You are on page 1of 5

Αλέξανδρος Παναγούλης

Ο Αλέξανδρος Παναγούλης (2 Ιουλίου 1939 – 1
Μαΐου 1976) υπήρξε πολιτικός και ποιητής. Δραστηριοποιήθηκε στον αγώνα κατά της Δικτατορίας
της Χούντας των Συνταγματαρχών (1967-1974). Παγκόσμια γνωστός, ιδιαίτερα για την θαρραλέα του
πράξη, την απόπειρα δολοφονίας του δικτάτορα Γ.
Παπαδόπουλου στις 13 Αυγούστου 1968, αλλά και
για την αντοχή του στα βασανιστήρια που ακολούθησαν. Στην μεταπολίτευση εκλέχθηκε βουλευτής με
την Ένωση Κέντρου (Ε.Κ.).

και ίδρυσε την οργάνωση Εθνική Αντίσταση. Αυτοεξορίστηκε στην Κύπρο για να καταστρώσει σχέδιο
δράσης. Εκεί έρχεται σε επαφή με τους πολιτικούς
άνδρες του τόπου, όπως ο Πολύκαρπος Γιωρκάτζης,
με σκοπό να τους ζητήσει να συνδράμουν στην αντίσταση. Επανέρχεται στην Ελλάδα και μαζί με στενούς του συνεργάτες σχεδιάζει την απόπειρα δολοφονίας του δικτάτορα Παπαδόπουλου την 13η Αυγούστου 1968 κοντά στη Βάρκιζα. Αποτυγχάνει και
συλλαμβάνεται. Όπως σημειώνει η Οριάνα Φαλάτσι
στην συνέντευξη της με τον Αλέξανδρο Παναγούλη
μετά την απελευθέρωση του, η πράξη του ήταν μια
πολιτική πράξη εναντίον της δικτατορίας. Η Φαλά1 Βιογραφία
τσι αναφέρει τον Α. Παναγούλη ως εξής: Δεν επιδίωξα να σκοτώσω έναν άνθρωπο. Δεν είμαι ικανός
Ο Αλέξανδρος Παναγούλης γεννήθηκε στην να σκοτώσω έναν άνθρωπο. Επιδίωξα να σκοτώσω
Γλυφάδα. Δευτερότοκος γιος της Αθηνάς Κακα- έναν τύραννο[1]
βούλη (1908-1991) και του Βασιλείου Παναγούλη,
αξιωματικού του στρατού ξηράς. Αδερφός του Μετά από μερόνυχτα συνεχούς βασανισμού, οδηγείΓεωργίου Παναγούλη, θύματος του καθεστώτος των ται ημιθανής στο νοσοκομείο και κατόπιν δικάζεται
[2]
Συνταγματαρχών, και του Ευσταθίου Παναγούλη, από το Στρατοδικείο στις 3 Νοεμβρίου 1968 και καμετέπειτα πολιτικού άνδρα. Από την πλευρά του ταδικάζεται δις εις θάνατον, μαζί με άλλα μέλη της
πατέρα του κατάγεται από την Δίβρη (Λαμπεία) Εθνικής Αντίστασης, στις 17 Νοεμβρίου 1968. ΜεταΗλείας και από την πλευρά της μητέρας του από φέρεται στην Αίγινα για την εκτέλεση η οποία όμως
το Σύβρο Λευκάδας. Εξαιτίας της κατοχής από τις ματαιώθηκε χάρη στον Γ . Παπαδόπουλου, ο οποίος
δυνάμεις του Άξονα, ο Α. Παναγούλης πέρασε μέρος με προσωπική παρέμβαση στο δικαστήριο, ζήτησε
της παιδικής του ηλικίας στη Λευκάδα. Σπούδασε την απονομή χάριτος στον καταδικασθέντα Παναστο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο στην Σχολή γούλη. Στις 25 Νοεμβρίου 1968 ο Παναγούλης μεταφέρθηκε από την Αίγινα στις Στρατιωτικές Φυλακές
Μηχανολόγων-Ηλεκτρολόγων.
του Μπογιατίου (Σ.Φ.Μ.), όπου και του επιβλήθηκε
η "ποινή του εντοιχισμού" όπως λέει ο ίδιος.[3] Από
εκεί δραπετεύει στις 5 Ιουνίου 1969, συλλαμβάνεται
1.1 Πολιτική
όμως εκ νέου και οδηγείται προσωρινά στο στρατόΠνεύμα ελεύθερο και δημοκρατικό, ο Αλέξανδρος πεδο στου Γουδή για να μεταφερθεί μετά από ένα
Παναγούλης εντάχθηκε από νεαρή ηλικία στις κε- μήνα και πάλι στις φυλακές Μπογιατίου. Εκεί τον
ντρώες πολιτικές δυνάμεις του τόπου: στην Ένωση περιμένει η απομόνωση σε κελί που το έφτιαξαν ειΚέντρου (Ε.Κ.) του Γεωργίου Παπανδρέου. Συγκε- δικά για τον Παναγούλη και ήταν σαν αντίγραφο τάκριμένα ο Α. Παναγούλης εντάχθηκε στην οργά- φου. Επιχειρεί να δραπετεύσει αρκετές φορές ανενωση της νεολαίας του κόμματος – Οργάνωση Νέων πιτυχώς. Γράφει ποιήματα ως διέξοδο. Συνεχίζει να
της Ένωσης Κέντρου (Ο.Ν.Ε.Κ.) που μετονομάζε- γράφει ακόμα και όταν του κατάσχουν κάθε γραφική
ται στη συνέχεια σε Ελληνική Δημοκρατική Νεολαία ύλη χρησιμοποιώντας για μελάνι το αίμα του και για
(Ε.ΔΗ.Ν.) – για να αναλάβει μετά την μεταπολίτευση χαρτί τους τοίχους του κελιού-τάφου του.
την προεδρία της στις 3 Σεπτεμβρίου του 1974.
Ο Α. Παναγούλης σύμφωνα με ορισμένους αρνείται
την πρόταση απονομής χάριτος που του προσέφερε
η χούντα. Τον Αύγουστο του 1973 – μετά από τεσσε1.2 Αντιδικτατορική δράση
ράμισι σχεδόν χρόνια φυλάκισης – απελευθερώθηκε
βάση της γενικής αμνηστίας που απένειμε το καθεΟ Αλέξανδρος Παναγούλης συμμετείχε ενεργά στον στώς των συνταγματαρχών στους πολιτικούς κρααγώνα για την επαναφορά της δημοκρατίας και ενα- τούμενους, κατόπιν της αποτυχημένης προσπάθειας
ντίον του στρατιωτικού καθεστώτος του Γ. Παπαδό- του Γ. Παπαδόπουλου να φιλελευθεροποιήσει το καπουλου (1967-1973). Λιποτάκτησε από το στράτευμα
1

Επιμένει στις καταγγελίες του και έρχεται σε ανοιχτή αντιπαράθεση με τον Υπουργό Εθνικής Αμύνης. με συνέπεια να αρνηθεί να συνυπάρξει με τον "προδότη" στο ίδιο κόμμα και παραιτείται. με μελάνι συχνά το ίδιο του το αίμα.3 Μεταπολίτευση ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ 36 ετών κατόπιν τροχαίου ατυχήματος στην λεωφόρο Βουλιαγμένης (το αυτοκίνητό του πήγε και έπεσε σε υπόγειο κατάστημα επί της λεωφόρου κάθετα στην πορεία).ΔΗ. εκδίδεται στο Παλέρμο η πρώτη ποιητική του συλλογή στα Ιταλικά Altri seguiranno: poesie e documenti dal carcere di Boyati (Άλλοι θα ακολουθήσουν: ποίηση και ντοκουμέντα από τις Φυλακές του Μπογιατίου) με εισαγωγικό σημείωμα από τον Ιταλό πολιτικό Φερούτσιο Πάρη και τον Ιταλό σκηνοθέτη και καλλιτέχνη Πιέρ Πάολο Παζολίνι. Ευάγγελο Αβέρωφ και τον Δημήτρη Τσάτσο. στις φυλακές του Μπογιατίου γράφει τα καλύτερα του ποιήματα στον τοίχο του κελιού του ή σε μικροσκοπικά παλιόχαρτα. αυτή τη φορά στην Φλωρεντία της Ιταλίας. με τα πιο ευφάνταστα. που δεν έλαβε χώρα ποτέ. Το εξώφυλλο της έκδοσης κοσμεί έργο νέου σπουδαστή νικητή διαγωνισμού σε ηλικία γραφιστικής με θέμα το πρόσωπο του Αλέκου. μηνύματα που του άφηναν άγνωστοι κλπ. λέγεται ότι περιείχε αδιαμφισβήτητες αποδείξεις εις βάρος ορισμένων πολιτικών που συνεργάστηκαν με την χούντα. 2 Ποιητικό έργο O τάφος του Παναγούλη στο Α' Νεκροταφείο Αθηνών Στην μεταπολίτευση ο Αλέξανδρος Παναγούλης εκλέγεται βουλευτής της Β΄ Αθηνών με την Ένωση Κέντρου-Νέες Δυνάμεις (Ε. Κατά πολλούς. Η αυτοκυριαρχία του. Παναγούλης βραβεύτηκε με το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας Βιαρέτζιο (Premio Viareggio Internazionnale) τη χρονιά που ακολούθησε. Πολλά από τα ποιήματα του δεν διασώθηκαν. όπως διαρρήξεις στο πολιτικό του γραφείο.. Επιδιώκει την απομόνωση των πολιτικών που συνεργάστηκαν με το δικτατορικό καθεστώς της Χούντας και εξαπολύει σωρεία καταγγελιών. Μετά την απελευθέρωση του ο Α. σκληρά και αποκρουστικής σύλληψης βασανιστήρια καθ΄ όλη την διάρκεια της κράτησης του. Δέχθηκε πολιτικές πιέσεις αλλά και απειλές για τη ζωή του για να αποσύρει τις καταγγελίες του. Παρέμεινε όμως στη Βουλή των Ελλήνων ως ανεξάρτητος βουλευτής.) και σήμερα προέδρου της Ένωσης Δημοκρατικού Κέντρου (Ε. Η αποκάλυψη των φακέλων.[5] . για να επαναδραστηριοποιηθεί στην αντίσταση.Ν. Αρκετά όμως από αυτά είτε κατάφερε να τα βγάλει από την φυλακή με διάφορους τρόπους είτε να τα ξαναγράψει αργότερα χάρη στο ισχυρό μνημονικό του.Δ.ΔΗ. Αυτοεξορίζεται εκ νέου.-Ν. Για το έργο του αυτό ο Α. σήμερα Ένωση Δημοκρατικού Κέντρου) στις εκλογές της 17ης Νοεμβρίου 1974. Κατά πολλούς. Είχε προηγηθεί η έκδοση στα ελληνικά τετραδίων όπως η συλλογή με τίτλο Η Μπογιά.Κ. ενώ ήταν ακόμη στη φυλακή. Δεν έχει παρουσιαστεί ωστόσο μέχρι σήμερα κανένα τεκμήριο για όλες αυτές τις εικασίες. Σκοτώνεται την πρωτομαγιά του 1976[4] Ο Αλέξανδρος Παναγούλης βασανίζεται καθημερινά. ουσιαστικά όμως συνεχίζει την αντίσταση στην Ελλάδα ερχόμενος κρυφά όπου και οργανώνει ομάδες αντίστασης.Κ. Παναγούλης εξέδωσε στο Μιλάνο την δεύτερή του ποιητική συλλογή στα Ιταλικά Vi scrivo da un carcere in Grecia (Μέσα από Φυλακή σας γράφω στην Ελλάδα) με εισαγωγικό σημείωμα από τον Πιέρ Πάολο Παζολίνι. το πείσμα στο να υπερασπιστεί αυτό που πιστεύει και το χιούμορ που διέθετε λειτουργούν σαν ασπίδες χάρη στις οποίες κατορθώνει να επιβιώσει τον σωματικό και ψυχικό βιασμό. 1.2 2 θεστώς του. το τροχαίο ατύχημα είχε στηθεί για να θέσει τον Αλέξανδρο Παναγούλη εκτός μάχης και να εξαφανίσει τις αποδείξεις που είχε υπό την κατοχή του. Λίγο μετά την εκλογή του έρχεται σε ρήξη με την ηγεσία του κόμματος του γιατί είχε συγκεντρώσει στοιχεία για τη συνεργασία του Δημήτρη Τσάτσου με το χουντικό καθεστώς. Το 1972. λίγες μέρες πριν την αποκάλυψη των φακέλων σχετικά με τα όργανα ασφαλείας της Χούντας (Φάκελος ΕΣΑ).) επανεκδόθηκαν από τις εκδόσεις Παπαζήση τα ποιήματα του Αλέκου Παναγούλη. Με πρωτοβουλία του τότε προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατικής Νεολαίας (Ε. η αυτοπειθαρχία του.

. της δημοκρατίας. ούτε την πολιτική δολοφονία. ∆εν έχει σηµασίαν ότι ηµείς απετύχαµεν. [6] http://www. ∆εν υποχωρώ διότι γνωρίζω ότι το ωραιότερον κύκνειον άσµα οιουδήποτε πραγµατικού αγωνιστού είναι ο επιθανάτιος ρόγχος προ του εκτελεστικού αποσπάσµατος. 5 Ιουνίου 1971 – Μετά ξυλοδαρμό) Vi scrivo da un carcere in Grecia. για την αναγνώριση της προσφοράς του Αλέξανδρου Παναγούλη εξέδωσε σαν ελάχιστο φόρο τιμής γραμματόσημο (σειρά «Πρόσωπα» . Houghton Mifflin. Boston. κατατρεγμένος επίσης για τα πολιτικά του πιστεύω από την Χούντα των Συνταγματαρχών. µόνον διά της βίας ηµπορεί να αλλάξη.1996). κοντά στην ομώνυμη στάση του Μετρό στον Άγιο Δημήτριο. φίλων και θαυμαστών του. Interview with History. ενώ προτομή βρίσκεται στην πλατεία Αλέξανδρου Παναγούλη. προτομή του κοσμεί τον Σύβρο Λευκάδας. Επίσης. παρά ενώπιον µια τυραννίας. η ποίηση και η ζωή του Α. των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των ατομικών και πολιτικών ελευθεριών και χάρη στο πολιτικό [2] Η δίκη του ιδρυτή της οργάνωσης «Εθνική Αντίσταση» Αλέξανδρου Παναγούλη για την απόπειρα δολοφονίας του Γεωργίου Παπαδόπουλου από το Έκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών (Εθνικό Οπτικοακουστικό Αρχείο) [3] Σύμφωνα με την εφημερίδα Έθνος. 3 Σύμβολο Η ζωή και το έργο του Αλέξανδρου Παναγούλη τροφοδότησε τους καλλιτεχνικούς κύκλους. ο Αλέξανδρος Παναγούλης. της 6ης Μαΐου 2006. Συγκεκριμένα. [4] Κηδεία του βουλευτή της ΕΔΗΚ Αλέξανδρου Παναγούλη στην Αθήνα (Εθνικό Οπτικοακουστικό Αρχείο) [5] «Error: Cite web».gr/book/37735/ %CE%A4%CE%B1_%CF%80%CE%BF%CE%B9% CE%AE%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1. τηλεκάρτα (1996) και έδωσε το όνομα του σε δημόσιους χώρους όπως σε δρόμους και πλατείες.Αλέξανδρος Παναγούλης» του μετρό της Αθήνας (2004).enet. http://www. 1974. στην απολογία του. Aλλοι έρχονται µετά από µας. αλλά εις την προκειµένην περίπτωσιν διά να αλλάξη η κατάστασις η οποία µας επεβλήθη διά της βίας. Η ελληνική πολιτεία.gr/?i=news. είπε μεταξύ άλλων: «H ανάκρισις ήρχισε κλιµακουµένη από της περιοχής των γρονθοκοπηµάτων. 1974 Διεύθυνσή μου του ήθος εμπνέει τις νέες γενιές στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς.3 2. των εγκαυµάτων. Ένα σπιρτόξυλο για πέννα αίμα στο πάτωμα χυμένο για μελάνι το ξεχασμένο περιτύλιγμα της γάζας για χαρτί Μα τι να γράψω. μεταξύ των οποίων και ο «Σταθμός Άγιος Δημήτριος .. σελ. Παναγούλη έγινε αντικείμενο μελέτης για πολλούς ερευνητές. ο διάσημος μουσικοσυνθέτης Μίκης Θεοδωράκης. 4 Παραπομπές [1] Οριάνα (1976)..biblionet. Φεβρουάριος 1972) Vi scrivo da un carcere in Grecia. με την θαρραλέα του πράξη (την απόπειρα δολοφονίας του δικτάτορα) έχει καθιερωθεί σαν σύμβολο της ελευθερίας. πατρίδα της μητέρας του. ∆εν αποδέχοµαι την βίαν ως µέσον. Υπόσχεση είναι μοναχά γι' Αγώνα υπόσχεση (Στρατιωτικές Φυλακές Μπογιατίου. Κατά πολλούς. Ο ανδριάντας του ανεγέρθηκε το 2012 στην πλατεία Δικαιοσύνης της Αθήνας.article&id=361175 . μελοποίησε ποιήματα του.. ο Παναγούλης στο στρατοδικείο τον Nοέµβριο του 1968. Σε αυτή την ομάδα εντάσσεται και το έργο Un Uomo (Ένας Άντρας) που εκπονήθηκε από την Ιταλίδα δημοσιογράφο και σύντροφό του Οριάνα Φαλάτσι. ο παραλίγο «τυραννοκτόνος». Ακόμη. της φάλαγγος και των ραβδισµών µέχρις και της περιοχής των σεξουαλικών βασανιστηρίων. 342 Τη Διεύθυνσή μου μονάχα ίσως προφτάσω Παράξενο και πήζει το μελάνι Μέσ’ από φυλακή σας γράφω στην Ελλάδα (Στρατιωτικές Φυλακές Μπογιατίου.el. και αυτήν την θέσιν αποδέχοµαι».. στο σημείο όπου εκτυλίχθηκαν τα δραματικά συμβάντα της Πρωτομαγιάς του 1976[6] .1 Ποιήματα Υπόσχεση Τα δάκρυα που στα μάτια μας θα δείτε ν' αναβρύζουν ποτέ μην τα πιστέψετε απελπισιάς σημάδια.. κατόπιν παρότρυνσης συναγωνιστών.

Κωνσταντίνος (1997). Παραγωγός: Τζιουζέπε Φερράρα• Φωτογραφία: Silvio Fraschetti.4 5 8 Ταινία • Panagulis Vive (Ο Παναγούλης Ζεί. Der Fall Panagoulis. Αλέξανδρος Παναγούλης – Πρόβες Θανάτου. με την συνεργασία του Θανάση Βαλτινού. Σενάριο: Giuseppe Ferrara. • Eine Rose ist eine Rose ist eine Rose. τραγούδι Γιώργος Νταλάρας (μουσική-στίχοι Μίκης Θεοδωράκης). Rizolli]. Φωτογραφία . Paris. Boston. 6 Ντοκιμαντέρ • Altri Seguiranno (Και άλλοι θ’ακολουθήσουν) (1973). Panagoulis. 1980.) (1980/1). Αθήνα.1 Εξωτερικοί σύνδεσμοι • Αφιέρωμα στον Αλέκο Παναγούλη (Αρχείο ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ) • Η δίκη του ιδρυτή της οργάνωσης «Εθνική Αντίσταση» Αλέξανδρου Παναγούλη για την απόπειρα δολοφονίας του Γεωργίου Παπαδόπουλου από το Έκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών 04/11/1968 (Εθνικό Οπτικοακουστικό Αρχείο) . Flaccovio (Επανέκδοση). Αλέξανδρος (1974). Αθήνα. Οριάνα (1980). Τα ποιήματα. LP RCA PL31238. 1976 8 Βιβλιογραφία • Φαλάτσι. Mετάφραση από την Ιταλική έκδοση του έργου Un Uomo [1979. Rizzoli]. Maspèro. Αθήνα. Οριάνα (1976). • Langlois. Interview with History (Συνέντευξη με την Ιστορία). Piergiovanni Anchisi. Palermo. 1979. • Κόκκινο τριαντάφυλλο. Documentary by Ebbo Demant. Gianfrancesco Ramacci. Μιλάνο.Ein Mord ist ein Mord ist ein Mord. 8. Vi scrivo da un carcere in Grecia (Μέσα από φυλακή σας γράφω στην Ελλάδα). Denis (1969). • Παναγούλης. Αλέξανδρος (1990). Διάρκεια: 45'. Μετάφραση από την Ιταλική έκδοση του έργου Intervista con la storia [1974. ΡΑΙ (RAI). Houghton Mifflin Company. le sang de la Grèce. Ένας Άντρας. Ερμηνεία: Αλέξανδρου Παναγούλη • Παραγωγή: Silvano Agosti / Σουηδική Τηλεόραση • 16 mm • b/n. Germany. Μουσική: Δημήτρης Νικολάου• 35 mm έκδοση κινηματογράφου και 16 mm έκδοση τηλεόρασης• Διάρκεια: 110'. Rizzoli. Alessandro & MORRICONE. Εξάντας. • Παναγούλης. της Τασούλας Καραϊσκάκη. Μέρος Α (από τις Δ – Ανολοκλήρωτο). Altri seguiranno (Και άλλοι θ’ακολουθήσουν). Αλέξανδρος. • Μαρδάς. του John Shepley.Μοντάζ: Silvano Agosti • Ήχος: Olivier Rhamat. Μιλάνο.1976 7 Μουσική • PANAGULIS. Ennio. NON DEVI DIMENTICARE. Milano. Παπαζήση (Χωρίς Ημερομηνία). • Φαλάτσι. Riccardo Iacona. Έργα του ιδίου ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ • Παναγούλης.

Azimout. Tony Esopi. Kostisl. Ferengi. Κώστας Παπαντωνόπουλος.org/wiki/%CE%91%CE%BB%CE%AD%CE%BE%CE%B1%CE%BD%CE% B4%CF%81%CE%BF%CF%82_%CE%A0%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CE%B3%CE%BF%CF%8D%CE%BB%CE%B7%CF% 82?oldid=5910746 Συνεισφέροντες: Geraki. EmausBot. Alaniaris.2 Images • Αρχείο:Panagoulis_Grave.org/wikipedia/commons/2/21/Panagoulis_Grave. Teles~elwiki. Ογκόλιθος. Radiobuzzer. Lampeiawiki. Dada.0 Συνεισφέροντες: Έργο αυτού που το ανεβάζει Αρχικός δημιουργός: AWI • Αρχείο:Vthvt.0 . AWI. Pvasiliadis. Xaris333. Dimitrissss. and licenses 9. Vagrand. Αναστάσιος. contributors.org/wikipedia/el/4/43/Vthvt.jpg Πηγή: https://upload. Luckas-bot. Lemur12.1 Text • Αλέξανδρος Παναγούλης Πηγή: https://el. Diu. Atlantia. Costas d. Thijs!bot.5 9 Text and image sources. Μυρμηγκάκι. VolkovBot. Auslaender. MARKbot. Polycmike και Ανώνυμες συνεισφορές: 31 9. Matesi1976. Aracataca. Escarbot. Nahado. ANDREASgr. Lord Makro.wikimedia. Pikard00. AlleborgoBot.jpg Πηγή: https://upload.jpg Άδεια χρήσης: Εύλογη χρήση Συνεισφέροντες: Εφημερίδα Αθηναϊκή Αρχικός δημιουργός: Εφημερίδα Αθηναϊκή 9. KAKTOS. Kalogeropoulos. Egmontaz. MARKELLOS. Georgios86.wikipedia. Ένωση Δημοκρατικού Κέντρου. Nestor~elwiki. Gts-tg.3 Content license • Creative Commons Attribution-Share Alike 3. ZéroBot. Dead3y3 Bot.jpg Άδεια χρήσης: CC BY 3. Badseed.wikimedia. CeeKay. Doctor~elwiki. Ank. Επειμενίδης.