You are on page 1of 26

I

PRIRODA KNJIŽEVOSTI I PROUČAVANJE KNJIŽEVNOSTI 1.NAZIV I POJAM KNJIŽEVNOSTI

Književnost, termin nastao od reči knjiga, predstavlja prevod strane reči literatura i
njen je najbliži sinonim. Termin literatura potiče iz latinskog jezika od reči litter
a – slovo, nastao prevođenjem grčke reči sa istim značenjem– slovo.Termin književnost upotreb
jen u užem značenju označava umetničku književnost (beletristika, lepa književnost). Upotreb
ljen u širem značenju, termin književnost odnosi se i na dela nastala u procesu proučava
nja književnosti, odnosno obuhvata i tekstove koji pripadaju književnoj kritici, knj
iževnoj istoriji i teoriji književnosti, koje zajedno sa metodologijom proučavanja knj
iževnosti konstituišu nauku o književnosti.Termin književnost upotrebljava se da označi je
zičku umetnost, estetički vid jezičke tvorevine. Književna estetika pokušava da pruži merilo
za razlikovanje umetničke reči od ostalih pojavnih oblika jezika. 2.PRIRODA I FUNKC
IJA KNJIŽEVNOSTI Određivanje predmeta nauke o književnosti prema Veleku i Vorenu,treba
da omogući odgovore na pitanja Šta jeste ašta nije književnost i Kakva je njena priroda
?? Jedan od pristupa ovom problemu izjedanačava književnost sa svim onim što je štampano
(napisano ili zapisano). Prema Edvinu Grinlou proučavanje književnosti postaje isto
vremeno sa istorijom civilizacije. Književnost moženo definisati ograničavajući je na ’’veli
ke knjige’’ i knjige koje su bez obzira na svoj predmet ’’značajne zbog svog književnog obli
ka ili izraza’’. Rene Velek i Ostin Voren smatraju da je književnost najbolje odrediti
kao književnu umetnost čije je izražajno sredstvo jezik. Treba se uočiti razlika između u
potrebe jezika u književnosti i upotrebe u nauci. Naučni jezik je denotativan (on teži
potpunom jedinstvu znaka i pojma koji je sa njim u vezi) a književni jezik je kon
atativan( unosi nova,izvedena značenja). Zatim,književni jezik nije samo referencija
lan, jer se ne odnosi samo na ono što je označeno ili imenovano rečju, znakom,simbolom
. Priroda i funkcija književnosti moraju biti uzajamno povezane jer svrha književnos
ti sledi iz njene prirode. Može se reći da je jedna od funkcija književnosti i upoznav
anje ljudske prirode kroz unutrašnji život i pobude književnih likova. Književnost nas uči
da otkrivamo i razumemo svet i ljudsku prirodu u njemu,njena prava i glavna fun
kcija jeste vernost sopstvenoj prirodi. 3.NAUKA O KNJIŽEVNOSTI(KNJIŽEVNA KRITIKA,TEO
RIJA,ISTORIJA) Nauka o književnosti predstavlja sistematsko,celovito i razgranato
proučavanje književnosti. Ona obuhvata sve oblasti, pitanja i načine ispitivanja umetn
ičkoknjiževnog stvaranja i književnog dela. Osnovni delovi nauke o književnosti su:Književ
na teorija(proučava načela književnosti,kategorije,merila itd.),književna kritika(proučava
konkretna književna dela) i književna istorija( pored proučavanja konkretnih književnih
dela,uzima u obzir i vremensku dimenziju,pristupa delima dijahronijski(istorijs
ko prikazivanje razvoja kroz razne vremenske periode) jer je književnu teoriju mog
uće stvoriti jedino na osnovu proučavanja samih književnih dela, a kritika je nemoguća b
ez nekog sistema pojmova i uopštavanja) KNJIŽEVNA TEORIJA: je teorijska naučna discipl
ina o opštim osobinama književnog dela kao jezičkog umetničkog dela.Ona proučava: -prirodu
književnog umetničkog dela -jezik kao sredstvo kojim se ostvaruje književno umetničko d
elo -oblik,strukturu književnog dela,kao umetničku formu u kojoj su nastale umetniko
ve

misli i osećanja. Krajnji cilj tog proučavanja je da se otkrije jedinstvo forme i sa
držine u književnom delu tj. sklad koji postoji između jezičke materije i duhovnog smisl
a koji postoji u jednom umetničkom delu. Glavna pitanja koja rešava teorija književnos
ti su: -pitanje procesa umetničkog stvaranja i mesta koje umetničko saznavanje života
zauzima u opštem duhovnom stvaranju(estetsko pitanje) -pitanje prirode jezika (sti
listička pitanja) -pitanje vrste i oblika u kojima se književno delo javlja (pitanje
književnog roda i vrste i njihove kompozicije) -pitanje istorije razvitka pojedin
ih književnih oblika i vrsta i književnog ukusa KNJIŽEVNA KRITIKA: je deo nauke o knjiže
vnosti koji povezuje književno delo i čitaoca.Ona koristi dostignuća teorije književnost
i i estetike i na osnovu toga teži da dublje otkrije značenja i lepote književnih dela
i otkriva nove činjenice. Književna kritika ne sme: -ocenjivati dela na osnovu post
ojećih znanja teorije književnosti već moraobratiti pažnju na nove osobine tih dela -bit
i dogmatična (da ocenjuje dela na osnovu neke jednostrane i uske književne teorije)
već mora biti naučna i aktivistička ( da književna dela procenjuje na osnovu šireg poznava
nja naučnih teorijskih znanja o prirodi umetničkog dela i na osnovu kritčareve sposobn
osti da uoči nove smernice u umetničkom stvaranju). Tokom istorije postojali su razl
ičiti vidovi kritike:biografska,sociološka,psihološka,impresionistička(kritičari su težili t
ome da je glavno izneti kakvo je književno delo) ISTORIJA KNJIŽEVNOSTI: ujedinjuje u
sebi teoriju književnosti i književnu kritiku, dajući sintetičan pogled na razvitak knj
iževne prošlosti. Isorija književnosti proučava istorijski razvitak književnosti jednog
naroda ili jedne epohe, njihove pisce i dela, književne procese i duhovnu orijenta
ciju. Istoriju književnosti po pristupu delimo na tri discipline: -nacionalna knjiže
vnost(bavi se razvojem i specifičnošću književnosti jeden nacije) -uporedna ili komparat
ivna (proučava veze i odose između usmene i pisane ,ali danas se smatra vezom između d
ve ili više književnosti) -opšta ili svetska istorija 8 proučava remek-dela svetske knjiže
vnosti ili ono što je zajedničko čitavom čovečanstvu) 4.NAUKA O KNJIŽEVNOSTI I SRODNE DISCIP
LINE Nauka o književnosti tesno je povezana sa estetikom kao filozofskoj disciplin
om o umetnosti i sa lingvistikom ,naukom koja se bavi proučavanjem jezika u svim n
jegovim vidovima. Estetika se bavi onim što je zajedničko svim umetnostima, a lingvi
stika kao nauka o jeziku razmatra književno delo i utvrđuje prirodu jezika i način na
koji jezik funkcioniše kao sredstvo sporazumevanja. ESTETIKA: ima korene u filozof
skom razmišljanju o prirodi. Svaka teorija književnosti svoje načelne stavove utemelju
je (svesno ili nesvesno), u nekom filozofskom shavtanju prirode književnosti u sav
remenom svetu i zbog toga odos filozofske umetnosti i teorije književnosti ne sme
biti nikada izvan proučavanja književnosti. LINGVISTIKA: ima poreklo u filozofskom r
azmatranju problematike porekla i postojanja jezia. Ta proučavanja dovela su do pr
oširenja u gramatici i retorici. Lingvistika kao nauka proučava jezik kao sredstvo s
porazumevanja i prenosa informacija. Pod uticajem lingvistike književna dela se ra
zmatraju i proučavaju kao jezička tvorevina. Nauka o književnosti treba da bude samost
alna disciplina i mora da koristi rezultate lingvistike i estetike.

PODELA) Stili stika je naučna disciplina koja se razvila iz antičke retorike. . koje su shvatale da je stil dobar način pisanja tj. veka razvijala se kao nauka koja obuhvata učenj e govorništva i učenje o jeziku.koji se najčešće definiše kao način izražavanja. Стилистика је наука која се бави стилом у dinca.TRADICIONALNO I MODERNO SHVATANJE STILA Moderna stilistika kao nauka ko ja se bavi stilom shvata stil kao izraz pojedinca i kolektiva. Poreklo moderne stilistike nala zi se u staroj retorici i staroj poetici. a u toku srednjeg veka i sve do 18.jačinom i ritmičkim tempom je izgovore -kolikom je kakvom osećajnošću prožet -koliko su saže e i potpuno saopštene govornikove misli. 7.II STIL I STILISTIKA 5. o proznom izražavanju i načelima kritičkog ocenjivanja po jedinih književnih dela.Zbog toga se terminu stilistika daje značenje umetnost pisanja . a z a predmet proučavanja uzima stil .ODLIKE. Retorika je nastala u staroj Grčkoj kao učenje o govorništvu.naročito iz učenja o reto ričkim figurama. govorenja.osećanja i namere -koliko je sugestivno i ub edljivo delovao na one kojima je upućen Srilistika ocenjuje konkretnu upotrebu jez ika u određenoj situaciji i sa određenim namerama.odnosno nač pisanja.STILISTIKA KAO NAUKA O IZRAŽAJNIM VREDNOSTIMA JEZIKA(POJAM. Nju zanimaju sred stva i postupci kojima se postiže kvalitet iskaza. Silistika posmatra jezički izraz u svoj njegovoj živoj složenosti i celovitos ti: -kakvom je mistikom i gestikulacijom propraćen taj izraz -sa kojom intonacijom .

si mbol. Danas stil najviše ceni individualnost i originalnost književnog dela i slobodan izbor jezičkih stredstava. primer. „Prsten” Oni koji poznaju drago kamenje. personifikacija. simpl oka. Vinograd je moj svenuo. dajući nova. FIGURE DIKCIJE Figure dikcije:anafora. primer: To sada gleda on To sada misl i on To sada sanja on ASONANCA :(asonancija) glasovna je figura koja nastaje pon avljanjem istih samoglasnika radi postizanja zvukovnog doživljaja. Neveseo.bile su zabranjene reči iz visokog stila. reči se ponavljaju i na početku i na kraju stihova. O mojem ili tvojem prstenu? Dragutin Tadijanović. i ja venem… SIMPLOK A: (simploha) je glasovna figura koja ujedinjuje anaforu i epiforu. anadiploza.poli sindeton Figure misli:poredba..asonanca.retoričko pitanje. u zimsku bijelu noć” Dugo u noć. Stilska sredstva ili stilske figure : Figure dikcije:anafora.Stara retorika je razlikovala tri tipa stila: -visoki (obrađivala je teme iz ratničk og života) -srednji (ima srednji položaj između visokog i niskog stila) -niski (pisalo se o običnim ljudima..litota.ironija. primer: mi zalud zidam o toranj do neba mi zalud skidamo Boga sa neba mi zalud silazimo u srce zemlji m i zalud gazimo crva pod zemljom….aliteracija Figure reči ili t ropi: metafora. ANADIPLOZA: (grč.anadiploza. Moderno shvatanje omogućava da se stil zahvati u d imenziji slobode u izražavanju. Čujem u snu Sanjam u snu Vidim u snu. metonimija.a mogle su se upotreb ljavati reči iz srednjeg) Moderno shvatanje stila pod stilom podrazumeva izraz odr eđene individualnosti.paradoks 9.asindeton.sarkaz am.ili EPIFORA: glasovna figura ponavljanja reči na kr aju stihova. dakle.gradacija.aliteracija ANAFORA: (grč. u zimsku bijelu noć . dok se tradicionalno shvatanje stila ograničavalo na ustaljen e izraze i dobar način izražavanja.elipsa.antiteza. alegorija. primer. sinegdoha.emblemi Figure konstrukcije:inverzija. primer: Dragutin Tadijanović. ritma ili glaso vnih efekata. „Dugo u noć. šira i prenesena značenja.hiperbola. asonanca.simploka. eufemizam.izraza. anaphora = nositi natrag) glasovna je fig ura kojom se ponavljaju reči na početku dvaju ili više stihova. epifora.STILSKE FIGURE(POJAM I PODELA ) Stilske figure su reči i izrazi kojima pripovedači i pesnici obogaćuju književno delo. ali na način koji omogućava razumevanje individualne i originalne poruke. 8.ponavl janje) glasovna je figura u kojoj se jedna ili više reči s kraja stiha ponavlja na p očetku sledećeg.Go tova je pjesma O prstenu. neveseo.epifora.

ali se značenje ne prenosi po sličnosti ka o kod metafore. Sve je. strila iz l uka. odnosno. metonimija. meta = prom jena. METONIMIJA: grč. Kijem potegne snažna ruka. kolokvijalnome govoru.manja grana koja se odvaja od veće grane umoran . Pop kopa prokop. nego prema određenim stvarnim odnosima.ALITERACIJA: (lat.. Igla igra igru igle. dim na vitru. prema logičkoj vezi.od glagola umoriti. u bašti na ivici druma. Trenuće oka. one su oko vidjela . Njihov je predsjednik pravi lav. metaforički su frazemi česti i u svakodnevnome.. personifi kacija. P etar Petru plete petlju. …. ritma ili glasovnih efekata. primer: I cvrči. one su u srce strijela. metônumia = promena imena) uporaba je reči u prenesenom značenju. Snijeg na suncu. simbol. (čitam K rležino djelo. mačji kašalj. ad = na. kroz prokop kopa pop. 10. ubiti No. san o zori. po njoj se ostvaruje prenos značenja tako da se istakne jedna zajednička značajka i po njoj iz jednog područja života i sveta koja se poveže s drugim područjem. . besplatne. dodirivanju ili povezanost i u prostoru ili vremenu. „Cvrčak”) Aliteracije mogu biti i fraze na k jima se lomi jezik ("jezikolomci"): Riba ribi grize rep. Primeri : Čitam Krležu. Cijeli je svijet pozornica i svi su muškarci i žene tek glumci: imaju svoje izlaske i ulaske Metafora u govoru : Neke su metafore postale frazama koje više i ne primećujemo. METAFORA: (grč. r uže bogate.umanjenica od imenice jagoda jabučica (Adamova) .umanjenica od imenice jabuka ogranak (poduzeća) . pherein = nositi. sad imam pamet hitru. c vrči cvrčak na čvoru crne smrče (Vladimir Nazor. izveden od onoma = ime. emblemi.sinegdoha. mirna Bosna. Ruže su munje misli. sezona kiselih krastavaca Ili pak u oznakama karakt ernih osobina:On je lisac. -numia = sufiks za figure.. littera = slovo) glasovna je figura koja n astaje ponavljanjem istih ili zvukovno sličnih suglasnika ili suglasničkih skupina r adi postizanja zvukovnog doživljaja. Ako se neka metafora često koris ti. N a ognju vosak. prijenos) skraćena je poredba.) Cela je Hrvatska na nogama! (većina Hrvata prati neki događaj) . i muzika prirode s mirisom jezovitih šuma. meta = promena. prema. što svijet gleda i dvori. Navrh brda vrba mrda. O ruže su kâd nebeski. Metafora je semantička preinaka osnovnih z načenjskih jedinica koju uzrokuje. odnosno indicira kontekst od njih bitno različit.eufemizam alegorija.. Po temkinova sela. k. govornici je prestaju gledati kao metaforu: jagodica (prsta) . Metafora u poeziji: Ah. FIGURE REČI ILI TROPI Figure reči ili tropi:metafora.

Izdahnuo je. premda je ona sama prisutna u ljudskome govoru još od samih početaka. morphē = oblik) p ridavanje je ljudskih osobina stvarima. (piće. i nema. a ne čašu) On je već s kose.. Iste je karakteristike. I u dol njime idu krda. pojavama. životinjama ili biljkama. Mogu li dobiti još jednu šolji cu? Tamo ima mnogo gladnih usta. razumevanje. religioznih i drugih razloga. Otišao je na onaj s vijet. U tuzi kiše Po poljanama tiho hoda. ekdoche = smisao. primer: Sinegdoha u poeziji: Kad vidim te ruke bezbrojne što se pružaju poslu. pheme = govor) figura je kojom se neki izraz zamenjuje drugim. Ksenofan. . sinegdoha je česta i u svakodnevnome go voru: Neću maknuti malim prstom. (pijan je). prosopōn poeěn = staviti masku) bilo je retoričko sredstvo kojom se govornik ili pisac obraćao publici kao da govori nekoj drugoj osobi ili predmetu. Primjer personifikacije Dobriša Cesarić. Više ga nema. biljkama i životinjama. a posebno je česta u religiji. I kuda stiže u vis diže Usplahirana jata roda. zbog bontona. kad vidim tu volju napet u da se mravinjak preuredi Osim u poeziji. ali u blažem ob liku. Primer su za to prikazivanja božanstava u raznim religijama u ljudskome obliku. (laže). EUFEMIZAM: (grč.Otišao je na vječna lovišta. stv arima. goveda nalik govedima. „Jesen” Ona je t u. A kuda prođe.Usnuo je vječan san. (iznevjerio me) Popio je čašicu previše. anthrōpos = čovjek. SINEGDOHA: (grč. jednom je rekao: Kad bi volovi. društvenih.On mi je okrenuo leđa. Prozopo peja (grč. U svakodnevnome govo ru: Malo je veseo. uz. konji ili la vovi imali ruke i mogli rukama da slikaju i proizvode (umjetnička) djela kao ljudi . syn. Posebno su česti eufemi zmi za smrt:On nas je zauvijek napustio. njezin put Od otpalog je lišća žut.Otišao je na bolje mjesto. ali je to značenjem bliže antropomorfizaciji. grčki filozof.= s. U ratu: pao je ili poginuo je Eufemizmi u poeziji : A njega nema. Može značiti i davanje ljudskih osobina prirodnim pojavama. Polako penje se u brda. i nema. euphemos = dobar govor. To je posebno bilo često u grčkoj mitologiji gdje su bogovi imali ljudske karakteristike. Imamo krov nad glavom. bogovima dao i Homer. Od toga s e razvila i personifikacija kao figura. Antropomorfizacija (grč.Uvijek obilazi istinu. a njihova bi tijela načinili svojim obličjima. (već je ostario) PERSONIFIKACIJA: je figura u kojoj se neživim predmetima pri daju osobine živih bića. Često se odnosi na neviđene stvari i nepoznate sile.. konji bi likove boga crtali nalik konjima. a koje o ni sami ne posjeduju. interpreta cija) podvrsta je metonimije u kojoj se uzima deo za celinu. eu = dob ar. ljudske vrline i mane. I nem a ga više.

ljubav prikazuje u liku Amora. POLISIN DETON (grč. Osnovna značajka alegorije. vidi. da ne menja značenje reči nego samo predmet pesničkog stvaranja. punoj smrti krasne U dvorani kobnoj. hrv. neki: jest bijedno živjeti i trudno čovjeku na ovoj zemlji. a upravo u tom prenesenom z načenju vidi se pravi smisao teksta.) ASINDETON (grč. a Ma rko Anu. éll ipsis izostavljanje) figura je koja nastaje kad se iz rečenične cjeline izostavljaju pojedine reči Elipsa je česta i u svakodnevnome govoru: Ana je zagrlila Marka. često radi jačeg isticanja . drugo govoriti) je način prenesenog izražavanja u kojem se metaforičko ili preneseno značenje ostvaruje u celoj slici ili celoj radnji.Primeri: U dvorani kobnoj. nešto opipljivije.pojma. s vagom i mačem u rukama. vici. vidjeh. Citius. dys = ne. a Marko je zagrlio Anu. RETORIČKO PITANJE stilska je figura u kojoj se na postavljeno pitanje ne očekuje o dgovor. tj kroz sve delove izreke. koja je u cjelini jedna alegorija. On je hrana crvima. pheme = govor) ili kakofemizam (grč. a l konačno dođe svakom njegovo dobro popodne. Termin alegorija je prošir io svoje značenje zahvaljujući ALEGOREZI. syndetos = povezan." Primer: Alegorija pokazuje općenito i pojmovno u pojedinom. Alegorijo m i simbolom označava se nešto čiji smisao ne leži u njegovoj pojavnosti. npr. Disfemizam (grč. odnosno njegovim rečima.pojave nekim alego rijskom oznakom. nego u značenju koje se nalazi izvan njega. oštrijeg izraza ili riječ umjesto normalnog ili eufemizma. više. krsthrišćanstvo. Što u njem znači moja mala kap? ELIPSA (grč. syndetos = povezan) stilska je figura koja nastaje nizanjem reči bez njihova gramatičkog povezivanja (veznicima).golub-mir… 11. pobijedih.Primer: Teče i teče. jače. (Ana je zagrlila Marka. To znači da alegorija nastaje kada se metafora proteže kroz celu mi sao. mnogovezje. teče jedan slap. (umjesto nekog od navedeni h eufemizama ili neutralne obavijesti o smrti) ALEGORIJA: (grč. vidljivo dolazi do izražaja u basni. Suprotnost je polisindetonu Asindeton se može koristiti u nekim frazama kako bi one dobile ritam i ostale bolje zapamćene:Veni. poly = mnogo. Dođoh. Ako se određeni tekst može tumačiti tako da se z načenje njegovih rečenica u cjelini u svim pojedinostima svesno prenosi na posve raz ličit niz pojava o kojima u tekstu samom nema spomena. a = nega cija. katkada i u celoj pjesmi. altius.npr. kakós = loš) namerno je korištenje ružnijeg. dječaka sa strijelom. njegovom oblik u. onda alegorija dobija mnogo šire značenje od meta fore. Brže. Alegoriju se često definira kao p roduženu metaforu. kovanica Bogoslava Šu leka) stilska je figura koja nastaje nizanjem veznika bez gramatičke potrebe. fortius. FIGURE KONSTRUKCIJE INVERZIJA je f igura kojom se obrće red riječi u rečenici ili dijelovi rečenice. Biblija. ali tako da se ip ak može razumijeti šta je to drugo. Supr otnost polisindetonu jest asindeton. SIMBOL: zamenjivane neke reči . mislima u sivim . "Umjesto ono ga što se zapravo misli reći kazuje se nešto drugo. a to novo značenje dovodi je u blizinu pojmova simbola i parabole. „Knjiga Postanka” . pravdu u liku djevojke zavezanih očiju.…… Ipak ima izvjestan red.

Oksimoron (grč. i rastavi Bog svjetlost od tame. FIGURE MISLI POREĐENJE ili ko mparacija (lat. originalna kopija. oxmōro n: oxys = oštar + moros = tup) je jezična figura (posebna vrsta antiteze) u kojoj se spajaju dva nespojiva. kontradiktorna pojma (antonimi). virtualna stvarnost.Al anđeli radosti šute. pr ljav kao prase. Sastoji se od pitanja.. Najveći je stupanj klimaks (grč.luda pamet.Primer: Što se bijeli u gori zeleno j? Al su snijezi. comparatio = uspoređivanje) figura je koja nastaje uspoređivanjem po jmova na temelju sličnosti. ANTITEZA(grč. Tamo vam neće biti loše. klímaks = ljestve). sve luđe sam. u hrvatskome jeziku ostvaruje pomoću riječi kao i poput. gradatio = vrhunac (u retorici)) fig ura je koja nastaje izborom riječi i misli kojima se postupno pojačava ili slabi počet na predodžba. sve tuđe i sve tužnije. Ivo Andrić. Isplakala je more suza. Primer:živi leš. al su labutove? Da su snijezi. Dva se suprotna pojma stavljaju jedan uz drugi. da bi se naglasio ko ntrast. napola gotovo. skromna raskoš……. živi fosil. lepa poput cveta. a najmanji antiklimak s. živi mrtvac. Podvrsta litote je i mejoza. Gotov sam za sekundu! Smrtno mi je dosadno. mudra budala. i vodom plovi. I vidje Bog da je svjetlost dob ra. Nisu snijezi.= pre-. LITOTA (grč. . labutove već bi po letjeli.I reče Bog: "Neka bude svjetlost!" I bi svjetlost. Primer:Bučni su a nđeli tuge. Primer:vredan kao mrav.Primer: Sve više sam. „Na Drini ćuprija” Čovjek je na njoj kao na čarobnoj ljuljačci: i zemlju prelazi. i opet je čv rsto i sigurno vezan za kasabu i svoju bijelu kuću 12. Litota u sv akodnevnome govoru: To nije ništa strašno. tamna svjetl ost. ballein = baciti) figura je preuveličavan ja radi naglašavanja nekog emocionalnog stava. stopostotna šansa. GRADACIJA :Stupnjevanje ili gradacija (lat. nit su labutove. malen kao miš.Hiperbola u svakodnevnome govoru: Re kao sam ti milijun puta da to ne činiš! Umrla sam od smijeha! To je najgluplja stvar koju sam čuo. odnosno s uprotnosti. Zbog toga se ponekad smatra podvrstom metafore. već bi okopnuli. a da ih nesvjesno rabimo kao frazeme:gotovo savršeno.Posebna su vrsta antiteze slovenska antiteza i oksimoron. hyper. Hrana nije bila loša.. = preuveličavanje.U svakodnevnome se govoru susrećemo s oksimo ronima. Najčešće se. anti= protiv. nov i poboljšan. nego šator age Asan-age.. istinita priča HIPER BOLA (grč.glasna tišina . i prostorom leti. Slovenska antiteza posebna je vrsta antiteze koja se često pojavljuje u hrvatskom i općenito južnoslavenskom usmenom pjesništvu. siguran rizik. k onstantna varijabla. litótes = jednostavnost) stilska je figura oprečna hiperboli koja umanjuje izraz jer ga zamjenjuje slabiji m izrazom koji je negativan i suprotan. Hiperbola u poeziji: Umrijet ću noćas od ljepote. brz kao zec.. negacije tog pitanja i odgovora. thesis = položaj) stilska je figura koja se zasniva na opreci.

duhovita pripovijetka. jamb u – ( kratki i dugi slog).humora (vidi humor). ili nekom ispravnom zaključku. Nekoliko mora čine ritmičk omelodijsku jedinicu takt (stopa). To je stalna granica među rečima koja se nalazi iza nekog sloga. upotrijebljenih riječi. Na svaku stopu padao je padao je ritmički udar (iktus / ).osmerac. jesenja. Postoji tri sistema verifikacije: metriči. novela ili drama. Prema broju i rasporedu dugih i kratkih slogova bile su određene stope.kratak slog). U takvim stihovima svi slogovi su s e izgovarali jednom dužinom (jednu moru).SISTEMI VERIFIKACIJE Nauka o ritmu u stihovima naziva se metrika ili verifika cija. a biva sve jesenije.sve tamnije. o bično na prvi dugi slog na stopi.deseterac. nekoliko stopa čine stih . para. dóxa = mišljenje) jest misao i figura koja u sebi sadrži proturj ečnost nekoj tvrdnji koja je općeprihvaćena. a kratki jednu moru. zjedljiv. pojčana ironija. Paradoks se od oksimorona i ironije razlikuje po tome što njegovi pojmovi nisu proturječni. Groteska (francusko-talijans ki) je prikazivanje ljudi ili predmeta u komično-nakaznom obliku. Najkraća dužina trajanja jednog sloga naziva se mora. Od naglašenih asonanca na kraju stiha razvila se rima (podudaranje gl asova na kraju stiha počevši od naglašenog vokala poslednje reči u stihu do kraja te reči) . nego samo neskladni. spondej . Cezura je kratka ritmička pauza koja deli stih na dva dela.Ironija je forma crn og Sarkazam (grč.stopa od četiri more: daktil – u u (jedan dug i dva kratka sloga).silabički i tonski. IRONIJA: (grč. Sopa od dve more:pirih u u (dva kratka sloga). Upotrebljavao se u staroj grčkoj i rimskoj književnosti. anekoliko stihova st rofu.Primer :"Znam da ništa ne znam".(dva duga sloga). SIBILIČKA VERIFIKACIJA: (syllabo-slog). .12-erac. u književnosti kra tka.= protiv.16-e rac. razlikujemo različite stihove: Šesterac. sve sramnije. pri čemu su se jedni slogovi izgovarali duže a jedni kraće. ošt i go poug ("oj gize u meo"). sve leden ije.dug. PARADOKS (grč. Sve hladnije. stopa od tri more – u (dugi i kratki slog). Prema broju slogova u silabičkoj verifika ciji. eironeia = hinjeno ignoriranje) jezični je izraz i figura u kome je pravo značenje riječi ili prikriveno ili suprotno doslovnom značenju izraza. a iktus (glasnovi udar) padao je samo na kraj stiha.kojih je u antičkoj metrici bilo 28. Slogovi su se delili na duge (-) i kratke (u). METRIČKI sistem na ziva se još i kvalitativna verifikacija zato što se za merenje ritma u tom sistemu u zima količina vremena potrebna za izgovaranje jednog sloga (vokala). U osnovi ovog sistema bilo je i pevanje. III METRIKA 13.novolatins kom jeziku u srednjem veku dužina i kratkoća slogova počela se gubiti i za ritmičku meru počeo se uzimati broj slogova u jednom stihu. sve gladnije. mó. samoća prazna. anapest u u – (dva kratka i jedan dug slog). Od ironije su jači sarkazam i groteska. amfribrak u -u (kratak. Dugi slog je trajao dve mor e. σαρκασμός. Antički stihovi ili su se pevali ili su se izgovarali uz pratnju nekog muzičkog ins trumenta. dužina more je vreme od 2/5 sekunde.11terac. zein = giti une od bije. Zakoni pesničkog r itma podudarali su se sa zakonima ritma muzičkog dela. sve biva ružnije... x = meo) zlobn t. paradoksos = nevjeroj atan.

14. soneta u kojem se uvek poslednji stih jednog soneta ponavlja kao prvi stih idućeg. koja je sastavljena od dva kvatrena i dva tercena naziva se sonet.Strofe mogu biti: distih (dva stiha). Ritam u govoru i pesništvu nastupa tamo gde ima periodičnog ponavljanja glasovnih jedinica. Strofa je određena veća sintaksička celina od stiha. 16-erac. a 15. -slobodan stih se slabljenjem metričke veze suprotstavlja tradicio nalno regulisanom stihu. U fizičkom pogledu govorni ritam je merljiv instrumentima u fonetskoj laboratoriji.Pauze u stihu su uglavnom predodređene metrom.engleskom) u silabičkim stihovima počeo se uzimati i raspored akcenata u stihu kao izvesna ritmička mera. heksametar). opkoračenjima.Može biti: -metrički ili vezani stih organizovan po metričkim pravilima. pri čemu je v eliku ulogu imala rima i cezura.sekstina.približno jednakim brojem iktusa.silabičke.deseterac.tercet.11-erac.Čista tonska verifikacija se javlja samo u specijalnoj vrsti stihova-tonski stih . u grafičkom oblikunepotpunih redova. određuje se prema kavkoći slogova.p onekad rimom. TONSKA VERIFIKACIJA.septima. Slobodan stih nastao je u drugoj polovini 19. ali od 12. pentametar. Njih doživljavamo kao upored ive jedinice u kojima su reči povezanije.veka opaža se težnja da u nekom stihu budu naglašeni svi neparni ili parni slogovi ili svi slogovi u sredini i na kraju stiha.kat ren.kvinta.nona. bez obzira na duži nu njihovog trajanja tj. stihova.decima (10 stihova) Naročito pesme od 14.koju čine dva ili više stiha ujedinj enih istom ritmičkom organizacijom. anaz iv su dobili prema broju metra ( trimetar.Razlikujemo šesterac. Sonetni venac je naziv takvog ciklusa od 15. U metričke stihove ubrajaju se stihovi metričkog. 12 -erac.oktava.osmerac. Sone ti su često vezani u cikluse. Taj 15. Jedinstvo ritma se postiže sintaksičkim i lirskim paralelizmom. Stihovi sibiličke verifikacije nastali su prema broju slogova u njima. Prema načinu na koji se postiže jedinstvo rime može se reći da potpuno slo bodnog stiha nema tj. Ovaj siste m zove se još i silabičkotonski zbog toga što je tonska verifikacija nastala iz silabičk e. U početku je taj raspored bi o prilično slobodan. istaknutije i bogatije smislom nego u pr ozi. sonet se naziva majstorski sonet. U pesn ičkom ritmu tok glasova je ispresecan pauzama. Cezura u savremenoj verifika ciji označava onu granicu .VRSTE STIHOVA I STROFA Stih je zgusnuti pesnički govor u posebnoj ritmičkoj i z vučnoj organizaciji. veka.u n ovijim evropskim jezicima (nemačkom..tonske i silabičko-tonske verifikacije . a već u 20.raspoređen ravnomernije nego u običnom g ovoru. Stihovi metričke verifikacije nastali su utvrđenim kombinacijama stopometrom.ve ku našao je široku primenu. sonet je napravljen od početnih stihova prvih 15. Jedinstvo ritma se u slobodnom stihu postiže sintaksičkim i lirskim paralelizmom opkoračenjem približno jednakim brojem ciklusa a ponekad rimom .TONSKI i tonskosilabički sistemi nazivaju se još kvalitativna verifikacija zato što se u njima ritam određuje prema naglašenosti ili nenaglašenosti sloga . 15. soneta. da nema stiha koji uopšte nije nikako vezan nekim načinom ritm ičke organizacije. tetrametar. a najizrazitije izbija na područje stiha.SLOBODAN STIH I RITAM Slobodan stih je stih koji se slabljenjem metričkih veza suprotstavlja tradicionalno regulisanom (metričkom)stihu.

Svako delo svedoči o svom autoru. povezuje ih u strofu. Prema rodu rima može biti: -muška ili jednosložna(ako je podudaranje samo u jednom slo gu) -ženska ili dvosložna(ako je podudaranje u dva sloga) -daktilska ili ctrosložna(ak o je podudaranje u tri sloga) -hiperdaktilska ili višesložna Sve ove rime mogu biti otvorene(završavaju se vokalom9 i zatvorene(završavaju se konsonantom) KVALITET RIME određuje se prema podudaranju glasova.pa do kraja te reči. Uobičajno se njihovo ponavljanje označa va malim slovima abecede.politička shvatanja i pogled ljudi na .jezik.TIPO VI. kvalitetu i distribuciji. Analiza dela je polazište svake teorije književnosti.verovanja. a takav stih je poznat i pod nazivom leoninski stih .RIMA(ODREĐENJE. Ona ima metričku ulogu jer ukazuje na granicu između stihova. 16.bb.između reči koja se u svakodnevnom stihu javlja na istom mestu. bcd.PODELE) Rima je potpuno ili približno podudaranje na kraju dva ili više stiha. Postoji i takozvana gramatička rima koja se dobija građenjem reči. naglašeni glasovi i svi glaso vi koji slede iza naglašenog -neprava(nepravilna)rima je ona u kojoj glasovno podu daranje počinje iza naglašenog sloga . Delo ili tekst je odraz piščevog doživljavanja s veta i odnosa prema svetu a u isto vreme sadrži oznake sredine i vremena kada je nastalo . ROD RIME određuje se prema broju slogova koji se rimuju. Prema rednom broju stihova koji se rimuju rima može biti : -parna-kada se rimuju dva uzastopna stiha(aa. a književno delo je svojevrs na poruka koju autor upućuje čitaocima. cdc) i dr.podvlači njihovu uzajamn u merljivost.de la i publike. IV STRUKTURA KNJIŽEVNOG DELA 17.Ona je komunikacija između pisca i čitalaca.nema čvrste šeme(abcd) -prepleta na kod tercine (aba. Njome se takođe ističe i zvučnost pojedinih reči i o stvaruje se neka stalna karakteristika izgovora.ako se ne podudaraju svi glasovi iza naglašenog sloga DISTRIBUCIJA RIME : Rime dolaze u strofama u različitom rasporedu. ko ja po pravilu počinje akcentovanim vokalom poslednje reči u stihu. Unutrašnja rima najčešće dol azi na krajevima polustiha. Prema kvalitetu rima može biti: -prava(pravi lna) rima je ako se glasovno podudaraju svi glasovi.upotrebom istih na stavaka.POJAM I ODREĐENJE KNJIŽEVNOG TEKSTA Književnost se ostvaruje tek u odnosu autora.čista ria je ona uz koju ide i akcentsko poduda ranje -nečista rima je ona u kojoj se ne podudaraju svi naglasci ili svi suglasnic i -bogata rima je ona u kojoj se podudaraju i glasovi ispred naglašenog sloga *kri va rima.To je znak da je delo(književni tekst) i istorijski uslovljeno:nosi u s ebi običaje. Rima može da se ostvaruje i unutar i na kraju stiha pri čemu nastaje dvostruki rimovani stih ( u 12-ercu). Rima se može podeliti prema rodu.cc) -ukrštena-kada se rimuju prv i i treći i drugi i četvrti stih (abab) -obgrljena-kada se rimuju prvi i četvrti i dru gi i treći (abba) -nagomilana-kada se jedna rima ponavlja u više shihova uzastopno ( aaa) -isprekidana-kada izostane sistem rimovanja tj.

predmet i sl.b liski svim ljudima. LAJTMOTIV je ona j motiv koji se stalno ponavlja u jednom delu ili više dela istog pisca.. kojima nam pisac saopštava svoju temu. 19. On se čitaocu na neki način obraća. kao umetnički organizovanog prikaza tih događaja.sva njegova građa može svesti.Ono o čemu pripoveda. 18.. B.LIRSKI SUBJEKT(LIRSKO JA) I PR IPOVEDAČ Pored pripovedanja o drugima. Pripovedač koji nastupa u prvom licu življe ocrtava ljudsku prirodu. Tema proizilazi iz motiv a. predmet( ono o čemu se govori). -lutajući. Tekst nosi duh poetike vremena u kojem j e nastalo. manje-više ustupa mestu ličnom odzivu i emotivno obojenom sećanju. za koji je simbol ičko vezana osnovna ideja dela. Siže u teoriji književnosti obično označava: -sadržinu (redosled činjenica).Večiti ili opšti su jer su prisutni i aktuelni u svim vremenima.šta su .To su motivi:ljubavi. Motiv je najuža tematska jedinic a koja se dalje ne može razlagati.svet i književno stvaranje u tom vremenu.stanje. U Na Drini ćuprija motiv mosta je na kraju svakog poglavlja. Sa stanovišta savremene kritike svesti zamera se liku pripovedača što o svem u govori sa poznavanjem.Oni usporavaju ili zaustavljaju događajni tok.Bez obzira na uslovljenost sredinom i duhom vremena. -uvodni motiv: čine ekspoziciju..ra zlikujemo -dinamički motiv:pokreće radnju i uspostavlja kontinuitet u razvoju radnje i zato ima ulogu u izgrađivanju fabule-statički motiv: opisuje situaciju.Stanković često obrađuje motiv nesrećne ljubavi ali i žal z a mladošću Fabula je logički sistem događaja uzročno-posledično povezanih u vremenu i pros toru.ambijent.atmosferu.TEMA..sadržina književnog dela.MOTIV.slobode.FABU LA(FABULA I SIŽE) Tema je jedinstveno. Fabula je plan.. u sižeu postoji umetničk i raspored koji ne mora biti prirodan i logičan.kao da može znati i šta se istovremeno zbivalo na raznim mes tima. ovakav kazivač je doživeo.radnja.iz jedne kn jiževnosti u drugu. Lirsko JA u pripovedanju teži ispovednom tonu.. npr.Unutrašnja vizija dela je iznad postojećih modela života. MONOMOTIV je pojava v raćanja istim motivima . a sam predmet njegove priče.ras položenje.jedno lice ili jedna situacija. jer predm et obrade koji se obično lako uočava. Lirsko JA se javlja u romanu M. u delima različitih književnosti i različitih epohalutajući iz jednog vremena u drugo. To je predmet o kome se govori.večiti ili opšti motivi koji se javljaju u delima više pisaca. Dok je u fabuli uspostavljen prirodni i logički raspored situacija.Crn janskog ˝Dnevnik o Čarnojeviću˝. često se svodi na motiv a motiv prerasta u temu.npr.žudn je.zastupljeno je i pripovedanje pretežno o sebi.čitalac saznaje preko sižea. To su oni delovi u kojima se opisuje jedan pred met .temu dela -ili sinonim za fabulu -ili umetničku obradu fabular nog materijala Fabulu kao skup događaja koji su se odigrali u nekom vremenskom sle du. Prema funkciji koju imajuu književnom delu. Pri određivanju teme treba biti oprezan.pravde. često nije tema dela.patnje.upoznaju čitaoca sa početnom situacijom Postoje i tzv.sreće.konkretno predmetno značenje na koje se celo d elo. jedno književno del o (tekst) prevazilazi određeni istorijski okvir jer u sebi nosi svoje misli.

Tekst (textum-tkanina.smatrajući da je određena kompoziciona struktura jedn og književnog dela samo spoljašnja. -RAZVRSTAVANJE PREMA NAČELU NACIONALNE PRIPADNOSTI: u tom s mislu engleska književnost i književnost SAD-a bile bi dve različite književnosti.individualnosti ali i sličn osti književnih dela. koji obrazuju j ednu manje ili više čvrstu strukturalnu celinu. a samim tim je odražen u novom tekstu.TEKSTOVNE I VANTEKSTOVNE VEZE(PODTEKST I KONTEKST) Književni tekst je pre svega jezička tvorvina.Osnovna načela klasifikacije prema Soloru su: -RAZVRSTAVANJE PR EMA JEZICIMA: u tom smislu govori se o francuskoj književnosti. rečima uobličena ideja tog dela. Pod motivacijom podrazumevamo ubedljivost uvođenja novih mo tiva. 21. Analizu kompozicije svakog književnog dela treba vršiti od pretpostavke o pot punom jedinstvu forme i sadržine. 20. KONTEKST (contextu m-skupa tkano. V TEORI JA ŽANROVA 22. podtekst je književni tekst na koji se poziva pisac novog teksta i služi kao p odsticaj za stvaranje novog teksta. Između te strukturalne celine i unutrašn jeg značenja i smisla koji zrači iz svakog umetničkog dela postoji jedinstvo forme i s adržine. U užem smisl u reči.originalnosti.sveza reči) je u najširem smislu reči svak a jezička tvorevina koja se ’’odražava u vremenu’’. d a li je književnost pisana latinskim jezikom unutar hrvatske književnosti srodnija l atinskoj (načelo jezika) ili hrvatskoj (načelo nacionalne pripadnosti) -NAČELO RAZVRST AVANJA PREMA AUTORIMA.KOMPOZICIJA I MOTIVACIJ A Pod kompozicijom književnog dela podrazumevamo složeno jedinstvo koje postoji između pojedinih spoljašnjih formalnih delova književne umetničke tvorevine. nego se naslućuje ispd glavnog teksta. PODTEKST u širem smislu podrazumeva smisao koji nije neposredno rečen. nužnost njihovog postojanja i prirodnost njihovog povezivanja.kao književnosti na f rancuskom jeziku i sl. Razumevanje svakog teksta zavisi od konteksta jer je bez konteksta nemoguće utvrditi književnu vrednost teksta.GRUPOM AUTORA ILI SRODNIH AUTORA: zato govorimo o opusu (c elokupno književno stvaralaštvo jednog autora) kada hoćemo . a u užem smislu jeste ostvarenje koje je d veće važnosti za celokupnu kulturu. Klasi fikacija prema nacijama znatno je složenija zbog: -problema vezanih sa određenjem na cije -problema prvenstva koje u nekom slučaju treba dati ovom ili onom načelu.npr. Načinom motivacije od ređuje se opšta kompoziciona karakteristika dela i upućuje se na njegovu dublju simbol iku. ilustrovan uzrok ili posledica neke akcije ili nekog stanja junaka i lika.NAČELA I VRSTE(TIPOVI)KLASIFIKACIJE KNJIŽEVNOSTI Klasifikacija književnosti je vrlo složen postupak zbog velike raznovrsnosti.mislili i u sebi osećali razni ljudi sa svojim tajnama. Kontekst je govorna ili misaona celina unutar koje tek izrečeno ili napisano dobija pravi smisao.svaki motiv mora biti objašnjen.prepleteno) jeste govorna ili misaona celina koja daje tekstu smis ao koji ga čini umetničkim delom. Svaka akcija mora prirodno izvirati iz karaktera ličnosti i situacije u kojoj je učinjena. Svako književno delo ima svoju kompoziciju. U književnom de lu sve mora biti motivisano.

Drama je vrsta književnosti koja je nastala za vrijeme antičke Grčke i razvija se do dan danas. Filozofski. Tokom osamnestog i devetnestog vijeka. -NAČELO KLASIFIKACIJE PREMA KNJIŽEVNIM RODOVIMA I VRSTAMA je najšire shvaćen oblik klas ifikacije.(npr. Reč oblik se u ovom slučaju shvata veoma široko. historijski i novinarski radovi. Opera je nastala kao kombinacij a drame. poput opere. -avanga rde -NAČELO KLASIFIKACIJE PREMA NAMENI:u tom smislu. Proza naravno može biti lijepa. -vremensko razdoblje u kojem su nastala. Proza je vrsta književnosti koja ne slijedi predodređen način pisanja. stihovi od proze.sentimentalna -PODELA NA USMENU I PISANU KNJIŽEVNOST 23. na Bliskom Istoku se pojavljuju "Priče iz hiljadu i jedne noći".npr. već se on duboko prožima i sa onim š u delu rečeno. Oblikom se razlikuje ep od poslovice.satirična. Drama se u glavnom ne piše da bi bila čitana već da bi bila prikazana u pozorištu. dramski tekst od lirske poezije bez obzira na: . Proza jednostavno kaže nešto bez pokušaja da uljepša tj.govorimo o dečjoj. Neke od ovih karakteristika su uvjetovane razlik ama u leksici i gramatici samih jezika. dok je u Italijanskoj i Francuskoj poeziji suprotan slučaj. koristi stilske f igure. su također primjeri proznog st ila. neki jezici imaju veći fond ri ječi koje se rimuju. Generalno gledajući. u Aziji.tragična. -autore koji su ih stvorili i –posebne namene zbog k oje su nastala. ili više sinonima od drugih.da naglasimo da se sva razvrstana književna dela tog autora mogu svrstati u jednu grupu.zabavnoj i sl. poezije. Neke jezike karakteriše prirodan afinitet za duže stihove. Poezija je također ukomponovana u ne ke vrste drame. Na primjer. ili čak ranije .USMEN A I PISMENA KNJIŽEVNOST Народна или усмена књижевност вид књижевности који је постојао дуго п etko rimuju. govorimo o književnosti:izgubljene generacije. ali ne zbog načina na koji je pisana nego zbo g onoga što je rečeno. Puno r anije. Na sličan način mogu se autori iste generacij e. -KLASIFIKACIJA PREMA IZABRANOJ TEMI pri čemu književnost može biti humor istička. Danas se prozu nalazimo u različitim obl icima. Romani pripadaju prozi. neke škole ili vremenskog razdoblja shvatiti kao srodna grupa koja čini načelo klas ifikacije.govorimo o Andrićevom opusu). -simbalizma. Roman je zapravo samo duža priča napisana u proznom stilu.Oblik ne znači samo spol jašnji način izražavanja(način na koji je nešto rečeno).jezik na kojem su dela stvarana. i . nastaje priča "Tri Kraljevstva". dok je kod drugih izražen a tendencija ka kraćim stihovima. Jedan od prvih primjera romona u Evropi je "Don Kihot". u britanskoj i njemačkoj poeziji rima je podjednako i prisutna i odsutna .

Lirski stil se odlikuje: -određen im skladom između zvuka reči i njihovog značenja. EPIKA:u stihi (ep.tekst u kojem se neko književno ili znanstve no pitanje obrađuje na umjetnički način.vrsta teksta u kojem pisac zapisuje dnevne događaji.komedija. izražava svoj odnos prema njima i iznosi svo je tumačenje događaja i osoba. diskursus . Osnovne vrste drame su tragedija i komedija.POJAM KNJIŽEVN OG RODA I VRSTE Bez razumevanja književnih rodova i vrsta nema razumevanja književno sti.pripovetka.vr sta teksta u kojem pisac prikazuje vlastiti život. memoari . .čime se lirika u neku ruku približava muz ici -takav način izražavanja u kojem nastaju razlike između pojedinca i sveta.satirična. dnevnik . U njoj se ljudski život po kazuje u akciji. Grčki festivali bi obično imali tri tragedije i jednu komediju. koje se prvo pojavljuju nek oliko stoljeća prije naše ere.socijalna. Književni rodovi:Lirika. Staro-Grčka drama je. gradova ljudi i običaja.liriku i dramu.elegija. autobiografija . nastala za vrijeme vj erskog festivala. putopis .govor.Drama.Epika.rodoljubiva. a teže poučavanju: esej .pesničko pripovedanje) . Karakteristike su: -vezanost za scenu -osobena kompozici ona struktura -smenjivanje dijaloga i monologa i sl.Epski stil odlikuje: -obj ektivnost i širina pripovednja koje svoj smisao i svrhu nalazi u opisivanju čitavog jednog sveta -relativna mirnoća pripovedanja -slikovitost -izražava se najmanje rečju. događaje te događaje iz vlastitog života.nove la) DRAMA:tragedija. kada se jedan pjevač odvojio od hora i počeo pjevati sam. 24. razmišljanje) povezuju znanstveni izraz sa elementima lirike.vrsta teksta u kojem pisac iznosi svoja sjeća nja i uspomene na ljude.svaki od navedenih rodova se deli na manje grupe koje se zatim dele na književne vrste..opisna..drama u užem smislu * Diskurzivni književni oblici (lat .vrsta teksta u kojem putopisac otkr iva svoje viđenje krajeva.Diskurzivn i književni oblici LIRIKA (lira – muzički instrument). komedije su većomom bile satirične i uvijek su imale sretan završe tak. Za razliku od njih. epike i drame.između sub jektivnog i objektivnog -neposredno iskazivanje misli i osećanja -raznovrsan ritam -relativna kratkoća EPIKA (epos-reč. zemalja. U okviru tipologije na epik u. Tragedije su (kao što su to i danas) tipično bile ozbiljne i ticale su se se ljudske prirode. kao nosiocu određene slike DRAMA zasniva se na sukobu onoga što jeste i onoga što treb a da bude ili na sukobu između određenih stavova pojedinca.radnji. po legendi.jer su oblici u kojima se pojavljuje književno delo često od presudne važnosti za shvatanje i doživljavanje književnosti.oda.hi mna.muzike. Grčka trag edija se u glavnom bavila sa poznatim historijskim i mitološkim temama. LIRIKA:ljubavna.epska pesma) i u prozi (roman.

vrlinama i manama.dosadna. ali također ima i sposo bnost umjetničkog oblikovanja. znanstvenopopularnim il i novinarskim (publicističkim) stilom. u kojim a se izvesnim događajima i ličnostima pridodaje nešto neobično. Es ej je često posvećen upravo književnosti. Putopis može biti napisan književnoumjetničkim.nemoguće ali one imaju izve snu istorijsku i društvenu osnovu.Novela. U eseju do izražaja dolazi osobni stav pisca. vic. Epska pesma (ep). a može biti i komedija.maksima. školovanja. a ako je suhoparna i pr eviše liči na životopis .mit. može biti poučna. BIOGRAFIJA: Životopis ili biografija je književno djelo koje opisuje život nekog čovjeka.Tragedija. traged ija. bilo iz života ili iz znanosti. nego na uspo menama. o bogovima ili su povijesnog karaktera. ali f orma se ne mijenja bilo da na knjizi radio jedan čovjek ili njih petoro.novela. mogu biti kozmogonijski. Mitove možemo podijeliti u više kategorija.Obično se dijele na poučne i zabavene putopise. Kad bi biografija samo nav odila mjesta i datume rođenja i smrti.Drama.poslov ica.Kratka priča. . i dru gih živih bića.sonet i sl. Komed ija. bio bi to životopis. Tako nečija biogr afija može biti drama. Poseban o blik autobiografije su memoari. koji govore o seobama plemena. često su na projektima autobiografija angažirani i drugi ljudi. ali moraju biti prisutne i v rijednosti koje pripisujemo znanosti i filozofiji: određena dosljednost u zaključiva nju. naroda. njegov izbor problema o kojim a piše i njegov vlastiti način izlaganja i zaključivanja. stvarnog ili izmišljenog.JEDNOSTAVNI KNJ IŽEVNI OBLICI Jednostavni književni oblici su. te bogova i heroja kulture. problemima i kako su se ljudi nosili s njima. ali biografije zadiru dublje. Najpoz natije mitologije su grčka i rimska. na način koji uključuje razmišljanje i zaključivanje.gnoma i drugo.biografija . sjećanjima. o raznim herojima kulture koji su donosioci civilizacij e. Prema tim osobinama sudimo da li je nešto roman.bajka. U njima se najčešće opisuju društvene.aforizam.saga.zagonetka. poslovne i obiteljske događaje. MEMOARI: odnosno uspomene.vrsta teksta u kojem se prikazuje život znamenite osobe. 25. dojmova i razmišljanja o svemu što je putopisca zaokupilo na putovanju. Može se reći da su književne vrste skupine književnih dela sa nekim zaje dničkim osobinama koje se kod drugih književnih dela ne javljaju.ep. pišu o ljudskim motivima. umetnička repo rtaža ESEJ: kraća prozna vrsta u kojoj se obrađuje različita tematika. političke. kao i nastanka civilizacije i celokupnog svemira. Naziv "esej" dolazi od francuske riječi essai.Crtica. osjećajima. Mit predstavlja priče nastale u raznim k ulturnim područjima širom sveta koje govore o poreklu i nastanku čoveka. PUTOPIS: je uglavnom prozna književna vr sta u kojoj su putovanje i izgled proputovanih predjela ili zemalja povod za umj etničko oblikovanje zapažanja. pa se njemu na umjetnički vrijedan način obrađuju teme kojima se bavi znanost o književnosti. vezan i uz religiju i rituale.Dnevnik.Esej. koji se piše u prvom licu jer osoba piše o sebi samoj.legenda. Legenda . su književne vrste koje objedinjuju povijesno-znanstven i ineteres s umjetničkim oblikovanjem. Naravno kako mnogi koji danas "pišu" autobiografije književno g dara nemaju.Mit Jedan od odgovora šta je kn jiževna vrsta može biti da je to grupa sličnih dela u kojima se pojavljuju neke manjeviše slične osobine. uviđanje važnosti nekih tema i sklonost prema misaonoj razradi problematike. osjećajima. zna nstvene ili umjetničke djelatnosti pojedinca i njihova razmišljanja te događaji u koji ma su sudjelovali na razne načine koji variraju od umjetničke težnje do želje za razjašnji vanjem događaja. gdje naglasak nije na faktografiji. Književne vrste:Roman. što znači ogled. AUTOBIOGRAFIJA: je oblik biografije.nastala kod drevnih naroda.

Primjer aforizma: Najbolja akcija koja se može poduzeti. Maksima Gnome 26. Saga je poseban oblik skandinavske priče o nekom događaju. U zadnje vrijem pojavljuje se i nova "generacija" fantastičnih stvorenja poput goblina.Lirsku pesmu karakteriše bogata ritmička i posebna zvukovna organizacija. U njoj se obično ispriča celokupna sudbina neke porodice koja služi i kao pr imer porodičnog života u sklopu života naroda. aphorismos) je kratak obli k jednostavne i duhovito izrečene tvrdnje ili sažete misli. Bajke su često rezultat narodne predaje i posljedica narodnih običaja i kazivanja. jest ne poduzeti ništa.satirički roman ili bajka (alegorij a) Georgea Orwella. Spoljašnju kompoziciju lirske pesme čini . Poslovica je sažeta izreka koja izriče životnu mudrost ili mudru misao.PODELA. U sagi se iznosi neki događaj koji je sačuvan od zaborava usmenim p redanjem. raspoloženja i osećanja. Zagonetka je izreka slična poslovici. Tolkienu i njegovim "Gospodarima prstenova".sadržaji se z asnivaju na asocijacijama. prve pisane nalaze se već u Bibliji među m udrosnim knjigama Starog zavjeta.R.lepoti. izvoru. čarobnjaci. Osnovni karakter legende je: -etiološki.U svijetu su najslavnije bajke braće Grimm. sa svojstvima paradoksa. Može se reći da ona za predmet ima univerzalna i sav remena pitanja. Nastala je u starogrčkoj kn jiževnosti iz obreda posvećenih Meliku (vladaru). prisutan je polaritet dobra i zla te ne sputana moć mašte i želje nad stvarnošću.odnosu prema životu i s mrti. prolaznosti.stvaranju. ponekad stilski naglašeno (bilo cinično ili duhovito).LIRIKA(ODLIKE. njegovih misli i raspoloženja. Među prvima je koristi Hipokrat u svojoj zbirci kratkih medicinskih savjeta .Zagonetka traži odgonetku.Pripovijest u prozi ili stihu u kojoj su istorijsko-bibliografski podaci isprepl eteni s fantastičnim događajima. orka i drugi h stvorenja koja su plod mašte novog naraštaja kniževnih ali i filmskih umjetnika. najčešće iz prirodnog života. što ukazuje na objektivnost.događaje. Lirska pesma pre svega izražava subjektivni odnos pesnika prema svetu iskazan njegovim ličnim stavovima i osećanjima. Poslovice pos toje na svim jezicima i u svim kulturama.. a neki su se a utori potrudili to i zapisati uz eventualne dorade u fabuli i likovima (primjer su brača Grimm). vještice i sl. ili pak pjesnički u rimi. u kojima su se pesme izvodile uz p ratnju muzičkog instrumenta lire. -didaktički.lirsku pesmu karakte riše jak intenzitet osećanja i dubina doživljavanja. priča o neobičnom događaju.) . jer želi pr venstveno obavijestiti i naučiti. Hansa C hristiana Andersena i Oscara Wildea. Vic je kratka jezička tvorevina koja služi iskazivanju komičnog utiska. Aforizam (grč.Prema definiciji bajka je priča uglavnom namij enjena djeci koja se često bavi nepostojećim i izmišljenim radnjama i likovima kao što s u vile i vilenjaci. a u tome je n ajdalje otišla "Životinjska farma" (izdan 1945. Peva o ljubavi. stvarnog i izmišljenog nema pravih suprotnosti. Naj poznatiji likovi te novije generacije su hobiti koji su svoju svjetsku slavu ste kli zahvaljujući J. Prisutno je odsustvo psihološke k arakterizacije gdje su likovi ustaljeni. U bajkama često nalazimo i čudesne životinje koje govore.Aph orismoi. U nji ma se koristi dvosmislenost pojedinih reči.pravdi.R. jer govori o početku. podrijetlu i razvoju. USTALJENI LIRSKI OBLICI) Poezija ili lirika je naziv za književni rod u stihu i pr ozi (pesma u prozi).htenja. trolova. Bajka je posebna književna vrsta kod koje se čudesno i nadnaravno isprepliće sa zbiljskim na takav način da između prirodnog i natprirodno g.zavičaju. patuljci.neposre dnost i osećajnost. Poezija je vrsta književno-umetničkog izražavanja i plod je iznošen ja pesnikove unutrašnjosti. sažeto ocrtavaju neke situacije. Samim tim.

hymnos. prvotno je značio natpis uklesan u kamenu. pesmi. epigraf. jeziku. ljudskoj sudbini.lošu socijalnu sredinu (predgrađe.prika zuje.socijalna nepravda. plesa… isp unjava stvaraoca i čitaoca utiskom .pesma) svečana. eoide.impresijom.poen ta. pratnju u obredima. veri.atmosferu u kojoj žive. tužna pesma Ditiramb –vesela pesma Nokturno noćna pesma. zanos. domoljubna (rodoljubna. kulturi.kori ste se pesničke slike i aforizmi . prijatel jima.suprotni:jedna slika kontrira drugoj Lirske pesme su se pevale uz muziku. zanos.obraća nje 2.motiv. elegija.nadgrobni).jedan detalj isključuje drugi -zaključni:jedna slika proizilazi iz druge . pejzažna.motiv:razvijanje teme novih osećanja 3. govori kroz jedinstvo zvuka i smi sla. socijeta. prosjake. satiričan. prisutna je u svim razdobljima. patriotska). noćni ugođaj. socija lna. ljubav prema rodu. događaji….pesnik izražava misli o raznim temama (pesništvu.sličica.motiv:emotivni i misaoni zaključak.stih. misaona (refleksivna).-tema: mirni život u prirodi. religiozna Tradicionalne lirske pesme: himna . nacionalni osećaji.podstih. iseljavanje…. patnju….PESNIČKE VRSTE Ljubavna izražava osečaje ljubavi. Idila (grč.silazni:obrnuto od uzlaznog -kontrasni: -isključni. zanos. polagani ritam. neimaštinu).društvo). smrti…). oda. recituju. siromašne kuće.od apstraktnog ka konkretnom. duhovit. jeziku. socijalne teme i motivi. duhovit. teme: društvene pojave.poruka Motivi mogu imati: -naporedni raspored:nizanje detaljai elementarnih s lika. himne bogovima su izraz religioznog odnosa čovjeka prema onom što smatra apsolutnim Oda (grč. danas se deklamuju. odnos prema prolaznosti života.kao zborska pesma uz pratnju svirale o lepoti priro de.stap anje Himna (grč. Epitaf (grč. Oso bu slavi plemenitost. rođenju. Epi gram :kratak. epigram 27. radostima i užicima .od manjeg ka većem . ditiramb. dobrotu ili drugu osobinu. događaj ili slavnu pov.STRUKTURA MODE RNE LIRIKE . svest o bedi Misaona pesma (ref leksivna). značaj ne ličnosti.Sva ova svojstva proučava verifikacija.tužbalica).pesma) nastala kao hvalospev u čast Dionisa. oduševljenje. siromašni svet (radnik e. Lirsko pesništv o nastalo je u svojevrsnom sinkretizmu. Sinestezija . radost. jezgrovit. običajima.akcentska celina. beskućnike) i . nadgrobni natpis kao pesma Oblik jezgrovit.koje stoje naporedno jedna prema drugoj -gradacioni raspored:-uzlazni:nizan je pojedinosti od slabijeg ka jačem . pisane bogovima. na selu… 28. bol. Unutr ašnju kompoziciju karakterišetročlana motivska struktura: 1. elegos. bukolika. Elegija (grč. svečanost. svaka država ima himnu. zanosni govor. satiričan. pesmica). slavi pov. nastal a je u davno doba. epitafos. ili nekog hero ja uz gl. Vrste lirskih pesama: ljubavna. glume.uvod.tema pesme. stapanju muzike. pojedinci. Socijalna pesma (lat. ekloga(slavi život u prirodi). govora. eidilion.strofa.

zazivanj e muza. putovanja i otk rića opće važnosti.označava udaljavanje od osnovnog toka zbivanja na taj način što prekida osnovnu nit izlaganja dužim opisom nekog predmeta. roman.) Ep je književni žanr.nizanje istih (ili sličnih) suglasnika 29.nizanje motiva prema načelu "što je dalje bilo". romani. saga. gnoma. a da se sačuva osnovna nit izlaganja. sporedni događaji.prenošenje više reči u novi red. prostor u kojem se odvija radnja . bogova za pomoć za nadahnuće b) Kronološki slijed .služi za iskazivanje mišljenja i stavova likova. Epski oblici i vrste: -epika u stihovima (epska pjesma. ili se smatra da su se dogodili u prošlosti. ep je opširno pripovijedanje u stihu o značajnim događajima s mnogo poj edinosti. On može zahvatiti cjelokupan život nekog naroda osobito u prikazu događaja k oji su za njega sudbinski važni kao što su ratovi. preokret. Slično je iznošenju misli u filozofiji ili drugim znanostima. -iznošenje misli .pojavljuje se u nekim epskim vrstama i razvija se postupno. romance.označava nizanje motiva prema zakonu a socijacije (podsjećanja). osobe ili događaja. utemeljenje države. crtica. poslovica . -Epizoda .melodija). drugim riječima. Glavni likovi s e nekad očituju i u naslovu djela.zvuk. osobe.Istovremeno pripovijedanje dva događaja Likovi : To su ljudi koji sudjeluju u određenim događajima. što znači pjesma ili pjesn ička pripovijest. nov ela. -epski dijalog . koji pripovijeda u kontinuiranom narativu život i djela herojske ili mitološke osobe ili grupe osoba. . ba sne. basna. Prema ulozi koju imaju u djelu govorimo o glavnim i sporednim. kraj) a) Invokacija . Nastala je od grčke riječi epos.veća. bajke. opisuje se izgled lika. zaplet. memoari i životopisi. mit. tematski zaokružena digresija koja se može izdvojit i iz cjeline djela.ne teži razumljivosti.U središtu događaja e) Simultano .zbunjujuća je za čitaoce -sugeriše umesto da obj ašnjava -Opkoračenje .nizanje istih (ili s ličnih) samoglasnika -Aliteracija .služi uspor avanju i povezivanju između pojedinih dijelova epskog djela. epovi.Moderna lirika-znači eksperiment i lutanje.obuhvaća pripovijedanje događa ja od početka do kraja c) Retrospekcija . balade. vic) (Crtica je kraće prozno djelo u kojem se opisuje samo jedan događaj te ima ma nji broj likova. poeme.EPSKA KNJIŽEVNOST(EPSKA KNJIGA U STIHU I U PROZI) Epika je skupni je naziv za književna dj ela u kojima se pripovijeda o nekim događajima koji su se dogodili. stvari. ep (epopeja)) -epika u prozi (pripovetka. novele. vrhunac.Vraćanje radnje u prošlost d) In medias res . oni su nositelji zbivanja i ideja . legende. bajka. anegdota. sudbine izuzetno važnih ljudi. prebacivanje . rasplet. Građa: različiti sadržaji iz stvarnosti Događaji: kompo zicija (uvod. crtice. Vrste su : epske pjesme. -opisivanje . -Ponavljanje . a na kraju se događa obrat. Epska ret ardacija (usporavanje radnje) : -Digresija . Epske tehnike -pripovijedanje .otkrivanje neslućenih mogučnosti jezika(rit am. Ona obuhvaća svu pripovjednu književnost u stihu i prozi. legenda.nizanje reči bez gramatičkog povezivanja -Asonanca .prenošenje prve reči sindeton .

Čehov. Saga o Nibelunzima ili Eneida. Pripovetka osvetljava život poput reflektora obasjavajući snažnom svetlošću pojedine nje gove tačke.na neki način. Ep ovi su često pripisivani oralnoj. Ramaja na i Šahnama. ali postoj e i takva shvaćanja prema kojima su neki ciklusi danas poznatih epskih pjesama zap ravo ostatak ranijih epova.određuje sudbinu i karakter neke ličnosti ili otkriva suštinsku problematiku neke pojave.. ili obuhvataju velike vremenske realicje.a kod nas Simo Matavulj i Laza Lazarev ić. Ona je bliska drami i pogodnija za dramatizaciju od pripovetke. Međutim pojam epika se proširio na ta j način da obuhvati i prozna djela. Naziv za ove epove je sekundarni epovi. veku i povezan j e sa razvojem filozofije. veliki broj likova. imaju raznovrsna mjesta radnje. sadrže jako duge po pise. B:Stanković. a u današnje vreme i najpopularnija.jedan posebno izdvojen događaj ili pojavu ali koji prikazuje neki bit an momenat u životu. često cijeli svijet ili čak svemir. interesantan događaj. što je posledica užeg tematskog materijala koji se u njima obrađuje. Epska pjesma obrađuje redovno neki pojedini događaj. Starogrčka književnost :Nastao je još u staroj Grčkoj u 2. nazivati epskim. U pripovetci i noveli bira se tema koja oslikava jedan isečak iz života ličnos ti ili društva. na Istoku su primjeri epa Mahabharata.a ne neko sudbonosno zbivanje za neki narod u cjelini. Dobra pripovetka izaziva u nama jaču emociju.Zola. Epska pesma obimom je manja od epa. i mnoge druge pa čak i Ovidijevi mali epovi.. Osnovne karakteristike epova su: otpočinju iz središnjeg dijela priče (in media res). upotreba ogromnog broja epiteta (koji su inače izum epova). U moderno vrijeme je ova forma. prikazuju božansku upletenost među ljudima. St oga je moguće mnoga djela. međutim mnogi od tih epova ne bi ostali da nisu zapisani. Antički roman. Kod novela pripovedač neki događaj prikazuje sa dramskom napetošću. Prvo se tako naziv ao svaki spis koji je pisan pučkim (romanskim) jezikom (za razliku od latinskog).Sremac. 31.ukazuje na neka značajna pitanja život a. Postoje i teorije da su ve liki epovi nastali povezivanjem epskih pjesama u jedinstvenu cjelinu. Za osni vača novele smatra se Bokačo sa zbirkom ’’Dekameron’’. te jako duge i formalne govore. Novela se razliku je od pripovetke po tome što za tematiku ima neki neobičan. koja prije nisu smatrana takvim. postala nepopularna i rijetka. počinju pozivanjem jedne od m uza.PRIPOVETKA I NOVELA To su kraće epske forme . usmenoj književnosti. Ovi epovi pripadaju skupini primarnih ili originalnih epova koji su postavili model za nastanak i sadržaj budućih epova. kao i svaka druga duža pjesnička forma. Među te buduće epove spadaju Vegril ijeva Enejida.Goglj. područje radnje često pokriva nedefin irana velika područja.ROMAN Roman je najopšir nija prozna književna vrsta. Najistaknutiji pisci pripo vetki su Balzak. moguć ili stvaran i razvija ga jedinstvenim konfliktom.. manje g obima nego što je roman. filmove koji traju jako dugo. . strogo usmerenim ka njegovom r azrešenju. Tematika privatnog života i intimnih osećaja obrađuje novi o blik.Poznati epovi:Kao primjeri žanra obično se na Zapadu navode Homerova Ilijada i Odise ja. Taj momenat. Danteova Božanstvena komedija. S. 30.

satirični. završetak jedne je početak druge prstenasti . pitanja o svetu i njegovom smislu. ljubavni . Klasični roman :U renesansi roman dolaz i do većeg izražaja. Karakteristike:čvrsta fibula.h ronološki sled događaja.unutarnji. Najpoznatiji renesansni roman je Bistri vitez Don Quijote od Manche.priče se kao djelovi romana nadovezuju jedna na drugu. sveznajući pripovjedač u 3.duže vreme radnje. pr ipovjedač je u 1.. te se u potpunosti razvija onakav kakvog danas poznajemo kao kl asični roman. Također. Aleksand rida (Roman o Aleksandru Velikom). picaro . obješenjak ili slično. prema tonu: humoristični.strukturom dominiraju povezani likovi (ili jedan lik) zbivanja . Neki od njih su: Roman o Tristanu i Izoldi. koji se lukavstvom provlači kroz život (popularna tema do današnjih dana). sentimentalni prema postojanju: klasični. simbola (metajezik) Podel a: roman-esej .bitna veza je neki zamišljeni ili stvarni prostor lančani (stupnjeviti) . licu jednine. prema f ormi: lika . didaktični. obično antičke ili viteške.obuhvaća ciklus po vezanih romana Moderni roman se javlja u 20. a ne na događaju (zbog što boljeg otkrivanja čovekovog unutarnjeg sveta). a koja je danas dobila naz iv roman.sitni lopov.Dos tojevskog Zločin i kazna. Karakteristike:psihološko (subjektivno) vreme (u stvarnosti obično nekoliko dana ili sati).česte teme su traganje za životnim smislom. godine.koji su antički teoretičari nazvali "pripoviješću o osobama". psihološki. Od grčkih romana sačuvani su uglavnom oni koji obrađuju ljubavnu tematiku: o bično se opisuju izmišljeni likovi. čarobnih događaja i slično. licu i govori o vlastitom unutarnjem svijetu u monologu ideja oslobođen potčinjenosti stvarnosti. pustolovni. pripovijeda u 1. a prvi pravi moderni roman je ciklus U traganju za izgub ljenim vremenom Marcela Prousta. On u svom delu stvara posebnu vrstu romana (mon ološko-asocijativni roman . a zat im nakon mnogih pustolovina i muka ponovo nalaze jedno drugo i nastavljaju srata n život.istorijski. za visi od subjektivnih doživljaja lika). prom išljanje o sebi. dečji. govor o sebi objekt ivno i hladno).tip modernog romana u kojem se epsko pripovijedanje nadopunjuje osećajima i asocijacijama struje svesti . licu Podela : prema temi: društveni. težište na liku.jedna uokvirena priča koja ob uhvaća sve ostale.zb ivanje ujedinjuje ono što roman obrađuje prostora .moderni roman koji nema prave radnje.roman esej i roman struje svijesti). .M. Srednjovjekovni roman :U srednjem veku postoji roman u stihu. glavni lik bio je nešto prizemniji. neki događaj omogužuje okvir unutar kojeg se pripovijeda cijeli rom an paralelni . u njega ulazi sve . i to zaljubljeni par koji se mora rastati. pripovjedni monolog (solilokvij).nekoliko priča se razvija usporedno roman-rijeka .jednostavnost. uzvišene tematike. kriminalistički. U pikarskom romanu. viteški. Viteški roman opisivao je dela slavnih viteza i plemenitost njihovih dama. porodični. defabulativnost (fabula slabi ili nestaje. reprodukcija čovjekove svesti. te njihov živo t put romantike. hero jski. kojeg je napisao Miguel de Cervantes Saavedra 1605. Roman je zapravo pa rodija na viteške romane koji su tada bili popularni.. uvodi psihološko vrijeme (unutarnje. stoljeću i vuče korijene u delu F. moderni i savremeni roman. Pojavljuju se i viteški i pikarski roman.pripovjedač je nepouzdan i subjek tivan. različito od stvarnog).jezik filozofije. radnja bez uzročno poslijedične veze. ulazi u svijet po dsvijesti te razvija tehniku solilokvija (unutarnji monolog.

biografija. odnosno. Prozni način pisanja ima široku primenu. političkog. i slično. govore standard nim jezikom. novina i drugih oblika komunikacije. VRSTE KNJIGA: -Albumi se koriste za čuvanje kolekcija slika i fotografije. -Enciklopedija je knjiga i li skup knjiga koja sadržava članke i objašnjenja o raznim temama. kulturnog i športskog života.filozofski . -Enciklopedija (grč. u kojima oni rješavaju prethodno postavljene zadatke. česti su žargonizmi.filozofija se popularizira pomoću književnog djela u koje je pretočena Pr oza u trapericama:Pojam proza u trapericama ili jeans proza nastaje u Hrvatskoj kao prozni model 60ih godina na granici između modernog i suvremenog romana. Sastoji se od punih rečenica smeštenih u odeljke (paragrafe) . 32. a njome se služe i znanstvenici. -Knjige poslovne evidencije i knjigov odstva koriste se za evidenciju poslovnih transakcija u procesu knjigovodstva il i računovodstva. gdje se upisuju dnevni podaci o putovanju ili osobni dn evnici. Okolina je obično urbana zagrebačka sredina. glazb a. Izbjegava se apsolutni kraj. veka. književna itd. putopis) i na ostalu prozu. ali i poštanskih markica. enci klopedija. To je posebna vrsta urbanog romana nastala prema romanu J. -Zbirka geografskih i drugih k arata (obično s ostalim geografskim podatcima) zove se atlas. odnosno slogu bez ritma i rime. roman). jezik). može se primijeniti za pisanje knjiga. gube se granice. ba sna) i složene epske oblike (npr. ovisn o o izboru žanrova i stila. slobodnom slogu. Tako nastaju mnogi sitniji. -Knjiga je ukoričena štampana omeđena publikacija od naj manje 49 stranica (UNESCO-va definicija). višeznačno. priča stoji između realnog i imaginarnog. već govor gradske mladeži Sav remeni roman ili postmoderni roman nastaje 60-ih i 70-ih godina 20. Za učenike se obično izdaju i vježbenice . On pripada određenoj manjoj skupini. Može biti usmena i pis ana. N astaje kao opreka snažnom problemskom intelektualizmu modernog romana. spajaju se razni prijašn ji stilski pravci. Karakterizi raju ga mlađi glavni junak koji je netipičan. odrasli obično slušaju klasičnu glazbu. za razliku od poezije.TEHNIKE MODERNE PROZE Proza je književna vrsta koja p redstavlja pisanje u nevezanom. U ovakvim romanima. to više nije filozofski govor. romane u . abecednim ili drugim metodičkim sl ijedom.D. a sama priča se gradi iz fragmenata te iz drugih priča i žanrova. gradski marginal ac suprostavljen svijetu odraslih. one postaju svojevrstan svjetonazor. pasivan. obično nacionalni pravci. Opće encikloped ije obrađuju sva područja znanja a specijalne enciklopedije samo znanja određenog podr učja (npr. Traperice više nisu samo odjevn i predmet. donose priče. Pri mjer je brodski dnevnik. knjiga je štampana kolekcija pa pira. -Dnevnik je knjiga za bilježenje podataka na periodičnoj bazi. pomorska. Ukoričena štampana publikacija koja sadrži manje od 49 stranica naziva se brošura. sustavno obrađuju činjenice i spoznaje o svom ljudskom znanju. gdje vlasnik bilježi svoje doživljaje. -Rječnik je knjiga ko ja sadržava popis riječi i njihovo značenje ili prevod. struktura koja je potpuno otvorena čitat elju i njegovoj interpretaciji. " sveobuhvatno znanje"). U postmodernom romanu ukida se povijesni tok. -Školske knjige (udžbenici) su namijenjene učenicima i napisane su prem a planu i programu škola kojima su namijenjene. Deli se na jednostavne epske oblike (npr. bez ciljeva. pisano djelo u kojem se.Salingera "Lovac u žitu". vojna. zatim na diskurzivne književne oblike (npr .). zajedno iz azivaju tradicionalne vrijednosti i stvaraju vlastitu kulturu (odijevanje. kao suprotnost mladom junaku. -Novine su tiskani mediji koji objavljuju razne vijesti iz društvenog. Enciklopedika je znanstvena disciplina koja se bavi proučavanjem enciklopedija. izvještavaju o dne vnim događajima. Delo s e počinje tretirati kao promenjivo.

Drama ima svoj početak.nastavcima i stripove. dn n . Tragični sukob je sukob tragičnog junaka s ostalim likovima koji imaju različit a uverenja od njegovih. πρῳτος rvi) ridružuje i g g. Postoje tjedne novine (tjednici). κάθαρσις pročišćenje). nesju ili popju . Dramska su književna djela posebno oblikovana tako da sadrže opis likova s naznak om nekih njihovih osobina. tragedija mora produbiti gledateljeve moralne svjetonazore i u njemu potaknuti osjećajnost. Uzvišeni stil je ton kojim je pisana t ragedija. Nije u no zšo je j oblik me pozvn "jčevom pesmom". Moguće je da su prvi izvođači bili ogrnuti jarčevom kožom ili pak jarca dobivali kao nagradu ili plaću za svou izvedbu. Ljude obavještavaju o bitnim događajima jučerašnjeg dana. već se postiže izmjenom dramski h situacija. mjesečne novine (mjesečnici) i godišnje novine (godišnjaci). odriče se razgranate intrige. već sudbine koja mu je donijela nesreću (bez krivice kriv). Zovu ih i d nevnici. Taj sukob izaziva stalnu napetost koja je pokretač radnje i zanimanja gl edatelja. Nastala je u antičkoj Grčkoj. Zbivanje na pozornici proizlazi iz d jelatnosti likova. a koje svoj pravi smisao dobivaju u kazališnoj predstav i. nego glavne dijelove čini govo r glumaca. specifičan po svojoj uzvišenosti. a nazivaju se didaskalijam a. -Jednočinkom se naziva drama koja se sastoji od jednoga čina. T ragični završetak je krajnji rasplet tragedije u kojemu junak teško stradava: ubijaju ga ili se pak sam ubija. Dijalog (razgovor među likovima) i monolog (izlaganje jednog lika) bi tna su sredstva književnog oblikovanja drame. Dakle. Fabula dramskog teksta se ne pripovijeda.Obilježja tragedije: Tragički junak je centralni lik tre dava ne zbog vlastite krivnje. te na taj način pročistiti njeg ovu dušu (grč. Ona obuhvata sve književne vrste namen jene izvođenju na pozornici. kojoj je uloga radnju tragedije učiniti još dramatičnijom. Tragična krivnja je krivica zbog koje tragički junak trpi. a zanimanje gledatelja potiče neki sukob ili zaplet koji se na kraju razrješava. polumjesečne novi ne (polumjesečnici). temeljna uloga tragedije je katarza.DRAMA Prevedeno s grčkog jezika.TRAGEDIJA I KOMEDIJA Tragedija (grč.Prema grčkom filozofu Ar istotelu. U početku tragedija je imala samo jednog glumca koji je vodio dijalog sa zborom. drama znači radnja. biva prognan i sl. Podjeljena je na činov e i prizore. odnosno prvom glumcu (grč. reklame itd. odnosno osjećaj sažaljenja kojeg trag edija mora izazvati kod gledatelja. a jedno od neophodnih obilježja treba im biti ažurnost. monodrama. 33. Osobine:U drami nisu nužni opisi i pripovijedanje. 34. Eshil protagonistu. objavljuju oglase. -Tragedija se razvila iz ditiramba. sredinu i završetak. delove teksta koje glumci izgovaraju na pozornici i d ijelove koji služe samo kao uputa glumcima i redatelju. a može biti svedena na jedan lik. odnosno zborske lirske pjesme p osvećene bogu Dionisu. Djelatnost pisanja i izdavanja novina naziva se novinarstvo ili žurnalistika (francuski: journal [žurna l]= novine) VRSTE NOVINA: Dnevne novine su novine koje izlaze svakodnevno. Novinari su ljudi koji su za svoj poziv odabrali pisanje sa novine.Sama reč dolazi od grčkih reči τράγος jarac i ῳδή pjesm. τραγῳδία) je vs me u koj vni lik ili ieje z koje se on boi. a oni proizlaze iz suprotstavljanja likova.isho je ičan. M ožda je naziv povezan sa žrtvom koja se prinosila u vrijeme festivala tragedije i "t ragičnim" zvukom koji je jarac proizvodio prilikom žrtvovanja. svaki dan.

Groteska (ekstremno neprirodno izražavanje). ali može i da zastraši.. koja se sastoji u kazivanju čije značenje je suprotno od onog što se zaista misli (kad se škrtici kaže da je rasipnik.Vrsta komedije koja kroz komične situacije podvrgava kritici i ismejavanj u ljudske karakterne osobine: pohlepu. licemerstvo.Prema temi koju obrađuje k omediju delimo na: -Komediju karaktera koja ismijava mane pojedinca (škrtost. Osnovna joj je svrh a da razveseli i dobro zabavi -Društvenu komediju koja ismijava mane čitavog društva.Njene odlike su: -lakoća čitanja. comoedia ← od grč. balet). lat. a karakterizira ga osjećaj simpatije (smijeh kro z suze). prerušavanja.. a S f l i trećeg glumca ili tritagonista (grč. Radnja se odvija kroz spletke. tvrdičluk. razvila u antičkoj Grčkoj. Pozorišni komad ili scenski prikaz koji preuveličava i karik ira odnose i likove u dramskom zapletu do fantastike. Tematiku i likove uzima iz svakodnevnog života.ZABAVNA KNJIŽEVNOST Predstavlja takvu vrstu književnosti koja zaovoljava potrebe za zabavom pojedinih slojeva čitalaca.V rste smeha u komediji s obzirom na pristup pisca predmetu ili osobi koju ismijav a. Ironija je prikriven i način podsmeha i poruge.) Diskretna poruga.).deuterag nita (grč. kao i tragedija. često se koristi u komediji.. Njena uloga se i p ored niske umetničke vrednosti. Humor je najblaži oblik smijeha. sa b ezazlenim i dobroćudnim posledicama. a ne na ukupan broj glumaca u tragediji kojih je moglo biti puno više. čiji je izraz vidljiv u oba veznoj pobedi dobra nad zlim i obaveznom rešenju svih životnih pitanja Vrste zabavne književnosti su: -pustolovni (avanturistički) roman – zabavlja čitaoce iznenadnim i neo bičnim pustolovinama junaka smeštenog u nesvakidašnji prostor -Kriminalistički (detektiv ski) roman – nameće zagonetku o ubistvu ili načinu njegovog otkrivanja Zabavna književno st u celini ili jedan njen deo koji nema nikakvu umetničku vrednost. U izrazito bezvrednom smislu. namćoru da je veseljak. sebičnost.. δεύτερος drugi). koristi se kič ili šund.). kukavici da je hrabar. K arikaturalno fantastična i iskrivljena slika stvarnosti. inače vrlo lako mogu da "skliznu" u p reterivanje i banalnost. pobjeđuje razum. 36. Komedija (od lat.POEZIJA . zavist. ironia. pa koristeći ovaj oblik smijeha autor u potpunosti negira lik koji ismijava. 35. τρίτος a broj glumaca koji se trenutno nalaze na pozornici. Reditelji i izvođači moraju da imaju ista nčano osećanje mere prilikom kreiranja groteske. Ironija(grč. zabune i sl. crta smiješne strane ljudskog života i l judi. -Komediju intrige koja se zasniva na nesporazumima. ne sporazume. Završava pobedom razum nog principa u životu. ismijava njihove nedostatke i mane. koja izaziva komične reakci je. tj.Satira j e smijeh koji se upotrebljava u situacijama kada su negativne crte neke ličnosti t oliko jake da uništavaju ljudskost u čovjeku. oh olost i sl.Komedija se. opera. podmetanja.gde se čitalac ne zamara mno go ni u misaonom ni u osećajnom pogledu -izbegavanje sličnosti sa manje-više svakodnev nim životom -težnja za logički jasnim zapletom i raspletom koji se mogu pratiti bez na ročitog udubljivanja -predvidljivost -ponavljanje uobičajnih šema karakternih osobina ličnosti i njihovih postupaka -određeni stupanj naivnosti. lažlji vost.. naziva se tri vijalna književnost.ne sme zanemariti prvenstveno zbog masovnosti zabav ne proizvodnje i publike. eironeia. kōmōidía) j e vrsta drame. pravda i poštenje. a pogotovo u satiri. odlikuje se veselim sadržajem. Vrsta komedije koja se bazira na razgranatim zapletima i naglim obrtima u dramskoj radnji. Karakteri su tipizirani. Koristi se u svim oblicima scenskog izražavanja (drama.

Preko ritma. Sastoji se od punih rečenica smeštenih u odeljke (paragrafe). roman). Ova podjela je po suvremenoj znanosti o književno sti i kritici izgubila značenje. Po starijoj poetici poezija se dijeli na l irsku. jer pored ovog konvencionalnog racionalnog ritma. i s vreme nom se odvojila u samostalnu delatnost u sve većoj podeli i razlikovanju od ostali h književnih rodova i znanstvenog i ostalog pisanja. postoji dublji trajni ritam pesnikova jezika: imaginativna struktura.Poezija (prema grčkom poiesis.Poetika se kao grana estetike. putopis) i na ostalu prozu.Poezija je iz sakralnog prešla u svakodnevno. nešto što već ima smisao . Deli se na jednostavne epske oblike (npr. sadržavajući u sebi trenu tke estetskog doživljavanja i pouke. epsku. Ono je ili izražavanje vidljive vanjske stvarnosti ili izražavanj e ideja i intimnih osjećanja. ‘’stvaranje’’) ili Pesništvo je um betnost koja se zasniva na izražajnim mogućnostima jezika. Materijal pozije je jezik. kojoj nije bitno jeli rečen ica u uobičajenim merljivim jedinicama. zatim na diskurzivne knjiže vne oblike (npr. bavi proučavanjem poezije. . Osnovna osobina poezije je ritam koji se ne sme uzeti kao shematska sl ogovna podela. ali i na čitavu svest. odnosno slogu bez ritma i rime. poezija deluje na imaginaciju čoveka i njegove osećaje. govornih figura i rima. enciklopedija. značenje i izravnu komunikativnu funkciju što sredstva naprimjer likovnih umetnost i nemaju. slobodnom slogu. Danas se uglavnom nastoji odrediti bit i narav kn jiževnog ostvarenja.PROZA Proza je književna vrsta koja predstavlja pisan je u nevezanom. i dramsku poeziju. 37. Može biti usmena i pisana. Prozni način pis anja se može primijeniti za pisanje knjiga. za razliku od p oezije. novina i dr ugih oblika komunikacije. biografija. basna) i složene epske oblike (npr.