You are on page 1of 11

Gradjevinsko-arhitektonski fakultet, Nis

student
Markovic Nemanja

profesor
Jugoslav Karamarkovic

SEMINARSKI RAD
iz fizike

Priroda zvuka

Pod zvukom podrazumevamo


pojavu koju osecamo culom
sluha.
Fiziolosko(subjektivno) shvatanje
zvuka podrazumeva mehanicke
oscilacije tela koje se vrse vecim
frekvencijama i sire kroz
elasticnu sredinu, i kao talasno
kretanje dolaze do naseg uha,
gde izazivaju osecaj zvuka.
U fizici se ove pojave posmatraju
sa gledista opstih fizickih zakona,
a znatno manje se pritom vodi
racuna o subjektivnom osecaju
cula sluha.
Oblast fizike koja se bavi zvucnim
pojavama nazivamo AKUSTIKA.

Opseg frekvencije zvuka

Opseg frekvencije u kojoj je


osetljivo culo sluha krece se od 20
Hz do 20000 Hz.
Oscilacije ispod 20 Hz ne osecamo
culom sluha i zovu se INFRAZVUK.
Oscilacije iznad 20 kHz takodje ne
cujemo i nazivaju se ULTRAZVUK.
Od zvucnih pojava razlikujemo SUM
i TON. Ton predstavlja periodicni
zvucni talas, dok je sum zvucni
talas koji se ne moze razloziti na
proste talase.
Osnovne karakteristike tona su:
visina, boja i jacina(intenzitet).
Spektar tona je linijski za razliku od
spektra suma koji je kontinualan.

Prag cujnosti i granica bola

Nivo zvuka se meri u dB. Npr.


nivo zvuka na pragu cujnosti je
0 dB, nivo zvuka kod saptanja se
krece oko 10 dB, a kod sustanja
lisca dostize i do 20 dB.
Nivoi zvuka na grafiku su
poredjani po logaritamskoj skali,
sto znaci da povecanje od 10 dB
odgovara povecanju nivoa zvuka
za 10. Tako da je sustanje lisca
oko 10 puta bucnije od sapata.
Posto je granica (prag) bola na
oko 120 dB, to se citav opseg
cujnosti kod prosecnog coveka
krece od 0 dB do 120 dB.

Zvucni Talas

Zvucni talasi u atmosferskom


vazduhu su najznacajniji u zivotu
coveka. U vazduhu kao i u ostalim
fluidima mogu se obrazovati samo
longitudinalni talasi. To su
prostorni talasi koji se u
najjednostavnijem slucaju mogu
posmatrati kao sferni
longitudinalni talasi.
U cvrstim telima se mogu
obrazovati longitudinalni i
transverzalni zvucni talasi. I
glavna razlika je da kod prvih
pravac prostiranja talasa i
oscilovanja tacaka se poklapa,
dok kod transverzalnih talasa ovi
pravci stoje upravno.

Brzina prostiranja zvuka

vazduh (0 C)

331.5 m/s

vazduh (20 C) 343 m/s


voda (10 C)

1440 m/s

metali

3000-5000 m/s

drvo

3600-4600 m/s

plasticne mase

1000-2500 m/s

meka guma

70m/s

Brzina prostiranja zvuka se moze


veoma tacno eksperimentalno
odrediti. Uglavnom ti metodi se
svode na merenja vremena t
medju dva elektricna impulsa koji
daju dva mikrofona postavljena na
poznatom rastojanju l. Vreme za
koje talas predje ovo rastojanje je
pomenuti mereni interval pa se
brzina dobija jednostavno iz : c=l /
t .
Brzina prostiranja zvuka za gasove
je: c=(px/) .
Za cvrsta i tecna tela brzina se
odredjuje iz: c=E/ , gde su:
srednji pritisak u gasu p, srednja
gustina sredine , odnos specificnih
toplota (cp/cv )=x, modul
elasticnosti E .

Jek I Odjek

Pojave koje se javljaju prilikom


odbijanja zvuka od pregrade
nazivamo jek i odjek.
Jek se javlja u okolnostima kada
zvucni izvor se nalazi na
rastojanju manjem od oko 17m,
jer se tada reflektovani zvuk
vraca u toku trajanja sloga, sto se
lako moze proveriti uzimajuci u
obzir priblizno trajanje izgovora
sloga 0.1s i brzine zvuka od oko
340 m/s.
Odjek se javlja ukoliko je
reflektovana povrsina na oko 17m
gde se reflektovani zvuk vraca po
izgovoru sloga.

Rezonantne ucestanosti

Stojeci talasi se javljaju u zatvorenim


prostorijama, tj. svakoj prostoriji mozemo
da odredimo njene rezonantne ucestanosti.
Posmatrajmo paralelopipednu prostoriju sa
idealno krutim zidovima lx, ly,lz. Zvucni
talas u prostoriji mozemo opisati
jednacinom:
(x,y,z,t)=Asin(kxx+x)sin(kyy+y)sin(kzz
+z)sin t
za koju se moze pokazati da predstavlja
resenje talasne jednacine:
(2/)=k=kx+ky+kz
da bi nastali stojeci talasi na zidovima se
moraju formirati cvorovi:
lx=nxx/2=nx2/2kx kx=nx/lx
ly=nyy/2=ny2/2ky ky=ny/ly
lz=nzz/2=nz2/2kz kz=nz/lz

Rezonantne ucestanosti

Koristeci c==2/k I predhodne


jednacine dolazimo do sopstvene
rezonantne ucestanosti pomenute
prostorije:
nx,ny,nz=c/2(nx/lx)+(ny/ly)+(nz/lz)
gde u zavisnosti od brojeva nx, ny, nz
razlikujemo talase:
Aksijalni ( ivicni ) talas
Povrsinski talas
Prostorni talas

Apsorpcija zvuka

U zatvorenim prostorijama
javljaju se veoma slozene
okolnosti prostiranja zvuka.
Zidovi, pod, tavanica, razni
predmeti i namestaj delom
apsorbuju, a delom odbijaju
zvucne talase.
Razliciti materijali azlicito
apsorbuju zvuk. Koeficijent
apsorpcije definisemo kao:

Materijal

250 Hz

1000

4000

Beton

3-4

Omalterisani zid

Parket

15

10

10

Gips

Prozorsko staklo

4-6

=Pa/Pu
;
gde je: Pa snaga zvucnog talasa
koja se apsorbuje na nekoj
povrsini, Pu ukupna snaga koja
pada na tu povrsinu.

Mineralna vuna

19

54

75

Staklena vuna

55

75

85

Sper -ploca

50

13

Mermer

Hz

Hz

Reverberacija

Namena prostorije

(s)

Crkvena muzika

1.5-2.5

Koncert

1.3-2.2

Opera

1.1-1.2

Muzicki studio

0.7-1.2

Govor

0.7-1.2

Govorni studio

0.5-0.65

Reverberacija je pojava da se
zvuk u prostoriji odrzava i nakon
prestanka rada zvucnog izvora.
Vreme reverberacije definise se
kao vreme potrebno da nakon
prestanka rada zvucnog izvora
nivo zvuka opadne za 60 dB.
Odredjujemo ga prema
Sabinovom obrascu:
=0.16V/A

A=iSi

Prostoriju sa veoma malim


vremenom reverberacije
nazivamo gluva soba. Ako
prostorije nemaju specificnu
namenu podesava se
kompromisna vrednost koja za
vece prostorije iznosi 1s.