâ®gh®¤jJ. ïªj ÃiyÆš $kh‹
tujuh#Y ehíLÉ‹ nj®jš r«gªjkhd mã¥ãuha§fŸ ekJ
Ka‰á¡F áy ïl§fËš “bfhrtD¡F¥ gy ehis¡F ntiy,
joao¡fhuD¡F xnuehŸ ntiy” v‹gJ nghš gy bjhªjuîfis
ÉisÉ¥gjhf¥ g£ljhš $kh‹ ehíLÉ‹ mã¥ãuha§fis
vL¤J¡fh£l nt©oaJ ekJ flikahŒ nghŒÉ£lJ. mj‰F,
rÇahd rkhjhd« x‹W« brhšyhkš $kh‹ g£lhãuhkŒa®
mt®fŸ fh§»u° fÄ£o T£l¤âš Rauh{a fø njr¤Jnuhf«
brŒJÉ£lJ v‹W brh‹dbghGJ $kh‹ neU mj‰F jFªj
rkhjhd« brhštj‰F nah¡»aijÆšyhkš eh‹ c‹id xU
öánghš kâ¡»nw‹ v‹W brh‹d mf«ghtK«…....... bghUªâa
gâšnghš $kh‹ eha¡fÇ‹ nfhg¤â‰F«, gaKW¤jY¡F«
gaªJ $kh‹ tujuh#Y ehíL j«Kila bfhŸifia kh‰¿¡
245

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

bfhŸs¥nghtâšiy v‹W jÄœehL g¤âÇif t«ò¢ r©il¡F
ïG¡»‹wJ. rhjhuzkhf ãuhkz¥ g¤âÇiffS«, ãuhkz¤
jiyt®fS« jh‹ xUtiu¥g‰¿ VnjD« FiwTw nt©L bk‹W
Ãid¤J¡bfh©lhš xUt® v‹d brh‹dh®, v‹d ngádh®
v‹gij j§fŸ g¤âÇifÆš vL¤J¡ fh£lhkY«, mij¥ bghJ
#d§fS¡F¤ bjÇa¥gL¤jhkY« j§fS¡F¤ njh‹¿ago
g¤âÇif fËš vGâ mt®fŸ ïZl¤â‰F mDruizahd
ãurhu« brŒtJ tH¡f«. mij¥g‰¿ ehK« gyjlit f©o¤
âU¡»nwh«. mnj bfhŸifia jÄœehL g¤âÇifí« ã‹g‰Wt
bj‹whš ãwF eh« mij v‹dbt‹W Ãid¥gJ? mjÅl¤âš ïÅ
v‹djh‹ vâ®gh®¡f KoahJ? vªj Éõa¤âš $kh‹ eha¡f®
nfhã¤J¡bfh©lh®. vªj Éõa¤âš $kh‹ ehíLit gaKW¤
âdh® v‹W vGâ mj‹ngÇš $kh‹ ehíLÉ‹ åu¥ãujhg¤ij¡
fh£oÆUªjhš xG§fhÆU¡F«. m¥goÆšyhkš å©t«ò¢
r©il¡F ïG¥gJ j®kkh? eh« vGâaâš VnjD« F‰wÄU¡
»‹wjh v‹gij bghJ #d§fŸ m¿í«go kWgoí« vGâ ïj‰F¤
jÄœehL g¤âÇif brhšY« gâiyí« brhšÈÉ£L ÃW¤â¡
bfhŸS»nwh«. ïij¥g‰¿ kWgoí« jÄœehL f©ldnkh,
kW¥ngh, rkhjhdnkh vGJ»w bghGJ K‹nghš elªJbfhŸshkš
eh« vGâaij¥ ngh£L rkhjhdnkh f©ldnkh, kW¥ngh vGJ
bk‹W vâ®gh®¡»nwh«.

$kh‹ ehíLÉ‹ giHa mã¥ãuhakhtJ
nfhaK¤ö® nj®jÈ‹bghGJ nj®jY¡F Égt®fË‹
nah¡»aijia m¿ªJ X£L¢brŒa nt©Lbk‹W $kh‹ eha¡f®
T¿tªj bghGJ $kh‹ tujuh#&Y ehíL “fh§»u°fhuU¡nf
bt‰¿ V‰gLkhW <rid¥ ãuh®â¡»nw‹” v‹W xU $Kf«
ÉLɤjh®.
mj‰F v⮡f£áah® xU fojbkGâabghGJ (m¡foj«
Mf°L khj« 30-ªnjâ jÄœehL g¤âÇifÆ‹ 9-tJ g¡f¤âš
ãuRÇ¡f¥g£oU¡»wJ) Rauh{a¡ f£áÆ‹ bgaiu¢ brhšÈ¡
bfh©L ghku #d§fis nghÈfŸ Vkh‰¿Élhkš gh®¤J¡ bfhŸtJ
njÓa thâfË‹ flikahF«. ...............Rauh{a¡ f£áah® r£lrig¡F¢
br‹W mij XlÉlhJ jL¡fnt if¥g‰Wtjhf¢ brh‹dh®fŸ.
r£lrigfis¤ jÉu KÅághÈ£ofËš x‰WiHahik¡nfh K£L¡
f£il¡nfh tÊ ïšiy. efu rigfËš vªj Éj¤âš #d§fS¡F
ntiy brŒayh« v‹gnj m§f¤âd®fË‹ ntiyahÆU¡»wnj
xÊa v⮤J¥nghuhLtj‰F mâfhut®¡f« m§F ïšiy. ïjdhš
Fo muR - 1925

246

°jy °jhgd§fËš xUt® ï‹d f£áia¢ nr®ªjt® v‹gj‰F
k£L« X£L¡bfhL¤J Él¡TlhJ,........... mng£rf®fË‹ c©ikahd
nah¡»aijfis m¿ªnj X£L¡ bfhL¡f nt©L«. Úo¤j
fh§»u°thâahí«, btËntõ¤â‰F kh¤âukšyhkš v¥bghGJ«
fj® f£o¡ bfh©oU¥gtuhfî« gh®¤J X£L¢brŒant©L« v‹W
30.8.25 jÄœehL g¤âÇifÆš nk‰go nfha«ò¤ö® e©gU¡F gâš
TWKf¤jh‹ xU Éahr« tiuªJŸsh®. mj‰F eh‹F ehis¡FŸ
âU¢áÆš $kh‹ ÓÅthrŒ a§fh® jiyikÆ‹ Ñœ Toa xU
bghJ¡T£l¤â‰F “#hângjÄ‹¿ fh§»u°fhuU¡nf X£L¢ brŒa
nt©L” bk‹W xU brŒâ mD¥ãdh®. gh«g‹ ãur§f¤âš
fhÇa¤â‰F¡ fj® cL¤â fh§»u° bgaiu¢ brhšÈ¤ âÇí« frl®fŸ
c§fis Vkh‰w Él¡ TlhJ...............eh‹ xU f£áÆY« nr®ªjt
dšy............... vdJ ntiy¤ â£l« vdJ e©g®fË‹ nahrid
ÆÈUªJ tU»wJ........... v‹W F¿¥ã£oU¡»wh®.
“efurigÆš ntiy brŒa¤jFâíŸs xU ãuhkzU«, xU
ãuhkzušyhjhU« mng£rf®fshŒ Égh®fshdhš f£á¥ngh¡if
ftÅahkš ãuhkzušyhjhU¡nfjh‹ X£L¢ brŒant©L«” (ïJ
br‹idÆš ïu©L fdth‹fŸ neÇš f©L nf£lnghJ
brhšÈaJ.)
mj‰F mL¤jehŸ jkJ m‹òŸs $kh‹ r¤âa_®¤â¡F
vGâa foj¤âš fh§»u° m§f¤âd® x›bthUtU¡F« îkhz
â£l¤âš e«ã¡if ïU¥gjhf¤ jh‹ e«òtjhí«, îkhz¤
â£l¤ij e«ògtU« mDZlhd¤âš brŒJ fh£LgtU« fh§»u°
mng£rf® v‹W jh‹ e«òtjhfî«, mtiu MjÇ¡fnt©LtJ
bghJ#d§fË‹ flik v‹W« F¿¥ã£oU¡»wh®.

$kh‹ ehíLÉ‹ bjËthd mã¥ãuhakhtJ
1. rÛg¤âš eilbg‰w nj®jšfËš fh§»uÞ thâfis $kh‹
ehíL MjǤJ vGâa foj§fis $kh‹ eha¡f® f©o¡f¥
òw¥g£oU¥gJ nto¡ifahÆU¡»wJ.
2. c©ik njÓathâahd xU ãuhkzD« fh§»uir¢ nruhj
xU jÄHD« nj®jY¡F Ëwhš njÓa ãuhkzid¤jh‹ njr«
MjÇ¡f nt©L«. c©ik njÓathâahd xU gŠrkD¡F«,
Äjthâahd xU ãuhkzD¡F« ngh£o V‰g£lhš gŠrkid¤jh‹
bghJk¡fŸ MjÇ¡fnt©L«.
3. ÞjyÞjhgd§fËš K£L¡f£il¡F ïlÄšiy v‹gJ
thÞjtnk. m›Éj mã¥ãuha« eh« mo¡fo TWtJ c©L .
247

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Mdhš moik¥g£l eh£oš r®¡fhuhš V‰g£oU¡F« rfy Þjhg
d§fËY« njÓathâfŸ EiHªJ c£fh®ªJ bfh©lhš rka«
thŒªjnghJ cŸËUªJ ehK« r®¡fhiu¡ fh¡f mDTykhf
ïU¡Fk‹nwh?
4. mng£rf®fË‹ c©ikahd nah¡»aijfis m¿ªnj
X£l®fŸ X£L¡ bfhL¡f nt©Lkh«.

gukátD¡F« gh®tâ¡F« elªj
r«ghõiz

5. Mdhš xUt® xG¡f¤âš j®k uh#dhÆUªjhY« r®¡fh
U¡F¢ rhjfkhdtuhÆUªjhš mtU¡F X£L bfhL¡f¡Tlhjh«.

-ehuj®

6. ntbwhUt® xG¡f¤âš FiwªjtuhƪjhY«, njÓathâah
ÆUªJ e«Kila X£odhY«, ng¢ádhY« r®¡fhÇ‹ bršth¡if¡
Fiw¡f¡ ToatuhÆUªjhš,#d§fŸ mtiu MjÇ¡fnt©Lkh«.
fh§»uÌš ca®î, jhœî bfhŸifia ãuhkz®fŸ brŒif
Æš fh£odhš, î¤jh£r©akhf m¥go¥g£lt®fis fh§»uá
Å‹W Ju¤â Él nt©Lkh«. ïij¡ FUFy¥nghuh£l¤âš brŒJ
fh£oÆU¡»whuh« ........................... nk‰T¿aitfŸ jh‹ $kh‹ ehíLÉ‹
bjËthd mã¥ãuhakh«. nkY« nkY« ï›Éj mã¥ãuha§fŸ
$kh‹ ehíLî¡F v›tsî bjËthd mã¥ãuhakhŒ ïUªj
nghâY« bghJ#d§fS¡F v›tsî bjËit¡bfhL¡F« v‹gij
thrf®fns ftŤJ¡ bfhŸs ntQkhŒ nfhU»nwh«.

gh®tâ:- ãuhzdhjh !
gukát‹:- v‹d ãuhzdha».
gh-â:- áy KÅághÈ£ofËš nr®bkD«, it°nr®bkD«
r©ilão¤J¡ bfhŸS»wh®fns mJ vj‰fhf?
g-á:v‹ f©nz! ïJ cd¡F¤ bjÇahjh? âUl®fŸ
ïu©Lng® j§fS¡FŸshfnt r©il¥ngh£L¡bfh©lhš mJ
vj‰fhf?

k‰wgo ï›tã¥ãuha¤â‹ j¤Jt§fis¥ ã‹dhš vGJ
nth«.

$kh‹ ehíL
j‹id¥g‰¿ mâfkhŒ Ãid¤J¡bfh©lh® v‹gj‰Fgâš,
eha¡f® ehíLit¥g‰¿ mâfkhŒ Ãid¤jhuh« , mjdhš j‹id¥
g‰¿ mâfkhŒ Ãid¤J¡bfhŸtJ nknyh® j‹ik nghY«!
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 27.09.1925

gh-â:- ehjh! ïJ vd¡F¤ bjÇahjh? âU£L brh¤ij ïUtU«
g§»£L¡ bfhŸt⚠ɤâahr« V‰g£lhš ïUtU« r©il
ngh£L¡bfhŸs nt©oaJjh‹. KÅághÈ£ofËš v¥go r©il
tU«?
g-á:- mnj khâÇjh‹ KÅághÈ£oÆY« bghJ#d§fË l«
ïUªJ th§F« yŠr¤âY« c¤ânahf« bfhL¥gj‰F Mf th§F«
ju»Y« fh©ouh¡l®fËlÄUªJ th§F« åjh¢rhu¤âY« ïUtU«
ãǤJ¡ bfhŸt⚠ɤâahr« V‰g£lhš r©il tunt©oaJ
jhnd?
gh-â:- ïbjšyh« nr®bkD¡F« KÅágš á¥gªâfS¡F«
jhnd nrunt©oaJ. it°nr®bkD¡F ïâby‹d gh¤âa
ÄU¡»wJ?
g-á :- Ú v‹d ânujhíf¤J r§fâ ngR»whŒ? mªj khâÇ

Fo muR - 1925

248

249

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ïUtU¡FŸS« x¥gªj« V‰g£oUªjhš? mšyhkY« mbjšyh«
giHa fhy«.
ânujhíf¤âš á¥gªâfŸ kh¤âu« jh‹ nk‰go Mjha§fis
mDgɤJ tªjh®fŸ. ânujhíf¤âš á¥gªâfS« nr®bkDkhŒ
rh¥ã£L tªjh®fŸ.
Jthguíf¤ânyna á¥gªâfS« nr®bkD« it°nr®bkD«
rh¥ãlnt©oaJ. ïªj¡ fÈíf¤ânyh á¥gªâ, nr®bk‹, it°nr®
bk‹, fî‹áy®fŸ Mf eh‹FngU« rh¥ãlnt©oaJ. ïªj¥go
kDj®k rh°âu¤âš ïUªjnghâY« ï‹D« ïJ óuhî« mKY¡F
tuÉšiy.

gh-â:- nfty« %ghŒ¡F ï›tsî bgÇa nah¡»aij
V‰g£L nghŒÉ£lJ v‹»Ö®fns, %ghŒfŸ ï¥go¢brŒíkhdhš
ïj‰F ah® bghW¥ghË?
g-á:- %ghŒ¡F eh£oš ï›tsî Mâ¡f« V‰gl kÅj® fË‹
xG¡f¡ Fiwî« tƉW¡ bfhLikí«jh‹ bghW¥ghË.
gh-â:- xU eh£oš ï«khâÇ xG¡f¡ Fiwî«, tƉW¡
bfhLikí« V‰gl ah® bghW¥ghË?
g-á:- r®¡fh®jh‹ bghW¥ghË.
gh-â:- ï«khâÇ r®¡fh® V‰gl ah® #th¥jhÇ?

gh-â:- m¥goahdhš vdJ nfŸÉfS¡F bghWiknahL
gâšbrhšynt©L«. KjÈš ïUªJ tU»nw‹. KÅágš
á¥gªâfŸ yŠrK« juF« kh_Y« th§f fhuz« v‹d? mJ
ahUila F‰w«?

g-á:- #d§fË‹ x‰Wik¡Fiwîjh‹.
gh-â:- #d§fË‹ x‰Wik¡FiwɉF ah® bghW¥ghË?

g-á:- r®¡fh® tH¡fK« nr®bkDila F‰wK«jh‹ fhuz«.
gh-â:- nr®bkD« it°nr®bkD« yŠrK« juF« kh_Y«
th§fî« g§F ãǤJ¡ bfhŸtâš r©il ngh£L¡ bfhŸsî« ah®
fhuz«?
g-á:- m¥go¥g£l nr®bkidí« it°nr®bkidí«
ÃaĤj fî‹áy®fŸ jh‹ bghW¥ghËfshth®fŸ.
gh-â:- ï¥go¥g£l nr®bk‹ it°nr®bk‹fis ÃaĤj
fî‹áy®fË‹ elto¡if¡F ah® bghW¥ghË?

g-á:- mt®fS¡FŸËU¡F« #hâ ɤâahrK« ca®î jhœî
v‹W brhšÈ¡bfhŸtJ« k¡fis x‹W nr®tj‰»šyhkš brŒJ
bfh©L tU»wJ.
gh-â:- m¥goahdhš ïj‰F v‹djh‹ brŒtJ?
g-á:- brŒtbj‹d ïU¡»wJ? eh£o‰F ešyfhy« tU«
nghJ ïitbašyh« jhdhf Xo¥nghF«. mJtiu îkhz â£l¤
ij Ãiwnt‰¿¡bfh©oU¡f nt©oaJjh‹.
Fo muR - ciuahlš - 27.09.1925

g-á:- ït®fS¡F X£L brŒj X£l®fŸjh‹ bghW¥ghË
fshth®fŸ.
gh-â:- ï«khâÇ fî‹áy®fS¡F X£L brŒj X£l®fË‹
elto¡if¡F ah® bghW¥ghË?
g-á:- mndfkhŒ ïªj fhÇa¤â‰F %ghŒfŸjh‹ bghW¥ ghË
v‹W brhšynt©L«.

Fo muR - 1925

250

251

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

fhÇa¤â‰fhf¢ r»¤J¡ bfh©oU¥gijÉl, mij v⮡f nt©L
bk‹W«, mtáaKŸst®fŸ fh§»ui[ É£L btËÆš nghŒ
j§fŸ kdrhø¥go elªJ bfhŸsyhbkd kfh‹ brhšY tij
fh§»uR« x¥ò¡ bfhŸSkhdhš m¥go brŒtJ nkyhd bj‹nw
Ãid¡»nwh«.

gh£dh¤ Ô®khd«
br‹w khj« 22 -ª njâ gh£dhÉš Toa, m»y ïªâa
fh§»u° fÄ£oÆ‹ Ô®khd¤ijí«, mij¥g‰¿ kfh¤khÉ‹ jÅ
mã¥ãuha¤ijí« ÃjhdkhŒ nahrid brŒJ gh®¤njh«. mt‰WŸ
fhz¥gL« j¤Jt¤ij RU¡fkhŒ¢ brhšy nt©Lkhdhš kfh¤kh
fhªâ mt®fŸ fh§»ui[ Rauh{a¡ f£áah® tr« x¥gil¤J
Élnt©L« v‹gjhf Koî brŒJ¡bfh©L, mªj¥gona
x¥òɤJÉ£lhbu‹Wjh‹ brhšy nt©L«.
Ô®khd¤â‹ rhu« v‹dbt‹whš eh‹fzh bfhL¤jt®f
bsšyh« fh§»u° bk«guhfyh«. fh§»uÌš gjÉ nt©oat®fŸ
fh§»u° fhÇa rka§fËš fj®f£o¡ bfh©oU¡f nt©L«. r£l
rig KjÈa nj®jY¡F É»wt®fŸ Rauh{a¡ f£áahÇ‹ jait¥
bgwnt©L«. ïªj¤ Ô®khd¤â‹ nkš kfh¤khÉ‹ mã¥ãuhankh,
ïj‰F¢ r«kjÄšyhjt®fŸ fh§»ui[ É£L Éy»¡ bfhŸs
nt©Lnkašyhkš, cŸns ïUªJbfh©L Rauh{a¡ f£áÆ‹
ntiyfS¡F ïilôwhÆU¡f¡ Tlhbj‹gJ jh‹. m¤Jl‹ giHa
Ãiy x‹W« khwÉšiyba‹W«, îkhz¤ â£l« ghâ¡f¥gl
Éšiyba‹W« TW»wh®. k‰w Éõa§fis¥g‰¿ eh« mâf¡
ftiy¥glhÉ£lhY« îkhz¤ â£l« ghâ¡f¥glÉšiyba‹
gij x¥ò¡bfhŸs Koahjj‰F tUªJ»nwh«. VbdÅš gh£dh
fh§»uÌ‹ mâfhu¤ij Rauh{a¡ f£áah® ifÆš K‰¿Y« x¥g
il¤jh»É£lJ vd fhªâaofns m¡nlhg® 1 - ª njâ “bastd
ïªâahÉš” T¿ÆU¡»‹wh®.
Rauh{a¡ f£áahU¡nfh îkhz¤ â£l§fsh»a fjÇY«,
Ô©lhikÆY« KG e«ã¡ifíÄšiy. ïªj ÃiyikÆš îkhz
â£l« v¥go¥ ghâ¡f¥glÉšiyba‹gJ ek¡F¥ òÇaÉšiy.
Rauh{a¡ f£áÆdušyhj fh§»u° thâfS¡nfh Rauh{a¡ f£á¤
â£l¤âš e«ã¡ifÆšiy. ïUªjhš Rauh{a¡ f£áÆš nr®ªâU¥
gh®fŸ. j§fS¡F e«ã¡ifÆšyhjJ« njr e‹ik¡F V‰wjšy
v‹W Ãid¥gJkhd â£l¤ij njr¤âš el¤JÉ¥gj‰fhd
Ka‰áfŸ brŒa¥gLtij, fh§»uÌš ïU¡f nt©Lnk v‹D« xU
Fo muR - 1925

252

mj‰fL¤jh‰nghš, îkhz¤ â£l¤âš xU ghfkh»a fjiu
c¤njá¤J ü‰ngh® r§f« x‹W jÅahf V‰gL¤j¥ g£oU¡»wJ.
ïJ bgU«ghY« khWjš nt©lhjhU¡F«, x¤JiHahjh® v‹W
brhšÈ¡bfhŸSgt®fS¡F« njr e‹ikia c¤njá¤J mâf
âU¥âia¡ bfhL¡Fbk‹gâš MnBgidÆšiy.
Mdhš, Rauh{a¡ f£áah® ïijahtJ xG§Fbgw el¡f
ÉLth®fshbt‹gJjh‹ ekJ rªnjf«. ü‰gâš e«ã¡ifÆšyhj
t®fS« ü‰gij¡ nftykhf¡ fUJgt®fS« fjÇš e«ã¡if
Æšyhjt®fS« cWâbkhÊÆš ifbaG¤â£L, cŸns tªJ òFªJ
ïâY« á¿J á¿jhf kfh¤khit É£L¡bfhL¤J¡ bfh©nl nghf¢
brhšYth®fnshbt‹W eh« rªnjf¥glhkÈU¡f KoaÉšiy.
filáahf xU th®¤ij, ü‰ngh® r§f« V‰gL¤âajhš
îkhz¤ â£l¤âš xU ghfkh»a fj® â£l« ghâ¡f¥glÉšiy
ba‹W brhštjhdhY« Ô©lhik Éy¡F¤ â£l« Rauh{a¡
f£áah® fU¤J¥gona jhnd kiwªJ nghŒÉ£lJ. bgšfhÄš
kJÉy¡F kiwªjJ. gh£dhÉš Ô©lhik Éy¡F kiwªjJ. ïÅ
fjÇ‹ jiybaG¤J vªj CÇš Koa¥ngh»wnjh bjÇaÉšiy.
MdhY«, Rauh{a¡ f£áah® mij xÊ¡fî« xU C® kdâš
it¤J¡bfh©Ljh‹ ïU¥gh®fŸ.
jÄœeh£il¥ bghW¤jtiu eh« brŒa nt©oaJ v‹d
bt‹gij nahá¡f nt©L«. e« eh£oš Rauh{a¡ føahÇšyhkš,
fh§»u°fhuU¡FŸnsna Rauh{a¡ føia MjÇ¡»wt®fS«,
mj‹ â£lkhdJ njr¤â‰F bfLâia ÉisÉ¡f¡ Toabj‹W
e«ã fh§»u° mj‹tÊ bršy Élhkš jL¤J, c©ikahd tÊÆš
ÃW¤j nt©Lbk‹W mªju§f R¤âíl‹ ntiy brŒgt®fSÄU¡
»wh®fŸ. ïâš ah® bgU«gh‹iknah®, áWgh‹iknah® v‹gij¥
g‰¿ ftiy¥gl nt©oaâšiy. ït®fËUtU¡F« fh§»uÌš
ïlÄU¡»‹wjh? ïšiyah? ïu©lhtjt®fS¡F ïlÄšiy ba‹w
Ô®khd« V‰g£lhš mt®fŸ v‹d brŒa nt©oaJ v‹g ij¥
g‰¿í« mšyJ jÅ¢ r§fbkh‹W f©L mj‹ _ykhf c©ik
x¤JiHahik¤ â£l¤ijí« Ã®khz¤ â£l¤ijí« Ãiwnt‰w
Ka‰á brŒtjh? v‹»w Éõa¤ij¥ g‰¿í« fŠÓtu« kfheh£
oY«, fh‹ó® fh§»uáYnk eh« Koî brŒant©oat®fshÆU¡
253

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

»nwh«. ïJ Éõa¤ij jÄœ eh£oYŸs njÓathâfS« njr¤
bjh©l®fS« MœªJ nahá¤J X® Koî¡F tu nt©LkhŒ¡
nf£L¡ bfhŸS»nwh«.
yhyhÍ mt®fS« jkJ “Õ㟠” g¤âÇifÆš gh£dh
Ô®khd§fis MnBã¤J ÉÇthf vGâÆU¡»‹wh®.

MÇahÉ‹ mã¥ãuha«

Fo muR - jiya§f« - 11.10.1925
$kh‹ Rnuªâueh¤ MÇahit nea®fŸ e‹f¿th®fŸ. ït®
c¤jk njrhãkhÅ. mÇa âahf« gy e« eh£o‰bf‹W brŒjt®.
ït® rÛg¤âš, br‹id “#°o°” g¤âÇifÆ‹ ÃUgU¡F¥ ng£o
bfhL¤J j« mã¥ãuha¤ij Éa¡jkhf¡ T¿ÆU¡»‹wh®. ïj‹
rhuh«r¤ij thrf®fŸ ekJ g¤âÇifÆ‹ ntbwhU g¡f¤âš fhz
yh«. ãuhkzušyhjhÇ‹ ï¥nghJŸs j‰fhy Ãiyik vJnth, ïÅ
eh« brŒant©oa ntiy v‹dî©nlh, mitfis e‹whŒ
MuhŒ¢á brŒJ Ô®¡fjÇrd¤Jl‹ $kh‹ MÇah mt®fŸ T¿
ÆU¥gij ekJ eh£oYŸs x›bthU ãuhkzušyhjhU« ftÅ¡f
nt©Lbkd¡ nf£L¡bfhŸS»nwh«.
itÔf¥ ãuhkz®fŸ #h⢠brU¡F¡bfh©L kjÉõa¤âY«,
njÓa ãuhkz®fŸ muáaÈY« ãuhkzušyhjhiu jhœ¤âit¤J
bghŒ¥ãurhu« brŒtijí«, ïâš j§fŸ fhÇa« bt‰¿ bgUtj‰F
mEruizahf, ïu©blhU ãuhkzušyhjhiu nr®¤J¡bfhŸt
ijí« eh« t‹ikíl‹ gyjlitfËš f©o¤J tU»‹nwh«.
flîshš gil¡f¥ bg‰WŸs khªjÇš xUrhuh® k£L«
Vfnghfkhf Rjªju§fis mDgɤJ¡bfh©L, ãwiu jhœ¤â nkhr
khd ÃiyikÆš it¤âU¥gij¡ fhz, nuhõKŸs jhœ¤j¥
g£lt®fË‹ kd« V‹ JoahJ?
$kh‹ MÇah ãuhkzU¡fhf ciH¤J bg‰w gyid e‹F
T¿ÆU¡»‹wh®. e‹¿ bf£lt®fS«, #hâ¡bf®t« gil¤jt®
fS« j§fŸ fhÇa¤ij¢ rhâ¤J¡ bfhŸs ïÊthd Kiwfis¡
if¡bfhŸs r‰nwD« ã‹ th§fhjt®fSkhd, áy njÓa ãuhkziu
MÇah ngh‹w mnef® e«ã nkhr« nghdJ ãu¤âaB«.
“ï¡bfhLikfis cz®ªnj lh¡l®. eha® mt®fŸ, #°o°
f£áia¤ njh‰Wɤjd®. m¡f£áahdJ, ïJtiuÆY« v›Éj
ntiy brŒJ bfh©oUªjnghâY« rÇna. ïÅnaD« X® f£L¥
ghlhd Kiwia¡ bfh©L, njÓa ãuhkzušyhjhUl‹ nr®ªJ ïª
eh£o‹ nBk¤â‰bf‹W«, ãuhkzušyhjhÇ‹ ÉLjiy¡bf‹W«
Fo muR - 1925

254

255

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ciH¡f nt©Lbkd” MÇah mt®fŸ T¿ÆU¥gij eh« K‰¿Y«
MjÇ¡»nwh«.
#°o° føahdJ mâfhut®¡f¤jhiu MjÇ¡F« fø
ahfnt ïuhkš ãuhkzušyhjhÇ‹ nBk¤J¡ bf‹W ciH¡f¡ Toa
jhíÄU¥gJl‹ K‰¿Y« njÓa kakh¡f¥glnt©L«. mj‰fhf
fh§»uÌš ãuhkzušyhjh® všyhU« nr®ªJ, Raey¥ g‰Wl‹
brŒí« Nœ¢áfis xÊ¡f nt©oaJ Äfî« mtáa«. kfh¤khÉ‹
îkhz§fsh»a fj®, kJ Éy¡F, Ô©lhik, uh£od« KjÈait
fËš ÔÉu K‹nd‰wkilth®fshdhš m‹nw ãuhkz®fË‹
Mâ¡f« ml§» ÉLbkd MÇah mt®fŸ TWtij eh« x¥ò¡
bfhŸ»nwh«.
m‹¿í«, ãuhkzušyhjh® xU Éõa¤ij e‹whŒ ftÅ¡f
nt©L«. mjhtJ #°o° f£á v‹W brh‹dhš, âObu‹W j«
kdâš X®Éj btW¥ig c©lh¡»¡ bfhŸS»wh®fŸ. m¡f£á
v‹d ght¤ij¢ brŒJÉ£lJ? r®¡fhnuhL x¤JiH¥gnj X® bgÇa
ghtbk‹W brhšYnthkhdhš ãuhkz®fŸ, j§fS¡FŸ r®¡fhU
l‹ x¤JiH¡F« ÄjthâfËlK« Äjthj føÆlK« m›tsî
btW¥ò bfhŸS»‹wh®fŸ? Äjthj ãuhkz®fS«, njÓa ãuhkz®
fS«, khWjš nt©lhj x¤JiHahj ãuhkz®fS«, x¤JiH¥ig
í«, c¤ânahf¤ijí« ïufáakhf ÉU«ã¡bfh©L, fh§»uir
mj‰fhf cgnahf¥gL¤â¡bfhŸS« Rauh{a¡ fø ãuhkz®fS«
j§fŸ ãuhkzhâ¡f« ÃiybgWtj‰fhf nt©o t®zháuk
j®krig v‹W x‹iw V‰ghL brŒJbfh©L všyh ãuhkz®fS«
x‹whŒ¡ fyªJ ntiy brŒaÉšiyah? j§fŸ #hâ e‹ikÆ‹
bghU£L $kh‹fŸ, u§fh¢rhÇahU«, v«.nf. M¢rhÇahU«, [®.
ã.v°.átrhÄ IaU«, kfhfd« $Åthr rh°¤âÇfS«, $kh‹fŸ
r¤âa_®¤â, Ì.ã.ïuhkrhÄ Ia®, V.u§frhÄ mŒa§fh®, r¡ut®¤â
Ia§fh® KjÈnahU« x‹WTo¥ ngRtâšiyah? $kh‹ bu§fh¢
rhÇah® r®¡fhU¡F mDTykhŒ ïUªJbfh©L j‹ ãŸisfS¡F
c¤ânahf« r«ghâ¤J¡bfhL¤J¡ bfh©lhbu‹ whtJ, $kh‹
V.bu§frhÄ Ia§fh® x¤JiHahikia xʤJÉl¥ ghLg£lâ‹
gydhf j‹ kfD¡F c¤ânahf« r«ghâ¤J¡ bfhL¤jh bu‹whtJ
ïUt®fisí« vªj uhéa rigahtJ jŸËit¤J É£ljh? ïit
fis¥ gh®¤jhtJ, ãuhkzušyhjhU¡F¥ ò¤â tunt©lhkh? vªj
ãuhkzdhtJ vªj rªj®¥g¤âyhtJ X® ãuhkz‹ ÛJ F‰w¤ij¢
brhšynth, mt‹ uhéa mã¥uha¤âš j¥ò Éah¡»ahd«
brŒanth, xUtiubahUt® fh£o¡bfhL¡fnth xUtU¡bfhUt®
Énuhjkhd ãurhu« brŒanth KjÈa j§fŸ r_f¤jhU¡F
Fo muR - 1925

256

Énuhjkhd fhÇa§fis¢ brŒ»‹wh®fsh? ãuhkzušyhjhÇl«
TÈ bg‰W ãuhkz®fis it»wh®fsh? ït‰iwbašyh«, ãuhkz
ušyhjh® bfhŠrK« ftÅ¥gnjÆšiy. ehK« V‹ m«khâÇahd
ekJ r_f K‹nd‰w¤â‰bf‹W, muáaš ɤâahr§fis¡
ftÅahkš, x‹Wg£oU¡f¡ TlhJ? bgU«ghY«, ãuhkz®fŸ, áy
ãuhkzušyhjhiu¤ jh§fŸ tr¥gL¤â¡bfh©L mt®fŸ ifia¡
bfh©nl #°o° fø¡fhu®fË‹ f©iz¡ F¤j¢ brŒJ #°o°
føba‹whš Ô©lhj tF¥igÉl nftykhdJ vd v©Q«go
brŒJÉ£lh®fŸ. muáaš K‹nd‰w¤â‰F x¤JiH ahik m‹¿
ntbwhU rhjd¤jhš gyÅšiynah, mJnghš r_f K‹nd‰
w¤â‰F, ãuhkzušyhjh® VjhtJ brŒant©Lkhdhš #°o°
f£áÆ‹ x¤JiH¥ãšyhkš, xU fhÇaK« brŒaKoahJ. fh§»u°
fhu®fŸ, r_f K‹nd‰w¤â‰fhf ghLg£ljhfî«, b#ÆY¡F¥
nghdjhfî« brhšÈ¡bfh©l nghâY«, c©ikÆš #°o°
f£ána r_f K‹nd‰w¤âš f© ÉÊ¥ò¡fhd ntiyfis¢ brŒ
âU¡»wJ.
MdhY« Rauh{a¡ f£áÆÅlÄU¡F« F‰w§fŸ, #°o°
f£áÆš ïšiyba‹W brhšyKoahJ. Rauh{a¡ f£áah®, jªâukhf
î«, kiwthfî« Nœ¢áahfî« brŒ»wh®fŸ. #°o° f£áah®
btË¥gilahf¢ brŒ»wh®fŸ. Mjyhš muáaš Éõa¤âš
#°o° f£áah®, fh§»u°fhu®fË‹ x¤JiH¥ig ÉU«òth®fsh
dhš j§fS¡F« r®¡fhU¡FKŸs r«kªj§fËš áy khWjšfis
V‰gL¤â¡ bfhŸs nt©L«. Rauh{a¡ f£áiaÉl, #°o° f£á
ah® nkhrÄšiyba‹W brhštâdhnyna mj‹ muáaš bfhŸif
fis eh« f©o¥ghŒ x¥ò¡bfhŸsKoahJ. Rauh{a¡ f£á muáaš
bfhŸifia eh« btW¥gJ nghynt ïijí« btW¥gjh ÆUªjhY«
ãuhkzušyhjh® Rauh{a¡ f£áahÆUªj nghâY«, x¤JiHah
føahÆUªjnghâY« ïu©L¡F« k¤âÆYŸs btsthš
føahÆUªj nghâY« r_f K‹nd‰w¤â‰fhf #°o° føia¥
gy¥gL¤Jtâš ahU« ã‹th§fnt TlhJ. v¥go áy njÓa
ãuhkzušyhjh® muáaš Éõa¤âš Rauh{a¡f£ájh‹ r®¡fhiu
v⮡»wJ v‹gjhf¡ T¿¡ bfh©L Rauh{a¡ f£áahiu MjÇ¥gJ
j§fŸ flikbad¢ brhšY»wh®fnsh mJnghynt #°o°
f£ájh‹ ãuhkzušyhjhÇ‹ e‹ik¡fhf ntiy brŒ»wJ v‹W
r_f K‹nd‰w¤ij c¤njá¤J mij MjÇ¡f nt©oaJ
e«Kila flikba‹W x›bthUtU« v©z nt©L«. r_f
ÉaY« muáaY« x‹W¡bfh‹W mâfhu j«ÄaKilajšy.
kÅjD¡F v¥go ïu©L iffS« mtáankh mJnghynt X®
eh£L¡F« r_f K‹nd‰wK« muáaY« K¡»akhdJjh‹. mâY«
257

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

jÄœeh£L¡F muáaiyÉl r_fK‹nd‰w«jh‹ KjyhtjhdJ.
ït‰iw¡ ftÅahkš btW« muáaš muáaby‹W T¿¡ bfh©L
ãuhkz®fË‹ ã‹dhš âǪJ bfh©L bgUik bg‰wâ‹ gy‹,
ï‹iw¤ âdK«. ãuhkzušyhjh® N¤âubu‹W«, gŠrkbu‹W«
gh®¡f¡ Tlhjtbu‹W«, Ô©l¡Tlhjtbu‹W«, bjUÉš el¡f¡
Tlhjtbu‹W« brhšy¤ jFªj ïÊthd ÃiyÆš ïUªJ
bfh©oU¥g njhlšyhkš, $kh‹fŸ MÇah, fšahzRªâu KjÈ
ah®, uhkrhÄ eha¡fut®fis fh§»uáÈUªJ btËah¡f nt©oa
jtáakhŒ É£lJ. ï¡bfhLikfŸ e« eh£oÈUªJ xʪJ, ehK«
ãuhkz®fbs‹nghU«, gŠrk®fbs‹nghU«, »¿°jt®fŸ,
Kf«kâa®fbs‹nghU« rnfhju®fŸ, e«Äš xUtU¡bfhUt®
ca®î jhœÉšiy. eh« všnyhU« rk« v‹»w cz®¢á V‰gl
nt©Lkhdhš ãuhkzušyhjh® všnyhU« x‹WTo j§fŸ
K‹nd‰w¤J¡F¥ ghLgL«goahd X® ãuhkzušyhjh® r§f¤ij
gy¥gL¤jnt©oanjhL j§fŸ K‹nd‰w¤J¡fhf xG§fhd
vG¤J¡fis x‰Wikíl‹ bjÇÉ¥gj‰F« ãuhkz®fŸ ïl«
JntõÄšyhkš f£L¥ghlhŒ ãurhu« brŒtj‰F« X® ãuhkz
ušyhjh® g¤âuhâg® r§fK« fhyjhkjÄšyhkš clnd V‰ghL
brŒa nt©oaJ ãuhkzušyhj m¿thËfËDilaî«, jiyt®
fŸ v‹W brhšnthUilaî« K¡»akhd flikba‹gij¤
bjÇɤJ¡bfhŸ»nwh«.
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 11.10.1925

Fo muR - 1925

258

mD¥gghisa«
°jy °gd§fË‹ îthf§fËš gyÉj CHšfËU¡»‹
wJ. mitfis Ãt®¤â brŒant©Lkhdhš nj®jšfŸ xG§fhd
KiwÆš eilbgw nt©Lbk‹W«, nj®jš kd°jhg¤â‹ fhuz
khfnt °jy °jhgd§fË‹ elto¡iffËš f£á nt‰WikfS«,
fhÇa¡ bfLâfS« V‰gL»‹wbj‹W§ T¿aJl‹, ï¡FiwfŸ
mf‰w¥gl nt©LkhdhY«, bghJ#d§fË‹ tÇ¥ gzkhdJ Kiw
íl‹ brytÊ¡f¥gl nt©LkhdhY«, îthf¤ij nah¡»akhŒ
el¤j¡Toa âwikrhÈfisna bjǪbjL¡f nt©Lbkd¡
T¿dh®. k‰W« °jy °jhgd§fË‹ îthf¤âš muáaš f£á
fis¥ òfÉLtJ, ntiy¡nf bfLâia¤ jUbk‹W«, ïij kfh¤kh
î« gyjlitfËš t‰òU¤âÆU¡»whbu‹W« brh‹dh®.
ã‹d® fj®, kJghd« Ô©lhik KjÈaitfis¥g‰¿ RU¡f
khfî« bjËthfî« nf£ngh® kdâš cz®¢á c©lhf¡Toa thW
ngáaã‹ fh§»ui[¥g‰¿ $kh‹ eha¡f® T¿aâ‹ rhukhtJ:fh§»ui[¥g‰¿ Ú§fŸ mâfkhf¡ ftiy bfhŸsnt©oa
âšiy, x¤JiHahik¡ bfhŸif¡ fh§»uÌÅ‹W vLg£lãwF
fh§»uÌdhš go¤jt®fS¡F« mt®fŸ ãŸis F£ofŸ ïu©
blhUtU¡F« c¤ânahf« »il¡fyhnk jÉu njr¤â‰F mjdhš
xU fhÇaK« c©lhfhbj‹gJ v‹Dila mã¥ãuha«. gHago
fh§»ui[ x¤JiHahik j®k¤â‰F¡ bfh©L tunt©L khdhš
eh« ahtU« fh§»uÌš nr®ªJ ciH¥gj‰F m®¤jK©L. m¥go¡
»‹¿ ahnuh áy ãuhkz®fS« go¤jt®fS« c¤ânahf¤ â‰F¥
nghtj‰fhf eh« všyhU« b#ÆY¡F¥ nghtJ K£lhŸ jdbk‹nw
Ãid¡»nw‹. ïÅ bghJ¤bjh©L brŒgt®fS¡F îkhz¤ â£l«
jh‹ K¡»akhdJ. gh£dh, m»y ïªâah fh§»u° fÄ£o Û£o§»š,
îkhz¤ â£l« monahL ifÉl¥g£L¥ nghŒ É£lJ. fh§»uá‹
nguhš bghJk¡fËl¤âš gz« tNš brŒaî«, mij vby¡õ‹
fS¡F¢ bryî brŒaî« Rauh{a¡ føahU¡F KG mâfhuK«
bfhL¤jh»É£lJ. kfh¤kh mt®fS« fh§»uir it¤J¡ bfh©o
U¥gjhš, ek¡F xU ãunah#dÄšiyba‹W fUâ, fyf¡fhu®
259

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

fËlnk x¥òɤJ É£lh®. üšü‰F« r§f¤âš jdJ KG ftd¤
ijí« brY¤â tU»wh®. mj‰F x›bthUtU« j§fsh yhd cjÉ
ia¢ brŒant©L«.
F¿¥ò: 30.09.1925 ïš âU¥óiu mL¤j mD¥gghisa« »uhk¤âš
ôÅa‹ gŠrha¤J¤ jiyt® mˤj X® cgrhu¥ g¤âu¤â‰F gâyˤJ
ngáa brh‰bghÊî.

Fo muR - brh‰bghÊî - 11.10.1925

bj‹ M¥ãÇ¡fh âd«
bj‹ M¥ãÇ¡fhÉš ïªâa®fis¤ jhœthŒ el¤Jtij¥
g‰¿í«, ïªâa®fis mªeh£ilÉ£L xÊ¥gj‰bfd V‰gL¤âa
r£l¤ij¥ g‰¿í«, br‹w 11- ª njâ ïªâahbt§F« bghJ âdkhf¡
bfh©lho, njrbk§F« f©ld¤ Ô®khd§fŸ eilbg‰wd. m¡f©
ld Éõa¤âš ehK« fyªJ bfhŸS»nwh«. Mdhš, ekJ eh£oš
nfho¡fz¡fhd rnfhju®fis¤ Ô©lhjhbu‹W«, gh®¡f¡ Tlhjh
bu‹W«, j§fSila ntj§fisna go¡f¡ Tlhjhbu‹W«, j§fS
ila bjŒt§fisna f©L tz§f¡ Tlhbj‹W« bfhLik
brŒâU¡»w xU eh£lh® ï¡f©ld¤ Ô®khd« brŒtâš VjhtJ
gy‹ c©lhFkh?
ïija¿ªj bj‹dh¥ãÇ¡fh btŸisa®fŸ ï¡f©ld¤
Ô®khd§fis kâ¥gh®fsh? mšyJ F¥ig¤ bjh£oÆš nghLth®
fsh? v‹gij thrf®fns ftŤJ¥ gh®¤jhš åzhf X® ehis
ï¥nghÈ¡ f©ld¤ Ô®khd§fS¡fhf¥ ghHh¡»ndhnk ba‹w
Koî¡F¤jh‹ tUth®fŸ.
Fo muR - jiya§f« - 18.10.1925

Fo muR - 1925

260

261

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

eha® ngh‹w ãuhkzušyhj jiyt®fshš #°o° f£ába‹D« X®
°jhgd« Mu«ã¡f¥g£lJ.

m«gy¤J mâra«
( njÓa ãuhkz®fË‹ f©ld« )
njr ÉLjiy Éõa¤âš, ãuhkzušyhjh® bghJ e‹ikia
c¤njá¤J, mnef ãuhkz®fSila, bfhLikfisí«, Nœ¢á
fisí« T£lh¡fhkš fglk‰W ãuhkz®fSl‹ x¤JiH¤J tªâ
UªjhY«, mt®fSila ciH¥igbašyh« jh§fŸ, j§fŸ tF¥ò¢
Raey¤â‰bf‹W mEgɤJ bfhŸtjšyhkš ciH¡»‹w ãuhkz
ušyhjhU¡F v›tsî bfLâfisí«, Jnuhf§fisí« brŒJ
tªâU¡»‹wh®fbs‹gij - brŒJ tU»‹wh®fbs‹gij¥ bghW
iknahL go¤J m¿a nt©LkhŒ¡ nfhU»nwh«. KjyhtJ, giHa
fhy¤âa njÓathâfËš áwªjt®fËš [®.á. r§fu‹ eha® v‹»w
ãuhkzušyhjh® K¡»akhdt® Mth®. mt® fh§»uÌY« jiyik
t»¤jt®. m¥ng®¥g£ltiu K‹D¡F tubth£lhkš jL¥gj‰
fhf¥ ãuhkz®fŸ v›tsnth Nœ¢áfŸ brŒJ tªjh®fŸ. mtU¡F
»il¡fÉUªj iA¡nfh®£ #£{ gjÉia »il¡fbth£lhjgo¡F¢
brŒa v›Éj bghJ ey¤âY« jiyÆ£ouhj, [®.É.ghZa« Ia§fh®
ngh‹wt®fS« k‰W« mnef ãuhkz t¡ÑšfS« Óik¡bfšyh«
jªâ bfhL¤j njhlšyhkš, mt® ngÇš v›tsnth gÊfis
bašyh« Rk¤â¡ fZl¥gL¤âdh®fŸ. mj‹ fhuzkhf eh‹F, IªJ
tUõ§fS¡F K‹djhfnt »il¡f nt©oa iA¡nfh®£ #£{
gjÉ btF fhy« bghW¤J¤jh‹ »il¤jJ.
lh¡l® o.v«. eha® m¡fhy¤âa njÓathâfËš Äfî« K¡»a
khd ãuhkzušyhj njÓathâ. mt® v›tsnth bghJ¡ fhÇa§
fËš <Lg£oUªjt®. mtiuí«, ikyh¥ó® ãuhkz®fŸ X® KÅá
ghÈ£oÆš Tl mt® c£fhUtij bghW¡fhkš, mtU¡F Énuhj
khf¢ Nœ¢áfis¢ brŒJ mtiuí« cg¤âut¥gL¤âdh®fŸ.
#°o° f£á V‰gL¤Jtj‰F ekJ eh£oš V‰g£l K¡»akhd
fhuz§fËš ïitÆu©L« Kj‹ikahdbj‹W, X® fh§»u°
ãuhkz ãuábl©nl e«Äl« brhšÈÆU¡»wh®.
ï›Éjkhd fZl§fËÈUªJ ãuhkzušyhjhiu¡
fh¥gh‰Wtj‰fhf nt©o K¡»a fh§»u°thâfshÆUªj lh¡l®
Fo muR - 1925

262

mij xÊ¥gj‰fhf¥ ãuhkz®fŸ Nœ¢á brŒJ mj‰F vâÇ
ilahf ãuhkzušyhjh® áyiu¥ ão¤nj br‹id khfhz¢ r§f
bk‹W x‹iw Mu«ã¡f¢ brŒJ mj‰F nt©oa bghUs¤
jidí« bgU«gh‹ikahf¥ ãuhkznu cjÉ, ‘njrg¡j‹’ v‹w
jÄœ âdrÇ g¤âÇ¡ifiaí«, ‘ïªâa‹ ng£Ça£’ v‹w M§»y¤
âdrÇ¥ g¤âÇ¡ifiaí«, #°o° f£áia¡ bfhšYtj‰fhfnt
ãurhu« brŒí« bghU£L, V‰ghL brŒJ bfhL¤J #°o° f£á¤
jiyt®fS¡F«, #°o° f£á¡F« bršth¡»šyhkš mo¤jh®fŸ.
‘ïªâa‹ ng£Ça£’ g¤âÇ¡ifia¤ j§fŸ ntiyia Ko¤J¡
bfh©lîlnd xʤJÉ£lh®fŸ.
vŠáÆUªj ‘njrg¡j‹’ g¤âÇifia, njr¤âš mj‰F
bfhŠr« bršth¡F Mu«ã¤jîlnd, mâš $kh‹ fÈahzRªâu
KjÈah® MáÇauhÆU¥gij xÊ¡f nt©Lbk‹D« K¡»a¡
fU¤Jl‹ mtU¡F Énuhjkhf¢ áy ãuhkzušyhjhiuna »s¥ã
É£L, áy ãuhkz®fS« ïufáakhf m¥g¤âÇif¡F Énuhjkhf¤
jÄœeh£oš ãurhu« brŒJ $kh‹ KjÈahut®fns ‘njrg¡jid’
É£L Xo¥nghF«goahf¢ brŒJÉ£lh®fŸ.
mj‰F¥ãwF, m¥g¤âÇif¡F ãuhkz®fns MáÇa®fS«,
v#khd®fSkh» bkJthf eGtÉ£L¡ bfh©lh®fŸ. ïnj khâ
Çna br‹id khfhz¢ r§f¤âY«, ãuhkz®fË‹ brh‰go elªJ
bfh©oUªj áy® Mâ¡f« bg‰¿Uªjij Mjhukhf it¤J
mt®fis¡ bfh©nl j§fŸ fhÇabkšyh« KoªJ nghdîl‹
kiwí«go brŒJÉ£lh®fŸ.
ïitbašyh« giHa fh§»uÌ‹ bfhŸif¥go V‰g£l âU
Éisahlšfbs‹whY«, x¤JiHahik V‰g£l fhy¤âš ãuhkz
ušyhj njrg¡j®fS¡F¢ brŒj bfhLikfËš áyt‰iw¡ ÑnH
F¿¡»nwh«:x¤JiHahik Mu«ã¥gj‰F¡ bfhŠr ehis¡F K‹gjhf
br‹idÆš njÓathâfË‹ r§fbkh‹W ( Nationalist’s Association) v‹W
x‹iw Mu«ã¤jh®fŸ. mj‰F $kh‹ á.É#auhfth¢rhÇah® mt®
fis m¡»uhrduhf it¤J, cg m¡»uhrd °jhd¤J¡F $kh‹ É.X.
áj«gu« ãŸis mt®fŸ bgaiu ãnunuã¤jîl‹ mtU¡F mªj
°jhd¤ij¡ bfhL¡f ïZlÄšyhjt®fsh» mij mt® mila
Élhk‰ brŒtj‰F v›tsnth ãua¤jd§fŸ ãuhkz®fŸ brŒ
jh®fŸ.
263

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ïij¥ ãuhkzušyhjhÇš áy® bjǪJ m¥nghnj T¢rš
ngh£lâ‹ gydhf mnef cg m¡»uhrdhâgâfis V‰ghL brŒJ
mªj °jhd¤â‰F xU kâ¥ãšyhkš mo¡f¥ gh®¤jh®fŸ. ïj‹
gydhf, mj‹ îthf rigfËš ãuhkzušyhjhiu mâfkhf¥
nghL«go neÇ£lJ. ïj‹ fhuzkhf njÓathâfË‹ r§fbk‹gij
FHªij¥ gUt¤ânyna fG¤ij¤ âU»¡ bfh‹W ngh£lh®fŸ.
ãwF, âU¥óÇš Toa jÄœehL khfhz fh‹gu‹[&¡F
$kh‹ tujuh#Y ehíL mt®fis m¡»uhrd« t»¡f nt©L
bk‹W áy® ãnunuã¤jh®fŸ. mj‰F Énuhjkhf ϪJ, Rnjr
Ĥâu‹, Rauh{ah M»a _‹W g¤âÇiffS«, mJrka« ehíL
mt®fŸ fh‹gu‹áš jiyik t»¡f¤ jFâa‰wtbu‹W vGâ
tªjnjhL ãnunuã¤jtU¡F« ï«khâÇna ãnunuã¤jJ j¥ãj
bk‹W brhšÈí«, mnef Íšyh¡fŸ bgU«gh‹ikahŒ $kh‹
tujuh#Y ehíLitna bjǪbjL¤âUªJ« $kh‹ Mâehuhaz
br£oahut®fis¡ bfh©L« $kh‹ V.bu§frhÄ Ia§fh® âU¥ó
U¡F¢ br‹wj‹ gydhí« cgruiz¡ fÄ£oahiu tr¥gL¤â
ïtUila nj®jiy x¥ò¡bfhŸshkš ÃuhfÇ¡F«go¢ brŒJ
É£lh®fŸ.
ãwF, khfhz fh§»u° fÄ£oah® ãuntá¤J mtiu x¥ò¡
bfhŸs nt©Lbk‹W, j§fSila mâfhu¤ij¡ bfh©L îgªj¥
gL¤âdâ‹ ngÇš RakÇahijíŸst® x¥ò¡bfhŸs KoahjthW
cŸs X® Ô®khd¤ij¥ ngh£L, mtiuna x¥ò¡bfh©l khâÇahŒ
bjÇa¥gL¤âdh®fŸ.
ï¤Ô®khd¤â‹ ngh¡F nah¡»aija‰wjhÆUªjgoahš
$kh‹ ehíL mij¤ jk¡F nt©lhbkd ÃuhfÇ¡F« goahƉW.
ãwF, âObu‹W $kh‹ v«.Í.thRnjtŒaut®fis¡ bfh©L m«
kfheh£il el¤â¡ bfh©lh®fŸ.
mj‰F mL¤jh‰nghš jÄœehL fh§»u° fÄ£o¡F m¡»uhr
dhâgâahf bgU«gh‹iknahuhš $kh‹ <.bt.ïuhkrhÄ eha¡f®
mt®fŸ bjǪbjL¡f¥g£lnghJ, bjǪbjL¤j xU k neu¤â‰
FŸ $kh‹ t.nt.R.Iaut®fŸ ‘e«ã¡ifÆšiy’ v‹D« Ô®khd«
bfh©L tªjh®fŸ. mªj rka¤âš, $kh‹ fÈahzRªâu
KjÈahÇUªJ ïJ uhéa neh¡f¤Jl‹ bfh©Ltªj Ô®khdkšy
bt‹W«, mJ X® ãuhkzušyhjh® ïªj °jhd« bgWtij
v¥goahtJ xÊ¡f nt©Lbk‹»w tF¥ò¤ Jntõ¤â‹ nkš
bfh©L tªjbj‹W« bghUŸgl c¡ukhŒ m¥bghGnj ngáÆU¡
»wh®.
Fo muR - 1925

264

ï¤Ô®khd« $kh‹ t.nt.R.Ia® bfh©L tªjâ‹ gydhŒ, áy
eh£fS¡FŸ $kh‹ v‹.$ÅthrŒa§fhuhš ³ Iaut®fS¡F
FUFy¤â‰bf‹W %.500 e‹bfhil mË¡f¥g£lJ.
ï›tUõ« fhŠÓòu¤âš el¡f¥nghF« jÄœ khfhz kfh
eh£o‰F $kh‹ fÈahzRªâu KjÈahiu áy Íšyh fÄ£ofŸ
bjǪbjL¤âUªJ«, mij btËahU¡F¤ bjÇÉ¡fhkš ïufáakhŒ
it¤J¡bfh©L j§fS¡F nt©oat®fS¡F MF«go ïufáa
ãurhu§fS« eilbg‰W¡ bfh©oU¡»‹wd. ïj‰F K‹bdšyh«
ah® ahiu vªbjªj Íšyh¡fŸ bjǪbjL¤jdbt‹gJ g¤âÇif
fËš tUtJ tH¡f«.
ï¥bghGJ cgruiz¡ fÄ£oahU« bjÇÉ¡fhkš g¤âÇ
if¡fhu®fS« bjÇÉ¡fhkš ïufáakhf it¡f¥g£oU¡»wJ. jÉu,
F«gnfhz« fh§»u° fÄ£o $kh‹ tujuh#Y ehíL jkJ fh§»u°
fÄ£o¤ jiyt® gjÉia ïuhÍehkh¢ brŒa nt©Lbk‹W
Ô®khdbkh‹W brŒâU¡»wJ.
br‹id fh§»u° fÄ£o $kh‹fŸ <.É.ïuhkrhÄ eha¡f
iuí«, Rnuªâueh¤ MÇahití« f©o¤J X® Ô®khd« brŒâU¡
»wJ. e‹Åy« bghJ¡T£l¤âš $kh‹fŸ <.É.ïuhkrhÄ eha¡f®,
fÈahzRªâu KjÈah®, MÇah ït®fis¡ fh§»uáÅ‹W btË
ah¡f nt©Lbkd $kh‹ $ÅthrŒa§fh® ngáÆU¡»wh®.
r£lrigÆš fh§»u° ãuhkz bk«g®fSila ntiy,
ãuhkzušyhjhUila Mâ¡f¤ij xÊ¡f nt©Lbk‹gJ« ,
ãuhkzušyhjhU¡F vâÇilahŒ Éfnt©Lbk‹gJnk v‹W
r£lrigÆš vy¡õ‹ Mdîlndna ‘RnjrĤâu‹’ g¤âÇif
vGâíÄU¡»wJ. r£lrigÆš xU ãuhkz®, v§fS¡F c¤â
nahf« bfhL¡fhÉ£lhš, x¤JiHahik¡ føÆš nr®ªJ ÉLnth
bkd r®¡fhiu Äu£oÆU¡»wh®.
m‹¿, it¡f« r¤âah¡»uf¤â‹ _ykhŒ milªj j©lid
ÆÈUªJ $kh‹ <.É. ïuhkrhÄ eha¡f® ÉLjiyah» jÄœ eh£L¡F
tªjîl‹, kWgoí« it¡f« nghfhkÈU¥gj‰fhf nt©o, X®
ãuhkz r£l bk«giuí«, X® ãuhkz m£nthbf£ b#‹uiyí«
bfh©l ft®‹bk©L v£L, x‹gJ khj§fS¡F K‹dhš ngáa,
giHa F¥igfis Mjhukhf it¤J uh#¤Jnuhf KjÈa nf°
vL¤J mj‹ _ykhf¡ ifâah¡»¡ bfh©L nghdh®fŸ.
ãuhkz®fË‹ bghšyhj ntisahŒ X® ãuhkzušyhj
nkÍ°ânu£ol« mªj nf° elªjgoahš, nf° x‹W« U#&thf
Éšiyba‹W«, mt® nfi[ Ko¤J¤ j©o¡fhkš âU¥ã X£o
265

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

É£lh®. ï›tsîÄšyhkš, ãuhkzušyhj kªâÇfŸ, bgÇa c¤â
nahf°j®fŸ yŠr« th§F»wh®fŸ. yŠr« th§F»wt®fŸ mJ
brŒ»wh®fŸ. ïJ brŒ»wh®fbs‹W »uhk« »uhkkhŒ C® CuhŒ¥
ãurhu« brŒtj‰F¥ gz« bryî brŒJ, M£fis V‰gL¤â¥
ãurhu« brŒJ, mt®fŸ ngÇš j¥gã¥ãuha¤ij¡ f‰ã¤J tU
»wh®fŸ.
FUFy« r«kªjkhŒ elªj Û£o§FfËš ãuhkz®fŸ fšby
L¤J¥ ngh£lh®fŸ. br‹id¡ fh®¥nghnuõ‹ nj®jšfËš, $kh‹
MÇahit M£fis É£L mo¤jh®fŸ. bghJthŒ ViHfS¡F«,
K¡»akhŒ ãuhkzušyhjh®fS¡F«, mtáakhdjh»a kJÉy¡F,
Ô©lhik KjÈa â£l§fis¡ fh§»uir É£L X£o É£lh®fŸ.
nghjh¡ Fiw¡F¡ fjU« fh§»uÌš ïU¡f Tlhbj‹W, ódh ãuhkz
g¤âÇiffŸ ï¥bghGnj vGj Mu«ã¤J É£ld. ïij¥ g‰¿¢
br‹w thunk ‘Fomuáš’ n#háa« Tw¥g£oU¡»wJ.
ãuhkzušyhjh® bjŒt¤â‹ nguhY«, nB¤âu§fË‹
nguhY« fh¡if nt©Ljš _ykhf¡ bfhL¡»‹w gz§fŸ
xG§fhd tÊÆš brytÊ¥gj‰fhf V‰g£l njt°jhd M¡£
lhdJ, ãuhkz®fSila v›tsnth v⮥òfS¡F« f©ld§f
S¡F« j¥ã Ãiwnt‰¿ É£lgoÆdhš, ï¥nghJ mªj M¡£nl
bršyhbj‹W« mij vL¤JÉl nt©Lbk‹W«, mij ï¥nghJ
mKÈšyhkš r°bg©L brŒtj‰F ï‹r¡õ‹ jil nfhÇ iA¡
nfh®£oš kfªJ¡fŸ nguhš Éah{aª bjhL¤âU¡»‹wh®fŸ. ïj‰F
t¡Ñšfnsh, $kh‹fŸ v°. $ÅthrŒa§fh®, o.u§fh¢rhÇah®,
o. uhk¢rªâu Ia® kfªJ g¡fK«, ïj‰F vâ® t¡ÑyhŒ V‰g£ltnuh
m£nthbf£ b#duyhd $kh‹ o.M®.bt§»£l ukz rh°âÇfŸ
v‹w ãuhkzUnk. ïªj M¡£ xÊa nt©Lbkd iA¡ nfh®£oš
ãuhJ bjhL¤âUªjhY« ïªj M¡£o‹ _ykhŒ V‰g£l c¤ânah
f§fbsšyh« j§fS¡nf »il¡f nt©Lbk‹W, njt°jhd ngh®L
MÕi[í«, kªâÇ åLfisí« ãuhkz®fŸ R‰¿¡ bfh©L
tU»wh®fŸ.

âdrÇ g¤âÇiffŸ j§fŸ iffËš ïU¡»w fhuz§fshš
ghku #d§fis Vkh‰¿¤ j§fŸ tr¥gL¤â¡ bfhŸtnjhL, áy K¡»
akhd ãuhkzušyhjhiu¤ jiybaL¡fbth£lhjgo g¤âÇiffËš
C®, ng® bjÇahJ ãuhkzšyhjhÇ‹ bghŒ¥ bga®fis ï£L
ö‰Wjyhd Éahr§fis vGJtJ«, ãuhkz t¡ÑšfËl«
( m¥bu‹o° ) mjhtJ ntiy go¡F« ãuhkzušyhj t¡Ñšfshd,
thÈg®fË‹ ifbaG¤ij¥ nghl¢ brŒJ mt®fŸ bgauhš
ãuhkzušyhjhiu itJ g¤âÇiffËš vGJtJ«, tƉW¡»šyhj
t®fËDilaî« gz¤jhir ão¤jt®fËDilaî« njrg¡â
iaí« Éiy¡F th§»¡ bfh©L mitfis ãuhkzušyhjhU¡F
Énuhjkhf cgnahf¥gL¤â gz¢brW¡fhš brŒJ tUtJ,
br‹id¤ nj®jšfËY«, k‰w nj®jšfËY« bjǪJ nghÆU¡»wJ.
°jy °jhgd§fËš, ãuhkzušyhjhU¡FŸ f£á¥ ãuâ
f£áfis c©lh¡», ït®fis¡ nfh®£L¡F¢ bršY«go brŒtJ«
áy ãuhkz®fnsahF«.
njÓa ãuhkz®fŸ, ãuhkzušyhjhU¡F¢ brŒJŸs bfhLik
fŸ ï›tsîjhbdd tiuaW¤JÉl KoahJ. mt®fŸ brŒjit
í«, ï‹D« brŒa¥ngh»‹wJkhd fhÇa§fŸ v›tsnth ïU¡»‹
wd. mitfis rka« neU«nghJ btËÆl eh« ã‹ th§f¥
nghtâšiy. ï›tsbtšyhÄU¡F« nghJ br‹id fh§»u°
fÄ£oah® $kh‹fŸ ïuhkrhÄ eha¡fut®fŸ ÛJ«, MÇah mt®fŸ
ngÇY« f©ld¤ Ô®khd« brŒâU¥gij eh« ïy£áa« brŒa
nt©oaâšiy vd v©Q»nwh«.
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 18.10.1925

ïitbašyhÄU¡f kfh¤khitna xÊ¥gj‰fhf “¥uhkz‹”
v‹»w X® g¤âÇifiaí« r§fuh¢rhÇah®fŸ, kfªJfŸ KjÈa
ãuhkz ánuZl®fbs‹nghÇ‹ MjuizÆš Mu«ã¤âU¡»
wh®fŸ. k‰bwhU g¡f« kfh¤khÉ‹ bgaiu¢ brhšÈ¡ bfh©L
gjÉfisí«, r£lrig °jhgd§fisí« bgWtj‰F ãuhkzušyh
jhiu Vkh‰¿í«, miyªJ bfh©LÄU¡»wh®fŸ. ïj‰F¢ áy
ãuhkzušyhjhiuí« Äu£o RahÔd¥gL¤â¡ bfh©lh®fŸ.

Fo muR - 1925

266

267

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

fjÇY« e«ã¡ifÆšiy. Ô©lhikí« fh§»uáš ïU¡f¡TlhJ.
ãuhkzušyhjh® tr« ïU¡F« c¤ânahf§fisí« ãL§»¡
bfhŸsnt©L« v‹»w bfhŸifjh‹ ÃiwªJ »l¡»wJ.

âdªnjhW« ÉoªbjGªjhš Rauh{a¡ føahÇ‹ elgo¡
if¡F¢ rkhjhd« brhšYtJ«, rÇahd rkhjhd« x‹W« »il¡fhj
rªj®¥g§fËš kfh¤khÉ‹ bgaiu¢ brhšÈ kG¥ã ÉLtJkhd
jªâu§fnshnl, ghku #d§fis Vkh‰¿¡ bfh©L tu¥gL»wJ.

Mdhš, ïªj Éõa« ghku #d§fS¡F¤ bjÇahkÈU¡
F« bghU£lhf, T£l§fS¡F tU»wnghJ kh¤âu« ïu©blhUt®
fj®¤JÂfis cL¤âí«, fj®¡ Fšyhia¥ ngh£L«, bghJ #d§
fis Vkh‰WtJ« “j‹id¥ bghW¤jtiuÆš #hâ ɤâahr« »il
ahJ. Mdhš, j‹ #hâah® x¥ò¡bfhŸshjâdhš mij ï¥nghJ
xU bfhŸifahŒ vL¤J¡ bfhŸStj‰»šiy” v‹W brhšÈÉ£L
kfh¤kh fhªâia ittj‰F«, j§fŸ #hâ Mâ¡f¤ij Ãiy ÃW¤J
tj‰F«, ‘ãuhkz‹’ v‹w X® g¤âÇifia el¤j¥ gz§bfhL¥gJ«,
tUzháukbk‹D« ãuhkzhâ¡f¤ij Ãiy ÃW¤j r§f§fis
V‰gL¤â¡ bfh©L mj‰F m¡»uhrdhâgâahÆU¥gJ« Md
fhÇa§fis¢ brŒJbfh©L, ãuhkzušyhjhÇš áy Raey mãkhÅ
fisí«, c¤ânahf¤â‰F Mir¥g£lt®fisí« j§fŸ RahÔd«
brŒJ bfh©L mt®fis¡ bfh©nl j§fis És«gu« brŒJ
bfhŸStJ«, mt®fis¡ bfh©nl j§fŸ f£á¥ ãurhu« brŒJ
bfhŸStJ«, tƉW¡ bfhLikÆdhš fZl¥gL»wt®fisí«,
Ñ®¤â¡F Mir¥gL»wt®fisí«, ÃiyÆšyhj ga§bfhŸËfis
í« fhR gz« bfhL¤J«, És«gu§fS¡F ïl« bfhL¤J« j§fŸ
RahÔd¥gL¤â¡ bfh©L, ãuhkzušyhjhiuí« k‰W« gy fø¡
fhu®fisí« fh£o¡ bfhL¡F« goí«, ití« goí« brŒJ m¢áš
yhkš njiu X£o¡ bfh©L ngh»wh®fŸ.

m¢ášyhkš njnuh£l«

ïJtiuÆš brŒjJ

Rauh{a¡ fø, Rauh{a¡ føba‹w ng® kh¤âu« ïU¡»w
njašyhkš, Rauh{a¡ f£á¡bfd V‰g£oU¡F« â£lbk‹d?
uhéa¤ â£l« VjhtJ ïU¡»wjh? bghUshjhu¤ â£l« VjhtJ ïU¡
»wjh?r_f K‹nd‰w¤ â£l« vd VjhtJ ïU¡»‹wjh? btd
C‹¿¥ gh®¤jhš c¤ânahf¤ijbašyh« jh§fns if¥g‰¿¡
bfhŸs nt©Lbk‹gij¤jh‹ uhéa¤ â£lkhfî«, mj‹ r«gs
bkšyh« j§fS¡nf tunt©L bk‹gJjh‹ bghUshjhu¤ â£l
khfî« ïªj c¤ânahfK« r«gsK« ãuhkz®fsh»a j§fŸ #hâ
ahU¡nf tªJÉl nt©Lbk‹gJjh‹ r_f¤ â£lkhfî« it¤J¡
bfh©oU¥gjhf¤ bjÇ»wJ. ntbwh‹W« fhnzh«. ïij¤ jÉu
njrey¤ij í¤njá¤jhtJ, ViH #d§fisí«, bjhÊyhsiuí«
c¤njá¤jhtJ, jhœ¤j¥g£lt®fS«, bfhLik brŒa¥g£l
t®fSkhd Ô©lhjh® KjÈnah® K‰ngh¡if¥ g‰¿ahtJ VjhtJ
X® â£l« Rauh{a¡ føÆd® trÄU¡»wjh? v‹whtJ gh®¤jhš,

Rauh{a¡ f£á Mu«ã¤j fhy¤âš r®¡fhiu °j«ã¡f¢ brŒa
btËÆš x¤JiHahik brŒjhš kh¤âu« nghjhJ, cŸns nghí«
x¤JiHahik brŒa nt©L«. r£lrigfis¡ if¥g‰¿
K£L¡f£il nghl nt©L«.

“Rauh{a¡ f£áÆ‹ gÇR¤j«”
És«gu«
gh£dh KoɉF¥ ãwF, Rauh{a¡ føah® bt‰¿¡bfho
ão¤J â¡É#a« brŒa Mu«ã¤J É£lh®fŸ. fhÇa¤âš v¥go
ÆUªj nghâY«, ït®fŸ ngh»w g¡f§fËš v›tsî ïÊî g£L¡
bfh©L tªjhY« g¤âÇiffËš kh¤âu«, “Rauh{a¡ f£á¡F bt‰¿
nkš bt‰¿, Rauh{a¡ f£á °jhgd« brŒjJ, Rauh{a¡ f£áÆš
mt® nr®ªjh®, ït® nr®ªjh®” v‹»w És«gu§fS¡F¡ Fiw
Éšiy. Mdhš f£á¡FŸËU¡»w giHa jiyt®fnsh xUt
U¡bfhUt® mã¥ãuha ngj§fshš r©ilngh£L¡ bfh©oU¡
»‹wh®fŸ.

Fo muR - 1925

268

r®¡fh® vªj¤ Ô®khd« bfh©L tªjhY« v⮡f nt©L«.
v⮡f¢ r¡âÆšyhÉ£lhš xU elto¡ifÆY« fyªJbfhŸshkš
xJ§» Éf nt©L«.
fÄ£ofËnyh mšyJ ntW vªj¤ bjǪbjL¥ãnyh °jhd«
bgw¡TlhJ. ngh¡Ftu¤J go¢bryî uÆš rh®{ Tl th§Ftâšiy
v‹W ï‹D« gythwhf brhšÈ¥ ghku #d§fis e«ò«go¢ brŒJ
r£lrig °jhd§fis btFthf¡ if¥g‰¿dh®fŸ.
xUthwhf cŸns br‹W ïu£ilah£áia xÊ¡»nwh«,
xÊ¡»nwhbk‹W brhšÈ¡bfh©L, r£lrigÆYŸs kªâÇ KjÈa
269

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ïªâa c¤ânahf°j®fis kh¤âu« Fiw T¿¡bfh©L«, mt®
fis cg¤âut¥gL¤â¡bfh©L« bfhŠr« bfhŠrkhf r£lrig
fË‹ všyh elto¡iffËY« fyªJ v›tsî c¤ânahf§fis
í«, gz§fisí« r«ghâ¡f¢ rh¤âa¥gLnkh m›tsɉF¤ jFªj
go, »il¡f¡ Tlhj ïl¤âš nt©lhbkd¢ brhšÈ¡ bfh©L«,
»il¡f¡ Toa ïl¤âš mJntnw r§fâ, ïJntnw r§fâ. mJ
ntnw Éõa«, ïJ ntnw Éõa«. mªj khfhz¤â‹ Ãiy ntW,
ïªj khfhz¤â‹ Ãiy ntW vd¢brhšÈ¡ bfh©L«, ïJ fø
r«kj¤â‹ ngÇš brŒa¥g£lJ, mJ f£á r«kjÄšyhkš brŒa¥
g£lJ vd¢ brhšÈ¡bfh©L« mf¥g£l tiuÆY« mgfǤJ¡
bfh©L tU»wh®fŸ. nf£lhš Rauh{a¡ f£áahÇ‹ Ô®khdbk‹W«,
rka¤J¡F¤ j¡f¥go elªJ bfhŸtJ uh#jªâu bk‹W« brhšÈ¡
bfh©L Vkh‰W»wh®fŸ.
ïJtiuÆš áy khfhz§fËš j§fŸ c¤njr¥go bgU«
gh‹ik °jhd§fis¡ if¥g‰¿ kªâÇ gjÉfis xʤjh®fŸ.
nkny ïÅ v‹d brŒtbj‹W mij¥g‰¿ ahbjhU th®¤ijí«
fhnzh«. Mdhš, mij ah® bgWtbj‹»w X® Koî¡F j§fS¡FŸ
ï‹D« tuhjjhš, kªâÇ gjÉia x¥ò¡bfhŸs nt©L«, x¥ò¡
bfhŸs nt©Lbkd¢ áyU«, j§fŸ khfhz¤âš j§fS¡F¡
»ilahbj‹D« v©zKŸst®fŸ »il¡»w rªj®¥g« tiuÆš
nt©lh«, nt©lhbkd¢ áyU« brhšÈ¡ bfh©oU¡»wh®fŸ.
»il¡f¡Toa ït®fËš btF Ó¡»u« bg‰W¡ bfhŸs¥ ngh»wh®
fŸ. mâbyh‹W« MnBgidÆšiy. jÉu, 4000, 5000 r«gs«
bgW« c¤ânahf§fŸ gy bg‰wh»É£lJ. âd« 100, 200 fÄõ‹
»il¡f¡Toa fÄ£ofËš °jhd« bg‰wh»É£lJ. áy °jhd§fŸ
c¤ânahf« V‰W¡bfh©lJ, f£á bfhŸiffis kwªJ f£áiana
ÉyF«goah»É£lJ. cjhuzkhf, $kh‹fŸ gnlY«, jh«ngí«
r£lrig¤ jiyt®fŸ °jhd§fis¥ bg‰w fhuz§fshš, jh§fŸ
ïÅ m¡ f£á¡fhu®fbs‹D« bfhŸiffËÈU¡fKoahkš, xU
f£áÆY« nruhj bghJ kÅj®fshÆU¡f nt©oabj‹W« mjdhš
xUt® itÌuhŒ å£L¡F g¤J jlit nghtâdhš F‰wÄšiy
ba‹W«, k‰bwhUt® îthf rig m§f¤âd® gjÉia x¥ò¡bfhŸ
tâš F‰wÄšiyba‹W« Ãaha« brhšÈ mªj¥go¡F¢ brŒJkh»
É£lJ.
ït‰iw f£áÆ‹ K¡»a°j®fshd jiyt®, cgjiyt®,
khfhz¤ jiyt®, fhÇajÇá KjÈnah®fS« x¥ò¡bfh©L« M»
É£lJ. bghJ #d§fS¡F¥ gaªJ bfh©L $kh‹ jh«ng Éõa¤
âš k£L« f£áÆ‹ r«kjÄuhkš nghdJ kh¤âu« j¥ãjbk‹W«
mij¤ Jnuhf« v‹W«, bt£f« v‹W« brhšÈ tU»wh®fŸ. $kh‹
Fo muR - 1925

270

jh«ng¡nfh, føÆ‹ r«kj« bgWtâš, xUÉj MnBgidÆšyh
É£lhY«, Rauh{a¡ f£áÆ‹ r«kj§ nf£f Mu«ã¤jhš, j‹id
Vkh‰¿É£L ntW Rauh{a¡ f£á¡fhu® mij V‰W¡bfh©lhš
v‹d brŒtbj‹D« ga¤ij¡ bfh©L, r£lrig m¡»uhrd
uhÆU¡f¢ r«kj« bfhL¤jnj nghJbk‹W brhšY»wh®.
g«ghŒ khfhz Rauh{a¡ fø¤ jiytU«, všyh ïªâa
Rauh{a¡ f£á îthf rig bk«gUkhd, $kh‹ b#af® mt®fŸ,
“$kh‹ gnlš ïªâah r£lrig m¡»uhrd¥ gjÉia x¥ò¡ bfh©
lj‰F«, $kh‹ jh«ng îthf rig¥ gjÉia x¥ò¡ bfh©lj‰F«
ɤâahrÄšiy” v‹W brhšÈÉ£lh®. ït® g«ghŒ khfhz¤âš
r£l Phd¤âY« tU«goÆY« br‹id $kh‹ ÓÅthrŒa§fhÇ‹
r£l Phd¤âY«, tU«goÆY« ïis¤jtušy.
ïÅ kfhuhZou njr¤âa jiytU«, m»y ïªâa Rauh{a¡
f£áÆ‹ cgjiytUkhd $kh‹ nfšf®, “Rauh{a¡ f£áÆ‹
jiytU« fhÇajÇáíkhd $kh‹fŸ nkh¤âyhš neU, V.bu§f
rhÄ Ia§fh® ït®fŸ uhQt¡ fÄ£oÆY«, nfh®£L mtkâ¥ò
knrhjh fÄ£oÆY« °jhd« bg‰wijÉl, $kh‹ jh«ng îthf
rig °jhd« bg‰wJ nkhrkšy”btd¢ brhšÈ É£lh®. ït®
br‹idÆYŸs $kh‹ ÓÅthrŒa§fhU¡F« k¤âa khfhz¤
âYŸs g©oj neUî¡F« xU Éj¤âY« ïis¤jtušy. mnjhL
$kh‹ âyfUila kUkf¥ ãŸisba‹W«, ãujk áZabu‹W«
jÅ nah¡»aij¥ gil¤jt®. br‹idÆYŸs Rauh{a¡ f£á¡fhu®
fnsh, $kh‹ jh«ngÆ‹ Ãakd¤ij¥ g‰¿¡ f©o¡f¡ bfh©Ltªj
f©ld¤ Ô®khd¤â‹ nghJ, Rauh{a¡ f£á¤ jiyt®fËbyhUt®
³ Ô®khd¤ij¡ f©o¤jjhfî«, ï›Éj« f©o¤jhš ekJ
bršth¡F FiwªJ nghŒÉL« v‹W mtiu¡ f©o¤jjhfî«,
mjdhš mt® vGªJ btËÆš tªJ É£ljhfî« xU FUÉ tªJ
brhšÈÆU¡»wJ. ïJ c©ika‰wjhÆUªjhY« x‹W« KG»¥
nghfÉšiy. mšyhkY« r®¡fh® mâfhÇfË‹ ÉUªJ KjÈa
t‰W¡F¥ nghf¡ Tlhbj‹W, br‹id Rauh{a¡ f£á¡fhu® giw
ao¤J¡ bfh©lJ bghJ #d§fS¡F e‹whŒ¤ bjǪâU¡F«.
ï¥nghJ, áy âd§fS¡F K‹ghf br‹idÆš X® jghš
ïyhfh mâfhÇ¡F elªj ÉUªâ‰F, br‹id Rauh{a¡ f£á¤
jiyt®fbsšyh« nghÆUªjh®fŸ. ïj‹ fhuz« ÉUªjhË¡F
óûš ïUªjâdhY«, j§fŸ tF¥ghU¡F c¤ânahf§fŸ bfhL¡f¤
jFªj mâfhu« mt® ifÆš ïUªjâdhY« F‰wÄšiyba‹W«
Ãid¤JÉ£lh®fŸ nghY«. ïju khfhz§fËnyí« ïij¥
ã‹g‰WtnjhL ÉUªJfŸ el¤Jtj‰F¥ gzK§ bfhL¤âU¡»wh®
271

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

fŸ. gz« bfhL¥gj‰F xU Ãgªjid kh¤âu« it¤J¡bfh©oU¡
»wh®fsh«. mbj‹d bt‹whš, jh§fŸ bfhL¡F« gz¤âš kh¤âu«
rhuha« th§f¡ Tlhjh«. ntW ah® gz¤âš th§»¡ bfh©lhyhtJ
cgnahf¥gL¤â¡ bfh©lhyhtJ j§fS¡F njhõÄšiyah«.

RnjrĤâuÅ‹ #hâ ò¤â

cŸns x¤JiHahik
x¤JiHahikba‹gJ br‹idÆš r®¡fhU¡fDTykhŒ,
ãuhkzušyhjhU¡F ÉnuhjkhŒ, ãuhkzušyhjhUl‹ x¤JiH
ahik v‹gJjh‹ br‹id, g«ghŒ, kuh£lh KjÈa Rauh{a¡ f£á
ahÇ‹ mfuhâÆš V‰g£L¥ nghŒÉ£lJ. mšyhkš Rauh{a¡ fø
°jhgd« brŒí« ïl§fËbyšyh« uh› gfö®, uh› rh»¥ KjÈa
g£ljhÇfisí« x¤JiH¥ò¡fhu®fisí«, óûš ngh£lt®
fisí« gh®¤nj mt®fŸ tr« °jhgd§fŸ x¥gil¡f¥g£L
tU»wJ.
VbdÅš mL¤j nj®jiy c¤njá¤J °jy °jhgd§fËš
ãuhkzušyhjhU¡F ÉnuhjkhŒ xU _¢R¥ gwªJ gh®¤jhŒ É£lJ.
ïÅ mL¤jh‰ nghš r£lrig¤ nj®jšfŸ ïU¡»wJ. ï¥bghGnj
mj‰F nt©oa V‰ghLfŸ brŒa¥g£L tU»wJ. gz§fS«
yB¡fz¡fhŒ¢ nrfÇ¡f K‰g£lh»É£lJ. fh§»uirí« RahÔd«
brŒJbfh©lh»É£lJ. kfh¤khÉ‹ r«kjK« »il¤JÉ£lJ.

ïÅ el¡f nt©oabj‹d ?
ãuhkz®fS«, mt®fŸ ïZl« nghš el¥gjhŒ th¡F¡
bfhL¤JŸs ãuhkzušyhjh®fS«, r£lrig °jhd§fis¡
if¥g‰w nt©oaJjh‹ . if¥g‰¿, ãuhkzušyhjh®fS¡fhf
ãuhkzušyhj kªâÇfS«, brŒJ it¤JŸs ãuhkzušyhj
m§f¤âd®fS«, njt°jhd knrhjh, r®tfyhrhiy knrhjh, bjhÊ
yhsÇ‹ mDTy§fŸ, Ô©lhjhU¡bfd V‰g£l mDTy§fŸ, rfy
r_f¤jhU« rk¤tkhŒ mEgÉ¡f¡ Toa áy °jhd§fŸ, ït‰iw
monahL jiyÑHhf¡ fÉœ¤â tUzh¢áuk jUkbk‹»w ãuhkzh
â¡f¤ij ÃW¤â bt‰¿¡ bfho eh£o, ãuhkz Rauh{a« miltJ
jh‹ gh¡»ahÆU¡»wJ. ãuhkzušyhjhÇ‹ jiybaG¤J v¥go
ÆU¡»wnjh, mij mDrǤJ¤jh‹ ï¥nghJ mt®fŸ ò¤âí«
nghF«. Mdhš, ghku #d§fŸ VkhªJ nghfhkÈU¡F«go nf£L¡
bfhŸStijÉl eh« ntW x‹W« brŒtj‰»šiy.
Fo muR - jiya§f« - 25.10.1925

Fo muR - 1925

272

RnjrĤâu‹ g¤âÇ¡if “mâfhu t®¡f¤â‰F xU nahrid”
v‹»w jiy¥ã‹Ñœ “ $kh‹ <.bt.uhkrhÄ ehŒ¡f® m»y ïªâa
fh§»uÞ fÄ£o gh£dh Koî¡F ÉnwhjkhŒ jŠirÆš Rauh¢a¡
føah® njr¤â‰F e‹ik brŒa V‰g£lt®fŸ mšybt‹W«
Rauh¢a¡ føahU« ïju®fS« nfhU»w Rauh¢a« ïªâahî¡F
nt©oaâšiy v‹W brh‹dhuh« v‹W«, fh§»u°fhu® ï¥go¢
brhšYtJ mHfšybt‹W« br‹id Ñœ¥gh¡f« nj®jš $kh‹
eha¡f® kdij th£o tU»wbj‹W« ï¥go¥g£lt® #°o° f£á
Ænyh ntW f£áÆnyh nr®ªJ bfhŸsyh« v‹W« vGâ, eha¡f®
Rauh¢ank nt©lhbk‹W ngáajhf bghJ #d§fŸ Ãid¡F«go
vGâÆU¡»wJ. ï›btG¤J¡fËš v›tsî mnah¡»a¤jdK«
m‰g¤jdK« ÃiwªâU¡»wJ v‹gij thrf®fns ftŤJ¡
bfhŸth®fŸ.
ïj‰FK‹ gy jlitfËš eh« F¿¥ã£oU¥gij, ïªj
ãuhkz g¤âÇif ftÅ¡fhkš khd« <dÄ‹¿ kWgo mnj
fhÇa¤ij¢ brŒ»wJ. jŠirÆš ek¡F nt©oa Rauh¢a« v‹d
v‹gij¥ g‰¿í«, ek¡F nt©lhj Rauh¢a« v‹d v‹gij¥
g‰¿í«, fj® Ô©lhikia¥ g‰¿ ngR« bghGJ 2, 3 k neu«
ÉgukhŒ ngáÆU¡»wh®.
mªj¥ ng¢R¡fis¡ »ukkhŒ vL¤J¥ nghlhkš mt® ngáa
ng¢áYŸs vG¤J¡fis¥ ãǤJ jd¡F nt©oago th®¤ij
fis¡ nfh®¤J¡ bfh©L j§fŸ #hâ ò¤âia fh£oÆU¡»wJ.
Rauh¢a« nt©lhbk‹W ïªâahÉš xU f£áí« brhšy
ntÆšiy. Rauh¢a« v‹gJ v‹d v‹gJjh‹ ï¥nghJ jfuhÇ
ÈU¡»wJ. ãuhkz®fŸ go¥gJ« r®¡fhÇš c¤ânahf« c©lh¡
FtJ«, j«ã¡F«, kfD¡F«, j§fŸ T£l¤jhU¡F« c¤ânahf«
r«ghâ¤J bfhL¥gJ«jh‹ Rauh¢a« v‹W áyU« áy f£á¡fhuU«
Ãid¡»wh®fŸ. ViHfŸ tÆuhu¢ rh¥ãLtJ«, eh£oš if¤ bjhÊš
fŸ X§» bjhÊyhs® ãiH¥gJ«, eh£oš jǤâu« xÊtJ«, kÅj®
všnyhU« rk« v‹w cz®¢áÆš RakÇahijíl‹ thœtJ« jh‹
273

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Rauh¢a« v‹W kfh¤kh cŸgl áy® Ãid¡»wh®fŸ. mij¤jh‹ eh«
njL»nwh«.
ïu©lhtjhd Rauh¢a«, Rauh¢a¡ f£áahuhš tUkhdhš
eh‹ mij V‰W¡bfhŸnt‹ v‹W kfh¤kh brhštJ c©ikjh‹.
Mdhš Rauh¢a¡ f£áah® â£l¤âš ï›Éj Rauh¢a« tUbk‹»w
e«ã¡if vd¡»šiy. mâdhšjh‹ eh‹ mâš nruÉšiy v‹»wh®.
ïªj ïu©lhtJ ghf¤ij É£LÉ£L Kjš ghf¤ij kh¤âu« j§fŸ
g¤âÇ¡iffËš vGâ Vkh‰w¥ gh®¤jhš ah® x¥òth®fŸ. ïij¥g‰¿
Étukhf mL¤j thu« vGJnth«.
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 25.10.1925

br‹id nyhfš ngh®L r£l«
$kh‹. åiuaÅ‹ âU¤j knrhjh
1920-« tUl¤âa °jy °jhgd ngh®L r£l¤ij¤
âU¤J«go, $kh‹. åiua‹ v«.vš.Ì. Ñœf©l knrhjhit
mL¤j r£lrigÆš bfh©L tu¥nghtjhfî«, mij všyh
m§f¤âd®fS« MjÇ¡f nt©Lbk‹W« m¿É¡»wh®.

br‹id °jy °jhgd ngh®L r£l âU¤j knrhjh
1920-« tUl¤âa br‹id °jy °jhgd ngh®L r£l¤ij
moƉ f©lthW kh‰wnt©L«.
(1) ïªj¢ r£lkhdJ 1925-« tUl¤âa br‹id nyhfš
ngh®L âU¤j¥g£l r£l« v‹W miH¡f¥glyh«.
(2) 157-tJ ãÇî¡F¥ ã‹ 17(V) vªj bghJ u°jh, bjU
mšyJ ghij tÊahf elªJ ngh»w mšyJ mij¢ r£l¥ ãufhu«
cgnah»¡»w vªj egiuí« vtU« jil brŒa¡TlhJ v‹D«
òâa ãÇî x‹W nr®¡f¥glnt©L«.
(3)124 -1-ãÇÉš “FoÆU¥gt®fË‹ brsfÇa«” v‹D«
thrf¤â‰F mL¤jh‰nghš “nk‰f©l fhuz§fS¡fhf mit
#hâ kj ɤâahrÄ‹¿, rfy #d§fshY« jhuhskhŒ cgnah»¡
f¥g£ljhŒ ïU¡f nt©L«” v‹D« th®¤ijfŸ nr®¡f¥gl
nt©L«.
(4)167- ãÇÉYŸs, “bghJ kh®¡f£LfŸ” v‹w th®¤ij
fS¡F mL¤jh‰nghš, “mªj kh®¡f£Lfis rfy #d§fS«
#hâ, kj ɤâahrÄ‹¿ jhuhskhŒ cgnahf¥gL¤ jyh«” v‹D«
th®¤ijfŸ nr®¡f¥glnt©L«.

8-tJ bõoôÈš
(1) 123(1)-tJ ãÇÉš F¿¡f¥g£oU¡»w j©lid¡F¥
ã‹ “vªj #hâ, kj« tF¥ò KjÈat‰iw¢ nr®ªj vªj
MisahdhY« rÇ jil brŒjhš mguhj« %.50” v‹W nr®¤J¡
bfhŸsnt©L«.

Fo muR - 1925

274

275

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

(2) 157-tJ ãÇÉš F¿¡f¥g£l j©lid¡F¥ã‹ 157(V)
“vªj bghJ u°jh, bjU mšyJ ghijia cgnah»¡»w vªj
egiuahtJ, r£l ÉnuhjkhŒ jil brŒjhš, mguhj« %.50” v‹W
nr®¤J¡ bfhŸsnt©L«.
(3) 166(1)-tJ ãÇÉš V‰gL¤âÆU¡»w j©lid¡F¥ã‹
“vªj bghJ kh®¡f£ilahtJ cgnah»¡»w vªj MisahtJ
r£l¤J¡F Énuhjkhf¤ jil brŒjhš mguhj« %.100” v‹W
nr®¤J¡bfhŸs nt©L«.

vªj efu« mšyJ »uhk¤âYŸs bghJ u°jh, bjU mšyJ
ghij tÊahf vªj tF¥ig¢ nr®ªj M£fS« elªJ
nghtij¥g‰¿, jilbah‹WÄšiyba‹W«, nkY« vªj bghJ
MÕ° f£ol«, »zW, Fs« bghJ#d ntiy el¡»w f£ol§fŸ
KjÈaitfis Vida #hâ ïªJ¡fŸ vªjÉjkhŒ cgnah»¡
»wh®fnsh, mij¥nghynt jhœ¤j¥g£l tF¥ig¢ nr®ªjt®fS«,
mitfis cgnah»¤J¡ bfhŸtâš M£nrgiz ïšiy
ba‹W«, br‹id r£l rigÆš 1924 -« tUõ« Mf°L khj« 22ªnjâ X® Ô®khd« Ãiwnt‰w¥g£lJ. mnj Ô®khd¤ij Mjhukhf
it¤J¡bfh©L br‹w br¥l«g® µ 25-ªnjâ ft®‹bk©lh® X®
c¤âuî ãw¥ã¤JŸsh®fŸ. mªj c¤âuî °jy°jhgd ngh®L
jiyt®fS¡bfšyh« mD¥g¥g£oU¡»wJ. vÅD«, mjdhš
v›Éj e‹ikí« V‰glÉšiy. Mfnt mªj c¤âuit r£l %g
kh¡» C®Íj¥gL¤jnt ïªj knrhjh bfh©Ltu¥g£oU¡»wJ.

F¿¥ò:$kh‹. åiuaÅ‹ br‹id nyhfšngh®L r£l¤âU¤j
knrhjhit nkny btËÆ£oU¡»nwh«. ï«knrhjh, ï«khfhz¤
â‰F v›tsî mtáabk‹gij thrf®fŸ cz®ªâU¥gh®fŸ. ekJ
njrk¡fËš xU rhuhiu xL¡f¥g£lt®fbsd xJ¡» it¤J,
mt®fS¡F rk¤t« fh£lhJ, mij¢ brŒ»nwh«, ïij¢ brŒ»nwh
bkd vij¥g‰¿ bašyhnkh ngRtJ btW« #«gnka‹¿ ntwšy.
1924-« tUl« Mf°L khj« 22-ªnjâ elªj br‹id r£l rigÆš
bghJ u°jh, åâ, ghij, Fs§fŸ, »zWfŸ KjÈaitfis všyh
#hâahU«, #hâ kj ngjÄ‹¿ mEgɤJ¡bfhŸsyh« vd X® Ô®kh
d« Ãiwnt‰w¥g£lJ. Mdhš, j©lidÆ‹ ngh¡F fh£l¥glhj
jhš, m¤Ô®khd« rhuk‰wjh»É£lJ. mjid C®Íj¤J¡F¡
bfh©Ltu nt©LkhÆ‹ ï¤jifa âU¤j« K‰¿Y« mtáank
ahF«. ï«knrhjhit x¤JiH¥ig ÉU«ò« r£lrig bk«g®fŸ
ahtU« VfkdJl‹ MjÇ¥gh®fbsd vâ®gh®¡»nwh«.
Fo muR - F¿¥òiu - 25.10.1925
Fo muR - 1925

276

ekJ g¤âÇ¡if
ekJ “Fo muR¥” g¤âÇ¡if Mu«ã¤J MW khj§
fsh»‹wJ. mJ K¡»akhŒ ekJ eh£L¡F Rauh{akh»a kfh¤kh
É‹ îkhz â£l¤ij mKY¡F¡ bfh©L tuî«, jÄH®fsh»a
Ô©lhjh® KjÈnahUila K‹nd‰w¤J¡bf‹W ciH¡fînk
V‰gL¤j¥g£lJ. ï¤bjh©oš “Fo muR” á¿J§ fŸs§ fglÄ‹¿
ahUila ÉU¥ò btW¥igí« bghU£gL¤jhJ jdJ M¤khitna
gl« ão¤jh‰nghš ijÇakhŒ btË¥gL¤â bjh©L brŒJ tªâU¡
»‹wJ - tuî« c¤njá¤âU¡»wJ. “Fo muR” F¿¥ã£l fU¤ij¡
bfh©l ãurhu¥ g¤âÇifnaašyhkš; btW« t®¤jkhd¥ g¤â
Ç¡if mšythjyhš, Éahghu Kiwianah bghUŸ r«ghâ¥
gijnah jdJ Rathœî¡F X® bjhÊyhf¡ fUânah Raey¤â‰fhf
Ñ®¤âbgw nt©Lbk‹gijnah MjhukhŒ¡ bfhŸshkY« thrf®
fS¡F nghÈ C¡fK« bghŒahd c‰rhfK« c©lhF«goahf
åzhŒ f©l f©l Éõa§fisbašyh« TÈ¡F vGj¢
brŒÉ¤J«, F¿¥ã£l mã¥ãuhaÄšyhkš rka¤â‰nf‰wh‰nghš
#d§fË‹ kdij¡ fy§f¢ brŒJ tUtJkhd bghW¥ãšyhj X®
nto¡if¥ g¤âÇ¡ifík‹W. ãuâ thuK« “Fo muR” jdJ
M¤khit btË¥gL¤J«nghJ f©Ù® brh£lhkÈU¡f Kotnj
Æšiy. ïj‹ gydhf ca®ªnjhbu‹W brhšÈ¡bfhŸSnthuh»a
ãuhkz® KjÈa r_f¤jhU¡F«, uhéa¤ jiyt®fbs‹W brhšÈ¡
bfhŸSnth®fsh»a gy uh#jªâÇfS¡F« Énuhâahfî« mt®
fSila Nœ¢á¥ ãurhu§fS¡F ekJ “Fo muR” Mshf nt©oa
jhfî« V‰g£oU¡»wJ. ï›Éj ÃiyÆš “Fo muR” Ó¡»u¤âš
ghku #d§fË‹ bršth¡if¥ nghâa msî bgw KoahkÈU¥gJ
X® M¢rÇakšy.
c©ikÆš “Fo muR” ¡F vªj ãuhkzÇl¤âY« Fnuhjnkh
btW¥ngh »ilahbj‹gij cWâahf¢ brhšYnth«. Mdhš
ãuhkz‹ ca®ªjtbdd v©Â¡ bfh©oU¥gâY«, k‰wt®fŸ
Ô©lhjt®fŸ, gh®¡f¡ Tlhjt®fŸ, “ïÊthd” ÄUf cÇik¡F«
gh¤âuÄšyhjt®fŸ v‹W v©Â¡ bfh©oU¡F« v©z¤âÅl¤
âY«, j§fŸ tF¥gh®jh‹ K‹dÂÆÈU¡f nt©L«, nk‹ik
277

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

íl‹ ãiH¡f nt©L« k‰wt®fŸ v‹bw‹iw¡F« j§fS¡F
moikahfnt ÆU¡fnt©L« v‹W v©Â¡ bfh©L«, mj‰fhf
k‰wt®fis cgnah»¤J¡ bfh©L« brŒí«, bfhLikahd Nœ¢á
fËl¤âY«jh‹ “Fo muR”¡F btW¥ò ïU¥gJl‹, mij mo
nahnl fisªbj¿a nt©Lbk‹W Mtš bfh©L ciH¤J
tU»wJ.
ãuhkz®fŸ v‹W brhšÈ¡bfhŸnthÇl¤âš “Fo muá” ‹
j‰fhy¥ g¤âuhâg® v›tsnth m‹òlD«, g¡âílD«, e£òlD«
btF fhykhf elªJ bfh©L tªâU¡»wh®. mnef ãuhkz®
fSila m‹ò¡F« gh¤âukhÆUªâU¡»wh®. ï‹D« ïUªJ
tU»wh®. njÓa ntiyÆY«, gy njÓa ãuhkz®fSl‹ x‹Wgl¡
fyªnj x¤JiH¤J« tªâU¡»wh®. cjhuzkhf, x¤JiHahik¡F
K‹ò r£lrig¥ ãuntr§fS¡F jdJ FL«g rnfhju®fŸ ngh‹w
M¥j e©g®fshd $kh‹fŸ nfhit v«. r«kªj KjÈah®, o.V.
uhkȧf« br£oah®, v«.ntQnfhghš ãŸis KjÈnah® fS¡F
Énuhjkhfî«, mj‰FK‹ mâf¥ gH¡fÄšyhj $kh‹ ã.É.
euá«kŒaU¡F “ÔÉu njÓathâ” v‹»w xU fhuz¤â‰fhfnt
mtU¡F r£lrig m§f¤âd® gjÉ »il¡fnt©oa ntiy
brŒâU¡»wh®. ïâš xU Éõa¤ij kh¤âu« ï§F brhštJ
F‰wkhfhbj‹W Ãid¡»nwh«. mjhtJ, $kh‹ ntQnfhghš
ãŸis¡fhf $kh‹ euá«kŒaiu j« mngBf® °jhd¤ij thÕ°
th§»¡ bfhŸS«go xU r£lrig¤ nj®jÈš nf£f¥g£lnghJ
$kh‹ ã.É.euá«kŒa® $kh‹. ntQ nfhghš ãŸis jh«
fh§»u°thâba‹W«, nAh«%š føia¢ nr®ªjtbu‹W« btË¥
gilahf¥ g¤âÇiffS¡F vGâdhš jh« mngBf® °jhd¤â
ÈUªJ Éy»¡bfhŸtjhf¥ g»u§fkhf¢ brh‹dh®. mªj¥gona
$kh‹ ntQnfhghš ãŸisí« jh« fh§»u°thâba‹W«, nAh«
%š f£áia¢ nr®ªjtbu‹W« g¤âÇ¡iffS¡F vGâÉ£lh®.
ng¢R¥go $kh‹ euá«kŒa® ã‹th§»¡ bfhŸsnt©Lbk‹W
brh‹d fhy¤âš Koahbj‹W brhšÈÉ£lh®. ïJ Éõa§fis¥
g¤âÇiffS¡F vGâd fhy¤âš “Ãô ïªâah” “ϪJ”
“RnjrĤâu‹” ï«_‹W« ãuRÇ¡fntÆšiy. ï«khâÇ ehza¤
jtWjš V‰g£l rªj®¥g¤âY§Tl $kh‹. eha¡f®, j«Kila M¥j
e©guhÆUªJ bfh©L tªj $kh‹ ntQnfhghš ãŸisat®
fS¡F Énuhjkhfî«, $kh‹ euá«kŒaU¡F mETykhfîÄUªJ
j«Kila nth£Lfisí«, j« e©g®fSila nth£Lfisí«,
$kh‹ euá«kŒaU¡nf bfhL¤J mtiu r£lrig bk«guhf
ïU¥gj‰F« cjÉ brŒjh®.
Fo muR - 1925

278

mšyhkY«, x¤JiHahik fhy¤âY« njÓa ãuhkz®fSl‹
x‹Wgl¡ fyªnj, gÇR¤jkhŒ áy ãuhkz®fis¥ ã‹ g‰¿í«,
mt®fis¤ jiyt®fsh¡»í« mt®fis¤ jiyt®fshf¡ bfh©
L« ciH¤J tªâU¡»wh®. ïitbašyh« njr¤ijí« njr nBk¤
ijí« K‹Å£nlašyhkš ntbw›Éj Raey¤â‰fhfî« mšy
bt‹gij $kh‹. eha¡fÇ‹ vâÇfS§Tl m¿th®fŸ. ï¥go
ÆU¡f, ï¥bghGJ, âObu‹W áy njÓathâfbs‹nghÇlK«
K¡»akhŒ ãuhkz r_f¤âš gyÇlK« mUtU¥ò¤ njh‹w¡
fhuzbk‹d bt‹gij thrf®fŸ m¿a Mtš bfhŸStJ Rght
nkahF«. ek¡F ïJtiu V‰g£l mDgt¤âš, ãuhkz njÓathâ
fbs‹nghÇš bgU«ghnyh®, j§fŸ Raey¤â‰F«, j§fŸ tF¥ò
K‹nd‰w¤â‰F«, ãuhkzušyhj k‰w všyh r_f¤â‰F« Jnuhf«
brŒtj‰Fnk ciH¤J tªâU¡»‹wh®fbs‹W« - $kh‹. eha¡f®
ngh‹whiu cgnahf¥ gL¤â¡bfh©L tªâU¡»wh®fbs‹W«
Ãid¡F«goahfnt V‰g£L¥ nghŒÉ£lJ. ãuhkz®fË‹ âahf
bk‹W brhšy¥gLtJ« ãuhkzušyhjhÇ‹ bfLâ¡fhfnt brŒa¥
gLtjhŒ¡ fhz¥gL»wJ. ïªÃiyÆš njr¤â‹ bgÇa r_f¤jhuhd,
ãuhkzušyhjhiu¥ gÈ bfhL¤J ãuhkz®fS¡F ešy ãŸis
fshŒ el¡f nt©L« v‹»w v©z« bfhŠrK« njh‹wkh£nl
bd‹»wJ. mšyhkš, ït‰iw¥ g‰¿a ftiy vL¤J¡bfhŸshkš
v¥gonah nghf£L« vd É£LÉLtj‰F« kd« xU¥gLtâšiy.
v‹iw¡»UªjhY« ïU r_f¤âdU« x‹Wg£Ljhdhf nt©L«.
m§‡d« x‹WgLtj‰F mtut®fSila F‰w§Fiwfis vL¤J¢
brhšy¥ gaªJ bfh©L nk‰ó¢R¡F kh¤âu« ãuhkz®fËl«
m‹g®fshŒ elªJ bfhŸStâš ïU r_f¤jhU¡F« xU ãunah
#dKnk‰glhJ vd¡ fUâna, ahUila ÃZ^u« V‰g£lhY«
mij¥g‰¿¡ ftiyÆšyhkš c©ikia vL¤J¡ T¿ F‰w§fis¡
Ñ¿ M‰¿ âU¤J¥gh£lila¢ brŒJ ïU r_fK« c©ikahd
rnfhju m‹ãš f£L¥g£L ekJ ehL c©ikahd ÉLjiy bgwnt
ciH¤J tu¥gL»wJ. ïij Mu«g¤ânyna “Fo muá‹” KjyhtJ
ïjœ jiya§f¤âš “k¡fS¡FŸ j‹ kâ¥ò«, rk¤tK«, rnfhju¤
tK« X§» tsušnt©L«, k¡fŸ midtU« m‹ã‹ kakhjš
nt©L«, ca®î, jhœî v‹w cz®¢ána ekJ eh£oš ts®ªJ tU«
rhâ¢r©il v‹D« beU¥ò¡F beŒahf ïU¥gjhš ï›îz®¢á
xʪJ mid¤JÆU« x‹bw‹W v©Q« c©ika¿î k¡fËl«
ts®jš nt©L«, rka¢r©ilfŸ xÊant©L«, MdJg‰¿na,
“eFj‰bghU£l‹W e£lš ÄFâ¡ f©nk‰ br‹¿o¤j‰ bghU£L”
vD« bjŒt¥ òyik¤ âUtŸStÇ‹ th¡if filão¤J,
e©gnuahÆDkhFf, mt® j« brhšY«, braY« njr ÉLjiy¡F¡
279

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

nfL NœtjhÆ‹ mŠrhJ f©o¤ bjhJ¡f¥gL«” vd ekJ
mã¥ãuha¤ij¤ Ô®¡fkhf¡ F¿¥ã£oU¡»nwh«.
ïªÃiyÆš, ekJ “Fo muR” ghku #d§fË‹ Mjuit¥
óuzkhf¥ bgWtJ Ryg¤âš vâ®gh®¡f¡ Toa fhÇakšy, cjhuz
khf, “Fo muR” V‰g£L MWkhj fhykh»í« ïJtiu MÆu¤J¢
ášyiu rªjhjhu®fns nr®ªâU¡»wh®fŸ. ïJ eZl¤âš jh‹
eilbg‰W tU»‹wbjd¢ brhšy tUªJ»nwh«. mjid¥ go¡f
nt©oa msî #d§fŸ go¡fÉšiyba‹gnj ekJ mã¥ãuha«.
bgU«ghY« ãuhkz®, brštªj®, KjyhËfŸ, itÔf® KjÈnah
Uila F‰w§fis vL¤J¢ brhšÈtUtjhš mt®fŸ ekJ
g¤âÇ¡ifia MjÇ¥gh®fbs‹W vâ®gh®¥gJ ig¤âa¡fhu¤jd
khfnt Koí«. Mjyhš, ekJ g¤âÇ¡ifia MjÇ¡f nt©oaJ
ãuhkzušyhjh®, ViHfŸ, bjhÊyhËfŸ, Ô©lhjhbud¥gLnth®
KjÈa xL¡f¥g£l r_f¤jhU¡F V‰g£l K¡»a fldhF«.
mªj¥go ï¡T£l¤jh® ekJ “Fo muir” MjÇ¡fÉšiyahdhš,
“Fo muR” jhdhfnt kiwªJ nghf nt©oaJjh‹ mjDila
fliknaašyhkš, K‹brh‹dJ nghš Raey« KjÈaitfS¡
bf‹W ï¥g¤âÇ¡ifia el¤Jtâš ãunah#dÄšiy. VbdÅš
“Fo murh”dJ j‹DiH¥ãdhY«, jdJ âahf¤âdhY« k¡fŸ
áw¥ghŒ ãuhkzušyhjh®, Ô©lhjh® KjÈnah® ÉLjiy bg‰W
Rakâ¥òl‹ thœªJ njr« c©ikahd Rauh{akila nt©L
bk‹W«, rfyU« rkkhŒ thHnt©Lkhdhš, jhœ¤j¥g£lt®fbsš
yh« rkÃiy¡F tunt©Lkhdhš tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤t« ï‹¿
aikahbjd¡ fUâ mijbašyh tF¥ghU« mila nt©Lbkd
vâ®gh®¡»wnjbahÊa bghJ k¡fŸ thœthš “Fo muR” thH
nt©Lbk‹W mJ fUjntÆšiy. Mjyhš, “Fo muᔋ
thœit¡ nfhU»w x›bthUtU«, j§fshÈa‹wsî òâa rªjhjhu®
fis¢ nr®¤J¡ bfhL¤J«, k‰W« j§fshš Toa cjÉ brŒJ«
ïjid MjÇ¡f nt©L»nwh«.
Fo muR - jiya§f« - 01.11.1925

Fo muR - 1925

280

RnjrĤâuÅ‹ #h⥠ò¤â
br‹w thu« ï¤jiya§f¤â‹ Ñœ “RnjrĤâu‹” v‹D«
ãuhkz¥ g¤âÇ¡if, ãuhkzušyhjhU¡F«, Äf K¡»akhŒ¥
ãuhkzušyhj njr¤ bjh©l®fS¡F«, ÉnuhjkhŒ nt©Lbk‹nw
brŒJ tU« Nœ¢áfis¥ g‰¿ vGâ, k‰W« kWKiwba‹W
vGâÆUªnjh«. mt‰¿š K¡»akhf $kh‹.<.bt.ïuhkrhÄ
eha¡fiu¥g‰¿ j‹dhY« jh‹ M£bfh©lt®fshY« bghJ
#d§fS¡F v›tsî bf£l mã¥ãuha¤ij¡ f‰ã¡f nt©Lnkh,
m›tsití« brŒJ gh®¥gbj‹nw Koî f£o¡bfh©oU¡»wJ.
$kh‹. eha¡f® vªj CU¡F¥ nghÆUªjhY«, v‹d ngádhY«
mt‰iw¤ âǤJ¥ bghJ#d§fS¡F¤ j¥gã¥ãuha¥gL«go
f‰gid brŒJ g¤âÇ¡iffËbyGJtJ« mt‰¿‰ nf‰wh®nghynt
áy <d#hâ ÃUg®fis m§f§nf it¤J¡bfhŸStJ«, mt®fŸ
nguhš $kh‹ eha¡f® Rauh{a« nt©lhbk‹»wh®. #°o° f£á
Æš nr®ªJÉ£lh®, mâfhu t®¡f¤njhL fyªJÉ£lh®, fh§»u°
bfhŸif¡F ÉnuhjkhÆU¡»wh® v‹W ï›thwhf m¥g¤âÇ¡if
vGâ tU»wJ. cjhuzkhf, bghŸsh¢á, kjuh°, mE¥gghisa«,
jŠir, khatu« ïªj ïl§fËš $kh‹ eha¡f® ngáa ng¢ir¥
g‰¿ RnjrĤâu‹ g¤âÇ¡if jhWkhwhfî« ãuRu« brŒJ
mijaDrǤJ¥ gy F£o¤ jiya§f§fS« vGâ tªâU¡»wJ.
nghjh¡Fiw¡F j‹ ïZl« nghš gyt‰iw vGâ¡bfh©L áy
ãuhkzušyhjhÇl« ifbaG¤J¥bg‰W, mt®fŸ nguhš ãuRu«
brŒJ bfh©L« tU»wJ. ï¥ãuhkz¥ g¤âÇiffŸ, ãuhkzušyh
jhU¡F ÉnuhjkhŒ 劉d« brŒí« mnah¡»a ãurhu¤ijí«,
ãuhkz®fŸ áy® brŒí« Kiwa‰w Nœ¢á¥ ãurhu§f isí« eh«
f©o¤J vGJ«nghJ fod gj§fis¥ ãunah»¥gjhŒ áy® TW
»‹wd®. kÅj®fSila nah¡»aij¡F¤ jFªj gj« cgnahf¥
gL¤jnt©Lnkba‹gij mt®fŸ kwªJ ÉL»wh®fŸ. khd bt£f
KŸs #d§fS¡F cgnahf¥gL¤j nt©oa gj« ntW, m~âšyh
jt®fS¡F cgnahf¥gL¤jnt©oa gj« ntW. x›bthU
gj¤ijí« eh« kÅj®fS¡F¤ j¡fgojh‹ msªJ cgnah»¡»nwh«.
eh« cgnahf¥gL¤J»w gj§fŸ fodgj§fbs‹W brhšy¥gLtJ
281

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Tl, áyUila Fz¤ij¡ bfhŠrK« kh‰w KoahjjhŒ ïU¡»wJ.
ï‹D« ïâY«, fodkhf¥ gj§fis¤ njL«goah» É£lnjba‹W
ek¡F tU¤jkhf jhÅU¡»wJ. ïªj ÃiyÆš ãuhkzušyhj e«kt®
fS¡FŸnsna xUtU¡bfhUt® fh£o¡bfhL¥gjhš, ÉõkŠ
brŒ»wt®fS¡F ÄFªj rîfÇank‰g£L¥ nghŒ ÉL»wJ. mtut®
fis¥g‰¿ tU«nghJ jh‹ mtut®fŸ ftÅ¡»‹wh®fŸ. cjhuz
khf “Rauh{ah” g¤âÇ¡if $kh‹. eha¡fÇ‹ br‹id¥ ãur§f¤
ij¥ g‰¿ eha¡fÇ‹ F£o¡fuzbk‹W«, ãŸisah® ntõbk‹W«,
Ñ®¤â¡fhf âahf« brŒjtbu‹W« vGâd fhy¤âš, ãuhkzušyhj
k‰w g¤âÇ¡if¡fhu®fŸ gh®¤J áǤJ¡bfh©oUªjh®fŸ. ïj‹
gydhŒ k‰wt®fisí« jŤjÅahŒ ³ g¤âÇ¡if jh¡f Mu«ã¤
jJ. ï¥gona x›bthU rka¤âš xUtiu¥g‰¿ vGJ«nghJ
k‰wt® gh®¤J¢ áÇ¥gjhš bghJthf ãuhkzušyhjhUila Ãiy
ikna jhœtila¡ fhuzkhŒ¥ nghŒÉ£lbj‹gij x›bthU
tU« C‹¿¡ ftÅ¡f nt©L«. ï›Éõa¤ij nahá¤J¥ gh®¤jhš
ãuhkzušyhj njr¤bjh©l®fSilaî« njÓa¤jiyt®fS
ilaî« x‰WikÆ‹ikí« RaeyKnk ãuhkzušyhjhiu ï¡
bfâ¡F¡ bfh©LtªJ É£lJ. ïÅahtJ ï«khâÇahd rªj®¥g§
fËš, ãuhkzušyhjh® jFªj #h¡»uijíl‹ elªJ, ãuhkzušyhj
r_fK« Ô©lhjhbu‹W Tw¥gLnth®fË‹ Ãiyikiaí«,
K‹nd‰wkila¢ brŒÉ¤J Rakâ¥ig¡ fh¥gh‰¿¡ bfhŸSth®
fbsd cWâahŒ e«ò»nwh«.
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 01.11.1925

<nuhL KÅághÈ£o
<nuhL KÅághÈ£oia¥ g‰¿ mj‹ bfhLikfis btË
Ælhkš bfhŠrehshf “Fo muR” bksd« rhâ¥gjhfî« ïj‰F
Vnjh fhuz§fŸ ïU¥gjhfî« áy® Fiw TW»wh®fŸ. k‰W« áy®
j‰fhy KÅágš îthf¤ij Fiw Tw nt©Lbk‹nw g¤âÇif
Mu«ã¡f¥g£ljhfî« gÊ Rk¤J»wh®fŸ.
ï›Éu©ilí« eh« bghU£gL¤jÉšiy. ek¡F
njh‹¿aij ahUila ÉU¥ò btW¥igí« yøa« brŒahkš
mtáa« neU«nghJ btËÆ£L tUnth«. cŸq® Éõa¤âš
ï‹D« gy bghJ °jhgd§fS« òfhU¡F ïl« it¤J¡ bfh©L
xG§Ñdkhfî« elªJ tU»wJ. mt‰¿š gy Éõa§fis
g¤âÇ¡iffËš btËÆlhkny âU¤â¡bfhŸsyh« v‹»w e«ã¡if
bfh©nl É£L it¤âU¡»wnj mšyhkš, ntW v›Éj jaî¡nfh
jhB©Âa¤J¡nfh mšy. ï›Éõakhf Ã%g®fŸ mD¥ãa gy
Ã%g§fŸTl ãuRÇ¡fhkš ïU¥gj‰F« ïJnt K¡»a fhuz«.
Mjyhš cŸq® Ã%g nea®fŸ k‹Å¡f nt©L»nwh«.
ekJ <nuhL KÅághÈ£oahdJ Äf á¿a KÅághÈ£o,
Mdhš tU«goÆš nfhaK¤ö® nry« KjÈa KÅághÈ£o
iaÉl É»j¤âš mâfkhdJ. j‰fhy Ãiyikia¥ gh®¤jhš
c©ikahfnt tÇ É»j§fŸ ruhrÇ bghJ #d§fŸ jh§f¡ Tlhj
jhÆU¡»wJ. ï¥go jh§f¡Tlhj tÇia bghJ #d§fËl«
tNȤJ« mij rÇahd tÊÆš bghJ #d§fS¡F cgnahf¥
gL¤jhkš #d§fŸ kd« gjw¥ gjw jhWkhuhd tÊÆY« áyUila
Rae‹ik¡F« áyUila ãiH¥ò¡Fnk cgnahf¥gL¤â¡ bfhŸs¥
gL»‹wJ. ïij áy fî‹áy®fŸ bjǪâUªJ« ï«khâÇ m¡»uk§
fS¡F clªijahÆU¡»wh®fŸ v‹W brhšYtij k‹Å¥gh®fshf.

á§fhutd« (gh®¡)
e« eh£oš V‰g£oU¡F« gŠr« c¤ânahfÞj® t¡ÑšfŸ
jÉu k‰wt®fŸ všnyhU« e‹f¿ªjnj,
ï¥gŠr¤â‹ bfhLikia¥ g‰¿ br‹Åkiy, nfh-th¥nuo›
Fo muR - 1925

282

283

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ôÅa‹ br¡u£nlÇ $kh‹ . vÞ. nf. uhkrhÄ KjÈah® ek¡F
mD¥ãíŸs gŠr Ç¥ngh®£il ntbwhU g¡f¤âš ãuRǤâU¡
»nwh«. ïªj Éjkhd ÃiyikÆš bjhÊyhsU¡F bjhÊš ïšiy.
TÈ¡fhuU¡F TÈ ïšiy. ViHfS¡F fŠá ïšiy. mnef ïl§
fËš Fo¡ fnt j©Ù® ïšiy. ï¥goÆU¡f <nuh£L #d§fS¡F
kh¤âu« á§fhutdkh«. ïj‰F ViH tÇ bfhL¥ngh® gz« gâdh
Æu¡fz¡fhŒ bryî brŒtjh«. ïªj td« Koîbg‰whš mDgÉ¥
gt®fŸ ah®? tÇbfhL¡F« ViHfsh? TÈ¡fhuuh? bjhÊyhËfsh?
xU¡fhY« ïšiy. ït®fS¡F tƉW¡F fŠá¡F tÊ njLtJ
itF©lkh ïU¡F« nghJ á§fhutd¤â‰F¥ nghŒ fh‰Wth§f
neu« v§nf? k‰wgo ekJ ÉahghÇfŸ mDgÉ¡f¡TLkh v‹W
gh®¤jhš mJî« Koant KoahJ. fhiyÆš 6 k¡nf fil âw¡f
nt©L«. áy® ïuî 8 k¡F« áy® 10 k¡F« filia ó£oÉ£L
å£L¡F nghfnt©L«. k¤âÆš å£L¡F rh¥gh£L¡F¥ nghf
x‹W mšyJ ïu©L k neu« gfÈš vL¤J¡ bfhŸtijna
bgÇa m‹d¢ r¤âu« f£LtJnghš Ãid¡»wt®fŸ khiy neu¤âš
jh‹ ït®fS¡F Éahghu K«ku«. ïªj rka¤âš fh‰Wth§f¥
nghŒÉ£lhš ehis¡F fl‹ fhuD¡F gâšbrhšy nt©lhkh?
mšyJ bgÇa ÄuhÞjh®fŸ fh‰W th§Fth®fŸ v‹whnyh ïªj
fhy¤âš ÄuhÞjh®fŸ v‹ngh® ah® v‹whš m¥g‹ njo it¤j
mU«bghUsid¤ijí« ........................................... v‹W l«gh¢rhÇ brh‹dJ
nghy................... bryîbrŒí« åu®fis¤jh‹ ÄuhÞjh®fŸ v‹W
brhštJ. ït®fŸ ekJ efÇš jhuhskhŒ fz¡F¥ ngh£lhY« xU
IªJ mšyJ MW ng®fŸjh‹ ïU¥gh®fŸ. ït®fS¡F« khiy
neu§fËš gy n#hÈfŸ ïU¡F«. mt‰iwbašyh« É£L fh‰W
th§f tUgt®fŸ ïu©blhUt®jh‹ ïU¥gh®fŸ. tÇbfhL¡fhj
c¤ânahfÞj®fshtJ mDgÉ¥gh®fsh v‹whš mJî« Koahj
fhÇa«. f¢nrÇÆš rhâ¤jJ nghjhkš å£L¡F« fh»j§fis f¤ij
f£o¡bfh©L nghtJ Mjyhš mt®fS¡F tH¡fkhŒ nghŒ
É£lJ. 1000, 500 v‹W r«gs« th§F»w ïu©blhUt®fis¤ jÉu
k‰wt®fshš Koahj fhÇa«. ïªj ïu©blhUtU« bjhÊš tÇTl
bfhL¡fhkš Vkh‰W»wt®fshÆU¥gh®fŸ. ã‹ ah®jh‹ mDgÉ¥
gh®fŸ v‹W nahá¤jhš xU rka« ekJ njr¤â‰nf bgÇa Éid
ahŒ Kis¤âU¡F« ekJ t¡Ñš rnfhju®fŸ mDgÉ¡fyh«.
mJî« K‹Ó¥ fh‰W th§f nghfhÉ£lhš ghâ ng® nghfkh£lh®fŸ.
o¥o fby¡lnuh nkÍÞ£nu£nlh nghfhÉ£lhš fhštháng® nghf
kh£lh®fŸ. u§F, gÇyh, ãÇ£{ ïJfis MLtij É£L miufhš
thá¥ng® nghfkh£lh®fŸ. ïªj ÃiyikÆš cŸs á§fhutd«
ViHfË‹ tÇ¥gz¤ij v›tsî rh¥ãL»wJ v‹W fz¡F¥
Fo muR - 1925

284

gh®¤jhš, ViHfŸ fZl« v¥go ïU¡F« v‹W m¿ahj ekJ
fî‹áy® ãuò¡fŸ Kjš Kjyhf gh®¡F 3000 %ghÆš Koíbk‹W
Ãid¤J 3000%. rh§»r‹ brŒjh®fŸ. 2000 %. FHªijfŸ ÉisahL
Äl¤â‰bf‹W rh§»r‹ brŒjijí« mj‰F cgnahf¥gL¤jhkš
fî‹áš r«kj« ïšyhkny gh®¡F¡F cgnahf¥gL¤âahŒÉ£lJ.
ïij¥g‰¿í« ekJ fî‹áy® ãuò¡fŸ ftŤjt®fns mšy.
mšyhkš khj« 60, 70 r«gsKŸs N¥gÇ‹bl©L Xt®Óa®fŸ
ntnw rh§»õ‹ brŒa¥g£lJ. ï~j‹¿ fî‹áš r«kjÄšyhkš,
r«kj¤ij vâ®gh®¤J bryî brŒâU¡F« bjhif Rkh® 3000 mšyJ
4000. ïÅ bryî brŒa r«kj« nf£F« bjhif 3000 mšyJ 4000.
Mf gâdhÆu« %ghŒ¡F Fiwahkš á§fhutd« ÉG§f¥ngh»wJ.
ïij ît»¡f µ 100, 150 åj« tUr¤â‰F 2000 %ghŒ¡F Fiwahkš
brythf¥ ngh»wJ.
jh§fŸ fZl¥g£L r«ghâ¤j gz¤âÈUªJ xU fhš mzh
thtJ tÇ bfhL¥gt®fshÆUªjhš ï¥go m¡»ukkhŒ bryî brŒa
fî‹áy®fS¡fhtJ nr®nkD¡fhtJ kd« tUkh? ït®fŸ
tÇbfhL¥gt®fË‹ c©ikahd ãuâÃâfshŒ ïUªjhš ï«khâÇ
ViHfË‹ tÇ¥gz¤ij ghHh¡f r«kâ¥gh®fsh?
fî‹áy® rh§»õ‹ ïšyhkš fî‹áy® r«kj¤ij vâ®
gh®¤J nr®bk‹ bryîbrŒjjhf brhšY« mÆ£l§fis ïÅnkš
fî‹áy®fŸ x¥ò¡bfhŸs¡TlhJ v‹W« nr®bkD« ïÅ m›Éj«
fî‹áš c¤âuî bgwhkš v›Éj bryî« brŒa¡TlhJ v‹W«
bfhŠr ehis¡F K‹ò fî‹áy®fS« nr®bkD« nr®ªJ xU
x¥gªj« brŒJbfh©lh®fsh«. mj‰F ãwF mndf bjhiffŸ ïJ
Éõa¤âš kWgoí« fî‹áš r«kj¤ij vâ®gh®¤J nr®kdhš
bryî brŒa¥g£oU¡»wjh«. RakÇahij cŸs ekJ áy fî‹áy®
fshtJ x¥gªj¥go el¡f¥ngh»wh®fsh mšyJ jiyah£o fî‹
áy®fshÆUªJ ViHfŸ gz«jhnd ngh»wJ ek¡bf‹d eZl«,
ehK« ïu©L _‹W brofŸ å£L¡F vL¤J¡bfh©L nghfyh«
v‹W Ãid¤J ïijí« x¥ò¡bfh©LtªJ ÉL»wh® fnshbt‹gJ
mL¤j Û£o§»š jh‹ bjÇant©L«. ï«khâÇ kd« gjw¥ gjw
ViHfŸ gz« ghHhtij gh®¤J¡bfh©L ïªj fî‹áy® gjÉ
t»¥gij Él ntW ntiy¡F¥ nghdhY« yhgK©lhF«.
ekJ CÇš v§F gh®¤jhY« bfhR¡fŸ cg¤âutK« å£L¡F
åL FËU« fhŒ¢rY« tªJ mt°ij¥gL« #d§fŸ fz¡»šyhkš
»l¡»‹wd. ïitfis ngh¡f nt©Lkhdhš Rfhjhu trâia
e‹whŒ ftŤJ¥ gh®¥gnjhL ï‹D« mnef ïl§fËš #yjhiu
fŸ f£lnt©L«. XilÆš #yjhiu¤ j©Ù® nj§» bfhR¡ fis
285

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

c‰g¤â brŒ»wJ. mj‹ g¡f¤âš FoÆU¥gt®fŸ kiy¡fhŒ¢r
Èdhš mâf fZl¥gL»wh®fŸ. ït‰iw ftÅ¡f¥ gz« ïšiy,
MËšiy. á§fhutd¤â‰F kh¤âu« MŸfS« gzK« bfhŸis
ngh»wJ. ekJ KÅághÈ£o îth»fË‹ bghJey m¿ití«
gnuhgfhu¢ áªijiaí« gÇR¤j¤ j‹ikiaí« goia gL¡f
it¤J¤jh‹ ms¡f nt©L«. ïjšyhkš k‰W« mnef tÊfËY«
JiwfËY« ekJ tÇ¥gz« ghHhtij mtáa« neU«nghJ btË
ÆLnth«.

Û©L« r¤âa_®¤âÆ‹ m£lfhr«
“brsªâÇa kAhÈ‹ ïufáa«”

Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 01.11.1925

“Û©L« r¤âa_®¤âÆ‹ m£lfhr«” v‹D« jiy¥ã‹ Ñœ
brsªâÇa kAhÈš áy âd§fS¡F K‹ elªj Û£o§if¥ g‰¿
xU ÃUg® m¡nlhg® µ 15-ªnjâ #°o° g¤âÇifÆš vGâ
ÆU¥gâ‹ rhuh«rkhtJ:- br‹id Rauh{a¡ f£áÆ‹ ãujk
òUõuh»a $kh‹ r¤âa_®¤âí«, itÔf¥ ãuhkz nfhZoÆ‹
jiytU«, rKjha K‹nd‰w¤J¡F vâÇilahíŸstUkhd,
$kh‹ v«.nf. M¢rhÇahU«, òâjhf ï¡nfhZoÆš nr®¡f¥g£l
$kh‹.o.FHªijí« áy eh£fS¡FK‹ brsªâÇa kAhÈš
eilbg‰w Û£o§F¡F tªâUªjd®. $kh‹. v«.nf. M¢rhÇah®
m¡T£l¤âš jiyik t»¤jh®. ït® K‹Diu ngRifÆš #°o°
f£á¤ jiyt®fŸ áyiu¤ jh¡»¢ áy th®¤ijfSiu¤jh®. 劉d«
T¿aj‰F¡ fhuzbk‹dbt‹whš, fhyŠbr‹w lh¡l®.o.v«.eha®,
[®.ã.o.br£oah® KjÈa jiyt®fË‹ Ka‰áahš V‰gL¤j¥g£l
#°o° f£áahdJ ãuhkz®fË‹ bršth¡if uhéa Éõa¤âY«,
r_f Éõa¤âY« k‰W« ïu©blhU JiwfËY« Fiw¤J¡
bfh©L tU»wâdhnyah«. ãuhkzušyhjhU«, MââuhÉl®fS«
j§fŸ Ãiyikia e‹f¿ªJ cõhuhŒ elªJ bfhŸs¢ brŒjJ«
ï¡fønaahF«. fhÇa« ï¥goÆU¡f, $kh‹. M¢rhÇahÇ‹
jh¡Fjš X® mâraKk‹W.

r¤âa_®¤â
brsªâÇa kAhš T£l¤âš ngáat®fËš $kh‹. r¤âa
_®¤â ãujhdkhdt®. ït® j‹ ãur§f¤ij Mu«ã¡F«nghnj,
#°o° f£áia¤ jh¡f¤ Jt§»dh®. ãwiu¤ jh¡f nt©Lkhdhš
kÇahijÆ‹¿ mr£L¤jdkhfî«, f©Âa¡Fiwthfî« ngRtâš
ït® rk®¤jbu‹W Twyh«. ït® TWtâš bkŒí«, bghŒí«
ÃiwªJ ïU¡F«. jh‹ r£lrigÆyhf£L«, r®tfyhrhiy¡ T£l¤â
Fo muR - 1925

286

287

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

yhf£L«, k‰W« vªj nkilÆY« ngR«nghJ ãuhkzušyhjhÇ‹
K‹nd‰w¤J¡F¥ gy¤j rhjdKŸs #°o° f£á¡F ÉnuhjkhŒ¥
ngRtâš k£L«ã‹ th§Ftâšiy. ï¥ng®¥g£ltU« X® njr
g¡juh«!

M¢rhÇahÇ‹ mâf¥ ãur§f«
m¡T£l¤â‹ m¡uhrd®, $kh‹ V. ïuhkrhÄ KjÈahiu
jh¡»¥ ngádh®. $kh‹ KjÈah® 炙yhªâš xUÉjkhfî«
ïªâahɉF tªjJ« ntW Éjkhfî« ngR»‹whbu‹W«,
ïtU¡bf‹W 炙yhªâš xU føí«, ïªâahÉš k‰bwhU
føí« ïU¡»‹wjh bt‹W« R£o¡fh£o myøakhŒ¥ ngádh®.
ït® ï›Éj KiwÆš ngRtj‰F¡ fhuzbk‹dbt‹gJ K‹dnu
Tw¥g£oU¡»wJ. $kh‹ KjÈah®, 炙yhªâš ngR«nghJ,
#°o° f£áÆ‹ bfhŸiffis mo¥gilahf¡ bfh©nl ïªâah
njr¤â‹ ÉLjiyia¥ g‰¿¡ T¿dh®. ï§F tªjJ«, m¡bfhŸif
fis¡ bfh©nljh‹, ãuhkz®fË‹ bfhLikfis¤ jf®¤J
ãuhkzušyhjhÇ‹ ÉLjiy¡bf‹W ngátU»wh®. ãuhkzušyhj
r_f¤âDilaî«, Ô©lhjhušyhj r_f¤âDilaî«, Ô©lhjh®
fËDilaî« ÉLjiyna njr ÉLjiyba‹gJ mtUila
fU¤J. br‹id khfhz¤âš M¢rhÇa®fŸ, r¤âa_®¤âfŸ, Ia§
fh®fŸ brŒí« m£^Êa¤ij¡ fhQ« vªj¥ ãuhkzušyhjhÇ‹
kdªjh‹ nehfhkÈU¡»‹wJ. ãuhkzuš yhjhÇ‹ jiyt®fŸ, ïªj¥
ghG« ãuhkz®fis¥nghš ntõjhÇfsšy. c©ik¡F« nah¡»a
ij¡F« ghLgL»‹w bgÇnah® v‹gJ ïªj M¢rhÇahU¡F«
bjǪnjÆU¡Fbk‹gJ vdJ e«ã¡if. ï¥ãuhkz®fË‹
brhšbyh‹W, brabyh‹W v‹gj‰F xU cjhuz¤ij¡ T¿É£L
mL¤j ghf¤â‰F¢ bršyyh«. $kh‹fŸ M¢rhÇah®, V.bu§frhÄ
Ia§fh® KjÈat®fË‹ nfhZoÆd®, kªâÇfS«, îthf rig
bk«g®fS«, ft®d®fS« M§fh§F â¡ É#a« brŒJ nt©Ltd
brŒtij¡ f©oahkÈU¥gâšiy. ïªj bgÇa c¤ânahf°j®fŸ,
bghJ #d§fË‹ gz¤ij¥ ãuahz¤ânyna ghâ fʤJ ÉL»‹
wh®fŸ vd¡ FiwTWtj‰F« ït®fŸ ã‹th§Ftâšiy. ïj‰
bfšyh« fhuzbk‹dbt‹whš, ïªj c¤ânahf°j®fŸ “ir¤jh‹”
ft®‹bk©oš ntiygh®¡»wh®fsh«. Mdhš mnj ft®‹bk©
oš óûš jǤJŸs j§fŸ ïd¤jhbdhUt‹ c¤ânahf¤âÈUª
jhš, K‹ T¿a Phd« nghŒÉL»wJ. #hâ mãkhd« tªJ x‹W
nr®ªJÉl¢ brŒ»wJ. óûš jǤJŸs Ia§fh®fŸ, Ia®fŸ k‰W«
vªj ãuhkzdhd nghâY« rÇna, mt® Äjthânah, fh§»u°
thânah, ft®‹bk©£ c¤ânahf°jnuh mij¥g‰¿¡
Fo muR - 1925

288

ftiyÆšiy, nt©oaJ ó}š nfhZojh‹. ïªj nah¡»aijia
mErǤnj, jghš ïyhfh mâfhÇ $kh‹. uhŒ¡F elªj ÉUªâš ïªj
ãuhkz®fŸ M#uhÆUªjh®fŸ nghY«. rghZ! ï¤jifa bga®
tÊfisah “Rauh{a¡” f£áÆdbu‹W TWtJ? ït®fËš 劉
d«, ah® vªj bfhŸifia¡ bfh©oUªjnghâY«, ãuhkz‹
v‹wJ« x‹WTo¡ bfhŸtj‰bfšyh« fhuz« c¤ânahf nt£il
naahF«. Ia§fh® kf‹, Ia® kUkf‹, M¢rhÇah® j«ã v‹W
ï¥gona mt®fŸ c‰wh® cwÉd® ahtU« r«ãukkhf c¤â
nahf§fŸ ahití« bg‰W RfkhŒ thœªâU¡f¢ brŒtij ãuhkz
ušyhjh® C‹¿ ftÅ¡f nt©L«.

#°o° f£áa® brŒJŸs e‹ikfŸ
$kh‹. v«.nf. M¢rhÇah® jdJ ãur§f¤âš #°o° f£á
#d§fS¡F v‹d e‹ikia¢ brŒJÉ£lJ? mjDila
â£l§fbsit? vd¡ nf£lh®. ït® 劉d« nf£lJ, ï¡ f£áÆ‹
ÛJŸs Jntõ¤âdhš V‰g£lnj v‹W xU th®¤ijÆš gâš
T¿Élyh«. Mdhš, m¡f£áahdJ v‹bd‹d e‹ikfis¢
brŒâU¡»‹wJ v‹gij Û©L« bghJ #d§fS¡F¡ TWtjhš
e‹ikí©L vd v©Q»nw‹. ï¡f£á njh‹Wtj‰F K‹
ft®‹bk©L MÕ°fbsšyh« ãuhkz m¡uhfukhfî«, ó}š
nfhZoahfî«, R¡yh«ghju¡ T£lkhfî« ÃiwªJ ïy§»¡
bfh©oUªjJ. bgU«gh‹ikahf, lngjh® ntiybah‹¿š jÉu,
k‰w iAnfh®£L #£{, o°oÇ¡ K‹Ó¥, bl¥o¡ fby¡l®, jhášjh®,
áu°jh®, Fkh°jh¡fŸ KjÈa rfy c¤ânahf§fS« ït®fŸ
fhÂahf VfnghfkhfÆUªjd. #°o° f£á njh‹wnt ïªj Éõa¤
âš ït®fË‹ bršth¡F Fiwa Mu«ã¤jJ. ãuhkzuš yhjhU«,
MââuhÉl®fS« go¥goahf nkny¿ ïªj °jhd§fis¡
if¥g‰¿ tU»‹wd®. ãuhkzušyhj #°o° f£á kªâÇfË‹
MøÆš mnef °jy °jhgd§fËš f£lha ïytr¡ fšÉ
nghâ¡f¥g£L tU»wJ. ãuhkzušyhj #°o° f£á kªâÇfË‹
fhy¤ânyna ïªJ njt°jhd r£l«, r®tfyhrhiy r£l«, bjhÊ
yhsÇ‹ mDTy¢ r£l«, ï‹D« gy mÇa e‹ikfŸ brŒa¥
g£oU¡»‹wJ. #°o° f£ájh‹ ïªâahÉš cUtfkhdJ«, Ãaha
khdJkhd fhÇa§fis¢ brŒâU¡»wJ. ïj‰F xU K¡»a cjhu
z«, ïªJkj njt°jhd r£lnkahF«. ï‹D« v‹bd‹d
e‹ikfis “#°o°” f£á brŒâU¡»wJ v‹gJ $kh‹.v«.nf.
M¢rhÇahU¡F¤ bjÇant©Lkhdhš, “#°o°” g¤âÇif Mu«g
khdJ Kj‰bfh©L ïJtiu cŸs ãuâfis¥ gh®itÆL«go
nf£L¡bfhŸ»nw‹. m¡»ukkhí«, mdhtáakhfî« X® c©ik
289

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ahd f£áia¥ g‰¿ khWghlhf¥ ngR»w ït®fŸjhdh Rauh{a¡
fhu®!

kÇahij bjÇahj r¤âa_®¤â
$kh‹. r¤âa_®¤â ngáaâš áyt‰iwí« ftÅ¡f
nt©L«. ït® v¤jifa kd¥gh‹ikíilat® v‹gJ ïªj
Éahr¤â‹ Jt¡f¤ânyna Tw¥g£oU¡»wJ. ït®, fd« gdfš
uh#h, [®. gh¤nuh, $kh‹ v. ïuhkrhÄ KjÈah® KjÈat®fis¥
g‰¿¡ TW«nghJ, bfhŠrK« kÇahijÆ‹¿ gdfš, gh¤nuh, uhkrhÄ
KjÈah® v‹W T¿dh®. x›bthUtU¡F« bfsutkhf cŸs uh#h,
[®, $kh‹ v‹gd ngh‹witfËU¡f ït® ï¥go¥ ngáaJ jh‹
xU Rauh{a¡ f£á¡fhu® v‹w v©z¤âdhnyah? mšyJ ïtU¡
F¤ bjǪj ɤij ï›tsî jhdhbt‹gJ ek¡F És§fÉšiy.
$kh‹. r¤âa_®¤â, gyjlit 炙yhªJ¡F¥ nghÆU¡»wh®.
m§F “kÇahij” ï‹dJ jhbd‹gij ït® f‰¿UªâU¡fnt©L«.
炙yhªâš, kÇahijahf¥ ngRtJ, #d§fS¡FÇa Énrõ ïyB
z«. ïªâahÉY« ï¥gh‹ik c©L. Mdhš ï«_®¤âÆÅl«
jh‹ mªj¡ fy« N‹akhŒ ïU¡»wJ. #°o° f£áÆ‹ jiytuh»a
gdfš uh#h ïªj eh£o‰F v¤jifa cUtfkhd ntiyfis¢
brŒâU¡»‹whbu‹gij bghJ #d§fŸ m¿th®fŸ. Mdhš,
Rauh{a¡ f£á njrhãkhÅah»a kÇahija‰w r¤âa_®¤ânah #°
o° f£á jiyt®fË‹ ghju£irÆ‹ thiuí« mÉœ¡f nah¡»aij
íilatušy. ïÅnaD« _®¤âí« mt® nfhZoÆdU« kÇahij
ï‹dbj‹gij¡ f‰W¡bfhŸSth®fshf. kÇahij bjÇahjtU«
c©ika‰wtUkhd ït®fŸjhdh Rauh{a¡fhu®!

mL¤J tU« r£lrig nj®jš
mL¤J eilbgw¥nghF« r£lrig¤ nj®jšfS¡F Rauh{a¡
f£áÆd® bgU«gh‹ikahd °jhd§fS¡F ãuhkzušyhjhiuna
ÃW¤jnghtjhf¤ j§fŸ f£á¡ T£l¤âš ngáÆU¡»‹wbjd¡
TW»wh®. ït® TWtJ bgW« ã¤jyh£lnka‹¿ ntwšy. ï«khâÇ
TWtjhš ãuhkzušyhjh® VkhªJ nghth®fbs‹gJ IaUila
v©zkhdhš, mtUila ò¤â¥ ngh¡F¡fhf eh« ïu§fhJ
ntbw‹d brŒtJ? ãuhkz®fns Rauh{a¡f£áÆ‹ rh®ghf rfy
°jhd§fS¡F« Éf£Lbkd eh‹ TW»nw‹. m¥nghJjh‹, bghJ
#d§fŸ ah® ÛJ e«ã¡if it¤âU¡»wh®fbs‹gJ bjÇatU«.
ãuhkz®fŸ monahnl njhšÉailth®fbs‹gJ m¥nghJ
bjËthF«. k‰W« v§bf§F j§fS¡F b#a« »il¡fhnjh,
Fo muR - 1925

290

m§f§nf nt©lhbk‹W«, vªj ïl§fËš Rygkhf #d§fis
Vkh‰¿Élyhnkh mªj ïl§fËš j§fŸ føÆdiu ÃW¤â bt‰¿
bfhŸtJ« ït®fŸ tH¡fbk‹gJ thrf®fŸ m¿ªjnjahF«.

R¤j¥ bghŒ
$kh‹ r¤âa_®¤â vby¡õ‹ fhy¤âš #°o° føahtJ
mšyJ mij¢ nr®ªj kªâÇfshtJ nj®jš °jhd§fS¡F mngB
f®fis ÃW¤jÉšiyba‹W« b#akilªj ãuâÃâfis¤ j§fŸ
fø¡FŸ ïG¤J¡ bfh©lh®fbs‹W« T¿dh®. ïJ R¤j¥
bghŒahd th®¤ijfnsahF«. nj®jÈš #°o° f£áÆd® jFªj
mngBf®fis ÃW¤â bgU«gh‹ikahd nth£Lfis¡ bfh©L
bt‰¿ bg‰¿U¡»‹wd®. c©ikia¤ âǤJ¡ TWtâdhšjh‹
ïtU¡F mr¤âa_®¤â vd¢ áy® bga® it¤JÉ£ld® nghY«.
k‰W« kªâÇfŸ R‰W¥ ãuahz« brŒtânyna bghJ #d§fË‹
gz¤ij¥ bgUÄjkhf¢ brytʤJÉ£ldbu‹W TW»wh®. ïJî«
mr£L th®¤ijba‹nw TWnth«. kªâÇfŸ, j§fŸ ïyhfhit¢
nr®ªj gy n#hÈfis¡ ftÅ¡f¥ gy ïl§fS¡F« nghfhkÈU¡f
Koíkh? m§‡d« nghF« nghJ, ãuahz¤â‰bfd¥ gz« bry
tÊ¡fhkÈU¡f Koíkh? ïbjšyh« r¤âa_®¤âfS¡F¤ bjÇah
kš, kªâÇfŸ vy¡õ‹ ãurhu« brŒ»‹wh®fbs‹whš ïJî«
mt®fSila ãj‰wšfËbyh‹W vd¤ jŸËÉLjny cáj«.

r¤âa_®¤âÆ‹ å© ng¢R
ïªJ njt°jhd gÇghyd knrhjhit¥ g‰¿ ekJ r¤âa_®¤â
ngR«nghJ ngáa ng¢R¡fŸ x›bth‹W« mG¤jkhf¡ f©o¡f¤
j¡fnjahF«. ïªJ njt°jhd knrhjh mL¤j tU« nj®jY¡bf‹W
brŒa¥g£l Nœ¢á v‹»wh®. xUt® xU fhÇa¤ij¢ brŒjhš mj‰F
m®¤j« ï¥go¢ brŒ»wh®. mt® ntbwh‹W« cUtfkhd ntiy
brŒâuhÉ£lhš, ïªj kªâÇfshš ãunah#dnk »ilahbj‹»wh®.
kªâÇfŸ j§fŸ njr¤â‰F¢ brŒant©oa e‹ikfŸ vJnth,
mitfis e‹F ftŤJ mj‰bf‹W, â£l§fS« r£l§fS«
rhjd§fS« V‰gL¤âdhš _®¤â nfhZoah® ïitbašyh«
vby¡õ‹ jªâubk‹»wh®fŸ. ï›Éõa§fŸ ahití« C‹¿¡
ftÅ¡F«nghJ ït®fË‹ ã¤jyh£l« ï‹dbj‹gJ cŸs§if
bešÈ¡fÅnghš bjÇ»‹wJ.

291

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Éõk ãurhu«
$kh‹ r¤âa_®¤â ï‹bdhU Éõa¤âY« bghUªjhj
th®¤ijfŸ áy T¿ÆU¡»wh®. mjhtJ “lh¡l® tujuh#&Yî«,
$kh‹ thRnjitahî« b#ÆÈš nfœtuF miu¡F«go neÇ£lJ
ïªj kªâÇfË‹ fhy¤ânyna” v‹»wh®. ït® áy âd§fS¡F
K‹ghf, lh¡l® tujuh#&Yit Kj‰jlitahf ãuhá»ôõ‹ brŒj
j‰F m£nthnf£ b#duyhf m¥nghâUªjt® fhuzÄšiybad¡
T¿dh®. r£lßâahd Éõa§fS¡F m£nthnf£ b#dušjh‹,
fhuz°jbu‹gij ahtU« m¿th®fŸ. ï«khâÇ Éõa§fS¡F«,
kªâÇfË‹ M£á¡F« v›Éj bjhªjKnkÆšiy. m¥goÆU¡f
K‹ ã‹ naháahkš, thŒ¡F tªjgo ngáÉLtJ nah¡»akh
bt‹W nf£»nw‹. vªj kªâÇahtJ, “lh¡l® tujuh#&Yî«, $kh‹
thR njitahî« âd« ï›tsîjh‹ nfœtuF miu¡fnt©L
bkd v§nfahtJ F¿¥ã£oU¡»wh®fsh”bt‹gij $kh‹ _®¤â
UR¢ brŒa Koíkh? ïitbašyh« nt©Lbk‹W xUt® ngÇš
bf£l v©z« f‰ã¥gj‰F brŒí« bghŒ ãurhunkahF«.

ekJ Ô®khd«
ïªj M¢rhÇah®fŸ, _®¤âfŸ, Ia§fh®fŸ ngh‹w ó}š
nfhZoÆd® v‹d T¢rš brŒÆD« ãuhkzušyhjhuh»a eh«
mitfis yøa« brŒa nt©oaâšiy. mL¤j vby¡õÅš
e« fø¡F bt‰¿na‰g£l nghâY«, njhšÉ neÇ£lnghâY«
rÇna eh« ahU« mij¥g‰¿¡ ftiy¥gl nt©oaâšiy. ekJ
føÆ‹ neh¡fbkJnth, ekJ yøa« v‹dnth, mt‰iwk£L«
F¿ahf¡ bfh©L ciH¥ngh«. m¥nghJ rKjha Ó®âU¤j«
nknyh§f eh£o‰F ÉLjiyí« V‰gL«.
Fo muR - f£Liu - 01.11.1925

Fo muR - 1925

292

293

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

bršth¡filªJ« ekJ eh£lhiu ml¡»ahs mt®fŸ X® Míjkh
fî« ga‹g£L tªâU¡»wh®fŸ. ïj‰Fjhuzkhf ï¢Raey¡
T£l¤jh® j§fŸ Nœ¢áahY«, jªâu¤jhY« jh§fns ekJ kjh¢rhÇ
ah®fshfî«, Fy FU¡fshfî«, go¤njh®fshfî« njr e‹ik¡F«,
r_f e‹ik¡F« V‰g£l ïa¡f§fS¡F jiyt®fshfî«, murh§
f¤ij el¤j mt®fS¡F CÊa®fshíÄUªJ murh§f¤ij el¤â¡
bfhL¤J¡bfh©L« k‰W« murh§f¤â‰F x‰w®fshÆUªJ eh£o‹
cÆ®ehoia¡ fh£o¡bfhL¤J« M»a ï›tsî fhÇa§fisí«
brŒJtUtJ ï¡T£l¤jh®jh‹ v‹gij ï¥bghGJ« fhzyh«.

jÄH® kfhehL
ekJ Ãiy
ï›th©L fhŠÓòu¤âš el¡F« jÄœeh£L 31 - tJ uhéa
kfhehlhdJ bj‹Åªâa¤ jÄœ k¡fS¡F V‰g£oU¡F« Äfî«
beU¡foahd rªj®¥g¤âš TL»wJ. mj‹ K¡»a neh¡f« ekJ ehL
Rauh{a« bgWtj‰bf‹W brhšÈ¡ bfhŸs¥g£lhY« Rauh{a
bk‹gJ RakÇahijí« Rna¢irí« cŸs r_f¤J¡F¤jh‹ ga‹
gLnkašyhJ m~âšyhjtU¡F Rauh{abk‹gJ« gu uh{a
bk‹gJ« ɤâahrk‰wnjahF«. bj‹dh£L¤ jÄœk¡fŸ bgU«
ghY« RakÇahija‰W Rna¢ira‰W ÄUf§fS¡F«, gøfS¡
F«, òG¡fS¡F«, ó¢áfS¡FKŸs RjªâuK«, RahÔdK« ï‹¿
nfho¡fz¡fhd k¡fŸ cHštij ahU« kW¡fKoahJ. ït®fË‹
bghU£L«,njr KGtâYŸs ït® ngh‹wh® bghU£L« ÉLj
iyia c¤njá¤J kfh¤kh fhªâaofshš IªJ tUl§fS¡F K‹
Jt¡f¥g£l x¤JiHah ïa¡fkhdJ gšntW fhuz§fshš blšÈ
Æš M¡f§ F‹¿ ehS¡F ehŸ fU» tªJ gh£dhÉš ntUl‹
fisªbj¿ªjh»É£lJ. ïj‹ gydhŒ V‰g£l ÃiyikahdJ
Rna¢irí« RakÇahijí« RthÔdKk‰w r_f¤J¡F mâY«
K¡»akhŒ bj‹dh£L¤ jÄœk¡fS¡F K‹ÅY« mâf¡ nfty
khd ÃiyÆš bfh©LtªJÉ£LÉ£lJ.

ãuhkz®fŸ
gy MÆu¡fz¡fhd tUl§fshf e«eh£L #d§fbs‹W
brhšÈ¡ bfhŸnthÇnyna xU tF¥gh® j§fSila Raey¤ijna
c¤njá¤J bghJ#d§fËilna tF¥ò ɤâahr¤ijí« Jntõ¤
ijí« c©L g©Â j§fis ca®ªnjhbu‹W brhšÈ¡ bfh©L
j§fŸ ca®ÉY« thœÉYnk f©Q§ fU¤JkhÆUªJ njr¤ijí«,
kj¤ijí«, k‰w r_f§fisí« ghH¡»aJl‹, mªÃa njr¤jh®
e«eh£oilna gilbaL¤Jtªj nghbjšyh« j§fŸ e‹ikÆ‹
bghU£nl vâÇfS¡F csî brhšÈí« njr¤ijí«, kj¤ijí«
fh£o¡bfhL¤J« mt®fËlnk kªâÇ KjÈa c¤ânahf§fŸ bg‰W
Fo muR - 1925

294

kfh¤khÉ‹ mã¥ãuha«
Mâfhy¤âš k¡fŸ x‰Wik¡F«, rk¤Jt¤J¡F« rnfhju¤
Jt¤J¡F«, étfhU©a¤â‰F«, mÏ«ir¡F« V‰g£l ïa¡f§
fS¡F«, rhjd§fS¡F« ï¡T£l¤jhnu ÉnuhâfshÆUªJ j§fŸ
Rae‹ik¡fhfnt mitfis xʤJ njr¤ij ï¡bfâ¡F bfh©L
tªjt®fS« ït®fns jhbd‹gij¢ rǤâu _ykhfî« neÇY«
fhzyh«. kfh¤khthš V‰gL¤j¥g£l mÏ«rh j®k¤njhL Toa
ÉLjiy ïa¡f¤ij Mu«g Kjš ï‹W tiuÆY« gy Nœ¢áfsh
Y« ghHh¡»dt®fŸ ït®fns ba‹gij ahU« kW¡fkh£lh®fŸ.
ïij kfh¤kh mt®fns j«Kila ïa¡f« Ó®Fiyªjj‰F¡ fhuz«
go¤j tF¥ãd®jh‹! go¤j tF¥ãd®jh‹!! vd¥ gyKiw fj¿
ÆU¡»wh®. eh£oš go¤j tF¥gh® ahbu‹gij eh« brhšy¤ njit
Æšiy. mšyhkY« bgšfh« fh§»uÌ‹ m¡»uhrd¥ ãur§f¤âš
“ ïªâahî¡F ãÇ£oõh® brŒj bfLâiaÉl ãuhkz®fŸ brŒj
bfLâ Fiwthdjšy bt‹W kfh¤khnt brhšÈÆU¡»wh®. Mjyhš
ekJehL K‹nd‰w kilanth, ekJ r_f« K‹nd‰w kilanth
k¡fŸ ahtU« rk« v‹D« cz®¢á milanth všnyh U« rkkhŒ
thHnth e«khš V‰gL¤j¥gL« ïa¡f« j§fŸ Nœ¢á ahš bghJ
k¡fis Vkh‰¿ j§fŸ khatiyÆš f£L¥gL¤â vj‰F« jh§fns
K‹dÂÆÈUªJbfh©L vijí« j§fŸ rîfÇa¤J¡F cgnahf¥
gl¡Toa khâÇÆš âU¥ã¡bfhŸS« ea tŠrf®fshd Raey
tF¥gh® ifÆš á¡fhkš j¥g tÊnjl nt©L«. m§‡d« eh« tÊ
njlhÉ£lhš e« ÉLjiy¡bfd Mu«ã¡f¥gL« vªj ïa¡fK«
mj‰fhf e«khš brŒa¥gL« v›Éj âahfK«, mDgÉ¡ f¥gL«
v›Éj fZlK« ga‹ juhjnjhL ï¥bghGJ ehÄU¡F« Ãiyik
ÆY« ï‹D« ÑÊw§f cjÉah» ÉL«. MifÆdhš fhŠÓòu«
kfheh£oš TL« bghJ#d¥ ãuâÃâfŸ Rauh{a¤J¡ bf‹nwh njr
K‹nd‰w¤â‰ bf‹nwh fUâ VkhªJnghŒ kWgoí« ï¡ T£l¤
jhÇ‹ Nœ¢á¡F Msh» mt®fŸ brhšY»wgo elªJ ekJ
295

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

e‹ik¡bf‹W Ãid¤J mt®fŸ e‹ik¡F É£L¡bfhL¤J¡
bfh©L nghfhkÈU¡F«go eh« v¢rÇ¡if brŒ»nwh«.

ãuhkz® - ãuhkzušyhjh®
bj‹dh£oš bghJthf ï¡T£l¤jhiu Ú¡»a bghJ #d§f
S¡F ãuhkzušyhjh® v‹w bga® tH§f¥g£L tU»wJ. K¡»a
khf ïâš »¿°jt®fŸ, Kfkâa®fŸ, M§»nyh - ïªâa®fŸ KjÈa
ïªJ¡fsšyhjt®fS« ãuhkzušyhjt®fns. ïªJ¡fS¡FŸS«
ãuhkz® Ú§»a k‰wt®fŸ ãuhkz®fshš V‰gL¤j¥g£l gy #hâ¥
bga®fŸ brhšÈ¡bfhŸs¥g£lhY« mt®fS« ãuhkzušyhj
t®fns. mšyhkY« Ô©lhjhbud¡ T¿¤ bjhl¡Tlhjt®fŸ,
gh®¡f¡ Tlhjt®fŸ v‹W jŸË it¤âU¡F« xU bgU« T£l¤
jhU« ãuhkzušyhjt®fns. ït®fŸ ahU« eh« nk‰brh‹d
ãuhkz®fË‹ khatiyÆÅ‹W« j¥ã RakÇahijíl‹ thH
nt©Lkhdhš j§fS¡FŸ V‰g£oU¡F« áWáW tF¥ò ɤâah
r§fisí« bghUs‰w uhéa mã¥ãuha ɤâahr¤ijí« kwªJ
ÉLtnjhL j§fŸ Rae‹ik¡fhf ãuhkz®fS¡F x‰w®
fshfî«, fh£o¡ bfhL¥gt®fshfî« ïU¡F« áWik¡ Fz§fis
É£L všnyhU« K‹D¡F tunt©Lbk‹w v©z¤Jl‹ Nœ¢á
a‹¿ÆY«, JntõÄ‹¿í« kd¥ó®tkhf x‹Wg£L ghLgl K‹
tu nt©L«. ït®fSŸ fh§»u°fhu®fbs‹nghU«, khWjš
nt©lhjhbu‹nghU« Rauh{a¡ fø¡fhu®fbs‹nghU«, #°o°
føba‹nghU«, Rna¢ir¡ fø v‹nghU«, gHa Äjthj¡ fø
ba‹nghU«, bgr©l«ik¡ føahbu‹nghU«, kjhãkhÅfbs‹
nghU«, murh§f c¤ânahf°j®fbs‹nghU« M»a gy ãÇÉd®
fËU¡»‹wd®. ït®fŸ x›bthUtU¡F« uhéa Éõa¤ânyh kj
Éõa¤ânyh jdJ thœî Éõa¤ânyh xUtU¡bfhUt®
mã¥ãuha ngjKilat®fshÆUªj nghâY« jh§fŸ všnyhU«
ãuhkzušyhjhbu‹gijí«, ãuhkz®fË‹ Nœ¢áfËÅ‹W«,
jªâu§fËÅ‹W« Éy» jh§fŸ RakÇahijíl‹ kÅjdhf thH
nt©L« v‹»w xnu bghJthd neh¡f¤ij it¤J ghLgLtj‰F
xU bghJ ïa¡f¤ij¡ fhz nt©oaJ j‰rka« Äfî« mtáa
bk‹gij bgU«ghnyh® x¥ò¡bfhŸSth®fŸ. ïij¥g‰¿ e«khY«,
k‰W« gy m¿P®fshY« j‰fhy Ãiyikia c¤njá¤J ÔÉukhŒ
brhšy¥g£L tªâU¡»wij ahtU« m¿th®fŸ. Mjyhš ï›bt©
z¤ij <nl‰¿¡ bfhŸs fhŠÓòu¤â‰F tªJ ïj‰bfd X® jÅ
kfhehL T£o¤ j§fsJ bfhŸif ï‹dbj‹gijí« uhéa kfh
eh£oš ãuhkzušyhjh® Ãiyik v‹dbt‹gijí« Koî brŒJ
bfh©L mªj Koit uhéa kfheh£oš tÈíW¤j xU¥gl
Fo muR - 1925

296

nt©LkhŒ Äfî« Éda¤Jl‹ nt©o¡ bfhŸS»nwh«.
fhŠÓòu« uhéa kfhehlhdJ fh§»u° mik¥ã‹ Ñœ V‰g£l
ÉâfË‹ ãufhu« el¤j¥gLkhifahš, eh« miH¡F« tF¥ãš
áyU¡F mâš fyªJbfhŸs rªj®¥gnk‰glhJ. Mifahš ïj‰
bfd ãu¤ânafkhf X® kfhehL mnj rka¤âš mnj ïl¤ânyna
T£o mâš ekJ neh¡f¤â‰F¥ ghLgl K‹ tU« rfyU¡F«
MjutË¡f V‰ghL brŒa¥gL«. j‰fhy« ViH k¡fŸ ïUªJtU«
fZlÃiyia Ãt®¤â¡f K‹tU« njrg¡j®fŸ midtU«
ï«kfheh£oš fyªJ bfhŸth®fbs‹W e«ò»nwh«.

x‰Wik¡ FiwɉF¡ fhuz«
uhéa kfheh£oš ãuhkzušyhjhU« czunt©oaJ
x‹W©L. K¡»akhf uhéa thœÉš ãuhkzU¡F«, ãuhkzuš
yhjhU¡F« V‰gL»w kd°jhg¤â‰F«, Nœ¢áfS¡F« fhuz
khÆU¥gJ« ãuhkzušyhjhÇš ïªJ Kfkâa »¿°jt r_f§f
S¡F ïªJ¡fËš Ô©l¡Toat®, Ô©lhjh® ït®fS¡FŸS«
V‰gL« kd°jhg§fS¡F«, x‰WikÆ‹ik¡F« fhuzkhÆU¥
gJ« c¤ânahf§fis¥ g‰¿í« bjǪbjL¤j °jhd§fis¥ g‰¿
í« cŸs ngh£ofŸjh‹. ïªj¥ ngh£ofŸ xU tifahf Koî
bgWkhdhš ãwF ïªâaU¡FŸ v›Éj x‰WikÆ‹ikí«
mã¥ãuha ngj§fS« V‰gl¡ fhuznkÆšiy. Mjyhš c¤â
nahf Éõa§fËš Mf£L«, k‰W« bjǪbjL¥ò gjÉfËyhf£L«
mšyJ ïju bghJ °jhgd§fËyhf£L« mtut®fŸ ï‹Å‹d
msî¡F cÇat®fŸ v‹»w Ô®khd« V‰g£L¥ nghŒÉl nt©o
aJ. rhjhuzkhf áy Éõa§fËš kh¤âu« ïªJ¡fS¡F«, kfkâ
a®fS¡F« cÇikasî V‰g£l ãwF mnef Éõa§fËš ïªJ Kfkâa - »¿°jt Énuhj§fns bgU«ghY« kiwªJ É£lJ
ldšyhkš, xUtiu xUt® jhœªjt®fbs‹W brhšÈ ml¡»ahSª
j‹ikí« kiwªJÉ£lJ. ï¥bghGJ ïªJ¡fËš bgU«gh‹ik
ahŒ ãuhkz, ãuhkzušyhjh®, Ô©lhjh® v‹»w _‹W bgÇa
ãÇÉidfŸ ïUªJ tU»wJ. ï¥ãÇÉidfis murh§f¤jhU«,
bghJk¡fS« x¥ò¡ bfh©Lkh»É£lJ. mj‰F¤ jFªj Mjhu§
fS« V‰g£LÉ£lJ. ï« _‹W tF¥gh®fS¡F« c¤ânahf§fËš
ï‹Å‹d msbt‹W« bjǪbjL¥ò gjÉfËY« k‰W« bghJ
°jhgd§fËY« ï‹Å‹d msbt‹W« V‰g£L¥ nghŒ ÉLnk
ahdhš tF¥ò¤ Jntõ«, r_f¤ Jntõ«, kj¤ Jntõ« ïitfŸ
e« eh£il É£nl gwªJ Xo¥nghF«.

297

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ãuhkz®fŸ x¥gkh£lh®fŸ
ï«KiwahdJ á¿a bjhifÆduhÆUªJ bgÇa g§if
mDgɤJ¡ bfh©L tU« tF¥ghU¡F bgU¤j ntjid
ahŒ¤jhÅU¡F«. mj‰fhf ãuhkzušyhjh® áyU¡F«, Ô©lhjh®
áyU¡F« yŠr yhtz« bfhL¤jhtJ tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt«
nt©lh«, njr« bf£L¥nghŒÉL« v‹W bghŒaGif mH¢brŒJ
khŒkhy¡ f©Ù® ÉL«goí« brŒÉ¥gh®fŸ. ïijbašyh« eh«
ftÅ¡f¡TlhJ. VbdÅš mt®fŸ cjÉ Ã‹wîlnd ït®fŸ
kWgoí« tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« nt©L« v‹W brhšy tªJ
ÉLth®fŸ. v¥goba‹whš ne‰W j§fS¡F tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤
Jt« nt©Lbk‹W nf£lt®fS« tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt¤ij
fh§»u° x¥ò¡bfhŸshÉ£lhš eh‹ fh§»uáš ïU¡f kh£nl
bd‹W brh‹dt®fS« tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt¤ Ô®khd¤ij
uhéa¡ T£l§fËš ãnunuã¤jt®fS« ãuhkz®fŸ fhY¡FŸ
EiHªJ ï‹iwa âd« tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« nt©lhbk‹W
TWtij eh« ãu¤âa£r¤âš fh©»nwh«. cyfKŸs tiuí«
ï¡T£l« ïUªJjh‹ tU«. Mjyhš mij¥g‰¿ eh« ftiy¥gl
nt©oaâšiy.

kÅjD« ïªâahÉš ïU¡f¡TLkhbt‹gij bghJ neh¡Fila
x›bthUtU« nahá¡f nt©LtnjhL uhéa kfheh£oš ïij
tÈíW¤â mKY¡F¡ bfh©LtU«go brŒant©oaJ njr
g¡j®fË‹ flikba‹gij tz¡f¤Jl‹ Û©L« bjÇɤJ¡
bfhŸS»nwh«.
Fo muR - jiya§f« - 08.11.1925

Ô©lhjh®
ãuhkzušyhj ïªJ¡fSila tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤
Jt¤ijÉl Ô©lhj r_f¤â‹ tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« Äfî«
K¡»akhdbj‹gij eh« nfhòu¤â‹ ÛâUªJ« brhšYnth«.
VbdÅš mt®fŸ r_f¥ bgU¡f¤â‰F¤ j¡fgo fšÉÆnyh,
c¤ânahf¤ânyh k‰W« gy bghJ thœ¡ifÆnynah mt®fŸ
K‹ndwntÆšiy. ïj‹ fhuz¤âdhš njr¤âš 5-š xU ghf«
#d§fŸ njr ey¤ij kwªJ r®¡fhÇ‹ jait eho m‹Åa kj¤âš
nghŒ ÉGªJ ek¡F vâÇfshŒ Kis¤J¡ bfh©L tU»wh®fŸ.
RafhÇa¥ òÈfS¡F ïij¥g‰¿¡ ftiyÆuhJjh‹. bghW¥òŸs
bghJk¡fŸ ïij¡ ftÅahkš ÉLtJ njr¤Jnuhfbk‹W kh¤âu«
brhšYtj‰»šiy. ï‹D« v›tsnth bgÇa ghÉfbs‹Wjh‹
brhšynt©L«. Rkh® 25 tUl§fS¡F K‹ghfthtJ ï¢r_f§
fS¡F tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« mË¡f¥g£oU¡Fnkahdhš
ï‹iwa âd« ïªâahÉš ïU¡F« ï›tsî mã¥ãuha
ngj§fS«, x‰WikÆ‹ikí« ãÇ£oZ bfhL§nfh‹ikí«
ãuhkz¡ bfhLikí« ekJ eh£oš ïU¡Fkh? bjUÉš el¡f¡
Tlhj kÅjD«, f©Âš bj‹gl¡Tlhj kÅjD«, mtdt‹
kj¤ij m¿a¡Tlhj kÅjD«, mtdt‹ bjŒt¤ij¡ fhz¡ Tlhj
Fo muR - 1925

298

299

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Ô©lhik
br‹id khfhz Ô©lhik kfhehL
br‹idÆš Ô©lhik kfhehbl‹W X® kfhehL br‹w khj«
31-ª njâ To‰W. gy bgÇnah®fS«, gy Ô©lhjh®fS« k‰W«
gyU« É#a« brŒâUªjh®fŸ. gy fdth‹fŸ, btF c¡ukhfî«
ngádh®fŸ. Ô©lhikia Éy¡fnt©Lbk‹W gy Ô®khd§fS«
brŒjh®fŸ. ït‰¿dhš Ô©lhik xʪJ ÉLbk‹W, eh«
e«òtj‰»šiy. ï›Éj kfhehL ïj‰F K‹ Mrhu¤âU¤j kfh
ehbl‹w bgauhš v›tsnth elªâU¡»wJ. v›tsnth rh°âu
Mjhu§fbsšyh« vL¤J¡ fh£l¥g£oU¡»‹wJ. v¤jidnah
Ô®khd§fS« brŒa¥g£oU¡»wJ. ït‰¿‹ gydhŒ v‹d elªjJ?
Ô©lhik v‹D« bfhLik e« eh£oÈUªJ Ú§» k¡fŸ všnyhU«
ãwÉÆš rk« v‹»w cz®¢á guÉ x¤J thH nt©Lkhdhš,
$kh‹fŸ. o.É.nrõ»Ç IaU«, o.É#auhfth¢rhÇahU«, kfhnjt
rh°âÇahU«, gdfhš ïuh#hî«, gh¤nuhî« ngh‹wt®fŸ Û£o§F
T£o cgªahr« brŒJ Ô®khd§fŸ brŒJÉ£L¥ nghtâdhš,
xU¡fhY« e‹ik na‰glnt kh£lhJ. mšyhkY«, r£lrig
KjÈa ïl§fËš nghŒ c£fh®ªJ bfh©L Ô©lhik bahÊa¤ Ô®
khd§fŸ brŒJ g¤âÇ¡iffËš ngh£L ÉLtâdhY« xU¡fhY«
e‹ik na‰glnt kh£lhJ. fh§»uÌš Ô©lhik ba‹gJ X®
K¡»akhd â£lbkd¥ ngh£L¤ Ô®khd« brŒJ ÉLtâdhY«
Koa¡Toa fhÇakšy. ïitfis eh« mDgt¤âš gh®¤jh»
É£lJ. ïitfË‹ Tl ïUªJ ntiy brŒ»wt®fns btËna
tªjJ« ïj‰F ÉnuhjkhŒ Nœ¢á brŒa Mu«ã¤J ÉL»wh®fŸ.
cjhuzkhf Mrhu¤âU¤j¡ T£l§fËÈUªjt®fŸ v¤jidnah
ng® ï‹iwa¤âd« ãwÉÆš ca®î, jhœî c©L v‹»w
tUzháuk j®k¤ij MjǤJ¡ bfh©L tU»wij¥ gh®¡»nwh«.
r£lrigfËš, bghJ¤ bjU¡fËš všnyhU« nghfyhbkd¤
Ô®khd« brŒJÉ£L ã‹ mtáaÄUªjhšjh‹ nghfyhbk‹W
mj‰bfhU Éah¡»ahd« brŒJ, bjU¡fËš el¡»wt®fis¥
ão¤J¤ j©o¤J¡ bfh©L tUtij eh« gh®¡fÉšiyah?
Fo muR - 1925

300

mJnghynt fh§»uÌY« Ô©lhikia xÊ¡fnt©Lbk‹W
Ô®khd« brŒJ É£L mj‰fhfnt âahf« brŒ»nwh«, fZl¥gL
»nwh« v‹W brhšÈ¡bfh©oUªjt®fbsšyh«, ãwÉÆdhš #hâ
ɤâahrÄšiyba‹W«,bghJ °jhgd§fËš bghJ¥gz§fËš
el¡F« rªj®¥g§fËyhtJ xUt® rh¥ãLtij k‰wt® gh®¤jhš
ght« v‹W brhšy¡Tlhbj‹W Ô®khd« brŒJ nrukhnjÉ FU
Fy¤âš FHªijfŸ k¤âÆyhtJ mKY¡F¡ bfh©Ltu¥gh®¤j
îlnd, eh‹ v‹d nt©LkhdhY« rh¥ãLnt‹, v§F
nt©LkhdhY« rh¥ãLnt‹, Mdhš FHªijfŸ xUt® gh®¤J
xUt® rh¥ãl¢ brhšy kh£nlbd‹W«, xU ãuhkz¡ FHªij
rh¥ãLtij xU ãuhkzušyhj FHªij gh®¡Fkhdhš eh‹ xU
khj« g£oÅ »l¥ng‹ v‹W brhšÈ¡bfh©L«, fh§»u°
°jhgd§fËš j« gjÉfis uhéehkh¢ brŒJ Xodt®fŸ v¤jid
bgaiu¥ gh®¡»nwh«? ï‹D« bgÇa Mrhu Ó®âU¤j¡fhubu‹W«,
gŠrk®fS¡F ciH¡»wt®fbs‹W« brhšÈ¡bfh©L,
gŠrk®fSl‹ âǪJbfh©L« ïUªj $kh‹ ÓÅthrŒa§fh®
ngh‹wt®fbsšyh« kj¤â‰F«, xG¡f¤â‰F« Énuhjkhd
fhÇa§fŸ jh§fŸ v›tsî brŒJ bfh©lnghâY« Tl, rka« tªj
fhy¤âš Ô©lhik xÊa nt©oaJ »ukªjh‹. Mdhš mJ
ï¥nghJ rh¤âa¥gl¡Toa fhÇakšybt‹W brhšyÉšiyah?
ïªj¡ fhuz§fshš Û£o§FfshY«, r£lrigfshY«, fh§»u
ÌdhY« uhéathâfshY« Ô©lhik xÊíbk‹whtJ, Ô©lhj,
gh®¡fhj, bjUÉš el¡fhj, m©lhj, nfhÉY¡FŸ EiHahj,
j§fSila ntj¤ij¥go¡f¡ Tlhj, rnfhju®fS¡F ÉLjiy
»il¤J ÉLbk‹W vâ®gh®¥gJ R¤j K£lhŸjdnk ba‹gJjh‹
e«Kila mã¥ãuha«. VbdÅ‹, it¡f¤âš bjU¡fËš el¡f,
Ô©lhik Éy¡F kfhehnlh, r£lrig Ô®khd§fnsh, fh§»u°
â£l§fnsh ïªj cÇikia th§»¡ bfhL¡fÉšiy. Kothf,
bfhŠr« mETy nk‰g£oU¡»‹wbjd it¤J¡ bfh©lhY«
r¤âah¡»uf¤â‹ _ykhfî«, kfh¤khÉ‹ cjÉahY« V‰g£l
njašyhkš ntbwh‹¿dhYkšy bt‹gij ahU« kW¡fKoahJ.
Mjyhš, ïÅnaD« e« eh£oš Ô©lhik xÊa nt©Lbk‹D«
v©z« ahU¡fhtJ ïU¡Fnkahdhš, mt®fŸ r¤âah¡»uf¤ij¤
jh‹ fil¥ão¡f nt©oaJ. Ô©lhik xÊ¥gj‰F bghUŸ cjÉ
brŒ»wt®fsh ÆUªjhš r¤âah¡»uf¤J¡nf bfhL¡fnt©oaJ.
Ô©lhik¡fhf jkJ thœehis m®¥gz« brŒa nt©Lbk‹¿Uª
jhš mt®fŸ r¤âah¡»uf¤J¡F¤ jh‹ m®¥gz« brŒa nt©L«.
ïjšyhkš ntW v‹d Ãid¤jhY« kªâu¤âš kh§fhŒ ÉGªJ
ÉlhJ. áy rka§fËš kh¤âu« Ô©lhjhnuhL rh¥ã£L
301

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ÉLtâdhnynah, rk khŒ c£fhUtâdhnynah, mt®fis¤
bjh£LÉLtâdhnynah Ô©lhik xʪJnghfhJ. ek¡F¤ bjÇa
v¤jidnah bga® Ô©lhjt®fSl‹ rßu r«kªj« it¤J¡
bfh©oU¥gt®fS«, Ô©lhjh® rh¥ã£l v¢áš gh¤âu¤âš
kJghd« brŒ»wt®fS«, Ô©lhjhÇl¤âš moikfshÆU¥gt®
fS«, mt®fËl¤âš TÈ¡ fhu®fshÆU¥gt®fS« mªj rka«
Ô®ªjJ« j§fis ca®ªj #hâ¡ fhu®fbs‹Wjh‹ brhšÈ¡bfhŸS
»wh®fŸ. MifÆdhš Kothf, Ô©lhik xÊtJ jh‹ ekJ
njr¤â‹ ÉLjiy¡F K¡»a rhjdbk‹W«, mj‰fhf ciH¥gJ«,
r¤âah¡»uf« brŒtJªjh‹ njrÉLjiy¡F ciH¥gbj‹W«, eh«
cWâahf¢ brhšY»nwh«. ïj‰fhf, khatu« $kh‹ fh®Fo
á‹idah ãŸis jiyikÆš Ô©lhik Éy¡f r¤âah¡»uf
fÄ£oba‹W xU r§f« °jhã¡f¥g£oU¡»wJ. c©ikahd
âahf¤â‰F«, fZl¤â‰F« ijÇaKŸst®fŸ mâ‰nr®ªJ,
v§bf§F Ô©lhj, bjUÉš el¡fhj, nfhÉY¡FŸ bršyhj
bfhLikfŸ ïU¡»‹wnjh m§f§F m»«rh j®k¤njhL, r¤âah¡
»uf« brŒJ MÆu¡fz¡fhd rnfhju®fŸ áiw¡F¢ bršynt©L«.
ïJ Éõa¤âš r®¡fhU¡F«, t®zháuk j®ÄfS¡F« eh« x‹W«
ɤâahr« f‰ã¡fKoahJ. ïu©L ngU« ek¡F vâÇfshŒ¤
jhÅU¥gh®fŸ. ã‹D«, r®¡fhiuÉl ãwÉÆš ca®ªjtbu‹W
v©Â¡ bfh©oU¡F« ãuhkz®fns, e«Kila Énuhâfbs‹W
brhšYtJldšyhkš ³ ãuhkz®fisÉl ïJ Éõa¤âš
r®¡fhuh® bfhŠr« nkyhdt®fbs‹WTl brhšYnth«. ï¥go¢
brhšYtJ F‰wbk‹W ahuhtJ brhšYth®fnsahdhš mt®fis
eh« jhœªjt®fbs‹nghU¡F«, Ô©lhjt®fS¡F« Jnuh»ba‹W
miH¡f ã‹th§fkh£nlh«.
Fo muR - Jiz¤ jiy§f« - 08.11.1925

Fo muR - 1925

302

fhŠÓòu« kfheh£L¤ jiyt®
X® ãuhkz® fhŠÓòu« kfheh£o‰F m¡uhrd« t»¡f
nt©L bk‹W áy ãuhkz®fS«, áy ãuhkz¥ g¤âÇ¡iffS«
mt®fshš M£bfhŸs¥g£l k‰wt®fS« v›tsnth Nœ¢áfS«,
jªâu§fS« xG§Ñdkhd KiwfS« brŒJ« filáahf X®
ãuhkzušyhjhnu kfheh£L¡F m¡uhrd« t»¡f¤ nj®ª
bjL¡f¥g£L¥ nghdij¥g‰¿ ãuhkzušyhjh® ïu©blhUt® jÉu
k‰w všyhU« VfkdjhŒ rªnjhõ¥gLth®fbs‹gij eh« brhšy¤
njitÆšiy. m¤Jl‹ ïj‰F ÉnuhjkhÆUªj áy® tU¤j¥g
Lth®fbs‹gij¥ g‰¿í« eh« brhšy¤ njitÆšiy. jÄœ
eh£oYŸs bkh¤j« 13 Íšyh¡fËš 10 Íšyh¡fns nth£
brŒâU¥gjhŒ¤ bjÇatU»wJ. ït‰¿š $kh‹. É.r¡fiu¢
br£oahiu br‹idí«, $kh‹. j§f¥bgUkhŸ ãŸisia
âU¢áí« bjǪbjL¤jJ. gh¡» 8 Íšyh¡fËš $kh‹ KjÈahU¡F
4 Íšyh¡fS«, $kh‹ V.bu§frhÄ mŒa§fhU¡F 4 Íšyh¡fS«
nth£ brŒâU¥gjhf¤ bjÇatU»wJ. $kh‹ mŒa§fhU¡F nth£
brŒj ehY Íšyh¡fËš F«gnfhzK« nryK« nr®ªJjh‹ ehY
Íšyh¡fshdjhf¤ bjÇatU»wJ. »uk¥go ïªj ïu©L Íšyh¡fŸ
nth£ilí« bršYgoahf vL¤J¡bfh©lJ bfhŠrK« xG§
fhfhJ. VbdÅš, nry« Íšyh nth£lhdJ m¡uhrd¤ nj®jY¡fhf
V‰g£l Û£o§F r£l¥go brŒa¥g£ljšy bt‹W«, îthf rig
bk«g®fS¡F neh£O° bfhL¡fhkš ahnuh ïu©Lng® nr®ªJ jªâ
bfhL¤JÉ£ljhf X® îthf rig bk«g® MnBã¤âUªjh®. ïj‰F
nry« Íšyh fh§»u° fÄ£oah® v›Éj xG§fhd gâY« Twnt
Æšiy. ïij¥g‰¿ ek¡F¡ ftiyÆšiy v‹W É£LÉ£lhY«,
mt®fSila nj®ªbjL¥ãš F¿¥ghf X® bga® ïšyhkš gy
bga®fŸ ágh®° brŒa¥g£ljhf¤ bjÇatU»wJ. m¥goÆU¡f
mij bršYgoíŸsjhf¡ fUâ mâY« $kh‹. V.bu§frhÄ
Ia§fhut®fS¡F mij¢ nr®¤J¡bfh©lJ v¥go xG§fhFnkh
bjÇaÉšiy. mšyhkš, F«gnfhz¤âš Íšyh fh§»u° fÄ£ona
»ilahJ. Íšyh fh§»u° fÄ£o m¡uhrduhÆUªj fdthid
xUt® f©L khfhz¡ fÄ£o¡F¤ jiyt® nj®jš brŒjh»
303

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

É£ljhbt‹W nf£lnghJ, ï§F Íšyh fh§»u° fÄ£ona »ilah
bj‹W«, Mjyhš bjǪbjL¡f Koahbj‹W« brhšÈ É£lh®.
mšyhkš, fhŠÓòu« kfheh£L cgruiz¡ fÄ£oah® bjÇɤâUªj
fhyhtâah»a m¡nlhg® khj« 20-ª njâ tiuÆY« F«gnfhz«
“Íšyh fh§»u° fÄ£oÆÈUªJ” ahUila bgaU« xG§fhfnth
j¥ghfnth m¡uhrdhâgâ °jhd¤J¡F mD¥ã¡f¥glntÆšiy.
ïªj ÃiyikÆš F«gnfhz« nth£ bršYgoba‹W«, mij
$kh‹ bu§frhÄ mŒa§fhU¡F¢ nr®¤J fz¡F¥ gh®¡f¥
g£oU¥gjhÆUªjhš, ï›Éj¤ nj®jšfis #d¥ãuâÃâ¤t
nj®jby‹W« xG§fhd nj®jšfbs‹W« v¥go bghJ #d§fŸ
Ãid¡f¡ TL«? jhia¡ bfh‹wtD¡F« CÇš ghâ¥ng®
nrUth®fbs‹w gHbkhÊnghš Ra e‹ikÆ‹ bghU£L x¤JiH
ahikia xʤJ¤ njr¤ij¥ ghHh¡»dt®fS¡F«, r®¡fhU¡F
moikah» njr¤ij¡ fh£o¡ bfhL¤J j§fŸ ãŸis F£ofS¡F
c¤ânahf« r«ghâ¤jt®fS¡F«, kfh¤khÉ‹ bgaiu¢ brhšÈ¡
bfh©L âd¥go rhuha« KjÈa kJghd« ɉ»wt®fS¡F«,
K‹dÂÆÈU¡F« T£l¤ij¢ nr®ªj $kh‹ V.bu§frhÄ
mŒa§fhU¡F« 4 nth£; njr e‹ikÆ‹ bghU£L x¤JiHah
ikÆ‹ fhuzkhŒ j‹idna âahf¥gL¤â¡ bfh©L ViHfË‹
bghU£L«, bjhÊyhs®fË‹ bghU£L« jdJ Raey¤ij kwªJ
yB¡fz¡fhŒ r«ghâ¡f¡Toa c¤ânahf§fisí«, bjhÊiyí«
ÉL¤J njrnk K¡»akhdbjd¡ fUâ, jkJ clš, bghUŸ, MÉ
_‹iwí« kd¥ó®tkhŒ m®¥gzŠ brŒj c©ik âah»fËbyhU
tuhd $kh‹ âU.É.fÈahzRªâu KjÈahU¡F« eh‹F nth£
v‹W brhšnthkhdhš, njr¤âš xG¡f«, c©ik, gF¤j¿î
ïU¡»‹wbj‹W v¥go¢ brhšy¡TL«? v¥gonah, $kh‹
KjÈah® bjǪbjL¡f¥g£L É£lhbu‹W brhštjhš, ïÅ ïij¥
g‰¿¡ »sw nt©oa mtáaÄšiy.

fø nt‰WikÆ‹¿ $kâ bgr©likah® cŸgl ahtU¡F«
miH¥ò¡ foj« mD¥g nt©Lkhí« mâš všyh¡ føahÇlK«
jh« m‹ghŒ, rkurkhŒ elªJbfhŸtjhfî« vGâ mD¥gnt©L
khŒ¡ nf£L¡bfhŸS»nwh«.
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 08.11.1925

fhŠÓòu« kfhehlhdJ xU Éj¤âš Äfî« K¡»akhd kfheh
bl‹nw brhšy nt©L«. VbdÅš br‹w tUl« eilbg‰w
âUt©zhkiy kfhehlhdJ ãuhkzušyhjhUila Ãiyik
ï‹dbjd cz®tj‰F mETykhÆUªj nghâY«, fhŠÓòu«
kfheh£oš ãuhkzušyhjhUila flik ï‹dbjd îzaŠbrŒa
nt©oajhÆU¡F«. Mjyhš kfheh£L¡F ãuhkzušyhj fh§»u°
thâfŸ ahtU« É#a« brŒtJ mtáakhŒ ïU¥gnjhL kdrhø
KjÈa vªj¡ fhuz§fshyhtJ fh§»uÌš bk«g®fsšyhâUªJ
njr K‹nd‰w¤âY«, ãuhkzušyhjh® r_f K‹nd‰w¤âY«,
ftiyíŸs x›bthU ãuhkzušyhjhU« É#a« brŒant©oaJ
mtáakhÆU¡»‹w goahš mªj¥go É#a« brŒtj‰F, m¡uhrd®
Fo muR - 1925

304

305

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

fhŠÓòu« jÄH® kfhehLfŸ

RnjrĤâuÅ‹ á‹dò¤â

fhŠÓòu¤âš 31 - tJ uhéa kfhehL ehsJ et«g® khj« 21,
22 -ª njâfshd rÅ, PhƉW¡»HikfËš br‹id etr¡â
MáÇa® $kh‹ âU.É.fÈahzRªju KjÈahut®fŸ m¡»uhrd¤
â‹ Ñœ TL«.

ehsJ 1925-« ´ m¡nlhg® µ 30-« ² RnjrĤâu‹ 4-tJ
g¡f« 3- tJ g¤âÆš ‘ j®k brh¤âÈUªJ fø¥ ãurhukh’ “eh«
vâ®gh®¤jgo #%uhf fhÇa§fŸ el¡»‹wd ” v‹w thrf¤â‹
bjhl®¢áahf “ïªJkj j®k brh¤J gÇghyd r£l« #°o° f£á
kªâÇ ãothjkhf ïa‰¿aJ” gÇR¤jkhd neh¡fKl‹ brŒa¥
g£ljhf brhšy¥gLtjhdJ vy¡õD¡F X® K¡»a¡ fUÉahf
brŒa¥g£oU¡»wbj‹W Ãu«ãa mDnghf« bg‰w Ã%g®
brhšY»‹wh®.

mJ rka« r®t føah®fS« ml§»a ãuhkzušyhjh®
kfhehblh‹W« TL«.
ãuhkzušyhjh® K‹nd‰w¤âš fÇrdKŸs jÄœ eh£L¥
ãuhkzušyhjh® midtU« tªâUªJ, j§fsJ K‹nd‰w¤â‰fhd
xU â£l¤ij¡ fhzî«, mij¢ rÇtu mKY¡F bfh©L tuî«,
V‰ghL brŒa ntQkhŒ¡ nf£L¡ bfhŸS»nw‹.
ïJ Éõa¤âš x›bthUtU« j§fŸ uhéa mã¥ãuha ngj§
fhuzkhfthtJ, brhªj mrîÇa§ fhuzkhfthtJ myøakhŒ
ïUªJÉlhkš f©o¥ghŒ tunt©LkhŒ kWgoí« Éda¤Jl‹
nf£L¡ bfhŸS»nw‹.
Ô©lhikia xÊ¡f nt©oaJ ãuhkzušyhjhU¡F Äfî«
K¡»akhdbjhU fldhF«. VbdÅš, Ô©lhjh®fË‹ K‹nd‰wª
jh‹ ãuhkzušyhjh®fË‹ K‹nd‰wkhF«. Ô©lhjh®fË‹
J‹gªjh‹ ãuhkzušyhjhÇ‹ J‹gkhF«.
Ô©lhik xÊtj‹ _ykhŒ¤jh‹ ãuhkzušyhjh® fil¤
njw Koí«. Ô©lhik xÊtj‹ _ykhŒ¤jh‹ ehL Rauh{a
kilí«. Mjyhš Ô©lhik Éy¡»š ftiyíŸst®fS«, Ô©lh
jhbu‹W brhšy¥gLgtU« mtáa« fhŠÓòu¤â‰F tªJ mj‰
bf‹W X® kfhehL T£o fhÇa¤âš gy‹ ju¤j¡f â£l§fis¡ fhz
nt©Lkhí« nf£L¡ bfhŸS»nw‹.
<nuhL
15.11.25

<.bt.uhkrhÄ
Fo muR - nt©LnfhŸ - 15.11.1925

Fo muR - 1925

306

mj‹ c©ikahbjÅš ³ r£l¥go ÃaÄ¡f¥g£l fÄõ
d®fËš xUtuh»a $kh‹ ã.É.eluh# KjÈah® mt®fŸ áy âd§
fS¡F K‹ nfhaK¤ö® lî‹ AhÈš $kh‹ M.r«gªj KjÈah®
B.A.,B.L. mt®fŸ jiyikÆ‹ Ñœ áy bghJ °jhgd§fËÈUªJ
fÄõd® mt®fS¡F cgrhu¥ g¤âu« go¤J¡ bfhL¡F« fhy¤âš
fÄõd® $kh‹ KjÈah® mt®fŸ Ãfœ¤âa brh‰bghÊÉ‹
rhukhtd :“ïªJkj j®k gÇghyd rigfËY«, Mya§fËY« k‰W«
bghJ °jhgd§fËY« elªJ tªj m¡»uk§fisí«, el¡»‹w
m¡»uk§fisí« vL¤Jiu¤J ï¥ng®¡bfh¤j ÔabrašfŸ ïÅ
elthâU¡F« bghU£L«, eilbgw nt©oaitfŸ »uk¥go
el¤â it¡F« bghU£L« ï¢r£l« M¡f¥g£lnja‹¿ ïj‹
brh¤âÈUªJ r®¡fh® bfhŸisao¤J¡ bfh©L nghfnt©L
bk‹»w bf£l v©z¤âdhš brŒa¥g£ljšy bt‹W«, ïj‰fhf
#d§fS« Toa tiu x¤JiH¡f nt©L«” v‹W« nf£L¡
bfh©L j‹ brh‰bghÊit ÃW¤â¡ bfh©lh®.
Mdhš 30 .10. 1925 - š RnjrĤâuÅš btËtªj Éahr¤ij¡
ftÅ¡FÄl¤J, Mâfhy« bjh£L Vfnghfkhf nfŸÉ nf£ghÇ‹¿
mDgɤJ tªjJkšyhkš bjY§F ghiõÆš br¥ò« gHbkhÊ¡
»z§f “Û¡F¢ N¥ò eh¡F nk¥ò” v‹W brhšY»w goahf
Ãntjd¤ij áy Mya§fËš RthÄ¡F¡ fh©ã¤J«, fh©ãah
kY« Tl bfhŸisao¤J¤ â‹w nfhÉš bgU¢rhËfS¡F«,
mt®fS¡F Vtšfhu®fshf mt®fË‹ Ñœ tÆW ts®¤J tªj
gÂahs®fS¡F«, ït®fS¡bfšyh« nkšg£l mªj°âš
ïUªJ bfh©L mt®fŸ ïZl«nghY« j§fŸ ïZl« nghY«
307

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

fhÇahâfis el¤â¡ bfh©L« âUo¡ bfh©L« ïUªj á‰áy
bghJ °jhgd§fË‹ c¤ânahf°j®fS¡F«, ³ r£lkhdJ
mUtU¥ig¡ bfhL¡f ToanjahF«. ï›tU¤j« fhuzkhf
føfis x‹nwhblh‹W ïiz¤J xUtU¡bfhUt® kd¤jh§
fiy í©L g©Â ã‹dhš kh¢rÇa¤ijí« c©Lg©Â it¤J
mitfS¡ »ilÆš j§fSila “rh© tÆW ts®¡f ryh« nghL«
Fyh«fŸ” neÇš gh®¤jt‰iw vGjhJ Vnjnjh jhWkhwhf vGj¤
jiy¥gL»‹wh®fŸ. ït®fisí« g¤âÇif Ã%g®fshf¡
bfh©l g¤âÇiffS¡F vªj¡ fhy¤âš, vªj neu¤âš, vªj
Éahr¤ij¡ bfh©nlD« g¤âÇif¡F ïilôW Éis¤J
bfL¤JÉLth®fnshbt‹»w rªnjf« v« ngh‹w g¤âÇif
thá¡F« Ĥâu‹ nea®fS¡F c©lhtJ rf#nk.
mšyhkY« ekJ ÉnuhâfŸ v‹bd‹dnth Nœ¢á brŒt
jhfî« mijí« v⮤J¥ nghuhl všnyhUila x¤JiH¥igí«
nt©Ltjhfî« k‰W« gythwhfî« $kh‹ eluh# KjÈah®
mt®fŸ ngáajhf¤ bjÇ»wJ v‹»wh®. nkšf©l thrf¤â‹go
gh®¡FksÉš ³ Éahr¤ij vGâa Ã%g® jh‹ neÇš m¥ãur§
f¤ij¡ nf£fhkY«, Mdhš ahnuh xUt® brhšy¡ nf£L« mij¡
bfh©L j‹Dila Ú©l fhy mDgt¤âÈUªJ bjǪJ bfh©l
Éõa§fËš bfhŠr« fyªJ« Éahr« tiua Mu«ã¤JÉ£lh®
nghY«. mjhtJ “òÈia¡ f©ltiu¡ f©L fy§»a fš beŠr®
nghY«” vd¢ br¥ò« gHbkhÊ¡ bfh¥ghf¤ njh‹¿É£lh®.

bgwhâU¡Fbk‹W v©Q»nw‹ vd $kh‹ V.r©KfRªju«
ãŸis vGJ»wh®.

F¿¥ò :
nk‰f©l Éahr« nfhaK¤ö® $kh‹ V.r©KfRªju«
ãŸisat®fshš, RnjrĤâuD¡F mD¥g¥gl, m¥g¤âÇif
ïij¥ ãuRÇahJ âU«g mD¥ãÉ£ljh«. g¤âÇifbah‹¿š jhW
khwhd Éra« VnjD« tUkhÆ‹, mij kW¤J¡T¿ vGj¥gL«
Ã%g§fis¥ ãuRÇahJ âU¥ã ÉLtJ g¤âÇif el¤J« bfhŸ
if¡nf ÉnuhjkhF«.
Éf, ekJ nea® F¿¥ãL« RnjrĤâu‹ Ã%giu¥ ngh‹w
gy® m¥g¤âÇif¡F Ã%g®fshÆU¡»‹wd®. ït®fŸ mnah¡»a¤
jdkhfî«, á‹d ò¤â¡ bfh©L«, c©ikia¤ âǤJ« Ç¥ngh®£
brŒtij eh« gy jlitfËš f©o¤âU¡»nwh«. 劉d« f©o¥
gâš fod gj§ bfh©oU¡»‹wbjd áy® TW»‹wd®. ï¤jifa
Ã%g®fS¡F eh« cgnah»¡F« th®¤ijfŸ jFâjhdh mšyJ
ï‹D« mâf¡ fod gj« nt©Lkhbt‹D« Éõa¤ij¥ bghJ
#d§fns îza« brŒJ bfhŸS«go nf£L¡ bfhŸS»nwh«.
Fo muR - g¤âuhâg® F¿¥ò - 15.11.1925

Éf, njt°jhd gz¤âš #°o° f£áÆ‹ rh®ghŒ ãurhu«
brŒtJ« njt°jhd r£l¤â‹ neh¡f§fËš x‹whbtd¤ bjÇa
nt©Lbk‹W« X® mâfhÇ njhuizÆš vGâíŸst® ³ j®k¢
brh¤J¡fis “c¤ânahf nt£il¡fhu®fis¡ ” bfh©l xU fø
ah® JZãunahf« brŒtij eh£lh® mG¤jkhf f©o¡f flik¥
g£oU¡»wh®fŸ v‹W« ï‹D« v‹bd‹d Égßj§fŸ el¡f¥
ngh»‹wdnth m¿nah« v‹W« kdkhdJ ieªJ ieªJ JU«ò
nghš ïUªj ânuf« ö©nghyhf å§fî« fjW»‹wh®!
c¤ânahf nt£il¡fhu®fis¡ bfh©l føah® v‹gjhf
mt® brhšY« Éõa¤âÈUªJ ftŤjhš mtU¡nf X® rhjhuz
c¤ânahf« »il¡f¥ bgwhâUªj ÃiyikÆdhnyh mšyJ
mtUila cwÉd®fŸ, e©g®fŸ vt®fS¡nfD« c¤ânahf§
fŸ »il¡fhâUªj tU¤j¤âdhnyh jh‹ á¤j RthÔdÄHªj
ÃiyikÆš kdâYâ¤j ÃiyikÆš, kdâš câ¤jt‰iwbaš
yh« bfh£o¡ Fiw Tw Mu«ã¤JÉ£lh®. ï›Éj« mr«ghÉj
khfî«, mehfßfkhfî« Ã%g¤ bjhÊiy el¤â¡ bfh©L tU«
eg®fis Ã%g nea®fshf it¤J¡ bfh©oU¥gjhdJ Rnjr
ĤâuD¡F X® bgU§ Fiwnaah«.
Mjyhš, ïÅ tU§fhy¤âš ïJ ngh‹w r«gt§fŸ eil
Fo muR - 1925

308

309

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

f®dš bt£{ î£ Jiu ïªâa®fŸ ï‹dK« j§fS¡F nt©oaJ
v‹d ( Rauh{a« ) bt‹gijna bjǪJ bfhŸsÉšiyba‹W
brh‹dh® nghY«! )

kfh¤kh fhªâ

Rauh{a«
Rauh{abk‹D« gj« ekJ eh£oš bgU«gh‹ikahŒ
x›bthUtU¡F« j§fŸ j§fŸ Raey¤J¡nf ga‹gL¤j¥g£L
tUtnjhL, ghku #d§fŸ mij m¿ahjgo RafhÇa¥ òÈfshš
Nœ¢áfŸ brŒa¥g£L tU»wJ. Rauh{abk‹gij¥ gy® gythwhf
Ãid¤J¡ bfh©oU¡»wh®fŸ. âUl®fŸ jh§fŸ âULtij¥ ãw®
ftÅahkš É£LÉLtJjh‹ Rauh{abk‹W Ãid¡»wh®fŸ. áiw
ÆÈU¡F« ifâfŸ j§fis btËÆš É£L ÉLtJ jh‹ Rauh{a
bk‹W Ãid¡»wh®fŸ. Fofhu®fŸ jh§fŸ jhuhskhfî«, Éiy
eakhfî« nt©oa msî Fo¡f trKŸsjhŒ fyhš tÇ vLg£L¥
nghtJjh‹ Rauh{abk‹W Ãid¡»wh®fŸ. ghku #d§fŸ gy®
ïªâahit É£L btŸis¡fhuiu Éu£o ÉLtJ jh‹ Rauh{a
bk‹W Ãid¡»wh®fŸ. ViHfŸ %ghŒ 1-¡F 8 go mÇá ɉgJjh‹
Rauh{abk‹W Ãid¡»wh®fŸ. jǤâu®fŸ gz¡fhu® brh¤J¡fis
bašyh« ãL§»¤ j§fS¡F¢ rÇ rkhdkhŒ¥ g§»£L¡ bfhL¥gJ
jh‹ Rauh{abk‹W Ãid¡»wh®fŸ.

kfh¤kh fhªâaofŸ ït‰iwbah‹iwínk Rauh{abk‹W
fUjntÆšiy. ï›Éj Rauh{a§fËš vJ tÇD«, ekJ eh£oš
ï¥nghJŸs fZl§fŸ vJî« khwnt khwhbj‹gJ mtUila
mã¥ãuha«. ï¥nghJ Rauh{aÄšiyba‹W brhšYtj‰f¿
F¿ahf ïU¥gJ :-

ïitbašyh« m¿ahikahš Ãid¥gjhf it¤J¡ bfh©lh
Y« m¿ªjt®fŸ, go¤jt®fbs‹nghnuh btŸis¡fhu® c¤ânah
f§fisbašyh« jh§fns mDgɤJ¡ bfh©L 500, 1000, 5000, 10000
%ghŒ r«gs« bgWtJjh‹ Rauh{abk‹W Ãid¡»wh®fŸ.
ca®ªnjh®fbs‹»w ãuhkz®fnsh ghku #d§fis¡
bfh©L »s®¢á brŒÉ¤J ³ r«gsKŸs r®¡fh® c¤ânahf§
fisí«, gjÉfisí« jh§fns bgWtJ«, jh§fŸ ãwÉÆš
ca®ªjt®fŸ k‰wt®fŸ jhœªjt®fbs‹gij ÃiyÃW¤â, Mâ¡f«
bgWtJjh‹ Rauh{abk‹W Ãid¡»wh®fŸ.
uh#jªâÇfbs‹nghU«, uhéathâfbs‹nghU«, ÓikÆ
ÈUªJ gh®Èbk©lh® _y« ek¡F tH§f¥gL« áy mâfhu§fis
í«, gjÉfisí«jh‹ Rauh{abk‹W Ãid¡»wh®fŸ. fh§»uÌš
j‰fhy« ãujhd °jhd« t»¥gjhŒ¢ brhšy¥gL« Rauh{a¡ føah
bu‹nghU«, murh§f¤jhÇlÄUªJ vijahtJ bgWtij¤ jh‹
Rauh{abk‹W brhšÈ¡bfh©oU¡»wh®fŸ. ( ït‰iwbašyh
k¿ªJjh‹ 炙yhªâš $kh‹ r¤âa_®¤âÆ‹ ãur§f« nf£l
Fo muR - 1925

310

1.

k¡fŸ RakÇahijÆšyhkY«, rk¤JtÄšyhkY« xUt‹
ca®ªjt‹, xUt‹ jhœªjtbdd¢ brhšÈ¡bfh©L,
bgU«gh‹ikahd kÅj®fis Ô©lhjh®fbs‹W xJ¡»,
ïÊthd ÄUf§fËY« nflhŒ kâ¤J, kÅj Rjªâu
Äšyhkš bfhLik¥gL¤â it¤âU¥gJ.

2.

âd« xUntis¡ fŠá¡F« tÊÆšyhkY«, j§fŸ khd¤
ij¡ fh¡f MilÆšyhkY« nfho¡fz¡fhd #d§fŸ
g£oÅahY«, khdhãkhd¤jhY« rhtJ.

3.

njr¤âš bgU«gh‹iknahuhd bjhÊyhËfŸ j§fS¡F¤
bjhÊÈšyhkš, j§fŸ étd¤â‰fhf vJî« brŒa xU¥
g£L étd¤â‰fhf mªÃa eh£L¡F¢ br‹W ïÊthŒ
thœªJ khŒtJ.

4.

ekJ njit¡F nt©oa rfy t°J¡fS« mªÃa eh£o
ÈUªJ tUtjhŒ V‰g£L mj‹ bghU£L ekJ bršt§fŸ
btËehLfS¡F¥ nghŒ ekJ ehL jǤâu¤âš _œ»¡
bfh©L nghtJ.

ï¤ahâ bfLâfŸ e« eh£il É£L v‹W mfYnkh m‹W
jh‹ ekJ ehL Rauh{a« bg‰w ehL MFnkašyhkš mªÃa®fŸ
murhø brŒí§ fhuz¤âdhnyna Rauh{aÄšiy ba‹W brhšÈ
ÉlKoahbj‹W«, kfh¤kh fhªâ mo¡fo fj¿ tUtnjhL, ï›Éj
Rauh{a¤ij milant x¤JiHahikiaí«, fj®, Ô©lhik,
kJÉy¡F KjÈa îkhz¤ â£l¤ijí« cgnjá¤jh®.

311

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

go¤jt®fŸ
ïjid nkš #hâahbu‹nghU« go¤jt®fbs‹nghU«
ï›Éu©L« nr®ªj Rauh{a¡ f£áahbu‹nghU« MâÆÈUªnj
x¥ò¡bfhŸsÉšiy. ïit x¥ò¡bfhŸs¥g£L mKY¡F tªJ
gy‹ jUtjhdhš nkš #hâahbu‹nghU¡F« go¤jt®fbs‹
nghU¡F« bgÇa Mg¤jhŒ¤jh‹ Koí«. VbdÅš, Ô©lhik
bahʪjhš nkš #hâba‹gJ nghŒÉL«. fj®, kJÉy¡F bt‰¿
bg‰whš Vœik Ãiyí«, jǤâuK« kiwªJÉL«. ï›Éu©L«
kiwªjhš go¤jt®fS¡F¥ ãiH¥ãU¡fhJ.

Tl ïUªnj Foia¡ bfL¤jJ

gjÉfS« ïªâaU¡F¡ bfhL¥gbj‹»w Ó®âU¤j« bgwhkÈUª
âU¥nghnkahdhš, ïªJ - K°è« r©ilfS« ãuhkz® - ãuhkz
ušyhjh® føfS« c£ãÇî Jntõ§fS«, V‰g£oU¡Fkh ?
Rauh¢a¡ føba‹W X® fø V‰g£L bjŒåf ïa¡fkh»a
kfh¤khÉ‹ ïa¡f¤ij¡ Fiy¤J, c¤ânahf nt£ilahl K‹
tªâU¡Fkh? ³ Ó®âU¤j§fbs‹D« uhéa Rjªâu§fŸ bfhL¡F
K‹ 70 nfho %ghahf ïUªj tÇ, ï¥nghJ 150 nfho %ghahf kh¿
ÆU¡Fkh? 24 nfhoahfÉUªj ïuhQt¢bryî ï‹W 60, 70 nfhoahf
kh¿ÆU¡Fkh?
murh§f¤jhÇlÄUªJ bg‰w Ó®âU¤j« v‹D« Rauh{a¤
jhyšyth ï›Éj fZl§fŸ Éisªjd. kfh¤khÉ‹ Ó®âU¤jkh»a
îkhz¤ â£lbk‹D« Rauh{a¤ij¥ bg‰¿U¥nghnkahdhš,
ï¡bfLâfŸ ek¡F tªâU¡Fkh ? Rauh{a¡ f£áah® nfhU»wgo
ï‹DbkhU Ó®âU¤jbk‹D« Rauh{a« r®¡fhuhš bfhL¡f¥
g£lhš, ekJ fâ v‹dthF«? ï‹D« v›tsî nfho %ghŒ tÇ
mâfkhF«? v›tsî #h⢠r©ilfS«, tF¥ò¤ Jntõ§fS«
tsU«.

ïªj ïufáa¤ij m¿ªnjjh‹, ca®ªj #hâah®fbs‹nghU«,
go¤jt®fbs‹nghU« Tl ïUªnj Foia¡ bfL¤jJ nghš
kfh¤khÉ‹ â£l¤ij, mtUl‹ ïUªnj xʤJ É£lh®fŸ. mJ
kh¤âuÄšyhkš, uhéa Rjªâubk‹w bghŒ¥bga® it¤J, c¤ânah
f« r«ghâ¥gijna ãujhd¤ j¤JtkhŒ¡ bfh©l Rauh{a¡
føba‹W xU f£áiaí« áUZo¤J¡ bfh©L, fh§»uÌÈUªJ
kfh¤khití« Éu£o É£L, c¤ânahf nt£ilahl fh§»ui[ X®
Míjkhí« V‰gL¤â¡ bfh©lh®fŸ.

eh¡»š CW« j©Ù®

Rauh{a¡ f£áahÇ‹ bfhŸifahd uhéa Rjªâubk‹D«
bghŒ mâfhuK«, gjÉí« ek¡F¡ »il¡f »il¡f ehL ï‹D«
Ó®nflilaî«, x‰Wik Fiyaî«, jǤâu« bgUfî«, moik¤
j‹ik gy¥glî«jh‹ MFnkašyhkš njr« xU¡fhY« K‹D¡F
tu Koant KoahJ.

ïªj Ó®âU¤j§fË‹ gydhš V‰g£l c¤ânahf§fŸ jhnd,
ï‹iwaâd« $kh‹fshd á.ã. ïuhkrhÄ IaU«, kfkJ
C°khD«, uhkuha çfU«, gh¤nuhî«, átPhd« ãŸisí«
Mbsh‹W¡F khj« 5,500 %ghŒ åj« r«gs« v‹D« bgauhš
bfhŸisao¥gJ«, jÅ t©oÆš ãuahz« brŒtJkhÆU¡»wJ.

Ó®âU¤j«
cjhuzkhf, x¤JiHahik¡F K‹Å£l fh§»u°fË‹
Ka‰áahš, ekJ murh§f¤jh® ïJtiu ïu©L jlitfËš uhéa
Rjªâubk‹D« ïu©L Ó®âU¤j§fis¡ bfhL¤âU¡»wh®fŸ.
mjhtJ, x‹W Ä©nlh - kh®È Ó®âU¤j«, k‰bwh‹W
kh©nlF - br«°ngh®£ Ó®âU¤j«. ïitfË‹ gydhŒ njr« v‹d
thƉW ? ït‰whš V‰g£l gjÉiaí«, c¤ânahf¤ijí« MÆu«
gâdhÆu¡fz¡fhd r«gs§fisí« e«Äš ah® miltJ v‹»w
r©ilfS«, bghwhikfS« tY¤J tªjJ«, xUtiu Vkh‰¿
xUt® mila bghJ #d§fis cgnah»¤J¡ bfh©lJkšyhkš
ntbw‹d f©nlh«?
5,500 %ghŒ r«gsKŸs îthf rig bk«g® gjÉfS«, kªâÇ
Fo muR - 1925

312

ïij¥ gh®¤J¥ bghW¡fhkš, $kh‹fŸ $ÅthrŒa§fh®
eh¡»Y«, V. bu§frhÄ Ia§fh® eh¡»Y«, r¤âa_®¤â eh¡»Y«
C¿d j©Ù® jhnd - ekJ eh£oš Rauh{a¡ f£áahŒ¡ »s«ã,
njr¤ijí« r_f¤ijí« ghHh¡»¡ bfh©L tU»wJ.
ïªj c¤ânahf§fŸ ïªâa k¡fS¡F å© bj©l¤J¡
fhf¤jhnd! “Fiy¡F« ehŒ¡F vY«ò nghLtJnghš” murh§f¤
jhuhš åá v¿a¥g£oU¡»wJ! ïªj c¤ânahf§fshš, ViHfŸ
jiyÆš if it¤J tÇia ca®¤â, tNšbrŒJ MÆu¡fz¡fhd
%ghŒfis xUáy® mDgÉ¥gjšyhkš ntbw‹d ãunah#d«?
ï›î¤ânahf§fËšyhj fhy¤âš uh#h§f« el¡fÉšiyah?
mªj uh#h§f¤â‰F«, ïªj uh#h§f¤â‰F« ɤâahr«
jhbd‹d? ïªj c¤ânahf§fŸ V‰g£lâ‹ gydhŒ xU btŸis¡
fhu c¤ânahfkhtJ, mâfhukhtJ Fiwªjjh?
313

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ïªj c¤ânahf¤â‹ gydhŒ njr¤âš brštÃiy bgU»‰wh?
tÇ Fiwªjjh? Ô©lhj k¡fŸ j§fŸ bjŒt§fis¡ fhzthtJ,
bjUÉš el¡fthtJ cÇik bg‰wh®fsh? nfho¡ fz¡fhŒ mªÃa
eh£lhuhš Éahghu¤â‹ _ykhŒ Ru©l¥gL« gz¤âš K¡fhš
J£lhtJ ekJ eh£oš j§f tÊna‰g£ljh? nfho¡fz¡fhd k¡fŸ
kJghd¤âdhš ghHhtijahtJ ÃW¤j Koªjjh? njr¤J¡F v‹d
gyid¡ bfhL¤jJ?
Rauh{a¡ føahbu‹ngh®, ghku #d§fŸ ïªj ïufáa¤ij
m¿ahjgo g¤âÇ¡iffËš rjh fhyK« bghŒí« òSF« vGâí«,
kdj¿ªj bghŒ¥ãurhu§fŸ brŒJ«, bghJ #d§fis Vkh‰¿ všyh
c¤ânahf§fisí« jh§fns mila nt©Lbk‹D« Mir¥
g£L¡bfh©L« To¡To v¥go ïªj c¤ânahf¤ij miltJ
v‹W râahnyhrid brŒJ bfh©LÄU¡»wh®fnsašyhkš, ï›Éj
c¤ânahf§fŸ ek¡F mtáakh, mtáaÄšiyahbt‹gij¥ g‰¿
xU ehshtJ ngáanj »ilahJ.

kfh¤kh brhšY« Rauh{akh»a fj® c‰g¤â brŒJ
cL¤âdhš, mªÃa eh£L¡F¥ nghF« 70 nfho %ghí«, Äš
ïaªâu¡fhu® mEgÉ¡F« 70 nfho %ghí«, Mf 140 nfho %ghÆš,
FiwªjJ tUl« 1- ¡F 100 nfho %ghahtJ ViHfS¡F¥ g§F åj«
»il¡F«. kfh¤kh brhšY« Ô©lhik v‹D« Rauh{a¤J¡F¥
ghLg£L bt‰¿ bg‰whš, ÄUf§fS¡F«, òG¡fS¡F« nfty
khÆU¡F« Ô©lhjhbu‹W brhšy¥gL« 7 nfho¥ ng®fŸ kÅj®
fshth®fŸ. ïªâa kÅj r_f¤J¡F 7 nfho kÅj® yhgkhF«.
ãuhkzušyhjhU¡F« ïÊthd jhák¡fŸ, N¤âu® v‹»w bgaU«
Ú§F«. kfh¤khÉ‹ Rauh{akh»a kJÉy¡F¡F ntiy brŒJ
bt‰¿ bg‰whš njr¤âš kJghd« xÊí«. ViHfŸ RfkhŒ thœth®
fŸ. tUl¤âš 20 nfho %ghŒ ViHfSila gz« kJghd tif
Æš r®¡fhU¡F¥ nghŒ c¤ânahf°j®fŸ g§»£L¡ bfhŸtij
ÃW¤J«. Mjyhš Rauh{a¡ f£áÆ‹ Rauh{a« nt©Lkh? kfh¤kh
É‹ Rauh¢áa« nt©Lkh?
Fo muR - jiya§f« - 15.11.1925

nt©lhj Rauh{a«
Rauh{a¡ f£áahÇ‹ Rauh{a« njr¤â‰F c©ikahd
Rauh{a« MfhJ. ï›Éj Rauh{a« ekJ eh£o‰F nt©lnt
nt©lh«. Rauh{a¡ f£áah® nf£»wgo r®¡fhuhš bfhL¡f¥gL«
Rauh{abk‹D« Ó®âU¤j« kWgoí« tUkhdhš go¤jt®fS¡
F«, ca®ªj #hâahbu‹W brhšYgt®fS¡F« MÆu¡fz¡fhd
r«gsK« c¤ânahfK« »il¡F«.
ïj‰fhf kWgoí« tÇia mâf¥gL¤j nt©L«. k¡fS¡FŸ
ca®î, jhœî Ãiy¤âU¡F«. Foia xʤjhš r®¡fh® tU«go
Fiwtj‹ _y« j§fSila r«gs« FiwªJ nghFkhdjhš, Foia
ÃW¤j KoahJ. Éahghu¤â‹ _ykhf mªÃa eh£L¡F¥ nghF«
bršt¤ij ÃW¤j ït®fŸ ifÆš â£lbkh‹WÄšyhjjhš mJî«
rh¤âa¥glhJ. c¤ânahf¤ij¡ Fiw¥gjhš, go¤jt®fS¡F
étndhgha¤â‰F kh®¡fÄšyhkš nghŒÉL«. Mifahš, mijí«
ït®fŸ brŒa KoahJ.

nt©oa Rauh{a«
c©ikahd Rauh{ank ek¡F nt©L«. mJ kfh¤khÉ‹
Rauh{akhd fj® c‰g¤â brŒtâY«, mij cL¤JtâY«,
Ô©lhikia xʤJ k¡fŸ rkkhŒ thœtâY«, kJghd« xʪJ
k¡fŸ xG¡fkiltâYnkjhÅU¡»wJ.
Fo muR - 1925

314

315

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

2. ï¥go xJ¡» it¡f¥g£oUªjhY« ïij Ãiwnt‰W«
nghJ nr®k‹ x›bthU mÆ£l§fis¥ g‰¿í« fî‹áy®
fSila r«kj« bg‰W¤jh‹ bryî brŒant©L«.
3. ï¥goÆU¡f, nr®kdhš ïj‰bf‹W ïJtiu 7000 %ghŒ
brytÊ¡f¥g£L É£lJ. ït‰W« 633 %ghŒ jÉu gh¡»
bašyh« fî‹áš r«kjÄšyhkny nr®bk‹ j‹ ïZl«
nghš brytʤ âU¡»wh®.

<nuhL nr®kÅ‹ mlhj brŒif

ï¥goÆU¡f ïJtiu nr®kdhš bryî brŒa¥g£oU¡F«
bjhif¡F mEkâ bfhL¡fî«, nk‰bfh©L 5000 %ghŒ
mEkâ¡fî«, fî‹áy®fSila r«kj¤ij¥ bgw 26.10.25-š
nr®k‹ X® Û£o§F ngh£oUªjh®. mªj Û£o§if 2-11-25-¡F
jŸËit¤J mj‰FŸshf, nr®k‹ bryî brŒâU¡F«
bjhiffis¥ gÇÓyid brŒa X® r¥ fÄ£o ÃaÄ¡f¥g£lJ.

<nuhL KÅághÈ£oÆ‹ bghJ #d§fË‹ tÇ¥gz«
jhWkhwhf¢ brytÊ¡f¥g£L tUtij¥ g‰¿ ïj‰F K‹ gy
jlitfËš F¿¥ã£oU¡»nwh«. nghJkhd msî #yjhiu
f£lhjjdhY« XilÆš ÉGªJ nj§F« fRkhy¤ j©Ùiu
xG§fhŒ btË¥gL¤jhj fhuz¤jhY«, mâÈUªJ bfhR¡fS«,
Éõ¡fh‰WfS« c©lh», Cbu§F« guÉ, åLfŸ njhW«
kiy¡fhŒ¢ryhY«, FË® fhŒ¢ryhY« #d§fŸ mt°ij¥gL
tij¡ bfhŠrK« yøa« brŒahkš, ekJ KÅágš nr®k‹ mt®
fŸ á§fhu td¤â‹ bgauhš tÇ¥gz¤ij¡ f©lgo thÇ ïiw¥
gij¥ g‰¿í«, J®ÉÃnahf¥gL¤â¡ bfhŸtij¥ g‰¿í«, ïj‰F
K‹ F¿¥ã£oU¡»nwh«. br‹w 10-ª njâ <nuhL KÅághÈ£oÆš
á§fhutd¤â‰fhf ïJ tiuÆš fî‹áy®f Sila mEkâ bg‰W«,
mEkâ bgwhkY« bryî brŒâU¡F« gz¤ij¥ gÇÓyid
brŒtj‰fhfî«, nr®k‹ nf£»wgo bašyh« nk‰bfh©L gz«
bfhL¡fyhkh bt‹gij¥ g‰¿í« nahá¡fî«, 10-11-25-š nr®kdhš
xU Û£o§F T£l¥g£oUªjJ. mªj Û£o§F¡F mâf¥goahd
fî‹áy®fŸ tªJ nr®kD¡F Énuhj khŒ¤ Ô®khd§fŸ brŒJ
ÉLth®fnshbtd nr®k‹ gaªJ F¿¥ã£l neu¤â‰F K‹ghfnt
jd¡F nt©oa fî‹áy®fis miH¤J¡bfh©L tªJ j‹
ïZl«nghbyšyh« fhÇa§fis Ko¤J¡bfhŸs, v‹bd‹d
Ô®khd§fŸ Ãiwnt‰¿¡ bfhŸs nt©Lnkh mt‰iw ïufáakhŒ
vGâ¡ bfh©oU¡F« rªj®¥g¤âš k‰w fî‹áy®fS« tªJÉ£
lh®fŸ. ïj‰F nkš elªj Éõa¤ij¥g‰¿ fî‹áy®fshd $kh‹
fŸ. nf.V.nõ¡jhî¤ rh»¥, V.gHÅa¥g br£oah®, <.Í. R¥ãukÂa
Ia® M»a _‹W fd th‹fS« nr®k‹ ÛJ <nuhL K‹Ó¥ nfh®£
oš tH¡F¤ bjhl®ªJ Ô®khd§fis Ãiwnt‰wbth£lhjgo ïŠr§
õ‹ bg‰W É£lh®fŸ. mªj ãuhâ‹ rhuh«r¤ij¡ ÑnH F¿¥ãL
»nwh«:-

4. r¥fÄ£o j‹Dila Ç¥ngh®£il mE¥ãÉ£lJ.
5. 10-11-25-ªnjâ Û£o§F¡fhf F¿¥ã£l neu¤J¡F thâfshd
fî‹áy®fS« k‰w áy fî‹áy®fS« Û£o§F el¡F«
°jy¤J¡F tªJ gh®¤jnghJ, nr®k‹ ÄÅ£ ò°jf¤âš
v‹dnkh vGâ¡ bfh©nlÆUªjh®. mªj rka« nr®kid¥
gh®¤J, eh§fŸ tªâU¡ »nwh«, Ú§fŸ ÄÅ£ ò°jf¤âš
v‹dnkh vGâ¡bfh©oU¡»Ö® fnsba‹W nf£lh®fŸ.
ïij nr®k‹ bfhŠrK« ftÅ¡fhkš vGâ¡ bfh©nl
ÆUªjh®. kWgoí« fî‹áy®fŸ f©o¤J, mbj‹dbt‹W
nf£f ã‹dhš bjÇí« v‹W brhšÈÉ£L¤ jd¡F nt©o
aij vGâ¡bfh©lh®. fî‹áy® $kh‹ nõ¡jhî¤ rhŒò
r¥fÄ£o ÆDila Ç¥ngh®£ v‹dbt‹gij¥ go¡F«go
nf£lh®. mijí« go¡fKoahbj‹W nr®k‹ brhšÈÉ£lh®.
6. ãwF nr®k‹ m§»Uªj butbu©£ V. l¥Ëí ãu› v‹D«
Inuh¥ãa fî©áyiu, nkšbfh©L ntiy brŒtj‰fhf gy
mÆ£l§fS¡F 2700 %ghŒ mEkâ¥gjhf X® Ô®khd¤ij
ãnunuã¡F«go miH¤jh®. mt® mJ nghynt ãnunu
ã¤jh®. k‰bwhU fî‹áyuhd $kh‹. É.I.nlÉ£ mij
Mnkhâ¤jh®.
7. $kh‹. nõ¡jhñ¤ rhŒò mt®fŸ, g¢ir¡ bfho gªjš
nghLtj‰F 1000 %ghŒ Ú¡» gh¡»¤ bjhifia kh¤âu«
mEkâ¡ fyhbk‹W xU âU¤j¥ ãnunugid bfh©L tªjh®.
ïij $kh‹ gHÅa¥g br£oah® Mnkhâ¤jh®. ïij nr®k‹
nth£L¡F É£lh®. ï¤âU¤j¥ ãnunugid¡F 7 fî‹áy®fŸ

1. tUõhªju c¤njr tuî-bryî â£lkh»a g£#‰¿š, á§fhu
td¤â‰fhf 3000 %ghí«, FHªijfŸ ÉisahL« °jy¤â‰
fhf 2000 %ghí« xJ¡» it¡f¥g£lJ.
Fo muR - 1925

316

317

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

mDTykhf nth£ bfhL¤jâdhš, âU¤j¥ ãnunugid
Ãiwnt¿‰W.
8. $kh‹. É.I.nlÉ£ v‹gt®, nr®k‹ ö©LnfhÈ‹ngÇš
vGªJ ï¤âU¤j¥ ãnunugid xG§fhdjšybt‹W« mrš
Ô®khd« K‹dnk Ãiwnt¿É£ljhš, âU¤j¥ ãnunu
gidia¥ g‰¿¡ ftÅ¡fnt©oaâšiyba‹W« brhšÈ
É£lh®. $kh‹ nõ¡jhñ¤ rhŒò, clnd vGªJ $kh‹. ãu›
JiuÆ‹ mrš Ô®khd« nth£L¡F Él¥glÉšiyba‹W«,
ÃiwntwÉšiy ba‹W« MnBã¤jh®. mrš Ô®khd¤ij¥
ãnunuã¤j $kh‹. ãu› Jiu j«Kila Ô®khd« nth£L¡F
Él¥glÉšiyba‹W«, mJ ÃiwntwÉšiy ba‹W«
brhšÈí«, nr®k‹ nf£fhkš xG§F¡F ÉnuhjkhŒ, $kh‹.
ãu› JiuÆ‹ Ô®khd« Ãiwnt¿É£ljhfî«, âU¤j¥
ãnunugid xG§F¤ jtbw‹W« Ô®khŤJÉ£lh®.
9. nr®k‹ $kh‹.ãu› JiuÆ‹ Ô®khd¤ij nth£L¡F
Élhkš Ãiwnt¿ É£ljhf¢ brhštJ R¤j¥ bghŒí«, xG§
ÑdkhdJkhF«. Mjyhš ³ Ô®khd« x¥ò¡bfhŸs¤j¡f
jšy. nr®kdhdt® âU¤j¥ ãnunugidia nth£L¡F
É£lijí«, bk#hÇ£o fî‹áy®fshš Ô®khÅ¡f¥g£l
ijí« gâî brŒJbfh©L mij mKÈš bfh©L tu¡
flik¥ g£lt®.

v‹W ï«khâÇ X® ãuhJ bfhL¤jâ‹ngÇš nfh®£lhut®fŸ
ïij V‰W¡bfh©L j‰fhy rhªâahŒ X® ïŠr§õ‹ f£lisí«
ãw¥ã¤âU¡»wh®. ïij¥g‰¿ tÇbfhL¥nghU¡F mâf« x‹W«
brhšynt©oaâšiyba‹nw Ãid¡»nwh«. bghJ #d§fSila
gz¤ij ï«khâÇ j¥ghd tÊÆš brytÊ¡f¡TlhJ v‹»w
fø¡F m«Û£o§»š mETykhÆUªjt®fŸ, $kh‹fŸ.
nf.V.nõ¡jhñ¤ rhŒò, K.r.K¤J¡fU¥g‹ br£oah®, K.r.gHÅa¥
g‹ br£oah®, <.É.eŠr¥g br£oah®, <.Í.R¥ãukÂa Ia®, <®Í.
fhËjh° nr£, M®.rjhát« br£oah® KjÈat®fŸ. nr®kD¡F
mETykhÆUªJ nr®kD¡F mETykhŒ nth£ bfhL¤jt®fŸ
$kh‹fŸ. $Åthr KjÈah®, nlÉ£ ãu› Jiu, gh®¡f®, ik.ikÔ‹
rhŒò, fhj® rhŒò ït®fËš Kjš ehštU« cŸq®tháfsšy.
mj‰fL¤jt® nr®k‹ jathš Ãakd« bg‰wt®. filáahf¡
F¿¥ã£l $kh‹.fhj® rhŒò cŸq®tháí«, bghJ #d§fshš
bjǪbjL¡f¥g£ltUkhth®. ca®ªjtbu‹W« k¡fS¡F
nkhB¤J¡F tÊfh£Lgtbu‹W«, naRehjÇ‹ c©ik¡ bfhŸif
fis¥ gu¥ògtbu‹W«, Inuh¥ãa nk‹kfbd‹W« brhšÈ¡
bfhŸS« butbu©£ ãu› Jiuat®fŸ ï›t¡»uk§fËš v¥go¡
fyªâU¡»whbu‹gij¥ bghJ #d§fŸ nahá¡f nt©LkhŒ¡
nfhU»nwh«. k‰wit ã‹dhš.
Fo muR - f£Liu - 15.11.1925

10. ïªj¡ fhuz§fshš nr®k‹ $kh‹.$Åthr KjÈahut®
fSila fhÇa«, bf£l v©zKŸsJ«, mnah¡»a¤
jdKŸsJ«, mâfhu¤â‰F nk‰g£lJ«, m¡»ukkhdJ«,
jdJ nah¡»ij¡F¥ bghUªjhjJkhF«.
11. Mifahš tÇbfhL¡F« bghJ #d§fË‹ e‹ikia¡
nfhÇ $kh‹.ãu› JiuÆ‹ Ô®khd¤ij mKY¡F¡ bfh©L
tuhkÈU¡fî«, tÇ¥gz¤ij vL¤J ïj‰fhf xU irrh
ntD« bryî brŒahkÈU¡fî« $kh‹.nõ¡jhñ¤ rhŒã‹
Ô®khd¤ij xG§F¥go Ãiwnt¿djhf¡ F¿¥ò¥ ò°jf¤âš
vG⤠ԮkhŤJ, mij mKY¡F¡ bfh©Ltuî« nt©
oaJ Äfî« mtáakhd jhÆU¡»wJ.
12. mšyhkY«, Úâiaí« »uk¤ijí« mErǤJ, g¢ir¡
bfho¥ gªjY¡bf‹W nr®k‹ tÇbfhL¥ngh® gz¤ij vL¤
J¢ bryî brŒahkÈU¡F«go nr®k‹ ÛJ X® ïŠr§õ‹
f£lisí« ãw¥ã¡f nt©oaJ mtáakhÆU¡»wJ.

Fo muR - 1925

318

319

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

jÄœ âdrÇ g¤âÇif
ï¥nghJ jÄœeh£oš cŸs bgU«ghyuh»a Mâ¤jÄœ
k¡fS¡F Äfî« K¡»akhí« mtrukhí« nt©oaJ bghJ
neh¡Fila xU jÄœ âdrÇ g¤âÇifna MF«. jÄœeh£oš j‰
fhy« cyÉtU« jÄœ âdrÇ g¤âÇiffŸ _‹W. mjhtJ Rnjr
Ĥâu‹, âuhÉl‹, Rauh{ah M»a ïitfns. ït‰¿š Rnjr
Ĥâu‹ KjÈš njh‹¿aJ.
ïj‹ K¡»a¡ bfhŸif gHa fh§»u° bfhŸiffis¥ nghy
murh§f¤âÅl« ïUªJ gjÉfS« c¤ânahfK« k¡fŸ mila¡
»s®¢á brŒtjhÆUªjJ. ïâ‹go gjÉfS« c¤ânahf§fS«
»il¡f »il¡f mitbašyh« j§fŸ r_fkh»a ãuhkz®fS¡nf
»il¡F«goahfî« ãuhkz®fŸjh‹ ca®ªjt®fŸ, mt®fŸjh‹
m¿thËfŸ v‹W« k‰W« ãuhkz kj« M¡f« bgwî« ciH¤J
tªjJ.
ï«k£nlhlšyhkš tutu ãuhkzušyhjhU¡F ca®ªj
c¤ânahf§fS«, gjÉfS«, mªj°JfS«, Ñ®¤âfS« c©lh
tij¡ T‰Wt‹ nghš ËW jL¤J¡ bfh©nlí« tªjJ.
ï¢Nœ¢á btFfhykhŒ ãuhkzušyhjhU¡F¤ bjÇahkš
ïUªJÉ£ljhš rfy gjÉfS« murh§f c¤ânahf§fS«,
mªj°J«, Ñ®¤âí«, ãuhkz®fS¡nf »il¤J, murh§fnk ãuhkz
kakhŒ nghŒÉ£ljhš, ãuhkzušyhjh® Ãiy jhœ¤j¥ g£lJ.
m¥nghJ go¤âUªj áy ãuhkzušyhjh® áy® jh§fŸ v›tsî
bf£o¡fhuuhí«, nah¡»a®fshí«, ò¤ârhÈfshí«, njr g¡â,
gnuhgfhu« KjÈa mW§Fz§fŸ Ãiwªjt®fshíÄUªJ« jh§fŸ
V‹ jhœ¤j¥g£L »l¡»‹nwh« v‹W nahrid brŒJ gh®¤jâš ï¥
ãuhkz g¤âÇiffS«, f£L¥ghlhd ãuhkz Nœ¢áfSnk ïj‰F¡
fhuz« v‹W f©Lão¤J¤ jh§fS« k‰wt®fis¥nghy K‹ndW
tj‰F¤ j§fS¡FŸ xU f£L¥ghL ïU¡f nt©Lbk‹W«,
j§fS¡F« ãurhu¤â‰F xU g¤âÇif nt©Lbk‹W« fUâ xU
r§f¤ijí« âuhÉl‹, #°o° v‹»w g¤âÇiffisí«
V‰gL¤âdh®fŸ.
Fo muR - 1925

320

ï¥g¤âÇ¡ifí«, r§fK«, rfyK« rfy ngh¡»a§fisí«
jh§fns VfnghfkhŒ mDgɤJ tªj RnjrĤâu‹ ngh‹w
g¤âÇif¡F«, mj‹ T£l¤jhU¡F«, ïit ngh£oahŒ¡ f©ljhš
ït‰iw¢ bršth¡»šyhkyo¤J xÊ¡f gy jªâu§fS« brŒjâ
dhš ï¤jªâu§fS¡F¤ jh¡F ão¡f RnjrĤâu‹ nghyî«, mj‹
T£l¤jh® nghyî« âuhÉlD« mj‹ T£l¤jhU« murh§f¤ij
jGt neÇ£lJ. v‹d brŒJ« RnjrĤâu‹ T£l¤â‰FŸs jªâu
r¡â âuhÉl‹ T£l¤â‰»šyhjjhY«, ãuhkzušyhjhÇš áyU¡F
j§fŸ jÅ¥g£l Raey¤â‰F«, Ñ®¤â¡F« RnjrĤâu‹ T£l«
ïl§bfhL¤jjhš, ït®fS« mnjhL nr®ªJ v⮥ãurhu«
brŒjjhY«, âuhÉlD¡F¥ ghku #d§fŸ c©ikia czU«go¢
brŒaî«, ghku #d§fËl¤âš bršth¡F¥ bgwî« Koahkš
nghŒÉ£ljhš ïJ j¡f gyid bj‹Åªâa k¡fS¡F mË¡f¡
ToajhŒ ïšyhkÈU¡»wJ.
ïJjh‹ ï¥go v‹whnyh, kfh¤kh ViH k¡fŸ ÉLjiyÆ‹
bghU£L¡ fh§»uÌš nr®ªJ, x¤JiHahik v‹D« bfhŸifia
c©lh¡» îkhz¤ â£l« vd áy â£l§fis¡ f©L ntiy brŒj
fhy¤âš x¤JiHahikí«, îkhz¤ â£lK« j§fŸ T£l¤jhU¡
F«, Raey¥òÈfS¡F« fZl¤ij¡ bfhL¥gjhŒ ïUªjjhš
x¤JiHahikí« Ã®khz¤ â£l¤ijí« kfh¤kh bršth¡ifí«
mÊ¡f RnjrĤâu‹ ãurhu« brŒJ tªj fhy¤âš x¤JiHahik
ÆY« îkhz¤ â£l¤âY« kfh¤khÉlK« <Lg£oUªj áy® Rnjr
Ĥâudhš njr¤â‰F V‰gL« bfLâia¤ jL¡f xU âdrÇ
V‰gL¤j v©Âdh®fŸ.
mJrka« M§»y Rauh{a g¤âÇif k¡fŸ e«g¡ ToaJ
nghš elªJ tªjjhš, bghJ k¡fŸ gzkh»a 10000 %ghia ö¡»
mj‹ K¡»a°juhd $kh‹ ãufhr¤âÅl« bfhL¤J âdrÇ
Mu«ã¡f¢ brh‹dh®fŸ. fláahŒ RnjrĤâu‹ â£lK«, Rauh{ah
â£lK« ɤâahrk‰wjh» ïu©L« x‹Wgl¡ fyªJÉ£ljhš òJ¤ âUlidÉl gHa âUlnd nkš v‹D« gHbkhÊnghš
ïu©L« x‹W nr®ªJ¡ bfh©L, ãuhkz®fŸ M¡f« bgwî«
ãuhkzušyhjhÇ‹ mÊî¡F« x¤J ntiy brŒ»‹wJfŸ.
ïâš xU Énõõ« RnjrĤâu‹ xU Éj¤âš Rauh{ahit
Él nah¡»a‹ v‹nw brhšyyh«. v¥go v‹whš RnjrĤâu‹,
“jh‹ xU ãuhkzid¤jh‹ MáÇauhf¡ bfh©oU¡»nw‹” v‹W
c©ikna ngR»wh‹.
Rauh{ahnth ïu©L ãuhkzušyhjhiu MáÇauhŒ it¤â
U¥gjhŒ bghŒ brhšÈ¡ bfh©L k¡fis Vkh‰¿ jdJ m£^Ê
321

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

a§fis el¤J»‹wJ. g¤âÇiffŸ nah¡»akhŒ elªâUªjhš
bj‹ÅªâahÉš x¤JiHahik xʪJ Rauh{a¡ f£áÆ‹ Nœ¢á
elªnjWkh?

fdth‹fŸ x¥ò¡bfh©oU¡»wh®fŸ. Mifahš ïij¥g‰¿¤ jÄœ
k¡fŸ nahá¤J xU Koî¡F tªjhš jÄœk¡fS¡F VjhtJ
RakÇahij c©lhfyh« v‹W É©z¥ã¤J¡ bfhŸS»nwh«.

ïªÃiyÆš, bj‹Åªâahî¡F bj‹Åªâa®fS¡F xU
e«ã¡ifí« nah¡»aKKŸs jÄœ âdrÇ g¤âÇif nt©Lkh
nt©lhkh v‹W nahá¡f nt©L«. nt©Lbk‹whš Ryg¤âš
el¤âÉl KoahJ. RnjrĤâuÅ‹ ngh£oiaí«, bfLâiaí«
rkhË¥gJ nyrhd fhÇakšy - mj‰F ãuhkzušyhjh® bghUŸ
fS« ãuhkzušyhjh® rªjhjhu®fS« ãuhkzušyhj Raey¥òÈfŸ
Mjuî«, rhuha ɉgid KjÈa És«gu tU«gofS« kȪJ
»l¡»wJ. Mjyhš eh« Mu«ã¥gjhdhš j¡f _yjd¤JlD« j¡f
V‰gh£LlD«jh‹ Mu«ã¡f nt©L«.

Fo muR - jiya§f« - 22.11.1925

FiwªjJ xU yB %ghŒ _yjd« nt©L«. xU tUõ¤âš
10,000 rªjhjhu®fŸ nru nt©L«. 50000 %ghahtJ ïšyhkš
Mu«ã¥gJ Ãiy bgw¤j¡fjhfhJ. Fiwªj msî 5 tUõ fhy¤J¡
F¡ Fiwahkš g¤âÇif el¤j¡Toa K°Ôòfis ifÆš it¤J¡
bfh©L Mu«ã¤jhyšyhJ vâ®gh®¡F« gyid mila KoahJ.
Mjyhš ïitfis¥ g‰¿ áy fdth‹fnshL nahrid
brŒJ gh®¤jâš moÆš f©l Éõa§fŸ òy¥g£ld. mjhtJ,
g§F 1- ¡F 5 %ghŒ åj« 20000 g§F bfh©l xU yB %ghŒ
_yjd« nt©L«. 50000 %. tNȤj ãwFjh‹ g¤âÇif Mu«ã¡f
nt©L«. jÄœ Íšyh¡fsh»a 12 Íšyh¡fS«, Íšyh x‹W¡F 5000
%. åj« K‹gz« tNȤJ¡ bfhL¡fnt©L«.
x›bthU ÍšyhÉY« 1000 %. bfhL¡f¡Toa ïu©L ng®fŸ
mtáa« K‹ tUtnjhL gh¡» _thÆu« %ghiaí« tNȤJ¡
bfhL¡f mt®fŸ x¥ò¡bfhŸs nt©L«. MÆu« bfhL¥gt®fS«,
CâaÄšyhkš ciH¡f tUgt®fS«, îth»fshf ïU¡f
nt©L«.
g¤âÇifÆ‹ bfhŸif ãuhkzušyhjhUilaî« Ô©lhjh
Uilaî«, rk¤JtK« K‹nd‰wKnk K¡»akhdjhÆU¡f
nt©L«. g¤âÇifÆ‹ neuhd îthfK« gâ¥ò« nah¡»akhd xU
áW ngh®oÅl« x¥gil¡f¥gl nt©L«. ï¥ngh®oš cŸst®fŸ
g¤âÇif îthf« gâ¥ò ïitfis¤jÉu, ntW vªj¥ bghJ¡
fhÇa§fËY« r«gªj¥glhjt®fshÆU¡f nt©L«.
FiwªjJ 5 tUõ¤â‰F xU ju« ïªj ngh®il òJ¥ã¡f¤
j¡fjhÆU¡f nt©L«. ï¡bfhŸif¡F ïJtiu áy bršth¡FŸs
Fo muR - 1925

322

323

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Rauh{a¡ f£áí« mj‹ jiyt®fS«
Rauh{a¡ f£áÆ‹ bghJ¡fhÇajÇáah»a $kh‹ V.u§frhÄ
Ia§fh® ïªâa r£lrigÆ‹ bk«guhÆU¥gj‹ gadhŒ ïªâah
ft®‹bk©o‹ jait¥ bg‰W j¥ghd tÊÆš j‹ kfD¡F X®
bgÇa c¤ânahf« r«ghâ¤J¡ bfh©lijí«, murh§f fÄ£ofËš
jh‹ bk«g® c¤ânahf« bg‰W¡ bfh©lijí« ïj‰F K‹ng “Fo
muáš” F¿¥ã£lJ thrf®fS¡F PhgfÄU¡fyh«.
Rauh{a¡ f£áÆ‹ bgUªjiytuhd $kh‹ g©oj neU
mt®fS« ïnj khâÇna r®¡fhÇ‹ uhQt¡ fÄ£oÆš m§f«
bg‰¿U¥gijí«, mj‰fhf¢ r®¡fhU¡F nahrid brhšy gy
Éõa§fis m¿ªJ tu v‹»w rh¡»‹ ngÇš r®¡fh® bryÉnyna
Óik¡F nghf¥ ngh»whbu‹gJ« thrf®fŸ m¿ªjnj.
ïit kh¤âukšyhkš ï‹bdhU ufáa¤ijí« $kh‹ Éãd
rªâu ghyut®fŸ btËah¡» É£lh®. mjhtJ g©oj neU mt®fŸ
r£lrig c¤ânahf« r«ghâ¤J¡ bfhL¤jtU« mtU¡F beU§ »d
f£L¥g£l gªJîkhd xUt® $kh‹ V.u§frhÄ Ia§fhiu¥
nghynt jdJ gjÉÆ‹ bršth¡fhš r®¡fhÇ‹ jaîbg‰W¤
j‹Dila kfD¡F uhQt c¤ânahf¤âš xU bgÇa gjÉ bg‰¿
U¥gjhfî«, ïij $kh‹ õh«yhš neU mt®fns v‹Ål«
brh‹dhbu‹W«, ïJ $kh‹ V.u§frhÄ Ia§fhÇ‹ el¤ij¡F¡
bfhŠrK« ïis¤jjšybt‹W«, $kh‹ Éãd rªâughyut®fŸ
“炙ä°bk‹” g¤âÇifÆš vGâÆU¡»wh®.
ïij¥g‰¿ $kh‹ u§frhÄ Ia§fhuhtJ, g©ojuhtJ
j§fS¡fhfth»Y«, f£á¡fhfth»Y« ï›Éj elto¡if¡F ïJ
tiuÆš v›Éj kW¥ghtJ, rkhjhdkhtJ vGâdt®fSkšy.
$kh‹ j«ng Rauh{a¡ f£á bk«guhÆUªJ k¤âa khfhz
ÃUthf rig m§f¤âd® gjÉ bg‰w Jnuhf¤ij¡ f©o¤j Rauh{
a¡ f£áÆ‹ k‰w m§f¤âduhtJ $kh‹ Ia§fhiuí« g©oj
neU¡fisí« f©o¤jt®fSkšy.

Fo muR - 1925

324

$kh‹ V.u§frhÄ Ia§fh® #°o° f£á c¤ânahf nt£il
ahL»wJ. Äjthj¡ f£á c¤ânahf nt£ilahL»wJ. Rauh{a¡
f£áah® M»a eh§fŸ gâÉuijfŸ. r®¡fh® r«gªjkhd vªj c¤â
nahf¤â‰F« Mir¥glkh£nlh«. mJ buh«gî« njr¤ Jnuhf
khdJ. fh§»u° x¤JiHahikia É£L É£l nghâY« Rauh{a¡
f£áah® x¤JiHahikia ifÉl¥ nghtâšiyba‹W«, v§fis¤
bjǪbjL¤jhš r£lrig¡FŸns nghŒ r®¡fhiu v›Éj elto¡
ifiaí« el¤jÉlhkš K£L¡f£il¥ ngh£L¤ jL¤J ÉLnth
bk‹W«, r®¡fh® fh¡fhŒ fU¥bg‹whš Tl eh§fŸ btŸis
ba‹nwjh‹ brhšYnth« v‹W«, v§fŸ fhÇa« gÈ¡fhÉ£lhš
clnd btËna tªJ ÉLnth«, btËÆš tªjîl‹ r£lkW¥ò
Mu«ã¤J eh§fbsšnyhU« b#ÆY¡F¥ nghnth«, v§fSila
ngh¡Ftu¤J tÊ¢ bryîTl r®¡fhÇlÄUªJ bgw kh£nlh« v‹W«,
ghku #d§fshd X£l®fËl« bghŒiaí« òSifí« t©o t©o
ahŒ msªJ X£l®fis Vkh‰¿ r£lrig¡F¢ br‹W “mäâuhÅ
rßuhÅ mªjU brh«K kd¡nf uhÅ” v‹gJnghš rfy c¤ânahf
K« rfy gjÉfS« Äfî« ghtkhdJ, Mdhš mJfŸ KGJ«
v§fS¡nf »il¡f nt©L«.
Äjthâfns! c§fS¡F« bfhL¡f kh£nlh«. #°o° f£á¡
fhu®fns! c§fS¡F« bfhL¡f kh£nlh«. c§fS¡nfjhtJ f©o¥
ghŒ c¤ânahf« bg‰W¤jh‹ Mfnt©Lbk‹»w MirÆU¡F
khdhš v§fŸ f£áÆš tªJ nrU§fŸ.
“mjhtJ, tU«nghJ Ú§fŸ mÇá bfh©L thU§fŸ v§fË
l¤âš cÄÆU¡»wJ ïu©ilí« fyªJ Câ Câ ïu©L ngU«
rh¥ãlyh«” v‹W brhšY« Rauh{a¡ f£áahÇ‹ nah¡»aijia¥
bghJ #d§fŸ ï¥bghGjhtJ bjǪJ bfh©oU¥gh®fbs‹W
v©Q»nwh«.
nghjh¡Fiw¡F ïªj jlití« X£l®fis Vkh‰¿ r£l
rig¡F¥nghŒ c¤ânahf« bgWtj‰fhf ijÇakhŒ¥ bghŒ brhšy
Mu«ã¤JÉ£lh®fŸ. mbj‹dbt‹whš g©oj neU mt®fŸ
r£lkW¥ò Mu«ã¡f¥ ngh»nwh«, v§fis kWgoí« r£lrig¡F
mD¥ò§fbs‹w giHa kªâu¤ijna ï¥bghGJ« b#ã¡f¤
bjhl§» É£lJjh‹. r£l kW¥ò bjhl§FtjhÆUªjhš ït®fis
ah® nt©lhbk‹W brh‹dh®fŸ.
ïj‰F K‹ rªj®¥g« »il¡fÉšiyah? kfh¤kh r£l kW¥ò
Mu«ã¤j fhy¤âš $kh‹fshd $ÅthrŒa§fhU«, bu§frhÄ
Ia§fhU«, r¤âa_®¤âí«, v«.nf. M¢rhÇahU« vªj cyf¤â
ÈUªjh®fŸ?
325

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

t§fhs¤âš kªâÇ gjÉbaLg£lîl‹ m›Éyh¡fh¡fis
r®¡fhuh® vL¤J¡bfh©L VfnghfkhŒ el¤j Mu«ã¤jh®fns m¥
bghGJ ït®fŸ v§nf nghŒ É£lh®fŸ. r£lrigÆš bfh©LnghŒ
Ãiwnt‰¿a Ô®khd§fis itáuhŒ¥ ãuò F¥ig¤ bjh£oÆš
ngh£lhnu m¥bghGJ v§nf nghŒÉ£lh®fŸ?
g®¡bf‹ v£ ãuò v›Éj Ó®âU¤j¤J¡F« ïÅnkš Ú§fŸ
yha¡»šiyba‹W brhšÈÉ£lhnu m¥bghGJ v‹d brŒJ
bfh©oUªjh®fŸ. t§fhs¤âš mtru¢ r£l¤ij¡ bfh©L tªJ
mnef Ãuguhâfis b#ÆÈš ão¤jil¤jh®fns m¥bghGJ
r£lkW¥ò v§nf nghŒÉ£lJ. r£lrig¤ nj®jšfŸ el¡»w
rka¤âš kh¤âu« r£lkW¥ò, r£lkW¥ò v‹W brhšÈ¡bfh©L
ghku #d§fis Vkh‰¿, r£lrig¡F¥ nghdîl‹ jh§fS«, j§fŸ
ãŸis F£ofS«, j§fŸ gªJ¡fS«, c¤ânahf« r«ghâ¥gJjh‹
r£lrig kW¥ghŒ nghŒÉL»wJ. ïij ï‹dK« bghJ #d§fŸ
czuÉšiy v‹gJ bgU¤j M¢rÇakhf¤jhÅU¡»wJ.
“Rauh{a¡ f£áÆ‹ â£l¤âš ek¡F e«ã¡ifÆšiy. m¡
f£áahU« nah¡»akhŒ elªJ bfhŸsÉšiy. MdhY« mbjh‹
Wjh‹ ÔÉu muáaš bfhŸifíil¤jhÆU¡»wJ. mjdhš mij
MjÇ¡f nt©oaJ ekJ flik” v‹W brhšnthÇ‹ T‰W mij
Él ek¡F M¢rÇakhÆU¡»wJ. e«ã¡if ïšyhj â£l¤ij cila
f£áí« nah¡»akhŒ elªJ bfhŸshjt®fshš el¤J« f£áí«
v¥go mâ ÔÉu¡ f£áahŒ ÉLnkh! vij c¤njá¤J - mij
MjÇ¡f nt©oaJ ït®fŸ fliknah! ïJ flîS¡F¤jh‹ bjÇa
nt©L«. ït®fisíila njr« Rauh{akilíbk‹W Ãid¥gJ
mkhthira‹W óuz¢ rªâuid¥ gh®¡fyh« v‹gJ nghy¤jh‹
Koíbk‹W brhšy eh« tUªJ »nwh«.
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 22.11.1925

njt°jhd knrhjh
br‹id khfhz¤âš njt°jhd§fS«, j®k °jhgd§fS«,
ïªJ kj °jhgd§fS«, bkh¤j¤âš nfho¡fz¡fhd tU«go
cilaitfshÆUªJ«, mitfŸ F¿¥ã£l fhÇa§fS¡F
cgnahf¥glhkš bgU«ghY« ãuhkz®fS«, jhá, ntá KjÈa
ÉgrhÇfS«, t¡ÑšfS« mDgÉ¡fî« - njt°jhd ‘£u°o’
v‹ngh®fS«, klhâgâ ba‹ngh®fS«, rkah¢rhÇ v‹ngh®fS«,
nyhfFU v‹ngh®fS«, kfªJ¡fŸ v‹ngh®fS« RakhŒ¤ j§fŸ
ïZl«nghš mDgÉ¡fî« - bfhiy, fsî, fŸ Fo, Égrhu«
KjÈa gŠrkh ghj§fS¡F cgnahf¥gL¤jî«, nrh«ng¿fS¡F«,
Égrhu¤ juf®fS¡F«, bgh§»¥ nghlî«, cgnahf¥gL¤â¡
bfh©L tUtij¤ bj‹Åªâa®fŸ btFfhykhŒ m¿ªJ tªâU¡
»wh®fbs‹gij eh« Tw¤ njitÆšiy.
mj‹ gydhŒ, “fh§»u° fh‹gu‹°” v‹W brhšy¥gL«
uhéa °jhgd§fË‹ _ykhí«, gy rka rigfŸ _ykhí«, ï›t¡
»uk§fisbašyh« ml¡»¡ nfho¡fz¡fhd tU«goíŸs
brh¤J¡fŸ xG§fhŒ gÇghÈ¡f¥glî«, mj‹ tU«gofŸ F¿¥
ã£l Éõa§fS¡F¡ »ukkhŒ cgnah»¡f¥glî« ÛâÆUªjhš
ïªJkj r«gªjkhd xG¡f§ f‰ã¡f bghJ #d§fS¡F cgnahf¥
glî« j¡fjhd X® r£l« brŒa nt©oaJ ekJ murh§f¤â‹
K¡»a¡ flbd‹W«, bfhŠrK« fhyjhkj« brŒahkš clnd
brŒa¥glnt©oaJ Äfî« mtáakhdbj‹W«, ïJtiu brŒah
kš murh§f¤jh® ftiypdkhÆUªjJ bgÇa F‰wbk‹W«, ïj‰F
K‹ ïj‰fhf MÆu¤bj£L ü‰W¥gândÊY«, MÆu¤bj£L ü‰W
mUg¤â_‹¿Y« murh§f¤jhuhš brŒa¥g£oU¡F« ïªJ kj j®k
brh¤J¡fŸ gÇghyd r£l« nghJkhd msî gªnjhg° jË¡f¡
ToajhÆšiyba‹W« gy Ô®khd§fis¢ brŒJ murh§f¤â‰F
mD¥ãíÄU¡»wJ.
cjhuzkhf, <nuh£oš 1915 tUõ« #&iy khj« 24, 25
njâfËš lh¡l® T.M. eha® mt®fŸ m¡»uhrd¤â‹ Ñœ elªj
nfhaK¤ö® Íšyh ïu©lhtJ fh‹gu‹° v‹D« uhéa kfh

Fo muR - 1925

326

327

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

eh£oš 8- tJ Ô®khdkhf moƉf©l Ô®khd« Ãiwnt‰w¥
g£oU¡»wJ.
mjhtJ “ j®k °jhgd§fŸ kj r«gªjkhd njthya§fŸ
rÇtu gÇghyd« brŒa¥glhjjhš »ukkhŒ el¡F« t©z« ï¥ngh
âU¡»w r£l¤ij¡ bfhŠrnkD« jhkâ¡fhkš Ó®âU¤j« brŒJ
kh‰¿Él nt©Lbk‹W ft®‹bk©lhiu ï¡T£l« t‰òW¤J
»wJ” ( ïªj¤ Ô®khd¤ij $kh‹ B.V.euá«k Ia®jh‹ ãnunuã¤
âU¡»wh® v‹gJ ekJ Phgf« )
ït‰iw mDrǤnj r®¡fhÇYŸs ïJ r«gªjkhd mâfhu«,
xU ïªâa kªâÇÆ‹ if¡F tªjJ« mj‰F nt©oa V‰ghLfŸ
brŒJ “br‹id ïªJkj gÇghyd knrhjh” v‹D« bgauhš X®
r£l¤ij ïa‰¿ bghJk¡fŸ ãuâÃâba‹W brhšY« r£lrig
m§f¤âd®fË‹ r«kj« bg‰W Ãiwnt‰¿ mKY¡F¡ bfh©L
tu¥g£oU¡»wJ.
ïªj¢ r£lkhdJ nkny F¿¥ã£lgo j®k brh¤J¡fis
mj‹ »ukkhd cgnahf¤â‰F m‹¿, j§fSila Raey¤J¡fhf
cgnah»¤J¡bfh©L tªj áy klhâgâfS¡F«, bghJk¡fŸ j®k
brh¤ij¤ j§fŸ tF¥gh®fns c©zntQ« v‹D« fU¤â‹
ngÇš Nœ¢á brŒJ bghJk¡fËl« gz«g¿¤J, j§fŸ tF¥
gh®¡nf bgh§»¥ngh£L¡ bfh©oUªj áy rkah¢rhÇfbs‹nghuhd
áy ãuhkz®fS¡F«, mj‹ gydhŒ¤ â‹W bfhG¤J¤ âǪJ
bfh©oU¡F« áy â©iz¤ ö§»fS¡F«, ït®fË‹ Ô¢braš
fS¡F mDTykhÆUªJ gz« g¿¤J¡ bfh©oUªj t¡ÑšfŸ,
gŠrkfh ghjf¤ juf®fŸ KjÈat®fS¡F« ÉnuhjkhÆUªj go
ahY« ï¡T£l¤jh® bgU«ghY« ãuhkz®fbs‹W brhšy¥gL
nthuhÆUªJ É£lgoahY«, ïitfS¡F Vuhskhd brh¤J¡fŸ
É£lt®fS«, ï‹dK« bfhL¤J¡ bfh©oU¡»wt®fS«,
ãuhkzušyhjhuhÆU¥gjdhY« ïªj r£lkhdJ ãuhkz®fS¡F
Énuhjkhfî« ãuhkzušyhjh®fS¡F mDTykhfî« ïU¥gjhf
V‰g£L¥ nghŒÉ£lJ.
ïjdhš, ï¡T£l¤ij¢ nr®ªj ãuhkz®fbsšyh« x‹W
nr®ªJ ïªj¢ r£lkhdJ kj¤â‰F ÉnuhjkhdJ v‹W«, kjnk
nghŒÉ£lbj‹W«, r®¡fhuh® ïªJkj¤âš ãuntá¤J É£lh®
fbs‹W«, #°o° f£á bk«g®fS« kªâÇfS« ï¢r£l¤ij
c©lh¡f mDTykhÆUªjh®fbs‹W«, bghŒaGif mGJ«,
bghŒ¥gÊ Rk¤âí«, j§fŸ #h⥠g¤âÇ¡iffshd, ‘ïªJ’, ‘Rnjr
Ĥâu‹’, ‘Rauh{ah’ KjÈa ãuhkz¥ g¤âÇ¡iffŸ _ykhŒ¢
Nœ¢á¥ ãurhu« brŒJ« ãuhkzušyhjhuhd áy m¥ghÉfis
Fo muR - 1925

328

Vkh‰¿í«, ãuhkz Ñ®¤â¡F Mir¥g£l áy ga§bfhŸËfis¢
RthÔd« brŒJ bfh©L« ï¢r£l¤ij xnuaoahŒ bjhiy¤JÉl¤
j§fshyhd Ka‰áfbsšyh« brŒJ gh®¤jh®fŸ.
#°o° f£á kªâÇfŸ, bk«g®fŸ Kjyhdt®fSila
cWâÆdhY«, Ka‰áÆdhY«, $kh‹fshd <.bt.uhkrhÄ eha¡f®,
tujuh#&Y ehíL KjÈat®fŸ ïªj¢ r£l¤â‹ mDTy¤ij¥
bghJ #d§fS¡F vL¤J¡fh£o - ïªJ kj¤â‰F« ïªJkj gÇghy
d¤â‰F« ï¢r£l¤jhš ahbjhU bfLâí« c©lhfhJ v‹W«,
Mdhš “Cuh® Kjiy¤ â‹W thœtJjh‹ j®kbk‹w” bfhŸifia
cila ãuhkz kj¤â‰F¤jh‹ xU rka« Mg¤J tªjhY« tuyh«
v‹W« g¤âÇif _ykhfî«, ãur§f _ykhfî« bghJ #d§fS¡F
btË¥gL¤âaj‹ ngÇš, ãuhkz®fË‹ Éõk¥ ãurhu« xUthuhŒ
btË¥gilahŒ¡ FiwªjJ v‹whY« ï‹iw¡F« ufáa¤âš
v›tsnth jªâu§fS«, kªâu§fS« elªJ bfh©Ljh‹ tU»wJ.
ïj‰F mETykhŒ ekJ klhâgâfS«, kfªJ¡fS« bghJ
#d§fË‹ j®k¥ gz¤ij mŸË òËa§bfh£il nghš ïiu¤J¡
bfh©Ljh‹ tU»wh®fŸ.
I¡nfh®£oY« ï¢r£l«, r£l¥go bršyhbj‹W«, ïij¤
jŸËÉl nt©Lbk‹W« Éah{a« bjhL¤âU¡»wh®fŸ. ïªj¢
r£l¤âš v‹d bfLjš ïU¡»wJ v‹gijahtJ, ïªj¢r£l¤â‹
vªj¥ ãÇÉ‹go ïªJkj¤â‰nfh j®kgÇghyd¤â‰nfh v‹d
Mg¤âU¡»wJ v‹gijahtJ ïJtiu vªj ãuhkzU« vL¤J¢
brh‹dnjÆšiy. “ kj« ngh¢R ; j®k« ngh¢R; ïªJkj¤âš r®¡fh®
ãuntá¡»wh®fŸ” v‹W bghŒaGif mG»wJ jÉu ntbwh‹W«
brhštnj »ilahJ.
vªj cyf¤âš kjÉõa§fis murh§f¤jh® âU¤j ãuntá¡
fhâU¡»wh®fŸ? 1817 - Y«, 1863 - Y« ãuntá¤j fhy¤âš ïªj
#hâah® v§F nghÆUªjh®fŸ. murh§f¤jh® jhkjÄ‹¿ clnd
ãuntá¤J¤ j¡fJ brŒant©L« v‹W fh§»uáY«, fh‹gu‹
ÌY« Ô®khŤj fhy¤âš ïªj #hâah® v§F nghdh®fŸ?
“ r£l« brŒí« mâfhu« e« if¡F tªJÉL« e«ÄZl«
nghš e«k #hâ¡nf všyh cÇikfS« ïU¡F«goahf¢ r£l«
brŒJ bfhŸsyh« ” v‹W e«ãÆUªjh®fŸ nghY« mšyJ ãuhkz
ušyhjh® ït‰iw¡ ftÅahkš ï‹D« ãuhkz®fns Vf nghfkhŒ
c©Q«go É£L¡ bfh©oU¥gh®fŸ v‹W Ãid¤jh®fŸ nghY«.
vªj¡ fhÇa¤â‰F eh« murh§f¤jhÇl« nghfhkš ïU¡»nwh«?
e«Kila rhÄ¡F it¡F« ehk« tl fiyah, bj‹ fiyah v‹gij
329

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

r®¡fhÇl« nghŒ¤jh‹ Ô®khŤJ¡ bfhŸS»nwh«. klhâgâah®
ïtuh, mtuh v‹W Ô®khÅ¡f r®¡fhÇl«jh‹ ngh»nwh«.
eh« nfhÉY¡FŸ nghfyhkh, nt©lhkh v‹gj‰F r®¡fhÇ
l«jh‹ ngh»nwh«. v‹ #hâ bgÇajh, c‹ #hâ bgÇajh v‹gj‰F
r®¡fhÇl«jh‹ ngh»nwh«. Vœik¥g£l njr¤J “ bghJ #d§fË‹
gz« tUõ« x©ziu¡ nfho %ghí¡F nkš kj¤â‹ nguhš
tNȤJ mnah¡»a®fS¡F«, gŠrkh ghjf¤J¡F« cgnahf¥
gL¤Jtij¡ ftÅ¡f xU r£l« tªjhš mJTlhJ” v‹W brhšY
gt®fŸ nah¡»a®fsh? ek¡FŸ ehnk gh®¤J¡ bfhŸs¡Tlhjh
v‹whš ïJ Éõa¤âš ek¡FŸ v‹d nah¡»a¥ bghU¥ò
ïU¡»wJ?
“10 yB«, ïUgJ yB« ngh£L Ú nfhÆš f£o¡bfhL¤J
brh¤J« Él nt©L« - eh‹ br§fšiy mL¥ãš ngh£L¢ Nnl‰¿
<u¤J nkšngh£L MÉí©lh¡», RLrhj« v‹W btW« gh¤âu¤
ij¢ rhÄ¡F it¤J Muhjid brŒa nt©L«. mJ rhj¤â‹
MÉah, RL br§fš MÉah v‹gij¡ Tl Ú gh®¡f¡ TlhJ,
gh®¤jhš ght« ” v‹W brhšY»w #d§fis it¤J¡ bfh©L
ek¡FŸ v¥go rÇbrŒJ bfhŸS»wJ?
it¡f¤âš bjUÉš el¡f v¤jid ng® b#ÆY¡F nghf
nt©otªjJ? fšgh¤âÆš* bjUÉš el¡f 144 ah® nt©LnfhË‹
ngÇš nghl¥g£lJ? mj‰fhf r®¡fhÇl« ah® nghdJ? ek¡FŸ rÇ
gL¤â¡ bfhŸs¡Tlhjh? v‹»w nah¡»a®fŸ ïªj rka« V‹
r®¡fhÇl« nghf É£lh®fŸ? bghJ #d§fŸ gz¤âš el¤j¥gL«
ntjghlrhiyfËš ãuhkz‹jh‹ go¡fyh«, N¤âu®fŸ go¡f¡
TlhJ v‹W brhšY»wnghJ ek¡FŸ rÇgL¤â¡ bfhŸs¡Tlhjh
v‹»w ãuò¡fŸ v§nf nghÆUªjh®fŸ?
ït‰iw ãuhkzušyhjh® jaî brŒJ fU¤jhŒ¡ ftÅ¡f
nt©L«. ãuhkzušyhjhU¡FŸ bfhŠr« ãsî V‰g£lîl‹
r£lrigahš ïªJ njt°jhd r£l¤ij kh‰w ãuhkz®fshš Ô®
khd« bfh©L tªjhŒÉ£lJ.
ïÅ tu¥nghF« r£lrig¡F« njt°jhd r£l¤ij kh‰w
r«kâ¡F« m§f¤âd®fS¡F¢ rhjfkhŒ ãurhu« brŒaî«, mt®
fŸ bryî¡F¥ gz« bfhL¡fî« kfªJfS«, klhâgâfS«
ï¥nghâUªnj V‰ghL brŒJ tU»wh®fŸ. Rauh{a¡ f£á ãurhu¤
â‰F ïªj¥ gz«jh‹ jh©ltkhL«.

bfh©L tU»wh®fŸ. ãuhkzušyhj X£l®fns! #h¡»uij! #h¡
»uij! nfh£ilia É£O®fshdhš ãwF btF ehis¡F ão¡f
KoahJ.
Fo muR - f£Liu - 22.11.1925

* ghy¡fh£L¡F mU»YŸs fšgh¤âÆš gh®¥gd¤ bjU¡fËš
<Gt®fŸ ( Ô©l¤jfhjh®, gh®¡f¤jfhjh®) el¡f¡TlhJ v‹W gh®¥gd®fŸ
jilbrŒJ it¤âUªjijí« , <Gt®fË‹ uj« m›tÊna bršy¡TlhJ
v‹W murh§f« Éâ¤âUªj jiliaí« g‰¿ fh§»uÞ jiyt® tujuh#&Y
ehíLÉ‹ ‘ jÄœehL ’ v‹w ehnsL vGâa jiya§f¤ij ‘ Fo muR’
27. 12. 1925 M« njâÆ£l ïjœ kWãuRu« brŒjJ. m¥nghJ MSeÇ‹
îthf rigÆš r£l¤Jiw cW¥ãduhf ( r£lkªâÇ ) ïUªj r®.á.ã. uhk
rhÄ mŒa®, <Gt®fË‹ uj« br‹whš m§F fytu« V‰gL« v‹W fUâna
murh§f« jilÉâ¤âU¥gjhf Ãaha« T¿dh®. br‹id efÇš gh®¥gd¥
ãuKf®fË‹ T£lbkh‹iw¡ T£o, všyh¡f£á¥ gh®¥gd®fS« x‹Wnru
nt©L« v‹W mt® ngáÆUªjijí« ‘jÄœehL’ R£o¡fh£oÆUªjJ.
br‹id r£lk‹w¤âš Úâ¡f£á, RakÇahij ïa¡f« M»at‰Wl‹
njhHik bfh©oUªj jhœ¤j¥g£l tF¥ò (Ãakd) cW¥ãd® M®. åiua‹,
bghJ¢rhiy fËš všyh¢ rhâÆdU« el¡f mDkâ¡f¥glnt©L« v‹w
Ô®khd¤ij¡ bfh©L tªjnghJ mij v⮤J¥ ngáa Rauh{a¡ f£á¥
gh®¥gd cW¥ãd® euákh¢rh®Y “ ï‹W rhiyÆš el¡f cÇik nt©L«
v‹gh®fŸ, ehis Mya¥ãuntr cÇik nf£gh®fŸ, ãwF fy¥ò kz«
nt©L« v‹gh®fŸ. mjdhš fytu« V‰gL«” v‹W ngáaijí«
‘jÄœehL’ jiya§f« R£o¡fh£oaJ.
ïªj ãu¢ridÆš åiuŒaD¡F cWJizahf RakÇahij ïa¡f«
ËwJ. 28. 11. 1927 ïš eilbg‰w âUbešntÈ kht£l RakÇahij
kheh£oš bgÇahuhš K‹bkhÊa¥g£L Ãiwnt‰w¥ g£l Ô®khd§fËš
Ô®khd« 27, fšgh¤â¥ ãu¢ridÆš »il¤j bt‰¿ g‰¿¡TW»wJ.
“ fšgh¤â gh®¥gd®fŸ tá¡F« gh®¥gd¢nrÇÆš btF fhykhŒ¤
jhœ¤j¥g£l tF¥ãd® el¡f¡Tlhbj‹W gh®¥gd®fŸ brŒJ tªj
bfhLik Ú§», všyh k¡fS« m›åâ tÊ el¡f¤ jFªj bt‰¿ »il¤j
ik¡F ï«kfhehL rªnjhõ¤ij m¿É¡ »wJl‹ mJnt ekJ RakÇahij
ïa¡f¤â‰F X® bt‰¿¡ F¿ba‹W« fU⻋wJ,”

Fo muR - 11.12.1927

áy ãuhkzušyhjhU« ï¥bghGâUªnj ïj‰F¢ r«kj«
bfhL¤J áy kfªJfŸ jaití«, klhâgâfŸ jaití« r«ghâ¤J¡
Fo muR - 1925

330

331

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Ô©lhik¡F ah® bghW¥ghË
ghy¡fh£oš 144-¡F ah® bghW¥ghË?
Ô©lhik ba‹gJ ekJ eh£oš ïªJ kj¤âš kh¤âu«
kÅjD¡F kÅj‹ ãwÉÆnyna ca®ªjt‹ jhœªjt‹ v‹W«,
kÅjD¡F kÅj‹ gh®¤jhš, »£ltªjhš, ngádhš, bjUÉš
elªjhš, bjh£lhš, nfhÉY¡FŸ EiHªjhš, rhÄia¥ gh®¤jhš, kj
j¤Jt bk‹D« ntj¤ij¥ go¤jhš ght« v‹D« KiwfËš
mDZo¡f¥ g£L tU»wJ. ïj‹ gydhŒ 33 nfho #dr_f¤âš
60, 70 yB« #d§fŸ ca®ªjt®fbs‹W«, ãuhkz®fŸ v‹W«
j§fis brhšÈ¡ bfh©L k‰wt®fis N¤âu®fbs‹W« gŠrk®
fbs‹W« Äny¢r®f bs‹W« miH¥gnjhL ÄUf§fS¡F«.
g£áfS¡F« ó¢áòG¡fS¡F« cŸs Rjªâu§Tl bfhL¥gj‰
»šyhkš bfhLik¥gL¤â it¤âU¥gij eh« gh®¤J tU»nwh«.
x‰WikÆdhY« murh§f¤jhU¡F ešy ãŸisfshŒ elªJ
bfhŸStâdhY« »U°Jt®fS« kfkâa®fS« ãuhkz®fshY«
mt®fsJ j®kkhd rh°âu§fshY« Äny¢r®fbs‹W miH¡f¥
g£lhY« bjUÉš el¤jš KjÈa áy cÇikfis bg‰¿U¡»wh®fŸ.
ïij¥ bghU¤jtiuÆY« »U°jt®fS« kf«kâa®fS« ekJ
murh§f¤jhU¡F e‹¿ brY¤j flik¥ g£lt®fbs‹gij eh«
kW¡fkh£nlh«. murh§f¤jhU¡F ešy ãŸisfshŒ el¡fhjjhY«
murh§f kjkh»a »U°Jt kj¤ij¤ jGthj “ght¤âdhY«” 60,
70 yB« ãuhkz®fshš 7 nfho ïªâa rnfhju®fŸ gŠrk®fbs‹W«
r©lhs®fbs‹W« fUâ Ô©lš, bjUÉš el¤jš KjÈa nk‰f©l
cÇikfŸ m‰W cHYtij gh®¡»nwh«. ïjšyhkš Rkh® 16 nfho
ïªâa® ³ 60, 70 yB« ãuhkz®fshš (í¤j¤âš b#ƤJ moik
ah¡f¥g£lt‹) j‹ njtoahŸ kf‹ FytÊahf ãuhkzU¡F
bjh©L brŒgt‹, moik ntiy¡F Éiy¡F th§»dt‹ v‹D«
bghUŸ ml§»a (kD 8-« m¤. 415 -tJ Rnyhf«) N¤âu® v‹W
fUj¥gL»wh®fŸ. (ãuhkz‹ r«gs« bfhL¤njD«, bfhlhknyD«
N¤âuÅl¤âš ntiy th§fyh«, VbdÅš N¤âu‹ ãuhkz®fS¡F
ntiy brŒtj‰fhfnt flîshš áUZ£o¡f¥g£oU¡»wh‹. kD
rh°âu« 8-tJ m¤. 413 -tJ Rnyhf«)
Fo muR - 1925

332

mnjhL kh¤âuÄšyhkY« ï›îa®î jhœî v‹D« bjh¤J
Éahâ ãuhkz®fËl« ïUªJ c©lhÆUªjhY« mt® xʪj k‰w
tF¥òfS¡FŸS« mJ guÉ mndfkhŒ x›bthU tF¥ò« k‰w
tF¥ig jhœªjt®fŸ v‹W« Ô©l¡Tlhjt®fŸ v‹W« fUâ¡
bfh©L tUtijí« gh®¡»nwh«. ca®ªj j¤Jt§fis¡ bfh©l
J« òšó©L, ó¢á, òG, ku«, fš, gø, ÄUf« ahî« flîŸ ka
bk‹W« x›bth‹W« óá¡f¤ j¡fbj‹D« bfhŸifis¡
bfh©lJkhd ïªJ kj« v‹W brhšy¥gLtJ áyÇ‹ e‹ik¡fhf
mt®fË‹ jªâu¤âdhY« nkhr¤âdhY« ghHh¡f¥g£L xU bgÇa
r_fnk á‹dh ã‹d¥g£L m‹Åa® trkh» x‰WikÆHªJ
Jntõnk‰bfh©L Ûsh euf« v‹D« moik¡ FÊÆš MœªJ
bfh©Lngh»wJ. Äfî« bfhLikahd ï›Éj ãuhkz j®k«,
ïªâahî¡FŸ EiHahâUªâU¡Fkhdhš ï‹iwa âd« ïªâah
ï¡bfâÆš ïUªâU¡fnt kh£lhJ. m¥go ïUªJ« ï¥ãuhkz
j®k¤jhš jh§fŸ ca®ªj #hâah® v‹»w fhuz¤jhš ca®thŒ
mjhtJ k‰wt®fis¥ nghš fZl¥glhkš thH rªj®¥g« »il¤J
É£ljhY« m‹Åa murh§f¤â‰F mDTÈfshfî« x‰w®
fshfî« ïU¡»w fhuz¤jhš, mâš j§fS¡F bršth¡F V‰g£L¥
nghŒÉ£ljhY« Ô©lhik v‹D« bfhLikahš njr¤â‹ Ãiy
iaí« mâš cŸs k¡fŸ gL« J‹g¤ijí« bfhŠrK« ftÅ ahkš
nkY« nkY« mij Ãiy ÃW¤jnt ghLgL»wh®fŸ. ï›Éj
ãuhkz j®k« v‹gJ ekJ eh£il É£L xʪjhyšyhkš mšyJ
mt®fŸ k‰wt®fËY«, ãwÉÆnyna ca®ªjt®fŸ v‹D«
bfhŸifahtJ e«eh£il É£L xʪjhyšyhkš (v‹iw¡fhtJ xU
ehis¡F ïªâahÉš ãuhkz bfhŸif ïšyhkš nghf¤jh‹
ngh»wJ. Mdhš mj‰FŸ ïªJ kjnk nghŒ ïªâah KGtJ«
kfkâa®fS«, »U°jt®fS« ïªJ¡fŸ mšyhjt®fSnk
MŒÉl¥ngh»wh®fŸ. m¥bghGJ ï¡bfhŸif nghdhby‹d
ïUªjhby‹d?) ïªâa®fŸ ÉLjiyailtnjh Rauh{a« bgW
tnjh m‹Åa murh§f¤â‹ bfhLikfËÈUªJ ÛŸtnjh NÇa‹
nk‰»Yâ¥gJ nghy¤jh‹! VbdÅš ï›Éj ãuhkz j®k«
ehbl§F« guîtjhš jhŒ¡F ãŸis bjh£lhš ghtkh»ÉL»wJ!.
ï¥ ãuhkz®fis¥ gh®¤nj k¡fŸ všnyhU« ãuhkz®fshf
gh®¡»wh®fŸ. ãuhkz®fŸ v‹whš k‰wtid¤ jhœªjt‹ v‹W«
bjhl¡Tlhjt‹ KjÈat‹ v‹W v©QtJ jh‹ vd Ãid¡»wh®
fŸ. cjhuzkhf xU j©Ù® FHhÆš j©Ù® ão¡ftU« xU
ãuhkz °âß Fl¤âš bfhŠr« j©ÙU« ifÆš bfhŠr« òËí«
bfh©L tUtnjhL, Kf¤ijí« nfh¡bfh©L tU»whŸ.
FHha©il tU«nghnj Ãy¤âbyšyh« j©Ù® bjˤJ¡bfh©L
FHhÆ‹ nkY« j©Ùiu¡ bfh£o òËahš FHhia njŒ¤J
333

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

fGÉaãwF j©Ù® ão¡»whŸ. ïij gh®¤J¡bfh©oU¡F« xU
ãuhkzušyhj ïªJ °âß jhD« miu¡Fl« j©ÙU« ifÆš xU
òË cU©ilí« bfh©L Kf¤ij ïG¤J¡bfh©L ³ ãuhkÂ
°âß brŒjJnghynt brŒJÉ£L j©Ù® ão¤J bfh©L
ngh»whŸ. ïij gh®¤J¡bfh©oU¡F« g¡f¤J å£L kfkâa
°âßí« »U°jt °âßí« mJ nghynt tU«bghGnj K¡fhš
Fl« j©Ùiuí« K‹idaâY« bgÇa òË cU©ilí« bfh©L
Kf« nfh¡bfh©L tUtnjhlšyhkš thÆš KQKQ¤J¡
bfh©nl tªJ bjUbtšyh« j©Ù® bjˤJ FHhiaí«
nja¤nja fGɤ j©Ù® ão¤J ngh»whŸ. gŠrk °âß mªj
åâÆš ïšyhjjhš mt®fŸ ïij¥ gHf rªj®¥g« »il¥gâšiy.
ï¥go xUtiu¥gh®¤J xUt® gH»na Ô©lhikba‹D« bjh¤J
nehŒ njr« KGtJ« guÉ tU»wJ. Ô©lhik xÊant©L« v‹W
kfh¤kh fhªâí« k‰W« gyétfhU©ÂaKŸst®fS« xU g¡f«
ãua¤jd¥g£L¡ bfh©oU¡F«nghJ ghy¡fhL KÅágš bghJ
åâÆš <Gt rnfhju®fŸ el¡f¡TlhJ v‹W 144 c¤âuîngh£lJ«
(<Gt®fŸ v‹gJ br‹id iAnfh®£ #£{ $kh‹. O.»UZz‹
mt®fSila #hâah®jh‹) v›tsî m¡»ukkhF«. ïij eh« ah®
ngÇš brhšYtJ. ïj‰F ãÇ£oZ murh§f¤jh® vªj Éj¤âš
fhuzkhth®fŸ. ãuhkz murh§f¤jh®jhnd ï›t¡»uk§fS¡F«,
bfhLik¡F« gh¤âukhfnt©L«. ïªj ãuhkz murh§f«
bjhiya nt©L«, ïªj ãuhkz j®k« bjhiya nt©L« v‹W
ghLgLtij Él k¡fS¡F ntW v‹d njr nritÆU¡»wJ? ïij
Él ntW ét fhU©a« v‹d ïU¡»wJ? ïijÉl ntW j®k«
v‹d ïU¡»wJ? ïij m¿ªJjh‹ “njrgªJ jhr®” v‹Dila
Rauh{a« ãuhkz °âßfis ão¤J Ô©lhjhU¡F bfhL¥gJ jh‹
v‹wh® nghY«! ïij m¿ªJjh‹ r®.ã.á.bu mt®fŸ ãuhkz®fis
všyh« rh¡»š ngh£L¡ f£o t§fhs¡Flh¡ flÈš nghlnt©L«
v‹W brh‹dh®fŸ nghY«! RthÄ Éntfheªj® ãuhkz kj«
ïU¡F«tiu ïªâah moik¤jd¤âÈUªJ ÛshJ v‹W
brh‹dh®nghY«! kfh¤kh fhªâ - ïªâahî¡F ãÇ£oõh® brŒj
bfLâiaÉl ãuhkz®fŸ brŒj bfLâ Fiwªjjšybt‹W
brh‹dh® nghY«! RthÄ áu¤jhdªj® - ïªJ kj¤â‰F ehr¤ij
Éisɤjt®fŸ ãuhkz®jh‹ v‹W brh‹dh® nghY«! ïÅ ah®
ït®fS¡F e‰rhø g¤âu« bfhL¡f nt©Lnkh bjÇaÉšiy!
ït®fŸjh‹ r£lrig¡F«, kªâÇ ntiy¡F«, jhÿ¡fh ngh®L,
KÅághÈ£o¡F«, r®¡fh® c¤ânahf§fS¡F« nghŒ ek¡F e‹ik
brŒgt®fsh«.
Fo muR - f£Liu - 22.11.1925
Fo muR - 1925

334

FkuD« CÊaD«
Rauh{a¡ f£áia¥g‰¿ Fku‹ jiya§f¤âYŸs áy
F¿¥òfŸ:“Rauh{a¡f£áahdJ j‰nghija ÃiyikÆš Äf¥ ghuh£l¤
j¡fjhÆUªJ« ekJ khfhz¤ij¥ bghU¤jk£oš m¡f£áahdJ
ešy ÃiyÆÈšiy. mJ ï§F ts®¢áail»wbj‹W Twî«
KoaÉšiy. ï¡f£áahdJ br‹id¥ g¤âÇiffË‹ Muthu¤
jhY«, thrhyfkhf¥ ngR« tšyikíŸs r¤âa_®¤â ngh‹wt®
fshY«, bršth¡F bg‰w ïu©blhU ãuhkz¤ jiyt®fshYnk
ïa§» tU»‹wbj‹W TWth® T‰iw kW¥gJ vËj‹W.
br‹id khfhz Rauh{a¡f£áahÇ‹ bršth¡F ãuhkz
#hâÆ‹ Mâ¡f¤ij¥ gy¥gL¤Jtj‰F¥ bgÇJ« cgnahf¥gL¤j¥
gL»wbj‹w ciuí« bghŒba‹W kW¥gj‰»šiy. ï«khâÇahd
neh¡f§fŸ m¡f£áÆ‹ K‹dÂÆš Égt®fsJ cŸs¤âš gâªJ
»l¡FkhÆ‹ m¡f£á xU ehS« jÄœeh£oš nt%‹w¥ nght
âšiy. #hâ¡ bfhLikahš ieªJ ò©g£L¡»l¡F« jÄœeh£oš
òâa ãuhkz rfh¥j¤ij c©lh¡f Rauh{a¡ f£á¤ jiyt®fŸ
v©z§ bfh©L muáaš ngr K‹tU»wh®fbs‹gJ c©ik
ahdhš m¤ jiyt®fsJ bršth¡if monahL xʤj‰F Kayš
nt©L«.
$kh‹. v«.nf. M¢rhÇah® ngh‹w kfh‹fŸ njh‹¿ #hÔ bt¿
ão¤J jiyfhš bjÇahJ kfh¤khití« ïfœªJ thŒTrhJ
ò‹bkhÊ tH§» tUtijí« gh®¤J tU»nwh«.
mt® br‹id Rauh{a¡f£áÆš xU K¡»a m§f¤âduht®.
mtU¡F Rauh{a¡ f£áÆ‹ K‹dÂahs® MjutˤJ tU»wh®
fbs‹gijí« m¿»nwh«. ï«khâÇahd áWik¡ Fz§fS« #hâ
ÆWkh¥ò« bfh©lt®fŸ ifÆš ï¡f£áÆ‹ bghU¥ò ïU¡»wtiu
c©ikahf x‹W« eilbgw¥nghtâšiy”.
ïitfËš Rauh{a¡ f£áahdJ j‰nghija ÃiyikÆš
Äf¥ ghuh£l¤j¡fjhÆUªJ« v‹D« th¡»a« jÉu k‰wij eh«
xUthW x¥ò¡bfhŸSnth«.
335

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

btsthš f£áahÇ‹ jªâukh»a “Rauh{a¡f£á x‹Wjh‹
j‰fhy ÃiyÆš ghuh£l¤j¡fJ, ÔÉu neh¡fKŸsJ, muáaš
bfhŸifíŸsJ” v‹W gythuhf j§fŸ kd¢rh£á¡F ÉnuhjkhŒ
mo¡fo ghotU« gšyÉia FkuD« ghl Mu«ã¤âU¥gJ ek¡F
Äfî« M¢rÇakhÆU¡»wJ.
CÊadhtJ “fhªâaofŸ Miz” v‹D« rh¡if¡bfh©L
xJ§» Éf¥ gh®¡»wh‹. Fkundh mijÉl Xuo K‹tªJ
Rauh{a¡ f£á ghuh£l¤j¡fJ v‹»wh‹. ïuhéa jªâu¤jhš
thHnt©oa mtáaÄšyhjt®fS«, ga§bfhŸË¤jdÄšyhj
åu®fS« cŸs‹nghL«, gnuhgfhu áªijnahL« “v‹ fl‹ gÂ
brŒJ »l¥gnj” v‹D« kªâunk bfhoahŒ¡ bfh©lt®fSkhd
FkuD«, CÊaD« Tl ï¤âUÉisahlš òÇth®fshdhš cy»š
v‹djh‹ vâ®gh®¡f KoahJ.
Rauh{a¡ f£áahÇ‹ vªj elto¡ifia Fku‹ ghuh£L»wh‹
v‹gij cyf¤J¡F És§fit¤jhš Fkuid¡ FUthŒ¡ bfhŸs¤
ja§nfh«.
Rauh{a¡ f£áah® fhªâaofË‹ bfhŸiffis ghHh¡»
dijah? x¤JiHahikia¡ bfh‹wdijah? fh§»uir ViH k¡fŸ
ifÆÈUªJ j§fŸ Raey¤J¡fhf ãL§»¡ bfh©lijah?
fhªâaofis fh§»uir É£L X£odijah? fjÇš e«ã¡ifÆšiy
v‹W brhštijah? uh£od« R‰Wtjhš Rauh{a« tU« v‹D«
e«ã¡if v§fS¡»šiyba‹W brhšYtijah? fšf¤jh r£l
rigÆš kªâÇ gjÉfis xʤJ r®¡fhU¡nf m›tâfhu§fisí«
VfnghfkhŒ bghU¥ã‹¿ el¤jÉ£L¡bfh©L nkny v‹d
brŒtbj‹W bjÇahkš M¥gir¤j Fu§if¥nghš ÉÊ¥gijah?
ngh¡FtU¤J¡fhf tÊ¢bryî Tl th§f¥nghtâšiy v‹W
brhšÈ Vkh‰¿ r£lrig¡F¥ nghŒ 4000, 5000 r«gsKŸs gjÉfŸ
bg‰wijah? bgw ÉiHtijah? fÄ£ofËš c¤ânahf«
milªjijah? bjhÊyhs® knrhjh r£lrigÆš tªj fhy¤âš
bjhÊyhs rnfhjÇfshd fU¥g °âßfS¡F ãŸis¥ngW rka¤âš
TÈíl‹ äî bfhL¡fnt©L« v‹W tªj Ô®khd¤ij Ãiwntw¢
brŒahkš brŒj ghjf¤ijah? ãuhkzušyhjhiu v⮡fnt©oaJ
jh‹ v‹W« mt®fnshL x¤JiHahik brŒant©oaJ jh‹
v‹W« br‹id Rauh{a¡ f£áahU« g«ghŒ Rauh{a¡f£áahU«
Kiwna brhšYtijah? Rauh{a¡f£á¤ jiyt® $kh‹ neU jdJ
cwÉdU¡F c¤ânahf« th§»¡bfhL¤jijah? fhÇajÇá $kh‹.
u§frhÄ Ia§fh® jkJ kfD¡F c¤ânahf« th§»¡ bfh©lijah?
br‹id Rauh{a¡ f£á¤ jiyt® $kh‹.ÓÅthr Ia§fh®
Fo muR - 1925

336

Ô©lhik xÊant©oaJjh‹ Mdhš ï¥bghGJ mJ rh¤âa¥
glhJ v‹W òfštijah? Ô©lhik uhéa â£lkhÆU¡f¡TlhJ
v‹W KQKQ¥gijah?
Ô©lhik xÊ¡F« fÄ£o¡F 25 %ghŒ bfhL¤J É£L Ô©
lhik ÃiyÃW¤j V‰g£l fÄ£ofshd tUzh¢áukj®k MjÇ¥ò
rig KjÈa ãuhkz rigfS¡F kiwKfkhŒ MÆu¡fz¡fhd
%ghŒ bfhL¤J v⮥ãurhu« brŒa¢ brŒtijah? MâÆš mt®fŸ
j«g£l« ngh£L¢ brh‹dJnghš elªJ bfhŸshjijah? br‹id
khfhz¤âš Rauh{a¡ f£á ešy ÃiyÆš ïšyhkš “g¤âÇ¡if”
Muthu¤jhY«, ãuhkz¤ jiytuhY« ïa§»tUtijah? br‹id
Rauh{a¡ f£áÆ‹ bršth¡fhš ãuhkz #hâÆ‹ Mâ¡f¤ij¥
gy¥gL¤Jtijah? #hâ¡ bfhLikahš ieªJ ò©g£L¡ »l¡F«
jÄœeh£oš òâa ãuhkz rfh¥j¤ij c©lh¡f v©z§bfh©L
muáaš ngRtijah? m¡f£áÆ‹ K¡»a°juhd $kh‹ v«.nf.
M¢rhÇah® ngh‹wt®fŸ #hâ bt¿ ão¤J kfh¤khit ïfœªJ thŒ
TrhJ ò‹bkhÊ tH§Ftijah? ³ M¢rhÇahU¡F Rauh{a¡ f£á
ÆYŸst®fS« MjutË¥gijah? ï«khâÇ #hâ ïWkh¥ò¡
bfh©lt®fŸ ifÆš Rauh{a¡ f£áÆU¥gijah? ïitfËš vij
ekJ m‹òŸs rnfhjudhd Fku‹ ghuh£L»wh‹ v‹gJ ek¡F
És§f Éšiy.
Fo muR - f£Liu - 22.11.1925

337

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt«
ïij¥g‰¿ bfhŠrfhy¤J¡F K‹ò ekJ 16-8-25 Fo muá‹
ïjÊš á¤âuò¤âu‹ baGâa xU f£Liu thrf®fŸ gh®¤âU¡fyh«.
ï‹W el¡f¥nghF« fhŠá kfheh£oš xU Ô®khd« tUtjhŒ¤
bjÇ»wgoahš mjdtáa¤ij¥g‰¿ thrf®fŸ kWgoí« mij¥
g‰¿ m¿íkhW áy th¡»a§fŸ vGJ»nwh«. tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤
Jt« v‹gJ xU njr¤â‹ M£áÆ‹ bghJ cÇikí« mªeh£o‹
Fok¡fË‹ cÇik rfyK« všyh tF¥ghU« V‰w¤jhœÉ‹¿
rkkhŒ milant©oa bj‹gJjh‹. ïj‹ murh§ f¤jhU« Fo
k¡fS¡F rÇahŒ tH§FtjhŒ 1840-« tUõ¤ânyna x¥ò¡bfh©L
(ngh®L °lh©o§ M®l® 125 -‹ _ykhŒ) btËÆ£LÄU¡»wh®fŸ.
Mjyhš ïªâa®fS¡F bgÇa c¤ânahf§fŸ V‰g£lj‹ ãwnfh
Ó®âU¤j§fŸ V‰g£lj‹ ãwnfh tF¥òthÇ ãuâÃâ¤Jt« v‹w
ng¢R ãwªjjšy. Mdhš tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« V‰g£lhš
ahUila bršth¡F« nghf§fS« Mâ¡f§fS« FiwªJÉLnkh
mt®fŸ trnk murh§f¤â‹ Mâ¡fÄUªJ mt®fns mEgɤJ¡
bfh©nltªj âdhš tF¥òthÇ ãuâÃâ¤Jtbk‹gJ r®¡fh®
c¤jutsÉY« fhÆjtsÉY« ËW nghŒÉ£lJ. mj‹ gydhŒ
ãÇîfS«, nt‰WikfS«, Jntõ§fS«, jªâu§fS«, gifik
fS« ts®ªJ bfh©nl tªJ ï¥bghGJ mJfŸ gydË¡f
Mu«ã¤âU¡»wJ. Mu«ã¤âU¡F« Kiwia¥ gh®¤jhš ïjD
ila Koî v‹dthFnkh v‹W v©Q»wnghJ gakhfnt ïU¡
»wJ. ïªâah xʪj k‰w ehLfS¡F tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt«
mâf mtáa« ïšyhj nghâY« á‰áy Él§fËš bjhFâfŸ
nguhY« tF¥òfË‹ nguhY« ïUªJ bfh©L jh‹ tU»wJ.
Fona‰w ehLfËY« ï›tH¡fÄUªJ bfh©Ljh‹ tU»wJ. ekJ
eh£oš áy® tF¥òthÇ ãuâÃâ¤Jt« tªjhš #d§fis ãǤJ
ÉL« v‹W brhšY»wh®fŸ. ekJ eh£oš kfkâa®fS¡F« »U°J
t®fS¡F« tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« V‰g£lâ‹ ãwF v‹d
ãÇÉid òâjhŒ V‰g£L¥ nghŒÉ£lJ? ãÇ£oZ murh§f«
V‰g£L 150 tUõ¤J¡F nkyh»í« ï‹dK« Ô©lhjhuh»a VG
nfho k¡fS¡F uhéa thœÉš Rjªju« bgw nah¡»aij
Fo muR - 1925

338

Æšiyba‹Wjhnd brhšynt©oÆU¡»wJ. mj‹ gydhŒ
mt®fs¤jid ngU« murh§f¤ijjhnd e¤â¡bfh©oU¡f
nt©oajhŒ nghŒÉ£lJ. ãuhkzušyhjhbu‹D« 24 nfho
ïªJ¡fŸ uhéa thœÉš rkcÇik bgWtj‰»šyhkš ã‰ngh¡fhd
tF¥ãš nr®¡f¥g£L murh§f¤jhiuí«, ãuhkz®fisí« e¤â¡
bfh©L jhnd ïU¡f nt©oajhŒ¥ nghŒÉ£lJ. ïj‰F fhuz
bk‹d? ãwÉÆnyna mt®fS¡F ï›îÇikia bgw nah¡»ij
ïšyhjjh? mšyJ mt®fŸ ï›îÇikbgw bth£lhkš ca®gjÉ
ÆÈU¡»wt®fŸ j§fŸ bršth¡fhš bfhLik¥gL¤â K‹ndw
bth£lhkš ml¡» it¤âU¥gjh? FiwªjJ 50 tUõ¤â‰F K‹
ghtJ ãuhkzuš yhjhU¡F«, Ô©lhjhbu‹nghU¡F« tF¥òthÇ¥
ãuâÃâ¤Jt« »il¤âUªjhš ï‹iwa âd« ït®fËUtÇ‹
Ãiyikí« ï¥go ÆU¡Fkh? $kh‹fshd B.N. r®khî¡F«, C.P.
uhkrhÄ mŒaU¡F«, bfhL¤âU¡F« c¤ânahf§fis $kh‹fshd
M.C. uh#hî¡F«, R. åuŒaD¡F« bfhL¤jhš gh®¡fkh£lh®fsh? C.P.
uhkrhÄ mŒa® mt®fŸ ïU¡F« c¤ânahf¤âš $kh‹ åuŒa‹
mt®fŸ ïUªjhš ghy¡fhL bjUÉš el¡f 144 V‰g£oU¡Fkh?
nfhÉY¡F nghdj‰fhf j©lid milªâU¡f Koíkh? v‹d
fhuz¤jhš ït®fS¡F mªj c¤ânahf« »il¡fhkš nghŒ
É£lJ? nah¡»aij ïšyhjjhyh? tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt«
ïšyhjjhyh? #dh¥ r® Kf«kJ MÕòšyh rhŒò¡F«, lh¡l®
Kf«kJ c°kh‹ rhŒò¡F« 5000 «, 6000 «, r«gs« »il¡f¡Toa
gjÉfŸ v¥go »il¤jJ. ï¥bghGJjh‹ mªj °jhd¤â‰F
mt®fŸ nah¡»aij cilat®fshŒ É£lh®fŸ v‹»w fhuz¤
jhyh? tF¥òthÇ ãuâÃâ¤Jt bfhŸifÆ‹ thridÆdhyh?
ït‰iw bghJ k¡fŸ áªâ¤J¥ gh®¤jhš jhœ¤j¥g£lt®fS¡F«
ã‰g£l tF¥gh®fŸ v‹W fUj¥g£lt®fS¡F« tF¥òthÇ
ãuâÃâ¤Jt« ïšyhkš v¥go rk¤Jt« V‰gL« v‹gij m¿
th®fŸ. ï¥nghJ ã‰g£l tF¥gh® v‹W miH¡»w tF¥ghbušyh«
ãÇ£oõh® e« eh£L¡F tU«nghJ ã‰g£l tF¥ghuhfth ïUª
jh®fŸ? gy ãuhkz®fŸ murh§f¤â‰F mDTykhÆUªjjhY«
k‰wt®fŸ m¥goÆšyhjjhY« murh§f¤jh® ãuhkz® fS¡nf rfy
rîfÇaK«, cÇikí« bfhL¤jjdhš ãuhkz®fŸ K‰g£l
tF¥ghuhfî« ãuhkzušyhjt®fŸ, ã‰g£l tF¥gh®fshfî«
V‰g£L¥nghŒ É£lJ. ïªj ã‰g£l tF¥gh® tF¥òthÇ ãuâÃâ¤
Jt« ïšyhkš ntW vªj tÊÆš K‰g£lt®fŸ Mf¡TL«.
ï¥nghJ mt®fS¡F ò¤âÆšiyah? r¡âÆšiyah? fšÉ
Æšiyah? V‹ j§fŸ bjhif¡F¤ jFªj cÇik milahâU¡
»wh®fŸ. ïªâa®fŸ mnef #hâah®fŸ ehŸnghf¥nghf cÇik
339

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ts®ªJbfh©nlnghF«. ãwF v¤jid ngU¡F bfhL¥gJ v‹W
áy® ngRth®fŸ. Mdhš j‰fhy« murh§f¤âš bj‹dh£oš
Inuh¥ãa®, M§»nyh ïªâa®, »U°jt®, kfkâa®, ãuhkz®fŸ,
ãuhkzušyhjt®fŸ, Ô©ljh®fŸ vd ï›bt£L tifahŒ¤jh‹
ãÇ¡f¥g£oU¡»wJ. ït‰¿š Inuh¥ãa®, M§»nya ïªâa®,
»U°jt®, kfkâa® ït®fS¡F ãǤJ bfhL¤jhŒÉ£lJ. ït®
Ú§»a k‰wt®fshd ãuhkz® ãuhkzušyhjh® Ô©lhjh® vd _‹W
tF¥ghiuí« kfkâaušyhjh® v‹D« bgauhš miH¡f¥g£L
mt®fS¡F kh¤âu« tF¥òthÇ ãuâÃâ¤Jt« tH§f¥glhkÈU¡
»wJ. ï«_‹W tF¥ghU¡F« tF¥òthÇ¥ãuâÃâ¤Jt« V‰g£l
ãwF kWgoí« cŸ tF¥òfŸ V‰gLnk v‹»w gaÄU¡Fkhdhš,
mj‰F« eh« jahuhÆU¡f nt©oaJjh‹. c¤ânahf§fS¡F
bgU¤j r«gs§fŸ bfhL¥gij ÃW¤â¡bfh©nlhnkahdhš
v¤jid tF¥òfS¡F nt©LkhdhY« ãuâÃâ¤Jt« bfhL¥gâš
ek¡F fZl« V‰glhJ. nkš ehLfËš gh®Èbk©L KjÈa
rigfS¡F 500, 1000 v‹»w fz¡FŸs bk«g®fŸ ïUªJ fhÇa«
el¤jÉšiyah mJ brŒtJ ek¡F fZlnk ïU¡fhJ. r©il
tUtbjšyh« bgU« r«gs¤ij c¤njá¤J¤jhnd. r«gsÄšyhj
mâfhu¤ij mndf khŒ bašyhU« ÉU«gkh£lh®fŸ. xUtU¡
bfhUt® r©ilngh£L bfhŸskh£lh®fŸ. xUtiu¡ bfL¡f
xUt® jªâu§fŸ brŒa kh£lh®fŸ. njr« e«KilaJ v‹»w
v©zK« njr¤â‹ bghJ ey¤â‰F bašnyhU« x‹Wnr®ªJ
ciH¡fnt©L« v‹»w v©z K« jhdhfnt V‰gL«. ï¥nghJ
#d§fS¡FŸ ïU¡F« nt‰WikfŸ xÊí«.r®¡fhuhU« xUtiu
É£L xUtiu bfhLik¥gL¤j¢ brhšyKoahJ. Mjyhš njr
ey¤âY« r_f ey¤âY« m¡fiuíŸst®fŸ fhŠÓòu« kfheh£oš
tF¥òthÇ Ô®khd¤ij bfh©L tªJ Ãiwnt‰w nt©L»nwh«.
Fo muR - f£Liu - 22.11.1925

fhŠÓòu« kfhehLfŸ
fhŠÓòu¤âš, uhéa kfhehbl‹W xU kfhehL To¡ fiyª
jJ. bga® uhéa kfhehbl‹W brhšÈ¡bfhŸs¥ g£lhY« m~bjhU
Njh£l kfhehlhfnt KoªjJ. Njh£lkhl e‹F bjǪj t®fŸ ešy
yhgkilªjh®fŸ. mJ bjÇahjt®fŸ yhgkilaÉšiy. Njh£l¤
âdhš r«ghâ¤j bghUŸ v›tsî fhy« ÉFbk‹gijí« ï¢Nâ‹
j‹ikia bghJ #d§fŸ m¿ªJ bfh©lhš ãwF ït®fŸ
nah¡»aij v‹dhF bk‹gijí« ï¢Njh£l¡fhu®fŸ m¿ahkš
nghdJ mt®fSila bghšyhj fhynkašyhkš k‰wgo ahU¡F«
x‹W« eZlkhŒ¥ nghŒ ÉlÉšiy.

jiyik cgªahr§fŸ
cgruiz¤ jiyt® $kh‹ K¤Ju§f KjÈah® thá¤j
tunt‰ò ãur§f« mtbuGâajšybt‹W« mt® fU¤jšy
bt‹W« mt® thá¡F« bghGJ nf£L¡ bfh©oUªjt®fS¡
bfšyh« e‹whŒ És§»ÆU¡F«.
vtnuh xU ãuhkz® j‹ÅZl« nghš ãuhkzušyhjhiu
e‹whŒ itJ vGâ mt® ifÆš bfhL¤J mtiu thá¡f¢ brhšÈ
mij nf£L¡ bfh©oUªjt®fbsšyh« Inah ght«! mtiu
ití« goí«, mtiu¤ jiyFÅí« goí« brŒJ nto¡if
gh®¤J¡ bfh©oUªjJ ãuhkz Nœ¢á¡F xU cjhuzkhŒ
És§»‰W. ïªj¥ ãur§f¤âš áy ghf¤J¡fhf $kh‹ KjÈah®
ngÇš gy® bfh©L tªj f©ld¤ Ô®khd§fisí« ÃW¤â¡
bfhŸS«go brh‹dj‰F ïªj rkhjhd«jh‹ brhšy¥g£lJ.
mjhtJ ïªj cgªahr« mt® vGâaJ mšybt‹W«,
ïj‰fhf ãwF mtnu tU¤j¥g£lh® v‹W«, Mjyhš f©ld«
nt©oaâšiy v‹W« áy K¡»a°j®fshš brhšÈ ÃW¤â Él¥
g£lJ. Mjyhš mij¥g‰¿ MuhŒtJ å© ntiyahdhY« mâš
ãuhkz®, ãuhkzušyhjh® ãz¡F fh§»uÌš ïU¥gjhŒ
x¥ò¡bfh©lJ kh¤âu« F¿¥ãl¤j¡fJ.

Fo muR - 1925

340

341

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

kfheh£L¤ jiyt® âU.É.fšahzRªâu KjÈah®
cg‹ahr«
ïJ 20 g¡f« bfh©lJ. ït‰¿š Vw¡Fiwa 10 g¡f« jÄœ
eh£o‹ bgUikia¡ fh£L Kf¤jh‹ jdJ fšÉ¥ bgUikia
fh£l, òuhz§fË‹ eh£L¥glykhŒ cgnah»¤J¡ bfhŸs¥g£lJ.
mâ‹ ghiõia¥ g‰¿nahbt‹whš nfœ¥ngh® $kh‹ KjÈah®
v‹d ghiõÆš go¡»wh® v‹W ftŤJ m¿ahkÈU¡F«goahd
m›tsî rhk®¤âakhÆUªjJ. fU¤ij¥ g‰¿nahbt‹whš
“K‹dhš gh®¤jhš eha¡f® Fâiuia¥ nghš ïU¡»wJ. ã‹dhš
gh®¤jhš mŒa§fh® Fâiu nghÈU¡»wJ” v‹»w gHbkhÊ¥go
FŸs eÇ rhøahŒ ïUªjJ. f©nzh¡fnkh v¥go elªJ bfh©
lhš ãuhkz® ãuhkzušyhjh® ïu©L ngiuí« Vkh‰wyh« v‹»w
j¤Jt¤ânyna ïUªjJ.
br‹idÆš $kh‹ ÓÅthrŒa§fhÇ‹ T£l« $kh‹
MÇahit mo¤J¤ J‹òW¤âa ãwF ekJ KjÈahÇ‹ fâ $kh‹
mŒa§fhiu¡ f©lhš eL§f nt©oajhŒ¥ nghŒÉ£lJ.
$kh‹ KjÈah® mt®fŸ jh‹ ga§fhË v‹W«, jh‹ xU
bg© M¤kh v‹W«, M© M¤kh mšybt‹W« mo¡fo
xË¡fhkš brhšÈ¡ bfhŸtJ©L. mij fhŠáÆ‹ jiyik¥
gjÉÆš e‹whŒ fh£o É£lh®.
ï›Éj rªnjf« áyU¡F K‹dnkna ÆUªâUªjhY«,
ï›tsî nkhrkhŒ bfhšiy tÊÆš òFthbu‹W mt®fŸ Ãid¡f
ntÆšiy. $kh‹ KjÈah® jiytuhŒ 剿Uªj °jhd¤âš xU
mŒa§fhnuh, M¢rhÇahnuh 剿U¥gh®fshdhš ï›tsî m¡»u
k« brŒa mt®fS¡F rîfÇa« »il¤âU¡fhJ. $kh‹ KjÈah®
jiytuhÆUªjjhš ga§fhˤ jd¤njhL xU mŒa§fh® ifÆY«
xU M¢rhÇah® ifÆY« FHªijnghš c£fh®ªJ bfh©ljhš
mt®fŸ j§fŸ ïZl¥go KjÈahiu cgnahf¥ gL¤â¡bfh©L
Nâš #ƤJ É£ljhf Ãid¤J¡ bfh©lh®fŸ. ïªj NJ KjÈah®
bgaiu¡ bfL¡f¤jh‹ mŒa§fh®, M¢rhÇah® KjÈnahU¡F
cgnahf¥g£lnj xÊa NJ MofS¡F bgÇayhg« x‹W« V‰g£L
ÉlÉšiy.

v¥go ïUªj nghâY« uhéa kfhehLfŸ v‹gJ xU tF¥
ghiu Vkh‰¿ xU tF¥gh® Mâ¡f« bgw¤jh‹ cgnahf¥gl¡ Toa
ÃiyikÆš ïU¡»wnj mšyhkš ÉLjiy¡F ïšiy v‹gJ cWâ
ahŒ É£lJ. ghku #d§fis ah® Vkh‰WtJ v‹gJ jh‹ kfhehL
fË‹ bgÇa bfhŸifahŒ É£lJ. ïÅ njr¤J¡F c©ikahŒ
ciH¡»wt®fŸ fh§»u° îthf¤âš ïU¡f nt©oa mtáank
ïšiy. ehyzh bk«guhŒ kh¤âu« ïUªJ fh§»uÌš eilbgW«
Nœ¢áfisí« ãu£Lfisí« btËÆš brhšÈ¡ bfh©oUªjhš
nghJ«. vªj¡ fhuz¤ij K‹Å£L« ïÅ njr¤âš vªj¡f£á¡
fhtJ vªj¤ jiyt®fS¡fhtJ rÛg¤âš bghJkâ¥ò V‰g£L
cgnahfkhd vªj¡ fhÇaK« brŒa¥nghtâšiy v‹gJ k£L«
cWâahŒ É£lJ. nt©Lkhdhš jÅ¥g£l kÅj®fS¡F j§fS¡
FŸs ãwiu Vkh‰w¡Toa r¡âÆdhY« rîfÇa¤âdhY« gz¤ij
thÇ jhuhskhf ïiu¥gjdhY« b#a« »il¤jhš »il¡fyh«.
tu¥nghF« nj®jšfËY« gz¢bryî«, yŠrK« bfhL¤J X£L
th§FtJkhd fhÇa§fŸjh‹ mnefkhŒ bt‰¿ bfhL¡f¥ ngh»wJ.
ït®fË‹ ‘gh¡»atrkhf’ eh£oš bjh©l®fŸ fh§»u°
ntiy¡fhu®fŸ v‹W xU T£l¤jh® x¤JiHahik ntf¤â‹ nghJ
Mntr¤âš b#ÆY¡F¥nghí« j§fŸ bjhÊiy É£L fh§»uR¡F
ciH¤J tªJ« ï¥nghJ x¤JiHahik ml§» É£ljhY«
âahfK« fh§»uR¡F C¡fkhd ntiyí« njitÆšyhjjhY« gy®
tƉW¡»šyhkY«, bjhÊš ïšyhkY« R«kh âÇ»wh®fŸ. ï¡
T£l«jh‹ tu¥nghF« r£lrig KjÈa ( vy¡õ‹ ) nj®jš
í¤j¤â‰F nridfshf cgnahf¥gl¥ ngh»wh®fŸ.
ït®fSila ijÇa¤âdhš gz¡bfhG¥òŸs mnef j‰
F¿fŸ nj®jY¡F ËW bt‰¿ bgw¥ngh»‹wJfŸ. ïJjh‹ kfh
eh£L itgt«. bjh©l® kfheh£il¥g‰¿í« tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤
Ô®khd¤ij¥ g‰¿í« fhŠá kfhehLfË‹ k‰W« gy Éõa§f
isí« ã‹d® vGJnth«.
Fo muR - jiya§f« - 29.11.1925

Mdhš x‹W, KjÈah®, ehíL, eha¡f® v‹»w _tÇ‹ x‰W
ikia¡ bfL¡fî« ( eha¡fU¡F nah¡»aij ïšyhÉ£lhY«)
KjÈah®, ehíL ït®fŸ M¢rhÇah® mŒa§fh® ït®fS¡F ešy
ãŸisfshŒ el¡f ngh£o nghlî« cgnahf¥g£lJ.

Fo muR - 1925

342

343

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ntiy brŒa r®¡fhU¡F %. »il¤jJ. ï¥gona Rauh{a¡ f£áah®
brŒí« x›bthU ntiyí« r®¡fhU¡F bt‰¿ nkš bt‰¿í«
njr¤â‰F njhšÉ nkš njhšÉínk mšyhkš vªj c¤ânahf«
FiwªjJ? vªj btŸis¡fhu® r«gs« FiwªjJ? vªj tÊÆš e«k
gz« Óik¡F¥ nghfhkš ïU¡»wJ?

fhŠÓòu« ïuhéa kfhehL
$kh‹. <.bt.uhkrhÄ eha¡f® monahL mrš Ô®khd¤ijna*
v⮤J ngRifÆš Ô®khdnk #d§fis Vkh‰W»w khâÇÆš
vGâÆU¡»wbj‹W« gh£dh Ô®khd« v‹d v‹gJ« Rauh{a¡f£á
â£l« v‹d v‹gJ« ï§FŸs mndfU¡nf bjÇaÉšiy v‹W«
bjÇí«go ahU« vL¤J brhšyÉšiyba‹W« fh§»uá‹ bga®
bflhkÈU¡fnt Rauh{a¡f£á â£l¤ij fh§»u° x¥ò¡bfhŸs
Éšiy ba‹W« fh§»uR¡fhtJ kfh¤khî¡fhtJ Rauh{a¡ f£á¤
â£l¤âš e«ã¡ifÆšiyba‹W« ošÈ fh»ehlh KjÈa
Ô®khd§fshY« kfh¤khÉ‹ rYifahY« jh§fŸ nt©oasî
ãurhu« brŒa rîfÇank‰gL¤â¡bfh©lnjhL ntWahU« vâ®
ãurhu« brŒa¡Tlhbj‹W kfh¤khÉl« ágh®R bg‰W¡bfh©l
jhY« Û¿ vâ® ãurhu« brŒgt®fis Rauh{a¡ f£á¡fhuU«
mt®fŸ g¤âÇ¡ifí« ö‰¿ tUtjhY« mj‰F gaªJ bfh©L
ahU« btËÆš tuhkš btFáynu JÂthŒ mj‹ jªâu§fisí«
j¥ãj§fisí« vL¤J¢ brhštjhY« bghJ #d§fS¡F Rauh{a¡
f£á ufáa« x‹Wnk bjÇtj‰»šyhkš nghŒÉ£l bj‹W« ïjdhš
#d§fS¡F r£lrig v‹»w Éõnk jiy¡nfÇ tU»wbj‹W«
ïªj yBz¤âš fh§»unr Rauh{a¡ f£á â£l¤ij V‰W ntiy
brŒa nt©L« v‹gJ “Fâiu ÑnH ö¡»¥ngh£lJ kšyhkš
Misna òij¤JÉl FÊ g¿¤jJ” nghš M»ÉL« v‹W« 3
tUõkh»í« ïJtiuÆš Rauh{a¡ f£á v‹d ntiy brŒjJ?
g¤âÇ¡ifÆš kh¤âu« bt‰¿ nkš bt‰¿ v‹W bgÇa vG¤âš
vGâ¡bfhŸS»wJ. ahU¡F bt‰¿ v‹W gh®¤jhš r®¡fhU¡F¤jh‹
v‹W bjÇ»wJ. ‘ïu£il Møia xʤjhŒ É£lJ’ ïjdhš
yhgbk‹dbt‹W gh®¤jhš x¤ijah£á gy¥g£lJ, “tuî bryî
g£#£ ÃuhfÇ¡f¥g£lJ. ïjdhš yhgbk‹d bt‹W gh®¤jhš
K‹ÅY« mâf tÇ tNÈ¡f¥gL»wJ. “r£lrig m¡»uhrd® gjÉ
Rauh{a¡ f£áahU¡F tªJÉ£lJ.” ïjdhš yhg bk‹dbt‹whš
r£lrigia xG§fhŒ el¤j Rauh{a¡f£áÆš ïUªnj xU MŸ
r«gs¤J¡F »il¤JÉ£lJ. mªj MŸ xG§fhŒ el¤â¤jU»nw‹
v‹W r¤âaK« brŒJ bfhL¤âU¡»wJ. “kªâÇfŸ r«gs¤âš
bfhŠr« %. FiwªjhŒ É£lJ.” ïjdhš v‹d yhg« v‹whš ntW
Fo muR - 1925

344

Rauh{a¡ f£á¡F ï¥nghJ njr¤âš nah¡»aijí«
ehizaK« bršth¡F« FiwªJ mJ rhf¥nghF« jUthÆÈUªJ
j¥òtj‰fhf fh§»uirna Rauh{Ía¡ f£áah¡f Ô®khd« bfh©L
tªâU¡»wh®fŸ. Rauh{a¡ f£á X£l®fËl« brh‹dgo elªJ
bfhŸsÉšiy v‹W« ï¥bghGJ bfhŠr« Rauh{a f£á¡F ïl«
bfhL¤jânyna njr¤âš v›tsî f£áfS« kd°jhg§fS«
tY¤J îkhz¤ â£l§fŸ bf£L x¤JiHahik v‹gnj #d§
fS¡F xU giHa fijahŒ nghŒÉ£lbj‹W« ïÅí« ïl«
bfhL¤J fh§»unr r£l rig¡F nghtjhdhš kWgoí« g¤J tUõ
khdhY« #d§fis âU¥g Koahbj‹W« Mifahš Ô®khd¤ij
monahL ÃuhfÇ¡f nt©L«.
F¿¥ò: 22.11.1925 ïš eilbg‰w fhŠÓòu« uhéa khehL Ô®khd¤â‹
ÛJ brh‰bghÊî.

Fo muR - brh‰bghÊî - 29.11.1925

* KjyhtJ Ô®khd«
1. gh£dhÉš Toa m»y ïªâa fh§»u° fÄ£o T£l¤âš
m§ÑfÇ¡f¥g£l Ô®khd¤ij fjuhil v¥nghJ« f£lhakhŒ cL¤j
nt©L« v‹w khWjYl‹ fh§»u° cWâ brŒant©LkhŒ ï«
kfhehL ágh®R brŒ»wJ.
2. ï¥nghJ Rauh{a¡f£áah® el¤âtU« uhéa¤â£l¤âš
Fiwîglhkš ï‹D« ÔÉukhf fh§»u° uhéa ntiy¤â£l¤ij
el¤â r£lrig nj®jšfisí« el¤jnt©Lbk‹W« ïÅ Rauh{
a¡ f£á v‹w bganu nt©lhbk‹W« ï«kfhehL fh‹ó® fh§»u
R¡F ágh®R brŒ»wJ.
v‹w Ô®khd¤ij $kh‹. S. ÓÅthrŒa§fh® ãnunuã¤J
ngáaâ‹ RU¡f«.
ï¤Ô®khdkhdJ jÄœeh£o‰nf òâaJ v‹W« mjdhšjh‹
jh‹ ãnunuã¥gjhí« ek¡F vâÇfŸ gykhÆU¥gjhš fh§»uR«,
Rauh{a¡f£áí« x‹wh»Élnt©L« v‹W« Rauh{a¡f£á r£l
rig x¤JiHahik brŒtâšiy v‹W áy® brhštij ftÅ¡f¡
345

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

TlhJ v‹W« ïbjšyh« eh« rÇbrŒJbfhŸs¡Toa áW Éõa§
fŸ v‹W« K£L¡f£il nghLtJjh‹ Rauh{a¡f£á bfhŸif
ba‹W« tF¥ò e‹ikfis¥ g‰¿¡Tl Rauh{a¡f£áah® ftÅ¥
gh® v‹W« brhšÈ¤Ô®khd¤ij MjÇ¡F«go nf£L¡ bfh©lh®.

fhŠÓòu« ãuhkzušyhjh® kfhehL
ï‹W âd« ãuhkzušyhjhuh»a eh« všnyhU« ï§F
ToÆU¡»nwh«. ï¤jifa bgÇa kfhehL vj‹ bghU£L T£l¥
g£l bj‹gJ g‰¿í« ïâš v‹bd‹d Éõa§fis¡F¿¤J
Mnyhá¡f¥gL« v‹gij¥ g‰¿í« m¿ªJ bfhŸs ï§F ToíŸs
gyU« mth¡ bfh©oU¡f¡ TL«. ï«kfhehL vªj tF¥ghÇl¤J«
mâU¥âahtJ JntõkhtJ fhuzkhf¡ bfh©L T£l¥g£lj‹W.
njrÉLjiy¡fhf uhéa Éõa¤âš ekJ Ãiyikia¤ bjËth¡»
xU â£l« ek¡bfd mik¤J¡bfhŸtJ Ãahankah«. e«Kila
cÇikfisí« e‹ikfisí« ghJfh¤J¡ bfhŸs nt©Ltj‹
ÃĤj«, ï¤jifa kfhehLfŸ T£lnt©oaJ m¤âahtáa bk‹
nw‰gL»‹wJ. ïJngh‹w kfhehLfŸ br‹w IªjhW M©Lfshf
khfhz kfhehL« fh§»uR« TL«nghJ m›t›Él¤ânynah
ã¿njhÇl¤ânynah T£l¥gLtJ tH¡fkhŒ tU»wJ. ï¤jifa
kfhehLfËš ekJ K‹nd‰w¤â‰fhd tÊfis¡ F¿¤J Mnyhá¤J
Koî brŒa nt©LtJ Kj‰ brŒa nt©oa ntiyfËš
K¡»akhdjh»wJ. njr¤âš ãuhkz® ãuhkzušyhjh® v‹w
jÅ¥g£l f£áfŸ njh‹¿ ãz¡FWtJ midtU« m¿ªj xU
ÉõankahF«. ï›thW ãÇÉidfŸ ïšiyba‹W v›tsîjh‹
_oit¤j nghâY« fh§»uáY«Tl ï¤jifa ngjK©bl‹gij
ahU« kW¡fKoahJ. ïjid tunt‰ò¢ rig¤ jiyt® ãur§f¤
âY«, jiyt® ãur§f¤âY« vL¤J¡fh£oÆU¡»wh®fŸ. ãuhkz®
ãuhkzušyhjhbu‹D« ãÇÉid ïšiyba‹gJ clÈYŸs
ò©iz _oit¤J mGfÉLtj‰bfh¥ghF«. mj‰nf‰w gÇfhu«
brŒJ clš ey¤ij¡ bfL¡F« ò©iz M‰wKaYtnj bghJ
neh¡Fila m¿P® flikahF«. ï¤jifa ãÇnt‰g£LŸsjhš
ãuhkzušyhjhÇ‹ K‹nd‰w¤â‰fhd Éõa§fis¡F¿¤J
Mnyhá¡f¥glnt©LtJ x›bthU ãuhkzušyhj k¡fË‹
flik v‹gij eh‹ vL¤J¢ brhšynt©oaâšiy. y¡ndh
x¥gªj¤â‹ _ykhf Kf«kâa®fS¡F¤ jÅ¥ãuâÃ⤠JtkË¡f¥
g£lj‹ gydhf m§nf ïªJ K°ä« nt‰Wik bgÇJ« xʪJ
x‰Wik¡F ïlnk‰g£lJ. mJ ngh‹nw ekJ cÇikfis¥
ghJfh¤J eh« K‹nd‰wkiltj‰fhd kh®¡f« ï‹dbjd
Fo muR - 1925

346

347

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

bjËth¡Ftj‹ bghU£nl ï¥ bgU§T£l« T£l¥g£oU¡»‹wJ.
ï¡T£l¤ij¢ br›tnd el¤â it¡f $kh‹. uhkȧfŠ br£o
ahiu jiyik t»¡f¡nf£L¡ bfhŸ»nw‹.
F¿¥ò: 22.11.1925 ïš fhŠÓòu¤âš eilbg‰w ãuhkzušyhjh®
kfheh£oš brh‰bghÊî.

it¡f« r¤âah¡»uf
bt‰¿¡ bfh©lh£l«

Fo muR - brh‰bghÊî - 29.11.1925

“ v§fS¡F¢ ( jd¡F« jdJ kidÉ¡F« ) brŒj cg¢rhu¤â‰
fhf e‹¿ brY¤JtnjhL r¤âah¡»uf ïa¡f¤â‹ b#Æ¥ig¥
g‰¿í«, njhšÉia¥ g‰¿í« ngRtj‰F mj‰FŸs fhy« tªJÉl
Éšiy ” . bjUÉš el¡f cÇik nf£gt®fis¢ áiw¡F mE¥ãa
murh§f«, bjUÉš el¥gj‰F ï¥nghJ ek¡F nt©oa cjÉ
brŒa K‹ tªâU¥gij¥ gh®¤jhš r¤âah»uf¤â‰F«, kfh¤kh
ɉF« v›tsî r¡â ïU¡»wbj‹gJ És§F«. r¤âah¡»uf Mu«
g¤âš ãuhkz®fŸ føÆš ïUªj murh§f¤jh®, ï¥nghJ ãuhkz®
fS¡F Énuhjkhfnt Ô©lhjhbu‹nghiu ifia¥ ão¤J
miH¤J¡ bfh©L r®¡fhuh® bršYtij eh« gh®¡»wnghJ ek¡nf
r¤âah¡»uf¤â‹ j‹ikia¥ g‰¿ M¢rÇa¥gl¤j¡fjhŒ ïU¡»wJ.
r¤âah¡»uf¤âš V‰g£l fZl§fis eh« bghWikahŒ
mEgɤJ tªjjhš ï›Éj r¡âia ï§F fh©»nwh«. gyh¤fhu¤
ânyh, nfhg¤ânyh, Jntõ¤ânyh eh« ïw§»ÆU¥nghnkahdhš
ï¢r¡âfis eh« xU¡fhY« f©oU¡fnt kh£nlh«. r¤âah¡
»uf¤â‹ c¤njr« nfty« ehŒ, g‹¿fŸ el¡F« bjUÉš eh«
el¡f nt©Lbk‹gjšy. kÅjD¡F kÅj‹ bghJthœÉš ɤâ
ahr« ïU¡f¡ Tlhbj‹gJjh‹ mªj j¤Jt« ïªj bjUÉš elªj
njhL KoªJÉlÉšiy. Mifahš, bjUÉš Ã%¥ã¤j Rjªâu¤ij
nfhÉY¡FŸS« Ã%ã¡f nt©oaJ kÅj® flik. kfh¤kh
fhªâí«, kfhuhÂahiu¡ f©L ngáa fhy¤âš kfhuhÂah® kfh¤
khit¥ gh®¤J ï¥bghGJ bjUit¤ âwªJ É£LÉ£lhš clnd
nfhÆY¡FŸ bršy ãua¤jd¥gLå®fnsba‹W nf£lh®fŸ.
kfh¤kh mt®fŸ M«, mJjh‹ v‹Dila F¿ba‹W«,
Mdhš nfhÆY¡FŸ bršy cÇik nt©o #d§fŸ nghJkhd
bghWikí«, rhªjK« mtáakhd âahfK« brŒa¤ jahuhÆU¡
»wh®fshbt‹W eh‹ m¿í« tiuÆš m¡fhÇa¤âš ãuntá¡f
kh£nlbd‹W«, mj‰F nt©oa fhÇa§fis mJ tiuÆš brŒJ
bfh©oU¥ngbd‹W« brh‹dh®.
Fo muR - 1925

348

349

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

it¡f« r¤âah¡»uf¤â‰F ÉnuhâahÆUªjt®fŸ ãuhkz®
fns xÊa murh§f¤jh® mšybt‹gij murh§f¤jh® Ã%ã¤J¡
fh£o É£lh®fŸ. kÅj cÇik mila mªÃa kj§fS¡F¥ nghtJ
Äfî« ïÊthd fhÇakhF«. m¥go mtáaÄUªjhY« »U°Jt
kj¤â‰fhtJ, kfkâa kj¤â‰fhtJ bršyyhnkbahÊa MÇa
rkh#¤â‰F¥ nghtJ vd¡F ïZlÄšiy. Vbd‹whš, MÇa
rkh#¤â‰F¥ nghtjdhš bghUËšyhj m®¤jk‰w, óûš ngh£L¡
bfhŸtnjhL bghUs¿ahj rªâahtªjdK« brŒJ bfhŸs
nt©L«.
ï¥go xU fhy¤âš óûš ngh£L¡ bfh©L rªâahtªjd«
g©Âdt®fŸjh‹ ï‹iwa¤ âd« ekJ Rjªâu¤â‰F«, Ó®âU¤
j¤â‰F« ÉnuhâfshÆU¡»‹wh®fŸ. mªj Ãiyik¡F Ú§fS«
tu¡Tlhbj‹W Ãid¥Õ®fnsahdhš f©o¥ghŒ mªj¡ T£l¤ âš
nruhÔ®fŸ.
F¿¥ò :- 29 .11 . 25 M« ehŸ it¡f« bt‰¿¡ bfh©lh£l¤âš
M‰¿a jiyik¢ brh‰bghÊî

Fo muR - brh‰bghÊî - 06.12.1925

Mâ Kj‰bfh©nl Nœ¢á
tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« nf£gJ ne‰wh ? ï‹wh?
fhŠÓòu« kfhehL elªJ ïu©L thu§fsh»É£lJ. kfheh£
o‹ r«gt§fS« giHa fij M»É£ld. Mdhš m« kfheh£o‹
r«gt§fshš x›bthU ÃÄõK« òâa v©z§fns njh‹¿¡
bfh©oU¡»‹wd. jÄœeh£L fh§»u° uhéa ehlf¤âš ãuhkzuš
yhjt®fË‹ rh®ghf $kh‹fŸ tujuh#&Y ehíL, fÈahzRªâu
KjÈah®, <.bt.uhkrhÄ eha¡f® M»a ï«_t®fË‹ ntõK«,
És«gu§fS«jh‹ mo¡fo ÉnrõkhŒ¤ njh‹W«. ï« _t®fŸ
jh‹ fh§»uÌš ãuhkzušyhjhU¡F cŸs g‰WjY¡F« fh§»ui[
ãuhkzušyhjh® Mnkhâ¡»wh®fŸ v‹gj‰F« MjhukhŒ vL¤J¡
bfhŸs¥g£lt®fŸ.

bj‹Åªâa ey cÇik T£Lwî r§f«
mnjhL kh¤âukšyhkš, fh§»u° “ ãuhkz uh{a« ” °jhã¡
f¤jFªj rhjdbk‹W« Ra M£á v‹gJ - ãuhkz Møjhbd‹
W« fUâa bgÇnah®fshd lh¡l® o.v«.eha®, [®.ã. âahfuha br£o
ah® ngh‹w njrhãkhdK«, mEgtK« thŒªj gy bgÇnah®fshš
brhšÈ, fh§»ui[ xJ¡» ‘bj‹Åªâa k¡fŸ ey cÇik¢ r§f«’
v‹gjhf X® r§f¤ij¡ f©L mj‹_ykhŒ ãuhkzušyhjh®
e‹ik¡bfd #°o°, âuhÉl‹ v‹»w ïu©L g¤âÇiffisí«
njh‰¿, ÔÉu ãurhu§fis¢ brŒJ, mJfhiyÆš ãuhkz®fŸ
ta¥g£L¡ »lªj bgUthÇahd gy mâfhu§fisí« gjÉfisí«
ãuhkzušyhjh® j§fŸ cÇik¡F¤ jFªj msî mila nt©L«
vd¡ fUâ ãurhuK« bjhl§»dh®fŸ.

br‹id khfhz r§f«
m¢rka¤âš ³ r§fK«, ãurhu§fS« bj‹Åªâa k¡fŸ
ãuâÃâ¤Jt« thŒªjjšybt‹W«, Vnjh áy® murh§f¤â‹ ta¥
g£L mt®fŸ ö©Lnfhyhš eilbgW»w r§fbk‹W«, ïâš
Fo muR - 1925

350

351

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ãuhkzušyhjh® fyªJ¡bfhŸs¡TlhJ v‹W« bj‹Åªâa
ãuhkzušyhj k¡fS¡F e‹ik brŒaî«, tF¥òthÇ¥ ãuâ Ãâ¤t
cÇik mË¡fî« br‹id khfhz¢ r§f« v‹gjhf x® r§f¤ij
njh‰¿ÆU¡»nwh«; mâš ãuhkz®fŸ ahU« fy¥ãšiy. mj‹
j¤Jtnk fh§»u° _ykhf¢ Rauh{a« bgWtJ«, ãuhkz
ušyhjhU¡F tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤t« bgWtJ«jh‹ K¡»akhdJ
v‹W« mj‹ m¡»uhrdhâgâ âth‹gfö® ã. nfrt¥ ãŸis
ahfî«, cg m¡»uhrdhâgâ $kh‹ <.bt.ïuhkrhÄ eha¡f®
KjÈnahuhfî«, fhÇajÇá $kh‹ lh¡l® ã. tujuh#&Y ehíL
KjÈnahuhfî« ïj‰F¥ ãurhu g¤âÇiffŸ “ïªâa‹ ng£Çah£”
v‹w M§»y¥ g¤âÇifiaí« “njrg¡j‹” v‹»w jÄœ¥
g¤âÇifiaí« ït‰¿‰F âth‹ gfö® á.fUzhfunkd‹, âU . É.
fÈahzRªâu KjÈah® M»at®fŸ Kiwna g¤âuháÇa®fshfî«,
ïUªJ elªJtu¥g£lnjhL, ïj‹ gydhš #°o° fø¡F,
ãuhkzušyhj ghku #d§fËl¤âš bršth¡»šyhk‰ brŒjJl‹,
fh§»u°jh‹ njr ÉLjiy¡F¢ rhjdbk‹W«, br‹id khfhz¢
r§f«jh‹ ãuhkzušyhjhÇ‹ e‹ikia¡ fUj¡Toa bj‹W«
br‹id khfhz¤âYŸs ãuhkzušyhj nk‰f©l
K¡»a°j®fŸjh‹ bj‹dh£L¥ ãuhkzušyhjh® ãuâÃâfbs‹W«
r‹dJ »il¤jjhŒÉ£lJ.

tF¥òthÇ ãuâÃâ¤t«
ïnjhL kh¤âukšyhkš, bj‹Åªâa ey cÇik¢ r§f¤jhU«,
br‹id khfhz¢ r§f¤jhU« ngh£l tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤t
T¢ršfËdhš »¿°jt®, kfkâa®, Inuh¥ãa®, M§»nyh - ïªâa®
KjÈa tF¥ghU¡F tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤tK«, ÉtrhÆfŸ, nyth
â¡fhu®, ïªâa ÉahghÇfŸ, Inuh¥ãa ÉahghÇfŸ KjÈa bjhÊ
yhËfS¡F bjhÊšthÇ ãuâÃâ¤tK«, nj®jšfËš bfhL¡f¥g£l
njhlšyhkš, ãuhkzušyhjhU¡bfd gy °jhd§fisí« xJ¡»
it¡f¥gl murh§f¤âš V‰ghL brŒa¥g£lJ.

fh§»uÌš tF¥òthÇ ãuâÃâ¤t«
ïJ ï¥go ïU¡f, uhéa rigfshd fh§»u° KjÈa rig
fËY« kfkâa®, »¿°Jt® KjÈnahU¡F tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤
t« bfhL¡f nt©L« v‹W mt®fnshL x¥gªjK« brŒJ
bfhŸs¥g£lJ. ïJkh¤âunkašyhkš fh§»u° °jhgd§fËY«
cjhuzkhf všyh ïªâa fh§»u° fÄ£oÆY«, kfkâa®fS¡F
ï¤jid °jhd«, »¿°Jt®fS¡F ï¤jid °jhd«, Ô©lh jhU¡F
Fo muR - 1925

352

ï¤jid °jhd«, ïit Ú¡»a k‰wt®fS¡F ï¤jid °jhd« vd
khfhzthÇahf xJ¡» it¡f¥g£L - mªj¥go ï¥bghGJ fh§»u
ÌY« mKÈš elªJ tU»wJ. ï›tsÉUªJ« nkY« nkY« ïit
nghjhbj‹W« ï‹D« áy °jhgd§fËY« tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤
Jt« V‰gl nt©L bk‹W«, uhéa fh§»uá Y«, fh‹gu°fËY«
»s®¢áfS« Ka‰áfS« brŒJ bfh©nl tu¥g£oU¡»wJ.

fh¡»ehlh fh§»u°
cjhuzkhf, fh¡»ehlh fh§»uÌš $kh‹ jh° mt®fshš
bfh©Ltu¥g£L $kh‹ uh#nfhghyh¢rhÇahuhš Mnkhâ¡f¥g£l
fšf¤jh ng¡odhY« ( mJ njh‰wâ‰F« xU fhuz« c©L. Mdhš
ufáa«. ) lh¡l® m‹rhÇ, yhyh y#gâuhŒ KjÈnah®fis ïªJ K°è« x‰Wik¡F tÊ fhz xU V‰ghL f©Lão¡F«go
fh¡»dhlh fh§»uáš V‰gL¤âa fÄ£oÆdhY«, mj‹ F¿¥ò
fËdhY« e‹whŒ És§F«.
ï‹dK« jÄœeh£oš elªj khfhz fh‹gu‹°fË‹
nghbjšyh« elªj ãuhkzušyhj jÅ T£l§fshY« e‹whŒ
És¡fyh«. mjhtJ:-

25- tJ uhéa khfhz kfhehL
1919 - « tUl¤âš âU¢áÆš eilbg‰w 25 - tJ uhéa khfhz
fh‹guá‹ nghJ mnj bfh£lifÆš $kh‹ nrhkRªju ghuâahÇ‹
m¡»uhrd¤â‹ Ñœ ïij¥g‰¿¥ ngá, <nuh£oš br‹id khfhz¢
r§f¤ij el¤j nt©Lbk‹W«, mâš tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤t¤
Ô®khd¤ij tÈíW¤j nt©Lbk‹W« Ô®khÅ¡f¥g£L mJ
nghynt Ô®khdK« Ãiwnt¿í« ïU¡»wJ.

26 - tJ uhéa khfhz kfhehL
1920 - « tUl« âUbešntÈÆš elªj 26-tJ uhéa khfhz
fh‹guÌ‹ nghJ ãuâÃâfŸ rh¥gh£L ÉLâÆš $kh‹ <.É.ïuhk
rhÄ eha¡fUila m¡»uhrd¤â‹ Ñœ ãuhkzušyhjh® T£l« x‹W
To “ r£lrigfŸ KjÈa nj®jš °jhd§fS¡F tF¥òthÇ¥
ãuâÃâ¤t« V‰gL¤JtnjhL, murh§f c¤ânahf¤âY« #dr§
if¡F¤ jFªjgo tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤t« bfhL¡f nt©L« v‹W
murh§f¤ij tÈíW¤j nt©L« ” v‹»w Ô®khd¤ij¡ fhyŠ
br‹w $kh‹ nrhkRªju«ãŸis, $kh‹fŸ É.X.áj«gu«ãŸis,
j©lgh ãŸis k‰W« âUbešntÈ $itF©l« KjÈa
°jy§fËYŸs áy t¡ÑšfS« Mf¢ nr®ªJ clnd Éõah
353

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

nyhrid¡ fÄ£o¡F mD¥ãa m¤Ô®khd¤ij - $kh‹ <.É. ïuhk
rhÄ eha¡f® ãnunuã¡f, $kh‹fŸ É.x. áj«gu« ãŸis,
j©lgh ãŸis KjÈnah®fŸ Mnkhâ¡f, fhyŠbr‹w $kh‹
v°.f°öÇ bu§fŒa§fh® vGªJ åjh¢rhu« ( Percentage) v‹»w th®¤
ij¡F¥ gâyhf ‘nghJkhd’ v‹D« m®¤j¤ij¡ bfhL¡f¤ jFªj
‘moFnt£È’ (Adequately) v‹»‹w gj¤ij ngh£L¡bfhŸS«go
xU âU¤j¥ ãnunugid bfh©L tªjh®. ïªj ‘moFnt£È’ v‹w
gj¤â‰F v‹d bghUŸ v‹W $kh‹ uhkrhÄ eha¡f® m«kfh
eh£o‰F m¡»uhrdhâgâahÆUªj ïnj $kh‹ v°.$Åthr
a§fhut®fis¡ nf£f, mt® ïu©L« xnu m®¤j« jh‹. Mdhš
‘bg®r©nl{’ v‹gijÉl ‘moFnt£È’ v‹gJ ešy th®¤ij
ba‹W brhšÈ¤ Ô®khd¤ij Ãiwnt‰¿ É£lh®. ïJrka« $kh‹
uh#nfhghyh¢rhÇah® KjÈnah®fS« m¡T£l¤âš M#uh»¤jh‹
ïUªjh®fŸ. mnjhL “ uh#h§f¡ fšÉ¤JiwfËš rk°»Uj¡ fšÉ¥
gƉá¡F cŸs nah¡»aijí«, brŒKiwí«, jÄœ fšÉ¡F«
ïU¡fnt©Lbk‹W ” xU Ô®khd«, $kh‹ uhkrhÄ eha¡fuhš
ãnunuã¡f¥g£L, $kh‹ É.X.áj«gu«ãŸisahš Mnkhâ¡f¥
g£L Ãiwnt‰w¥g£lJ. Mdhš Éõahnyhrid¡ fÄ£o¡T£l«
KoªjJ« btËÆš tªJ $kh‹ <.bt. uhkrhÄ eha¡f® áy
M§»y« go¤jt®fis¡ f©L ‘moFnt£È’ v‹gj‰F« ‘g®r©
nl{’ v‹gj‰F« v‹d ɤâahr« v‹W nf£lnghJ, mt®fŸ
‘moFnt£È’ v‹gJ ïUbghUŸ bfh©lbj‹W«, mjhtJ
‘nah¡»aij¡F jFªj’ v‹»w bghUŸTl¡ bfhŸsyh« v‹W«,
‘g®r©nl{’ v‹»w th®¤ijjh‹ Äf¤ bjËthdJ v‹W« brh‹
dh®fŸ. ãwF kfheh£oš ï¤Ô®khd« tU«nghJ, ‘bg®r©nl{’
v‹»w th®¤ijiana ngh£L¡bfhŸs nt©L« v‹W $kh‹fŸ
eha¡fU«, j©lgh ãŸisí« m¡»uhrd® $kh‹ $ÅthrŒa§
fhÇl« brh‹dh®fŸ. mtU« m¥gona Mf£Lbk‹W x¥ò¡bfh©
lh®. filáahf kfheh£oš ïJ jÉu k‰w Ô®khd§fŸ Koªjîl‹
m¡»uhrdhâgâ vGªJ âObu‹W jkJ Koîiuia Mu«ã¤J
É£lh®. $kh‹ j©lghÂãŸis j‹Dila tF¥òthÇ¥
ãuâÃâ¤t Ô®khd« v‹d MƉbw‹W m¡»uhrdiu¡ T£l¤âš
nf£lh®. m¡»uhrd® $kh‹ $ÅthrŒa§fh® mJ bghJ e‹ik¡F
Énuhjkhd Ô®khdkhjyhš mt‰iw xG§F¤ jtwhdJ v‹W
Ô®khŤJ É£ljhf¢ brhšÈÉ£lh®. clnd $kh‹ j©lghÂ
ãŸis vGªJ Éõahnyhrid¡ fÄ£oÆš Ãiwnt‰w¥g£l j‹
Ô®khd« ï§F v¥go xG§F¤ jtW v‹W nf£lh®. m¥nghJ
m§»Uªj ãuhkz®fŸ $kh‹ ãŸisia c£fhU«go¡ T¢rš
ngh£L ml¡»É£lh®fŸ. filáahf KoîiuÆš $kh‹ mŒa§
Fo muR - 1925

354

fh® fhŠá kfheh£oš $kh‹ KjÈahiu¡ bfh©L rkhjhd«
brhšy¢ brh‹dJ nghš tU¤j¥gLtjhf¥ bghŒntõ« ngh£L
kiw¤JÉ£lh®.

27 - tJ uhéa khfhz kfhehL
ã‹d® 1921 - « ´ jŠirÆš elªj 27 - tJ jÄœ khfhz
kfheh£oš nfha«ò¤ö® Íšyh ãuâÃâfŸ bfh£lifÆš $kh‹
r®¡fiu br£oah® m¡»uhrd¤âš jÄœehL ãuhkzušyhjh® T£l«
x‹W To, tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt¤ij¥ g‰¿ ngá $kh‹fŸ
br‹id á§fhuntY br£oah®, fšahzRªju KjÈah®, r®¡fiu
br£oah®, tujuh#&Y ehíL, uhkrhÄ ehŒ¡f® M»at®fŸ ml§»a
fÄ£o x‹W ÃaĤJ tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤t¤â‰F nt©oa
ntiy brŒaî«, #°o° f£á¡F¥ ngh£oahŒ Mu«ã¤j br‹id
khfhz kfheh£il¡ T£lî« Ô®khÅ¡f¥g£lJ.

28 - tJ uhéa khfhz kfhehL
1922-«´ âU¥óÇš Toa 28-tJ khfhz kfheh£oY«
ehlh®fŸ KjÈnah®¡F Mya¥ ãuntõ« bfhL¡f nt©L«
v‹W« mj‰F Énuhjkhd rh°âu§fisí«, giHa Mrhu tH¡f§
fisí« kh‰w nt©L« v‹W« $kh‹ <.bt.uhkrhÄ eha¡fuhš
ãnunuã¡f¥g£L, Éõahnyhrid¡ T£l¤âš Ô®khdkhdij
btË kfheh£oš ãnunuã¡f Koahjgo gy ãuhkz®fŸ brŒJ«,
filáahf bgÇa jfuh¿‹ ngÇš $kh‹fŸ fšahzRªâu KjÈah®
ãnunuã¡f, <.bt.uhkrhÄ eha¡f® Mnkhâ¡f mâ‹ ngÇš $kh‹
fŸ v°.r¤âa_®¤â, kJiu V.it¤âa ehjŒa®, F«gnfhz«
gªJYtŒa® KjÈnah® MnBã¤J T¢ršfisí«, fyf¤ijí«
c©lh¡» v¥gonah m¤Ô®khd¤ij m¥gona X£L¡F Élhkš
mj‹ étehoia vL¤JÉ£L xU brh¤ij¤ Ô®khd¤ij Ãiw
nt‰¿dh®fŸ. mJrka« $kh‹ tujuh#&Y ehíL kâš nkš óid
nghynt elªJ bfh©lh® v‹»w gÊí« mtU¡F tªjJ.

kJiu - ïuhkdhjòu« kfhehL
1923 - « tUõ¤âa kJiu - ïuhkehjòu« kfheh£oY«,
ãuhkz® - ãuhkzušyhjh® jfuh® V‰g£lJ. $kh‹ nrhkRªju
ghuâah® ïâš á¡»¡bfh©L btF ghLg£lh®.
1923 - « tUõ¤âš âU¢áÆš lh¡l® uh#‹ å£oš T£oa
khfhz fh§»u° fÄ£o¡ T£l¤âš tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt
ÉõakhŒ $kh‹ ã. tujuh#&Y ehíL xU Ô®khd« bfh©L tªjh®.
355

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

m¤Ô®khd¤ij mL¤j Û£o§»š it¤J¡bfhŸsyh« v‹W $kh‹
á. uh#nfhghyh¢rhÇah® jªâukhŒ¤ jŸË it¤JÉ£lh®.

29- tJ uhéa khfhz khehL

vâ®gh®¡»nwh«. mšyhkY« ãuhkzušyhjh® tF¥ig¢ nr®ªj
c©ik¤ bjh©l®fŸ v‹d brŒa nt©Lbk‹gijí« mL¤jh‰
nghš vGjyhbk‹¿U¡»nwh«.
Fo muR - jiya§f« - 06.12.1925

1923 - « ´¤âš nry¤âš Toa 29 -tJ jÄœ khfhz kfheh£L
Éõahnyhrid¡ fÄ£oÆš $kh‹ tujuh#&Y ehíL mJrka«
ïšyhÉ£lhY«, mtU¡fhf mt® e©g®fŸ $kh‹fŸ j©lghÂ
ãŸisnah mšyJ gthÅ á§nfh ïnj Ô®khd¤ij¥ ãnunuã¤j
nghJ, $kh‹ á. uh#nfhghyh¢rhÇah® KjÈat®fŸ ïJ rka«
x¤JiHahikna nghŒÉL« nghš ïU¡»wJ. blšÈ kfhehL Ô®ªj
ãwF it¤J¡bfhŸsyh« v‹W brhšÈ mij ÃW¤j¢ brŒJ
É£lh®fŸ.

30 - tJ uhéa khfhz kfhehL
ã‹d® Toa 1924 - « tUl¤âa âUt©zhkiyÆš Toa
30 -tJ jÄœ khfhz kfheh£oš m¡»uhrd« t»¤j $kh‹
<.bt.uhkrhÄ eha¡fUila m¡»uhrd¥ ãur§f¤âš tF¥òthÇ¥
ãuâÃâ¤Jt¤ij¥ g‰¿ ÉnõõkhŒ brhšy¥g£LÄU¡»wJ.

bgšfh« fh§»u°
bgšfhÄš Toa uhéa fh§»uÌ‹ nghJ« ãuhkzušyh
jhU¡bfd¤ jÅahf X® kfheh£il¡ T£o tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤
t¤ij¥ g‰¿ ngáanjhL, #°o° føia¥ g‰¿í« Ô®khd« brŒâ
U¡»wJ. mnj rka«, kfh¤khÉÅlK« ïij¥g‰¿ ÉÇthŒ vL¤J¢
brh‹dnjhL $kh‹fŸ M®.nf. õ©Kf« br£oah®, ã. tujuh#&Y
ehíL, <.bt.uhkrhÄ eha¡f® KjÈat®fŸ tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤
t¤ij¥ g‰¿¢ brhšÈíÄU¡»wh®fŸ. kfh¤kh fhªâí« nahá¤J
j¡fJ brŒtjhŒ brhšÈíÄU¡»wh®.

jŠir njÓa ãuhkzušyhjh® kfhehL
ï›tUl« jŠirÆš $kh‹ Mâehuhaz br£oah® c£gl
ãuâÃâfshÆUªj njÓa ãuhkzušyhjh® kfheh£oY« tF¥òthÇ¥
ãuâÃâ¤Jt¤ij tÈíW¤âÆU¡»wJ.
ï‹D« v¤jidnah Éõa§fŸ tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt
rǤâu¤ij¥ g‰¿í«, jiyt®fbs‹W brhšy¥gLnthÇ‹ jªâu«,
Nœ¢á, F£o¡fuz«, Fy¤ij¡ bfL¡F« nfhlhÇ¡fh«ò¤j‹ik
KjÈat‰iw¥ g‰¿í« ÉÇthŒ vL¤J¢ brhšy mL¤j rªj®¥g¤ij
Fo muR - 1925

356

357

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

fhŠÓòu« ãuhkzušyhjh® kfhehL
“njr¤â‹ K‹nd‰w¤ij c¤njá¤J«, njÓa x‰Wikia
c¤njá¤J« muáaš r«kªjkhd rfy gjÉfËY« ïªJ r_f¤âš
ãuhkz® - ãuhkzušyhjh®, Ô©lhjh® v‹ngh® M»a ïªj _‹W
r_f¤jhU¡F« mtut® #d¤bjhifia mDrǤJ ãuâÃâ °jhd«
»il¡F«go V‰ghL brŒant©LkhŒ khfhz kfheh£il nf£L¡
bfhŸtnjhL ï¤Ô®khd¤ij khfhz kfhehL _ykhŒ fh§»uirí«
tÈíU¤J«go Ô®khÅ¡»wJ” v‹D« Ô®khd¤ij ãnunuã¤J¥
ngáajhtJ:eh« x›bthUtU«, Rauh{a« mila ghLgLtjhŒ brhšY
»nwh«, mj‰fhf v›tsnth fZl¤ijí« mDgÉ¡»nwh«. Rauh{
a« »il¤jhš mJ bghJk¡fŸ uh{akhÆU¡f nt©lhkh? eh£o‹
j‰fhy Ãiyikia¥ gh®¤jhš, Rauh{abk‹gJ ãuhkz uh{a«jh‹
v‹D« ga«, ï¥nghJ k¡fËil c©lh» tU»wJ. ãÇ£oZM£á
òÇ»w ï¡fhy¤ânyna, kÅj®fis¤ bjUÉš el¡fÉl¡TlhJ
Fs« F£ilfËš j©Ù® vL¡fÉl¡TlhJ v‹D« gy
bfhLikfŸ eil bgW»wnghJ uh{a mâfhu« xUtF¥gh® if¡nf
tªJ ÉLkhdhš ïÅ v‹d bfhLikfŸ brŒa mŠRth®fbs‹W,
#d§fŸ ga¥gL»wh®fŸ. njr ÉLjiy¡F âahf« njitahÆUªj
fhy¤âš òwKJF fh©ã¤J Xo¥nghd MrhÄfbsšyh« Vnjh áy®
brŒj âahf¤âdhš V‰g£l gyid mDgÉ¡f bt£fÄšyhkš
K‹tªJ Nœ¢áfŸ brŒJ gydiltij gh®¡»wnghJ ït®fis
v¥go e«g Koí«? bt£f§bf£lt‹ brhªj¡fhu‹ v‹gJ nghy
Ét°ija‰w xU T£l¤jh® njr¤âÈUªJbfh©L, njr¤ij¥
ghœg©Â¡ bfh©LtUtij eh« gh®¤J¡bfh©nl tU»nwh«.
rhJ¡fshd VGnfho #d¤bjhif bfh©l xU bgÇa T£l«,
ÄUf§fËY« nftykhŒ el¤j¥gLtijí« gh®¤J tU»nwh«.
ï¥go VÅU¡f nt©L«? mªjªj T£l¤â‰F jFªj msî, mtu
t®fS¡F muáaš KjÈa cÇikfis xJ¡»it¤J ÉLnthnk
ahdhš rhJ¡fbsšyh« ÄUf§fshfî«, mnah¡»a®fbsšyh«
RthÄfshfî« M»Él Koíkh? f£Lâ£l msÉšyhjjdhš,
ifÆš gy¤jt‹ fhÇabk‹ gJnghš, Vkh‰w r¡âíŸstD«;
Fo muR - 1925

358

bršth¡FŸstD« nknytªJ ÉL»wh‹. ïjdhš xUtU¡bfh
Ut®, gu°gu e«ã¡ifÆšyhkY«, x‰WikÆšyhkY« ït®fis
v¥go Vkh‰wyhbk‹gnj xU T£l¤jhUila b#‹k¡ Twhfî«,
ït®fŸ jªâu¤âÈUªJ v¥go j¥òtbj‹gJ k‰w¡ T£l¤jhUila
ftiyahfî« nghŒÉL»wJ. ïªjÃiyik, murh£á òÇgt®fS¡F
btF mDTykhŒ V‰g£L¥ nghŒÉL»wJ. mnjhL kh¤âukšyhkš,
murh§f¤ij el¤JÉ¡f tF¥ò¡F tF¥ò ngh£o ngh£L¡bfh©L
x‰w®fshfî«, moikfshfî« murh§f¤ijna ehLtjhŒ ÉL
»wJ. ï¡Fz§fŸ ekJ eh£il É£L mfy nt©Lkhdhš,
xUtF¥ò¡F k‰bwhU tF¥ò e«ã¡if V‰gL«go xUt® gh¤âa¤
âš k‰bwhUt® ãuntá¡fhjgo gªnjhg°¤J V‰g£L¥ nghf
nt©L«. m›Éj gªnjhg°Jjh‹ tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt
bk‹gJ eh‹ ãnunuã¤âU¡»w Ô®khd¤âš ïªj j¤Jt« jh‹
ml§»ÆU¡»wJ. ïJ ï¥bghGJ kh¤âu« V‰g£ljšy. Ú©l
ehshfnt ï¡»s®¢á ekJ eh£oš V‰g£oUªjhY« v¥goba¥
gonah mij xU tF¥gh® f£L¥ghlhŒ Nœ¢áfŸ brŒJ rka¤â‰
nf‰wthW elªJ ghku #d§fis RthÔd¥ gL¤â¡bfh©L, btË¡F
bjÇahkš ml¡»¡bfh©L tU»wh®fŸ. Mifahš Ú§fbsš
nyhU« e‹whŒ nahá¤J gh®¡fntQkhŒ nf£L¡bfhŸ»nw‹.
- 29.11.1925 Fo muR bjhl®¢á
F¿¥ò: 22.11.1925 ïš fhŠÓòu¤âš eilbg‰w ãuhkzušyhjh®
kfheh£oš brh‰bghÊî

Fo muR - brh‰bghÊî - 06.12.1925

359

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

#hâia ï›tsî vËâš F‰wthËfshf¤ Ô®khŤJ xL¡»Él
KoahJ. m¿î, gƉá, bjh©L brŒí« âwik bfh©l vtU«
eh£o‰F nt©L«”........……………

$kh‹ r¡fut®¤â
uh#nfhghyh¢rhÇahÇ‹ 10 f‰gidfŸ
27-11-25 -š $kh‹. uh#nfhghyh¢rhÇah® “etr¡â” g¤âÇ
if¡F xU Éahr« vGâÆU¡»wh®. mij etr¡â bghŒkh‹
nt£il v‹w jiy¥ãš ãuRǤâU¡»wJ. ïJ Ú©l Éahrkh
ÆU¥gjhš, mâš cŸs K¡»a 10 Éõa§fis kh¤âu« vL¤J
MuhŒnth«.
1. “gy fhuz§fshš ca® gjÉailªj xU #hâahiu¡f©L
bghwhik bfh©L k‰w #hâahiu¢ nr®ªj bgÇnah®fŸ mt®fis¤
öΤJ mt®fis xL¡Ftjhf »s®¢á brŒjhš ......e‹ik
Éistjhf njh‰w« fh£lyh«; ÉiuÉš m¥bghŒ¤ njh‰w«
kiwªJnghŒ giHa fijahŒ Koí«”.
2. “eh£oYŸs k‰w r_f§fË‹ btW¥ò¡F« Jntõ¤
â‰F« gh®¥gd® MshF«go ÔÉu ãurhu« áy® brŒJ tU»wh®fŸ.
ï¡»s®¢áí«, ïjdhš c©lhF« JntõK«, eh£o‰F nfL
ÉisÉ¡Fbk‹gâš IaÄšiy”.
3. “tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« v‹whš xU #hâahnuašyhkš
gy #hâah®fŸ mâfhu rigÆš ïU¥gJ kh¤âu« mšyhjnjhL,
ãuhkz®fis ãuhkz® kh¤âu« bjǪbjL¡f nt©L« v‹gJ«,
k‰w #hâah®fŸ ãuhkzušyhjh®fis¤jh‹ nj®ªbjL¡fyh« v‹g
J« ïªj »s®¢áÆ‹ KG¥bghUsh«…...…….gh®¥gd®fËš bgU«
ghnyh® ãuhkz r_f¤â‹ ãu¤ânaf e‹ik¡fhfnt bjǪbjL¥
gh®fŸ”.
4. “áy ãuâÃâfŸ jh‹ c£òfyh«. gh®¥gdušyhjt®fŸ vªj¥
gh®¥gdD¡F« th¡F¡ bfhL¡f KoahJ, ï›tifÆš bjǪbjL¡
f¥g£l rigfŸ mâfhu« brY¤â tªjhš ehL ã‰ngh¡F milí«
v‹gâš Ia« ïšiy”.
5. “tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« ïÅ Ú§fŸ eh£L¡F¤bjh©L
brŒa¡TlhJ v‹W gh®¥gd®fS¡F bgUªjilí©lh¡Ftnj
ahF«. gšyhÆu tUõ§fŸ eh£o‰F bjh©L brŒJ tªj xU
Fo muR - 1925

360

6. “j‰fhy¤âš gh®¥gd®fË‹ nkš áy® bfh©l bfhLŠ
ád¤â‹ fhuz« g©il fiy xG¡f«, ntj«, rh°âu«, nfhÆš,
kl« mid¤J¡F« nfL Éisí« nghš ïU¡»wJ. rk°»Uj
ghiõ¡F«, jÄG¡F« ngh£o; ï¤jifa ka¡f« jÄœ k¡fS¡FŸ
áy® c©lh¡» tU»wh®fŸ”.
7. “gh®¥gd®fSl‹ òÇí« nghÇš nfhÆš nt©lh«, neh‹ò
nt©lh«, ϪJ kjnk bghŒ, giHa xG¡f§fns mehfÇf« v‹w
eh°âf v©z§fis¥ gu¥òjš ViH jÄœ k¡fS¡F bgU§nflhŒ
Koí«”.
8. “#h⥠bghwhikia m°âthukhf¡ bfh©l f£áfŸ ga‹
bgwhkš nghdã‹D« c©ik njr¤bjh©L brŒJ tªj v‹
e©g®fŸ áy® ïªj #h⢠r©ilia vL¤J¡bfh©oU¡»wh®fŸ”.
9. “Ëwhš F‰w«, c£fh®ªjhš F‰w« gHa ò°jf§fËš
ï«khâÇ vGâ ïU¡»wJ v‹w å© r©ilfŸ ahbjhU e‹ikí«
gath”.
10 .“murh§f Éõa§fËš #hâ¥ng¢RfŸ Tlhbj‹W«,
Mdhš kj Mrhu Éõa§fËš #hâ ɤâahr¤ij xÊ¡f jh« ngh®
òÇtjhí«, xUt® åuhntr¥ng¢RfŸ ngR»wh®. murh§f Éõa¤
âyhtJ Éõk KiwfŸ m›tsî nfL ÉisÉah, kjhrhu r«gªj
khŒ rhªjk‰w Ku£L Kiwfis ã‹bjhl®ªjhš Jntõ« msî
flªJ guÉ eh£oš nt‰Wikí«, gifikí«, Ôikínk c©lhF«.”
v‹w ïitfŸ K¡»akhditfshf¡ fUâ mt‰¿‰F
rkhjhd« brhšYnth«.
ït‰¿ÈUªJ, $kh‹. M¢rhÇahÇ‹ kd¥gh‹ik ï‹d
bj‹W m¿a rîfÇank‰g£L nghŒÉ£lJ. mjhtJ:1. gy fhuz§fshš ca® gjÉailªj ãuhkz®fËl«
bghwhik bfh©L mt®fis xL¡Ftj‰F Ô©lhik Éy¡F
ãurhu¤â‹ nguhš »s®¢á brŒtjhfî«, mJ gy‹ bfhL¡fhJ
v‹W« gªja« TW»wh®. ïtUila j¤Jt¥go gh®¤jhš gy
fhuz§fshš ïªâahit #ƤJ j§fsJ thœ¡if¡F M°gjkhd
ehlh¡» M©L tUtij¥ gh®¤J, bghwhik¥g£L¤jh‹ Rauh{a«
v‹D« nguhš »s®¢á brŒ»wh® nghY«. ïtU« bghwhikahš jh‹
“炙äZfhu® thÆš k©ÉG« goahd” fj® ntiyÆš ït®
361

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

<Lg£oU¡»wh® nghY«. Óik¡F¥ nghF« gz¤ij ÃW¤JtJ
bghwhikjh‹ nghY«. btŸis¡fhuÇš mnah¡»adhÆUªjhY«
gy fhuz§fshš b#ƤJ É£l #hâahdjhš mtid¡ f©lhš eh«
ryh« nghlnt©Lbk‹gJ«, mt‹ 1000, 500 %. r«gs¤J¡F mUf‹
v‹gJ« eh« v›tsî nah¡»adhdhY« eh« TÈ v‹gJ« 10, 20 %.
r«gs¤J¡F¤jh‹ yha¡bf‹gJ« khw nt©Lbk‹W »s®¢á
brŒjhš mJ bghwhik nghY«. Úí« ehD« kÅj‹ jhnd bj‹
M¥ãÇ¡fh åâÆš Ú kh¤âu« el¡fyh«, eh‹ kh¤âu« V‹ el¡f¡
TlhJ v‹gJ bghwhik nghY«, ïbjšyh« btŸis¡fhuiu¤
öΤJ mt®fis xL¡f¤jh‹ $kh‹fŸ. uh# nfhghyh¢rhÇah®,
r¤âa_®¤â ngh‹wh®fŸ »s®¢á brŒ»wh®fŸ nghY«. m¥go
ahdhš mJ f©o¥ghŒ b#a« bgwhJ nghY«.
j‹id¥nghš ãwiu neá¡F« Fznkh, v©Q« Fznkh
ïU¡FÄl§fËš ïitbašyh« bghwhik v‹»w v©z«
câ¡Fkh?
2. eh£oYŸst®fË‹ btW¥ò¡F« Jntõ¤â‰F« ãuhkz®
MshF«go áy® ãurhu« brŒ»wh®fŸ, ïJ eh£o‰F¤jh‹ nfL
v‹gJ, gŠrhã‰F r®¡fh® brŒj m¡»uk¤â‰F kfh¤kh »s®¢á
brŒJ x¤JiHahik V‰gL¤âdJ btŸis¡fhu® nkš eh£lhU¡F
Jntõ« V‰gl¤jh‹ brŒjJ nghY«. ï¡»s®¢áahšjh‹
ïªâahî¡F nfL ÉisªjJ nghY«.
3, 4. tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« v‹whš, ãuhkz®fis¥
ãuhkz® kh¤âu« bjǪbjL¡f nt©Lbk‹gJ k‰w #hâah®
ãuhkzušyhjhiu¤ bjǪbjL¡f nt©Lbk‹»‹w bghUshjyhš
ï›tif bjǪbjL¥ghš, ehL ã‰ngh¡filí« v‹gJ, »U°jt®
fis »U°jt®fŸ bjǪbjL¤jhY«, kfkâaiu kfkâanu bjǪ
bjL¤jhY«, ïªJ¡fis ïªJ¡fŸ bjǪbjL¤jhY«jh‹ ehL
ã‰ngh¡filªJ É£lJ nghY«; mj‰F K‹ ehL K‰ngh¡
»ÈUªjJ nghY«; ït‰¿byšyh« V‰glhj ã‰ngh¡F ãuhkz®
fis¥ ãuhkz® nj®ªbjL¥gjhY«, ãuhkzušyhjh®fis ãuhkz
ušyhjh® bjǪbjL¥gâdhY« V‰g£L ÉL«nghY«.
5. tF¥òthÇ ãuâÃâ¤Jt« ïÅ Ú§fŸ eh£L¡F bjh©L
brŒa¡ TlhJ v‹W gh®¥gd®¡F bgU« jilí©lhFtnjhL gšyh
Æu¡fz¡fhd tUõ§fshŒ eh£L¡F bjh©L brŒJ tªj #hâia
ï›tsî Ó¡»u¤âš xL¡»ÉlKoahJ v‹»w gªjaK«, m¿î,
gƉá, bjh©L brŒí« âwik bfh©l vtU« eh£L¡F nt©L«
v‹gJ«, r®¡fhiu, v§fis eh§fns bjǪbjL¤J¡ bfhŸS«
gh¤âa« nf£gJ, btŸis¡fhunu eh£L¡F nt©lh« v‹W
Fo muR - 1925

362

brhštJjh‹nghY«; mšyhkY« 200 tUõ« eh£L¡F¥ “ãuhkz®
fisÉl mâfkhf¤ bjh©L brŒj” xU r®¡fhiu btF vËâš
eh£il É£L ngh§fŸ v‹W brhšYtJ nghy¤jh‹ nghY«. m¿î,
gƉá, bjh©L brŒí« âwik btŸis¡fhuU¡F kh¤âu« c©L.
k‰wt®fS¡F ïšiy nghY«; Mifahš ãuhkziu eh«
bjǪbjL¡fhÉ£lhš m¿î, gƉá, bjh©LbrŒí« âwik cŸs
t®fŸ ntW tF¥ãš R¤jkhŒ »il¡fnt kh£lh®fŸ nghY«.
6. gh®¥gd®nkš cŸs bfhLŠ ád¤jhš g©il¡fiy,
xG¡f«, ntj«, rh°âu«, nfhÉš, kl« mid¤J¡F« nfL
Éisí«nghš ïU¡»wJ v‹gJ«, rk°»Uj ghiõ¡F« jÄG¡F«
ngh£o v‹gJ.
btŸis¡fhu® nkš cŸs nfhg¤jhšjh‹ igãis ekJ
ãŸisfS¡F eh« nt©lh« v‹»nwh« nghY«. eh« go¡f¡TlhJ
v‹W« brhšy¥gL« ntj« ek¡F vj‰F? gh®¥gh‹ ca®ªjt‹
k‰wt‹ N¤âu‹ jhá kf‹ v‹»w fiyí«, rh°âuK«
gh®¥gdušyhjhU¡F vj‰F? gh®¥gd® jÉu k‰wt® cŸns
nghtjhš nfhÉš mR¤jkhŒ¥ nghŒÉLkhdhš gh®¥gd® jÉu
k‰wt® »£l¥nghdhš RthÄ¡F r¡â FiwªjnghFkhdhš, mªj
nfhÉš ek¡F vj‰F? gh®¥gdušyhjh® gz¤ij th§» Égrhu¤
juF¡F«, jhá ntá¡F«, fŸS rhuha¤â‰F« bryî brŒaî«
btW« nrh«ng¿fS¡F bgh§»¥nghlî« brytÊ¥gJ« mšyhkš
gh®¥gdušyhjh® e‹ik¡nfh RakÇahij¡nfh xU fhÇaK«
elthâU¡Fkhdhš m«khâÇ kl«jh‹ vj‰F? mj‰F Vndh
gh®¥gdušyhjh® gz« bfhL¡fnt©L«? jÄœeh£L ghiõah»a
jÄiH¥ g‰¿ m¡fiuÆšiy. jÄH® bfhL¡F« tÇ¥ gz¤ij
mŸË rk°»Uj ghiõ¡F¤jh‹ bryî brŒant©L«. rk°»Uj¤
â‰F rkkhf¡ Tl jÄG¡F nah¡»aij bfhL¡f¡TlhJ v‹W
brhštij x¥ò¡bfhŸsh É£lhš mJ ngh£o nghY«. jÄœ mfuhâ
vGJtj‰F 10´ fhykhŒ yB¡fz¡fhd %ghŒ bryî brŒJ
gh®¥gdiu¤jh‹ it¡fnt©L«, mt®fŸjh‹ jÄG¡F ciu
vGjnt©L«, gh®¥gdušyhjh® mâš ïU¡f¡TlhJ v‹gij
x¥ò¡bfhŸshÉ£lhš, mJ jÄG¡F« rk°»Uj¤â‰F« ngh£o
nghY«. m¥goahdhš gŸËÆš ghl§fis njrghiõah»a jÄÊš
jh‹ f‰W¡bfhL¡fnt©L« v‹W brhštJTl 炙äõ&¡F«
jÄG¡F« ngh£o nghY«.
7. gh®¥gdUl‹ òÇí« nghÇš nfhÆš nt©lh«, neh‹ò
nt©lh«, ϪJ kj« nt©lh«, giHa xG¡f§fŸ mehfßf« v‹w
v©z§fis gu¥òjš ViH¤ jÄœ k¡fS¡F bgU« nflhŒ Koí«
v‹gJ.
363

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ãuhkz‹ jÉu k‰wt‹ cŸns nghf¡TlhJ v‹gJjh‹
nfhÉyhdhš mJ nt©lnt nt©lh«. gh®¥gdU¡F¡ bfhL¥gJ
jh‹ ò©Âa«; gh®¥gdU¡F¡ bfhL¤jhšjh‹ nkhB« v‹gJjh‹
neh‹ghdhš mªneh‹ò nt©lnt nt©lh«.
jdJ kj¤âš ïU¡F« tiu xUt‹ Ô©lhjt‹, gh®¡f¤ jfh
jt‹, bjUÉš el¡f¤ jfhjt‹, r©lhs‹ ntW kj¤â‰F nghdhš,
mt‹ gÇR¤j‹ v‹»w bfhŸ ifia cilaJjh‹ ïªJ kj«
v‹whš, m«khâÇahd ïªJ kj« nt©lnt nt©lh«. mªj khâÇ
kj« bghŒna bghŒjh‹.
âUodhY« ãuhkz‹, Fo¤jhY« ãuhkz‹, yŠr« th§»
dhY« ãuhkz‹, bghŒ brh‹dhY« ãuhkz‹, t¡Ñš ntiy
brŒjhY« ãuhkz‹, bfhLik brŒí« murh§f¤â‰F csthË
ahÆUªjhY« ãuhkz‹ v‹W brhštJjh‹ giHa xG¡fK«,
j®kKkhÆU¡Fkhdhš, m›Éj xG¡fK«, j®kK« ekJ eh£L¡F«,
vâÇÆ‹ eh£L¡F«Tl nt©lnt nt©lh«. ïitjh‹ ehfßfkh
dhš ïitašyhj mehfßfnk nkyhdJ. ïij ViH k¡fËl«
gu¥òtjhš jÄœ k¡fS¡F nfL tUtnjhL euf« tªjhY«
mj‰fhf ga¥gLgt‹ kÅjdšy.
8. #h⥠bghwhikia m°âthukhf¡ bfh©l f£áfŸ ga‹
bgwhkš nghd ã‹ò«, c©ik njr¤bjh©L brŒJ tªj v‹ e©g®
fŸ ïªj #h⢠r©ilia vL¤J¡ bfh©oU¡»wh®fŸ v‹gJ. ïJ
#°o° f£áiaí«, $kh‹fŸ. v°.uhkehj‹, <.bt.uhkrhÄ ehŒ¡f®
KjÈnah®fis F¿¥gJ.
ïªeh£oš j‰fhy khâÇahd ãuhkz Mâ¡f« cŸs tiuÆš
#°o° f£á xÊant xÊahJ; ga‹ bgwhkY« nghfhJ. mJbrŒj
ga‹ msÉ£L brhšyKoahJ; x¤JiHahik v›tsî öu« eh£L
ghku k¡fS¡F« murh§f¤â‹ m¡»uk« És§F«go brŒJ
murh§f¤â‹ mf«ght« xʪJ ãǤjhS« jªâu¤âY«,
Nœ¢áÆY« uh{aghu« el¡f¢brŒâU¡»wnjh, mJnghš #°o°
fø, ãuhkzušyhj ghku #d§fS¡F ãuhkz Mâ¡f¤â‹
m¡»uk§fis És§F« go brŒJ ãuhkz® jh§fŸ ca®ªj #hâ
v‹W brhšÈ xU fhÇa¤ij¢ rhâ¤J¡bfhŸS« mf«ght¤ij
xʤJ ãuhkzušyhjhÇš áyiu¢ RthÔd¥gL¤â xUt®nkš
xUtiu VÉÉ£L ãǤjhS« jªâu¤âY«, Nœ¢áÆY« j§fŸ
Mâ¡f¤ij fh¥gh‰W«goahd ÃiyikÆš ïw¡»É£lJ. MÆu¡
fz¡fhd tUõ§fË‹ m¡»uk§fis g¤J tUõ¤âš m°âthu¤
ijna M£oÉ£ljhdhš, ïÅ gh¡»íŸs tUõ§fËš mJ
v›tsî ntiy brŒa¡TL« v‹gij M¢rhÇah® m¿ahkÈšiy.
Fo muR - 1925

364

MdhY« ghku #d§fS¡F brhšYtJjhnd v‹»w KiwÆš
brhšY»wh®. $kh‹fŸ. v°. uhkehjD«, <.bt.uhkrhÄ eha¡fU«
brŒí« bjh©L, #h⢠r©ilahdhš $kh‹fŸ. ÓÅthrŒa§fhU«,
V.u§frhÄ mŒa§fhU«, v«.nf. M¢rhÇahU«, S. r¤âa_®¤âÆ‹
kfªJ¡fS«, nyhfFU¡fS«, á.uh#nfhghyh¢ rhÇahU« brŒí«
bjh©LfŸ v‹d bgaiu cilanjh! thrf®fŸjh‹ m¿ªJ bfhŸs
nt©L«.
9. Ëwhš F‰w«, c£fh®ªjhš F‰w« giHa ò°jf§fËš
ï¥go ïU¡»wJ, m¥go ïU¡»wJ v‹w å© r©il gy‹ juhJ
v‹W gªja« TWtJ. ïij¡F¿¥ghŒ brh‹dhš e‹whÆUªâU¡F«.
m«khâÇ kD KjÈa giHa ò°jf§fis ït® x¥ò¡bfhŸS»whuh
mšyJ jŸË ÉL»whuh? ãuhkz Mâ¡f« tªjhš ïªj ò°jf«
mKY¡F tUkh tuhjh? (âU¥ó® fh‹gu‹áš xU jfuhÇ‹nghJ
mªj ò°jf§fŸjh‹ ï‹iw¡»šyhÉ£lhY« k‰bwhU ehis¡
fhtJ j®k§fis fh¡f cgnahf¥gL« v‹W $kh‹ M¢rhÇah®
brh‹dîl‹ btŸis¡fhu M£á ml§» ãuhkz Mø V‰g£l
cl‹jhnd v‹W $kh‹. <.bt.uhkrhÄ eha¡f® brh‹dJ« M¢rhÇ
ah® ò‹áÇ¥ò áǤjh®. mJ ï¥nghJ Phgf¤J¡F tU»wJ.)
10. murh§f Éõa§fËš #h⥠ng¢R TlhJ, Mdhš kj
M¢rhu Éõa§fËš #hâ ɤâahr¤ij xÊ¡f jh« ngh®òÇtjhŒ
xUt® åuhntr ng¢R¡fŸ ngR»wh®. murh§f Éõa¤âyhtJ,
Éõk KiwfŸ m›tsî nfLÉisah. kj M¢rhu r«gªjkhŒ
bjhl®ªjhš Jntõ« msîflªJ guÉ Ôikia c©lh¡F«
v‹gJ. ïJ $kh‹. P. tujuh#&Y ehíLit¡ F¿¥gJ. #hâ ɤâ
ahr¡ bfhLikia uhéa Éõa¤âš EiH¤jhš $kh‹fŸ. $Å
thrŒa§fh®, r¤âa_®¤â, V.u§frhÄ mŒa§fh®, M.K. M¢rhÇah®
ït®fŸ “ehL bf£L¥ nghF«” v‹W brhšY»wh®fŸ. r_f kj
Éõa¤âš EiH¤jhš $kh‹ . uh#nfhghyh¢rhÇah® “eh£oš Ôik
ÉisªJÉL«” v‹W brhšY»wh®. m¥goahdhš $kh‹fŸ
tujuh#&Y ehíLití«, <.bt.uhkrhÄ eha¡fiuí«, S.uhkehjidí«
ït®fŸ v‹djh‹ g©z¢brhšY»wh®fnsh bjÇaÉšiy.
xUrka« $kh‹ âU.É.fšahzRªâu KjÈah®nghš âUf Õu§»
ahŒ ïU¡f¢ brhšY»wh®fnsh v‹dnkh bjÇaÉšiy. m¥go
ïUªjhš mtut®fŸ g¤âÇiffS¡FTl thu« xUKiw
f‰gidfŸ btËÆl¡ bfhL¤J cjîth®fŸnghš ïU¡»wJ.
Fo muR - f£Liu - 06.12.1925

365

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ïªJ kfhrigí« tF¥òthÇ¥
ãuâÃâ¤JtK«
ïªJ kfhrig MâÆš Mu«ã¡f¥g£l fhy¤ânyna ïJ
ãuhkz MÔd¤â‰fhf V‰gL¤j¥g£lbj‹W«, ãuhkzušyhjhÇ‹
ãwÉ ïÊit¥ gy¥gL¤JtjhŒ Koíbk‹W«, ïªâahÉ‹
#dr_f¤â‹ eh‹»byhU ghf¤â‰F nkyhŒ ïU¡F« kfkâa
rnfhju®fË‹ mâU¥â¡F«, rªnjf¤â‰F« ïlkË¡f¡ ToajhF«
v‹W« ïªJ kfhrig Mu«ã¤jj‰nf, kfkâa rnfhju®fË‹
elto¡ifia¤jh‹ K¡»a¡ fhuzkhf¢ brhšÈ tUtjhš btF
fZl¥g£L kfh¤khÉdhš V‰g£l ïªJ - K°è« x‰Wik mo
nahL kiwªJ nghFbk‹W«, ekJ Fo muá‹ g¤âuhâg® gy jlit
fËY«, gy ãur§f§fËY« brhšÈ¡bfh©nl tªâU¡»‹wh®.
mJkh¤âukšyhkš, ekJ jÄœeh£oš, ïªJ kfhrig¡F
»isfshf V‰gL¤j¥g£l rigfËbyšyh« tUzháuk j®ÄfS«,
ãwÉÆnyna jh§fŸ ca®ªjt®fŸ v‹W brhšÈ¡ bfhŸgt®fSnk
m¡»uhrdhâgâfshfî«, fhÇajÇáfshfî« ÃaKf« bg‰¿U¡
»‹wh®fbs‹gJ«, mEgt¤âš bjǪj Éõa«. bghJ #d§fis
Vkh‰Wtj‰fhf, ïªJ rigÆš ïU¡F«bghGJ Ô©lhik xÊa
nt©Lbk‹W X® nghȤ Ô®khd¤ij V‰gL¤â¡ bfhŸStJ«,
mnj MrhÄfŸ kWgoí« tUzháuk rigba‹W x‹WT£o,
mâY« c£fh®ªJ bfh©L Ô©lhik ntj r«kj« v‹W«, kE
j®kÉâba‹W«, tUzháuk j®k¤ij¡ fh¥gh‰wnt©L« v‹W«,
ïj‰F ÉnuhjkhŒ ïU¡F« kfh¤kh fhªâia xÊ¡f nt©L
bk‹W« Ô®khd§fŸ brŒtij eh« gh®¡»nwh«.
br‹id khfhz¤â‹ ïªJ kfhrigÆ‹ »is¤jiyt®
$kh‹ o. M®. uhk¢rªâu Ia® v‹gij thrf®fŸ m¿th®fŸ. mt®
tUzháuk j®k¤âDilaî«, ãwÉÆš jh‹ ca®ªj ãuhkz
#hâahbk‹gâDilaî«, Ô©lhjh‹ v‹gt‹ bjUÉš el¡f¡
TlhJ, f©fËš gl¡TlhJ v‹gâDilaî« mtjhu«. mnj khâÇ
F«gnfhz«, jŠir, ehf¥g£lz«, nfhaK¤ö® KjÈa ïl§fË
YŸs ïªJ kfhrig¤ jiyt®fS«, br‹id¤ jiytU¡F ïis¤
Fo muR - 1925

366

jt®fsšy. F«gnfhz« ïªJ kfhrigÆnyna Ô©lhik rh°âu
r«kjkhdbj‹W«, mij xÊ¡f¡Tlhbj‹W« X® Ô®khd«
brŒâU¥gjhf ek¡F PhgfÄU¡»wJ. ï¥goÆU¡f ïªJ kfh
rigia eh£oš gu¥òtJ v¥go ïªJkj¤â‰F e‹ik ga¥gjhF«?
X® bfhŸif¡fhf xU °jhgd« V‰g£lhš mªj¡ bfhŸif¥go
el¥gt® »il¡fhÉ£lhY«, mªj¡ bfhŸifia e«ò»wt®fshtJ,
mªj °jhgd¤ij el¤J»wt®fshÆU¡f nt©lhkh? $kh‹
o. M®. ïuhk¢rªâu Ia® Ô©lhikia xÊ¥gij¡ bfhŸifahf¡
bfh©l xU rig¡F m¡»uhrd« t»¥gjhdJ, th°jt¤ânyna
m¢rigÆ‹ nah¡»aijia¡ fh£LtjhFkh? mšyJ m¢rigÆ‹
òu£Lfis fh£LtjhFkh? ekJ eh£oYŸs áy itÔf®fŸ v¥go
ghku #d§fis Vkh‰¿ Mâ¡f« bgwyh« v‹»w bfhŸif¡F
°jhgd§ f©Lão¡f fU¤jhŒ ïU¡»‹wh®fnsašyhkš c©ik
ahf X® fhÇa¤ij¢ brŒtj‰F xUtUÄšiy. ïªJ kfhrigÆ‹
°jhgf® $kh‹ khsÉah mt®fns, Ô©lhjhiu¥ g‰¿ ngR«nghJ,
f©fËš #y« ÉL»‹whnuašyhkš, ãwÉÆš jd¡F«, Ô©lhjh
U¡F« ɤâahr« ïšiy v‹gij x¥ò¡bfhŸStnj ïšiy.
j‹id bgÇa tUzh¢áuk¤ j®Äahf¤jh‹ x¥ò¡bfhŸS»wh®.
K°è«fË‹ cg¤âut§ fhuzkhf ïªJ kfhrigia V‰gL¤j
nt©oajhƉW v‹W brh‹d fhuz¤jhš, gŠrhãš K°è«fŸ
el¤ijahš mâU¥â bfh©l yhyh y#gâuhŒ mt®fS« ïªJ
kfhrigÆš nr®ªJ ïªJ kfhrig¡F ciH¡f K‹ tunt©oa
jhƉW.
ïªJ¡fŸ mâfkhÆU¡»w ghf§fËš, ïªJ¡fsšyhj
t®fis¤ jhœikahf¡ fUJtJ«, ïªJ¡fËš ãuhkz®fŸ mâfkh
ÆU¡»w ghf§fËš ãuhkzušyhjhiu¤ jhœikahf¡ fUJtJ«,
kfkâa® mâfkhÆU¡»w ghf§fËš kfkâaušyhjhiu¤ jhœik
ahf¡ fUJtJ«, »¿°jt®fŸ mâfkhÆU¡»w ghf§fËš »¿°jt
ušyhjhiu¤ jhœikahf¡ fUJtJ« bgU«ghY« cyf Rghtkh fnt
fUJ»nwh«. m¤njhL, bfhŠr« bršth¡F cŸst®fS« bršth¡
»šyhjt®fis¤ jhœikahfnt fUJtJ« Rghtkhf¤ jhÅU¡»wJ.
cjhuzkhf, ïªJ¡fŸ kfkâa®fisí«, »¿°jt®fisí« Äny¢r®
fbs‹W brhšYtijí«, kfkâaid¤ bjh£lhš bjh£l ghf¤ij
bt£oba¿a nt©Lbkd¢ brhšÈ tªjijí«, ïªJ¡fS¡FŸ
ãuhkzid, ãuhkzušyhjh® Äny¢r®fbs‹W mfuhâÆš
vGâÆU¥gijí«, ãuhkz® ãuhkzušyhjhiu ÉgrhÇ kf‹, ntá
kf‹, N¤âu‹ v‹W vGâit¤J¡ bfh©oU¥gijí« kfkâa®
ïªJ¡fis ‘fhg®’ mjhtJ ‘eh°âf®’ v‹W brhšYtijí«,
»¿°jt®fŸ ïªJ¡fis ‘mŠPhÅfŸ’ v‹W brhšYtijí«,
367

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

âdK« gh®¤J« nf£L« tU»nwh«. ï¤ j¤Jt¤âdhnyjh‹,
ï‹iwa âd« eh« ekJ uh{a¤ij ïªâa murh§fkhf¢ brŒJ
bfhŸshkš, ãÇ£oZ murh§fkhf¢ brŒJ it¤J¡ bfh©oU¡
»nwh«. ekJ bghŒ¡ »s®¢áfË‹ gydhf xUrka« ãÇ£oZ
murh§f« bjhiyªjhY«, b#®kÅ murh§fnkh, #¥gh‹ murh§
fnkh mšyJ ntW vªj btËeh£L murh§fnkh V‰gLnkašyhkš
xU¡fhY« ïªâa murh§f« V‰gLbk‹W fUJtj‰nf tifÆšyh
kš ïU¡»wJ. yhyh y#gâuhŒ mt®fŸ jkJ ãur§f¤âš, “ K°ä«
fŸ, K°ä« uh{a« °jhã¡f nt©Lbk‹W Vnjh X® g¤âÇif
vGJtjhfî«, tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« nf£gjhfî«, Mjyhš
ïl§bfhL¡f¡ Tlhbj‹W«” btF vËâš brhšÈÉ£lh®.

brhšYnth«. rk cÇikí« e«ã¡ifí« V‰gl nt©Lkhdhš
tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« kd« x¥ã¡ bfhL¥gJjh‹ V‰w kUª
jhF«. tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt cz®¢áia ml¡» kG¥ã Élyh
bk‹W Ãid¥gJ, rßu¤âš V‰g£l xU ò©iz kUªJnghlhkš
_oit¤J ÉLtâdhš mJ M¿¥nghFbk‹W Ãid¥gJnghšjh‹
Koí«. ïªJ kfhrig¡F tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« Énuhjbk‹W
brhštjhdhš m›ÉªJ kfhrig, ekJ njr¤â‹ x‰Wik¡ Fiwî¡
F«, Jntõ¤â‰F« V‰g£l k‰bwhU rhjdbk‹Wjh‹ brhšy
nt©L«. tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt¤ij¥ g‰¿ ‘ïªJ’¥ g¤âÇif
ba‹D« ãuhkz¥ g¤âÇif vGâÆU¥gij thrf®fŸ ftÅ¡f
nt©L«. mjhtJ :-

ïªâa murh§f¤âš ïªâa #dr§ifÆš, ehÈbyhU g§F¡F
nk‰g£l bgÇa r_f¤jhuh»a kfkâa rnfhju®fS¡F g§F c©lh?
ïšiyah? mt®fŸ VHiu¡ nfho¥ngU« ïÅnkš ïªâahit
É£L¥ nghŒÉl Koíkh? mt®fŸ RakÇahijíl‹ thH nt©L
khdhš, uhéa Éõa¤âY«, kjÉõa¤âY« ek¡F rÇahd mªj°
J¥ bg‰W¤jhnd Mf nt©L«. tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« ïšyh
É£lhš mt®fS¡F rkcÇik »il¤J ÉLkh ? tF¥òthÇ¥ ãuâ
Ãâ¤Jt« kfkâa®fS¡F V‰glhjj‰F K‹ kfkâa® bfhŠrkh
íŸs vªj¥ ãunjr¤âyhtJ, nj®jšfËš xG§fhd ãuâÃâ¤Jt«
bg‰¿U¡»wh®fsh? mšyJ vªj »¿°jt®fshtJ m¥go¥
bg‰¿U¡»wh®fsh? cjhuzkhŒ, e« eh£oYŸs Ô©lhjhbu‹W
brhšy¥gLnthiu eh« v¥go it¤âU¡»nwh«? ãÇ£oZ murh§
f« V‰g£L ï‹iw¡F 200 tUl§fsh»í«, xU Ô©lhjhdhtJ
nj®jšfËš ËW ïªâaDl‹ ngh£o ngh£L b#a« bgw r¡â
í©lh¡»ÆU¡»whdh? vªj xU Ô©lhjhdšyhj ïªâadhtJ,
Ô©lhjtD« ekJ r_f¤âš _‹¿byhU g§F v©Â¡if cŸs
t‹ jhnd, mtid ÃW¤â mtD¡F e«Kila X£il¡ bfhL¤J,
ekJ muáaš, r_fÉaš ïitfËš mtD¡FŸs g§if¡ bfhL¡f
nt©Lbk‹W $kh‹fŸ khsÉah, y#gâuhŒ ngh‹w ahuhtJ
mEgt¤âš fh£oÆU¡»wh®fsh? kÅjdhf¥ ãwªj x›bthUtD¡
F« rkRjªâu« miltnjhlšyhkš, ca®ªj Ãiyikiaí«
mila Mir¥gLtJ x›bthU étÅ‹ RghtkhF«. m¥go
ÆU¡f, c‹Dila rk¤Jt¤â‰F ehD« ãua¤jd¥glkh£nl‹, Ú
ãua¤jd¥g£lhš mijí« xÊ¥gj‰F eh‹ ãua¤jd¥gLnt‹
v‹W brhštJ rk¤Jt kÅj j®kkhFkh? ïªâahÉš ïªJ¡fS«,
»¿°jt®fS«, kfkâa®fS«, ïªJ¡fËš Ô©lhjt®fS«,
xUtU¡bfhUt® gu°gu e«ã¡ifí« rk cÇikí« bg‰whyšyhJ,
ïªâah ÉLjiyailíbk‹W Ãid¥gJ ig¤âa¡fhu¤jdbk‹nw

“tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt«, #d§fËil Rakâ¥ig
c©L g©ÂÆU¡»wbj‹gijí«, rKjha K‹nd‰w¤â‰F
fhuzkhÆU¡»wbj‹gijí«, mJ V‰gLtj‰F K‹ uhéa
thœÉš my£áa khÆUªj tF¥ãd®¡F uhéa m¿î òf£L
tj‰fhd trâfis mJ c©L g©ÂÆU¡»wbj‹gijí«
kW¡f KoahJ” v‹W vGâÆU¡»wJ.

Fo muR - 1925

368

ïªj¡ Fz§fis tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« c©lh¡»
ÆU¡Fnkahdhš, ïªâahÉYŸs k‰w všyh °jhgd§fisí« Él
tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« mâf gy‹ mˤâU¡»wJ v‹gâš
rªnjf« c©lh ? Mjyhš ïªJ kfh r_fkhdJ, xU T£l¤jhÇ‹,
xU F¿¥ã£l bfhŸif¡F mETykhdnjašyhkš, njr bghJ
e‹ik¡F«, r_f x‰Wik¡F« c‰wjšybt‹gijí«, tF¥òthÇ¥
ãuâÃâ¤Jt«jh‹, njr x‰Wik¡F«, r_fK‹nd‰w¤â‰F«, gu°
gu e«ã¡if¡F« rŠÓÉ v‹gijí« eh« cWâahf¢ brhšYnth«.
Fo muR - jiya§f« - 13.12.1925

369

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

âahfuha® âUehŸ

fhŠÓ kfheh£L¤ jiyt®

ï«khj« 16, 17, 18-ªnjâ M»a _‹W eh£fisí«, fhyŠ br‹w
bgÇahuhd $kh‹. ã. âahfuha br£oahÇ‹ Ãidî¡F¿a âU
ehshf¡ bfh©lhlnt©Lbk‹W, fd«. gdfš ïuh#h X® m¿¡if
btËÆ£oU¡»wh®. ïjid¥ g‰¿ “nyhnfhgfhÇ” g¤âÇ¡if
ã‹tUkhW vGJ»wJ:“ or«g® khj« 16,17,18-ªnjâfis fhyŠbr‹w bgÇahuhd
âU. ã. âahfuha br£oahut®fË‹ âUehshf¡ bfh©lhl nt©L
bk‹W Ô®khŤâU¡»wh®fŸ. fhyŠbr‹w bgÇahU¡F Phgf¢
á‹d« x‹W V‰gL¤jnt©Lbk‹W«, mt® bfhŸiffis
ehbl§F« gu¥gnt©Lbk‹W«, mj‰fhf e‹bfhilfŸ tNÈ¡f
nt©Lbk‹W« Koî brŒâU¡»wh®fŸ. fhyŠbr‹w âahfuha®
eh£o‹ ešthœî fUâí«, áw¥ghf¥ ãuhkzušyhjhÇ‹ bgU
thœî fUâí«, bgUªbjh©L brŒjhbu‹gij ahU« kw¡fKo
ahJ. mt® âU ehis¤ j¡fnjh® KiwÆš bfh©lhlnt©L«.
mt® Ãidit k‰wt®fŸ v›thW bfh©lhoD« bfh©lhl£L«.
âahfuha® bgauhš eh£ony jFâahd gy ïl§fËš, fj® berî¢
rhiyfŸ V‰gL¤jnt©Lbk‹W eh« brhšYnth«. ïjdhš
ãuhkzušyhjh® bgU«gadilth®fŸ. fhyŠbr‹w br£oah®,
br‹idÆš Rkh® gâidªJ tUl§fS¡FK‹ xU berî¢rhiy
ia¤ jkJ brhªj¥ bghW¥ãš el¤â tªjik ïjidbah£o ekJ
Ãidî¡F tU»wJ.”

ekJ rnfhju¥ g¤âÇ¡ifÆ‹ Mirfis eh« kdjhu Mnkh
â¡»nwh«. fhyŠbr‹w bgÇahÇ‹ âUehis, c©ik¥ ãuhkz
ušyhjh® ahtU« j¡f áw¥òl‹ bfh©lhlnt©Lbk‹ gnj ekJ
ÉU¥gkhF«. ïjid m¿ªJ«, ãuhkzušyhj g¤âÇ¡iffŸ gy
bksdŠ rhâ¤âU¥gij neh¡F«nghJ, ï¥g¤âÇiffŸ ï¤âU
ehis¡ bfh©lhlnt©Lbkd vGâdhš, ãuhkz¥ g¤âÇ¡if
fS«, m¥g¤âÇ¡if¡ nfhZoÆdU« ït®fŸ #ÞoÞ f£áÆš
nr®ªJ É£lh®fŸ vd¡ T¢rÈLth®fŸ vd¥ gaªJ ïU¡»‹wh®fŸ
nghY«; ah® v¥goÆUªj nghâY« ek¡F mij¥g‰¿¡ ftiy
Æšiy. ãuhkzušyhjh® ï¤âUehis¡ bfh©lhlnt©L bkd
Û©L« tÈíU¤J»nwh«.
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 13.12.1925
Fo muR - 1925

370

fhŠÓ kfheh£L¤ jiyt® $kh‹. âU.É.fÈahzRªju
KjÈah®, jkJ ‘etr¡â’ g¤âÇifÆš “kfheh£L¤ jiyt® Ia§fh®,
M¢rhÇah® if¥ãŸisahf elªjh® v‹D« ciufis ‘Fo muR’
g¤âÇif âU«g th§»¡bfhŸtJ mj‹ bgUªjifikia¡
fh¥gjhF«. xUt® jdJ kd¢ rh‹W¥go elªjij k‰bwhUt®
âǤJ¤ j« kd« nghdthW TWtJ mwkhfh. “Fo muR”
MáÇa®ghš vk¡F Ãu«ãa m‹ò c©L. m›t‹ò fhuzkhfnt
ï›thW vGj¤ Jªnjh«” v‹W vGâÆU¡»wh®.
Mdhš ‘Fo muR’ mj‹ bgUªj‹ikia¡ fh¥gh‰¿¡
bfhŸtânyh, áWªj‹ik milahâU¥gânyh fU¤Jit¤J mJ
jÄœ eh£oš cyhtÉšiy. bgUªj‹ikia¡ fh¥gh‰¿¡ bfhŸs
nt©Lkhdhš, mndf áWªj‹ik¡ fhÇa« brŒant©Lbk‹gJ
mj‰F¤ bjÇí«. bgUªj‹ik tªjhY« rÇ áWªj‹ik tªjhY«
rÇ mšyJ Fo munr kiwªJ nghtjhÆUªjhY« rÇ c©ikia j‹ kdJ¡F c©ik v‹W g£lij - vL¤J¢ brhšYtJjh‹ mj‹
bjh©lhf cilaJ v‹gij etr¡âí« mj‹ MáÇaU«
czu£L«.
mšyhkY«, ïJ c©ik¡ fÈahzRªju KjÈah® vGâÆU¥
ghuhÆ‹, ÃgªjidÆšyhj k‹Å¥ò¡ nf£L¡bfh©L vGâait
fis¥ ã‹th§»¡bfhŸs nt©oaJ c©ikia c¤njá¤J Fo
muá‹ flikah v‹whtJ nahá¡F«. Mdhš, jÄœeh£il Vkh‰¿
ãuhkz®fS¡F jiyiaí«, ãuhkzušyhjhU¡F thiyí« fh£L«
nghÈ¡ fÈahzRªâu KjÈah® vGâaij¡ “Fo muR” v¥go
V‰F«? nghÈ¡ fÈahzRªâu KjÈahÇ‹ muáaš elto¡if
fis¤ âuhá‹ xU j£oš it¤J¡ “Fo muR” “jÄœehL” “i[òš
ï°yh«” “Rnfhja«” “°tuh{ah” “nyhnfhgfhÇ” “CÊa‹” “et
ïªâah” “ÔdgªJ” “tŠánfrÇ” KjÈa g¤âÇ¡iffŸ vGâ
ÆU¥gitfisí« k‰bwhU j£oš it¤jhš, $kh‹ nghÈ¡
fÈahzRªâu KjÈahÇ‹ j£L Ãy¤ij É£L¡ bfhŠr§Tl
mirahJ v‹gnjhL, $kh‹ KjÈahÇ‹ el¤ij¡F ‘Fo muR’
371

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

KjÈaitfbsGâaJ MÆu¤âbyhU g§FTl ÃfuhfhJ v‹gJ
És§F«. $kh‹. KjÈahut®fS¡F kd¢rhøba‹D« nguhš,
jh« elªJ bfh©l fhÇa¤ij kWgoí« Ãid¥ò _£L»nwh«.
ïJjhdh $kh‹. KjÈahÇ‹ kd¢rhø ba‹gij k‰bwhUKiwí«
$kh‹ KjÈahiu¢ áªâ¤J¥ gh®¡F«go jhœikahŒ¡ nf£L¡
bfhŸ»nwh«. ïjdhš mtU¡F c©ik »il¡fhÉ£lhš, jÄœ
eh£oYŸs VjhtbjhU IªJ g¤âuhâg®fis¥ gŠrha¤jhuhf
ÃaĤJ, mt®fis¡ bfh©L brhšy¥gL« Koî¡F $kh‹
c©ik¡ fÈahzRªâu KjÈah® jahuhÆU¡»whuhbt‹W nf£»
nwh«. gŠrha¤jh® brhšY« Koî¡F “Fo muR” f£L¥gl¤ jahuh
ÆU¡»‹wbj‹W ïjdhš cWâ TW»wJ. m‹¿í« $kh‹.
KjÈahut®fis “Fo muá‹” el¤ij¡fhf¢ r®¡fh® Ãaha °jy¤
â‰F¥ nghF«go xU e©g® mtU¡F nahrid brh‹dhuh«.
m¥goahdhY«, jdJ elgo¡ifia, Ãahakhdjh¡»¡ bfh©lh
Y§Tl r«kjnk. Fo muR¡fhtJ, mj‹ g¤âuhâgU¡fhtJ
etr¡âÆlnkh, mj‹ g¤âuhâguhd $kh‹. KjÈahÇlnkh v›Éj
Jntõnkh, gifiknah ïšiyba‹gijí« “Fo muR«” mj‹
g¤âuhâgU« cWâ TW»wh®fŸ. Éf, fhŠÓÆš Tod ãuhkz
ušyhjh® kfheh£o‰F $kh‹ KjÈahut®fŸ tuntÆšiy. $kh‹.
lh¡l®. tujuh#&Y ehíL tªâUªjh®. lh¡l® tujuh#&Y ehíLit
$kh‹ eha¡f® kfheh£L¡F tU«go miH¤jnghJ, jh‹ tUtâš
MnBgizÆšiyba‹W«, $kh‹. KjÈah® tUtâšiybad¢
brhšÈÉ£lhbu‹W« brh‹dh®. clnd $kh‹ KjÈahiu, $kh‹
eha¡f® nf£lnghJ, $kh‹ KjÈah® jh« m¥go xU¡fhY«
brhšyntÆšiyba‹W«, $kh‹. ehíL nt©Lbk‹nw brhšÈ,
e«ÄUtU¡F« fyf¤ij c©lh¡f¥ gh®¡»‹whbu‹W«, k‰W« áy
Éõa§fS« brh‹dnjhL, jh‹ tUtjhfî« x¥ò¡bfh©lh®.
m¥goÆU¡f, ãuhkzušyhjh® kfheh£o‰nf, $kh‹. KjÈah®
tuhj fhuzbk‹d? mj‹ elgo¡iffis¡ Tl¤ jkJ g¤âÇ¡if
Æš eLÃiyikíl‹ ãuRÇ¡fhkš, RnjrĤâuidÉl nkhrkhd
ÃiyikÆš ãuRÇ¡f¡ fhuzbk‹d? mšyhkš, “$kh‹. j©l
gh ãŸisÆ‹ fLikahd bkhÊ¥ ãunahf¤jhš T£l¤âš
FH¥gK«, T¢rY« V‰g£L T£l« fiy¡f¥g£lJ” v‹W Éõk
Ã%g« vGj¡ fhuzbk‹d? T£l¤â‰F tªâUªjt®fSila
bgaiu V‹ F¿¥ã£oU¡f¡TlhJ? m‹¿, kfheh£o‹ Éõah
nyhrid¡ fÄ£oÆnyh, kfheh£onyh xUtU« Kiw¥go ãuhkz
ušyhjh® kfheh£L¤ Ô®khd¤ij¡ bfh©Ltu Éšiyba‹W« mit
kfheh£oš Mnyhrid¡nf bfh©LtuÉšiyba‹W« etr¡âÆš
vGâÆU¥gJ c©ik KjÈahÇ‹ elto¡ifah? mšyJ nghÈ
Fo muR - 1925

372

KjÈahÇ‹ elgo¡ifah? Éf, ãuhkzušyhjh® kfheh£L¤
Ô®khd§fis kfhehL Koªjîl‹ Éõahnyhrid¡ fÄ£oÆš,
1. jiyt® $kh‹. KjÈahÇl« $kh‹. eha¡f® bfhL¤jhuh?
ïšiyah?
2. $kh‹. ghty® mij¥ ãnunuã¤jhuh? ïšiyah?
3. $kh‹. j©lgh ãŸis mij MjǤjhuh? ïšiyah?
4. $kh‹. eha¡fiu $kh‹ KjÈah®, ïu©L Ô®khd§
fËU¡»wnj, c§fSila mã¥ãuha bk‹dbt‹W
nf£lhuh? ïšiyah?
5. $kh‹. eha¡f® vGªJ ãuhkzušyhjh® kfheh£L¤ Ô®kh
d«, ehD« ïUªJ brŒjjhjyhš mj‰F khwhf ï¥bghGJ
eh‹ ngr KoahJ; MifÆdhš vªj¤ Ô®khd¤J¡fhdhY«,
nth£L¡ nfS§fŸ v‹W $kh‹. eha¡f® brh‹dhuh?
ïšiyah?
6. mj‹nkš $kh‹. v°.ïuhkehj‹ Ô®khd« nth£L¡F
Él¥g£L¤ njh‰W¥ nghƉwh? ïšiyah?
7. mJ njh‰wîl‹, clnd $kh‹. $ÅthrŒa§fh®, $kh‹.
ghtyiu mt® ãnunuã¤j Ô®khd¤ij thÕ° th§»¡bfhŸ
S«go brh‹dhuh? ïšiyah?
8. $kh‹. j©lgh ãŸis vGªJ, $kh‹. ghty®
Ô®khd¤ij¥ ã‹th§»¡bfhŸStjhŒ¢ brh‹dhY«, jh‹
mij x¥ò¡bfhŸtâšiyba‹W tÈíW¤âdhuh? ïšiyah?
9. ãwF $kh‹. KjÈah® thÕ° th§»¡bfhŸs mEkâaˤJ
É£ljhf¢ brh‹dhuh? ïšiyah?
10.mªj mEkâia $kh‹. eha¡f® x¥ò¡bfhŸshkš thjho
aâš, kWgoí« bfh©Ltu $kh‹. KjÈah® mEkâ bfhL¤
jhuh? ïšiyah?
11. $kh‹. eha¡fiu kWgoí« ãnunuã¡F«nghJ, vG¤J
_ÈakhŒ¡ bfhL§fŸ v‹W nf£lhuh? ïšiyah?
12. $kh‹. eha¡f® K‹dnk c§fŸ ifÆš bfhL¤âU¡»wnj,
mij Ú§fŸ ifÆš it¤J¡ bfh©oU¡»Ö®fnsba‹W
brh‹dhuh? ïšiyah?
13. mJ rka« $kh‹. KjÈah® ifÆš m¤ Ô®khd§fŸ
ïUªjjh? ïšiyah?
373

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

14. jkJ ifÆš m¤Ô®khd§fËUªJ«, mij V‰W¡bfhŸs
kh£nl‹, ntW vGâ¡bfh©L thU§fŸ vd $kh‹. KjÈ
ah® brh‹dhuh? ïšiyah?

23. ïj‰F¡ fhuz« $kh‹.ïuhkrhÄ eha¡f®, ã‹dhš j©Ù®
rh¥ã£L¡ bfh©oUªjJ«, mt® tªjhš MnBã¥gh®
v‹»w gaªjhdh? mšyth? mšyhkY«, mt® tªjJ«
$kh‹. KjÈahU£gl ahtU« áǤjh®fsh? ïšiyah?

15.$kh‹. eha¡fU«, $kh‹. j©lgh ãŸisí« ãuhkz
ušyhjh® kfheh£L¤ Ô®khd¤ij vGâ¡ bfh©oU¡F«nghJ
nj®jY¡fhf X® ngh®L ÃaÄ¡f nt©L« v‹»w X® Ô®kh
d¤ij $kh‹. tujuh#&Y ehíLit¡ bfh©L ãnunuã¡f¢
brŒJ ï¤ Ô®khd¤â‰F v‹d brhšY»‹Ö®fbsd $kh‹.
eha¡fiu¡ nf£lhuh? ïšiyah?

24. gh£dh Ô®khd« gh[hdãwF, $kh‹. ïuhkrhÄ eha¡fiu,
$kh‹. KjÈah® T¥ã£L c§fŸ Ô®khd« xU rka« njh‰wh
Y« njh‰W¥ nghF«nghš ïU¡»wJ. Mjyhš thÕ° th§»¡
bfhŸS§fŸ v‹W brh‹dhuh? ïšiyah?
25. $kh‹. ïuhkrhÄ eha¡f® j‹Dila Ô®khd« njh‰fh
bj‹W«, njh‰WÉ£lhY« mij¥g‰¿¡ ftiyÆšiy
ba‹W« brhšÈÉ£lhuh? ïšiyah?

16.$kh‹. eha¡f® jdJ Ô®khd« vGâ¡bfh©oU¡»wJ,
ïij¤jh‹ nth£L¡F Élnt©L« vd m¡uhrduh»a
$kh‹. KjÈahiu¡ nf£L¡bfh©lhuh? ïšiyah?

26. ãwF bfhŠrneu« bghW¤J fh§»u° Éâ¥go ïUg¤ijªJ
ãuâÃâfË‹ ifbaG¤âUªjhšjh‹ ãnunuã¡fyhbk‹W
$kh‹. ïuhkehjÅl« brh‹dhuh? ïšiyah?

17.ãuhkzušyhjh® kfheh£L¤ Ô®khd« vGâ, $kh‹. j©l
gh ãŸisahš $kh‹. KjÈahÇl« bfhL¡f¥g£lîl‹,
ïJ xG§F¤ jtwhdbj‹W xnuaoahŒ mo¤J É£lhuh?
ïšiyah?

27. ïj‰F¡ fhuz«, 25 ifbaG¤J th§Ftj‰FŸshf
kfheh£L k‰w Ô®khd§fis bašyh« jhnd ãnunuã¤J mt
rutru khŒ¤ Ô®khŤJ, kfheh£L elto¡iffis Ko¤J
m¤Ô®khd« kfheh£L¡F tubth£lhjgo brŒa nt©L
bk‹w v©zªjhdh? ïšiyah?

18.tF¥òthÇ Ô®khd¤ij uhéa kfheh£oš ãnunuã¡f
$kh‹. uhkehj‹ mDkâ nf£lj‰F, $kh‹. KjÈah®
mDkâaˤjhuh? ïšiyah?
19. ³ Ô®khd¤ij efš Ô®khd§fnshL m¢ro¤J, ãnunu
ã¥gt® $kh‹. v°.ïuhkehjbd‹W«, Mnkhâ¥gt® $kh‹.
ïuhkrhÄ eha¡fbu‹W« F¿¡f¥g£ljh? ïšiyah?

28.m¥goÆUªJ«, fšgh¤â Ô®khd¤â‹ ngÇš $kh‹.
$ÅthrŒa§fh® áne»j®fŸ áy® ngr¡ nf£L¡bfh©ljhš
mt®fS¡F¥ ngr mEkâ bfhL¤jhš, k¤âÆš »il¤j
bfhŠr neu¤âš Rkh® 30 ãuâÃâfS¡F nkš $kh‹. eha¡f
uhš Ô®khd¤J¡F¡ ifbaG¤J th§»¡ bfhL¡f¥g£ljh?
ïšiyah?

20. ï¥goÆU¡f, kfheh£o‹ Éõahnyhrid¡fÄ£oÆnyh,
kfheh£onyh xUtU« Kiw¥go Ô®khd§fis¡ bfh©Ltu
Éšiy ba‹W etr¡âÆš $kh‹. KjÈah® vGâÆU¥gJ
c©ik KjÈahÇ‹ T‰wh? mšyJ nghÈ KjÈahÇ‹ T‰wh?

29. ïJ nf£lJ«, bfhL¤jJ«, ifbaG¤J th§»dJ«,
gh£dh¤ Ô®khd¤ij x¥ò¡bfh©L fh§»u° r£lrig¤ nj®
jiy el¤j nt©Lbk‹w Ô®khd¤ij $kh‹. $ÅthrŒ
a§fh® ã‹ th§»¡bfh©lj‰F¥ ãwFjhdh? mšyth?

kfheh£L elgo¡iffŸ
21. kfheh£oš ïu©lhtJ Ô®khdkhf, °jy °jhgd§fis¡
fh§»u° if¥g‰wnt©L« v‹w j¤Jt¤njhL bfh©Ltª
âUª jij¥ ãnunuã¡f, MjÇ¡f, Mnkhâ¡f _‹W fdth‹
fŸ bga® F¿¥ã£oUªjjh? ïšiyah?
22. mªj¥go¢ brŒahkš, m¡uhrdhâgâ jhnd vGªJ mtru
trukhŒ¥ ãnunuã¤J Ãiwnt¿É£lbj‹W brh‹dhuh?
ïšiyah?
Fo muR - 1925

374

ït‰¿‰F $kh‹. KjÈahut®fŸ jkJ kd¢rhø thj¤âš
v‹d gâš brhšÈÆU¡»wh®? mšyJ v‹djh‹ brhšy¥ngh»wh®?
kd¢rhø¡F X® msî©lh ïšiyah? âUlî«, bfhiybrŒaî«,
bfhŸisao¡fî«, xU kÅjD¡F mtDila kd¢rh£á ïl§
bfhL¤JÉ£lhš, cyf¤jh® thŒ_o¡bfh©oU¡f nt©oaJjhdh?
cyf¤jhUila kd¢rh£á ï›Éj¡ fhÇa§fis btË¥gL¤j¡
f£lisÆ£lhš, mt®fŸ kd¢rh£á¡F kÇahijí©lh? ïšiyah?
375

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

kd¢rh£ába‹whš, xUt® kd¢rh£áÆš k‰bwhUt® v¥go¥
ãuntá¡fyh«? Fo muá‹ kd¢rh£áÆš V‹ $kh‹. KjÈah®
ãuntá¤J¥ ã‹th§»¡bfhŸS«go f£lisÆL»wh®. $kh‹.
c©ik KjÈahUila kd¢rhøia¡ Fo muR«, mj‹ g¤âuhâ
gU« e‹F m¿th®fŸ. mJ Äfî« gÇR¤jkhd kd¢rhø. fhŠÓòu«
kfheh£L elgo¡iffŸ f©o¥ghŒ $kh‹. c©ik KjÈahÇ‹
kdrh£á mšynt mšy. $kh‹ mŒa§fh®, M¢rhÇahÇ‹ kd¢
rhøfŸ $kh‹. KjÈahÇ‹ rßu¤â‰FŸ òFªJ. $kh‹. KjÈ
ahÇ‹ kd¢rhøia mo¤J¤ Ju¤â mªj °jhd§fis M¡uĤJ¡
bfh©L mitfŸ el¤âd elto¡iffŸ jhbd‹gij Fo muR«,
mj‹ g¤âuhâgU«, k‰W« mj‹ e©g®fS« nfhòu¤â‹ ÛâUªJ
Ttî« mŠr kh£lh®fŸ.
fhŠÓòu« kfheh£oš $kh‹. nghÈ KjÈah® f©Q¡F
$kh‹fŸ. ïuhkrhÄ eha¡fU«, ïuhkehjD«, j©lgh ãŸisí«
X® á¿a _£il¥ ó¢ánghš És§»dh®fbs‹gijí«, mt®fis
kÅj®fshf¡Tl kâ¡fÉšiyba‹gijí«, mt® kW¡fnt Ko
ahJ. Mdhš, $kh‹fŸ, uh#nfhghyh¢rhÇahU« $ÅthrŒa§fh
U«, nghÈ KjÈah® f©Q¡F¡ FyFUthŒ És§»dh®fbs‹gij
í«, mt® kW¡fnt KoahJ. c©ik KjÈah® cŸs¤âš $kh‹
fŸ. ïuhkehjD«, j©lgh ãŸisí«, eha¡fU« v¥go És§F
»‹wh®fbs‹gJ«, $kh‹fŸ. $ÅthrŒa§fhU«, ïuh#nfhghyh¢
rhÇahU« v¥go És§F»‹wh®fbs‹gJ« c©ik KjÈahU¡F«,
mtUila m‹g®fS¡F« e‹whŒ¤ bjÇí«. $kh‹. KjÈahÇ‹
âahfK«, mtUila njrg¡âí« mtuJ ciH¥ò« jÄœk¡fŸ
btFng® m¿akh£lh®fŸ. rhjhuz k¡fS¡F Vnjh mt® X® jÄœ
go¤jt bd‹W kh¤âu«jh‹ bjÇí«. th°jt¤ânyna $kh‹.
KjÈah® uhéa thœÉš ïw§fhkš jdJ jÄœ cgh¤âaha® c¤â
nahf¤ânyna ïUªâU¥ghuhdhš, ïJtiuÆš yB¡fz¡fhd
%ghŒfŸ r«ghâ¤âU¥ghbu‹gnjhL, kAhknAhgh¤âaha g£l§
fS«, k‰W« jÄœ mfuhâ vGJtj‰F«, jÄœ¥ ãŸisfis¥ gߣ
á¤J mt®fŸ ãuhkz gßBf®fŸ ifÆš á¡» gßiBÆš jt¿¥
nghfhkš ÉU¤âailtj‰F«, murh§f¤âš jÄG¡F¤ j¡f nah¡»
aij r«ghâ¥gj‰F« cjÉahÆUªâU¥gh®. ïuhtz‹ j§ifah»a
N®¥gdifia _¡ifí«, Kiyiaí« mW¤j uhk‹, c¤jk‹ ÉZQ mtjhu« v‹W«, mj‰F¥ ãuâahŒ Óijia¡ bfh©LnghŒ
mnrhftd¤âš it¤J j‹ kfis¡ fhtšngh£L it¤âUªjt‹
ïuhB[‹ v‹W«, fhÈšyhjt‹ beh©o, f©Âšyhjt‹ FUl‹
v‹W«, ïU¡»w ò°jf¥ gŸË¡Tl¥ ghl§fis vGâ¡ bfh©oUª
jhš, msÉl Koahj gz¤ijí« r«ghâ¤âU¥gh®. c©ikÆš
Fo muR - 1925

376

jÄœ eh£L uhéa thœÉÈU¡F« vtUila âahf¤â‰F«, $kh‹.
KjÈah® âahf« ã‹ th§»aJ mšy v‹W jh‹ brhšynt©L«.
mt® j‹id¥g‰¿ És«gu¥gL¤â¡bfhŸS§ Fz« bfhŠrK«
ïšyhjtuhdgoahš, mtUila âahf§fis¥ bghJk¡fŸ m¿a
tÊÆšyhk‰ nghŒ É£lJ. mJ kh¤âukšy, mtÇl¤âš mªÃaiu
k‹Å¡F« Fz« jÄœ eh£oYŸs ahiuí«Él mâfkhí©L.
cjhuzkhf, ïu©L khj§fS¡F K‹òjh‹ $kh‹. $ÅthrŒ
a§fh®, e‹Åy¤âš X® T£l¤âš ngR«nghJ, $kh‹. KjÈah®
khßr‹ v‹W«, #°o° føÆäLg£ltbu‹W« mtiu fh§»ui[
É£L btËah¡f nt©Lbk‹W«, brh‹dij clnd kwªJ $kh‹.
$ÅthrŒa§fh® jiyikÆ‹ Ñœ jÄœehL el¡f nt©Lbk‹W«,
mt® mU« bgU« jiytbu‹W« brhšÈ, mtiu¡ fh§»u°
fÄ£o¡F¤ jiytuh¡FtJ ïnyrhd fhÇakšy. ïj‰F ga§
bfhŸË¤jd« X® fhuzkhÆUªjhY§Tl, k‹Å¥ò¤ j‹ikÆ‹
bgUikia eh« kwªJÉl¡ TlhJ. $kh‹. M¢rhÇahut®fis¥
g‰¿í« gy òuhz§fŸ brh‹dt® v›tsî Ó¡»u¤âš mij kwªJ
mtÇl¤âš m‹ò bfh©lt® nghš el¥gbj‹whš, mJî« bgUª
j‹ikÆ‹ m¿F¿naahF«. v¥goahd nghâY« c©ik KjÈ
ahÇ‹ kd¢rhøia¥ g‰¿í«, mtuJ bfhŸiffis¥ g‰¿í«,
ek¡F xU¡fhY« Énuhjnkh, Jntõnkh »ilant »ilahJ.
c©ik KjÈahÇ‹ gyåd¤jhš, á‰áy rka§fËš âObu‹W nghÈ
KjÈahÇ‹ Mâ¡f« gy¥g£L njr¤ijí«, r_f¤ijí« ghHh¡F«
Ãiyik V‰g£L¥ nghŒ ÉL»wnj v‹gJjh‹ ekJ ftiy. m¤
njh‰w« ïŤ njh‰w¡Tlh bj‹gJjh‹ ekJ c©ikahd Mirna
a‹¿, c©ik KjÈahÇ‹ kd¤ij¥ ò©gL¤jnth, fZl¥
gL¤jnth eh« xU ÃÄõK« Ãid¡fntÆšiy; Ãid¥gJÄšiy.
ekJ nfŸÉfS¡F¥ gâš tªjîl‹ k‰wit vGJnth«.
Fo muR - f£Liu - 13.12.1925

377

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

nry« âahfuha Ãiya« âw¥ò«
fj®¢rhiy âw¥ò«
áwªj njrg¡jU«, c©ik r_f¤ bjh©lUkhd
fhyŠbr‹w $kh‹. âahfuha br£oahÇ‹ Phgfh®¤j¤â‰fhf
V‰g£l âahfuha Ãya« v‹D« f£ol¤ij¤ âwªJ it¡F«
gh¡»a« eh‹ milªjij¥g‰¿ msÉyhj k»œ¢á vŒJ»nw‹.
ï¡fhÇa¤ij¢ brŒa vd¡F¡ f£lisÆ£l $kh‹. fzgâah
ãŸisat®fSila m‹igí«, ÉlhKa‰áiaí« eh‹
ghuh£LtnjhL, mtU¡F vdJ e‹¿ia¢ brY¤J»nw‹. $kh‹.
fzgâah ãŸisat®fË‹ Fzhâra§fis $kh‹. tujuh#&Y
ehíLthš nfŸÉ¥g£oU¡»nw‹. uhéa Éõa¤âš mtU¡F«,
ek¡F« mã¥ãuhangjÄUªjhY«, mtUila mã¥ãuha« ekJ
mã¥ãuha¤âš FW¡»LtjhÆUªjhY«, mtuJ c©ik¤
j¤Jt¤ijí« C¡f¤ijí« eh‹ ghuh£lhkÈU¡f KoahJ.

fhyŠbr‹wt® $kh‹. âauhfuhabr£oah® v‹W brhšYtJ xU
Éj¤âY« ÄifahfhJ. 5000, 6000 %ghŒ r«gs« tU« kªâÇ
c¤ânahf« ngh‹w bgU« gjÉfbsšyh«, jdJ fhyoÆš 圪J
»lªj fhy¤âš jd¡bf‹whtJ, jdJ k¡fS¡bf‹whtJ, jdJ
gªJ¡fS¡bf‹whtJ vL¤J¡bfhŸshkš, mªÃa®fS¡nf mit
fis tH§» tªjh®. ï›Éj Raeyk‰w j‹ikíila jiyt®
ahuhtJ ïU¡»‹wh®fshbt‹gij Ú§fŸ nahá¤J¥ ghU§fŸ.
ï›tsî ne®ikahd bgÇahiu ïJtiu eh‹ rªâ¤J¥ ngáa
âšiyahdhY«, mtUila khr‰w cŸs¤âÅl« vd¡F v¥bghG
J« g¡â c©L. m¥ng®¥g£l bgÇahÇ‹ Phgfh®¤j¤â‰ fhf
V‰gL¤âÆU¡F« f£ol¤ij¤ âwªJit¥gij eh‹ X® bgU«
gh¡»akhfnt fUâ ï¤ bjh©il¢ brŒ»nw‹. vd¡F¡ fhayhthŒ
ïU¥gjhš mâfkhf¥ ngrKoahjj‰F tUªJ»nw bd‹W brhšÈ
btŸË¢ rhÉÆdhš f£ol¤ij¤ âwªJ it¤jh®.
F¿¥ò:05.12.1925 ïš nry« br›thŒ¥ng£ilÆš f£l¥g£l
âahfuha® Ãidî f£ll« k‰W« fj®¢rhiy âw¥òÉHh ciu.

Fo muR - brh‰bghÊî - 13.12.1925

$kh‹. âahfuha br£oah® bj‹dh£L¡nf gG¤j njrhã
khÅ. mt® ekJ r_f¤J¡F c©ikahŒ¤ bjh©L brŒjt®.
ãuhkzušyhjhU¡F kw¡f Koahj jiyt®. mtUila fhÇa§f
bsšyh« bfhŠrK« Raeyk‰wJ. uhéa Éõa§fËš vd¡F«
mtU¡F« mã¥ãuha ngj§fËUªjhY«, r_f K‹nd‰w¤âš
v§fSila mã¥ãuha« x‹whfnt ïUªJ tªjJ. r_f
Éõa¤ij¥ g‰¿í«, uhéa Éõa¤ij¥g‰¿í«, mtU¡FŸs
mã¥ãuha§fis X® bgÇa Ô®¡fjÇrdbk‹nwjh‹ brhšy
nt©L«. r_f Éõa¤ij¥g‰¿ mt® brh‹d mã¥ãuhaªjh‹,
ï‹iwa âd« fh§»uáYŸs ãuhkzušyhj bgU«ghnyh®
V‰W¡bfh©oU¡»wh®fŸ. uhéa Éõa¤âš mtuJ mã¥ãuha§
fis ï‹dK« v‹ ngh‹wh® V‰W¡ bfhŸshÉ£lhY«, fh§»uáš
ãujhdkhdt®fbs‹W«, bršth¡FŸst®fbs‹W« brhšy¥gL«
Rauh{a¡f£áahbu‹nghU« mijna ã‹g‰W»wh®fŸ. ghiõÆš
VjhtJ ɤâahrÄUªjhY«, j¤Jt¤âš ɤâahrÄšiyba‹gij
Ú§fŸ x¥ò¡bfhŸSå®fŸ. ïªâa bghJ#d nritÆš xnu
mã¥ãuha¤njhL »s«ã bjh©LbrŒJ mnj mã¥ãuha¤njhL
Fo muR - 1925

378

379

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

kEÚâ f©lKiw
“cij¤J¡ bfh‹wj‰F %ghŒ 200 mguhj«”

KGtijí« J©L J©lhf bt£o mtDila všyh¥ bghUŸ
fisí« ãL§»¡ bfhŸsnt©L« v‹W«, “xU ãuhkz‹ f‰òila
xU °âßia Juh¡ujkhf¥ òz®ªjhY§Tl MÆu« gz¤â‰FŸ
mguhj« Éâ¡f nt©L«” v‹D« bfhŸifíŸs ïªJ j®k
rh°âu§fis¥ ãÇ£oõh® ã‹g‰Wtâš ek¡F x‹W« M¢rÇa
khf¤ njh‹wÉšiy. Mdhš, ït‰iw mEkâ¤J¡ bfh©L X®
bgÇa r_f« cÆ® thœ»wnj ba‹gij¥g‰¿¤jh‹ eh« ftiy
bfhŸS»nwh«.
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 13.12.1925

m[h« njÆiy¤njh£l¤âš, ntiy brŒj X® ïªâa¡
TÈia cij¤J¡bfh‹w X® Inuh¥ãaU¡F 200 %ghŒ mguhj«
Éâ¤jij¡ nf£f ïªâa®fŸ kd« gjWbk‹gâš MnBgid
Æšiy. MdnghâY«, ïJKjš jlitašy. ïj‰F K‹ gy jlit
fËš ïijÉl¡ bfhLikahd r«gt§fŸ gyt‰iw¥ gh®¤âU¡
»nwh«.
ïu©blhU M©LfS¡F K‹ghf, brÆšfh£ v‹»w
ïl¤âš X® ïªâa °âßia îthzkhŒ ïG¤J¡bfh©LnghŒ
ïu¤j« tU« goahf¥ òz®ªj X® Inuh¥ãa nrhš#U¡F, 25 %ghŒ
mguhj« Éâ¤j khÍ°ânu£ Ô®¥ò vGJifÆš, “X® ïªâa
°âßia, X® Inuh¥ãa® òz®ªjij X® bgÇa j¥bg‹gjhf eh‹
vL¤J¡bfhŸsÉšiy, Mdhš ïu¤j« tU«go òz®ªjj‰fhf
mguhj« Éâ¡F«goÆU¡»wJ. Mjyhš mj‰fhf 25 %ghŒ
mguhj« Éâ¡»nw‹” vd¡ F¿¥ã£oUªjJ nea®fŸ Phgf¤
âÈU¡F«. btŸis¡fhuUilaî«, murh§f¤jhUilaî«,
ïJngh‹w brŒiffŸ, kâ¡f¤jFªjJ«, ïªJ j®k¤â‰nf Mjhu
khdJkhd kEj®k rh°âu¤ij ek¡F Phgf _£L»wJ. Vw¡Fiwa
btŸis¡fhuUilaî«, murh§f¤jhUilaî«, brŒifí«, kEj®k
rh°âu¤ij mo¥gilahf it¤J¤jh‹ f£l¥g£oU¡»wJ v‹»w
Éõa¤âš, ek¡F mâfkhd rªnjf« njh‹Wtnj »ilahJ.
VbdÅš, kE 8-tJ m¤âaha« 380-tJ Rnyhf¤âš “ãuhkz‹
v¥ng®¥g£l ghtkhd brŒif brŒjhY«, mtid¡ bfhšy¡TlhJ,
fhaK« brŒa¡TlhJ, nt©Lkhdhš mt‹bghUis mtD¡F¡
bfhL¤J nt‰ùU¡F mE¥ãÉlyh«” v‹W«, 381-tJ Rnyhf¤âš
“v›tsî bgÇa F‰wkhdhY«, ãuhkzid¡ bfhšynt©Lbk‹W
mur‹ kdâY« Ãid¡f¡TlhJ” v‹W«, 379 - tJ Rnyhf¤âš,
“ãuhkzDila jiyia bkh£il ao¥gJ, bfhiy
j©lidahF«” v‹W«, °âß Éõa§fËš N¤âu‹ fhtÈšyhj
ãuhkz °âßia¥ òz®ªjhš M©F¿ia mW¤J mt‹ njf
Fo muR - 1925

380

381

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

bfhšiy tÊ¥ãuntr«, rh¡fil
tÊ¥ãuntr¤ijÉl nkhrkhdjh?
br‹id #°o° føia¢ nr®ªj $kh‹. jÂfhry«
br£oahut®fŸ, br‹id fh®¥nghnuõD¡FŸ Ãakd« _ÈakhŒ
ãuntá¤jij¡ bfhšiy tÊba‹W áy ãuhkz¥ g¤âÇiffŸ
T¡FuÈL»‹wd. MÆD« ek¡F mij¥g‰¿¡ ftiyÆšiy.
Rauh{a¡ f£áahU«, mj‹ jiyt®fS« rh¡fil tÊÆš
ãuntá¡»wh®fns, ïij Él #°o° fø¡fhuUila elto¡if
v¥go nkhrkhF«? nfhaK¤ö® Íšyh fh§»u° fÄ£o¤ jiytU«,
Rauh{a¡fø¤ jiytUkhd X® ãuhkz®, ãuhkzU¡F
Énuhjkhd føba‹W«, eh£o‰F¥ ã‰ngh¡fhd føba‹W«,
r®¡fh® c¤ânahf¤J¡F«, Raey¤J¡F« Mir¥g£l føba‹W«,
j‹dhš brhšy¥gL»w #°o° føÆ‹ Mâ¡f¤âÈU¡»w
ïyhfh¡fËbyh‹whd, Íšyhngh®L m§f¤âd® °jhd¤J¡F.
x¤JiHahikiaí« K£L¡f£iliaí« MjÇ¡»w j¤Jt§fis¡
bfh©lt®, gdfhš ïuh#hit¡ bfŠá mtiu Vkh‰¿, Íšyh
ngh®Lbk«g® gjÉ bgWtJ rh¡fil tÊÆš bršYtjh? mšyth?
#°o° føahÇ‹ bfhŸif¥go °jy °jhgd§fËš Ãakd«
bgWtJ fLfsî m¿î cŸstD« xU¡fhY« bfhšiytÊba‹W
brhšynt kh£lh‹. xU¡fhš nj®jÈš njh‰W¥nghŒ Ãakd«
bg‰wJ F‰wbk‹W Ãid¥gh®fnsahdhš, lh¡l®. eha® ngh‹wt®
fbsšyh« fhÇa¤â‹ mtáa¤ij¡ nfhÇí«, nj®ªbjL¡F« #d§
fË‹ m¿ahikia c¤njá¤J«, ngh£oahŒ Égt®fË‹ jªâu§
fisí«, Nœ¢áfisí« f©Âa¡ Fiwthd el¤ijfisí« m¿ª
J«, ï«khâÇahd fhÇa§fËš tÊ fh£oÆU¡»wh®fŸ. Mdhš,
nj®jšfËš Éf¡Tl nah¡»aija‰wt®fS« Égjhdhš
g¤jhÆu«, ïUgâdhÆu« brytʤjhyšyhkš bt‰¿bgw
KoahkÈU¡»w xU T£l¤jh®, ï«khâÇ el¥gj‰F ntW ahuhtJ
tÊfh£oÆU¡»wh®fsh? ïitbašyh« xU #hâahÇ‹ M¡f¤ij¡
Fiw¡fnt©Lbk‹w Nœ¢áí«, nah¡»aija‰wt®fŸ K‹D¡F
tunt©Lbk‹w nguhirí«, j§fŸ #hâahÇl¤âš bršth¡FŸs
g¤âÇ¡iffŸ ïU¡»‹wbj‹»w mf«ghtK«, ï¥go vGj¢
Fo muR - 1925

382

brŒ»wnj mšyhkš, nah¡»akhdt®fS¡F ïâš v›Éjkhd
c©ikí« ïU¥gjhf ek¡F És§fÉšiy. x¤JiHahik v‹gJ
ïšiyahdhš, Rjªju ò¤âíŸst®fS¡F¤ nj®jY¡F«, Ãakd¤
J¡F« msî flªj ɤâahrÄšiyba‹gJjh‹ ekJ mã¥uha«.
ïu©L ngU« j§fËZl« nghš ntiybrŒa °jy °jhgd§fŸ
mik¡f¥g£oU¡»‹wJ. bkh¤j¤âš j‰fhyKŸs vªj °jhgd§
fËY«, nj®ªbjL¥ò _ÈakhdhY«, Ãakd« _ÈakhdhY«
cŸns bršYtjhš ãukhjkhd muáaš fhÇa« vJî« brŒa
Koahbj‹gnjhL mij¤ jdJ Rae‹ik¡F X® gjÉahf kh¤âu«
cgnahf¥gL¤â¡ bfhŸsyhbk‹gJjh‹ ekJ jhœikahd
mã¥uha«.
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 13.12.1925

383

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Rauh{a¡ f£á¡F« mnj khâÇ g«ghÆš V‰g£L ïU¡»wJ.
ghku #d§fis Vkh‰¿¤jh‹ c¤ânahf« bgw, fh§»uR«, uhéa¡
f£áfS« ïU¡»wnj mšyhkš, c©ikahd Rauh{a« bgWtj‰F
mšy v‹gij ïÅahtJ bghJ #d§fŸ cz®th®fshf.
Fo muR - f£Liu - 13.12.1925

Rauh{a¡ fø¡F rhîkÂ
ft®‹bk©il K£L¡ f£il ngh£L °j«ã¡f¢ brŒa
Mu«ã¤j Rauh{a¡f£á, ft®‹bk©L¡F¡ bfhŠr eŠr« ïUªj
f£ilí« mÉœ¤J É£LÉ£L, jd¡nf K£L¡f£il ngh£L¥
ãurhu« Tl brŒa Koahkš j‹idna °j«ã¡f¢ brŒJ bfh©lJ.
Rauh{a¡ f£á ïªj Ãiyik¡F¤jh‹ tUbk‹W K‹dnkna gy®
brhšÈtªjJ cyf« m¿ªjnj. MdhY«, Mir bt£fk¿ahJ
v‹gJ nghš gjÉfS«, c¤ânahf§fS« bgw Mir bfh©l
t®fŸ, cyf¤jh® K‹ÅiyÆš j§fŸ RakÇahij v›Éj« kâ¡f¥
gL»wJ v‹gijna yøa« brŒahkš, x‹WTo bghŒ¥ ãurhu¤
ijí«, ghku #d§fË‹ m¿ahikiaí« j§fS¡F M°âahf
it¤J¡bfh©L, gjÉ nt£iliaí«, c¤ânahf nt£iliaí«
mila Mu«ã¤jh®fŸ. ïj‹ gydhš njr¤â‹ uhéa thœÉYŸs
f£L¥ghL«, f©ÂaK«, kâ¥ò« Ú§» Raey§fŸ kȪJ, Rauh{a¡
f£á¡FŸshfnt ngh£ofŸ V‰g£L, xUtiubahUt® btË¥
gL¤â¡ bfhŸsnt©oajhƉW.
Rauh{a¡ f£áah® g«ghÆš To xUtiubahUt® btË¥
gL¤jhkš c¤ânahf« r«ghâ¤J¡bfhŸs tÊí©lh v‹W nahrid
brŒJ gh®¤J, xU Koî¡F tªâU¡»wh®fŸ. mJ jh‹ uhÍba‹W
brhštJ.
mbj‹dbt‹whš, “eh‹ c‹ nah¡»aijia btËÆš
brhštâšiy; Ú v‹ nah¡»aijia btËÆš brhšy nt©lh«”
v‹gj‰»z§f, bfhŠr fhy¤â‰F ïU f£áahU« j§fŸ bfhŸif
fis¥ ãurhu« brŒa¡TlhJ v‹W Koî brŒJ bfh©lh®fsh«.
ïj‹fU¤J v‹d? bghJ #d§fS¡F, ït®fŸ nah¡»ijia¤
bjÇÉ¡fhkš kiw¤J it¤âU¥gJjhnd.
x¤JiHahik¤ j¤Jt¤â‰F¡ nfL tUtj‰F«, ï«khâÇ
ahf xU Ô®khd« Mkjhgh¤âš brŒJ bfh©lJjh‹ fhuz
khÆUªjJ.

Fo muR - 1925

384

385

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

<nuhL KÅághÈ£o
<nuhL KÅágš nr®k‹ ÛJ áy fî‹áy®fŸ br‹w khj«
<nuhL K‹Ó¥ nfh®£oš, c©ikÆš Ãiwnt¿a Ô®khd¤ij
ÃuhfǤJ É£L , xG§f‰w X® Ô®khd¤ij Ãiwnt‰¿ajhf jdJ
ÄÅ£ òÞ¤jf¤âš nr®k‹ F¿¤J¡ bfh©lhbu‹W« Mjyhš mij
mKY¡F¡ bfh©Ltu¡Tlhbj‹W«, X® j‰fhy¤jil c¤juî
bg‰wij¥g‰¿ 15. 11. 25 “Fo muR” g¤âÇ¡ifÆš thrf®fŸ
thá¤âU¡fyh«. m›tH¡F ehsJ khj« 8 -ªnjâ <nuhL o.K.
nfh®£oš kWgoí« Érhuiz¡F tªjJ. ÉrhuizÆš ïJ
Éõa¤âš ãuntá¡f K‹Ó¥ nfh®£L¡F mâfhuÄšiy ba‹W«,
m¡uhrdhâgâ v‹w nAhjhÉš jh‹ brŒjj‰F jhnd jh‹
v#khbd‹W«, j‹Dila fhÇa¤ij¢ rÇba‹W Ã%ã¡f, áy fî‹
áy®fË‹ ãukhz th¡F _y§fŸ M#® brŒa¥g£oU¡»‹w
bj‹W«, ãuÞjhg¤ jil c¤âuÉdhš, á§fhutd¤â‹ ntiyfŸ
jil¥g£L mj‰bf‹W th§» it¤âU¡F« brofS«, bfhofS«
fhŒªJ tU»wbj‹W«, Íšyh fby¡lU« jdJ fhÇa¤ij¢ rÇba‹W
x¥ò¡bfh©oU¡»‹whbu‹W« M»a ïit KjÈa fhuz§fshš,
jil c¤âuit Ú¡fnt©L bk‹W«, nr®k‹ rh®ghf thâ¡f¥g£lJ.
k‰bwhUòw«, nr®k‹ brhšYtJ j¥bg‹W U#&¥ gL¤Jtj‰F«,
xG§fhŒ Ãiwnt¿a Ô®khd« ï‹dbjd¡f©L ão¥gj‰F«,
Û£o§»‹ Ô®khd¥ òÞjfnk nghJkhd Mjhubk‹W«, mâš
»ukkhd Ô®khd§fŸ vGj¥g£L« mo¡f¥g£LÄU¡»‹w bj‹W«
nr®k‹ brŒj fhÇa§fŸ rÇah, j¥ghbt‹W brhšYtj‰F nr®knd
jh‹ mâfhÇba‹W V‰gLkhdhš, cy»YŸs KÅághÈo fbsš
yh« nr®nkDila brh¤jh»Élyhbk‹W«, fby¡lU¡F ïij
g‰¿¡ fî‹áy®fŸ vGâaj‰F¤ jd¡F mâfhuÄšiyba‹W fby¡
lÇlÄUªJ gâš tªJÉ£lbj‹W«, k‰wgo mt® vGâÆU¥gJ
xU gB¤ij kh¤âu« nf£L¡bfh©L vGâa vG¤J¡fbs‹W«
ft®bk©L¡F vGâaj‰F ï‹D« gâš tuhkÈU¡»‹wbj‹W«,
bro bfhofŸ fhŒªJ nghtjhš 20, 30 %ghŒ eZl« jh‹ tU
bk‹W«, jilc¤âuit ï¥nghJ Ú¡»É£lhš, Étfhu« j§fŸ gB
khŒ b#Ƥjhš MÆu¡fz¡fhd eZl¤ij <L brŒa Koah
Fo muR - 1925

386

bj‹W«, ï«khâÇahd Éõa§fËš ÃahaÞjy¤â‰F mâfhu
Äšyhk‰ nghŒÉ£lhš, KÅágš îthfnk ghœg£L¥ nghŒÉL
bk‹W«, ïJ Kjyhd fhuz§fshš, jil c¤âuit ï› Étfhu«
ÔU« tiuÆš fhakh¡f nt©Lbk‹W áy fî‹áy®fË‹ rh®ghf
thâ¡f¥g£lJ. nfh®£lh® ïUtUila Éthj§fis¡ nf£L,
ï›Éõa¤âš ãuntá¡f¤ jd¡F mâfhuÄU¡»‹w bj‹W«, j‰
fhy« j‹K‹ Éõa§fËU¡F« ÃiyikÆš, jil c¤âuit¡
fha¥gL¤j nt©oaJ mtáabk‹W« brhšÈ, ï› Étfhu« ÔU«
tiu jil c¤âuit¡ fha¥gL¤â É£lh®. KÅágš Ô®khd¥
òÞjf¤ij¢ nr®k‹ âU¥ã¡ nf£lnghJ, vâ® fî‹ áy®fŸ, mij¢
nr®bkÅl« bfhL¡f¡Tlhbj‹W«, âU¥ã¡ bfhL¤jhš, mâš
VjhtJ âU¤j§fŸ V‰g£L Élyhbk‹W«, MnBã¤jâ‹
fhuzkhf¤ Ô®khd òÞjf¤âš f©l Éõa§fis bgh£l»wh¥ gl«
vL¤J¡bfh©L thÕÞ brŒa¥g£lJ.
Fo muR - f£Liu - 13.12.1925

387

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Rnfhja« g¤âÇ¡if

fh§»u°

Rnfhja« v‹D« jÄœ thuhªju¥ g¤âÇif MuÂÆÈUªJ
$kh‹. É.v‹. bu§frhÄ Ia§fhut®fis MáÇauhf¡ bfh©L
Rkh® eh‹F tUl fhykhf jÄœeh£oš cyÉ tUtJ jÄœ k¡fŸ
m¿ªj Éõa«. m¥g¤âÇ¡ifÆ‹ MáÇa® ahbjhU CâaK«
ïšyhkš bfsut MáÇauhŒ ïUªJbfh©L Fiwªj rªjhth»a
tUl«. % 2-8-0 åj« ViHfS« go¡F«goahd ftiyÆ‹ ngÇš,
v›tsnth fZl eZl§fS¡»ilÆš el¤â tªâU¥gij¤ jÄœ
k¡fŸ ghuh£lhkÈU¡f KoahJ. mjDila uhéa¡ bfhŸiffŸ
jÄœ eh£oYŸs k‰w bgU«gh‹ikahd g¤âÇ¡iffŸ nghš
fh‰wo¤j g¡f« rhahkš xnu cWâahfnt ïUªJtªjJ k‰Wnkh®
ghuh£l¤j¡f Éõa«.

ekJ eh£oš uhéa K‹nd‰w§fS¡F«, rKjha K‹nd‰
w§fS¡F«, bghUshjhu K‹nd‰w§fS¡F«, kfh¤khÉ‹ x¤JiH
ahik r«gªj¥glhjj‰F K‹ cŸs fh§»u° fhy§fËš, ït‰¿‰F¤
jŤjÅahf °jhgd§fS«, kfhehLfS« elªJ tªjd. Mdhš
kfh¤kh mt®fŸ fh§»uÌš ãuntá¤J fh§»uÌ‹ _ykhf
x¤JiHahikia tÈíW¤âaã‹, uhéa, rKjha, bghUshjhu
Éõa§fnshL kh¤âukšyhkš, ï‹D« mnef e‹ik¡fhd
fhÇa§fS« nr®¤jJjh‹ Rauh{abk‹W«, m›Éj Rauh{a¤ij
fh§»u° _ykhfnt mila¡Toa ÃiyikÆš bfhŸiffS«
â£l§fS« mik¤J mt‰¿‰fDTykhd gy fhÇa§fŸ njr¤âš
eilbg‰W tªjd. Mdhš, kfh¤kh murh§f¤jhuhš áiwÆyil¥
g£l ã‹ò, kfh¤khÉ‹ bfhŸif¡F«, â£l§fS¡F« Énuhjkh
ÆUªJ, mij xÊ¡f¥ ãua¤jd¥g£L¡bfh©L rka¤ij
vâ®gh®¤J, kfh¤kh Tlnt ïUªJtªj áy ng® kfh¤kh â£l¤ij
xÊ¡f btË¡»s«ã bghJ¢ r£l kW¥ò¡F #d§fŸ jahuhŒ ïU¡
»‹wh®fsh? ïšiyahbt‹gij¡ f©l¿tbj‹D« rh¡if¡
bfh©L ‘áÉš obrhãoa‹°’ fÄ£o v‹w r£lkW¥ò¡ fÄ£o
bad¥ bga® it¤J¡bfh©L kfh¤kh brŒJtªj fhÇa§fisbaš
yh« mj‰F ne® ÉnuhjkhŒ ïUªJ monahL fÉœ¥gj‰fhd
Ka‰á¡F mij cgnahf¥gL¤â¡bfh©L, x¤JiHahik¡F
Énuhjkhd j¤Jt§fËš òFªJ, kfh¤khÉ‹ ciH¥ghš ïu©L,
_‹W tUl§fËš V‰g£l e‹ikfisbašyh« ïo¤J¤ jŸs
Mu«ã¤jh®fŸ.

tF¥ò Éõa§fËš xU¡fhš ek¡F« mj‰F« mã¥ãuha
ngj« V‰g£oUªjnghâY«, uhéa Éõa§fËš bgU«ghY«
kfh¤khití«, áy rka§fËš ÔÉu x¤JiHah j¤Jt¤ijínk
mDrǤJ tªâU¡»wJ. m›Éj¥ g¤âÇ¡if ïJ rka« br‹id
ãuábl‹Ì khÍÞânu£ nfh®£L¡F xU tH¡»š ïG¡f¥g£L
g¤âuhâg®fË‹ cÇik¡F«, RakÇahij¡F« g§f« tu¤j¡f
khâÇÆš fZl¥gL¤j¥g£L tU»wJ. ïJ rka« bghW¥òŸs
g¤âuhâg®fS«, g¤âÇ¡ifÆ‹ Rjªâu¤âš ftiyíŸst®fS«
K‹tªJ, ³ g¤âÇif¡F Mjuî mË¡fnt©oaJ x›bthU
tÇ‹ flikba‹gij eh« tz¡f¤Jl‹ bjÇɤJ¡ bfhŸ
S»nwh«. Rnfhja« ghJfh¥ò Ãâ¡fhf e«khš Toa X® áWbjhif
ah»a %.10 ï‹W mD¥ãÆU¡»wij, ³ g¤âuhâg® m‹òl‹
V‰W¡bfhŸsnt©LkhŒ¡ nf£L¡bfhŸ»nwh«. Rnfhja« g¤âÇ
if¡F bt‰¿ c©lhFf.
Fo muR - F¿¥òiu - 13.12.1925

Fo muR - 1925

388

fah fh§»uÌš x¤JiHahik f£ol« cU¡Fiya¤
bjhl§», ošÈÆš m°âthunk js®ªJ, fh¡»dhlhÉš jiu k£l
kh¡» Él¥ g£lJ. b#ÆÈÈUªJ tªj kfh¤kh fhªâ mt®fŸ, jh‹
áiw¡F¢ br‹wãwF, jdJ f£ol¤ij ïo¡fÉlhkš fh¡f nt©L
bk‹W Ãid¤J¥ gy tÊfËY« mt°ij¥g£L j§fshš TLkhd
tiuÆš, mj‹ á‹dkhtJ njr¤âš ïU¡f£L« v‹W Ãid¤J
fZl¥g£L tªjt®fis my£áa« brŒJ, ïo¤jt®fŸ jhD«
Tlnt nr®ªJ bfh©L, bfhŠr eŠr ÛâíŸs x¤JiHahikÆ‹
389

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

m°âthu§fisí« ïo¤bj¿a ‘fšf¤jh ng¡£’ _ykhf KT®¤j«
it¤J, bgšfh« fh§»uáš monahnl m°âthu¤ijí« bjhiy¤J,
mij cGJ, x¤JiH¥ò Éijiaí« Éij¤J, jhnd Tl ïUªJ
j©ÙU« ghŒ¢á, gh£dhÉš óî« ãŠR« Él¡Toa ÃiyikÆš
bfh©L tªJ É£LÉ£lh®.
kfh¤kh mt®fis, ï«khâÇ _‹W tUl¤J ntiyia
ï¥go ïo¤JÉlyhkhbt‹W nf£lhš v‹Dila ïa¡f¤J¡F,
ÉnuhjkhÆUªjt®fË‹ brŒif xU òwÄUªj nghâY«, v‹D
ila ïa¡f¤J¡F mDTykhÆUªJ vd¡F c©ikahf cjÉ
brŒJ bfh©L tªj v‹Dila ãujk áZa®fŸ v‹nghnu Ç¥ng®
brŒa¡ Tlhj ÃiyikÆš bfL¤JÉ£ljhš, Ç¥ng® brŒa Koahj
ïog£l °jhgd¤ij eh‹ mij monahL xÊ¥gij¤jÉu ntW
ntiy brŒtj‰»šiy. VbdÅš,
1.

2.

eh‹ áiw¡F¥ nghd clnd eh‹ brŒJ bfh©L tªj
fhÇa¤ij É£L É£L eh‹ ahiu K¡»akhŒ e«ãÆUª
njndh mt®fns r£lkW¥ò¡ fÄ£o¡F ïz§» É£l
bjh‹W.
fahÉš r£lkW¥ò Mu«ã¥gbjd X® Ô®khd« brŒJ
bfh©L, bghJ #d§fis Vkh‰¿¥ gz« tNš brŒJ
brh‹dgo el¡fhkš, nt©Lbk‹nw Nœ¢á brŒJ
bghJ #d ehza¤ij ïHªjbjh‹W.

3.

ãwF, bfhŠr fhy« tiuÆY« ãurhu¤ij ÃW¤â it¤âU¥
gbj‹W x¥ò¡bfh©L bghJ #d§fSila ftd¤ij
ntWtÊÆš bršy ïl§bfhL¤jbjh‹W.

4.

ošÈÆš jÅ¡fh§»ubrh‹iw V‰gL¤â, mªj¡ bfhŸif¡F
Énuhjkhd fhÇa§fis mEkâ¤jbjh‹W.

5.

ãwF, fh¡»dhlhÉš, eh‹ Ó¡»u¤âš ÉLjiyah» tªJ
ÉLntbd‹w Éõa« bjǪâUªJ« vdJ rfh¡fŸ
bghJ #d§fis Vkh‰¿, vdJ j¤Jt¤J¡F Énuhjkhd
fhÇa§fis x¥ò¡bfhŸS«go¡ f£lha¥gL¤âdbjh‹W,

ïªj ÃiyikÆš eh‹ b#ÆÈÈUªJ tªj ãwF, ntbwh‹
W« brŒtj‰»šyhkš, x¤JiHahikia xʤJÉLtij¤ jÉu
ntW kh®¡fÄšiybad¡ f©Lbfh©nl‹. vdJ ïa¡f¤â‹
Fo muR - 1925

390

vâÇfË‹ kd¥gh‹ik xU ÉjkhÆUªj nghâY« vdJ
rfh¡fËnyna khfhz§fS¡F ïu©blhUt® jÉu k‰wt®fS¡
bfšyh« x¤JiH¥ò kd¥gh‹ikna ts®ªJ¡ bfh©L tUtJ
e‹whŒ¤ bjÇ»wbj‹W«, Mjyhš x¤JiH¥ò¡nf tÊia¤ âwªJ
É£LÉl nt©Lbk‹D« Koî¡F tªJÉ£nl‹. rÇahfnth,
j¥ghfnth eh‹ f£od f£ol¤ij ïo¡f vd¡F gh¤âaK©L. ïij
x¥ò¡ bfhŸshjt®fŸ nt©Lkhdhš jh§fns ntW f£ol« f£o¡
bfhŸs£L« v‹W« brhšÈ KoªJÉ£lnjhL njr¤â‹ e‹ikia¡
nfhÇ, K‹ brh‹d uhéa - r_f - bghUshjhu Éõa§fS¡F
fh§»ui[ vâ®gh®¥gJ cgnahfk‰w fhÇabk‹W« fUâ, jdJ
K¡»a¤ â£l§fsh»a ïªJ - K°è« x‰Wik, kJÉy¡F,
Ô©lhik KjÈa fhÇa§fisí« fh§»u° â£l¤âÈUªJ m¥òw¥
gL¤â É£L, ïªeh‹»š VjhtbjhU fhÇa¤ij kh¤âu«jh‹ vL¤J¡
bfhŸtjhf¢ brhšÈ, üš ü‰»w Éõa¤ij kh¤âu« j‹ brhªj¤âš
it¤J¡bfh©L k‰witfis É£L bkšy Éy»¡ bfh©lh®.
ïªj ÃiyikÆš fh§»urhdJ giHa fhy fh§»ui[ Él
rhjhuz Ãiyik¡F tªJ É£lJ. fh§»uá‹ bfhŸif ïªâa kfh
#d§fŸ Rauh{akila nt©Lbk‹W«, mj‰F “Úâí«
mikâí«” bghUªâa všyh Kiwfisí« mDrÇ¡f nt©L
bk‹gJjh‹.
ïj‰F¤ â£lkhf j‰fhy« fh§»uáÈU¥gJ, “ r£l rigfis¡
if¥g‰¿, mt‰iw Rauh{a¤â‰F ” cgnahf¥gL¤â¡ bfhŸs
nt©L« v‹gJjh‹.
ekJ eh£oš uhéa Érakhf k‰W« gy °jhgd§fSÄU¡
»‹wd. mitfËš K¡»akhdJ Äjthj¡ f£á, #°o° f£á, I¡»a
njÓa¡ f£á, ãuhkzušyhjh® njÓa¡ f£á, Rna¢ir¡ f£á, bg[©
l«ikah® f£á KjÈad.
ït‰¿š x›bthU f£áí« nk‰f©l fh§»u° bfhŸif¡F«
khWg£lit mšynt mšy. cjhuzkhf, #°o° f£áí«, ãuhkz
ušyhj njÓa¡ f£áí« jdJ uhéa¡ bfhŸifia fh§»uá‹ bfhŸ
ifia¥ nghynt V‰gL¤â¡ bfh©oU¥gnjhL Vfhâg¤âa¤â‰F
c£g£L«, r£l â£l§fS¡F f£L¥g£L« v›tsî Ó¡»u¤âš bgw
Koínkh m›tsî ÉiuÉš Rauh{a« bgWtbj‹w bfhŸifia
cilajhÆU¡»wJ.
uhéa Éõa¤âš k‰w f£áfS¡F«, fh§»uR¡F« ɤâahr
ÄUªjbjšyh« x¤JiHahik â£l« x‹Wjh‹. ïJ bgšfhÄš
vLg£lh»É£lJ. r£l¤â‰F¡ f£L¥g£L Rauh{a« bgWtijí«
fh§»u° x¥ò¡ bfh©lj‰f¿F¿ahf r£lrig¥ ãuntr¤ijí«
391

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

mDkâ¤JÉ£lJ. ãÇ£oZ r«gªjÄšyhkny RaMø ïU¡f
nt©L« v‹gnj fh§»u° mã¥ãuhakšybt‹gj‰F m¿F¿ahf
#dh¥ bksyhdh, A[u¤ nkh»Å Kjyhdt®fŸ bfh©L tªj
Rna¢ir¤ Ô®khd¤ijí« fh§»u° njh‰fo¤J É£lJ.
Mjyhš, j‰fhyKŸs fh§»u° bfhŸiffS«, mj‹
â£lK«, #°o° uhéa¡ bfhŸiffisna mDrǤJ ïU¥gJl‹
mšyhkš, fh§»u° bfhŸifiaÉl #°o° bfhŸifahdJ xU
mo K‰ngh¡FilajhÆU¡»‹wbj‹W Tl brhšyyh«. v¥go
baÅš “ fhyjhkjÄšyhkš Ó¡»u« Rauh{a« bgw nt©L«” v‹
»w X® mtru fhyhtâí« #°o° â£l¤âš it¡f¥g£L ïU¡»wJ.
k‰wgo, r®¡fhnuhL x¤JiH¥gâY« Rauh{a¡ f£áÆDila
mDgtkhdJ #°o° f£á KjÈaitfis x¤jjhfnt ïU¡»wJ.
Rauh{a¡ f£áah®, r®¡fh® fÄ£ofËY« m§f« bg‰¿U¡»wh®fŸ.
r®¡fh® r«gs« bgw¤j¡f c¤ânahf¥ gjÉfËY« mk®ªâU¡
»wh®fŸ; r®¡fhuhš mË¡f¥g£LŸs g£l§fŸ bg‰wt®fS«,
Rauh{a¡ f£áÆÈU¡»‹wh®fŸ. KÅághÈ£o, Íšyh ngh®L,
jhÿfh ngh®L KjÈaitfËš r®¡fh® Ãakd Þjhd¤ij V‰W¡
bfh©lt®fS« Rauh{a¡ f£áÆš ïU¡»‹wh®fŸ. fjÇš e«
ã¡if ïšyhjt®fS«, Rauh{a¡ f£áÆÈU¡»‹wh®fŸ. kJghd«
c‰g¤â brŒ»wt®fS«, mjid ɉ»wt®fS«, mij És«gu¥
gL¤J»wt®fS«, mašeh£L¤ J ÉahghÇfS«, ãwÉÆš ca®î
jhœî c©L v‹W brhšY»wt®fS« Rauh{a¡ f£áÆš
ïU¡»‹wh®fŸ. ï¤jifa Rauh{a¡ f£áahiu fh§»u° V‰W¡
bfh©L mt®fS¡F ãujhd °jhdK« mË¡f¥g£lhŒ É£lJ.
ïªj ÃiyikÆš, ïªâahÉYŸs uhéa °jhgd§fŸ rfyK«
- fh§»u° c£gl xnu bfhŸifia¤jh‹ bfh©ljhÆU¡»wJ.
Mifahš njr K‹nd‰w¤â‰F¡ fh§»u° kfhrig bah‹Wjh‹
cŸsJ v‹W brhštJ ïÅ bghUs‰w th®¤ijahF«. vdnt bghJ
k¡fŸ, fh§»uÌš nruhÉ£lhš eh« njrg¡j®fshf kh£nlhnkh
bt‹W ga¥gl nt©oaJ«,#°o° f£áÆÈUªjhš fh§»uáš
ïU¥gt®fisÉl¤ jhœªjt®fsh»ÉLnthnkhbk‹W« ga¥g
LtJ« m¿ahiknaahF«.

$kh‹ âU.É.fÈahzRªju KjÈah®
fhŠÓòu« kfheh£L Éõa¤ij¥ g‰¿ ekJ g¤âÇ¡ifÆš
“fhŠÓ kfheh£L¤ jiyt®” v‹D« jiy¥ã‹ Ñœ vGâ tªnjh«.
ïÅ, âU.É.fÈahzRªju KjÈah® v‹D« jiy¥ã‹ Ñœ vGj
mtáank‰g£L¥ nghdij¥ g‰¿ eh« ïJtiuÆš milªâuhj
tU¤j¤ijí«, ftiyiaí« c©ikÆnyna mil»nwh«. Mdh
Y«, flikiaÉ£L eGÉ mr¤âa¤ij¤ jh©ltkhl¢ brŒa kd«
xU¥gnlbd‹»wJ.
br‹w thu« $kh‹. KjÈahut®fŸ j‹Dila jiyik¥
gjÉia kd¢rh£á¥go el¤âdhuh? v‹»w Éõa¤ij¥ bghJ #d§
fŸ m¿tj‰fhf, gy Éõa§fS¡F, $kh‹. KjÈahiu¥ gâbyG
J«go vGâÆUªnjh«. mt‰¿‰F ne®Kfkhf¥ gâš brhšyhkš,
ïu©L, _‹W Éõa§fis kh¤âu« vL¤J¡bfh©L, mij¥ g‰¿¢
áy Éõa§fis vGâÆU¡»wh®. mitfËš bgU«gh‹ik KG¥
ór¡fhia¢ nrh‰¿š kiw¥gJnghyntÆU¡»wJ. mj‰F¥ gâš
U#&nthL vGj nt©oaJ ekJ flikahŒ¥ nghŒ É£ljhjyhš
ã‹dhš mt‰iw¥g‰¿ vGJtnjhL, $kh‹. KjÈah® Éil
mË¡fhkš É£LÉ£l Éõa§fis, kWgoí« mt® Phgf¤J¡F¡
bfh©Ltu v©ÂÆU¡»nwh«.
ïj‹ k¤âÆš, ïJÉõa¤ij¥g‰¿ gy foj§fŸ ekJ
fU¤ij¤ jGÉ tªJbfh©oU¡»‹wd. mt‰¿‰F ekJ g¤âÇ¡if
Æš ïlÄšyhjj‰F tUªJ»nwh«.
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 20.12.1925

ïªâa® x›bthUtU« RakÇahij miltJ«, ÉLjiy
bgWtJ«, jdJ K¡»a neh¡fkhf¡ bfhŸs nt©L«. ïªneh¡f«
bfh©l °jhgd« vJnth mbjšyh«, njÓa fh§»u°jh‹
v‹gij¤ bjÇɤJ¡ bfhŸS»nwh«.
Fo muR - jiya§f« - 20.12.1925
Fo muR - 1925

392

393

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ïU¡f¢ brŒí«? ïªj ïªâa ãuhkz® ïUªj xU °jhd¤âš
$kh‹fŸ. v«.Ì. uh#hnth, M®. åiuandh ïšyhkÈUªjhY§Tl
xU btŸis¡fhu bk«guhtJ ïUªâU¥ghuhdhš, ï«khâÇ r«gt§
fŸ elªâU¡Fkh bt‹gij nahá¡F«nghJ gy fhuz§fS¡F,
ãuhkz®fisÉl btŸis¡fhu® bfhŠr« nkby‹Wjh‹ njh‹W
»wJ.

fšgh¤â

Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 20.12.1925

‘ãuhkz®fisÉl btŸis¡fhunu nkš’
fšgh¤âÆš Ô©lhj tF¥ghbu‹W brhšy¥gL« ïªJ
rnfhju®fis mªj¤ bjUÉš el¡f¡Tlhbj‹W 144 jil c¤âuî
ãw¥ã¤jJ g‰¿ ï¢brŒif¡F °jy mâfhÇfŸ bghW¥ghËfsšy
bt‹W«, br‹id ft®‹bk©lhnu ï¢brŒifÆ‹ bgU« ghf¤
â‰F¥ bghW¥ghËfbs‹W«, mâY« $kh‹. [®.á.ã. ïuhkrhÄ Ia®
v‹»w X® ãuhkz fdth‹ r£l ïyhfh¤ jiytuhÆšyhkÈUªjhš,
ï«khâÇ fhÇa§fŸ ÃfœªâU¡fhbj‹W«, bghJ#d§fŸ mã¥
ãuha¥g£oUªj ÉõakhdJ, ï¥nghJ monahL bghŒba‹W
brhštj‰»šyhkš, $kh‹ r¤âa_®¤â, br‹id r£lrigÆš
nf£l nfŸÉfËdhY«, mj‰F [®.á.ã. ïuhkrhÄ mŒa® mˤj
ÉilfËdhY« ïU¡»wJ. mjhtJ:- ghy¡fhL khÍ°ânu£ 144
c¤âuî nghL«go ft®‹ bk©lh® ö©lÉšiyahdhš, ft®‹
bk©L¡F«, ghy¡fhL khÍ° ânu£L¡F« elªj foj¥ ngh¡F
tu¤J¡fis fh©ã¡fKoíkh v‹w nfŸÉ¡F, [®.á.ã. ïuhkrhÄ
Ia®, m¡foj¥ ngh¡Ftu¤JfŸ ïufáakhdgoahš fh£l Koah
bj‹W gâÈW¤âÆU¡»wh®.
ghy¡fhL khÍ°ânu£ fšgh¤âÆš ï›Éjkhd c¤âuî nghl
nt©oa mtáaÄšiyba‹W xU rka¤âš btËÆ£oU¡»whuh?
ïšiyah? v‹W $kh‹. á.M®.bu£o nf£l nfŸÉ¡F, r£lbk«g®,
[®.ïuhkrhÄ Ia® jh‹ gâš brhšy¤ jahuhÆšiy ba‹W brhšÈ
É£lh®.
ïªj fšgh¤â Éõa¤âš v‹d brŒtbj‹gij¥ g‰¿ ft®‹
bk©il ghy¡fhL khÍ°ânu£ mã¥ãuha« nf£lhuh? ïšiyah?
v‹W $kh‹. ráóõz uh› nf£l nfŸÉ¡F, r£l bk«g® M«
v‹W brh‹dnjhL, bghJ e‹ikia c¤njá¤J, btF fhykhf elªj
t®¤jkhd§fis btËÆl jh« jahuhÆšiyba‹W brhšÈÉ£lh®.
ïªj¡ nfŸÉfS«, gâšfS« bghJ #d§fis¢ r®¡fhÇl¤
âY«, ãuhkz r£l bk«gÇl¤âY« rªnjf§ bfhŸshkš v¥go
Fo muR - 1925

394

395

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

br‹id nj®jš fytu«

e«ã¡if Jnuhf«

br‹idÆš elªj fh®¥nghnuõ‹ nj®jšfË‹nghJ,
fytu§fS«, gyh¤fhu¢ brŒiffS« elªjjhf m›t¥nghJ
g¤âÇ¡iffËš fhz¥g£L tªjd. Mdhš mt‰¿‹ c©ikia
#d§fŸ m¿ahjgo X® føahiu¥ g‰¿na F‰wkhŒ Ãid¡F«go
br‹id ãuhkz¥ g¤âÇ¡iffS«, Rauh{a¡ fø ãuhkz®fS«,
Nœ¢á¥ãurhu« brŒJ tªjd®. mj‹ã‹ ïJ r«gªjkhŒ V‰g£l
Úâ°jy¤â‹ ÉrhuizÆ‹ ngh¡if¡ ftŤjt®fS¡F gyh¤
fhu¤J¡F«, FH¥g¤â‰F« ah® bghW¥ghËfshÆUªjh®f bs‹gJ
És§»ÆU¡F«. Rauh{a¡ f£áah® ÛJ, k‰w føah® br‹id
ãuábl‹Ì khÍ°ânu£ nfh®£oš bjhlu¥g£oUªj ïu©L _‹W
Étfhu§fË‹ KoÉdhš Rauh{a¡ f£áah®jh‹ mj‰F¥ bghW¥
ghËfbs‹gij És¡»ÆU¡»wJ.

bj‹dh£oš ãuhkz®fË‹ bfhLikfis btË¥gL¤â
mt®fshš mGªâ¡ »l¡F« ãuhkzušyhjh® r_f K‹nd‰w¤
â‰F¥ ghLgL« ïa¡f§fisí«, bjh©l®fisí« xÊ¥gj‰F
bj‹dh£L ãuhkz®fŸ, ãuhkzušyhjhÇnyna áy Éóõzhœ
th®fis j§fS¡F Míjkhf cgnahf¥gL¤â¡bfh©L tªjJ
ek¡F¥ òâa r§fâašy.

mjhtJ:- bfhŠr ehis¡F K‹ igryhd xU tH¡»š Rauh{
a¡ f£áah® xUt® k‰w¡ f£áahiu¥ ão¤J¤ jŸËaJ«, â£oaJ«
U#&thdnghâY«, nj®jšfËš ïitfbsšyh« el¥gJ rf#ªjh
bdd Ô®¥ò¢ brhšy¥g£LÉ£lJ.
k‰bwh‹¿š, mil¤J it¤jJ g‰¿ Éõa§fŸ bjËthd
nghâY«, mJî« m›tsî bgÇa F‰wkšybt‹W jŸËÉl¥
g£lJ. k‰bwh‹¿š, vâÇfŸ j§fŸ elto¡if¡F tU¤j¥gLtâ
dhš tH¡F¤ bjhl®ªjt® thÕ° th§»¡bfhŸsnt vâÇfŸ
ÉLÉ¡f¥ g£ld®.
ï›Éõa§fŸ ï¥goÆU¡f, bghJ #d§fS¡F xnu f£áah®
ngÇš F‰w« fhQ«goahf ãuRuŠ brŒj ãuhkz¥ g¤âÇiffË‹
Nœ¢áfis Ãid¡F«nghJ mitfS¡F e« eh£il M¡fî«,
mÊ¡fî« r¡âÆU¡»‹wbj‹gij kW¡f KoahJ. Mjyhš, bghJ
k¡fŸ ãuhkz¥ g¤âÇ¡iffË‹ Éõk¥ ãurhu§fis¡ f©L
âObu‹W xU Koî¡F tªJÉlhkš, ÃjhdkhŒ nahá¤J c©ik
m¿a ãua¤jd¥gl nt©LkhŒ¡ nf£L¡ bfhŸS»nwh«.
Fo muR - f£Liu - 20.12.1925
Fo muR - 1925

396

rǤâu fhy« v¥goÆUªjhY«, e« f©bzâuhfnt br‹w
10 tUl§fshf elªj fhÇa§fis¡ ftÅ¥ngh«. ãuhkzušyhjh®
e‹ik¡bf‹W rªnjfk‰w njrg¡juhd lh¡l® eha® ngh‹wt®
fshš V‰gL¤j¥g£l, #°o° f£áia xÊ¡f, áy ãuhkzušyh
jhiu¡ bfh©nl br‹id khfhz¢ r§fbkd x‹iw c©lh¡f¢
brŒJ, mj‰F nt©oa bryîfS¡F¤ jh§fns gz« bfhL¤J«,
ïªâahÉš kh¤âukšyhkš, 炙yhªâY« nghŒ $kh‹ o.v«. eha®
mt®fS¡F Énuhjkhf ãuhkzušyhjhiu¡ bfh©L v⮥ãurhu«
brŒÉ¤J« c©ik¡F Énuhjkhd rhøa« brhšY«go brŒjJ
Äšyhkš, #°o° f£áah® ãuhkzušyhjt®fS¡F¥ ãuâÃâ
fsšybt‹W« eh§fŸjh‹ rÇahd ãuâÃâfbs‹W« brhšy¢
brŒJ gz¤â‰F«, És«gu¤â‰F« Mir¥g£l gy ãuhkzušyh
jhiu j§fËZl«nghš M£LɤJtU« Nœ¢áfisí« eh«
neÇnyna gh®¡»nwh«.
#°o° f£á¡F Énuhjkhf V‰gL¤j¥g£l br‹id khfhz¢
r§f¤â‰F K¡»a bfhŸiffŸ _‹W. mit, uhéa Éõa§fËš
fh§»uir¥ ã‹g‰WtJ; bj‹ÅªâahÉš ãuhkzušyhjh®
tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« miltJ; ãuhkzušyhjhUila
K‰ngh¡F¡fhd fhÇa§fis¢ brŒtJ M»aitfns.
ï¡bfhŸiffis¤ bj‹dh£L njÓa ãuhkz®fŸ všnyhU«
x¥ò¡bfh©L jh§fS« g¡f¤âÈUªJ Ãiwnt‰¿ it¤jnjhlš
yhkš, jh§fS« mj‰F mDTykhÆU¥gjhf¢ brhšÈ ekJ Tlnt
ÆUªJ #°o° f£áÆ‹ bršth¡F¡ Fiwªjjhf kâ¤J¡ bfh©L,
ï¥bghGJ “ Û¡F bg¥g¥ng, Úî jh¤jh¡F bg¥g¥ng” v‹gJ nghš
397

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

monahL giHa r§fâfis kwªJ tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt«
njr¤â‰F¡ bfLâba‹W, Phndhgnjr« brŒa tªJÉ£lnjhL,
ïj‰F« áy ãuhkzušyhj Éóõzhœth®fis RthÔdkh¡»¡
bfh©L, mt®fis¡ bfh©nl tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« njr¤â‰
F¡ nfL v‹W brhštnjhlšyhkš, r¤âa¤ijí«, kd¢ rh£áiaí«
Tl kw¡F«go brŒJ mitfis¥ gÈ bfhL¤J É£lh®fŸ. #°o°
føia xÊ¡f nt©oa mtáa¤â‰fhf br‹id khfhz¢
r§f¤â‹ _y«, ãuhkzušyhjhU¡F tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt«
bfhL¥gJ $kh‹ á. ïuh#nfhghyh¢rhÇah® c£gl gy njáa
ãuhkz®fS¡F mtáakhí« eh£L¡F e‹ik gy ga¥gjhí«
g£lJ.
Mdhš, br‹id khfhz¢ r§f¤â‹ _ykhŒ j§fS¡F
nt©oa fhÇa§fis¢ rhâ¤J¡ bfh©ljhŒ Ãid¤J¡ bfh©l
îl‹, ekJ ãuhkz rnfhju®fS¡F, ï¥nghJ tF¥òthÇ¥ ãuâ
Ãâ¤Jt« bfhL¥gJ eh£L¡F¡ nfL ÉistjhŒ¥ nghŒÉ£lJ.
<nuh£oš, br‹id khfhz¢ r§f kfhehL eilbg‰w fhy¤âš
tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt Ô®khd« c£gl rfy Ô®khd§fS«, Éõ
ahnyhrid¡ fÄ£oÆš $kh‹fŸ nry« á.É#auhfth¢rhÇ
ahut®fshY«, âU.É.fÈahzRªâu KjÈahuhY«, lh¡l® tuj
uh#&Y ehíLthY«, É.X. áj«gu« ãŸisahYnk K¡»akhŒ jah®
brŒa¥g£lJ. mL¤j ehŸ kfheh£oY« $kh‹ tujuh#&Y ehíL
thnyna ãnunuã¡f¥g£L Ãiwnt¿aJ.
$kh‹fŸ KjÈahU« ehíLî«jh‹ br‹id khfhz¢
r§f¤â‹ ãuKf®fŸ. ït®fis e«ã¤jh‹ ãuhkzušyhjhÇš gy®
#°o° f£áia ÉL¤J br‹id khfhz¢ r§f¡ f£áÆš nr®ªjJ.
ãuhkzušyhj ghku #d§fS«, j§fsJ K‹d‰w¤â‰F ït®
fis¤jh‹ vâ®gh®¤âUªjh®fŸ. ï¥goÆU¡f ï‹iwaâd« ït®
fË‹ Ãiy v‹dkhÆU¡»‹wbj‹W nahá¤J¥ gh®¤jhš vGjnt
if eL§F»‹wJ. jiy¡F nkš btŸs« nghF«nghJ rh© nghdh
by‹d ? KH« nghdhby‹d v‹»w ijÇa« ekJ KjÈahU¡F
tªJÉ£lJ. $kh‹ ehíL mt®fshtJ, tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt«
nf£fhÉ£lhY«, mij v⮡fhkš R«khthtJ ïU¡»wh®.
tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt¤â‰F¥ gâyhf ntW VjhtJ kh®¡f
K©lhbt‹W nahá¡»wh®. ntW kh®¡f« »il¡fh É£lhš, Ko
thŒ mt® v‹d brŒthbu‹»w Éõa« ek¡F¤bjÇí«.
ekJ KjÈahnuh, JªJ “ tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt«
br‹id khfhz¢ r§f¤jh® j‰fhy Ãiy¡bfd nf£lh®fŸ; mªj¥
Fo muR - 1925

398

gona »il¤J, mj‹ gaid ehL milªJ tU»wJ; j‰fhy
Ãiy¡bfd nf£l tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt¤ij v‹W« nf£L¡
bfh©oU¤jš ÃahakhFkh?” v‹W áy«bghÈÆš j®kÃaha«
ngR»wh®.
$kh‹ KjÈah® br‹id khfhz¢ r§f¤â‹ _ykhŒ nf£f¥
g£l tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt« ek¡F¡ »il¤JkhŒ É£lJ
nghY«. eh« mij mDgɤjhŒÉ£lJnghY«, tF¥òthÇ¥
ãuâÃâ¤Jt« vij c¤njá¤J¡ nf£nlhnkh, mitfŸ rÇ¥g£lh»
É£lJ nghY«, ï‹dK« mJ ïUªjhš eh£L¡F¡ bfLâ
ÉisÉ¡Fbk‹gJ nghY«, Mjyhš mij¡ nf£f¡ Tlhbj‹gJ
nghY« cgnjá¡»wh®.
ï›îiufŸ, tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt¤ijí« ÉLjiy
íÇikiaí« mila c¤njr§bfh©L Mu«ã¤j ‘njrg¡j‹’
MáÇaU«, bjhÊyhs® e‹ik¡bf‹W Mu«ã¤j ‘etr¡â’ MáÇa
Ukhd $kh‹ âU.É.fÈahzRªâu KjÈahU¡F¤ jFkh ? ïJ
jUkªjhdh ? v‹W nf£»nwh«.
#°o° f£áia xÊ¡f nt©oaj‰F kh¤âu« tF¥òthÇ¥
ãuâÃâ¤Jt« nt©oÆUªjJ. ï¥nghJ nt©lhk‰ nghŒ É£lJ!
ï›Éj e«ã¡if¤ Jnuhf¤âš ekJ âU.É.fÈahzRªâu KjÈah
ut®fS¡F V‹ g§F ïU¡f nt©L«?
ãuhkz®fŸ r«kâ¤jhš jd¡F tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤t«
nt©L«. mt®fŸ r«kâ¡fhÉ£lhš jd¡F nt©lh« v‹»w
bfhŸif ekJ KjÈahUila bfhŸifahfyhkh? tF¥òthÇ¥ ãuâ
Ãâ¤Jt« nf£gâš ekJ KjÈahU¡F ï¥nghJ cŸs M£nrg
idfŸ mj‰bfdnt X® r§f¤ij °jhã¤j fhy¤âš v§nf kiwªJ
»lªjJ? ït‰iwbašyh« bfhŠrK« Ãid¤J¥ ghuhkš tF¥ò
thÇ¥ ãuâÃâ¤Jt«, cÇik¥ nghU¡F Énuhjbk‹W brhšY»wh®.
mtdt‹ cÇik, mtdtD¡F tH§f¥glhkš tŠá¤J¡ ifÆš
gy¤jt‹ fhÇakh¡FtJjh‹ cÇik¥ nghÇ‹ j¤Jt« nghY«.
$kh‹ KjÈahut®fns ïªJ¡fS¡FŸ ïJnghœJ _‹W
ãÇîfŸ ïU¡»wjhfî«, mit ãuhkz®, ãuhkzušyhjh®, Mâ
âuhÉl® M»a ït®fbs‹W x¥ò¡bfhŸS»wh®fŸ. ï›tF¥òfŸ
mjdj‹ cÇikia uh#ßf¤âyhtJ, r_f Éõa¤âyhtJ, ãu#h
j®k¤âyhtJ rkkhŒ milªâU¡»wjh ? v‹W KjÈahiu tz¡f¤
Jl‹ nf£»nwh«. ïitfS¡»šyhj cÇik¥ngh® ntW vj‰F?
k‰W« ahU¡F ?
Jwtw¤â‰F fhÉ ntZo cL¤â¡ bfhŸtJ #d§fis
399

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Vkh‰w v¥go xU rhjdkhÆU¡»wnjh, mJnghš uhéa¤âY« cÇik
- Rauh{a« v‹»w th®¤ijfŸ ViH k¡fis tŠá¡fî« k‰W«
ghku®fis Vkh‰wî« k‰W« gy fhÇa§fS¡F cgnahf¥gL¤j¡
Toa rhjdkhf¥ nghŒÉ£lJ.
ï¥bghUŸ bfh©l rhjd§fis $kh‹ KjÈah® V‹
cgnahf¥gL¤j nt©L«? ït‰iw Ãid¡F« nghJ ekJ eh£o‹
ã‰fhy thœÉY«, ãuhkzušyhj rk¤Jt¤âY« e«ã¡ifiaÉl
mte«ã¡ifna tY¤J tU»wJ. Mdhš, ekJ flikia Ãid¡
F« nghJ R«khÆU¡f KoaÉšiy.
Fo muR - f£Liu - 20.12.1925

Fo muR - 1925

400

x¤JiHahikna kUªJ
$kh‹ á.uh#nfhghyh¢rhÇah® mt®fŸ, îkhz¤ â£l¤âš
x‹wh»a kJÉy¡F¡F r£lrigia cgnahf¥gL¤â¡ bfhŸsyh«
v‹»w Ãiy¡F tªâU¥gjhf mt® gy g¤âÇiffS¡F mD¥ã
ÆU¡F« f£LiufËÈUªJ thrf®fS¡F És§»ÆU¡F«. m¤
njhL Ô©lhik xÊ¥gj‰F«, nfh®£Lfis cgnahf¥gL¤â¡
bfhŸsyh« v‹gjhf¡ fUâÆU¥gjhŒ mt® br‹w áy âd§fS¡F
K‹ á¤ö® Íšyh r¥oÉõÅš khÍ°ânu£ nfh®£oš X® Mâ
âuhÉl Mya¥ãuntr tH¡»š M#uh» b#a« bg‰wj‹ _y
khfî« m¿ayh«. ïÅ kfh¤khÉ‹ _tif¥ g»Zfhu¤âš K¡»a
khíŸsJ, r®¡fh® r«gªj¥g£l gŸË¡Tl¤âš go¡f¡TlhJ
v‹gJjh‹. Mdhš mJ mEgt¤âš ï¥nghJ monahL ïšynt
ïšiy. mâš ï¥nghJ e«ã¡if tunt©oa mtáaK« ïšiy.
nfh®£L, r£lrig M»a ï›Éu©oY« $kh‹ M¢rhÇah® mt®
fS¡F e«ã¡if tªâU¥gJ j‰fhy ÃiyikÆš mâraKkšy, mJ
X® tifÆš F‰wKkšybt‹nw brhšYnth«. Mdhš fhÇa¤âš
ïitÆu©L« njÓa r«gªjkhd Éõa§fS¡F ga‹gLkh
v‹gJjh‹ ekJ ftiy. $kh‹ á. M®. jh° mt®fŸ r£lrigia
cgnahf¥gL¤â¡ bfhŸsyh« v‹w fhy¤âš,r£lrigahš njr¤
â‰F x‹W« brŒa KoahJ v‹W kd¥ó®tkhŒ e«ã¤jh‹ eh«
MnBã¤njhnkašyhkš k‰wgo $kh‹ jh° Ka‰á¡F Énuhj
khŒ ïU¡f nt©Lbk‹»w v©z¤njhlšy. mJnghynt njr¤
J¡fhf¤ bjh©L brŒj Ãuguhâfis ekJ r®¡fh® nt©L bk‹nw
T£l§T£lkhŒ¥ ão¤J¤ j©o¤J b#ÆÈyil¤j fhy¤âš
mnef® vâ® tH¡fhL« go m¿îW¤âanghJ« r®¡fh® nfh®£L
fËš njÓa r«gªjkhd tH¡FfS¡F Ãaha§fŸ »il¡fhbj‹»w
cWâÆ‹ ngÇšjh‹, eh« vâ® tH¡fhl kW¤njhnkašyhkš, nt©L
bk‹nw áiw¡F¥nghf nt©Lbk‹»w v©z¤âdhyšy. m¥go
ÆU¡f, ï›Éu©L j¤Jt§fS« ï¥bghGJ e«ã¡if¥ gh¤âukh»
É£lj‰F fhuz« v‹dbt‹W nahá¡F« nghJ, kfh¤kh fhªâ jdJ
ïa¡f« bt‰¿¥bgw Koahk‰ nghdj‰F¡ fhuz« go¤jt®fbs‹W
brhšy¥gLnthÇ‹ kd¥gh‹ikia kh‰w jd¡F¢ r¡âÆšyhkš
401

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

nghdJjhbd‹W gy Kiwí« brhšÈ tªâU¥gJ $kh‹.
á. uh#nfhghyh¢rhÇahÇ‹ òJ njh‰w¤jhš fšÈ‹ nkš vG¤J
nghyh» É£lJ. m¥go ïšiyba‹W brhšy nt©Lkhdhš
x¤JiHahik j¤Jt« bghŒ¤J¥nghŒÉ£lJ v‹Wjh‹ brhšy
nt©L«. m›Éj« $kh‹ M¢rhÇah® brhšy kh£lh®. Mdhš xU
rka« r£lrigfËš bghW¥ãšyhjt®fS«, Raey¡fhu®fSkhf¡
To¡bfh©L xUtiubahUt® njr¤â‹ nguhš itJ bfh©L«
tH¡fho¡bfh©L«, r®¡fhU¡F mDTykhŒ ïU¥gâ‹ gydhŒ,
bghJ #d§fis¥ ãÇ¥gj‰F«, tF¥ò nt‰Wikfisí« c©lh¡F
tj‰F« fhuzkhÆU¡»wJ. Mjyhš bghW¥òŸs xU áy® ïªj
°jhd§fis M¡»uĤJ¡ bfh©L njr ey¤â‰F e‹ikbah‹W
ÄšyhÉ£lhY«, bfLâahtJ c©lhfhkš kJÉy¡F v‹»w xU
ešy fhÇa¤â‹ bgaiuahtJ brhšÈ¡ bfh©L, fhy¤ij¡ fl¤â
tuyh« v‹W xU rka« fUâ ïU¡fyh«. m¡fU¤J xG§fhd
bj‹nw it¤J¡ bfh©lhY«, fhÇa¤âš mJ v›tsî öu«
rh¤âa¥gLbk‹gij¡ ftÅ¡f nt©L«. ï¥bghGJ r£lrigÆš
ehiyªJ bfhŸif¡fhu®fŸ ïU¡»‹wh®fŸ. x‹W #°o° f£áah
bu‹ngh® k‰bwh‹W Rauh{a¡f£áah®. ï‹Dbkh‹W Rauh{a¡
f£áÆš nruhkÈU¡F« áyU«, #°o° f£áÆš nruhkÈU¡F«
áyU«, ï›Éu©oÈUªJ ãǪJ tªj áyU« Mf _‹W K¡»a¡
f£á¡fhu®fŸ ïU¡»wh®fŸ. ït®fËš ahU« kJÉy¡F v‹»w xnu
fhÇa¤â‰F¥ ghLgLtij¤ jÉu ntW fhÇa« gh®¡f¡ Tlhbj‹
gj‰F x¥ò¡bfhŸsnt kh£lh®fŸ. x¤JiHahik kd¥gh‹ik
íŸs MrhÄfis¥ ão¤J r£lrig¡F òâjhf mD¥gyhbk‹W
Ãid¥nghnkahdhš, xU ehiyªJ ngU¡F nkš r£lrigÆš
°jhd«bgw rîfÇank »il¡fhJ. x›bthU Íšyh¡fËY«
MÆu«, ïu©lhÆu«, g¤jhÆu«, ïUgâdhÆu« bryî brŒJ
bfh©L r£l rig¡F¥ ngh»w Raey¥òÈfŸ ngh£o nghL«nghJ
bgU«ghY« jhuhskhd gz«, fhR ïšyhj btW« MrhÄahÆU¡
»‹w x¤JiHahjhU¡F v¥go °jhd§fŸ »il¡F«? mJ kh¤âu
kšyhkš, x¤JiHahjhU¡FŸnsna tF¥ò Éõa§fËš xUtU¡
bfhUt® mte«ã¡if V‰g£L MS¡fhŸ #h¡»uijahŒ ïU¡»w
Ãiyik Æš ïªj¡ fhÇa« xG§fhŒ eilbgWbk‹W v¥go v‹d
Koí«? ï¥bghGâU¡»w tF¥ò¡ f£á thj§fbsšyh« mâY«
ãuntá¡ Fkh? ãuntá¡fhjh? ï›tsití« jh©o¡ bfh©L
r£lrigÆš nghŒ g¤J¥ng® c£fhUtjhŒ it¤J¡bfh©lhY«,
eh‹F tUlkhŒ x¤JiHahikÆ‹ ÃĤj« kfh¤kh fhªâ mt®
fS« ï‹D« gy njrg¡j®fS« brŒj bjh©Lfisí«, âahf¤ij
í«, mDgɤj fZl¤ijí«, áiwthr¤ijí« j§fŸ Ra e‹ik¡F
Fo muR - 1925

402

mDgɤJ¡ bfhŸs Rauh{a¡ føahbu‹»w xU T£l¤jh®
v¥go¤ âObu‹W tªJ c£fh®ªJ¡ bfh©lh®fnsh, mJnghynt
r£lrigÆY« xU g¤Jng® fZl¥g£L r£lrigÆš °jhd«
bg‰W thjhLtâdhš r®¡fhU¡F VjhtJ ïilŠrš neÇLtjhŒ
njh‹¿, mt®fŸ VjhtJ x‹¿u©L J©L åRtjhÆUªjhš mj‰F
Mir¥g£l áy MrhÄfŸ, mij cgnahf¥gL¤â¡ bfh©L e«
fhÇa¤ij bfL¡f kh£lh®fbs‹gJ v‹d cWâ ?
mšyJ, x¤JiHahikÆš e«ã¡ifíŸst®fŸ v‹W brhš
nth® jh§fŸ nghfÉšiyahdhY« j§fŸ â£l¤â‰F mDTykh
ÆU¥gt®fis r£lrigÆš °jhd« bgw cjÉ brŒtjhf it¤J¡
bfh©lhY«, x¤JiHahjhÇ‹ cjÉbg‰W r£l rig¡F¥ ngh»wt®
fŸ nah¡»akhŒ elªJ bfhŸgt®fbs‹gj‰F v‹d MjhuÄU¡
»wJ? j‰fhy« nj®jšfS¡F É»wt®fŸ brhšY»w th¡FWâ
fS«, °jhd« bg‰w ãwF mt®fŸ elªJbfhŸS« nah¡»aijí«
jiyt® Kjš bjh©l® tiuÆš cŸst®fË‹ nah¡»aijiaí«
eh« gh®¤J¡bfh©L jh‹ tU»nwh«. fhŠÓòu« kfheh£il¡
ftŤjt®fS¡F ekJ #d§fË‹ ehza¤ij¥g‰¿ vL¤J¢ brhšy
nt©oa mtáaÄšiy.
Mjyhš, ï«khâÇ â£l§fŸ ngh£L¡ bfh©oU¥gijÉl
fhÇa¤âš gy‹ ju¤j¡fjhd¤ â£l§fis it¤J, giHa x¤JiHah
ikiana cÆ®¥ã¤J¥ go¤j T£l¤jhiu Éy¡», r£l kW¥ò,
r¤âah¡»uf« KjÈa fhÇa§fis¢ brŒJ xnu cWâahŒ mâš
e«ã¡ifíŸst®fis kh¤âu« nr®¤J¡ bfh©L, mj‰F Énuhj
khd kd¢ rh£áíŸst®fisbašyh« btËÆš jŸË, gÇR¤jkhd
v©z¤njhL giHago kfh¤kh rhuâahÆUªJ mÏ«rh j®k njiu
X£odhyšyhJ ntW vªj fhÇa¤jhY« ehL ÉLjiyí«, RakÇah
ijí« bgWbk‹W v©QtJ btW§ fdntahF«. Mjyhš,
ïªÃiy tU«tiu kÅjiu kÅj® â‹W«, xU tF¥ghiu xU
tF¥gh® â‹W« V¥g« Élhkš gh®¤J¡ bfhŸs nt©oaJ c©ik
kÅjÅ‹ flik.
Fo muR - jiya§f« - 27.12.1925

403

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

ÃuhfǤjjhf¢ brhštJ« tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt Ô®khd¤ij
fh§»u° kfheh£oš mEkâ¥gJ mehtáa«” v‹gJ.

gâš

$kh‹ âU.É.fÈahzRªâu KjÈah®
$kh‹. KjÈah® jdJ ‘etr¡â”Æš “vdJ Ãiy” v‹w
jiy¥ã£L ekJ “Fo muá‹” 29 nfŸÉfŸ bfh©l f£Liu¡F
kW¥ò vGJtJ nghš vGâÆU¡»wh®. mj‰F vkJ Fo muáY«
vkJ Ãiy v‹W jiy¥ã£L xU f£Liu vGj¡ fUâ, ï›thu« “Fo
muR¡F” vdJ Ãiy $kh‹ KjÈah® Ãiy M»a ïUt® Ãiy
KGtijí« ÉtfÇ¡f ïl« nghjhbd¡fUâ ï›thu¤âa “Fo
muR” g‹Åu‹L g¡f¤ij, ïj‰bf‹nw gâdhW g¡fkh¡f¥g£lJ.
btË¥gL¤j Koahj gy ïl§fËÈUªJ«, e©g®fËlÄUªJ«,
foj§fŸ tªjjhY«, $kh‹ KjÈah® mt®fS¡F«, vd¡F« bghJ
thd e©g®fŸ áy® neÇš tªJ 144 jil c¤juî ngh£ljhY«,
fUâa go el¡fKoaÉšiy. MdhY«, $kh‹. KjÈahÇ‹
kW¥ãš fhQ«, Éõa§fis Rkh® 30 TWfshŒ ãǤâUªjhY«,
ïu©L x‹iw kh¤âu« bghJ #d§fS¡F És¡f e©g®fË‹
mEkâ bg‰W X® áW F¿¥ig vGâ Ko¤J ÉL»nw‹.
$kh‹. KjÈah® kW¥ãš fhQ« K¡»a Éõa§fËš áy
ÑnH ÉtÇ¡»nw‹:1. “tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt¤ij MjǤJ $kh‹. KjÈah®
v§F« ngrÉšiy, vGjÉšiy” ba‹gJ.
2. “$kh‹. »UZzrhÄ¥ ghty®, $kh‹. ïuhkehj‹
ãnunugid¡F 100-¡F 90 ng®, ãuhkzušyhjhuhÆU¡f nt©L
bk‹W xU J©L x£lit¤jh®” v‹gJ.
3. “$kh‹. ïuhkehjÅ‹ Ô®khd« Éõahnyhrid¢ rigÆš
njh‰W¥nghŒ É£ljhš, kfheh£oš tÈíW¤j¥nghtjhf m¿É¤
jij V‰W¡ bfhŸs¥g£lJ” v‹gJ.
4. “kfheh£oš Kjš Ô®khd« Éthj¤âÈUªj fhy¤âš, 25
ãuâÃâfŸ ifbaG¤J¡ nf£ljhf¢” brhšYtJ.
5. “$kh‹. eha¡f® fh§»un[hL Rauh{a¡fø fyªJ ÉLt
j‰F r«kâ¡fhkš, tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt¤ij v¥go nf£fyh
bk‹W fUâ tF¥òthÇ Ô®khd¤ij xG§F¤jtbw‹W
Fo muR - 1925

404

1. br‹id khfhz¢ r§f¤âš tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤t« X®
K¡»akhd bfhŸifba‹gJ« m¢r§f¤â‹ K¡»a°juhfnt
$kh‹ KjÈah® És§»dhbu‹gJ« m¢r§f¤ij MjǤj K¡»a
g¤âÇifahd “ njrg¡jD¡F”¡F $kh‹ KjÈah® MáÇauh
ÆUªjhbu‹gJ« mj‰FŸ cyf« kwªâU¡fhJ. ïªÃiyÆš ït®
tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt¤ij jh‹ MjÇ¡fÉšiy ba‹W
brhšYtJ, rÇah ba‹gij thrf®fns ftŤJ¡ bfhŸs£L«.
k‰W« “njr g¡j‹” g¤âÇ¡ifÆ‹ ãuâfis $kh‹. KjÈahnu
rhtjhdkhŒ go¤J¥ gh®¡f£L«.
2. $kh‹. ghty®, $kh‹. ïuhkehj‹ Ô®khd¤â‰F xU J©L
x£lit¤jhbu‹W brhšYtJ c©ik¡F ÉnuhjkhdJ. $kh‹.
ïuhkehj‹ Ô®khd« Éõahnyhrid rigÆš njh‰W¥nghd ãwF
jh‹, $kh‹. ghty® j‹Dilaij¥ ã‹ th§»¡ bfh©oU¡»wh®.
ït® ã‹th§»¡bfhŸs $kh‹. KjÈah® mEkâ bfhL¤jJ,
x¥ò¡bfhŸs¤j¡fjšybt‹W Tl ehD« $kh‹. j©lghÂ
ãŸisí« Éõahnyhrid¡ fÄ£oÆš thjhoÆU¡»nwh«. ïit
bašyh« $kh‹. KjÈah® PhgfÄšyhk‰ brhšY»‹whbu‹WTl
brhšy kd« tuÉšiy. c©ik¡F ne®Énuhjkhf¥ ngR»‹wh
bu‹gJ jh‹ jdJ mã¥ãuha«.
3 & 4. $kh‹. ïuhkehjÅ‹ Éõahnyhrid¡ fÄ£oÆš,
njh‰W¥ nghd Ô®khd¤ij kfheh£oš tÈíW¤j mEkâ¤jjhf¢
brhšYtJ buh«gî«rÇ. Mdhš m¥go x¥ò¡bfh©l mt®
kfheh£o‰F tªjãwF ³ Ô®khd¤ij¥ ãnunuã¡f, 25 ãuâÃâfŸ
ifbaG¤J nt©Lbk‹W brh‹dij kh¤âu« x¥ò¡bfhŸS
»whnu jÉu, m¥go¢brhšy ne®ªj mtáabk‹dbt‹gij mt®
brhšyÉšiy. mšyhkY«, Kjš Ô®khd« kfheh£oš Éthj«
eilbg‰W¡ bfh©oUªj fhy¤âš, 25 ifbaG¤J¡ nf£ljhf¢
brhštJ kdj¿ªJ brhšY«, c©ik¡F khWg£l ÉõakhF«.
Kjš Ô®khd¤â‹, ïu©lhtJ ghf« ã‹ th§»¡bfhŸs¥g£L, Kjš
ghf« Ãiwnt‰w¥g£l ã‹ò ehD«, $kh‹. v°. $ÅthrŒ
a§fhU«, ãuhkz® - ãuhkzušyhjh® Éõa¤ij¥g‰¿ jÅahf X®
ïl¤âš c£fh®ªJ ngá¡bfh©oUªj rka¤âš ïJ brhšy¥g£lJ
v‹gJ cWâ. $kh‹. $ÅthrŒa§fh® g¡f¤âš ngá¡bfh©

405

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

oU¡F«nghJjh‹, $kh‹. ïuhkehj‹ v‹Ål« tªJ, $kh‹.
KjÈah® âObu‹W 25 ãuâÃâfŸ ifbaG¤J¡ nf£»whbu‹W
brh‹dJ. mj‹ ãwFjh‹ ifbaG¤J th§f V‰ghL brŒJ Rkh®
30 ifbaG¤J th§»¡ bfhL¤jJ. mJ rka«, fšgh¤â¤ Ô®khd«
Éthj¤âÈUªjJ. ïj‰F nt©oa U#&¡fS« ïU¡»‹wJ.
5. fh§»unrhL Rauh{a¡ f£á fyUtj‰F«, tF¥òthÇ¥ ãuâ
Ãâ¤t« nf£gj‰F« v‹d r«kªj«? tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤t
bk‹gJ r£lrig¥ ãuntr« kh¤âuªjhdh? ekJ eh£oš r£lrig
°jhgd§fŸ nj®jšfËš x£Lbkh¤j« xU üW °jhd§fŸTl
ïU¡fhJ. r£lrigfË‹ _y« Câa« bgW« °jhd« xU g¤J
°jhd§fŸTl ïU¡fhJ. eh‹ nf£F« tF¥òÇik °jhd§fŸ °jy
°jhgd§fS£gl bghJ#d CÊa«, muáaš Câa mâfhu¥ gjÉ
fS£gl fh§»u° KjÈa bghJ °jhgd§fË‹ Mâ¡f§fŸ c£gl,
M»a ïitfËš Rkh® y£r¡fz¡fhd °jhd§fS¡F¡ Fiwahkš
cŸs gjÉfS¡F«, mâfhu¤â‰F«, eh‹ tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤t«
nf£gJ. ï›tsî bghW¥òŸs cÇikfisí« fh§»u°, Rauh{a¡
f£áah® tr« x¥gil¤âU¡»wjh? °jy °jhgd« KjÈait
fis¡ fh§»u°fhu®fŸ if¥g‰w nt©L bk‹W, fhŠÓòu« kfhehL
Ô®khŤâU¡»wnjašyhkš, Rauh{a¡ f£áah® if¥g‰w nt©L
bk‹W Ô®khÅ¡fÉšiy. y¡ndh ng¡L«, Rauh{a¡f£á V‰g£l
j‰F¥ ãwFTl fšf¤jh ng¡L«, fh§»u° _Èakhfî«, m»y
ïªâa fh§»u° fÄ£o¡F tF¥òÇikí«, fh§»u° _ykhŒ ãnunu
ã¡f¥g£lnjašyhkš, Rauh{a¡f£áÆ‹ jait vâ®gh®¤J¡
bfh©oU¡fÉšiy. fh§»u° rh®ghf T£l¥g£l ï«kfhehL,
tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤t¤ij vL¤J¡ bfhŸsnt©oaJ mdhtáa
bk‹W jh‹ jŸËÉ£nlbd‹W $kh‹. KjÈah® brhštâš
v›tsî xG§»U¡»wbj‹gij thrf®fŸ ftÅ¥gh®fbs‹W
Ãid¡»nw‹.

fšgh¤âÆš bjUÉš el¡fhik¡fhf r®¡fh® rkhjhd¤â‹
nguhš nghl¥g£l 144 c¤âuî«, fhŠÓòu« kfheh£oš tF¥òthÇ¥
ãuâÃâ¤t Ô®khd¤ij¥ ãnunuã¡f¡Tlhbj‹W $kh‹. âU.É.
fÈahzRªju KjÈah®, xG§»‹bgauhš nghl¥g£l 144 c¤juî«,
xnu r¡âia mo¥gilahf¡ bfh©lJ v‹gJjh‹ ekJ Koî. mªj
r¡â v‹W e« eh£ilÉ£L xÊínkh m‹Wjh‹ ekJ eh£L¡F«,
r_f¤J¡F« ÉLjiyí«, RakÇahijí« c©lhF«. k‰w¥go
$kh‹. KjÈahut®fŸ v‹id¥g‰¿ vGâÆU¡F« gy Éõa§fŸ
v‹idna bghW¤âU¥gjhš, eh‹ mt‰¿‰F rhtjhdkhf e©g®
fË‹ Éilbg‰W¥ gâbyGJ»nw‹.
- <.bt.uh
Fo muR - m¿¡if - 27.12.1925

ïnj $kh‹. KjÈahut®fŸ fhŠÓòu« kfheh£L¤ jiyik
jd¡F¡ »il¡F« K‹ghf¤ jdJ g¤âÇ¡ifÆY«, gy
nkilfËY« ekJ eh£oš Rauh{a¡ f£á x‹W njh‹¿dãwFjh‹
tF¥ò¢ r©ilfS«, tF¥ò¥ óršfS«, tF¥ò¥ ãz¡FfS«
V‰g£ljhf¡ if XŒîU«goí«, thŒ XŒîU«goí« vGâí«,
ngáí« tªâU¡»wh®. m¥goÆU¡f, Rauh{a¡ f£áÆ‹ â£l¤ij¡
fh§»u° vL¤J¡bfh©L el¤âit¡fnt©L« v‹w Ô®khd¤ij¤
jhnd ãua¤jd¥g£L¡ bfh©L tu¢brŒjjhfî«, mij $kh‹.
eha¡f® v⮤jhš, tF¥òÇik nf£gj‰F m®¤jÄšiyba‹W«,
$kh‹. KjÈah® vGJtj‰F v‹d m®¤jbk‹W És§fÉšiy.
Fo muR - 1925

406

407

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

k¤âa khfhz¤âš
K‹ò jh§fŸ Fiw¤j kªâÇfË‹ r«gs¤ij kWgoí«
ca®¤j xU Ô®khd« bfh©LtªJÉ£lh®fŸ.

Rauh{a¡ føÆ‹ nguhirí« mj‹
Ka‰áí«
“v¢áš rh¥ã£lhY« tÆW Ãiwa rh¥ãlnt©L«, VŒ¤J
gydiltjhdhY« Mir Ôu milant©L«” v‹W xU gHbkhÊ
í©L, mJnghynt ekJ Rauh{a¡ f£áah® MâÆš fh§»uir
Û¿É£L nghdh®fŸ; ãwF, j§fŸ kd¢rhø¥go el¡f j§fS¡F
mDkâ nt©L« v‹W fh§»uir¡ nf£lh®fŸ. ãwF, j§fŸ
kd¢rhø¥go el¥gij ãw® MnBã¡f¡TlhJ v‹wd®.

ï›Éu©L fhÇa§fS« mL¤j nj®jšfËš jh§fns
b#Æ¡f¥ ngh»nwh« v‹»w cWâí«, m¥go b#Ƥjhš kªâÇ gjÉ
fŸ j§fS¡nf »il¡F« v‹»w Mirí«, ï¥bghGJ j§fS¡F
ïU¥gijí«, mj‰fhf K‹ #h¡»uijahŒ ï¥bghGâUªnj r«gs¤
ij ca®¤â¡bfhŸs nt©L« v‹»w jªâu¤ijí« fh£L»wJ
mšyth?
Fo muR - Jiz¤ jiya§f« - 27.12.1925

ã‹ò j§fS¡F nt©oa cjÉia¡ fh§»u°, jdJ kd
rhø¡F ÉnuhjÄšyhkš brŒant©L« v‹W nf£ld®.
ãwF fh§»uáš jh§fS« xU rÇahd ghfkhÆU¡f nt©L
bk‹W nf£ld®.
ãwF fh§»uáš jh§fns K¡»a°j®fshf nt©L« v‹W
nf£ld®. ï›tsî« milªjh®fŸ. ï¥nghJ jh§fns fh§»urh»
Él nt©L«; j§fS¡F gjÉfS«, c¤ânahfK«, fh§»unr th§»
bfhL¡f nt©L«; m¥go fh§»u°fhunu všyh gjÉí«, c¤ânah
fK« r«ghâ¤J bfhL¥gjhdhY«, j§fis¤ jÉu ntW ahU¡F«
bfhL¡f¡TlhJ; j§fŸ c¤âuÉšyhkš fh§»u°fhuU« mDgÉ¡
f¡ TlhJ; v‹»w Ãiyik¡F ï¥nghJ tªJ É£lh®fŸ. ïJfŸ
všyht‰¿‰F« fh§»u° r«kâ¡fyh«; Mdhš ïj‹ gydhŒ
njr¤âš fh§»uR¡F nah¡»aijí«, bgUikí« nghŒÉLbk‹gJ
kh¤âu« r¤âa«.

fšf¤jhÉš
Rauh{a¡ f£áah® jh§fŸ ÃuhfǤj kªâÇfË‹ r«gs¤ij
kWgoí« mDkâ¡f, Äjthj¡ f£áah® v⮤J«, r®¡fh® bk«g®
fnshL, jh§fS« nr®ªJbfh©L Äjthâfis¤ njh‰fo¤J r«g
s¤ij mDkâ¤J¡ bfh©lh®fŸ.

Fo muR - 1925

408

409

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

mt®fis neÇš fhz rªj®¥g« ne®ªj fhy¤âš j§fS¡F g¤âÇif
tªjJ«, âU¥ãaD¥g¥g£lJ« ïu©L« bjÇahbj‹nw brhšÈÆU¡
»wh®fŸ. ï¥go brh‹dnjhL xU bgÇa #Û‹jh® jdJ tU¤j¤ij¤
bjÇɤJ« bfh©lh®. Mdhš, ït®fis c§fŸ ãiunt£ br¡funlÇ
ãuhkz®jhndba‹W nf£lj‰F Äuh°jh®fŸ M« v‹W brhšÈ¡bfh©L
áǤjh®fŸ.
( g-®)

#Û‹jh®fŸ å£oš ãuhkz vÈfŸ

Fo muR - g¤âuhâg® F¿¥ò - 27.12.1925
ošÈ uh#h§f rig¡F ï›tUl« elªj nj®jšfS¡F
mngBf®fËbyhUtuhd xU ãuhkzušyhj ãuò nfhaK¤ö®
ÍšyhÉYŸs bgÇa #Û‹jhbuhUtU¡F jd¡F nth£ brŒí«go
nf£L ïu©L _‹W foj§fŸ vGâÆUªjh®. k‰bwhU ãuhkz
fdthD« jd¡F nth£ brŒa nt©LkhŒ xU foj«
ngh£oUªjh®. nj®jš fhy« rÛg¤âÈU¡F«nghJ ãuhkzušyhj
fdthD¡fhf nfhaK¤öÇYŸs xU ãugy aªâurhiyÆ‹ îth»
xUt® nth£ nf£gj‰F #Û‹jhÇl« neÇš br‹W, Éõa¤ij
vL¤J¢ brh‹dh®. clnd #Û‹jh® ïij¥ g‰¿, jd¡F¤ jftny
bjÇahnj; xU ãuhkz®jh‹ foj« vGâÆUª jh®; mtU¡F nth£
brŒtjhf ekJ Fk°jhÉlK« brhšÈÉ£nl‹ v‹W brhšÈ¡
bfh©oU¡F«nghnj, Fk°jhthd ãuhkz® j§fS¡F eh‹F
nth£ ïU¡»wJ; xU nth£ jh§fŸ brh‹dgo ãuhkzU¡F¢
brŒJÉ£lhY«, k‰W« xU nth£ br£oahU¡F« bfhL¡fyh
bk‹ wh®. clnd nth£L¡ nf£f¥nghd fdth‹ j§fS¡F« ïJ
Éõa¤ij¥g‰¿ 2, 3 foj« vGj¥g£oU¡»wJ, mJ j§fS¡F¢
nruhj fhuzbk‹dbt‹W nf£lh®. #Û‹jh® M¤âu¥g£L, Ia®
Fkh°jhit¥ gh®¤J, v‹d Ianu, jghš tªjjh? v‹W nf£lh®.
Ia®, x‹nwh, ïu©nlh tªjjhf Phgf«, Mdhš mij¤ j§fËl«
brhšykwªJ É£nlndh v‹dnkh v‹W brhšÈ kG¥ãÉ£lh®.
clnd, #Û‹jhU« fdthD« ãuhkz Nœ¢áfis¥g‰¿, Phgf¥
gL¤â¡ bfh©lh®fŸ. v›tsîjh‹ ãuhkzušyhj #Û‹jh®fS«,
ãuò¡fS« #°o° føÆš nr®ªâUªjhY«, #Û‹jhbu‹»w bgU
ik¡F©lhd Rf§fbsšyh«, mDgÉ¡f nt©Lkhdhš,
ãuhkz®fËšyhkš ït®fshš x‹W« Koant KoahJ. Mjyhš
x›bthU #Û‹jh®fS«, Äuh°jh®fS«, bgÇa g©izfS«
j§fŸ e‹ikÆ‹ bghU£L x›bthU ãuhkzU¡FŸ jh‹
ml¡fkhÆU¡»wh®fŸ ïitbašyh« khwhkš #°o° føÆ‹
btWª Ô®khd§fŸ kh¤âu«, bgÇa e‹ikbah‹W« brŒJ ÉlhJ.
o.v°.ã

F¿¥ò:- ïij eh« ekJ mEgt¤ânyna gh®¡»nwh«. ekJ “Fo
muR”¥ g¤âÇ¡if¡Tl ãuhkzhâ¡fKŸs áy #Û‹jh®fËlÄUªJ«, gy
ãugy Äuh°jh®fËlÄUªJ« âU¥ãaD¥g¥gLtij eh« gh®¡»nwh«.
Fo muR - 1925

410

411

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

bršt¤ijí« bfhL¤J bk‹ nkY« gy j®k if§fÇa¤ij¢ brŒa
flîŸ mUŸ òÇthuhf.
F¿¥ò: 16.12.1925 ïš nfhaK¤ö® âahfuha br£oah® kU¤Jtkid¡
f£ll¤ âw¥òÉHh brh‰bghÊî.

nfhaK¤ö® $.âahfuha br£oah®
KÅágš M°g¤âÇ
âw¥ò ÉHh

Fo muR - brh‰bghÊî - 27.12.1925

ekJ bgÇahU« óÍ¡f¤jFªjtUkhd fhyŠbr‹w [®.ã.
âahfuha br£oahut®fË‹ nguhš f£l¥g£l ïªj¡ f£ol¤ij
[®.ã.âahfuha br£oahut®fË‹ âUehŸ rka¤ânyna âwªJ
it¡F« bgUik vd¡F mˤjj‰F eh‹ bgUikailtnjhL, v‹
kd¥ó®tkhd e‹¿a¿jiyí« brY¤J»nw‹. bgÇnah®fSila
âUehis¡ bfh©lhLtJ ek¡F¥ ó®åfkhd tH¡f«. Mdhš, m¥
bgÇah®fis¥ ã‹g‰Wtâš eh« »ukkhŒ elªJ bfhŸtâšiy.
$kh‹. âahfuha br£oahU¡F, mtUila njr nrit¡fhf ïª
eh£L k¡fŸ všnyhU« flik¥g£oUªj nghâY«, áw¥ghf ãuhkz
ušyhjh® v‹ngh® Äfî« flik¥g£lt®fŸ v‹W brhšY nt‹.
bj‹dh£oš, ãuhkzušyhjhÇ‹ K‹nd‰w¤J¡FiH¤J, ãuhkz
ušyhjhÇ‹ RakÇahijia czU«go brŒjt®, ekJ âahf uhanu
ahth®. mt® bfhŠrK« RaeyÄšyhkY« mo¡fo khWg£l mã¥
uhaÄšyhkY«, Élh Ka‰ánahL ciH¤J tªjt®. m¥ ng®¥ g£l
t® nguhš ïJ ngh‹w Éõa§fŸ kh¤âukšyhkš, ï‹Dknef
fhÇa§fŸ brŒa¡ flik¥g£oU¡»nwh«. mtUila bgUik
mt® ïUªjnghJ És§»aijÉl mt® ïwªjãwFjh‹ mâfkhf
És§»¡bfh©L tU»wJ. ï§FŸs x›bthUtU«, ekJ âahf
uhaiu¥ ã‹g‰¿ ciH¡fnt©LkhŒ¡ nf£L¡bfhŸ»nw‹. mJ
jh‹ eh« mtU¡F¢ brŒí« nkyhd Phgf¡F¿¥ò v‹W brh‹d
njhL, ï›Éj M°g¤âÇfŸ ekJ eh£oš bgUFtjhdJ, eh£oš
ÉahâfŸ mâfkhŒ¥ bgU» tUtijí«, eh£L giHa it¤âa
KiwfŸ mÊ¡f¥g£L¥ nghtijí«, fh£Ltj‰F Ãj®rdkhf
És§»dhY«, ekJ $kh‹. btÇthl br£oah® j®k áªijnahL«,
cjhuz Fz¤njhL« brŒâU¡F« ï¡if§»Ça¤ij eh« ghuh£lh
kÈU¡f KoahJ. flîŸ mtU¡F Ú©l Míisí«, Ãiwªj
Fo muR - 1925

412

413

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

nfhaK¤öÇš bj‹Åªâa eycÇik¢
r§f »is °jhgd« âw¥òÉHh
jh‹ ï¡T£l¤â‰F tu¡TLbk‹whtJ, ïâš ngr rªj®¥g«
»il¡Fbk‹whtJ xU nghJ« vâ®gh®¡fntÆšiyba‹W«, âw¥ò
ÉHhɉF tªjtid âObu‹W miH¤jâ‰fhfî«, ï§F ngR«go
f£lisÆ£lj‰fhfî«, miH¤jt®fS¡F«, m¡uhrdhâgâ¡F«,
tªjd« brŒtjhfî«, ï¡T£l¤âYŸs ãuKf®fbsšyh« giHa
M¥j e©g®fbs‹W«, ït®fËš mnef« ng® beU§»a gªJ¡
fis¥ ngh‹wt®fbs‹W«, uhéa mã¥ãuha§ fhuzkhf ï§FŸs
m¤jid ngiuí« ehiyªJ tUl fhykhf Ô©lhjt® nghš
Ãid¤J, jh‹ xJ§»ÆUªjjhfî«, ï¥ãÇÉid V‰gLtj‰F K‹
nfhaK¤öU¡F tªjhš ï§FŸs x›bthU áne»j® å£oY« ehY
ehŸ, IªJ ehŸ j§» ÉUªJ rh¥ã£L¡bfh©oUªjt‹, bfhŠr¡
fhykhf ï›ñU¡F tªjhš ãuhkz‹ nAh£lY¡fhtJ nghŒ¢
rh¥ãLtnjbahÊa, ïªj mUikahd áne»j®fŸ å£L¡F¥
nghfhkš Tl jh‹ m›tsî uhéa g¤âakhŒ ïUªjjhfî«,
ï¥bghGJ fh§»uáš Rauh{af£á njh‹¿aã‹, ï›tsî ehŸ
bfhLikahd g¤âakhÆUªjJ mtáaÄšyhj bj‹W njh‹W«go
brŒJ É£ljhfî«, #°o° føÆ‹ Mu«g uhéa â£l¤â‰F«
Rauh{a¡føÆ‹ j‰fhy uhéa¤ â£l¤â‰F«, cŸs bgÇa ɤâahr
bkšyh«, #°o° fø c©ik ngR»wJ. Rauh{a¡ fø °âukhŒ¥
òu£L ngR»wJ v‹gij jÉu ntW ãukhjkhd ɤâahr« vJî
Äšiyba‹W«, ïªj¡ fhuz¤jhš jh‹ fh§»ủF« tutu kâ¥ò¡
FiwªJbfh©L nghtnjhL, k§»¡ »lªj #°o° f£á¡F«
njr¤âš bršth¡F ï¥bghGJ bfhŠr« V‰g£L tU»‹wbj‹W«,
ïªj rªj®¥g¤ij #°o° f£áah® ïHªJ Élhkš, njr¤â‰F«,
ãuhkzušyhjh® r_f¤â‰F« c©ikahŒ ciH¡f K‹tu nt©L
bk‹W«, fh§»u° njr¤â‰F mETykhd bfhŸiffisí«,
ãuhkzušyhjhU¡F Äfî« mETykhd â£l§fisí« it¤J,
c©ikahŒ ntiy brŒJ ãw âahf§fS¡F«, fZl§fS¡F«
jahuhÆUªJ áynguhtJ ciH¤J tªjâ‹ gydhf¤jh‹ fh§»u
̉F mâf kâ¥ng‰g£lnjhL, #°o° f£áiaí«, ahU« yøa«
Fo muR - 1925

414

brŒa mtáaÄšyhjjhŒ¥ nghŒÉ£lJ v‹W«, ï¥nghJ Rauh{a¡
f£á njh‹¿aâ‹ gydhŒ, njr e‹ik¡fhd bfhŸiffS« nghŒ
îkhz¤ â£l§fS« ã‹g£L, c¤ânahf Mirí«, ãuhkzhâ¡
f¤â‰fDTykhd bfhŸiffS« fh§»uÌš K‰g£L Égj‰F,
Rauh{a¡ f£áah® ãua¤jd« brŒtjhY« fh§»uR« mj‰F ïz§F
tjhY« Rauh{a¡ f£áiaÉl #°o°f£á nkhrkhdjšybt‹D«
v©z« njr¤âš câ¡f Mu«ã¤JÉ£lbj‹W«, #°o° f£áÆ‹
K‹nd‰w¤â‰F ïªj v©z« kh¤âu« nghjhbj‹W«, ïJtiuÆš
#°o° f£á¡F bghJ#d mETykhd â£l« vJî« ïšiy
ba‹W«, ghku #d§fËl« ïj‰F¢ bršth¡»šyhjj‰F ïJbthU
fhuzbk‹W«, Ô©lhik xʤjš, kJÉy¡F fj® KjÈa â£l«
#°o° f£áÆš jh©ltkhl nt©Lbk‹W«, bj‹dhL KGtJ«
ïitfis¥ gu¥g¢ rÇtu ãurhu« brŒant©Lbk‹W« ï›Éj
fhÇa§fŸ #°o° f£áah® brŒahÉ£lhš, vâÇfŸ Éõk¤jhš
f£ána kiwªJ nghFbk‹W«, btW« c¤ânahfK«, M§»y¥
go¥ò« ãuhkzušyhjhU¡F e‹ik c©lh¡»Élhbj‹W«. Ú§fŸ
áy c¤ânahf§fis milªjâdhš njr¤âš v‹d gy‹ c©lhŒ
É£lbj‹W«, Ú§fŸ mâfkâfkhŒ M§»y« go¡f¥go¡f, c¤â
nahf« bgw¥bgw, ekJ ehL ãuhkz®fshš v›tsî fZl¥gL
»wnjh, m›tsî fZl« c§fshY« glnt©oajh»ÉLbk‹W«,
ãuhkzušyhjh® K‹nd‰w¤J¡F ciH¡fnt©Lkhdhš, ï§FŸs
t®fŸ »uhk§fS¡F¢ bršy nt©Lbk‹W«, »uhk #d§fis¡
fyf« brŒJbfhŸshkY«, nfh®£L¡F¥ nghF«nghJ« bgU«ghY«
ãuhkz t¡ÑšfËlK«, mâfhÇfËlK« á¡»¤ j§fSila
bghUŸfis Õ[hfî«, yŠrkhfî« bfhL¤J ghHhfhkš gh®¤J¡
bfhŸsnt©Lbk‹W«, M§»y¥ gŸË¡Tl« guÉaâ‹ fhuz
khfnt, »uhk§fËš Foahdt®fŸ nguhš ïUªj óÄfbsšyh«,
ï¥nghJ ãuhkz t¡ÑšfŸ nguhY«, mâfhÇfŸ nguhY«, nyth
njÉ¡fhu® nguhY«, kh¿¡ bfh©L tU»‹wbj‹W«, ïj‰F rhø
nt©Lkhdhš ft®‹bk©L br£ošbk©£ ÇÍ°liu¥ ghU§
fbs‹W«, ït‰iw¤ jL¡fhkš kªâÇ c¤ânahf« bgWtâdhY«,
g£l§fŸ bgWtâdhY«, c§fŸ ãŸisfŸ áyU¡F c¤ânahf§fŸ
r«ghâ¥gâdhY«, c§fŸ f£á vªj Éj¤âš ãuhkz Rauh{a¡
f£áiaÉl nkyhdjh» É£l bj‹W«, ïªj ÃiyikÆš #°o°
f£á ïUªJbfh©nl tUkhdhš, v‹ ngh‹wt®fŸ bjh©il Ú§fŸ
vâ®gh®¡f Koahbj‹W«, kfh¤khÉ‹ îkhz¤ â£l§fis V‰W¡
bfh©L, fhÇa¤âš mij¢ brŒa¡ f£lisÆLå®fshdhš, mij
eh‹ áunk‰bfh©L bjh©L brŒa¡ fh¤J¡ bfh©oU¡»nw
bd‹W« brh‹dnjhL, jh‹ brh‹ditfËš VjhtJ j§fŸ
415

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

kdâ‰F tU¤j¤ij¡ bfhL¡f¡ ToajhÆU¡Fnkahdhš, k‹Å¡f
nt©Lbk‹W«, jh‹ j‹ kdâš c©ikba‹W g£lij¤ jh‹
xË¡fhkš brhšynt©Lbk‹»w Mirahš brh‹ dnj bahÊa,
ahU¡F« tU¤j« c©lh¡f nt©Lbkd v©Â brhšyÉšiy
bad¡ nf£L¡bfh©L c£fh®ªjh®.
F¿¥ò:- nfhitÆš 16.12.1925 ïš bj‹Åªâa eycÇik¢ r§f¡ »is
mik¥ò âw¥òÉHh brh‰bghÊî.

nfhaK¤öÇš 17-ªnjâ khiy lî©
AhÈš bghJ¡ T£l«

Fo muR - brh‰bghÊî - 27.12.1925
ekJ eh£L¡F tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤Jt¤â‹ mtáa¤ij¥
g‰¿í«, fhŠÓòu« kfheh£L elto¡iffis¥ g‰¿í«, îkhz¤
â£l§fis¥g‰¿í« vL¤J¢brhšÈ tUifÆš mt® K¡»akhŒ¡
F¿¥ã£ljhtJ:j‰rka« ekJ njr¤âYŸs gy f£áfS¡F« uhéa â£l«
Vw¡Fiwa x‹wh» É£lJ. îkhz¤â£l¤ij el¤âit¥gâš,
vªj¡ f£á¡fhuuhÆUªj nghâY«, îkhz¤â£l« el¤Jtj‰F¥
ga¥gl nt©oa mtáank ïšiy. fh§»uir x¥ò¡ bfhŸshjt®
fS« fh§»uáš nru¥ ga¥gLgt®fS« Tl îkhz¤â£l¤ij
el¤â¡ bfh©L nghfyh«. fh§»uÌš nr®ªjhšjh‹ îkhz¤
â£l¤ij el¤jyh«, ïšyhÉ£lhš el¤jKoahJ v‹D« ga«
c§fS¡F nt©lh«. kfh¤khÉ‹ îkhz¤â£l¤ij MjÇ¡f¡
Toa f£á vJthÆUªjhY« mitfbsšyh« vd¡F x‹Wjh‹.
îkhz¤ â£lÄšyhj vªj uhéa¡ f£áiaí« njr¤â‰F mETy
khdbj‹W brhšykh£nl‹. îkhz¤â£l¤âšjh‹ njr¤â‹
ÉLjiy ïU¡»wJ. fh§»uáY« îkhz¤â£l¤â‹ Mâ¡fÄUªj
âdhšjh‹ fh§»uá‰F« _iyKL¡FfËbyšyh« kâ¥ò ïUªJ
bfh©L tªjJ. ï¥nghJ îkhz¤ â£l¤â‹ Mâ¡f« xʪJ,
fh§»uádhš xU fhy¤âš cÄœªJ xJ¡»¤jŸs¥g£l r£lrig¥
ig¤âa¤ijí«, c¤ânahf¥ ig¤âa¤ijí« kWgoí« fh§»u°
vL¤J¡bfhŸSkhdhš, giHa fhy¤J¡ fh§»u° nah¡»aij¡
F¤jh‹ kWgoí« tªJ ÉLbk‹W«, Mifahš îkhz¤ â£l¤
ij¥ ãujhdkhf¡ bfh©l vªj¡ f£áahdhY«, Ú§fŸ m≠nr®ªJ
kd¥ó®¤âahŒ ciH¡f nt©Lbk‹W«, Ô©lhik Éõa¤âš
V‰gL« v⮥ò¡fis ijÇakhŒ K‹Å‹W jh¡f nt©Lbk‹W«,
mt‰iw m#h¡uijahŒ É£L É£O®fnsahdhš ekJ kjK«,
r_fK« monahL nghŒÉLbk‹W«, fj® Éõa¤âš ftiy
vL¤J¡bfhŸshkš r£lrig¥ ãuntr¤âY«, c¤ânahf nt£il
ÆYnk ftd¤ij¢ brY¤Jå®fshdhš, njr¤âš ViHfŸ mâf
Fo muR - 1925

416

417

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

khŒ¥ nghŒ bfhiy, bfhŸis KjÈaJfŸ guÉÉLbk‹W«,
kJÉy¡F« ekJ njr k¡fË‹ xG¡f¤â‰F Äfî« K¡»a
khdbj‹W« brhšÈ¡bfh©oU¡ifÆš, xU ãuhkz® k¤âÆš
vGªJ, Ú§fŸ x¤JiHahjhuuh¢nr, v¥go tF¥òthÇ¥ãuâÃâ¤t«
nf£fyh«? v‹W brh‹dh®. mj‰F $kh‹. eha¡f® x¤JiHahik
bgšfh« fh§»uá‹nghnj xJ¡»it¤jh» É£lbj‹W«, r£lrig¥
ãuntr« fh§»u° mDkâ¤J É£lbj‹W«, Rauh{a¡ f£á¡F
kh¤âu« r«gªjÄšyhj jhÿfh ngh®L, Íšyhngh®L KjÈa °jy
°jhgd§fŸ ïU¡»wbj‹W« ïitfS¡F¥ nghf ïZl¥gL«
#d§fS¡F mtutU¡F c©lhd cÇikfŸ mtutU¡F¡ »il¥g
âš xUtU¡bfhUtiu Vkh‰wî«, N£áfS«. fytu§fS« el¡f
î« brŒa ïl« it¡f¡Tlhbj‹W«, Mdjhš tF¥òthÇ¥ ãuâ
Ãâ¤t« nf£gJ fh§»u° bfhŸif¡F Énuhjkhfhbj‹W«, njr¤âš
gy tF¥ghÇ‹ x‰Wik¡F«, e«ã¡if¡F« tF¥òthÇ¥ ãuâÃâ¤
t« mtáakhdbj‹W« brh‹dh®. ãwF k‰bwhUt® njt°jhd
knrhjhit¥ g‰¿ áy th®¤ijfŸ brhšy nt©Lbk‹W, m¡uh
rdhâgâ¡F¢ Ó£L mD¥ãaâ‹ngÇš, mij¥ g‰¿í« áy th®¤ij
fŸ brhšy m¡»uhrdhâgâ f£lisÆ£lh®. mj‹ngÇš $kh‹.
eha¡f® ngRifÆš njt°jhd r£lkhdJ ekJ eh£oš btŸis¡
fhu® tªj ã‹ò§Tl mjhtJ 1817-1863 tUl§fËnyna ïªJkj j®k
gÇghyd¤ij¥ g‰¿ r®¡fhuh® v‹»w KiwÆš r£l« brŒâU¡
»‹wh®fbs‹W«, mªj¢ r£l« nghuhbj‹W«, ïÅí« f©o¥ghd
r£l§fŸ brŒant©Lbk‹W« mnef tUõ§fshf fh§»u°
fh‹gu‹° KjÈa uhéa kfhehLfË‹ Ô®khd§fŸ _Èakhf¢
r®¡fhiu¡ nf£L¡ bfh©oU¡»nwhbk‹W«, 1914-« tUõ¤âa
nfhaK¤ö® Íšyh fh‹gu‹ÌY«Tl xU Ô®khd« ïij¥g‰¿
$kh‹. ã.É.euá«k Iauhš ãnunuã¡f¥g£L Ô®khdkhÆU¥gJ
jk¡F PhgfÄU¡»‹wbj‹W«, #°o° f£áah® ïªj r£l¤ij¢
brŒjh®fbs‹»w fhuz¤â‰fhf mij¢ áy® ö‰Wtj‰F eh«
fhJbfhL¥gJ ig¤âa¡fhu¤jd bk‹W«, ekJ kj« j‰fhy« áÇ¥ò¡
»lkhŒ nfh®£LfËš bjh§»¡ bfh©oU¡»‹wbj‹W«, ahidÆ‹
ã‹ bjhilÆš nghL»w ehk«, tlfiyah, bj‹fiyahbt‹gJ
X® btŸis¡fhu mâfhÇ brh‹dhš jh‹ ekJ kd« âU¥â
ail»‹wbj‹W«, ï‹D« gy K¡»akhd Éõa§fS¡F r®¡fh®
ãuntr¤ijí« vâ®ghuhkÈU¥gj‰F ek¡F nah¡»aij ïšiy
v‹gij âd« fh£o¡bfh©oU¡»nwhbk‹W«, ïªJ kj¤âš xU
ïªJ bghJ¤ bjUÉš el¥gj‰F¢ r®¡fh® jaÉUªjhY§Tl
e«ktnu brŒí« N£áfshš KoahkÈU¥gnjhL, ï‹D« gy
bfLâfŸ e«ktnu brŒ»wh®fŸ v‹W« ï«khâÇahd
Fo muR - 1925

418

#d§fËilÆš thHnt©Lkhdhš r®¡fh® r£lÄšyhkš v¥go
thH Koíbk‹W«, kj¤â‹ nguhš tNš brŒa¥gL»w nfho¡
fz¡fhd %ghŒfis rÇtu¢ brytÊ¥gj‰F¡ fz¡F¡ nf£fhk
ÈU¡f¡Toa m›tsî nah¡»a®fsh eh«. ekJ klhâgâfisí«,
kfªJ¡fisí«, ó#hÇfisí« milajFªj nah¡»aij¡F
tªJÉ£nlhkh bt‹W«, ekJ kj¤ij¥g‰¿ ek¡F v‹d PhdÄU¡
»wbj‹W«, “RthÄ V‹ g‹¿ mtjhubkL¤jh®? cyf¤ij¥ ghahŒ¢
RU£o¡bfh©L xU ïuhBr‹ rK¤âu¤J¡FŸ x˪J bfh©lh‹,
mij¥ ãL§»¡bfh©L tu¤jh‹ g‹¿ mtjhu« vL¡f¥
g£lbj‹W” brh‹dhš, “m¥nghJ j©Ù® vj‹ nkÈUªjJ” v‹W
nf£F« ãw kj°j®fS¡F¥ gâš brhšy¤ bjÇahkš ÉʤJ, ekJ
kj¤ij ïHªJ, m‹Åa kj¤J¡F¥ nghŒ¢nrU« ghku®fis¤
jL¡f¤ jFªj kj¡ fšÉ¡fhtJ, ekJ gz¤ij MÆu«, gâdhÆu
khf¡ bfhŸisao¤J fhiy¡ fGÉ ghj Ô®¤jbkd xU c¤u¤
j©Ùiu¡ bfhL¤J nrh«ng¿fS¡F¥ bgh§»¥ ngh£L¡ bfh©L«,
j§f¥ gšy¡»š rthÇ brŒJ bfh©L«, jhá ntáfis it¤J¡
bfh©L«, k‰W« Tlh xG¡f¤âš âÇí« ekJ klhâgâfbs‹
nghU«, k‰nwhU« ïJtiu v‹dtÊ brŒâU¡»wh®fŸ v‹W«,
ït‰iwbašyh« Ãid¡F« nghJ ï¥nghJŸs njt°jhd¢ r£l«
Tl nghjhbj‹nw brhšÈ Ko¤jh®.
ãwF m¡uhrduhš Koîiu brhšy¥g£L¡ T£l« fiyªjJ«,
m¡uhrdU¡F«, cg‹ahrfU¡F« tªjd« brhšy¥nghtjhŒ nfha
K¤ö® lî© fh§»u° fhÇajÇába‹w Kiwahš, xU ãuhkz®
vGªJ j‹id¡ nf£fhkš ï¡T£l« T£oabj‹wnghâY«, mij¤
jh‹ x¥ò¡bfhŸStjhfî«, $kh‹. eha¡f® îkhz¤ â£l¤ij¥
g‰¿ btF m‰òjkhf¢ brh‹dhbu‹W«, Mdhš fh§»uáš
nruhÔ®fbs‹W brh‹dij kh¤âu« jh‹ x¥ò¡bfhŸs Koah
bj‹W« g¤âÇ¡if ÃUg®fis¥ gh®¤J¢ brh‹dh®. clnd
m§»Uªj #d§fbsšyh« mtiu, “Ú® brh‹dJ j¥ò, $kh‹.
eha¡f® brhšyhj bghŒahd th®¤ijfia¢ brhšÈ g¤âÇ¡ifÆš
$kh‹. eha¡fU¡F Énuhjkhd ãurhu« brŒtj‰F mETykhf¥
ãuhkz¤ jªâu« brŒâU¡»Ö®, $kh‹. eha¡fU¡F tªjd§
TWtjhf¢ brhšÈ jªâukhf nkilÆš V¿¡bfh©L ï«khâÇ
bghŒahd r§fâfis¥ ngRtJ Äfî« xG§Ñdbk‹W«, fh§»u°
bgaiu¢ brhšÈ¡bfh©L âÇí« ãuhkz®fŸ nah¡»aijna
ï¥goÆU¡Fkhdhš, k‰wt®fŸ r§fâ v¥goÆU¡Fbk‹W«”
brh‹dh®fŸ. ãwF mªj ãuhkz®, jd¡F mªjkhâÇ g£ljhf
Ãid¤J, m›Éj« brh‹nd‹ v‹W brhšÈ¡ bfh©lh®. clnd
m¡uhrd® bghJ #d§fis mk®¤â, T£l¤ij¡ fiy¤jh®. ãwF,
419

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

³ ãuhkz® $kh‹. eha¡fÇl« btËÆš tU«nghJ rkhjhd«
brhšÈ¡bfhŸStj‰fhf¥ ngr tªjh®. $kh‹. eha¡f® c§fŸ
rkhjhd¤ij¥g‰¿ vd¡F m¡fiuÆšiy, T£l¤âš m«khâÇ
ngáÉ£L, jÅahf ï§FtªJ v‹Ål« gšiy¡bfŠRtâš v‹d
ãunah#d«? xU áW rªj®¥g« »il¤jîlndna ï›tsî Éõk«
brŒJÉ£O®fns, bgÇa nah¡»aij »il¤jhš ãuhkzušyhjh®
fis monahL MiyÆš it¤jšyth eR¡» ÉLå®fŸ v‹W
brh‹dh®. clnd mªj ãuhkz® jd¡F¡ fh§»uáÈU¡F« r«gª
j¤ij uhédhkh¢ brŒtjhf¤ Ô®khd« brŒJ, uhédhkh¡ foj¤ij
vGâ n#h¥ãš ngh£L¡bfh©Ljh‹ c§fŸ T£l¤â‰F tªnj
bd‹W brhšÈ m¡foj¤ij vL¤J¡ fh£odh®. g¡f¤âÈUªj
t®fŸ, “Û£o§F¡F tU«nghnj ï«khâÇ fyf« brŒayh«, m§
»U¡»wt®fŸ VjhtJ brh‹dhš, clnd uhéehkh¡ bfhL¤J
ÉLtjhŒ¢ brhšÈÉlyhbkd Ãid¤J uhéehkh vGâ n#h¥ãš
ngh£L¡ bfh©L, fyf¤â‰F¤ jahuhf tªâU¡»Ö® v‹gJ ïªj
uhéehkhthš U#&th»wjh ïšiyah” bt‹W nf£lh®fŸ.

òJ M©L r‹khd«
1926-« M©L ãw¡f¥ngh»wJ; tUl¥ ãw¥ã‰fhf “Fo
muR” g¤âÇif¡F v‹d r‹khd« brŒa¥ ngh»Ö®fŸ? x‹wh, “Fo
muR”¡F mj‹ e©g®fŸ x›bthUtU« 3 rªjhjhu®fis¢ nr®¤J¡
bfhL§fŸ mšyJ ekJ r_f¤J¡nf nfL NG«goahd ãuhkz¥
g¤âÇ¡iffË‹ xU rªjhjhiuahtJ Fiwí§fŸ. ïij Ú§fŸ
brŒjhš, “Fo muR¡F” kh¤âukšyhkš, eh£L¡F«, ãuhkzušyhj
r_f¤J¡F« ÉLjiy mË¡f c§fŸ flikia¢ brŒjt®
fshå®fŸ.

ãwF mªj¥ ãuhkz® bt£» jiyFŪJbfh©L ngrhk‰
nghŒÉ£lh®. T£l¤âÈUªjt®fS¡F njÓa ãuhkz®fŸ
Nœ¢áÆ‹ Kiw e‹whŒ És§»‰W.

Fo muR - m¿É¥ò - 27.12.1925

ï¥goÆU¡f, RnjrĤâu‹ v‹D« ãuhkz¥ g¤âÇ¡if
$kh‹, eha¡f® ngáaJg‰¿ rÇahŒ vGjhkY«, elªj t®¤jkhd§
fis¥g‰¿ rÇahŒ¡ F¿¥ãlhkY«, $kh‹. eha¡f® ngÇš gÊRk¤â
vGâÆU¡»wJ. ãuhkz¥ g¤âÇiffË‹ tšyikfis m¿tj‰
F«, M¡fî«, mÊ¡fî« Toa r¡âfŸ mitfS¡F©bl‹gij¡
fh£lî« ïªj cjhuznk nghJkhdjh? ïšiyahbt‹gij thrf®
fns ô»¤J¡ bfhŸs nt©LkhŒ¡ nf£L¡bfhŸS»nw‹.
Fo muR - brh‰bghÊî - 27.12.1925

Fo muR - 1925

420

421

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

nf£LÉ£L; mâfhut®¡f« bk¢r mt®fS¡F¤ Jiz Égh®fŸ.”
v‹gJ.

°tuh{ah g¤âÇ¡ifÆ‹ khuo¥ò

ãuhkzušyhjh® kfheh£il¥g‰¿
ãuhkz¥ g¤âÇ¡iffË‹ Xy«
br‹idÆš ï«khj« 20, 21-ª njâfËš eilbg‰w
ãuhkzušyhj 9-tJ kfheh£L elto¡iffis¥g‰¿, “Rnjr
Ĥâu‹”, “°tuh{ah” KjÈa ãuhkz¥ g¤âÇiffŸ M¤âu«
bghW¡fhkš tÆW tÆwhŒ mo¤J¡bfh©L XyÄL»‹wd. mt‰¿š
RnjrĤâu‹ g¤âÇif “trî kfhehbl‹W” jiya§ fÄ£L moƉ
f©l x¥ghÇia¢ brhšÈ¡bfh©L mG»‹wJ. mt‰¿š K¡»a
khd áyt‰iw¡ ÑnH F¿¥ã£L mj‰F¢ rkhjhd« vGJnth«.
1. “ïªj kfheh£o‰F #d§fŸ mâfkhf tuÉšiyna ba‹W
$kh‹. lh¡l®. á. enlrKjÈah® brh‹djhš, ï«kfheh£o‰F
ãuhkzušyhjh® Mjuî ïšiy” ba‹gJ.
2. “áy ãuhkzušyhjhU«, m¡uhrdhâgâ fd« ahjtU« To
ãuhkz®fis e‹whf¤ â£odh®fŸ” v‹gJ.
3. “ïªj khfhz¤âY« g«ghŒ khfhz¤âY« #°o° f£á
mâfhu¥ gjÉÆÈU¡»‹wJ, #d§fS¡F ït®fshš v‹d brŒa¥
g£oU¡»wJ” v‹gJ.
4. “g«ghŒ khfhz¤âš kJÉy¡F ÉõakhŒ #°o° f£á
ahÇ‹ xU yøa¤ij mªj ft®‹bk©lh® V‰W¡bfh©ld®.
Mdhš, ïªâah ft®‹bk©lh® mij ÃuhfǤJÉ£ld®. mj‹
nkš g«ghŒ kªâÇ uhÍehkh¢ brŒjhuh?” v‹gJ.
5. “bj‹dh¥ãÇ¡fh ïªâaÇl« mEjhg« T¿ X® Ô®khd«
brŒa¥g£lJ. mij mKY¡F¡ bfh©Ltu ft®d® b#dunyh,
mur® bgUkhndh ÃuhfǤJÉ£lhš, fd« gdfhš ïuh#h, fd«
ahjt® j§fŸ ft®‹bk©o‹ _ykhf ïuh#¥ãuâÃâ¡F tÈíW¤j
V‰ghL brŒth®fsh?” v‹gJ.
6. “ãuhkz®fis¤ â£odhš kh¤âu«, ft®‹bk©lh® Ra
M£á mâfhu« bfhL¤JÉl kh£lh®fŸ, tUlbkhUKiw Ô®khd«
brŒjhY« bfhL¤JÉl kh£lh®fŸ, clnd Rauh{a« bgw ntW
v‹d brŒth®fŸ? vdnt, #d§fŸ bk¢r Rauh{a mâfhu«
Fo muR - 1925

422

RnjrĤâu‹ brh‹dâš áyijna brhšÈ, ï¥g¤âÇif
mo¤J¡bfh©lnjhL, “bjhÊyhsU¡F v‹d brŒjh®fŸ?” “xL¡f¥
g£ltU¡F v‹d brŒjh®fŸ?” “it¡f« r¤âah¡»uf¤â‰F v‹d
brŒjh®fŸ?” “ahuhtJ áiw¡F¥ nghdh®fsh?” “Íšyh, jhÿ¡fh
rigfËš m¡T£l¤âdiu¢ nr®ªnjhnu mâf«. °jy Ra M£á
ïyhfh mªj¡ f£á¤ jiyt® ifÆnyna ïU¡»‹wJ; mjdhš
#d§fS¡F v‹d brŒJ É£lh®fŸ?” v‹W nf£»wJ.
“kfheh£L¡F #d§fŸ mâfkhŒ tuÉšiyba‹W $kh‹
lh¡l® enlr KjÈahnu brh‹djhš, ï«kfheh£L¡F¥ ãuhkzuš
yhjh® MjuÉšiyba‹gJ És§F»wbj‹W” ïu©L
g¤âÇiffS« nf£»wJ.

gâš
‘°tuh{ah’ thtJ, “RnjrĤâudh”tJ ï‹D« vªj ãuhkz
g¤âÇ¡ifahtJ mªj kfheh£o‰F ï¤jid bga®fŸ jh‹ tªjh®
fbs‹W vGjntÆšiy. ahuh® tªjh®fbs‹W mt®fŸ bgauhtJ
vGjnt ïšiy. ï›tsî mšg ò¤â j«Äl« ïU¥gij kwªJ
É£L, kÇahij¡fhf bgUªj‹iknahL ekJ T£l¤â‰F tu
nt©oa #d§fŸ tuÉšiynaba‹W $kh‹. enlr KjÈah®
brh‹dhš, mªj th®¤ijia K‹}‰ ão¤J¡bfh©L, ãuhkz
ušyhjh® kfheh£L¡F¡ T£l« tuntÆšiy; mJ rÇahd ãuâÃâ¤
Jtkšybt‹W brhšYtJ, v›tsî á‹d¤jd«. 21-ªnjâ #°o°
g¤âÇ¡ifÆš T£l¤J¡F tªâUªjt®fËš K¡»akhdt®fbs‹W
brhšÈ Rkh® 150 fdth‹fSilaî«, Ókh£ofSilaî«, bgaiu¡
F¿¥ã£L É¡nlhÇah g¥Ë¡ Ahš ão¡fhkš, âushd ãuâÃâfŸ
tªjh®fbs‹W vGâÆU¡»wJ. mâš Vw¡Fiwa, r£lrig bk«g®
fŸ, kªâÇfŸ, #Û‹jhu®fŸ, kfhuh#h¡fŸ, jhÿfh ngh®L, Íšyh
ngh®L, KÅághÈ£o ïitfË‹ jiyt®fŸ, m§f¤âd®fŸ, #£{,
âth‹KjÈa ntiyfŸ gh®¤J ïis¥ghW« fdth‹fŸ, bgÇa
Äuh°jhu®fŸ, ãugy t®¤jf®fŸ, »¿°jt fdth‹fŸ, kfkâa fd
th‹fŸ, jhœªj tF¥ghbu‹W Tw¥ gL« tF¥ig¢ nr®ªj fdth‹
fŸ, r®t fyhrhiy mâfhÇfŸ, itÔf x¤JiHahikia¢ nr®ªj
t®fŸ, Rauh{a¡ f£áia¢ nr®ªjt®fŸ, KjÈa fdth‹fshfnt
Rkh® 150 ngU«, k‰W« bjhÊyhËfŸ, ViH¡ Foahdt®fŸ, eL¤ju
423

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

tF¥gh®fŸ M»a midtUkhŒ kfheh£o‹ °jy« v›tsî ïl«
bfhŸSnkh m›tsî« ÃiwªJ, nk‰bfh©L« btËÆš ïl«
ão¡fhkš T£lkhfî« #d§fËU¡f, mt‰iw ï« khâÇ j§fŸ
g¤âÇ¡ifÆš âǤJ¡T¿ Éõk¥ãurhu« brŒâU¡»wJ. ït‰iw
eh« X® nfŸÉ nf£»nwh«. mjhtJ njr¤J¡nf bghJthd bj‹W«,
ÄFªj bršth¡Filabj‹W«, ahnuh áy® jÉu, k‰W« všnyhuhY«
MjÇ¡f¥gL»wbj‹W« brhšY»wJ«, 33 nfho #d§fS¡F
ãuâÃâ rigahÆU¡»w fh§»u° kfhrigÆ‹ nguhš, jÄœ eh£oš
2 nfho #d§fS¡F nkyhf ãuâÃâ °jhd« bg‰wJ«, ãuhkz®
fshš jÄœehL fhªâbad¡ bfh©lhl¤j¡ftUkhd, âU.É.
fÈahzRªju KjÈah® jiyikÆš elªjJkhd, fhŠÓòu« kfh
eh£L¡F v¤jid ãuâÃâfŸ tªâUªjh®fŸ? mj‰F K‹ elªj âU
t©zhkiy, kfheh£L¡F v¤jid ãuâÃâfŸ tªâUªjh®fŸ?
ïj‹ fz¡if¥ ngh£L 2 1/2 nfho #d§fS¡F åjhrhu« ãǤJ¥
gh®¤J, ãuhkzušyhjh® kfheh£L¡F« tªâUªj #d§fis fz¡
bf©Â åjh¢rhu« ãǤJ¥ gh®¤âUªjhš, njr¤âš vj‰F nah¡»
aij ts®ªJ bfh©L tU»‹wbj‹gJ e‹whŒ bjÇatU«. âUt©
zhkiy kfheh£L¥ ãuâÃâfË‹ v©Â¡if Rkh® 250 Tl ïšiy
ba‹gJ ekJ Phgf«. mt‰¿š gy Íšyh¡fS¡F«, jhÿfh¡
fS¡F«, ntW Íšyh¡fhuU«, ntW jhÿ¡fh¡fhuU« ãuâÃâfshŒ¡
Tl ïUªjh®fŸ. áy Íšyh¡fS¡F ïu©blhUt®jh‹ tªâUª
jh®fŸ. br‹idÆÈUªJ xU fdth‹ jdJ f£á¡F bk#hÇ£o
r«ghâ¥gj‰fhf, jdJ M£fŸ tr« %ghŒfis¡ bfhL¤J mD¥ã,
MŸ nr®¤J¡Tl, rÇahd go T£l« nr®¡f Koahk‰nghŒÉ£lJ.
fhŠÓòu¤âY« kfhehL elªjbj‹W bganubahÊa m§F« 250
ãuâÃâfŸTl nruntÆšiy. m§F tªâUªj ãuâÃâfËnyí«,
bghJ #d§fS¡F c©ikahd ãuâÃâfŸ v›tsî ng®? tu¥
nghF« nj®jšfËš ËW °jhd« r«ghâ¡f tªj ãuâÃâfŸ
v›tsî ng®? nj®jšfËš V#©L ntiy r«ghâ¤J¥ gzkila
tªj ãuâÃâfŸ v›tsî ng®? xU r_f¤jhiu Vkh‰¿ jh§fŸ
Mâ¡f«bgwyhbk‹W Ãid¤J Nœ¢á brŒa tªjt®fŸ v›tsî
ng®? mt®fŸ brh‰go Mltªjt®fŸ v›tsî ng®? j§fŸ
És«gu¤J¡fhf tªjt®fŸ v¤jidng®? v‹gjhf¡ fz¡F¥ngh£L
mtut®fisí« fʤJ¤jŸË c©ikahŒ njr¤â‹ Fiwia
vL¤J¢brhšÈ, mj‰F nt©oa Ô®khd§fis¢ brŒJ mªj¥go
kd¥óuzkhŒ, c©ikahŒ, ciH¡f tªjt®fŸ v¤jid ng®? v‹W
fz¡F¥gh®¤jhš, ãuhkzušyhjhÇ‹ kfheh£L nah¡»aij, fh§»
u° kfheh£ilÉl áwªjjh ïšiyahbt‹gJ bjÇí«. mijÉl
fhŠÓòu« kfhehL f©ÂakhŒ elªjjh? br‹id ãuhkzušyhjh®
Fo muR - 1925

424

kfhehL f©ÂakhŒ elªjjh? v‹W gh®¥gj‰F, fhŠÓòu«
kfheh£oš îthf« brŒj jiyt®fbs‹ngh® elªJbfh©l nah¡»
aijiaí«, br‹id ãuhkzušyhjh® kfheh£L îth»fŸ elªJ
bfh©l nah¡»aijiaí«, “Fo muR” “jÄœehL” “etr¡â”
KjÈa g¤âÇ¡iffis go¤J¥gh®¤jhš bghJ #d§fS¡F¤ bjÇa
tU«. mšyJ ïªj¥ ãuhkz¥ g¤âuhâg®fns, bfhŠr neukhtJ
j§fSila #h⥠ò¤âia kwªJ, r¤âa¤ij Ãid¤J, beŠáš if
it¤J¥ gh®¤J¡bfh©lh®fshdhš, mt®fS¡F« c©ik
És§F«. ï¥bghG jhtJ mt®fS¡F nah¡»aij ïU¡Fkhdhš,
ãuhkzušyhjhÇš vªj¤ bjhÊY¡F, vªj tF¥ò¡F, vªj eh£L¡F,
vªj mªj°J¡F, vªj Íšyhî¡F, vªj jhÿfhî¡F ãuhkzušyhjh®
rh®ghf m«kfheh£L¡F ãuâÃâfŸ tuÉšiyba‹gij vL¤J¡
fh£l£L«. njr¤âY«, fh§»uáY«, bršth¡FŸsjhŒ¢ brhšy¥
gLtJ«, fh§»uirna j‹ RthÔd¥gL¤â¡bfh©ljhŒ¢ brhšy¥gL
tJ«, 33 nfho #d§fË‹ uhéa e‹ik¡F¥ ãuâÃâ¤tkhÆU¡»w
bj‹W brhštJkhd Rauh{a¡ f£áÆ‹ kfhehL TL»w fhy¤âš
v¤jid ãuâÃâfŸ tU»‹wh®fŸ? mâš vªbjªj #hâah®, vªbjªj
tF¥gh®, vªbjªj bjhÊyhs®, vªbjªj tifÆš njr¤â‰fhf¤
âahf« brŒjt®fŸ mâš TL»wh®fŸ. KjyhtJ, Rauh{a¡ f£á
khehL T£odhš mj‹ c©ik¡ bfhŸiffis¥ g‰¿ fjit¤ jhœ
ngh£L¡bfhŸshkš ït®fshš ngr Ko»wjh? k‰W« 25 nfho ïªJ¡
fË‹ ghukh®¤Ôf r«gªjkhd, tUzháuk j®k KjÈa kfhehLfŸ
T£L«nghJ v¤jid ng® tU»wh®fŸ? vªbjªj #hâah® tU»wh®
fŸ? ït®fS«, VjhtJ To¥ ngR«nghJ fjit¤ âwªJ it¤J¥
ngr¡Toa nah¡»aij ïU¡»wjh? ït‰iwbašyh« nahá¡fhkš,
khd§bf£lt‹ brhªj¡ fhu‹ v‹»w ijÇa¤âš iftr« g¤âÇif
ïU¡»wJ, go¥gj‰F Vkhªj #d§fËU¡»‹wh®fŸ, r¤j« nghL»w
t®fis¢ RthÔd¥gL¤â¡ bfhŸs gz« ïU¡»wJ v‹»w ijÇa¤
â‹ ngÇš Ãid¤jgobašyh« vGâÆU¡»wnj jÉu, ntW v‹d
fLfsî nah¡»a« ïU¡»wJ.?
2. “áy ãuhkzušyhjhU« m¡uhrdhâgâ fd« ahjtU« To
ãuhkz®fis e‹whŒ¤ â£odh®fŸ” v‹W vGâÆU¡»wJ.

gâš
áy ãuhkzušyhjhU«, m¡uhrdhâgâíªjh‹ ãuhkz®fis¤
â£L»wh®fsh? mšyJ njrnk mt®fis¤ â£L»wjhbt‹gij
ït®fŸ ftÅ¡fnt©L«. ïªâahɉnf mUªjdkhŒ kâ¡f¥gL
gtU«, cyf¥bgÇahUkhd kfh¤kh fhªâ, ïªj¥ ãuhkz®fis¥
425

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

g‰¿ brhšY«nghJ, ïªâahî¡F ãÇ£oõh® brŒj m¡»uk¤ijÉl
ekJ ãuhkz®fŸ brŒjJ Fiwªjjšy bt‹W brhšÈÆU¡»wh®.
°thÄ Éntfheªj®, ãuhkz®fŸ f¡»d Éõ¤jhš jh‹ ïªâah
bf£lbj‹W«, mt®fŸ Éõ¤ij¤ âU«g mt®fnsjh‹ vL¤J¡
bfhŸs nt©Lbk‹W«, mªj¥ ãuhkz Éõ« vLg£lhyšyhJ,
ïªâahî¡F ÉLjiyÆšiyba‹W«, brhšÈÆU¡»wh®. bgÇa
âah»í« njrg¡jUkhd njrgªJ jh° mt®fŸ jd¡F mâfhu
ÄUªjhš, ãuhkz °âßfisbašyh« ão¤J, Ô©lhjt®fS¡F
x¥òɤJ ÉLnt‹ v‹W jd¡F mt®fŸ ÛJŸs M¤âu¤ij¡
fh£oÆU¡»wh®. ïªâa ÇÎahd [®.ã.Ì.nu mt®fŸ, ïªâahî¡F
Rauh{a« nt©Lkhdhš ãuhkz®fisbašyh«, _£ilÆš
ngh£L¡f£o, m¤yhªâ¡ kfhrK¤âu¤âš ngh£LÉl nt©Lbk‹W
brhšÈÆU¡»wh®. ïitbašyh« òfGiufsh? ï‹D« ïªj¥
ãuhkz®fshš kâ¡f¥g£lt®fS«, kâ¡f¥gL»wt®fSkhd
$kh‹fŸ. lh¡l®. tujuh#Y ehíL, <.bt.ïuhkrhÄ eha¡f®,
É.r®¡fiu¢ br£oah®, Rnuªâueh¤ MÇah, É.X.áj«gu« ãŸis,
j©lghÂ¥ ãŸis, v°. ïuhkehj‹, ïuhk¢rªâu¢ br£oah®,
R¥ãukÂa ehÆdh®, ïuhkrhÄ bu£oah®, ïuhkE# bu£oah®,
MânfrtY eha¡f®, á§fhuntY br£oah®, fªjrhÄ ãŸis,
R¥igah, rhÄehjŠ br£oah®, bt§»l»UZz ãŸis, gthÅ á§,
brh¡fȧf«ãŸis, tÆR. õ©Kf« br£oah®, uhabrh¡fȧf«
br£oah®, âahfuha PhÅah®, Rªâu« ãŸis, AÛ¤fh‹ M»a
njrg¡j®fŸ, njr¤J¡fhf xU jlit, ïu©L jlit, _‹W jlit,
eh‹F jlit áiw¡F¢ br‹wt®fŸ, xU tUl«, ïu©L tUl«,
_‹W tUl«, IªJ tUl« njr¤J¡fhf b#ÆY¡F¢ br‹wt®fŸ,
Õ.V.,v«.V.,ã.vš KjÈa g£ljhÇfŸ, itÔf x¤JiHahjh®, eL¡
f£áah®, Rauh{a¡ f£áah® bjhÊiy É£lt®fŸ, j§fŸ tU«
goia É£lt®fŸ v‹W brhšy¥gL« ït®fS«, ï‹D« mnef
bgÇah®fS«, ï‹D« áy Íšyh fh§»u° ãuábl©LfS«, jhÿfh
fh§»u° ãuábl©LfS«, fh§»u° îthf bk«g®fS«, khfhz
fh§»u° jiyt®fS«, fhÇajÇáfS«, îthf bk«g®fS«, khfhz
Íšyh, jhÿ¡fh kfheh£L¤ jiyt®fS« všyhUªjh‹ ïªj¥
ãuhkz®fis¤ â£L»wh®fŸ. $kh‹. fÈahzRªju KjÈah®
ngh‹w ïu© blhUt® (mJî« btËÆš kh¤âu« brhštâšiyna
bahÊa kdâš ml¡»al¡»na ïis¤J¥ ngh»‹wh®fbs‹W
brhšyyh«.) jÉu, ntW ah® ït®fis thœ¤J»‹wh®fbs‹gJ
ek¡F¤ bjÇaÉšiy. ïªj ÃiyikÆš, CU¡F ïis¤jt‹
ãŸisah® nfhÆš M©o v‹gJ nghš, #°o° f£á¡fhuiu
kh¤âu«, j§fis it»wh®fŸ, it»wh®fbs‹W XyÄLtâš
m®¤jbk‹d?
Fo muR - 1925

426

3. “ïªj khfhz¤âY«, g«ghŒ khfhz¤âY«, #°o° f£á
mâfhu¥ gjÉÆÈU¡»wJ; #d§fS¡F ït®fŸ v‹d e‹ik
brŒJ É£lh®fbs‹W” vGâÆU¡»wJ.

gâš
ïªj ïu©L khfhz¤âY«, cŸs ãuhkz®fŸ, ït®fis
v⮤J, ïªj °jhd§fis¥ãL§»¡ bfhŸsnt©Lbk‹w fU¤J¡
bfh©nl ãuhkzušyhj kªâÇfis, xU ntiyí« brŒa bth£lh
kš jL¥gnj j§fŸ bfhŸifahf it¤J¡bfh©L, mj‰F xU
f£áia c©lh¡», j§fŸ gz¤âdhY«, g¤âÇ¡ifÆdhY«, j¥ghd
tÊÆš ghku #d§fisí« Vkh‰¿ rjh r®t fhy«, kªâÇfnshL
bjhšiy bfhL¥gJ«, ït®fS¡F¥ gâš brhšYtânyna
kªâÇfSila fhy¤ij¡ fÊ¡f nt©o tUtJ«, bfhŠr eŠr«
VjhtJ ntiy brŒayhbk‹W Mu«ã¤jhš, ïªj ïlnk nghŒ
ÉLnk. ãwF mâš ãuhkz®fŸ tªJ c£fh®ªJ bfh©L, monahL
j§fŸ r_f¤ij xʤJÉLth®fns, ïJrka« ešyJ x‹W brŒa
Koahk‰ nghÆD«, bf£lJ brŒathtJ bfhL ik¡fhu®fS¡F
ïl« bfhL¡fhkš j¥ã¤J¡ bfh©lhš nghJ«, v‹»w ÃiyikÆš,
mt®fËU¡F«go ït®fŸ brŒJÉ£lnjhlšyhkš, ï›tsití«
j¥ã, njt°jhd knrhjh, fšÉ knrhjh, bjhÊyhsU¡F cgfhu
knrhjh KjÈaJfis¢brŒa¤jh‹ ïu©blhU e‹ikfis¡Tl
bjhiy¥gj‰F gy Nœ¢áfS«, jªâu§fS« brŒJ bfh©L,
kªâÇfŸ v‹d brŒjh®fbsd¡ nf£gJ nah¡»akhbt‹gij
thrf®fns ftÅ¡f£L«.
4. “g«ghŒ khfhz¤âš ft®bk©lh® #°o° f£áahÇ‹ kJ
Éy¡F¤ Ô®khd¤ij V‰W¡bfh©lhY«, ïªâah ft®©bk©lh®
mij ÃuhfǤJ É£lh®fns; mj‹nkš, #°o° f£á kªâÇfŸ
uhéehkh¢ brŒjh®fsh?” v‹gJ.

gâš
ïJ v›tsî RthÔd« bf£l nfŸÉba‹gij, bfhŠrkhtJ
j§fS¡F khd«, bt£f« ïUªâU¡Fnkahdhš, e‹whŒ cz®ª
âU¥gh®fŸ. #°o° f£áahiu V‹ uhéehkh¢ brŒaÉšiyba‹W
nf£»w Rauh{a¡ f£áia¢ nr®ªj ïªj¥ ãuhkz®fŸ j§fŸ ãua¤
jd¤jhš ïªâah r£lrigÆš Ãiwnt¿d, xU r¤âšyhj uhéa
mik¥ò¤ Ô®khd¤ij uh#¥ãuâÃâ ÃuhfǤJÉ£lhnu; m¥bghGJ
ït®fŸ uhÍehkh¢ brŒjh®fsh? ït®fshtJ, j§fŸ fhÇa« murh§
f¤âš bršyhÉ£lhš, uhéehkh¢ brŒJ ÉL»‹nwhbk‹W, ghku
427

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

#d§fshd ViH nth£l®fËl«, th¡F¤ j¤j« brŒJ, kfh¤khÉ‹
x¤JiHah¤ â£l¤ijí« ghHh¡»É£L, r£lrig¡F¢ br‹w bghŒ
r¤âaÑ®¤âfŸ! m¥goÆU¡f, ït®fns uhéehkh¡ bfhL¡fhkš,
ï‹dK« bjh§»¡ bfh©L, nghjh¡Fiw¡F r«gs« tU»w c¤â
nahf¤ijí« bg‰W¡ bfh©L, r£lrigfis xG§fhŒ el¤â¡
bfhL¡f, moik¤jd¤ijí« ó©L bfh©L, ïU¥gij¡ ftÅ¡
fhkš, #°o° f£áah® V‹ uhéehkh¡ bfhL¡fÉšiy ba‹W nf£f
tªJ É£lh®fŸ. ïJ jh‹ îthzkhŒ ËWbfh©L vâÇš
Égtid¥ gh®¤J Úna‹ nfhtz§ f£o¡bfh©oU¡»whŒ, cd¡F
ntZoÆšiyah? v‹W nf£gJ nghÈU¡»wJ. #°o° f£á¡fhu®,
j§fŸ fhÇa§fis uh#h§f¤jh® x¥ò¡bfhŸshÉ£lhš uhÍehkh¡
bfhL¤JÉ£L btËÆš tªJ ÉL»nwhbk‹W, v§fhtJ, v¥ngh
jhtJ, ahÇl¤âyhtJ brhšÈÆU¡»wh®fsh? ïij thrf®fns
e‹whŒ¡ ftÅ¡f nt©L«.
5. “bj‹dh¥ãÇ¡fh, ïªâaÇl« mEjhg« fh£o X® â£l«
V‰ghL brŒJ Ô®khd« brŒâU¡»wJ, ïij murh§f¤jh® ÃuhfǤJ
É£lhš fd« gdfš ïuh#h, fd« ahjt® tÈíW¤j V‰ghL brŒth®
fshbt‹W” nf£»wJ.

gâš
ïªâa®fŸ fšgh¤â¤ bjUÉš el¡f¡Tlhbj‹W ãuhkz®fŸ
jL¤jnghJ, r®¡fhU«, r£lrigí« mETykhÆUªJ«, ãuhkz
kªâÇahd [®.á.ã.ïuhkrhÄ Ia® v‹d rhâ¤JÉ£lh®? ešyJ
brŒahÉ£lhY«, bfLâ brŒaÉšiyba‹whtJ #d§fŸ Ãid¥
gj‰F nah¡»akhŒ elªJ bfh©lhuh? ãuhkz fø kªâÇ¡F X®
r£l«, ãuhkzušyhj kªâÇ¡F X® r£l« ekJ eh£L¥ ãuhkz®
fS¡F V‰g£oU¡»wJ nghY«. ïJ f©zho å£oš FoÆU¡»w
t‹, fšå£o‹ nkš fšbyL¤J¥nghLtJnghš ïU¡»wJ.
6. “ãuhkz®fis¤ â£odhš kh¤âu«, Rauh{a« bfhL¤J Él
kh£lh®fŸ; tUlbkhUKiw Ô®khd« brŒjâdhš kh¤âu« Rauh{
a« bfhL¤JÉlkh£lh®fŸ; ïbjšyh« #d§fŸ bk¢RjY¡F¢
brŒa¥gL« Ô®khd§fŸjh‹; filáahf ïit mâfhut®¡f¤J¡F¤
jh‹ JizahF«” v‹W vGâÆU¡»wJ.

gâš
ïJ v¥gonah ïU¡f£L«. ïijÉl ïªj¥ ãuhkz¡ f£áah
uhd Rauh{a¡ f£áah® v‹d rhâ¤J É£lh®fŸ? ïuî«, gfY«,
ö¡f¤âY« fdÉY«, ãuhkzušyhjhiu¤ â£LtJ«, mt®fis¥
Fo muR - 1925

428

g‰¿¥ g¤âÇ¡iffËš, bghŒí«, òSF« vGâ mnah¡»a¥ ãurhu«
brŒtJ«, ïj‰FjÉahŒ, M§fh§F Ñœ k¡fisí«, khd bt£f
Äšyhjt®fisí« Ã%g®fshf it¤J¡bfhŸStJ«, M§fh§F
tƉW¡»šyhjt®fS¡F %ghia¡ bfhL¤J, ãuhkzušyhjhiu
ittJ«, j§fS¡F nth£ nrfǤJ¡ bfhL¡F«go brŒtJ«,
mnjhL bghJ k¡fŸ Vkhw¤jFªj ïu©blhU Ô®khd§fis¥ g‰¿
thahš ngRtJkšyhkš, ntbw‹d ït®fŸ rhâ¤jh®fŸ! rhâ¡»wh®
fŸ!! rhâ¡f¥ ngh»wh®fŸ!!!

°tuh{a¥ g¤âÇif¡F¥ gâš.
ïjšyhkš, °tuh{a¥ g¤âÇif “bjhÊyhsU¡F v‹d
brŒjh®fŸ?” ‘xL¡f¥g£lt®fS¡F v‹d brŒjh®fŸ?’ ‘it¡f«
r¤âah¡»uf¤J¡F v‹d brŒjh®fŸ?’ ahuhtJ áiw¡F¥ nghdh®
fsh?’ Íšyh, jhÿfh °jy °jhgd rigfŸ Mâ¡f« j§fŸ ifÆ
ÈU¡F«nghJ v‹d e‹ik #d§fS¡F¢ brŒJ É£lh®fŸ?” v‹W
nf£L mG»wJ.

gâš
bjhÊyhsU¡fhf ntiybrŒj, $kh‹fŸ. fÈahzRªju
KjÈah®, Rnuªâueh¤ MÇah, É.r¡fiu¢br£oah®, á§fhuntY
br£oah®, n#.v‹.uhkehj‹ ït®fbsšyh« ãuhkz®fsh? ãuhkz
ušyhjt®fsh? ït®fS¡F nkš, ãuhkz®fŸ v‹d rhâ¤âU¡
»‹wh®fŸ? nkY«,
ï¥bghGJ IauhŒ¥ nghf¥gh®¡F« $kh‹.fÈahzRªju
KjÈahut®fns, bjhÊyhs® fytu¤â‹ nghJ j§fŸ Éõa¤âš
ãuhkz®fŸ v¥go elªJ bfh©lh®fŸ, [®.ã.âahfuha br£oahU£
gl ãuhkzušyhj mâfhÇfS«, kªâÇfS«, jiyt®fS« v¥go
elªJ bfh©lh®fbs‹gij¥ g‰¿¥ gyjlit brhšÈÆU¡»wh®.
ïJ ïufáabk‹W« brh‹dâdhš, ïij¥g‰¿ óuhî« btËÆl
KoaÉšiy, RU¡fkhŒ¢ brhštjhdhš ãuhkzušyhj kªâÇfË‹
ãua¤jd« ïUªâuhÉ£lhš, eh§fbsšyh« ehL fl¤j¥g£oU¥
nghbk‹W brhšÈÆU¡»wh®.
xL¡f¥g£lt®fS¡F, °jy °jhgd§fËš, TLkhdtiuÆš
°jhd§fŸ mˤjJ, ãuhkz °jy°jhgd îth»fŸ fhy¤âyh?
ãuhkzušyhj °jy °jhgd îth»fŸ fhy¤âyh?
it¡f« r¤âah¡»uf¤âš bjh©L brŒj $kh‹fŸ. <.É.ïuhk
rhÄ eha¡f®, v°.ïuhkehj‹, mŒahK¤J¡ fî©l® KjÈat®f
bsšyh« ãuhkz®fsh? ãuhkzušyhjh®fsh?
429

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

áiw¡F¥nghd $kh‹fŸ. MÇah, j©lgh ãŸis,
lh¡l®. ehíL, É.x.áj«gu« ãŸis, ïuhkrhÄ eha¡f® ï‹D« v¤j
idnah vGj Koahj fdth‹fŸ áiw¡F¥ nghdJ ãuhkzušyhj
t®fsšyth? ï‹iwa¤âd« Rauh{a¡ f£ába‹W ng® it¤J¡
bfh©L, jh©ltkhL« ãuhkz®fËš v¤jidng® ïJfS¡F
cjÉdh®fŸ v‹gij ïªj¥ ãuhkz¥ g¤âÇ¡iffŸ brhšy£Lnk!
°jy °jhgd îthf§fËš #d§fS¡F v‹d e‹ik v‹W
nf£gjhÆUªjhš, $kh‹fŸ. É.»UZzrhÄ IaU«, [®.ã.v°.
átrhÄ IaUkhd ãuhkz®fŸ °jy °jhgd îthf¤âš ïUªJ
el¤âdijÉl, ãuhkzušyhjh® ïUªJ el¤âdâš v‹d nkhr«
V‰g£L¥nghŒÉ£lJ? ãuhkz®fËUªj fhy¤âš, ãuhkz®fisna
ÃaĤJ¡bfh©L tªjh®fŸ. ãuhkzušyhjh® ïU¡»w fhy¤âš,
ãuhkz®fS¡F« x‹¿u©L °jhd§fis¡ bfhL¤JÉ£L, ãuhkz
ušyhjhÇš, Ô©lhjh® c£gl gyiuí« ÃaĤJ¡bfh©L tU»wh®
fŸ. ntW v‹d brŒant©L«? ntW v‹djh‹ brŒa mªj
°jhd§fŸ cjî«? ïitfisbašyh« ftÅ¡fhkš, j£o¥ngr
MËšyhÉ£lhš j«ã r©l¥ãur©l‹ v‹gJnghš, ãuhkz
ušyhjhiu _is ïšyhjt®fbs‹W Ãid¤J¡bfh©L, g¤âÇ¡if
ÆdhY«, gz¤âdhY«, ãurhu¤âdhY« v¥goahtJ Vkh‰¿Élyh
bk‹»w MQt¤â‹ ngÇš brŒ»w Éõk¥ ãurhu« v‹gij
ãuhkzušyhjh® czu nt©L«. v›tsî¡bf›tsî ãuhkz¥
g¤âÇ¡iffisí«, ãuhkz¥ ãurhu§fisí«, ãuhkzušyhjh®
btW¡»wh®fnsh, m›tsî¡f›tsî ãuhkzušyhjhUila
K‹nd‰w« rÛg¤âÈU¡»‹wbj‹gijí« czu nt©LkhŒ¡
nf£L¡bfhŸS»nwh«.
Fo muR - f£Liu - 27.12.1925

Fo muR - 1925

430

bgÇah® fU¤J¡fUñy«
kf¤jhd bjhF¥ò¥gÂ
giHa “ FomuR ”, “gF¤j¿î”, “òu£á” M»at‰¿š 1925
Kjš mŒah mt®fŸ vGâa vG¤J¡fŸ, ng¢R¡fŸ, F¿¥ò¡fŸ
M»at‰iw M©LthÇahf¤ bjhF¡F« mÇa g âU¢áÆš
Jt§»aJ.
gF¤j¿î¥ nguháÇa®fS«, MáÇa® m e©g®fS«,
bgÇah® ü‰wh©L tshf¡ fšÉ Ãiya§fË‹ brayhs® òyt® nfh.
ïkatu«gÅ‹ x¤JiH¥nghL ï¥gÂia el¤âd®. bgÇah®
fU¤J¡ fUñy¤ bjhF¥ò¥gÂÆš <Lg£l khdÄF njhH®fŸ.
òyt® nfh.ïkatu«g‹,
bgÇah® MáÇa® gƉá¡fšÿÇ
Kjšt® nfh. fÈauh#&Y,
âU¢á nguháÇa® f. beLŠbrÊa‹,
nguháÇa® âUkâ r¡FghŒ beLŠbrÊa‹
beLŠbrÊa‹,
gF¤j¿î MáÇa® m¢ brayhs®
e©g® bk. Mnuh¡»arhÄ,
nguháÇa® br.M.åugh©oa‹
br.M.åugh©oa‹,
âU¢á e.bt‰¿aHf‹,
òJ¡nfh£il å.bršy¥g‹,
jŠir bg.kUjthz‹
bg.kUjthz‹,
jŠir gF¤j¿ths® fHf¢
brayhs® ïuh.ïu¤âd»Ç
ïuh.ïu¤âd»Ç,
jŠir ïuh. gh©oa‹
gh©oa‹,
g.
Mšg®£
yhšFo
M»nah® jiyikÆš, áWáW FG¡fshf¥ ãǪJ) Ñœ¡ f©l
njhH®fŸ cjÉahs®fshf¥ bghW¥ng‰W¢ br«ikahd gÂahf
FoauáÈUªJ bga®¤J vGJ« g eilbg‰wJ.
431

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

òJ¡nfh£il É.mUŸbršt‹, F.ky®¡f©z‹, ïuh.el
uhr‹, âU¢á jhs¡Fo M~ã É¡l®, nfhkhFo gh.ïuhnrªâu‹,
m.bt‰¿ntªj‹, f.ïuhk»U£oz‹, MW. ïuhkȧf«, g. rutz‹,
ïuh.ckhgâ, yhšFo ngÇ‹g¢bršt‹, Jiwô® V.#h‹, òŸs«gho
M®.#h‹uh{, jhs¡Fo M®.jdghy‹, g.eluhr‹, ïu.mUŸbkhʤ
njt‹, m. âUkhtst‹, ã.v«.fÇfhy‹, âU¢á M®.âUkhtst‹,
jŠir MáÇa® e.MWKf«, ntjhu©a« f. eluhr‹, ntjhu©a«
MáÇa® á.òfnHªâ, òšytuha‹ FofhL MáÇa® r. mwthdªj‹,
gh¥ghehL bt.á‹ida‹, jŠir k.byÅ‹, fl‹Fo ïuh.ïs§
nfht‹, á‹dnry« F.khÇK¤J, nry« cHt®g£o e. kâthz‹,
bj§»a e¤j« V. fiyk‹d‹, òŸs«gho MáÇia etkÂ,
ntjhu©a« bršy¤Jiu.
( ÉLjiy jªijbgÇah® 105 tJ ãwªjehŸ kyÇš(17.9.1983 )

ã‰nr®¡if II

bgÇah® fU¤J¡fUñy«
( bjhF¥ò¥g )
Collected Works of Periyar E.V.Ramasamy
( Compilation Work )

neh¡f«

:

jªij bgÇah® mt®fË‹ vG¤J, ng¢R
KjÈagil¥ò¡fŸ mid¤ijí« M©L
thÇahf¤bjhF¤J¥ bgÇah® RakÇahij¥
ãu¢rhuÃWtd« rh®ãš btËÆlš.

Jt¡f«

:

âU¢á bgÇah® ü‰wh©L¡ fšÉtshf¤âš
2.5.1983 ïš Kjšf£l¥ g Jt§»‰W.

fHf ilÇ, âuhÉl® fHf btËpL.
`FomuR` 1925 vG¤J¥goÆÈUªJ m¿ªJ bfhŸsKoªj
gobaGâa njhH®fŸ kh. mH»ÇrhÄ, nrhiy.ïisaghuâ,
ã.kh®£o‹, ïuhkȧf«, enlr‹, R.eluhr‹.

g¡ fhy« :

Kj‰f£l¥g 40 eh£fŸ. ehbsh‹W¡F
Vw¤jhH 40 Kjš 50 tiuÆyhd bjh©l®
fis¡bfh©L eilbg‰W ïJtiu
»il¤JŸs FomuR, òu£á, gF¤j¿î
ïjœfËš cŸsit go vL¡f¥g£ld.

Kj‰f£l¥
g :

Vw¤jhH 18 MÆu« g¡f§fËš 4 y£r¤J
50 MÆu« tÇfŸ vGâKo¡f, 22,400 kÅj
kÂneu§fŸ ïJtiu bryth»íŸsd.

KG¤bjhF¥ò¥
gÂÆ‹ g¡f§fŸ
c¤njr msî
gâ¥ò
MáÇa® :
bjhF¥ò
MáÇa®
Fo muR - 1925

432

433

:

: 75,000. tÇfŸ : 18,75,000.
: bjhFâfŸ : 750 g¡f§fis¡
bfh©l ( bl«Ä ) 100 thšô«fŸ.
bgÇah® RakÇahij¥ ãu¢rhu ÃWtd¤â‹
brayhs® ».åukÂ

òyt® nfh. ïkatu«g‹ mt®fŸ.
bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

nt©LnfhŸ :

ï¥g¡F¥ bgÇahÇ‹ gil¥ò¡fŸ
(ng¢R, f£Liu, ehlf«, ciuahlš , foj§
fŸ,thœ¤J¢ brŒâfŸ, m¿¡iffŸ, gâ¥ò
iufŸ, mªJiufŸ k‰W« òif¥gl§
fŸ) KjÈad it¤âU¥ngh® mD¥ã
cjîf.

ã‰nr®¡if III

bgÇah® fU¤J¡fUñy«

- bgÇah® khËif, âU¢á - 620 017

( bjhF¥ò¥g )
Collected Works of Periyar E.V.Ramasamy

( 1984 M« M©L âuhÉl®fHf« btËÆ£l

( Compilation Work )

bgÇah® - gF¤j¿î eh£F¿¥ãÈUªJ )
neh¡f«

:

jªij bgÇah® mt®fË‹ vG¤J, ng¢R
KjÈa gil¥ò¡fŸ mid¤ijí«
M©LthÇahf¤ bjhF¤J¥ bgÇah®
RakÇahij¥ ãu¢rhu ÃWtd« rh®ãš
btËÆlš.

Jt¡f«

:

âU¢á bgÇah® ü‰wh©L¡ fšÉtshf¤âš
2.5.1983 ïš Kjšf£l¥ g Jt§»‰W.

g¡ fhy« :

Kj‰f£l¥g 40 eh£fŸ. ehbsh‹W¡F
Vw¤jhH 40 Kjš 50 tiuÆyhd bjh©l®
fis¡bfh©L eilbg‰W ïJtiu
»il¤JŸs FomuR, òu£á, gF¤j¿î
ïjœfËš cŸsit go vL¡f¥g£ld.

Kj‰f£l¥
g :

Vw¤jhH 18 MÆu« g¡f§fËš 4 y£r¤J
50 MÆu« tÇfŸ vGâKo¡f, 22,400 kÅj
kÂneu§fŸ ïJtiu bryth»íŸsd.

KG¤bjhF¥ò¥
gÂÆ‹ g¡f§fŸ
c¤njr msî
ïu©lhtJ
f£l¥g :
Fo muR - 1925

434

435

: 75,000. tÇfŸ : 18,75,000.
:bjhFâfŸ : 750 g¡f§fis¡bfh©l
( bl«Ä ) 100 thšô«fŸ.
20.5.84 Kjš 31.5.84 Koa ïUgJ¡F«
bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

nk‰g£l njhH®fŸ KidªJ Kjš
mŒªjh©L¡ fUñy¤ bjhF¥òfis
m¢R¡F Ma¤j« brŒJ tH§»íŸsd®.
gâ¥ò
MáÇa® :

bgÇah® RakÇahij¥ ãu¢rhu ÃWtd¤â‹
brayhs® ».åukÂ

bjhF¥ò
MáÇa®

:

nt©LnfhŸ:

òyt® nfh. ïkatu«g‹ mt®fŸ.
ï¥g¡F¥ bgÇahÇ‹ gil¥ò¡fŸ ( ng¢R,
f£Liu, ehlf«, ciuahlš, foj§fŸ,
thœ¤J¢ brŒâfŸ, m¿¡iffŸ, gâ¥òiu
fŸ, mªJiufŸ k‰W« òif¥gl§fŸ )
KjÈad it¤âU¥ngh® mD¥ã cjîf.
- bgÇah® khËif, âU¢á - 620 017

mUŠbrhš bghUŸ
mryhj
mUªjdkhŒ
mDZlhdkhŒ
mDZo¤jš
mgahÞj«

-

M¥j
M¥fhÇ ïyhfh
MÞgj«
ï£nlÇ

-

ïju®fŸ
ïy§»¡bfh©L
c¤jhuz«
c¤u¤j©Ù®
f©nzh¡f«
rnfhju¥ght«
rªâah tªjd«

-

r«ãu«
r‹dJ
RjhthŒ
Rahâd«
brhUg«
j«ÄaKilaJ
j®k ÕkhâfŸ
jhu j«Äa«

-

( 1985 M« M©L âuhÉl®fHf« btËÆ£l
bgÇah® - gF¤j¿î eh£F¿¥ãÈUªJ )

Fo muR - 1925

436

437

mfyhj
mÇa brštkhŒ
xG¡f«, tH¡f«,
filão¤jš, rl§F brŒjš
cŸs§ifia ca®¤â
MÓ®tâ¤jš
e«gfkhd
kJtǤJiw
ïl«, g‰W¡nfhL
Ãy všiyfËš bršY«
FW»a tÊ
k‰wt®fŸ, ãw®
És§»¡bfh©L
K‹nd‰w«, VWjš
fu©o¤ j©Ù®
neh¡f«
rnfhju kd¥gh‹ik
NÇa¤ njh‰w, kiwî ntiy
fËš brŒí« rl§F
fË¥ò, Ãiwî
(fšÉ¥) g£l«, mÂ
jhdhf, j‹Å¢irahf,
cÇik, j‹trkh¡fš
cUt«, rhaš
jhœthdJ
j®k‹, Õk‹ KjÈnah®
V‰w¤jhœî

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Jntõ«
J®yg«
njnrh¤jhuz«
bjhªj«
Ãntjd«
î¤jhB©a«
ÃZfhÄa f®k«
ÃZLu«
glh«
guhkh®¤Ôf«
m¿É‹¿
gÇyh
ãuthf«
òUlghÇa®
kŠiP
kh¢rÇa«
K‹D‰ão¤J¡bfh©L
a¤jd«
u§F
tâí«
tJit
tu«gW¤J
th¡F¤j¤j«
thrhyf«
Éjªnjhâa
ɤah®¤â
Éa¡jkhf
Éah{a«
ntilfhy«
#£fh

Fo muR - 1925

-

btW¥ò
bgw‰fÇaJ
eh£L K‹nd‰w«
gªj«, f£L
gilaš
fUizÆšyhkš
ga‹ fUjh gÂ
bfhLik
_LJÂ
bkŒ¥bghUŸ - cy»aš

- ( gÇyh, u§F, ãÇ£{ ) Ó£L
Éisah£L tiffŸ
- btŸs«
- fzt‹ kidÉ
- kÆš
- bghwhik, gifik
- K‹ üš ão¤J¡bfh©L
- Ka‰á
- Ó£LÉisah£L tif
- tá¡F«, FoÆU¡F«
- âUkz«
- tiuaiw¤J
- th¡FWâ
- ng¢R¤âw‹
- ghuh£o¥ngáa
- khzt®
- bt˥gilahf
- tH¡F
- nfhil fhy«
- Fâiu t©o

438

439

bgÇahÇ‹ vG¤J« ng¢R«: bjhFâ - 1

Fo muR - 1925

440

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful