You are on page 1of 9

Obnova je započela 1452.

godine prema nacrtima Bernarda Rossellinija, no radovi su tri godine
kasnije, poslije smrti pape, obustavljeni; zidovi su se uzdizali jedva metar iznad površine zemlje.
Prije pontifikata Julija II. (1503.-1513.) nije bilo ozbiljnijeg pokušaja da se bazilika restaurira ili
pregradi. Papa se sjetio starih nacrta i odlučio da ponovo započne gradnju te je nakon 50 godina
ovo gradilište opet oživjelo. Papa je odlučio da obnovi drvenu baziliku na prikladan imperijalan rimski
način, kao suvremenu suparnicu rimskim kupalištima iPanteonu.
Jedan dio nove Petrove crkve valjalo je predvidjeti kao mučeničku grobnicu ili komemorativnu crkvu.
Crkve mučenika bile su obično kružnog tlocrta, a upravo u to vrijeme projektirao
jeBramante sićušni Tempietto San Pietro u Monitoriju, janikulskom brežuljku, gdje se pogrešno
mislilo da je svetac bio mučen. Isprva je, između mnogih nacrta, Julije II. upravo odabrao
Bramanteovu crkvu u obliku istokračnog grčkog križa s četiri mala grčka križa u krakovima. Iznad
središta trebala se izdizati golema glavna kupola koja se stepenasto uzdiže oponašajući Panteon.
Četiri manje kupole su bile predviđene za četiri kraka križa.
U praksi međutim crkve centralnog tlocrta nisu prikladne za velike svečanosti u kojima sudjeluju
tisuće ljudi i poslije 1514. godine, kada je umro Bramante, za vrijeme njegovih
nasljednika Rafaela (do njegove smrti 1520.), fra Giovannija Gioconde iz Verone i Giuliana da
Sangalla promijenio se taj genijalni plan i došlo je do kompromisa. Dugo se vremena vodila prepirka
ne bi li tlocrt u obliku latinskog križabio bolji. Velik, ružan drveni model napravljen za Antonija da
Sangalla mlađeg, koji je umro 1546. godine, predstavlja kompromisno rješenje nekolicine problema,
naročito po nespretnom miješanju središnjeg tlocrta i tlocrta latinskog križa. Njemu nedostaje
Bramanteov osjećaj za klasičnu jednostavnost. Njegovo najistaknutije obilježje je neobičan most koji
povezuje vestibul i glavni brod.
Michelangelo, kojemu je papa Pavao III. 1547. zapovijedio neka nastavi gradnju[6], vratio se grčkom
križu. Jedino je on, poput Bramantea, bio u stanju zamisliti pravo mjerilo ove velike građevine.
Njegove ideje poznate su nam s nekoliko bakroreza, nekoliko njegovih crteža i drugog velikog
drvenog modela. Michelangelo je nadmašio Bramanteov projekt jasnoćom i ekonomičnošću otvorivši
tlocrt u kutovima, stvorivši tako jedinstven integrirani križ i četvorinu i jedinstven interijer.
Michelangelo se nerado primio posla i pristao je nakon nagovaranja pape Pavla III. Izjavio je, da je
pristao samo iz ljubavi prema Bogu i u čast apostola.
Najvažniji doprinos građevini svetog Petra što ga je genijalni kipar pridonio bila je blistava, uza svu
veličinu, bestežinski djelujući, kupolaiznad papinskog oltara (visoka 138 metara). Kupola je poduprta
apsidijalnim galerijama, a iznutra je nose četiri masivna stuba, svaki u četvorini sa stranicama od 18
metara. Kamena rebra koja se dižu iz tambura s kolonadom dvostrukih stupova, da bi nosila
lanternu na vrhu, povećavaju njen dinamični odnos. Nakon njegove smrti 1564. godine, rad je
preuzeo Giacomo Della Porta 1573. godine, koji je ponešto promijenio projekt.
Kupolu su dovršili Michelangelovi nasljednici od 1588. do 1593. godine, dugo nakon njegove smrti, i
vjerojatno lakšu i šiljastijeg oblika nego što je on želio.
Za gradnju najvećeg hrama bilo je potrebno puno novaca, a taj novac je najvećim dijelom potjecao
od trgovine oprostima.
Godine 1606. zapovijedio je papa Pavao V. neka se vrate obliku latinskog križa s namjerom da se
osigura više prostora. Tada je Carlo Maderno gradio uzdužnu lađu katedrdrale i baroknu fasadu i

u sredini trga. na čijem vrhu su konjaničke skulpture Konstantina (Bernini) i Karla Velikog (Cornacchini). studenog 1626. Berninijevo je djelo visoki tabernakul iznad glavnog oltara. To je samo pripremni crtež i to nekompletan. godine). Na ovoj slici nema ni boje. skriva iza masivne barokne fasade. koji podseća na firentinsko slikarstvo neposredno posle . Ispred fasade je portik s pet vrata koje vode u baziliku. godine monasi San Donata u Skopetu (danas nepostojeći manastir izvan Porta Romana Firence).tako modificirao cijeli odnos kupole i pročelja. Obelisk 25 m visok. Danas se Michelangelova kupola. Jedna od ukrašenih brončanih vrata zovu se Sveta vrata i otvorena su samo za jubilarnih godina.[7] Tek poslije posvete crkve. Kaligula je ukrasio njime Neronov cirkus. (ili početkom 1482. Bernini. Slika je ostala nedovršena kada je Leonardo otišao u Milano kasne 1481. Porudžbinu za ovu sliku. napravio i nacrte za 162 svetačka kipa na balustradi. Bernini je. Godine 1586. metodi kojima se služio u ovom crtežu pružaju vizuelni dokaz njegovog stava prema svetlu.. Ufici dramatično i revolucionarno. transportirali su ga na današnje mjesto i ondje ga postavil DA VINČI "POKLONJENJE MUDRACA". koja je trebalo je da bude oltarska slika. gledajući iz blizine. Slika se udaljava od narativnog naturalizma koji je vladao u obradi tog motiva. potječe iz Egipta. Pravi umjetnik gradnje osnovao je prekrasne kolonade sa 284 stupa i 88 nosača koji okružuju u svoj svojoj cjelini taj jedinstveni trg. dovršii je građevinu i čitav njen okoliš. ali prije svega njemu se ima zahvaliti za današnji izgled Petrova trga. Kompozicija se odlikuje geometrijskim redom i precizno izgrađenim prostorom u perspektivi. također. dali su u martu 1481. Međutim. nasljednik Maderna. prvo firentinsko remek-delo. 18.

jer su pregrade između njih delimično srušene. već o trodimenzionalnim telima koja postaju vidljiva u većem ili manjem stepenu zahvaljujući svetlosti koja ih obasjava. Pri ovakvom metodu oblikovanja likovi više nis nisu oštro odvojeni jedni od drugih. ali sa leve strane su zasvedena arkada i dva niza stepenica koje podupiru drveni krov.slikarstvo je sestra muzike. neizdvajajući se potpuno iz magle. I u pejzažu. ne razmišlja o konturama. Leonardo odbacuje albertijasnku perspektivu. Do tada nema takvog koncepta slike. kamila je nestala. Svi likovi su pokrenuti i imaju emocionalnost. za razliku od Polajuola i Botičelija. Ova slika. veliko drvo kao drvo života . Bogorodičino lice je i intelektualno i čulno . U ranoj renesansi se prvo radila perspektiva pa ljudska figura.to je detalj koji je Leonardo poznavao već sa slike "Bitka kod San Romana" od Paola Učela. dok Leonardo to odbacuje. oblici su nedovršeni. pruža i uvid u Leonardov način rada. Leonardo uz belu ubacuje i tamnu. Kod Leonarda su to simboli mističnih snaga prirode pred kojima je čovek nemoćan. Na original je Leonardo preneo stepenice i sada polomljene lukove. one imaju volumen. one su te koje grade sliku. Postoji još jedan pripremni crtež za pozadinu ove slike sa kamilom.Leonardo je više zainteresovan za ljudsku i psihološku osnovu. pa sve vreme eksperimentiše sa njom. Leonardove kompozicije su uvek sistematske predstave njegovih psiholoških ?teorija. On smatra da perspektiva ne sme da podredi figuru sebi. U središnjoj skupini likova Leonardo pokazuje prvu doslednu realizaciju piramidalne kompozicije. U živahnoj izražajnosti tih likova prepoznaje se uticaj kako Polajuola. Najupadljiviji i prilično revolucionaran element ove slike jeste način na koji je slikana. a iza širok krug koji objedinjuje figure. Ovaj crtež je jedan od najslavnijih primera albertijevske perspektive iz jedne tačke. oba konja su propeta na zadnjim nogama i izgledaju kao da se njihovi jahači bore. ali su na Leonarda isto tako ostavili utisak i pastiri sa Portinarijevog oltara Huga van der Husa koji je tada upravo bio postavljen u Firenici. Likovi na slici kao da se uobličavaju lagano i postepeno. da bi ostvario senku. Leonardo ovde. Najvažnija je vanredna perspektivna studija gde se vidi da je originalno u sliku želeo da uključi ?________ u Botičelijevom stilu. Ranije su slikari konture slikali belom i potom ih ispunjavali bojom. tako i Verokija. a konture se mogu samo naslutiti.Mazača više nego na stil koji je preovlađivao oko 1480. Za ovu sliku on je izradio mnoge studije. a drugi na prednjim . masa je prikazana u zajedničkom uzbuđenju zbog ovog događaja. Sa desne strane se javljaju samo dva arhitektonska elementa. Ona ima jedan melodičan efekat . gde se jedan uspinje na zadnjim nogama. dva konja. U prvom planu je trougao.kao u antici. Njega svetlost fascinira i privlači. i slika je kao i muzička kompozicija sastavljena iz elemenata. . Bez obzira na teološku podlogu motiva i detalja koji se javljaju na slici Hrist kao završni deo luka. ali kontrolisanu. godine. Među likovima vlada i povezanost osećanja: gestovi i izrazi lica otkrivaju sa dirljivom rečitošću stvarnost čuda koje su došli da vide. odlikuje je melodičnost linija i draperija. uz sve. koji je u senci.

Međutim.Sačuvane su dve verzije od kojih se jedna čuva u Luvru. koji blago zamagljuje njihove oblike. koji levom rukom pridržava malog Hrista. ukazivanja i blagoslova) u pravcu središta grupe. negde u vreme kada je Leonardo naslikao ovu sliku). barica u prvom planu i brižljivo odabran i izvrsno prikazan biljni svet nagoveštavaju neko simbolično značenje koje je prilično teško odgonetnuti. godine bila prodata jednom engleskom kolekiconaru. godine. putokaz tumačenja možda leži u međusobnom odnosu likova i združenosti gestova (zaštite. iako ne gleda direktno u posmatrača. obavijeni vazduhom punim vlage. nastala u trenutku razmimoilaženja između umetnika i slikarskog bratstva. braće de Predis ( kao deo učeničkog rada. Frančesko Grande u Milanu. dete koje je zagrlila desnom rukom. Pored nje kleči mali Jovan Krstitelj (molitveni položaj njegovih ruku). Ta fina izmaglica jače je izražena nego slični efekti na flamanskim i venecijanskim slikama. čak zaključno sa 1506. Bogorodica pogledom obuhvata oba deteta i zajedno s njima čini trougao. Na londonskoj varijanti. Za jednu je sigurno da je (a moguće da su i obe) slikana za oltar kapele bratstva "Bogorodičinog bezgrešnog začeća" ("Skolari dela Končecione dela Beata Verdine Marija") u crkvi S. da bi 1785.Immaculata Cnceptionem (to uverenje propagirao je papa Sikst IV. Nakon dugotrajnih rasprava danas je opšte prihvaćeno da se Leonardov original čuva u Luvru. o potpuno slobodnom preinačavanju motiva. stenoviti okvir. najzad. koja svedoči o njegovoj umetnosti komponovanja i još doslednijem sfumatu i. Bogorodica kleči na tlu. Ovo delo je prva velika Leonardova slika. Na krajnjoj desnoj strani kleči prekrasan anđeo. a Leonardo ju je radio sa dva učenika i skulptora -. U srednjem veku i renesansi mnogi teolozi su . a druga u Nacionalnoj galeriji u Londonu. samo se pretpostavlja njegovo učešće.ovo će postati dogma tek u XVIII veku. Oni su smatrali da je Bogorodica začeta oslobođena prvobitnog greha . a levu ruku je pružila iznad glave sedećeg Isusa Hrista. iako signiranoj Leonardovim potpisom. godinom). Likovi se pojavljuju iz polutame pećine. sliku su naručili franjevci i ona je trebalo da svedoči o njenom bezgrešnom začeću -. bez neposrednog prethodnika. Tema je sa više razloga jedinstvena i tajanstvena. Glavom je okrenut unazad. Usamljeni. Londonska slika se nalazila na originalnom oltaru. dok desnom rukom ukazuje na Jovana Krstitelja (pariskoj verziji).prema jednom dokumentu iz 1483. a inače je delo milanskih slikara. Naime.

za reflektorij manastira Santa Maria dela Grazia u Milanu. čiji tačni sastav još uvek nije poznat. Bogorodica ga zaklanja plaštom. ovde prerasta u piramidu. njihove meke ruke. chiaro-scuro. a . porudžbina (?)Lodovika Sforce. Leonardo nezadovoljan ograničenjima tradicionalne freskotehnike (njom nije mogao da dočara željenu svetlost i atmosferu. A u to vreme. obasjava ova sveta lica. simbolišu našu tamnu budućnost u koju ulazi svetlost kroz Hristovu inkarnaciju. On je naslikao senke neprocenjive dubine i poetske lepote. Postavlja se pitanje da li ova Leonardova slika baš govori o temi bezgrešnog začeća. a Hrist ga blagosilja. Istraživanja posle II svetskog rata pokazala su da je ispod tadašnje slike ostalo više originala. niti da završi detalje ostvarivši savršene svetlosne efekte). Ali 1943. Postoji niz pripremnih crteža za pojedine delove slike.bio je uništen svod nad tim zidom. Čak je i u ovako divljem okruženju dinamična piramidalna struktura visoke renesanse prisutna. Slika će tako ponovo biti oslikana u XIX veku. Prema literarnim izvorima poznato je da je čitavo jutro mogao da provede samo studirajući odnose tonova na paleti. Drugi su. Jer upravo je sv. Najneobičniji aspekt slike čini ipak tamna pozadina.smatrali da je Bogorodica začeta bezgrešno i da je kao takva predodređena da bezgrešno začne. To je nova vrsta njegovog svetla koje sjaji u tami. divlji oblici stena koji stižu skoro do vrha poluluka (često se ističe da su ove stene prikaz prirode Milana. smatrali da je njen duh posvećen tek u utrobi njene majke (Toma Akvinski). gde svetlost. Čini se da je Leonardo to ovde video i doživeo kao bogatu. Jovan posvećen u utrobi svoje majke . Naime. slika je počela da pokazuje znake skorog propadanja. kada Leonardo radi u Milanu. forma trougla. zid su oštetili i monasi koji su probili vrata. pak. nemirne lokne kose. 1495-97/98. Stoga. Međutim. ali i tako to je neobično za pozadinu ovog oltara). vlada i sukob franjevaca i dominikanaca (oni su za santifikaciju). Zna se da se veličina rođenja i smrti često mistično tumače. Slika i grbovi iznad nje (prikazani u lunetama) danas su veoma oštećeni uprkos brojnim restauracijama. slikao je direktno na suvom malteru nekom vrstom ulja. Pretrpeo je i brutalnost Napoleonovih vojnika. koja dolazi odozgo. romantičnu viziju. oblike divlje vegetacije. Mural je ponovo oslikan u XVIII veku (dva puta). Pojedinosti ove slike poznate su po nekim pripremnim crtežima.on je tako po dominikanskom ustrojstvu izjednačen sa Bogorodicom. dakle. na ovoj slici anđeo pokazuje na Jovana Krstitelja. ali je jedan od najlepših među njima crtež sa glavom anđela urađen srebrnom olovkom. "TAJNA VEČERA". Koristi sfumato. Sadašnje stanje ove slike je velikim delom i rezultat nesrećnih tehničkih inovacija umetnika. Međutim. još za njegova života. godine savezničke bombe su je gotovo uništile .

Po prvi put. meseci u godini. pokazujuči matematičko jedinstvo života (4x3). To je trenutak kada Hrist saopštava apostolima da će ga jedan od njih izdati. Svaki od njih otkriva svoju ličnost i svoj odnos prema spasitelju. a ne kao entitet koji je dovoljan sam sebi. Perspektivini okvir prozora se tako mora posmatrati gotovo isključivo u povezanosti sa likovima. Prozori su bili stalan simbol otkrovenja. U svakom slučaju. gde se slika i nalazi. odmah pada u oči njena prostorna ravnoteža koja je postignuta izmirenjem suparničkih. Centralna tačka preseka dijagonala u perspektivi postavljena je tačno iza Hristove glave. Sto u prvom planu predstavlja granicu između dva sveta. Isto je tako jasna i simbolična funkcija središnjeg prozorskog otvora od tri prozora iza Hrista: isturena prozorska luneta deluje kao arhitektonski ekvivalent oreolu. koristeći ga da istaži duše okupljenih apostola. Tako. On je prikazao apostolske pokrete prema svom renesansnom. koja tako dobija najjasnije simbolično značenje (Hrist se javlja u centru i svetlosti i prostora). Leonardo prikazuje nešto raniji moment koji nikad ranije nije bio predstavljen. a opisan je kod Mateje. koji je i sadržajno i formalno izolovan od opšteg uzbuđena. To je aluzija na glavni čin Tajne večere -. Broj 4 je broj jevanđelja. to je broj teoloških vrlina. već ga više nežno deli desnom rukom i pokazuje na vino otvorenom levom rukom -. Leonardo je svakako znao i simbolično značenje brojeva u hrišćanskoj tradiciji. ali i da stvori matematički red u ovoj dramatičnoj konfuziji. koji izgleda kao stvarno produženje dvorane. Nemir skupine s leve i desne strane smiruje se u središtu u Hristovom liku. svetlošću i trodelnim prozorom u pozadini. Apostoli su i fizički i psihički okarakterisani kao individualne ličnosti. Zbirom 3+4 dobija se broj 7 -. jer se Leonardo usredsredio na kompoziciju likova. U svojoj "Summi" Sv. čak protivrečnih zahteva. radosti i tuga Bogorodičinih. godine). Svaka grupa apostola komponovana je kao piramida odsečenog vrha. i perspektivinim sredstvima. što odgovara takođe piramidalnoj shemi Hristovog lika. te su se svi pogledali tužno i zapitali: "Jesam li to ja Gospode?" Dakle. Pavla. Njihovo držanje nije samo puko reagovanje na Hristove reči o izdaji. Naučne težnje rane renesanse kulminiraju u besprekornoj konstrukciji perspektivno naslikanog prostora u kome se scena odvija. a Hrist je ovde dat i kao druga ličnost trojstva. kapija Jerusalima. Broj 3 je najsvetiji. ovo delo predstavlja prvo klasično ostvarenje visoke renesanse.celokupna kompozicija najbolje po bakrorezu Rafaela Morgena (1800. levo i desno od Hrista.ustanovljenje tajne svetog pričešća. mehaničkom viđenju psihologije. sati u danu i noći. simbolika brojeva pomaže Leonardu da raspporedi figure. Oni su primer za ono što je sam Leonardo zapisao u jednoj od svojih beležnica: da je najviši i najteži cilj slikarstva da gestovima (izrazima) i pokretima . umesto ukazivanja na izdajnika. Leonardo je očigledno želeo da fizički zgusne svoju temu kompaktnim monumentalnim grupisanjem likova. Marka i Luke. apostoli nisu poređani jedan do drugog već su po trojica povezani u četiri skupine. a duhovno prikazujući više različith značenja istovrmeno: tako Hsristovo držanje pokazuje i potčinjavanje božanskoj volji i žrtvovanje. Leonardo pokazuje trenutak ove Hristove izjave na večeri. Ako se kompozicija posmatra kao celina. Duha. ova arhitektonska sredstva su od početka imala samo pomoćnu ulogu. a naglašen je. Antonije iz Firence proširio je opšte poznatu doktrinu sv.broj darova sv. Tako pre pod uticajem doktrine. kardinalnih vrlina. nego kao ilustraciju događaja. kao što je već napomenuto. Hrist ovde nije prikazan kako lomi hleb.slično samom obredu u trpezariji. A broj 12 je broj apostola. rajskih reka. Koliko god se u naturalističkim pojedinostima još uvek oseća kvatročento. godišnjih doba.

Međutim. kreću se na većem planu nego mi. Leonardove forme jesu izgubile čvrstu definiciju. prostor je izgubio svoju preciznost. Italijasnke države se nalaze pod udarima ujedinjenih zapadnih monarhija. imajući na umu tekst Jovanovog jevanđelja. a posebno po slobodno crtanoj kopiji u Luvru koja se pripisuje Rubensu. čak i kod najplemenitijih dela. Uživanje kvatročenta u vizuelnoj realnosti i živoj anegdoti zamenjeno je sasvim drugačijom vrstom zadovoljstva: dočaravanjem imaginarne veličine i plemenite koncepcije. koja je prema zapisima hroničara bila odlučna za Firentince. možemo videti originalni kvalitet dela.kao što su to učinili i Kastanjo i Girlandajo. Ipak. preko stola . ali i tokom kratkog perioda. u poređenju sa solidnošću i temeljitošću ranih Ova slika trebalo je da slavi pobedu Firentinaca iz 1440. npr. a slika je bila namenjena za zidove "Sale 5 statua". Na slici je smešten između sv. deluju. Fra Bartolomeo. kada je nedovršeno . Filipa. Mateju široko otvorenih očiju i usta. postoji nešto sanjalačko. jednostavnim čašam. čija je ljubav prema Hristu vidljiva i po samom pogledu. Interesantno da se ovakva veličanstvena vizija idealne realnosti javlja upravo u vreme teške političke situacije. Hrist je okrenuo glavu od Jude. i sv. kako se proteže da bi uzeo hleb. I zaista. a očuvaće se samo Đenova i Venecijanska Republika. Prilikom restauracije otkriveno je da sv. U danima kada je Republika morala da se bori protiv Čezara Bordžije vlada je želela da obnovi sećanje na ovaj trijumf. Mateja nije imao bradu. a koju će kasnije usvojiti Mikelanđelo. Sv. što je u naročitom kontrastu sa osvetljenim profilom sv. Mateja je raširio ruke i ne može da shvati da bi izdajnik mogao biti i on sam. Petra do njega i sv. unutar te perspektive postavljena su ljudska bića natprirodne veličine koja egzistiraju. 1503. čija je osnovna ideja Leonardova lična kreacija. Leonardova zamisao bila je da prikaže borbu oko neprijateljske zastave. Ovu zamisao ostvario je samo u kartonu (sačuvao se više od jednog veka i doživeo ogromnu slavu) za fresku. Sada se zaista nalazimo u visokoj renesansi.predstvi stanje i nameru čovečije duše. gde je Juda opisan sa rukama na stolu. u priboru na stolu. Juda jedini ne protestuje. Jedan crtež rađen crvenom kredom pokazuje sv. Potom je proučavao svakog po živom modelu. godine protiv milanskog vojvode Filipo Maria Viskonti. Đorđe ubija aždaju". pored svih izrazitihkarakterizacija likova portretnom naturalizmu starijeg toskanskog slikarstva više nema ni traga. koja je kulminirala kod Mantenje i Meloca (oni su predstavljali prostor kao unutrašnje širenje sobe pred kojom posmatrač stoji). Psihološki efekat ovog uništenog dela još uvek je jak. Tome sa uperenim prstom. ali u potpuno drugom pravcu On je prekinuo sa tradicijom kvatročenta. Ovom slikom Leonardo je načinio korak kakav je 80 godina ranije Donatelo ostvario u svom reljefu "Sv. ali ne i dubinu. koja je dodata Palati Vekio za Rapublički savet. Jovana sa Hristove desne strane. na stoljnjaku. Napuštena je Albertijevska uloga slike kao vertikalnog međudela kroz vizuelnu piramidu. a u jednom svom spisu opisao je njihove stavove i emocije. To je savršena perspektiva koja se ne može sagledati ljudskim okom. U preliminarnim crtežima Leonardo je izgleda imao ideju da Judu postavi spolja. Rafael i Andrea del Sarto. on se oslonio direktno na Lukino jevanđelje. Na prethodnim crtežima slikar je proučio svakog apostola. godine otpočinje da slika ovu svoju najveću zidnu sliku. Slika je danas potpuno izgubljena. Danas samo ponegde. poznatom po brojnim kopijama. Slika je sada projekcija idealnog plana gde su niži delovi potčinjeni i sintetizovani. On jedini poseže za hranom i jedini je čije lice nije na svetlu. ali ne i uticaj.

ovde je jedna figura tretirana kao cela grupa na slici "Madona i sv. trenutak pred razrešenje. što se vidi po očuvanim skicama. a otpočeo ga je 1503. To je bio najinteresantniji portret u dotadašnjoj istoriji slikarstva. zahteva da se ova slika i "Madona sa sv. koji je možda bio odvojen prozorima.bitka je prikazana u svom vrhuncu. dominira u zgusnutoj skupini četvorice jahača koju dopunjuju još trojica pešaka koji leže na tlu. godine kada se na zahtev Francuza još jednom vratio u Milano. ne predstavlja nekontrolisanu akciju. a Venturi sa Konstancom d'Avalos. čuveni i toliko puta objašnjavani osmeh. Napustio je rad na njoj 1506. ali njihov tačan razmeštaj nije moguće utvrditi. Vidi se da je Leonardo umeo da prikaže dim koji se uzdiže sa bojnog polja. Ta snažna dramatska kompozicija. Stabilnost slike ničim nije narušena. imamo samo njegove skice. do herojskih dela. Neodoljiva je psihološka privlačnost modela. jer je data kao celovita ličnost. koji se već pojavio u pozadini "Poklonjenja kraljeva" i na brojnim skicama za spomenike. eliminisanje doslovno verne sličnosti sa modelom. dosledni sfumato. formalno i sadržajno harmoničnog. SlikSlika je bila izvedena (opet) jednom eksperimentalnom tehnikom koja je ubrzo propala. koji predstavlja prvo oživljavanje do tad nepomičnih portretisanih likova. MONA LIZA Predstavlja načelno jednaku pobedu nad deskriptivnim kvatročentističkim naturalizmom. koju je Vazari poistovetio sa ženom firentinskog trgovca Frančeska del Đokonda (po njemu on je na ovom portretu radio 3 godine. kao Botičelijev "Mladić sa medaljiom" i Parmiđaninov "Frančesko delle Opere". ono je ipak bilo viđeno i izvršilo veliki uticaj na dalji razvitak ideja o slikama bitaka. Taj uticaj je trajao kroz kasnu renesansu. prašinu sa zemlje koja se meša sa krvlju i petvara u crveno blato ispod konjskih kopita. Ona je mistična. Ana". ali tako da nijedan element nije suvišan i ne štrči. barok. godine zbog Vazarijeve serije murala posvećenih isticanju i veličanju Medičijevih pod velikim vojvodom Kozimom I. Naime. Prisustvo imaginarnog planinskog pejzaža u pozadini. to je samo prikaz ogorčene borbe. Motiv konja u propinjanju. međutim. Ova slika urađena je između kartona i finalne slike "Madona i sv. Rubensovo predstava iste bitke nastala je pošto je video slabije kopije ovog Leonardovog dela. njegov dinamizam obuzdan je šestougaonim nacrtom koji stabilizuje tu uzavrelu gomilu. kao i lica pobeđenih ispunjenih bolom i očajem. što je bilo sasvim u suprotnosti sa prvobitnom namenom ove prostorije. Interakcija figura i kompozicionih elemenata u ovoj slici dostiže vrhunac. to je bitka za štit ili barjak. Ova slika je prva idealna realizacija monumentalnog. za ostatak.ne mogu se više razlučiti pobednici od pobeđenih. Anom" zajedno razmatraju. U konačnoj verziji otpalo je sveono što bi se odnosilo na predočavanje samog događaja . Verovatno je postojalo još detalja borbe. Slika se mora tumačiti kao celina i u sklopu sa svim pojedinostima: uzorno rešenje prekrštenih ruku. ona prerasta u stvari u plan kosmičke borbe. Ana". portreta visoke renesanse. Ovaj prizor bitke. godine kada je Đokonda imala 24). a po tome i tipičnog. To je slika žene. Data je kao klupko koje se ne može razmrsiti. Portret karakteriše neobično 3/4 postavljeno lice. Leonardo se . Ostaci su verovatno uklonjeni 1557. od Rafaela do Delakroe. koja se potpuno razlikuje od Mikelanđelovog rešenja i kao prava pazzia bestialissima (ludilo životinjsko) svojom uznemirenošću nagoveštava barok.delo još uvek postojalo u delovima. Izgleda da je Leonardo slikao samo centralne delove kompozicije. koji je podeljen Mona Lizinom glavom. lica pobednika izobličenih od besa i likovanja. Centralna scena je posvećena borbi četvorice konjanika -.

lice. to je vizija kosmosa. Kastiljone. stvarajući u svom jedinstvu spiralnu formu torza i glave. Nagoveštaj osmeha i celokupan izgled je karakterističan za generaciju čiji su standardi sumirani u reči sprezzatura (od oholosti). elemenat idealizacije je tako snažan da potire karakter model. a i na severu Evrope. Oblici su građeni od paučinastih slojeva tanke glazure tako da slika izgleda kao ozarena nekom blagom unutrašnjom svetlošću. Rezultat ove Leonardove inventivnosti bio je veći i grandiozniji izgled portretisanog. koji jedini svedoče o nemoći pred veličanstvenošću voda i stena. životinje. Od "Krštenja Hrista" priroda na Leonardovim pejzažima dominira. što je bilo još očiglednije kada su stubovi sa obe strane bili netaknuti (danas su vidljive samo baze). "presekavši" telo na sredini prsa tako što je podigao ruke koje su postale vidljive unutar rama. sa novim dostojanstvom koje je zahtevala visoka renesansa kao ?_____ ljudske pojave.koncentrisa na glavu. koje je Baltazare Kastiljone nastojao da ustanovi u knjizi dijaloga "Knjiga o Dvorjaninu". ali ne i realan. naselja. On je realističan. već izražen kod "Madone u pećini". pri tom. Obe ruke su opuštene. Lokne kose. nastavljaju se u pozadini na stenoviti pejzaž i njegov putić. To je sasvim novi položaj. dok je desna položena preko leve. Među značajna d . Nežni sfumato. Niže se motiv za motivom. što je jedna od normi aristokratskog ponašanja. Crte lica su suviše idealne. koji se može dalje pratiti na italijanskim portretima. polja izbegava. ovde je usavršen. već na prezir prema ekonomskim i finansijskim problemima. Jedino ljudsko delo se može videti u putevima i mostovima. ramena. Osmeh se može protumačitina na dva načina: kao odjek trenutnog raspoloženja i kao vanvremenski simboličan izraz (nešto nalik na arhajski osmeh kod starih Grka). nabori svilenog šala preko levog ramena nastavljaju se na liniju udaljenog mosta. nije mislio na oholost prema drugim ljudima. koje padaju preko desnog ramena. dok ljude. sve do XIX veka. Njena ličnost se ne može odvojiti od pejzaža (postavku portreta na pejzažnoj pozadini upražnjavali su Venecijanci) u pozadini. Leva ruka počiva na naslonu stolice i paralelna je sa planomslike.