You are on page 1of 18

UNIVERZITET U SARAJEVU

FAKULTET ZA SAOBRAAJ I KOMUNIKACIJE

SEMINARSKI RAD IZ PREDMETA:

Odrivi razvoj i okolini ininjering


Tema rada:

Odrivi razvoj eljeznikog saobraaja


Predmetni
nastavnik:
Asistent:

R.prof.dr. Osman Lindov

Student:
Broj indeksa:
Usmjerenje:
Godina studija:

Kenan Kadi
652-7046
eljezniki
IV

Dipl.ing.saob. Adnan Omerhodi

Rezultat rada:

Datum: ___25.10.2016______

SADRAJ

UVOD.........................................................................................................................................3
1. O ODRIVOM RAZVOJU....................................................................................................4
2. STRATEGIJA ODRIVOG SAOBRAAJA........................................................................5
2.1. Saobraaj i odrivi razvoj.................................................................................................6
3. ELJEZNIKI SAOBRAAJ U ODRIVOM RAZVOJU..................................................9
3.1. Uticaj eljeznikog saobraaja na ivotnu sredinu..........................................................9
3.2. Uticaj eljeznikog saobraaja na ivotnu sredinu na primjeru RS vor Doboj.........11
3.3. Buka u RS vor Doboj.................................................................................................13
3.4. Mjere za smanjenje buke i spreavanje emisije u vazduh..............................................14
ZAKLJUAK...........................................................................................................................16
LITERATURA..........................................................................................................................17

2|

UVOD
Odrivi razvoj je danas jedan od najprisutnijih pojmova u znanosti, medijima i
civilnom drutvu, a opet je esto nepoznanica kako odrivost primijeniti u stvarnosti. Stoga
kreemo u potragu za odrivim razvojem, za realnim i praktinim alatima i znanjima,
tehnologijama i modelima koji u ovome trenutku mogu biti najbolji reprezenti ekoloke
odrivosti i socijalne pravde.
Znamo za najpoznatiju definiciju odrivog razvoja koja istie kako trebamo zadovoljiti
sve svoje potrebe bez ugroavanja mogunosti zadovoljenja potreba buduih generacija. No,
sve je jasnije kako emo zbog brzine klimatskih promjena i prevelikog pritiska na resurse koji
osiguravaju energiju, imamo sve vie problema i sa zadovoljenjem potreba sadanjih
generacija.
Za razliku od prvotnih predvianja, koja su isticala najvei utjecaj klimatskih
promjena na budue generacije, mnogi istiu kako sadanji trendovi navode na zakljuak o
suoavanju s izravnim posljedicama klimatskih promjena jo za vrijeme naih ivota.
Saobraaj predstavlja jedan od najznaajnijih sektora koji doprinosi privrednom
razvoju i napretku ljudskog drutva. Osnova je svih privrednih aktivnosti i osiguranja
kvalitete ivotnog standarda. Saobraajna politika je dio opte ekonomske politike drutva.
Zahvaljujui saobraaju ostvaruju se potrebe i oekivanja odgovarajue mobilnosti u vezi ne
samo sa transportom roba i usluga, ve i u vezi sa obavljanjem posla, obrazovanjem, sportom
i rekreacijom. Takoe, saobraaj uveliko doprinosi utedama u proizvodnji jer je doveo do
lake dostupnosti pojedinih trita i poveanja konkurentnosti na udaljenim tritima.
Pomou indikatora odrivog razvoja, ekolokog otiska i indeksa ljudskog razvoja,
traimo odgovore o svijetu u kojem ivimo i koji ostavljamo buduim generacijama. Pitamo
se postoje li drutveni akteri koji su spremni, koji imaju sposobnosti i odlunosti, posluiti
kao eventualni model odrivog razvoja? Ako postoje, s kojim to politikim strategijama,
primjenjivim znanjima i praktinim vjetinama ostvaruju odrivi razvoj?
eljezniki saobraaj je vezan za iste uslove ivota u kojima stanuju i ljudske
zajednice i s njegovim razvojem proporcionalno raste tetan uticaj na ivotnu sredinu. Mnogi

3|

od tih uticaja ostavljaju trajne posljedice i ugroavaju zdravlje ljudi, biljnog i ivotinjskog
svijeta.

1. O ODRIVOM RAZVOJU
Jaanje svesti o uticaju ljudskih aktivnosti na ivotnu sredinu, iniciralo je, iroko
rasprostranjen i prepoznatljiv pojam odriv razvoj. Osnova koncepta odrivog razvoja
zapravo predstavlja iznalaenje optimalnog balansa izmedu ekonomskih, ekolokih i
sociolokih ciljeva, pa se u tom smislu odriv razvoj moe iskazati i kao harmoniziran razvoj.
Osnovne tri komponente odrivog razvoja jesu: zatita ivotne sredine, ekonomski
rast i socijalna jednakost. Ekonomski rast treba da se razvija u okviru kapaciteta ivotne
sredine, odnosno ekolokih ogranienja planete.
Najira definicija odrivog razvoja je razvoj koji zadovoljava sadanje potrebe bez
ugroavanja mogunosti da budue generacije zadovolje svoje sopstvene potrebe. Zbog
jake korelacije izmedu saobraaja i drutvenoekonomskog razvoja a naroito zbog velikog
uticaja saobraaja na ivotnu sredinu saobraaj je vaan cinilac strategije odrivog razvoja.
Odriv saobraaj predstavlja sposobnost saobraajnog sistema da odgovori na
saobraajne potrebe sadanjih generacija, bez ugroavanja mogucnosti istog za budue
generacije. Odriv saobraajni sistem zadovoljava transportne potrebe ljudi u okviru
raspoloivih ili dostupnih ekolokih, finansijskih i sociolokih kapaciteta.
Pod pojmom ivotna sredina podrazumijeva se cjelokupni sistem prirodnih i
antropogenih objekata i pojava u kojima se obavlja rad, ivljenje i odmor ljudi. Svaka izmjena
ivotne sredine koja se nepovoljno odraava na prirodni tok i razvoj ivota, i izvodi sistem
sredine iz ravnotenog stanja, jeste degradacija (naruavanje) ivotne sredine. Svaka
promjena koja omoguuje bolji ivot ljudi i drugih bia se oznaava kao unapredenje ili
progradacija ivotne sredine. Degradacija koja se odnosi na unoenje materija i energije u
sredinu pri emu se u organizmu ivih bia deavaju patogene promjene nazivamo
zagaivanje ivotne sredine.
Zagaiva ili polutant je definisan kao zagaujua materija ijim unosom u sredinu
nastupa zagaivanje. Subjekat koji proizvodi zagaujue materije se naziva izvor zagaenja
4|

ili poluter. Pojam koncentracije zagaivaca predstavlja iznos zagaujucih materija u

elementarnoj materiji ivotne sredine (zrak, voda, zemljite).

2. STRATEGIJA ODRIVOG SAOBRAAJA


Cilj strategije odrivog saobraaja je funkcionisanje saobraaja koje potuje
sljedee kriterijume:

Socioloke;
Ekonomske; i
Ekoloke.
Socioloki kriterijumi: Osnovna pitanja su obezbjeenje visokog nivoa mobilnosti,

dostupnosti, bezbjednosti, sigurnosti, ostvarenje prava putnika, poboljanje uslova rada za


radnike saobraajnog sektora. Efekti poboljanja treba da obuhvate i da budu da budu
prihvatljivi za razliite socijalne kategorije, tj. u saobraaju to znai jednake mogunosti za
zadovoljenje potreba za kretanjem. Socioloki aspekt zapravo sadri tenju da se pobolja
ukupni kvalitet ivota.
Ekonomski kriterijumi: Obezbjeenje ekonomskog prosperiteta za sadanje i budue
generacije. Saobraajni sistem je podrka ekonomskim aktivnostima ali je i sam dio
privrednog sistema. Da bi saobraaj mogao da stvara potencijal za ekonomski razvoj potrebno
je izmeu ostalog, da bude ekonomski isplativ i finansijski dostupan. Negativni efekti
saobraaja koji su posljedica njegovog porasta mogu izazivati trokove koji prevazilaze
koristi.
Ekoloki kriterijumi: Podrazumijeva koritenje obnovljivih prirodnih resursa do nivoa
njihove regeneracije i koritenje neobnovljivih resursa do nivoa mogunosti razvoja
obnovljivih resursa. Pored toga, ekoloki odriv saobraajni sistem treba da doprinese
ouvanju ivotne sredine za sadanje i budue generacije.

5|

2.1. Saobraaj i odrivi razvoj


Energetska kriza sredinom 20. vijeka je oznaila prekretnicu uoavanja negativnih
posljedica saobraaja po ivotnu sredinu, ali je tek 90-ih godina 20. vijeka dolo do promocije
modela odrive saobraajne politike. Postalo je jasno da trendovi porasta saobraaja i
direktnog negativnog uticaja nisu trajno odrivi, te da e bespovratno ugroziti kvalitet ivota i
zdravlje ljudi. injenice ukazuju da moramo biti opravdano zabrinuti za sudbinu kvaliteta
naeg ivota u budunosti, ukoliko pod hitno ne uinimo bitne napore za smanjenje tog trenda
unitenja okoline.
Ideja odrivog razvoja oznaava nau zajedniku budunost i budunost naeg
potomstva. Agenda 21 prihvata ovu ideju kao razvoj usmjeren na budunost ili razvoj
trajno usmjeren prema ivotnoj sredini. Polazite samog koncepta je izdrljivost ekosfere i
promjena naina razmiljanja, djelovanja, troenja, tako da je postavljen koncept globalnog
razvoja koji ima za cilj zadovoljavanje potreba sadanjih generacija, bez ugroavanja
zadovoljavanja potreba buduih generacija.
Odrivost je dvostruko obavezujua: prema buduim generacijama i prema prirodi.
U odnosu prema ovjeku, odrivost znai kvalitet ivota sadanjih generacija i odrivost
kvaliteta buduih generacija. Odrivost u odnosu prema prirodi predstavlja operacionalizaciju
smijernica i pravila koji se odnose prema prirodi i prirodnim resursima.
Odrivi razvoj je multikulturalna dimenzija koja polazi iz razliitih principa i
dimenzija. Predstavlja proces koji mora biti otvoren i dinamian, zasnovan na naelima
pravednosti i odgovornosti. Razvoj koji ispunjava ovo naelo je trajni, odrivi, razvoj
sposoban za budunost. Principe odrivosti je neophodno ugraditi u sve segmente razvojne
politike, politike ciljeve na lokalnom i globalnom nivou a posebno u saobraajnu politiku
kao sastavni dio opte ekonomske politike.

6|

Saobraaj, na to se uvijek ukazuje, predstavlja sredstvo za ostvarivanje odreenog


cilja. U eri savremene transportne tehnologije, saobraaj i njegova tehnologija ponekad
postaju sami sebi cilj i to na tetu drugih drutvenih vrijednosti. Moramo opet da se
podsjetimo da je svrha saobraaja da slui i olaka ostvarenje irih drutvenih ciljeva. Skoro
da smo zaboravili da su potencijali saobraaja za realizaciju ciljeva drutva isto toliki kao i
potencijal za razaranje drutvene zajednice.
Ekonomski savjet UN-a za Evropu je u Beu 1997. godine, donio deklaraciju o
saobraaju koja se temelji na konceptu odrivosti i minimiziranju negativnih uticaja
saobraaja na ivotnu sredinu. Beka deklaracija obavezuje vlade zemalja lanica EU da
promoviu djelotvorne i odrive saobraajne sisteme, da prevoz putnika i tereta s cestovnog i
vazdunog saobraaja preusmjeruju na prevoz u kojemu je emisija tetnih gasova i potronja
energije manja prije svega na eljezniki saobraaj i na kombinovani saobraaj.
Glavni smijer politike odrivog razvoja u saobraaju jeste naglo usporavanje
negativnih uticaja na ivotnu sredinu, stabilizaciju tih uticaja i smanjenje negativnih uticaja,
kako bismo osigurali relativno pristojan ivot buduih generacija.
Odrivost u segmentu saobraaja podrazumijeva: ispunjenje potreba za socijalnim
kontaktima i komunikacijama, omoguavanje pristupa dobrima i uslugama i uvaavanje
temeljnih principa odrivoga razvoja.
Zatita ivotne sredine se ne moe odnositi samo na jedan parametar. Osnovni zadatak
nam je da sve elemente; vodu, vazduh, zemljite, biljni i ivotinjski svijet, odrimo u
njihovom prirodnom obliku, jer to predstavlja osnovu i ivota svih ljudi.
Najvei utjecaj na nosivi kapacitet i resurse u prirodi nema veina stanovnitva koje je
siromana, nego bogata manjina. To vrijedi i unutar samih drava ekoloki otisak pokazuje
kako bogatiji slojevi populacije imaju znatno vei ekoloki otisak od siromanijih. Ne samo
da imamo problem to se ivotni stil zemalja koje previe troe planet promovira kao
najpoeljniji za sve druge, nego imamo i dodatni problem to ti drugi to i ele pa mogli bismo
rei i ive u iluziji da je to uope mogue.
Teko nam je suoiti se s golom injenicom kako Zemlja nee moi izdrati jo toliko
ekolokih otisaka kakve imaju u ekstremno potroakim drutvima. Kina, Indija, ili neka
druga zemlja u galopirajuem srljanju prema razvoju koji se ogleda u gaenju ekosustava, u
ovom trenutku su jo uvijek daleko manjeg utjecaja na planet.
7|

Ekoloki otisak Kine je jako malo iznad granice globalnog biokapaciteta i iznosi
1,85gha, Brazil je na a Indija na svega 0,77gha. Izazov cijelog ovjeanstva u kontekstu
potronje resursa jest upravo smjer kretanja problem kretanja prema SAD-u, Europi i
slinima, a ne obrnuto.
Uglavnom, najbolji prikaz odgovornosti za ekoloki otisak prikazan je na sljedeoj
karti svijeta:

Slika 1. Ekoloki otisak zagaenja na karti svijeta1

Dvije stvari su nam tu bitne. Prvo je boja neke drave i kao to se vidi iz opisa u
donjem lijevo kutu, to je vei ekoloki otisak po stanovniku, to je boja tamnije, arke
crvenkaste nijanse. Druga stvar koja je zanimljiva je oblik, i drave koje imaju izduen,
razvuen oblik su one koje su u ekolokom minusu s obzirom na vlastiti biokapacitet. Zato
govorimo o dravama dunicima (ekoloki minus) i dravama kreditorima (ekoloki plus).
Ono to nas posebno treba zabrinuti zbog rasta ekolokog otiska je to se taj rast
dogaa s istovremenim padom biokapaciteta. Dakle, vrimo dvostruki napad na planet poveavamo svoju potronju, a sustavu koji bi nam to trebao omoguiti smanjujemo
proizvodne i regenerativne funkcije.

1 Izvor: Global Footprint Network & WWF (2007) Living Planet Report 2006, Gland: WWF:16.

8|

Moemo sada ovdje postaviti retoriko pitanje: to se dogaa ako neka drava ili
skupina ljudi ne moe zadovoljiti sve potrebe na teritoriju na kojem ivi?

3. ELJEZNIKI SAOBRAAJ U ODRIVOM RAZVOJU

eljezniki saobraaj je vezan za iste uslove ivota u kojima stanuju i ljudske


zajednice i s njegovim razvojem proporcionalno raste tetan uticaj na ivotnu sredinu. Mnogi
od tih uticaja ostavljaju trajne posljedice i ugroavaju zdravlje ljudi, biljnog i ivotinjskog
svijeta.
Glavni smijer politike odrivog razvoja u saobraaju jeste naglo usporavanje
negativnih uticaja na ivotnu sredinu, stabilizaciju tih uticaja i smanjenje negativnih uticaja,
kako bismo osigurali relativno pristojan ivot buduih generacija.
U daljnjem tekstu je dat konkretan primjer analize buke nastale u eljeznikom
saobraaju na predmetnoj lokaciji ZRS vor Doboj. Dobijeni rezultati ukazuju da se radi o
dozvoljenom nivou vanjske buke i da dobijene vrijednosti ne prelaze zakonom predviene
granine vrijednosti.
Iako je eljezniki saobraaj u odnosu na cestovni gotovo neznatan zagaiva, njegov
udio u prevozu putnika u BiH u 2011. godini je samo 3%, i 36% u prevozu roba i usluga.
Jedan od razloga za to je i stagnacija u izgradnji nove eljeznike infrastrukture,
stagnacija u modernizaciji postojee infrastrukture i trenutno jako loe stanje voznog parka.
Na svom putu prema EU, BiH bi trebala da u saobraajnu politiku koja je sastavni dio ukupne
ekonomske politike, ugradi principe odrivog razvoja.

3.1. Uticaj eljeznikog saobraaja na ivotnu sredinu


Od samih poetaka ljudske civilizacije ovjek je imao potrebu za putovanjem. Jednako
vaan bio je transport ljudi i robe. Prvo se veina saobraaja odvijala kopnom ili vodama. S
razvojem ljudskog znanja i tehnologije dolo je do otkria eljeznice koja je polako poela
9|

preuzimati veliki udio u saobraaju. Kasnije se razvio i vazduni saobraaj. Uticaj saobraaja
na savremeno drutvo je nemjerljiv. Dananja pokretljivost ljudi, roba i usluga vodi
savremeno drutvo prema tzv. mobilnom drutvu.

eljezniki saobraaj u odnosu na cestovni saobraaj je gotovo neznatan zagaiva


ivotne sredine.
Zagaenje zraka posljedica je ovdje emisija u zrak radi izgaranja fosilnih goriva kod
proizvodnje elektrine energije za pogon elektrinih lokomotiva, te emisija u zrak od dizel
goriva kod pogona dizel lokomotiva. Emisije se kao i kod cestovnog saobraaja sastoje iz
tvari koje oteuju ozonskih omota, staklenikih plinova i estica. Ostaci emisija goriva i
maziva, ali i herbicida kojima se tretira gravitacijsko podruje pruge, utie na zagaenost
voda (promjene u hidrogeolokim sistemima), te na zagaivanje zemljita.
Kod otpada od eljeznikog saobraaja na prvom su mjestu toksini drveni pragovi
(puni su ulja, maziva, herbicida i dr.), a zatim razni ostali dijelovi lokomotiva i vagona. Uticaj
buke eljeznikog saobraaja u ukupnosti manji je od jedne desetine predmetnog utjecaja kod
cestovnog saobraaja.

Slika 2. Emisija tetnih gasova u zavisnosti od vrste saobraaja 2

Poslednjih je godina u BiH uoena tedencija znaajnog porasta udjela cestovnog


saobraaja na raun ostalih vidova saobraanja, pa tako dolazi do smanjivanja obima
eljeznikog saobraaja.
U 2011. godini broj putnikih kilometara porastao je za 3,1 % u odnosu na 20001.
godinu. Zabiljeen je pad putnikih kilometara u 2009. i 2010. godini u odnosu na baznu
2 Okoli, energija, saobraaj, TB 13, Tematski bilten, ISSN 1840 104X, Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine,
Sarajevo, mart 2013.

10 |

2001. godinu. U strukturi putnikih kilometara u prevozu putnika u 2011. godini cestovni
saobraaj uestvuje sa 97% udjela, a eljezniki saobraaj sa 3%.
Zakljuujemo da je cestovni saobraaj dominantan nain putovanja u BiH. Jedan od
razloga je i stagnacija u izgradnji nove eljeznike infrastrukture, stagnacija u modernizaciji
postojee infrastrukture i loeg stanja voznog parka.
Prevoz teretne robe je rastao u skladu sa porastom BDP-a u periodu 2001. i 2010.
godine, sa izuzetkom 2004. i 2010. godine. Tako je 2011. godine broj tonskih kilometara
porastao za 10,3% u odnosu na 2001. godinu. U strukturi tonskih kiloetara u prevozu tereta u
2011. godini cestovni saobraaj uestvovao sa 64% uea, a eljezniki saobraaj sa 36%.
Zakljuujemo da obim prevoza robe u cestovnom saobraaju pokazuje trend rasta, dok
je u eljeznikom saobraaju u padu.

3.2. Uticaj eljeznikog saobraaja na ivotnu sredinu na primjeru RS ----- vor Doboj
eljezniki vor Doboj sa prateim objektima smjeten je sa desne strane rijeke Bosne
i obuhvata povrinu od cca 200 duluma. Stanica Doboj obuhvata sedam objekata i to:
staninu zgradu, robni magacin, teretnu stanicu, eljezniko odmaralite, centralnu
postavnicu, postrojenje za predgrijavanje i probu putnikih kola i blok kuica II.
Lokacija predmetnog objekta ima cjelovitu mreu saobraajnica, mreu odvodnje
sanitarnih, oborinskih i otpadnih voda, visokonaponske i niskonaponske elektrine mree,
telefonske mree i sisteme za grijanje sa vlastitim kotlovnicama. U blioj okolini ne nalaze se
vaniji objekti kao to su zdravstvene i vaspitno-obrazovne ustanove, sportsko-rekreativni
centri, zatieni spomenici kulture, zatiena prirodna dobra, na koje bi isti objekti mogli
negativno da utiu. Na udaljenosti od cca 500 m nalazi se stambeno naselje Lipac. Podruje
eljeznikog kompleksa predmetnog vora Doboj ne granii sa vodozatitnim zonama.
Uticaji na ivotnu sredinu, koji se javljaju kao posljedica eksploatacije postrojenja,
imaju trajni karakter i predstavljaju uticaje posebno interesantne sa stanovita odnosa
postrojenje-ivotna sredina. Ono to posebno treba naglasiti je injenica da aktivnosti, objekti
i tehnoloki postupak navedene proizvodnje u odreenim okolnostima, moe ugroziti ivotnu
sredinu kako u redovnom radu, tako u sluaju incidenata.
11 |

RS vor Doboj u odreenim situacijama moe predstavljati izvor zagaenja ivotne


sredine, za kvalitet vazduha, vodu i zemljite. Zbog toga se moraju preduzimati odgovarajue
i propisane mjere zatite kako bi se zagaenja svelo u dozvoljene granice.
Na osnovu procjene ugroenosti zemljita, vazduha i okolnih vodotokova, imajui
prvenstveno u vidu lokaciju objekata, namjenu objekata, fiziko-hemijske osobine materijala
sa kojima se manipulie u objektima, te mogunosti akcidentnih situacija, predviamo
maksimalno mogue mjere zatite prirodne sredine u neposrednom okruenju.
Mogue tetnosti i opasnosti, koje bi bile poslijedica rada predmetnog objekta, mogu
se grupisati kao:

Zauzimanju i degradaciji prostora

Zagaivanju zraka, vode i zemljita

Uticajima na floru i faunu

Pojavi buke i vibracija

Poveanojn opasnosti za zdravlje i sigurnost ljudi

Nepovoljnom vizuelnom djelovanju na prirodu i urbana podruja itd.

Slika 3. Popis mjesta nastanka svih otpadnih tokova na rs vor Doboj

Napomena: na osnovu procjene ugroenosti osnovnih elemenata ivotne sredine


(voda, vazduh, zemljite, buka) imajui prvenstveno u vidu lokacije objekata, njihovu
namjenu, fiziko hemijske osobine materijala sa kojima se manipulie, te mogunost

12 |

akcidentnih situacija predviaju se maksimalno mogue mjere zatite ivotne sredine u


neposrednoj okolini predmetnih objekata.

3.3. Buka u RS vor Doboj


eljezniki saobraaj stvara manje buke nego drumski ili vazduni saobraaj. Kod
prevoza iste koliine tereta i istoga broja putnika eljezniki saobraaj stvara od 25 do 50%
manje buke.
Jedan od glavnih ekoloki aspekti odrivog razvoja saobraaja podrazumijeva
smanjivanje negativnih uticaja buke na ivotnu sredinu. eljeznika buka nastaje od motora i
pojedinih dijelova vozova i tereta, a u direktnoj je zavisnosti od: vrste vue vozova,
uestalosti i brzini vozova, vremenskim uslovima (smjer vijetra, snijeg), odbijanju i upijanju
buke od drugih povrina.
U prilogu je dato mjerenje intenziteta ukupne buke, kao jednog od uticaja eljeznikog
saobraaja, na jednom od lokaliteta koji pripadaju RS vor Doboj. Sva mjerenja buke na
lokalitetu se vre u skladu sa Pravilnikom 3. Mjerenja su izvrena od strane Energotehnika
d.o.o. Doboj je dana 08.09. 2010. godine za potrebe Dokaza.4

3 Pravilnik o dozvoljenim granicama zvuka i uma, Sl. List SRBiH, broj 46/89)
4 Dokaz uz izdvanje ekolke dozvole

13 |

Slika 4. Uticaji razliitih faktora na nivo buke eljeznikog saobraaja

Uticaj 5. Rezultati mjerenja 15 minutnog ekvivalentnog nivoa buke (db)

Rezultati mjerenja na predmetnim lokacijam na osnovu vrijednosti izmjerenog 15


minutnog ekvivalentnog nivoa buke (za dan) na lokaciji u spoljanjoj sredini moemo
zakljuiti da se radi o VI zoni (podruju) dozvoljenog nivoa vanjske buke i da dobijene
vrijednosti ne prelaze doputene normative definisane vaeem Pravilniku o dozvoljenim

14 |

granicama intenziteta zvuka i uma (Slubeni list SR BiH broj 46/89), gdje je dozvoljeni
nivo buke za dan 70 dB a za no 70dB.

3.4. Mjere za smanjenje buke i spreavanje emisije u vazduh


Znaajne mjere za smanjenje nivoa buke RS i FBiH preduzimaju:

Koritenjem opreme koja proizvodi smanjenu buku.

Redovnim pregledom sredstava i ureaja koji proizvode buku.

Izgradnjom objekata sa adekvatnom zvunom izolacijom.

Upotrebom zatitne opreme za rad tamo gdje nije mogue smanjiti buku (antifoni i
slualice)

Redovnom tehnikom kontrolom mehanizacije i vozila (vozovi, lokomotive i reme).

Brzinu kretanja vozila prilagoditi uslovima pruga.

Vriti redovno odravanje, pregled pruga i objekata gornjeg i donjeg stroja mostova,
podvonjaka, nadvonjaka i propusta.

Ugraivati atestiranu elekto opremu od strane strunih lica, konstruisanu ili izolovanu da u
spoljnu sredinu ne emituju buku izvan dozvoljenog nivoa u skladu sa Pravilnikom o
dozvoljenim granicama zvuka i uma (Sl. list SR BiH 46/89)

Izvriti podizanje zelenog pojasa, uz pravilan odabir i dispoziciju drvoreda i drugog


zelenila, u cilju formiranja zatitnih barijera prema susjednim objektima i
saobraajnicama, na mjestima gdje emisije buke mogu imati uticaj na iste.

Buka se smatra velikim problemom koji izaziva razne psihosomatske bolesti kod
stanovnitva koje ivi neposredno uz saobraajnice. eleznica se protiv buke bori zvunim
barijerama, ili ugradnjom izo prozora na zgradama. Takoe postoje i tehnoloki napreci u
zameni monoblok konica sa sa K-blok (kompozitni materijali) konicama.

15 |

ZAKLJUAK
Odrivost treba da bude putokaz za napredak ovjeanstva po kome bi ljudska vrsta
upravljala svojim sistemima na nain koji odgovara upravljanju u prirodi, umjesto da
naruava te sisteme.
Neke od prednosti eljeznikog saobraaja:

Uticaj eljeznikog saobraaja na stanje ivotne sredine je invazivan i obuhvata manje


prostora od drumskog saobraaja.

Prednost eljeznikog saobraaja vezane su uz manje emisije tetnih gasova u


Poreenju sa drugim saobraajnim sredstvima.

eljezniki prijevoz stvara manje buke nego drumski ili vazduni saobraaj. Kod
prevoza iste koliine tereta i istoga broja putnika eljezniki saobraaj u prosijeku
stvara od 25 do 50% manje buke.

Kod prevoza masovnih tereta eljeznicom se troi etiri puta manje energije nego onda
kada se ista koliina tih tereta prevozi kamionima.

Preusmjeravanjem prevoza masovnih tereta s cesta na eljeznike pruge oslobaaju se


ceste od zakrenosti i unitavanja, i uvaju se ume.
16 |

Sigurnost eljeznikog saobraaja je mnogo vea i broj tekih nesrea u eljeznikome


saobraaju je nekoliko desetaka puta manji nego u drumskom.

eljezniki saobraaj tedi energiju na temelju velike mase vozova kao i na temelju
izbjegavanja njihovog estog zaustavljanja i pokretanja i to je najvei doprinos
eljeznikog saobraaja odrivom razvoju.
Iako je eljezniki saobraaj u odnosu na drumski saobraaj gotovo neznatan

zagaiva ivotne sredine, poslednjih je godina u BiH uoena tedencija znaajnog porasta
udjela drumskog saobraaja na raun ostalih vidova saobraanja, pa tako dolazi do
smanjivanja obima eljeznikog saobraaja.
Zakljuujemo da je drumski saobraaj dominantan nain putovanja u BiH. Jedan od
razloga za to je i stagnacija u izgradnji nove eljeznike infrastrukture, stagnacija u
modernizaciji postojee infrastrukture i trenutno jako loeg stanja voznog parka.
Stvaranje odrivog saobraajnog sistema, praktino znai, da se prijevoz putnika i
tereta s drumskog i vazdunog saobraaja preusmjerava na prevoz u kojemu je emisija tetnih
gasova i potronja energije manja, prije svega na eljezniki saobraaj i na kombinovani
saobraaj.

LITERATURA

1. Bojkovi N. - Saobraaj i odriv razvoj


2. Milan Miloevi, Centar za odrivi razvoj - Prednosti eljeznice sa aspekta odrivog
aspekta
3. Strategija razvoja eleznikog, drumskog, vodnog, vazdunog i intermodalnog
transporta od 2008. Do 2015. Godine
4.

ODRIV RAZVOJ I SAOBRAAJNA POLITIKA EU

5. http://www.srbrail.rs/cor/OEE/Prednosti%20zel.%20sa%20aspekta%20OR.pdf
6. http://slidegur.com/doc/1481462/prednosti-%C5%BEelezni%C4%8Dkog-saobra
%C4%87aja-sa-aspekta-odr%C5%BEivog-razvoja
7. http://powerlab.fsb.hr/enerpedia/index.php?title=FINALNA_POTRO
%C5%A0NJA_I_ENERGETSKA_EFIKASNOST#Prednosti_i_nedostaci_.C5.BEelje
zni.C4.8Dkog_prometa

17 |

18 |