¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï Â∂ «¬√ Á≈ Ó‘ºÂÚ

º÷ «ÁºÂ≈Õ «¬«Â‘≈√ Á∂ «¬º’ ÈÚ∂∫ Ôπº◊, «¬º’ Ë ’øÏ≈¿»
ÚÂ≈∂ ˘ Í»Δ «¬º’ √ÁΔ ‘؉ ‹≈ ‘Δ ˛Õ «¬√ «¬º’
√ÁΔ «Úº⁄ ÁπÈΔ¡ª Á∂ Á«¡≈Úª «Úº⁄ Ï‘π Í≈‰Δ Ú«‘
¸º«’¡≈ ˛Õ ’¬Δ «¬È’Ò≈Ï ‘ج∂, ’¬Δ ¿πÒ‡-«¬È’Ò≈Ï
‘ج∂Õ «¬«Â‘≈√ Á∂ ¡ø Á∂ ¡ÀÒ≈È ‘ج∂ ¡Â∂ ÈÚª «¬«Â‘≈√
«√‹‰ Á∂ ¡≈ˆ≈˜ ‘ج∂Õ Ó≈’√Ú≈Á ˘ Ú’Â-«Ú‘≈
¸º’≈ «√˪ ‘؉ Á∂ ¡ÀÒ≈È ‘ج∂ Í ¡◊Ò∂ Ú«∑¡ª «Úº⁄
Ó≈’√Ú≈Á Á≈ ÍÃ∂ ͻΔ ÁπÈΔ¡ª ”Â∂ Óø‚≈¿π‰ Òº◊≈Õ
Ó≈’√ √Ì ÂØ∫ ÚºË Í«Û¡≈ ‹≈‰ Ú≈Ò≈ Á≈Ù«È’ √≈ÏÂ
‘Ø«¬¡≈Õ «‹ºÊ∂ ÚΔ ´º‡∂ Íπº‡∂ ÒØ’ ¡≈Í‰Δ¡ª ‹ΔÚÈ ‘≈Òª
ÂØ∫ ¡º’ ’∂ √øÿÙ Á∂ ≈‘ ÍÀ∫Á∂ ‘È, ¿π‘ Ó≈’√Ú≈ÁÒÀ«ÈÈÚ≈Á-Ó≈˙ «Ú⁄≈Ë≈≈ ÂØ∫ ΩÙÈΔ ÒÀ∫Á∂ ‘ÈÕ ¡º‹
ÚΔ ¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï «¬º’ ⁄≈ȉ ÓπÈ≈≈ ˛Õ
¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï ÁΔ ÙÂ≈ÏÁΔ ÓÈ≈¿π‰ Ò¬Δ
¡È∂ ’ ª √Ó≈◊Ó ‘Ø ‰ ◊∂ , ¡È∂ ’ ª √À Ó ΔÈ≈ ‘Ø ‰ ◊∂ Õ
¡‰«◊‰Â Ò∂÷ «Ò÷∂ ‹≈‰◊∂ Í √≈‚∂ Ò¬Δ ¡’»Ï
«¬È’Ò≈Ï ÁΔ ÙÂ≈ÏÁΔ ÓÈ≈¿π‰≈ «’√∂ ÏπÛ∑∂ ÁΔ Ï√Δ
ÓÈ≈¿π‰ Úª◊ ’Ø¬Δ √Ó È‘ƒÕ ’≈Ó∂‚ ÒÀ«ÈÈ È∂ «’‘≈
√Δ «’ √Ì ÂØ∫ ÷≈ ’ΩÓªÂΔÚ≈Á, ¡≈͉∂ ÓπÒ’ «Úº⁄
«¬È’Ò≈Ï ’È≈ ˛Õ «¬√ ’’∂ √≈‚∂ Ò¬Δ ¡’»Ï
«¬È’Ò≈Ï, «¬√ Á∂ ¡◊∂Â-ͤ∂Â ÂØ∫ «√º÷«Á¡ª, «¬√
˘ ¡≈͉∂ Á∂Ù ÁΔ¡ª ·Ø√ ‘≈Òª ¡Èπ√≈ ¿π‘Ȫ
«√º«÷¡≈Úª ˘ Ò≈◊» ’È≈ ˛Õ «¬√ ’’∂ ¡√ƒ «¬‘ ÔÂÈ
’ª◊∂ «’ Í»≈ √≈Ò ¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï Á∂ Úº÷-Úº÷
Í«‘¨¡ª Ï≈∂ ⁄⁄≈ ’ΔÂΔ ‹≈Ú∂Õ ¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï
Á∂ ÓπÒ’Δ ¡Â∂ ’ΩÓªÂΔ Ó‘ºÂÚ Ï≈∂ ⁄⁄≈ ’ΔÂΔ ‹≈Ú∂,
«¬√ÁΔ ÓπÒ’Δ ¡Â∂ ’ΩÓªÂΔ √À«‡ø◊ Ï≈∂ ◊ºÒÏ≈ ’ΔÂΔ
‹≈Ú∂ Õ «¬√ÁΔ¡ª √¯ÒÂ≈Úª ¡Â∂ «¬√ÁΔ¡ª
¡√¯ÒÂ≈Úª Ï≈∂ ⁄⁄≈ ’ΔÂΔ ‹≈Ú∂Õ «¬√ÁΔ «Â¡≈Δ
Á∂ ¡ÓÒ ˘ ÿØ÷«Á¡ª ÍÛÂ≈«Ò¡≈ ‹≈Ú∂ ¡Â∂ «¬√ ˘
¡≈͉∂ Á∂Ù ÁΔ¡ª ·Ø√ ‘≈Òª Á∂ √øÁÌ «Úº⁄ «¬‘Ȫ
ÁΔ ÍÃ√ø«◊’Â≈ ˘ «Ú⁄≈«¡≈ ‹≈Ú∂Õ «¬√ ÔÂÈ Á≈ √≈‚≈
Ó’√Á ’Ø¬Δ ¡’≈Á«Ó’ ⁄⁄≈ È‘ƒ ÏÒ«’ ¡≈͉∂ Á∂Ù
ÁΔ «¬È’Ò≈ÏΔ Ò«‘ ˘ Â∂˜Δ È≈Ò ¡º◊∂ ÚË≈¿π‰ Ò¬Δ
ÔÂÈ ‹π‡≈¿π‰≈ ˛Õ

¡’»Ï AIAG ”⁄ √ø√≈ Á∂ «¬«Â‘≈√ È∂ «¬º’
ÈÚƒ ’Ú‡ Ò¬Δ √Δ, ‹ÁØ∫ Ï≈ÒÙ«Ú’ Í≈‡Δ ¡Â∂
’≈Ó∂‚ ÚΔ.¡≈¬Δ. ÒÀ«ÈÈ È∂ Í«‘ÒΔ ÍÃØÒ∂Â≈Δ «¡≈√Â
ÁΔ √Ê≈ÍÈ≈ ’ΔÂΔ √ΔÕ ÁπÈΔ¡ª Á∂ ¡‰◊ΩÒ∂, Áπ«÷¡≈∂
¡Â∂ ÁºÏ∂-’π⁄Ò∂ ÒØ’ª Ò¬Δ «¬º’ ÈÚ∂∫ √»‹ Á≈ ¿πÁÀ
‘Ø«¬¡≈ ‹ÁØ∫ »√ Á∂ «’ÂΔ¡ª È∂ ¡≈Í‰Δ ‘Ø‰Δ ¡≈͉∂
‘ºÊª «Úº⁄ Ò¬Δ ¡Â∂ ¡≈Í‰Δ «’√Ó Á∂ Ó≈Ò’ ¡≈Í
ω∂Õ ÁπÈΔ¡ª Á∂ ‹≈‰∂ ‹ªÁ∂ «¬«Â‘≈√ «Úº⁄ Í«‘ÒΔ Ú≈Δ
´º‡-«‘ √Ó≈‹ «√‹‰ Á∂ ÍÃ≈‹À’‡ ÁΔ ÍÃÌ≈ÚΔ
Ùπ»¡≈ ‘جΔÕ ’≈Ó∂‚ √‡≈«ÒÈ È∂ ¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï
ÁΔ Á√Úƒ Ú∑∂◊ø„ ”Â∂ «Ò«÷¡≈, ““‘π‰ º’ Á∂ «¬È’Ò≈Ϫ
Á≈ «√º‡≈ √’≈ ÁΔ ⁄Ø‡Δ (Helm) «Úº⁄ ´‡∂«¡ª Á∂
«¬º’ ◊πºÍ ÁΔ Êª ´‡∂«¡ª Á∂ Á»√∂ ◊πºÍ Á∂ ÒÀ ÒÀ‰
«Úº⁄ «È’«Ò¡≈ ˛Õ ....... ÓÀ∫ ÍÀ«√ ’«Ó¿»«È ÁΔ ◊ºÒ
È‘ƒ ’ «‘≈ «‹‘ÛΔ ÍÃØÒ∂Â≈Δ ÚºÒØ∫ «¬«Â‘≈√ ˘
Í»ø‹ΔÚ≈Á «ÚπºË ÏÁÒ Á∂‰ Á≈ Ù≈ÈÁ≈, È≈«¬’≈È≈
(Heroic) Í «¬º ’ ¡√¯Ò ÔÂÈ √ΔÕ ¡’» Ï 
«¬È’Ò≈Ï «¬‘Ȫ Í«‘Ò∂ «¬È’Ò≈Ϫ ÂØ∫ «√˪’ ÂΩ
”Â∂ Úº÷≈ √ΔÕ «¬√ Á≈ ¿πÁ∂Ù ´º‡ Á∂ «¬º’ »Í ÁΔ Êª ´º‡
Á∂ Á»√∂ »Í ˘, ´‡∂«¡ª Á∂ «¬º’ ◊πºÍ ÁΔ Êª Ò؇»¡ª Á∂
Á»√∂ ◊πºÍ ˘ «Ò¡≈¿π‰≈ È‘ƒ √ΔÕ «¬√ Á≈ ¿πÁ∂Ù ÓÈπº÷
‘ºÊØ∫ ÓÈπº÷ ÁΔ ´º‡ ˘ ÷ÂÓ ’È≈, Ò؇»¡ª Á∂ √Ì ◊πºÍª
˘ ÷ÂÓ ’È≈, ÍÃØÒ∂Â≈Δ ÁΔ Â≈È≈Ù≈‘Δ √Ê≈Í ’È≈,
ÁºÏΔ¡ª-’π⁄ÒΔ¡ª ‹Ó≈ª ”⁄Ø∫ √Ì ÂØ∫ «¬È’Ò≈ÏΔ
‹Ó≈ª ÁΔ √ºÂ≈ √Ê≈«Í ’È≈, «‹√ÁΔ Í«‘Òª ’ÁΔ
‘Ø∫Á È‘ƒ ‘Δ ¡Â∂ «¬º’ ÈÚ∂∫ √Ó≈‹, ‹Ó≈Â-«‘ √Ó≈‹
˘ ‹ºÊ∂ÏøÁ ’È≈ ˛Õ”” (√‡≈«ÒÈ, “¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï
Á≈ ’ΩÓªÂΔ ÷≈√≈”, ⁄؉ڃ ⁄È≈ (¡ø◊∂˜Δ), «‹ÒÁ
A@Úƒ)Õ «¬√ «¬È’Ò≈Ï È∂ Í»Δ ÁπÈΔ¡ª ˘ «‘Ò≈ ’∂ º÷
«ÁºÂ≈Õ ÁπÈΔ¡ª Ì Á∂ √≈Ó≈‹Δ¡ª, ‹◊Δ» ‹Ó≈ª ¡Â∂
´‡∂«¡ª Á∂ «ÁÒ «Úº⁄ Á«‘Ò Ì «ÁºÂ≈Õ «¬√ È∂ ÁπÈΔ¡ª
Ì Á∂ ÁºÏ∂-’π⁄«Ò¡ª, Ó˜Á»ª-«’√≈Ȫ, ◊πÒ≈Ó ¡Â∂
ÁÏ≈¬Δ¡ª ’ΩÓª Ò¬Δ «¬º’ ÈÚƒ ¡≈√, «˜øÁ◊Δ Á∂ ÈÚ∂∫
√»‹, ÈÚ∂∫ ≈‘ ÁΔ «ÒÙ’Ø «ÁºÂΔÕ «¬√ ’’∂ ‹≈È Δ‚
È∂ «’‘≈ √Δ «’ A@ «ÁȪ È∂ √≈Δ ÁπÈΔ¡ª ˘ «‘Ò≈ ’∂
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

1

√ÂøÏ-B@AF

¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï Á≈ Ó‘ºÂÚ

¡Â∂ √Ó≈‹Ú≈Á ÁΔ ¿π√≈Δ Á≈ ¡ÓÒ Ùπ» ‘Ø «◊¡≈Õ
ÚΔ‘Úƒ √ÁΔ Á∂ ¡ºË º’ «¬º’ Í»≈ √Ó≈‹Ú≈ÁΔ ’À∫Í ‘Ø∫Á
«Úº⁄ ¡≈ «◊¡≈Õ «˜øÁ◊Δ È∂ ’≈Ó∂‚ √‡≈«ÒÈ Á∂ ’ÊÈ,
«’ ¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï È∂ √≈Ó≈‹Δ √ø√≈ ÓØ⁄∂ ˘
ÂØÛ ’∂ º÷ «ÁºÂ≈ ˛, ˘ √‘Δ «√ºË ’ «ÁºÂ≈ ¡Â∂ √ø√≈
ÿ‡È≈Úª È∂ √‡≈«ÒÈ Á∂ ’ÊÈ ”Â∂ ÓØ‘ Ò≈ «ÁºÂΔÕ
Á»√∂, ¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï È≈Ò √ø√≈ ͺË Á∂
«¬º’ ÈÚ∂∫ Ôπº◊ Á≈ ¡≈ˆ≈˜ ‘Ø«¬¡≈Õ √≈Ó≈‹Ú≈Á ¡Â∂
ÍÃØÒ∂Â≈Δ «¬È’Ò≈Ϫ Á∂ Ôπº◊ Á≈ ¡≈ˆ≈˜ ‘Ø«¬¡≈Õ «‹Ú∂∫
¡√ƒ «Íº¤∂ «˜’ ’ ¡≈¬∂ ‘ª «’ Úº÷-Úº÷ ÍÃ√«ÊÂΔ¡ª
«‘ ϑπ √≈∂ ÓπÒ’ª «Úº⁄ ÍÃØÒ∂Â≈Δ È∂ «¬È’Ò≈ÏΔ
¡ÓÒ ˘ Â∂˜ ’«Á¡ª √ºÂ≈ ”Â∂ ’Ï‹≈ ’ΔÂ≈Õ Ôπº◊ ÁΔ
«¬‘ Ë≈È≈ ÁÚøÁÚ≈ÁΔ Ë≈È≈ √ΔÕ «¬√ ÁÚøÁ Á≈ «¬º’
Í«‘¨ √≈Ó≈‹ ¡Â∂ Á»√≈ Í«‘¨ ÍÃØÒ∂Â≈Δ «¬È’Ò≈Ï
√Δ Í ÁπÈΔ¡ª «Úº⁄ ÷≈√ ’’∂ Ì≈ «Úº⁄ ’«Ó¿»«È√‡
«¬√ ÁÚøÁ Á∂ ÁØÚª Í«‘¨¡ª Á∂ ¡øÂ-√ÏøË ˘ √Ófi‰
«Úº⁄ √¯Ò È‘ƒ ‘ج∂Õ «¬√ Á≈ ÏÂ≈ÈÚΔ Ì≈ «Úº⁄
¡Ê √Δ «’ √≈Ó≈‹ Ì≈ÂΔ «¬È’Ò≈Ï Á≈ Óπº÷ ⁄؇«ÈÙ≈È≈ √Δ «’™«’ Ì≈ ¿π√ √Ó∂∫ «Úº⁄ ÏÂ≈ÈÚΔ
√≈Ó≈‹ ÁΔ Ï√ÂΔ √ΔÕ «¬√ ’’∂ ÏÂ≈ÈÚΔ √≈Ó≈‹
Óπº÷ «ÈÙ≈È≈ √Δ Í ‹ÁØ∫ Á»√Δ √ø√≈ ‹ø◊ √Ó∂∫, Ì≈ÂΔ
’«Ó¿»«È√‡ª ˘ «¬º’ «¬«Â‘≈√’ ÓΩ’≈-Ó∂Ò (historical
conjucture) ÍÃ≈Í ‘Ø«¬¡≈ √Δ Âª Ì≈ÂΔ ’«Ó¿»«È√‡ª
È∂ √≈Ó≈‹ «ÚπºË ÒÛ≈¬Δ Á≈ ’≈‹ «Â¡≈◊ ’∂ “Í«‘ÒΔ
ÍÃØÒ∂Â≈Δ «¡≈√ ÁΔ ≈÷Δ” Á∂ ’≈‹ ˘ Óπº÷ ‘Δ È‘ƒ,
«¬º’Ø-«¬º’ ’≈‹ ω≈ «Ò¡≈Õ «¬‘ «¬√ Ôπº◊ Á∂ ÁÚøÁ Á∂
ÁØÚª Í«‘¨¡ª Á∂ ¡øÂ-√ÏøË ˘ √Ófi‰ «Úº⁄ È≈Ò≈«¬’Δ
Á≈ ÍÃ◊‡≈Ú≈ √ΔÕ √≈Ó≈‹Δ √ø√≈ ÍÃÏøË «Úº⁄ √≈Ó≈‹Δ
ÓπÒ’ª ÂØ∫ «ÏȪ Ï≈’Δ √≈∂ ÓπÒ’ª «Úº⁄ «¬√ Ôπº◊ ÁΔ
ÍÃΔÌ≈Ù≈ ¡Èπ√≈ √≈Ó≈‹ «ÚπË √øÿÙ Á≈ Ó‘ºÂÚÍ»È
’≈‹ Ï«‰¡≈ «‘øÁ≈ ˛Õ Í Ì≈ÂΔ ’«Ó¿»«È√‡ª È∂
«¬√ ˘ Úº‚∂ »Í ”⁄ ¡‰◊Ω«Ò¡ª ’Δ º«÷¡≈ ˛Õ ’πfi
¡ÈØ÷∂ “√Ó≈‹Ú≈ÁΔ” È≈ «√Î √≈Ó≈‹ «ÚπºË √øÿÙ ˘
ºÁ ’Á∂ ‘È ÏÒ«’ √≈Ó≈‹Δ «ÈÚ∂Ù ÁΔ ¡«‘Ó’≈È≈
Ú’≈Ò ÚΔ ’Á∂ ‘ÈÕ «¬‘ ª È’√ÒÏ≈ÛΔ ÿØÒ ¿πÍøÂ
’«Ó¿»«È√‡ «¬È’Ò≈ÏΔ¡ª È∂ Ì≈ Á≈ ¡Ë-Ï√ÂΔ,
¡Ë-‹◊Δ» ÷≈√≈ ÂÀ¡ ’’∂, √≈Ó≈‹ «ÚπºË √øÿÙ
˘ Óπº÷ ÓØ⁄∂ (forefront) ”Â∂ «Ò¡ªÁ≈Õ

¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï È∂ »√ «Úº⁄ Í»ø‹ΔÚ≈ÁΔ¡ª ˘
√ºÂ≈ ÂØ∫ ¿π÷≈Û √πº«‡¡≈ ¡Â∂ ÍÃØÒ∂Â≈Δ ÁΔ Â≈È≈Ù≈‘Δ
√Ê≈«Í ’ΔÂΔ ¡Â∂ √Ó≈‹Ú≈Á ¡Â∂ √≈ÓÚ≈Á ÁΔ ¿π√≈Δ
Ò¬Δ ≈‘ ÷Ø‘«Ò¡≈Õ Í «¬‘ Ó«‘˜ ’Ø¬Δ ’ΩÓΔ, ’جΔ
»√Δ ÚÂ≈≈ ‘Δ È‘ƒ √Δ ÏÒ«’ «¬√ Á≈ ’ΩÓªÂΔ Ó‘ºÂÚ
ÚΔ √ΔÕ ’≈Ó∂ ‚ √‡≈«ÒÈ ’«‘ø Á ∂ ‘È, ““¡’» Ï 
«¬È’Ò≈Ï ˘ “’ΩÓΔ √ΔÓ≈Úª” «Úº⁄ º÷ ’∂ ‘Δ È‘ƒ
√Ó«fi¡≈ ‹≈ √’Á≈, «¬‘ Óπ„Ò∂ ÂΩ ”Â∂ ’ΩÓªÂΔ √ø√≈
ÍÃÏøË Á≈ «¬È’Ò≈Ï ˛ «’™«’ «¬√ Á≈ ¡Ê Ó≈ÈÚÂ≈
Á∂ √ø√≈ «¬«Â‘≈√ «Úº⁄ «¬º’ À‚Δ’Ò ÂÏÁΔÒΔ ˛,
Í»‹
ø ΔÚ≈ÁΔ √ø√≈ ÂØ∫ ÈÚ∂∫ √Ó≈‹Ú≈ÁΔ √ø√≈ ÚºÒ ÂÏÁΔÒΔ
˛Õ”” (√‡≈«ÒÈ, ⁄؉ÚΔ¡ª «Ò÷ª, «‹ÒÁ Á√Úƒ)Õ «¬√
’’∂ ¡√ƒ «¬ºÊ∂ ¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï Á∂ Ó‘ºÂÚ Á∂ ’ΩÓΔ
¡Â∂ ’ΩÓªÂΔ ÁØÚª Í«‘¨¡ª Ï≈∂ ⁄⁄≈ ’ª◊∂Õ Í«‘Òª
¡√ƒ ’ΩÓªÂΔ Í«‘¨¡ª Ï≈∂ ⁄⁄≈ ’ª◊∂Õ
’≈Ó∂‚ ÒÀ«ÈÈ È∂ «’‘≈ √Δ «’ √≈Ó≈‹ √ø√≈
Í»ø‹ΔÚ≈ÁΔ ÍÃÏøË ˛Õ ¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï È∂ √ø√≈
Í»ø‹ΔÚ≈Á ˘ ¿πÊØ∫ ÂØÛ «ÁºÂ≈, «‹ºÊ∂ «¬√ ÁΔ ’Ó˜Ø ’ÛΔ
√ΔÕ √≈ÊΔ √‡≈«ÒÈ ¡Èπ√≈ ¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï È∂
√ø√≈ √≈Ó≈‹Δ Îø‡ ˘ ÂØÛ ’∂ º÷ «ÁºÂ≈Õ «¬√ È∂ √ø√≈
√≈Ó≈‹Δ ÍÃÏøË Á∂ Ï‘π ں‚∂ ÓπÒ’ «Úº⁄ √Ó≈¬∂Á≈Δ ˘
√ºÂ≈ ÂØ∫ ¿π÷∂Û ’∂ ÍÃØÒ∂Â≈Δ Á∂ ‘ºÊ √ºÂ≈ Á∂ «ÁºÂΔÕ ‹ÁØ∫
’Ø¬Δ √ø◊Ò ‡πº‡ ‹ªÁ≈ ˛ ª «¬√ Á∂ ‹’ÛÈ ÁΔ √ÓºÊ≈
Ï‘π ÿ‡ ‹ªÁΔ ˛Õ ‹∂’ ‘Ø √º‡ª ÍÀ∫ÁΔ¡ª ‘È Âª
√ø◊Ò Á∂ «÷ÒÈ-«Ï÷È Á≈ ¡ÓÒ Ùπ» ‘Ø «◊¡≈Õ
‘’Δ’Â «Úº ⁄ ÚΔ «¬Ú∂ ∫ ‘Δ Ú≈Í«¡≈Õ ¡’» Ï 
«¬È’Ò≈Ï È∂ Ï√ÂΔ¡ª «Úº⁄ Óπ’ÂΔ Ò«‘ª ˘ ¡Ê≈‘
ÏÒ Ï÷«Ù¡≈Õ «¬√ È≈Ò √≈Ó≈‹ ÁΔ¡ª ¡øÁ»ÈΔ
«ÚØËÂ≈¬Δ¡ª «Âº÷Δ¡ª ‘Ø ◊¬Δ¡ªÕ ÚΔ‘«Ú¡ª Á∂ ¡øÂ
º’ √≈Ó≈‹ ◊«‘∂ √ø’‡ Á≈ «Ù’≈ ‘Ø «◊¡≈Õ «¬√ Á≈
¡÷Δ ”⁄ «√º‡≈ Á»‹Δ Úº‚Δ √ø√≈ ‹ø◊ «Úº⁄ «È’«Ò¡≈Õ
‹ø◊ Á∂ ÷≈ÂÓ∂ ”Â∂ √≈Ó≈‹Δ ´º‡ Á≈ Ï√ÂΔÚ≈ÁΔ »Í
÷ÂÓ ‘Ø «◊¡≈ ¡Â∂ ≈‹ÈΔÂ’ “¡≈˜≈ÁΔ” Á≈ ¡ÀÒ≈È
’ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ Í»ÏΔ Ô»Í Á∂ ÓπÒ’ª «Úº⁄ √Ó≈‹Ú≈ÁΔ
‹Ó‘»Δ¡Â ÁΔ √Ê≈ÍÈ≈ ‘Ø ◊¬Δ ¡Â∂ ¬∂ÙΔ¡≈ Á∂ √Ì ÂØ∫
Úº ‚ ∂ Á∂ Ù , ⁄ΔÈ «Úº ⁄ ÈÚ-‹Ó‘»  Δ «¬È’Ò≈Ï
’«Ó¿»«È√‡ Í≈‡Δ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄ «√∂ ⁄Û∑ «◊¡≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

2

√ÂøÏ-B@AF

√≈‚Δ ÒΔ‚«ÙÍ «¬√ ˘ √Ófi‰Ø∫ ¡√ÓºÊ ‘ΔÕ
ÂΔ√∂, √ø√≈ ’«Ó¿»«È√‡ Ò«‘ «Úº⁄ √ØÙÒ
‚ÀÓØ’∂«‡’ πfi≈È, √ØËÚ≈ÁΔ πfi≈È Á≈ Ӻ √Δ «’ √Ú«Ú¡≈Í’ Ï≈Ò◊ Ú؇ ¡«Ë’≈ Á∂ ‘Ø∫Á «Úº⁄ ¡≈¿π‰
È≈Ò, ⁄؉ª ≈‘ƒ Í≈ÒΔÓÀ∫‡ «Úº⁄ Ï‘π«◊‰ÂΔ ÍÃ≈ÍÂ
’’∂, √Ó≈«‹’ ÂÏÁΔÒΔ ’ΔÂΔ ‹≈ √’ÁΔ ˛Õ «¬√ Ò¬Δ
«‘ø√≈ ‹ª ‘«Ê¡≈ÏøÁ «¬È’Ò≈Ï ÁΔ ’Ø¬Δ Êª È‘ƒÕ Í
¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï, «‹‘Û≈ ‘«Ê¡≈ÏøÁ ψ≈Ú Á∂
»Í «Úº⁄ «√∂ ⁄«Û¡≈ È∂ √ØÙÒ ‚ÀÓØ’∂√Δ ÁΔ ÙªÂÓ¬Δ
ÂÏÁΔÒΔ Á∂ «√˪ ˘ ºÁ ’ «ÁºÂ≈Õ
Ï‘π  √≈∂ Ïπ  Ô» ¡ ≈ «√˪’≈ª Úº Ò Ø ∫ «¬‘
ÍÃ⁄≈«¡≈ ‹ªÁ≈ √Δ «’ ÍÀÁ≈Ú≈ ÁΔ ◊º‚Δ Á∂ «ÛÈ
Ò¬Δ ÁØÚª Í‘Δ¡ª ÁΔ ˜» ˛, «¬º’ Í‘Δ¬∂ ”Â∂ «¬‘
◊º‚Δ È‘ƒ ⁄ºÒ √’ÁΔÕ ¿π‘ ’«‘øÁ∂ √È «‹Ú∂∫ ÍÃØÒ∂Â≈Δ
ÂØ∫ «ÏȪ √Ó≈«‹’ ÍÀÁ≈Ú≈ √øÌÚ È‘ƒ, ¿π√∂ Â∑ª
ÍÀÁ≈Ú≈ ˘ ‹ºÊ∂ÏøÁ ’È Ò¬Δ √Ó≈¬∂Á≈ ÁΔ ÍÃÏøËÈ
¡Â∂ ‹ºÊ∂ÏøÁ’≈Δ «ÏȪ ÚΔ «¬‘ √øÌÚ È‘ƒÕ ¡’»Ï
«¬È’Ò≈Ï ¡Â∂ ¿π√ ÂØ∫ Ï≈¡Á √Ó≈‹Ú≈ÁΔ ÍÀÁ≈Ú≈
‹ºÊ∂ÏøÁ ’’∂ ÍÃØÒ∂Â≈Δ È∂ ¡ÓÒ «Úº⁄ √≈«Ï ’ «ÁºÂ≈
«’ √Ó≈¬∂Á≈ «ÏȪ, ÏπÔ»¡≈‹Δ «ÏȪ √Ó≈«‹’ ÍÀÁ≈Ú≈
√øÌÚ ˛Õ «¬√ Ò¬Δ ÏπÔ»¡≈‹Δ ÁΔ ’Ø¬Δ ‹» ȑƒÕ
√Ó≈‹Ú≈Á ÁΔ ¿π√≈Δ √øÌÚ ÚΔ ˛ ¡Â∂ ˜»Δ ÚΔ ˛Õ
⁄ΩÊ∂, ¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï È≈Ò Ï√ÂΔ¡ª Á∂ ÒØ’ª
Á∂ √≈Ó≈‹ ÂØ∫ Óπ’ÂΔ Ò¬Δ ÿØÒ Ò¬Δ ¿π◊≈√≈ ¡Â∂
¿πÂÙ≈‘ ª «Ó«Ò¡≈ ‘Δ «’™«’ «¬√ È≈Ò «¬√ √øÿÙ
Ò¬Δ «√¡≈√Δ, «¬÷Ò≈’Δ ¡Â∂ ÍÁ≈Ê’ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ
«¬º ’ «Áz Û , «È√π ¡ ≈Ê ¡Â∂ ¡‚Ø Ò «¬«Â‘≈ÁΔ,
√Ó≈‹Ú≈ÁΔ ÓπÒ’ «ÓÒ «◊¡≈Õ «¬√ ÂØ∫ «ÏȪ «¬√ È∂
ÁÏ≈¬∂ ÓπÒ’ª «Úº⁄ ÍÃØÒ∂Â≈Δ «¬È’Ò≈Ï Ò¬Δ ÚΔ ≈‘
÷ØÒ∑ «ÁºÂ≈Õ √≈ÊΔ √‡≈«ÒÈ ’«‘øÁ∂ ‘È, ““«¬√ Á≈ ¡Ê
˛ «’ ¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï È≈Ò «¬º’ ÈÚ∂∫ ÁΩ Á≈
¡≈ˆ≈˜ ‘Ø«¬¡≈ «‹√ ÁΩ «Úº⁄ ÁºÏ∂-’π⁄Ò∂ ÓπÒ’ª «Úº⁄
Ï√ÂΔ «¬È’Ò≈Ϫ Á∂ ÁΩ Á≈ ¡≈ˆ≈˜ ‘Ø«¬¡≈ ˛,
«¬È’Ò≈Ï «‹‘Û∂ ÍÃØÒ∂Â≈Δ È≈Ò ◊·‹ØÛ ’’∂ ¡Â∂
ÍØÃÒ∂Â≈Δ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄ ‘Ø ‘∂ ‘ÈÕ”” (¡’»Ï
«¬È’Ò≈Ï Á≈ ’Ω Ó ªÂΔ ÷≈√≈, ÒÀ « ÈÈÚ≈Á ÁΔ¡ª
√Óº « √¡≈Úª, √¯≈ BG@)Õ ¡’» Ï  «¬È’Ò≈Ï È∂
√≈Ó≈‹Δ ÓπÒ’ª «Úº⁄ ÍÃØÒ∂Â≈Δ «¬È’Ò≈Ϫ ˘ ÂΔÏ

‹ÁØ∫ ÚΔ Ôπº◊ Á∂ ÁØÚª Í«‘¨¡ª Á∂ ¡øÂ-√ÏøË ˘
«’√∂ Í≈«√™ ÚΔ √‘Δ »Í «Úº⁄ È‘ƒ √Ó«fi¡≈ «◊¡≈ ª
«¬√ Á∂ Ïπ∂ «√º‡∂ ‘Δ «È’Ò∂ ‘ÈÕ «¬‘Ȫ ÁØÚª Í«‘¨¡ª
«Úº⁄Ø∫ √≈Ó≈‹, Ôπº◊ Á≈ Óπº÷ Í«‘¨ ˛Õ √ØÚΔ¡Â Ô»ÈΔ¡È
«Úº⁄ Í≥‹≈‘«Ú¡ª «Úº⁄ √Ó≈¬∂Á≈Δ Á∂ √ºÂ≈ ”Â∂ ÓπÛ’≈Ï‹ ‘Ø ‹≈‰ ¡Â∂ √Ó≈‹Ú≈ÁΔ ’À∫Í Á∂ Úº‚∂ «‘º√∂ «Úº⁄
«Èÿ≈ È≈Ò «¬‘ ‘’Δ’Â ‘Ø ÚΔ √ͺه ‘Ø ◊¬Δ √ΔÕ
Í ⁄ΔÈ ÁΔ ’«Ó¿»«È√‡ Í≈‡Δ ÁΔ ÈΩÚƒ ’ª◊√, ‹Ø
«ÒÈ «Í¡≈˙ Á∂ ÍÃÌ≈Ú ”⁄ √Δ, È∂ Ôπº◊ ÁΔ «¬√ Ë≈È≈
˘ ÏÁÒ ’∂ «¬√ ˘ ““√≈Ó≈‹ ÁΔ Í»È ÂÏ≈‘Δ ¡Â∂
√Ó≈‹Ú≈Á ÁΔ √ø√≈ «Ú¡≈ÍΔ «‹ºÂ”” (Era of total
collapse of imperialism and worldwide victory
of socialism) ◊Á≈È «ÁºÂ≈Õ «¬√ Á≈ ¡Ê √Δ «’
Ϻ√ √≈Ó≈‹ ª Í»Δ Â∑ª ÂÏ≈‘ ‘؉ ‹≈ «‘≈ ˛Õ «¬√
Á≈ ¡Ê √Δ «’ «¬√Â∂ Â∂˜Δ È≈Ò ÚÁ≈‰Δ √º‡ª Ó≈Δ¡ª
‹≈‰Õ «¬√ Á≈ ÈÂΔ‹≈ ‘ÓÒ≈Ú Á≈¡-Í∂⁄’ ÈΔÂΔ
¡Í‰≈¿π‰ «Úº⁄ «È’Ò‰≈ √ΔÕ «¬√ Á≈ ÚË∂∂ ÍÃÌ≈Ú
Ì≈ «Úº⁄ Á∂÷‰ «Úº⁄ ¡≈«¬¡≈Õ Ì≈ÂΔ ’«Ó¿»«È√‡
Í≈‡Δ (Ó≈’√Δ-ÒÀ«ÈÈΔ) ÁΔ ÒΔ‚«ÙÍ È∂ √ºÂ«Ú¡ª
Á∂ Á‘≈’∂ ˘ Óπ’ÂΔ Á≈ Á‘≈’≈ ω≈¿π‰ Á≈ Ò’Ù ¿πÒΔ’
«ÁºÂ≈Õ «¬√ ÂØ∫ ÚΔ ¡º◊∂ ‹ª«Á¡ª «¬√ ÁΔ √ΔÓ≈-∂÷≈ ˘
AIGE º’ ÒÀ ¡ªÁ≈Õ «¬√∂ √Ófi «‘ «¬‘ ¡ÀÒ≈È ’
«ÁºÂ≈ «◊¡≈ «’ “‘ÓÒ≈ ’Ø-√ÚÀ ≈÷Δ ÁΔ ÍÃÚ≈‘ È≈
’Ø”Õ ◊πΔÒ≈ ÿØÒ ˘ ÿØÒ Á≈ «¬º’Ø »Í ¡ÀÒ≈È «ÁºÂ≈
«◊¡≈Õ «Ú√Ê≈ ÂØ∫ Ï⁄«Á¡ª ¡√ƒ ’«‘ √’Á∂ ‘ª «’
Ôπ º ◊ ÁΔ «¬√ ¡ø  Óπ ÷ Δ √Ófi ‹Ø «¬º ’ Í»  Δ-√»  Δ
Ó≈¡’∂Ï≈˜ Á≈¡Í∂⁄’ Ò≈¬ΔÈ √≈‘Ó‰∂ ¡≈¬ΔÕ ⁄ΔÈ
ÁΔ ’«Ó¿»«È√‡ Í≈‡Δ È∂ ¡≈Í‰Δ Á√Úƒ ’ª◊√ «Úº⁄
Ôπº◊ Ï≈∂ «ÒÈ «Í¡≈˙ ÁΔ «¬√ ¡øÂÓπ÷Δ Ë≈È≈ ˘ ºÁ
’’∂, √‘Δ √Ófi ˘ Ï‘≈Ò ’ΔÂ≈Õ Ì≈ «Úº⁄ ÍπÈ√π‹Δ ’∂∫ÁΔ ’Ó∂‡Δ È∂ “⁄ΔÈΔ Í≈‡Δ ÁΔ Á√Úƒ ’ª◊√
ÂØ∫ «√º÷«Á¡ª” Ȫ Á∂ Á√Â≈Ú∂‹ «Úº⁄ Ó≈¡’∂Ï≈‹ √Ófi
Â∂ ÈΔÂΔ¡ª ˘ √π Ë ≈È Úº Ò Ó‘º  ÚÍ»  È ’ÁÓ
ÚË≈«¬¡≈Õ ‘≈Òª«’ ’≈Ó∂‚ √‡≈«ÒÈ È∂ ª Ï‘πÂ
Í«‘Òª ‘Δ «’‘≈ √Δ, ““ÒÀ«ÈÈÚ≈Á, √≈Ó≈‹ ¡Â∂
ÍÃØÒ∂Â≈Δ «¬È’Ò≈Ï Á∂ Ôπº◊ Á≈ Ó≈’√Ú≈Á ˛Õ””
(ÒÀ«ÈÈÚ≈Á ÁΔ¡ª ÈΔ‘ª) «¬√ Á≈ ¡Ê √ͺه √Δ «’
Ôπº◊ ˘ ºÁ‰ Á≈ ¡Ê ÒÀ«ÈÈÚ≈Á ˘ ºÁ‰≈ ˛Õ Í
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

3

√ÂøÏ-B@AF

‹ΔÚÈ, √ªfi≈ √º«Ì¡≈⁄≈ ¡Â∂ √ªfi≈ «¬«Â‘≈√’ «Ú√≈
¡≈«Á √ÈÕ ¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï È∂ «¬‘Ȫ √Ì ’ΩÓª ˘
Úº‚-»√Δ Á≈Ï∂ ÂØ∫ Óπ’ ’’∂ ¡≈Í≈-«È‰∂ Á≈ ‘º’
«ÁºÂ≈ Í È≈Ò ‘Δ «¬‘Ȫ √≈Δ¡ª ’ΩÓª Á∂ «ÏȪ ¡º‚
‘Ø«¬¡ª Ï≈ÏÂ≈ Á∂ ¡Ë≈ ”Â∂, √ÚÀ-«¬º¤≈ È≈Ò «¬º’
Ô»ÈΔ¡È «Úº⁄ Ò≈ÓÏøÁ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ √Ì ’ΩÓª ÁΔ¡ª
¡≈Í‰Δ¡ª √ØÚΔ¡Âª √È ¡Â∂ ÓπÒ’ √ØÚΔ¡Âª ÁΔ
Ï≈ÏÂ≈ Á∂ ¡Ë≈ ”Â∂ √ÚÀ-«¬º¤Â Ô»ÈΔ¡È √ΔÕ √≈ÊΔ
√‡≈«ÒÈ ’«‘øÁ∂ ‘È, ““¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï Á≈ «¬‘
«ÚÙ∂Ù ÷≈√≈ ˛ «’ «¬√ È∂ Ï√ÂΔ¡ª ¡Â∂ ’ΩÓª Á∂
«¬È’Ò≈Ï ˘ ’ΩÓΔ ÁπÙÓ‰Δ ¡Â∂ ‡’≈¡ Á∂ fiø‚∂ «‘Â
È‘ƒ ÏÒ«’ √øÔπ’ √ØÚΔ¡Â √Ó≈‹Ú≈ÁΔ ◊‰≈‹
(USSR) «Úº⁄ Úº÷-Úº÷ ’ΩÓª Á∂ Ó˜Á»ª «’√≈Ȫ «Ú⁄’≈
¡≈Í√Δ «ÚÙÚ≈Ù, Ì≈ÂΔ √πÒ∑≈ √¯≈¬Δ Á∂ fiø‚∂ «‘Â,
’ΩÓÚ≈Á Á∂ È‘ƒ ’ΩÓªÂΔÚ≈Á Á∂ È≈Ó ”Â∂ Í»«¡ª ’ΔÂ≈Õ””
(√‡≈«ÒÈ, ¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï Á≈ ’ΩÓªÂΔ ÷≈√≈,
ÒÀ«ÈÈÚ≈Á ÁΔ¡ª √Óº«√¡≈Úª, √¯≈ BG@)
ÂΔ√∂, ¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï «¬º’ ≈‹ÈΔÂ’,
¡≈«Ê’ ¡Â∂ √Ó≈«‹’ «¬È’Ò≈Ï ‘Δ È‘ƒ √ΔÕ «¬‘
»√ ÁΔ Ó˜Á» ‹Ó≈ Á∂ «ÁÓ≈◊ª «Úº⁄ ÚΔ «¬È’Ò≈Ï
ÚΔ √ΔÕ «¬‘ «Ú⁄≈Ë≈≈ «Úº⁄ ÚΔ «¬È’Ò≈Ï √ΔÕ «¬√
È∂ » √ ÁΔ Ó˜Á»  ‹Ó≈ Á≈ Úº ‚ ∂ ͺ Ë  ”Â∂
«¬È’Ò≈ÏΔ’È ’ΔÂ≈Õ ¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï Ó«‘‹ A@
«ÁȪ «Úº⁄ Ú≈Í«¡≈ «¥ÙÓ≈ È‘ƒ √Δ, ÏÒ«’ «¬‘
Á‘≈«’¡ª ϺËΔ «√ÛΔ ¡Â∂ «Âº÷∂ «Ú⁄≈Ë≈’ ÿØÒ Á≈
«√º‡≈ √ΔÕ ¿πÈΔÚƒ √ÁΔ Á∂ ¡ø «Úº⁄ »√ «Úº⁄ ÈØÁÚ≈Á
Á≈ ÏØÒÏ≈Ò≈ √Δ, «‹√ Á≈ ’«‘‰≈ √Δ «’ »√ «Úº⁄
Í»ø‹ΔÚ≈Á È‘ƒ ¡≈ √’Á≈Õ «¬√ ’’∂ »√ «Úº⁄ Ó˜Á»
‹Ó≈ ÚΔ √Ó≈«‹’ Ù’ÂΔ Ú‹Ø∫ ‘Ø∫Á «Úº⁄ È‘ƒ ¡≈
√’ÁΔÕ «¬√ ’’∂ »√ «Úº⁄ «’√≈È «¬È’Ò≈Ï ‘ØÚ∂◊≈Õ
√≈ÊΔ ÒÀ«ÈÈ È∂ ÈØÁÚ≈Á ˘ ºÁ ’È Ò¬Δ «√ √πº‡ ’∂
’øÓ ’ΔÂ≈ ¡Â∂ ““»√ «Úº⁄ ÷∂ÂΔ «Úº⁄ Í»ø‹ΔÚ≈Á Á≈
«Ú’≈√”” È≈Ó ÁΔ ÍØÊΔ «Ò÷Δ «‹√ «Úº⁄ ¿π‘Ȫ √Ê≈«ÍÂ
’ΔÂ≈ «’ √Ú≈Ò «¬‘ È‘ƒ «’ »√ «Úº⁄ Í»ø‹ΔÚ≈Á ‘Ø
√’Á≈ ‹ª È‘ƒ, ‘’Δ’Â ˛ «’ »√ «Úº⁄ Í»ø‹ΔÚ≈Á ¡≈
¸º«’¡≈ ˛Õ
«¬√ÂØ∫ Ï≈¡Á √≈ÊΔ ÒÀ«ÈÈ È∂ Ó˜Á» ‹Ó≈ «Úº⁄
◊Ò πfi≈Ȫ «ÚπºË ’∂∫Á« ’ΔÂ≈Õ Í≈‡Δ «÷ø‚ ’∂

◊ÂΔ Ï÷ÙΔÕ
‘π‰ ¡√ƒ ¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï Á∂ ’ΩÓΔ Ó‘ºÂÚ
Ï≈∂ ◊ºÒ ’ª◊∂Õ
«¬È’Ò≈ÏΔ ¡ÓÒ ÁΩ≈È «¬È’Ò≈Ï ÁΔ √øÌ≈ÚÈ≈
Ï≈∂ ÁØ «ÚØËΔ Ë≈È≈Úª √≈‘Ó‰∂ ¡≈¬Δ¡ªÕ «¬º’ «Ò˙È
‡≈‡√’Δ ÚºÒØ∫ «Ò¡ªÁΔ “√Ê≈¬Δ «¬È’Ò≈Ï” (Permanent revolution) ÁΔ Ë≈È≈ √ΔÕ «¬√ Á≈ ¡Ê √Δ «’
«¬È’Ò≈Ï «Ú’«√ ԻÍΔ Á∂Ùª «Úº⁄ ‘ØÚ∂◊≈ ¡Â∂ «¬‘
’¬Δ Á∂ Ù ª «Úº ⁄ , «‹‘Ȫ «Úº ⁄ √º « Ì¡≈⁄≈’ ¡Â∂
ÍÁ≈Ê’ «Ú’≈√ Á≈ ͺË «¬º’Ø «‹‘≈ ˛Õ ‡≈‡√’Δ Á≈
Óøȉ≈ √Δ «’ «¬‘ √Ê≈¬Δ «¬È’Ò≈Ï ˛ ¡Â∂ «¬‘Δ
«¬È’Ò≈Ï √Ê≈¬Δ ‘ØÚ∂◊≈Õ «¬√ Á∂ ¿πÒ‡ ÒÀ«ÈÈ ¡Â∂
Ï≈ÒÙ«Ú’ Í≈‡Δ ÁΔ Ë≈È≈ “’Ó˜Ø ’ÛΔ” ÁΔ Ë≈È≈
√ΔÕ «‹√ Á≈ ¡Ê √Δ «’ √≈Ó≈‹ «¬º’ √ø√≈ «Ú¡≈ÍΔ
ÚÂ≈≈ ˛, «¬º’ √ø√≈ ÍÃÏøË ˛Õ «¬√ √ø√≈ ÍÃÏøË ˘
¿πÊ∂ ÂØ«Û¡≈ ‹≈ √’Á≈ ˛, «‹ºÊ∂ «¬√ ÁΔ √Ì ÂØ∫ ’Ó˜Ø
’ÛΔ ‘ØÚ∂Õ √≈Ó≈‹Δ √ø◊Ò ˘ ¿πÊØ∫ ÂØ«Û¡≈ ‹≈ √’Á≈
˛, «‹ºÊ∂ «¬√ ÁΔ ’Ó˜Ø ’ÛΔ ‘ØÚ∂Õ «¬È’Ò≈Ï «¬º’ Á∂Ù
«Úº⁄ ‘Ø √’Á≈, ‹Ø ÚΔ Á∂Ù «¬√ √ø◊Ò «Úº⁄ ’Ó˜Ø ’ÛΔ
‘ØÚ∂◊≈Õ ¿π‘Ȫ ˜Ø Á∂ ’∂ «’‘≈ «’ »√ «¬º’ ¡«‹‘Δ
’Ó˜Ø ’ÛΔ ˛ «’™«’ «¬ºÊ∂ √ø√≈ √≈Ó≈‹ ÍÃÏøË ÁΔ¡ª
√≈Δ¡ª «ÚØËÂ≈¬Δ¡ª «¬’º·Δ¡ª ‘Ø¬Δ¡ª ‘ÈÕ «¬‘Ȫ
√≈Δ¡ª «ÚØËÂ≈¬Δ¡ª ÁΔ ◊ø„ »√ «Úº⁄ ˛ ¡Â∂ «¬ºÊ∂ ‘Δ
÷πºÒ √’ÁΔ ˛Õ «¬√ ’’∂ «¬È’Ò≈Ï Í«‘Òª Ô»Í Á∂
¿πμÈÂ/«Ú’√ Á∂Ùª «Úº⁄ È‘ƒ ÏÒ«’ Ô»Í Á∂ √Ì ÂØ∫
«Í¤Û∂ Á∂Ù »√ «Úº⁄ ‘ØÚ∂◊≈Õ”” ¡’»Ï «¬È’Ò≈Ï È∂
ÒÀ«ÈÈ Á∂ “’Ó˜Ø ’ÛΔ” «√˪ ÁΔ ÍπÙ‡Δ ’ «ÁºÂΔ
¡Â∂ ‡≈‡√’Δ ÁΔ Ë≈È≈ ˘ ºÁ ’ «ÁºÂ≈Õ
Ì≈ ڪ◊ ‘Δ »√ ÚΔ Ï‘π’ΩÓΔ Á∂Ù √ΔÕ Ì≈Δ
Ï‘πӺ Ú≈ÒΔ ’ΩÓ Úº‚-»√Δ √ÈÕ «¬‘Ȫ ÂØ∫ «ÏȪ ¡È∂’ª
¤Ø‡Δ¡ª ’ΩÓª/’ΩÓΔ¡Âª √ÈÕ √≈Δ¡ª ¤Ø‡Δ¡ª ’ΩÓª ”Â∂
Úº‚-»√Δ¡ª Á≈ Á≈Ï≈ √ΔÕ ¿π‘Ȫ ≈‹ÈΔ«Â’, ¡≈«Ê’
¡Â∂ √º«Ì¡≈⁄≈’, Ô≈«È ‘ ͺ÷Ø∫ Úº‚-»√Δ¡ª ÚºÒØ∫
ÁÏ≈«¬¡≈ ‹ªÁ≈ √ΔÕ ÒÀ«ÈÈ È∂ »√ ˘ “’ΩÓª Á≈ ‹∂Ò÷≈È≈”
’≈ «ÁºÂ≈ √ΔÕ ÏÒ≈Ù«Ú’ª È∂ È≈¡≈ «ÁºÂ≈ √Δ «’
¿π‘ ¤Ø‡Δ¡ª Úº‚Δ¡ª √Ì ’ΩÓª ˘ ¡≈Í≈ «È‰∂ Á≈ ‘º’
Á∂‰◊∂Õ ¿π‘Ȫ È∂ ’ΩÓ ÁΔ «Ú«◊¡≈È’ ÍÃΔÌ≈Ù≈ «ÁºÂΔ,
«‹√Á≈ ¡≈Ë≈ √ªfiΔ ÏØÒΔ, √ªfi≈ «÷ºÂ≈, √ªfi≈ ¡≈«Ê’
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

4

√ÂøÏ-B@AF

◊πºÍª «Úº⁄ Úø‚ ¸º’Δ √ΔÕ ÒÀ«ÈÈ È∂ ¡≈«Ê’Ú≈Á ˘
Ó˜Á» ‹Ó≈ «Úº⁄ √Ì ÂØ∫ ÷ÂÈ≈’ πfi≈È «ÚπºË ÍÀ◊º ‚ ’∂ √ø ÿ Ù ’ΔÂ≈Õ ¿π ‘ Ȫ √≈«Ï ’ΔÂ≈ «’
¡≈«Ê’Ú≈Á, ‡∂‚ Ô»ÈΔ¡ÈÚ≈Á º «Úº⁄ ÏπÔ»¡≈
«Ú⁄≈Ë≈≈ ˛Õ «¬√ Â∑ª ¿π‘Ȫ È∂ Ó˜Á» ‹Ó≈ Á∂
≈‹ÈΔ«Â’ √øÿÙª Á≈ «ÍÛ «Â¡≈ ’ΔÂ≈Õ «¬‘ √øÿÙ
ÒÀ«ÈÈ ÁΔ Íπ√Â’ ’Δ ’È≈ ÒØÛΔ¬∂ «Úº⁄ Á‹ ˛Õ «¬√
¡Ë≈ ”Â∂ ¿π‘Ȫ «÷ø‚Δ-Íπø‚Δ Í≈‡Δ ˘ «¬º’Óπº· ’È
Ò¬Δ «¬º’ ’πºÒ »√ ¡ıÏ≈ «¬√’≈ ’º«„¡≈Õ ¡◊Ò∂
’ÁÓ Ú‹Ø∫ AI@C «Úº⁄ Í≈‡Δ ÁΔ Á»‹Δ ’ª◊√ ÏπÒ≈¬Δ
◊¬ΔÕ «¬√ «Úº⁄ «¬√’≈Ú≈ÁΔ √Ì ÂØ∫ Úº‚≈ ◊πºÍ √ΔÕ
’ª◊√ Á∂ ¡÷Δ «Úº⁄ ÏπøÁ ◊πºÍ ¡Â∂ Ï⁄∂ÔÒØ ◊πºÍ
Ú≈’ ¡≈¿»‡ ’ ◊¬∂Õ Í Í≈‡Δ Á∂ √ø’ÒÍ Á∂ √π¡≈Ò
”Â∂ «¬√’≈Ú≈ÁΔ Ï≈ÒÙ«Ú’ (Ï‘π « ◊‰ÂΔ) ¡Â∂
ÓÀÈÙ«Ú’ (ÿº‡«◊‰ÂΔ) «Úº⁄ Úø‚∂ ◊¬∂Õ ÒÀ«ÈÈ È∂
¡≈Í‰Δ Íπ√Â’ “«¬º’ ’ÁÓ ¡º◊∂ ÁØ ’ÁÓ «Íº¤∂” «Úº⁄
Í≈‡Δ Á∂ Áπº√ √ø’ÒÍ ˘ √Ê≈«Í ’ΔÂ≈Õ
ÒÀ«ÈÈ È∂ ÓÀ’Ú≈Á «ÚπºË “ÍÁ≈ÊÚ≈Á ¡Â∂
¡ÈπÌÚ«√ºË ¡ÒØ⁄È≈” Ȫ ÁΔ Íπ√Â’ «Ò÷ΔÕ
AI@E Á∂ «¬È’Ò≈Ï ÁΔ ¡√¯ÒÂ≈ ¿πÍø «¬º’
Í≈√∂ ÁØ πfi≈È ÍÃ◊‡ ‘ج∂Õ «¬º’ ÷≈ÂÓ∂Ú≈ÁΔ ‹Ø Í≈‡Δ ˘
’≈˘È Á∂ Á≈«¬∂ º’ √Δ«Ó ’È≈ ⁄≈‘πøÁ≈ √Δ ¡Â∂
Á»√≈ ‹Ø Í≈ÒΔÓÀ∫‡ ¡Â∂ ’≈˘ÈΔ ¡Á≈«¡ª «Úº⁄ ’øÓ
˘ ºÁ ’Á≈ ¡Â∂ Í≈ÒΔÓÀ∫‡ ÓÀ∫Ï ˘ Ú≈«Í√ ÏπÒ≈¿π‰
ÁΔ Óø◊ ’Á≈ √ΔÕ ÒÀ«ÈÈ Â∂ Ï≈ÒÙ«Ú’ª È∂ «¬‘Ȫ
ÁØ‘ª πfi≈Ȫ «ÚπºË ‚‡ ’∂ ÒÛ≈¬Δ «ÁºÂΔ ¡Â∂ È≈Ò
‡≈‡√’Δ ÁΔ ÓΩ’≈ÍÃ√ÂΔ ˘ ÚΔ ‘≈«¬¡≈Õ
Í«‘ÒΔ √ø√ ≈ ‹ø◊ «Úº⁄ Á»√ Δ ’ΩÓªÂΔ Á∂
¡≈◊»¡ª È∂ ¡≈Í‰Δ ¡≈Í‰Δ Ó≈ ̻ÓΔ ÁΔ ≈÷Δ Á≈
È≈¡≈ «ÁºÂ≈ ª ÒÀ«ÈÈ È∂ √≈Ó≈‹Δ ‹ø◊ ˘ ÿ∂¨ ‹ø◊
«Úº⁄ ÏÁÒ‰ Á≈ È≈¡≈ «ÁºÂ≈ ¡Â∂ Á»√Δ ’ΩÓªÂΔ Á∂
√Ê≈«Í ¡≈◊»¡ª «ÚπºË Ï∂«’’ √øÿÙ ’ΔÂ≈Õ ÒÀ«ÈÈ
ÁΔ¡ª «¬‘ «Ò÷ª ““Ì◊ΩÛ≈ ’≈˙‡√’Δ ¡Â∂ Á»√Δ
’ΩÓªÂΔ Á≈ ÍÂÈ”” «Úº⁄ √ø◊ë‘ ‘ÈÕ
«¬‘Ȫ √≈∂ «Ú⁄≈Ë≈’ √øÿÙª È∂ Ó˜Á» ‹Ó≈Â
ÁΔ ≈‹√Δ ⁄∂ÂÈ≈ ˘ ÍÃ⁄‚
ø ’ΔÂ≈Õ «‹√ Á∂ «√º‡∂ Ú‹Ø∫ AIAB
«Úº⁄ Ï≈ÒÙ«Ú’ª È∂ ¡≈͉∂ ¡≈Í ˘ “»√Δ ’«Ó¿»»«È√‡
Í≈‡Δ (Ï≈ÒÙ«Ú’)” «Úº⁄ ‹ºÊ∂ÏøÁ ’ «Ò¡≈Õ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

√≈ÊΔ Ò≈Ò «√øÿ fiÈ∂ÛΔ «Ú¤ØÛ≈ Á∂ ◊¬∂
˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ Á∂ ¡≈◊» Ò≈Ò «√øÿ
fiÈ∂ÛΔ Á≈ Ù˪‹ÒΔ √Ó≈◊Ó fiÈ∂ÛΔ «Ú÷∂ ÓÈ≈«¬¡≈
«◊¡≈Õ Ò≈Ò «√øÿ ◊ΔÏ Í«Ú≈ È≈Ò √ÏøË º÷Á≈ √ΔÕ
«Ó‘È ӘÁ»Δ ’’∂ ¡≈͉≈ Í«Ú≈ ⁄Ò≈™Á≈ √ΔÕ
B √≈Ò Í«‘Òª ˜ÓΔȪ ÁΔ Óø◊ ˘ ÒÀ ’∂ Ï‰Δ ˜ÓΔÈ
ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ ÚºÒØ∫ Ï‚πº÷ª «Úº⁄ ’≈ÈÎø√ «Úº⁄
Ò≈Ò «√øÿ fiÈ∂ÛΔ ¡≈͉∂ «Í≥‚ «Úº⁄Ø∫ Úº‚Δ «◊‰ÂΔ ‹ºÊ≈
ÒÀ ’∂ ¡≈«¬¡≈ √ΔÕ Ò≈Ò «√øÿ fiÈ∂ÛΔ È∂ ¡≈͉∂ «Í≥‚
√øÿÙ ’Ó∂‡Δ Á≈ ◊·È ’Ú≈«¬¡≈ ¡Â∂ ¡≈Ò∂-Áπ¡≈Ò∂
«Í≥‚ª ”⁄ ÍÃ⁄≈ ÚΔ ’ΔÂ≈Õ Ò≈Ò «√øÿ fiÈ∂ÛΔ ˜ÓΔÈΔ Óø◊
˘ ÒÀ ’∂ ¡º◊∂ ‘Ø ’∂ √øÿÙ ”⁄ ¡≈™Á≈ √ΔÕ ‹ÁØ∫ «Í≥‚
̺‡ΔÚ≈Ò ’Òª ”⁄ ˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ Á∂ ¡≈◊»
Óπ’∂Ù ÓÒΩÁ Â∂ ◊πÓπ÷ «√øÿ ˘ ÍπÒΔ√ È∂ ÿ∂≈ Í≈ «Ò¡≈
√Δ Âª ¿π√ √Ó∂∫ Ò≈Ò «√øÿ fiÈ∂ÛΔ ‘Δ «¬È∑ª ˘ ¿πμÊØ∫ ’º„
’∂ ¡◊Ò∂ «‡’≈‰∂ ”Â∂ ¤º‚ ’∂ ¡≈¬∂ √ÈÕ √øÿÙ ÁΩ≈È
Ò≈Ò «√øÿ fiÈ∂ÛΔ È∂ G «ÁȪ ÁΔ ‹∂Ò∑ ÚΔ ’º‡Δ ¡Â∂ «ÏȪ
Ù «‘≈¡ ‘Ø«¬¡≈ √ΔÕ
√≈ÊΔ Ò≈Ò «√øÿ Á∂ «Ú¤ØÛ∂ È≈Ò ‹ºÊ∂ÏøÁΔ ¡Â∂ «Í≥‚
«¬’≈¬Δ ˘ Úº‚≈ ÿ≈‡≈ «Í¡≈ ˛Õ «Í≥‚ ”⁄ ‘ج∂ Ù˪‹ÒΔ
√Ó≈◊Ó ˘ ’Ó∂‡Δ ¡≈◊»¡ª Óπ’∂Ù ÓÒΩÁ, ◊πÓπ÷ «√øÿ,
ÍÓ‹Δ ’Ω, «ÍÃÊΔ ÒΩ∫◊ØÚ≈Ò, √π‹‰ fiÈ∂ÛΔ, «¥ÙÈ
ÌÛØ , ÏÒ«Úø Á  ‹¨, Ì≈ÂΔ «’√≈È Ô» È Δ¡È
(¿π◊≈‘ª) Á∂ ÓÈ‹Δ ÿ≈⁄Ø∫, ÷∂ ӘÁ» √Ì≈ Á∂ «ÈÓÒ
χ«¡≈‰≈ ¡Â∂ ÍΔ.¡À√.Ô». Á∂ Ùø’ ÏÁ≈ È∂ ÙË≈ Á∂
ÎπºÒ Ì∂‡ ’ΔÂ∂Õ

ÙØ’ √Ó≈⁄≈
«Ï‹ÒΔ ÓπÒ≈˜Ó («‘≈ÚÒ Á√Â≈ ◊πºÍ) «‡≈«¬
¡≈◊» √π«øÁ «√øÿ ÷≈Ò√≈ ‹Δ Á∂ Ó≈Â≈ ÙÃΔÓÂΔ √π‹ΔÂ
’Ω «Í¤Ò∂ «Áȃ ¡⁄≈È’ √ÁΔÚΔ «Ú¤ØÛ≈ Á∂ ◊¬∂Õ
ÓØ‘È «√øÿ ‚≈Ò≈ «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È ÏÒ≈’
ÓØ◊≈-A Á∂ √’ºÂ Á∂ «ÍÂ≈ ‹Δ √. ◊πÁ∂Ú «√øÿ ÏΔÂ∂
«Áȃ √ÁΔÚΔ «Ú¤ØÛ≈ Á∂ ◊¬∂Õ ¿πÈ∑ª Á∂ Ù˪‹ÒΔ √Ó≈◊Ó
ÓΩ’∂ Í«Ú≈ ÚºÒØ∫ AA@@ π. √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ◊¬ΔÕ
‚Δ.‡Δ.¡ÀÎ. Á∂ √»Ï≈ ¡≈◊» √≈ÊΔ ◊π«Á¡≈Ò Ìº‡Δ È∂
¡≈Í‰Δ Ó≈Â≈ ‘ ’Ω Á∂ ÌØ◊ ÓΩ’∂ √≈‚≈ ≈‘ ˘ BE@@
πͬ∂ Â∂ ‹ÈÂ’ ’≈‹ª Ò¬Δ BE@@ π. √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ
¡Á≈≈ Í«Ú≈ª Á∂ Áπº÷ «Úº⁄ ÙΔ’ ‘πøÁ≈ ‘Ø«¬¡≈
‘ÓÁÁΔ Á≈ «¬‹‘≈ ’Á≈ ˛Õ
5

√ÂøÏ-B@AF

‹Δ.¡À√.‡Δ. : «Í¤Ø’Û, ÷≈√≈ Â∂ ¡Ê-√øÌ≈ÚÈ≈Úª
˘ «¬«Â‘≈√’ ω≈¿π‰ Á≈ ÔÂÈ ’Á∂ Ș ¡≈™Á∂
‘ÈÕ ¿π‘ ’«‘øÁ∂ È∂ ““I ¡◊√ AIDB ˘ Ó‘≈ÂÓ≈ ◊ªËΔ
È∂ ¡ø◊∂˜Ø Ì≈ ¤º‚Ø Á≈ È≈¡≈ «ÁºÂ≈ √ΔÕ «¬‘ Á∂Ù ˘
Óπ’ (liberate) ’≈¿π‰ Ò¬Δ √Δ ¡Â∂ ‹Δ.¡À√.‡Δ. Ì≈Â
”⁄ ‡À’√ Á«‘ÙÂ◊ÁΔ ÂØ∫ Óπ’ ’≈¬∂◊≈Õ”” «¬√ Â∑ª
√øÿΔ √’≈ «¬√ ‹Δ.¡À√.‡Δ. Á≈ ◊πº‚≈ ÏøÈ ‘Δ ˛Õ

≈‹ √Ì≈ È∂ ÓΩÈ√»È √ÀÙÈ ÁΩ≈È ◊πº‚˜ ¡À∫‚
√«Ú√ ‡À’√ ¡À’‡ (‹Δ.¡À√.‡Δ.), Ú√ª Â∂ √∂Ú≈Úª
‡À’√ ¡À’‡ Í≈√ ’ «ÁºÂ≈ ˛Õ ÒØ’-√Ì≈ «Úº⁄ ‘≈’Ó
«Ë ˘ ÒØÛƒÁ≈ Ï‘πӺ ‘≈√Ò √Δ, «¬√ ’’∂ ÒØ’-√Ì≈
«Úº⁄ «¬‘ Í«‘Òª ‘Δ Í≈√ ‘Ø ¸º«’¡≈ √Δ Í «’™«’
«¬‘ √ø«ÚË≈È «Úº⁄ √ØË ’È Ú≈Ò≈ «ÏºÒ √Δ «‹√ ˘
Í≈√ ’È Ò¬Δ ÁØÚª √ÁȪ «Úº⁄ ÁØ «Â‘≈¬Δ Ï‘πÓºÂ
ÒØÛƒÁ≈ ˛ ¡Â∂ ≈‹-√Ì≈ «Úº⁄ ’ΩÓΔ ‹Ó‘»Δ ◊·‹ØÛ
’ØÒ ÒØÛƒÁ≈ Ï‘πÓ ȑƒ √Δ ¡Â∂ ’ª◊√ ÁΔ ‘Ó≈«¬Â
«ÏȪ «¬‘ √øÌÚ È‘ƒ √ΔÕ ’ª◊√ ‘Ó≈«¬Â Á∂‰ ÂØ∫
¡≈È≈’≈ÈΔ ’ ‘Δ √Δ «‹√ ’’∂ «¬‘ «ÏºÒ ≈‹ √Ì≈
«Úº⁄ Ò‡«’¡≈ ‘Ø«¬¡≈ √ΔÕ «¬‘ È‘ƒ «’ ’ª◊√ ˘
«¬√ «ÏºÒ È≈Ò ’Ø¬Δ Ïπ«È¡≈ÁΔ ÓºÂÌ∂Á √Δ ÏÒ«’ «¬‘
ª ’ª◊√ Á≈ ‘Δ ⁄»˜≈ √ΔÕ ÓÈÓØ‘È «√øÿ ÁΔ √’≈
«Úº⁄ «ÚºÂ ÓøÂΔ, ÍΔ. «⁄ÁøÏÓ È∂ Ϻ‹‡ Í∂Ù ’«Á¡ª
‹Δ.¡À√.‡Δ. «Ò¡≈¿π‰ Á≈ ÍÃ√Â≈Ú «Ò¡ªÁ≈ √ΔÕ ’ª◊√
«√Î ÒØ’ ≈«¬ ˘ ÌÓ≈¿π‰ Ò¬Δ AH% ‡À’√ Á ˘
«√÷ «ÓºÊ‰ ”Â∂ ¡ÛΔ ‘Ø¬Δ √ΔÕ ¡≈«÷ ’ª◊√ √«‘ÓÂ
‘Ø ◊¬Δ ¡Â∂ √≈Δ¡ª ‘≈’Ó-‹Ó≈ Í≈‡Δ¡ª È∂ «ÓÒ
’∂ «¬‘ ÈÚª ‡À’√ ÒØ’ª ÁΔ «Íº· ”Â∂ ÒºÁ «ÁºÂ≈ ˛Õ ÓØÁΔ
√’≈ È∂ Â∂˜Δ «Á÷≈™«Á¡ª ‹Δ.¡À√.‡Δ. ’Ω∫√Ò Á≈
◊·È ’ «ÁºÂ≈ ˛Õ «¬√ ’Ω∫√Ò Á∂ ÍÃË≈È ’∂∫Á √’≈
Á∂ «ÚºÂ-ÓøÂΔ ¡π‰ ‹∂ÂÒΔ ‘ÈÕ «¬√ «Úº⁄ «¬’
«Â‘≈¬Δ ÈπÓ≈«¬øÁ∂ ’∂∫Á √’≈ Á∂ ‘È ¡Â∂ Ï≈’Δ ÁØ
«Â‘≈¬Δ ≈‹-√’≈ª Á∂ ÈπÓ≈«¬øÁ∂ ‘ÈÕ ÓØÁΔ √’≈
«¬√ ˘ ¡ÍÃÀÒ B@AG º’ Ò≈◊» ’È Ò¬Δ Â≈‘» ˛Õ
√øÿ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ Ú≈ÒΔ ’∂∫Á √’≈ «¬√ ˘
√øÿ ÁΔ «¯Ò≈√ÎΔ È≈Ò ‹ØÛ ’∂ Í∂Ù ’ ‘Δ ˛Õ √øÿ
Ì≈ Á∂ Ï‘πÚ≈Á ˘ ºÁ ’«Á¡ª ¬∂’≈ÂÓ’Â≈ Á≈ ˜ØÙØ È≈Ò ÍÃ⁄≈ ’Á≈ ˛Õ ¿π‘ «¬º’ Ì≈Â, «Ú≈‡ Ì≈Â
Á≈ È≈¡≈ Ò◊≈™Á≈ ˛ ¡Â∂ √øÿΔ √’≈ Á∂ «ÚºÂÓøÂΔ ¡π‰ ‹∂ÂÒΔ ““«¬º’ ’ΩÓ-«¬º’ ‡À’√”” ˘ È≈¡≈
ω≈™Á∂ ‘ÈÕ ¿π ‘ «¬√ ˘ Ì≈‹Í≈ Á∂ ÈÚ∂ ∫ ‹≈◊∂
≈Ù‡Ú≈ÁΔ ‹ØÙ È≈Ò «¬º’ √π ’’∂ Í∂Ù ’Á∂ ‘ÈÕ
ÓØÁΔ Ì≈¬Δ ¡≈͉∂ ◊ºÍΔ ¡øÁ≈‹ «Úº⁄ «¬√ ˘ ‘Ø ¿πμÍ
ÒÀ ◊¬∂ ¡Â∂ «¬√ ˘ «¬«Â‘≈√ È≈Ò ÂπÒÈ≈ ’∂ «¬√ ‡À’√
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

«Í¤Ø’Û
Ì≈ «Úº⁄ «√ºË∂ ‡À’√ª Á∂ Óπ’≈ÏÒ∂ ¡«√ºË∂ ‡À’√
’≈¯Δ «‹¡≈Á≈ ‘∂ ‘ÈÕ ‘≈’Ó ‹Ó≈ª Á∂ «‘º«√¡ª ÚºÒØ∫
¡«√ºË∂ ‡À’√ ÿ‡≈¿π‰ Ò¬Δ ‡À’√-„ª⁄∂ «Úº⁄ √πË≈ª ÁΔ
◊ºÒ ÂπÁΔ ‘Δ ˛Õ «¬√ Ó’√Á Ò¬Δ AIGD «Úº⁄ ¡ÀÒ.’∂.
fi≈¡ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄ «¬º’ ’Ó∂‡Δ √Ê≈«Í ’ΔÂΔÕ
«¬√ ’Ó∂‡Δ È∂ ¡≈Í‰Δ «ÍØ‡ «Úº⁄ ‹ØÛΔ ’Á Á∂ «‘√≈Ï
È≈Ò ‡À’√ (Value Added Tax - VAT) Ò≈¿π‰ ÁΔ
«√Î≈«Ù ’ΔÂΔ Í «¬‘ «ÍØ‡ ¡ÒÓ≈Δ¡ª ÁΔ Ë»Û
κ’ÁΔ ‘ΔÕ ‹ÁØ∫ ’ΩÓªÂΔ ÓπÁ≈ ’ØÙ ÂØ∫ Ò¬∂ ’˜∂ ÁΔ¡ª
Ùª Ú‹Ø∫ ≈‹ΔÚ ◊ªËΔ È∂ ¿πÁ≈Δ’È ÁΔ¡ª ÈΔÂΔ¡ª
Ò≈◊» ’ÈΔ¡ª Ùπ» ’ΔÂΔ¡ª ª AIHF «Úº⁄ «¬√ «ÍØ‡
ÁΔ ◊Á fi≈ÛΔ ¡Â∂ √ΔÓ ‘ºÁ º’ √Ø«Ë¡≈ ÚÀ‡ (VAT)
«‹√ ˘ (Modified Value Added TAX- MODVAT)
«’‘≈ «◊¡≈, ˘ Ò≈◊» ’ «ÁºÂ≈Õ
‚≈. ÓÈÓØ‘È «√øÿ È∂ «ÚºÂ ÓøÂΔ Ï‰È ”Â∂ ‚≈.
⁄∂Òº¬Δ¡≈ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄ ‡À’√ √πË≈ Ò¬Δ «¬º’ ‘Ø
’Ó∂‡Δ ω≈¬ΔÕ «¬√ ’Ó∂‡Δ È∂ ¡≈Í‰Δ «ÍØ‡ «Úº⁄
√∂Ú≈Úª ”Â∂ ‡À’√ Ò≈¿π‰ ¡Â∂ ÚÀ‡ Â∂ ‹Δ.¡À√.‡Δ. Ò≈¿π‰
ÁΔ «√Î≈«Ù ’ΔÂΔÕ ’ª◊√ È∂ «√˪’ ÂΩ ”Â∂
⁄∂Òº¬Δ¡≈ ’Ó∂‡Δ ÁΔ «ÍØ‡ ˘ √ÚΔ’≈ ’ «Ò¡≈Õ
AIID «Úº⁄ «ÚºÂ-ÓøÂΔ È∂ √∂Ú≈Úª ”Â∂ ‡À’√ Ò◊≈
«ÁºÂ≈Õ AIII «Úº⁄ √»«Ï¡ª «Úº⁄ ÚÀ‡ Ò≈◊» ’È Ò¬Δ
«¬º’ ¿πμ⁄-Â≈’ÂΔ ’Ó∂‡Δ Á≈ ◊·È ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ √øÈ
B@@@ «Úº⁄ Á∂Ù Ì «Úº⁄ «¬’√≈ «Ú’Δ ’ ÁΔ ¡Ë≈
Á ÂÀ¡ ’ «ÁºÂΔ ◊¬Δ ¡Â∂ √»«Ï¡ª ÚºÒØ∫ ‡À’√ √ÏøËΔ
«¡≈«¬Âª Á∂‰ ”Â∂ Í≈ÏøÁΔ Ò≈ «ÁºÂΔ ◊¬ΔÕ
√øÈ B@@C «Úº⁄ ‘«¡≈‰≈ √’≈ È∂ ¡ÍÃÀÒ «Úº⁄
ÚÀ‡ Ò≈◊» ’ «ÁºÂ≈Õ B@@D «Úº⁄ ’∂∫ÁΔ ÚÀ‡ ÚºÒ
Ó‘ºÂÚÍ»È ’ÁÓ Íπº‡∂ ◊¬∂Õ «¬√ ˘ √ÀÈÚÀ‡ (Centeral
6

√ÂøÏ-B@AF

VAT) «’‘≈ «◊¡≈Õ Ó≈ÒΔ √≈Ò B@@E-@F «Úº⁄ BF
√»«Ï¡ª È∂ ÚÀ‡ Ò≈◊» ’ «ÁºÂ≈Õ B@@G «Úº⁄ Ϻ‹‡ Í∂Ù
’«Á¡ª ÓÈÓØ‘È «√øÿ √’≈ Á∂ «ÚºÂ-ÓøÂΔ ÍΔ.
«⁄ÁøÏÓ È∂ ¡≈͉≈ Ï‹‡ Í∂Ù ’«Á¡ª ‹Δ.¡À√.‡Δ.
Ò≈◊» ’È Á≈ ¡ÀÒ≈È ’ «ÁºÂ≈Õ B@@G «Úº⁄ ’∂∫ÁΔ
«Ú’Δ ’ Á∂ ÍÛ≈¡Ú≈ ÷≈ÂÓ∂ ÁΔ Íë’«¡≈ Ùπ» ’
«ÁºÂΔ ◊¬ΔÕ B@@G «Úº⁄ ‘Δ ‹Δ.¡À√.‡Δ. Ï≈∂ «¬º’ ‹≈«¬ø‡
Ú«’ø◊ ◊πºÍ ÁΔ √Ê≈ÍÈ≈ ’ΔÂΔ ◊¬Δ ¡Â∂ «¬√∂ √≈Ò
«¬√ Ú«’ø◊ ◊πºÍ È∂ ¡≈Í‰Δ «ÍØ‡ ÚΔ Á∂ «ÁºÂΔÕ √øÈ
B@@H «Úº ⁄ ¿π μ ⁄-Â≈’ÂΔ ’Ó∂ ‡ Δ È∂ ¡Íà À Ò «Úº ⁄
‹Δ.¡À√.‡Δ. „ª⁄∂ Ï≈∂ ÷Û≈ «Â¡≈ ’ «Ò¡≈Õ
Í ÓÈÓØ‘È «√øÿ √’≈ ÿπ‡≈«Ò¡ª «Úº⁄ ¿πÒfi
◊¬Δ ¡Â∂ ¿π‘ «¬√ ¡ÓÒ ˘ ¡º◊∂ È≈ ÚË≈ √’ΔÕ ‘π‰
¿π√∂ ÂøÁ ˘ ÓØÁΔ √’≈ È∂ ÎÛ ’∂ ¡º◊∂ ÂØ«¡≈ ˛Õ «¬√
«Í¤Ø’Û ÂØ∫ «¬º’ ◊ºÒ √ͺه ˛ «’ ’∂∫Á «Úº⁄ ̪Â√π̪ÂΔ¡ª √’≈ª «¬√ √Ó∂∫ «Úº⁄ √ºÂ≈ «Úº⁄ ¡≈¬Δ¡ªÕ
√»«Ï¡ª «Úº⁄ Ò◊Ì◊ √≈Δ¡ª ‘≈’Ó ‹Ó≈ Í≈‡Δ¡ª
√ºÂ≈ «Úº⁄ ‘Δ¡ª, Í ÈΔÂΔ Á∂ √π¡≈Ò ”Â∂ √≈Δ¡ª
«¬º’Ø «ÁÙ≈ «Úº⁄ ÂπΔ¡ª ‘ÈÕ «¬‘ «¬‘Ȫ Á∂ ‹Ó≈ÂΔ
«’Á≈ ¡Â∂ ÈΔÂΔ¡ª ”Â∂ ¡≈Ó √«‘ÓÂΔ Á≈ «√º‡≈ ˛Õ
Á»√∂ ‹ÁØ∫ Ì≈ÂΔ ‘≈’Ó √ØÚΔ¡Â √≈Ó≈‹ Á∂ ’À∫Í «Úº⁄
√È Âª ¿πÁ≈Δ’È Á∂ ‹øÓ‰ Á∂ Ï≈Ú‹»Á «¬√Â∂ ¡ÓÒ
È‘ƒ Âπ«¡≈ Í ¡º√Δ«Ú¡ª Á∂ ¡≈øÌ ”⁄ ÓπÁ≈ ’ØÙ ÂØ∫
AD Ùª «‘ ’˜≈ ÒÀ‰ ÂØ∫ Ï≈¡Á Ì≈ÂΔ ‘≈’Ó
¡ÓΔ’Δ √≈Ó≈‹Δ ’À∫Í ÚºÒ «÷√’ ◊¬∂ ª ÿº‡/ÚºË
◊ÂΔ È≈Ò «¬‘ ÈΔÂΔ¡ª Ò≈◊» ’ΔÂΔ¡ª ‹≈ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ
‹Δ.¡À√.‡Δ. «¬√ «ÁÙ≈ «Úº⁄ Íπº‡Δ Úº‚Δ ÍπÒªÿ ˛Õ

«Úº⁄ √Ì Ú√ª ¡Â∂ √∂Ú≈Úª ”Â∂ «¬º’Ø Á È≈Ò ‡À’√
Ò≈«¬¡≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ Ùπ» «Úº⁄ «¬√ ˘ «¬Ú∂∫ «⁄«ڡ≈
«◊¡≈ √Δ Í √»«Ï¡ª Á∂ «ÚºÂ ÓøÂΔ¡ª ”Â∂ ¡Ë≈«Â
¿πμ⁄-Â≈’ÂΔ ’Ó∂‡Δ È∂ ‹ÁØ∫ «Ú⁄≈-Ú‡ªÁ∂ Á∂ ¡Ë≈
”Â∂ Í∂Í ‹≈Δ ’ΔÂ≈ ª √≈‘Ó‰∂ ¡≈«¬¡≈ «’ Ì≈Â
«Úº⁄ ÁØ ‹Δ.¡À√.‡Δ. ‘؉◊∂, «¬º’ ’∂∫ÁΔ ‹Δ.¡À√.‡Δ. ¡Â∂
Á»√≈ √»«Ï¡ª Á≈ ‹Δ.¡À√.‡Δ.Õ Ï‘π √≈∂ ‡À’√ª ˘ ÷ÂÓ
’ «ÁºÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈ ‹ª √ÓfiØ ‹Δ.¡À√.‡Δ. «Úº⁄ Ò≈ «ÁºÂ≈
‹≈Ú∂◊≈Õ
’∂ ∫ ÁΔ ‹Δ.¡À √ .‡Δ. «Úº ⁄ «‹‘Ȫ ‡À ’ √ª ˘
«ÓÒ≈«¬¡≈ ‹≈Ú∂◊≈ ‹ª ÷ÂÓ ’ «ÁºÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈, ¿π‘
«¬√ ÍÃ’≈ ‘ÈÕ ’∂∫ÁΔ ¡≈Ï’≈Δ (¡À’√≈¬Δ˜) ‡À’√,
¡À‚ΔÙÈÒ ¡À’√≈¬Δ‹ ‡À’√, √«Ú√ ‡À’√, ¡À‚ΔÙÈÒ
’√‡Ó «‚¿»‡Δ ¡Â∂ ’∂∫ÁΔ «Ú’Δ ‡À’√Õ «¬√ÂØ∫ «ÏȪ
Ò◊≈¬∂ ◊¬∂ √Ì √⁄≈‹ ¡Â∂ √≈∂ √Àμ√ ÚΔ ÷ÂÓ ’
«ÁºÂ∂ ‹≈‰◊∂Õ «¬√∂ Â∑ª √»«Ï¡ª Á∂ ÚΔ ‡À’√ ÷ÂÓ ’’∂
«¬º’Ø ‹Δ.¡À√.‡Δ. Ò≈◊» ’ΔÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ «‹‘Û∂ ‡À’√ ÷ÂÓ
’ «ÁºÂ∂ ‹≈‰◊∂, ¿π‘ ‘È ; ÚÀ‡, ¸ø◊Δ ¡Â∂ ≈‘Á≈Δ
(entry) ‡À’√, ÷ΔÁ ‡À’√, Ò◊˜Δ ‡À’√, Ò≈‡Δ ”Â∂
Ò≈«¬¡≈ ‡À’√, ‹»¬∂ ¡Â∂ ÙÂÏ≈‹Δ (betting) ”Â∂ ‡À’√,
ÓÈØø‹È ‡À’√ ÷ÂÓ ‘Ø ‹≈‰◊∂Õ «¬√ÂØ∫ «ÏȪ √≈∂
√⁄≈‹ ¡Â∂ √Àμ√ ÚΔ ÷ÂÓ ‘Ø ‹≈‰◊∂Õ ≈‹ª Á∂ ˜Ø
Á∂‰ ”Â∂ Ù≈Ï, «√◊∂‡ª ¡Â∂ ÍÀ‡ØÒΔ¡Ó ÍÁ≈ʪ ˘
√»Ï≈¬Δ ‹Δ.¡À√.‡Δ. ÂØ∫ Ï≈‘ º«÷¡≈ «◊¡≈Õ «¬√Á≈ ¡Ê
˛ «’ «¬‘Ȫ Ú√ª ”Â∂ √»Ï≈ √’≈ª ¡≈Í‰Δ Ó˜Δ ÁΔ
Á È≈Ò ‡À’√ Ò◊≈ √’‰◊Δ¡ªÕ
«¬‘ ‡À’√ √Óπº⁄∂ »Í «Úº⁄ ÷ÍÂ’≈ ÂØ∫ Ú√»«Ò¡≈
‹≈Ú∂◊≈Õ Ú√ª ¡Â∂ √∂Ú≈Úª Á≈ ¿πÂÍ≈ÁÈ ’È Ú≈Ò∂
˘ ’π fi ‡À ’ √ Á∂ ‰ ≈ ÍÚ∂ ◊ ≈Õ ‹ÁØ ∫ «¬‘ Ú√Â/√∂ Ú ≈
Ó≈’Δ«‡ø◊ ’øÍÈΔ ’ØÒ ‹≈Ú∂◊Δ Âª ¿π√ ˘ ¿πÂÍ≈Á’
ÚºÒØ∫ «ÁºÂ≈ ‡À’√ ¡Â∂ ’πfi ‘Ø ‡À’√ Á∂‰≈ ‘ØÚ∂◊≈Õ «¬√
«Úº⁄Ø∫ ¿πÂÍ≈Á’ Á≈ «ÁºÂ≈ ‡À’√ ¿π√ ˘ Ú≈Í√ ’ «ÁºÂ≈
‹≈Ú∂◊≈Õ «Î «¬‘ ÊØ’ ÚÍ≈Δ ’ØÒ ‹≈Ú∂◊ΔÕ ¿π‘
¿πÂÍ≈Á’, Ó≈’Δ«‡ø◊ ’øÍÈΔ ÚºÒØ∫ «ÁºÂ≈ ‡À’√ ¡Â∂
’πfi ‘Ø ‡À’√ Á∂Ú∂◊≈Õ «¬√ «Úº⁄Ø∫ Ó≈’Δ«‡ø◊ ’øÍÈΔ
ÚºÒØ∫ «ÁºÂ≈ ‡À’√ ¿π√˘ Ú≈«Í√ ’ «ÁºÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ ¡º◊∂
Ú√Â/√∂ Ú ≈ Íà ⁄ » È ÚÍ≈Δ ’Ø Ò ‹≈¬∂ ◊ Δ, ¿π ‘
¿πÂÍ≈Á’+Ó≈’Δ«‡ø◊ ’øÍÈΔ+ÊØ’ ÚÍ≈Δ ¡Â∂ ‘Ø ‡À’√

’Δ ˛ ‹Δ.¡À√.‡Δ.
Ú√ª ¡Â∂ √∂Ú≈Úª ”Â∂ √Ó≈È Á È≈Ò Ò≈¬∂ ‹≈‰
Ú≈Ò∂ ‡À’√ ˘ ‹Δ.¡À√.‡Δ. ’«‘øÁ∂ ‘ÈÕ √≈∂ Í»ø‹ΔÚ≈ÁΔ
ÓπÒ’ª ¡Â∂ √≈Ó≈‹Δ Á∂Ùª «Úº⁄ ‹Δ.¡À√.‡Δ. Í«‘ÒØ∫ ‘Δ
Ò≈◊» ˛Õ ‘π‰ «¬√ ˘ «Í¤Û∂, ¡Ë-Ï√ÂΔ ÓπÒ’ª «Úº⁄
Ò≈◊» ’Ú≈«¬¡≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ ‘π‰ º’ ÁπÈΔ¡ª Á∂ AE@
Á∂Ùª «Úº⁄ «¬‘ ‡À’√ Ò≈◊» ’ΔÂ≈ ‹≈ ¸º«’¡≈ ˛Õ
«È¿»˜ΔÒÀ∫‚ ¡Â∂ «√ø◊≈Íπ «Úº⁄ √Ì Ú√ª ¡Â∂ √∂Ú≈Úª
”Â∂ º «Úº⁄ «¬º’ Á È≈Ò ‡À’√ Ò≈«¬¡≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ
‘π‰ «¬√ ‹Δ.¡À√.‡Δ. ˘ Ì≈ «Úº⁄ Ò≈◊» ’ΔÂ≈
‹≈ «‘≈ ˛Õ «¬√Á≈ «√ºË≈ ¡Ê Âª «¬‘ ˛ «’ ÓπÒ’ Ì
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

7

√ÂøÏ-B@AF

‹Δ.¡À√.‡Δ. ‹øÓ» ’ÙÓΔ «Úº⁄ Ò≈◊» ‘ØÚ∂◊≈Õ Ì≈Ú∂∫ «¬‘
«’‘≈ «◊¡≈ ˛ «’ «¬√ ˘ ‹øÓ» ’ÙÓΔ «Úº⁄ Ò≈◊» ’È
Ò¬Δ «ÚË≈È √Ì≈ ÁΔ ÓȘ»Δ ˜»Δ ˛Õ Í «‹√ Â∑ª
¿πμÊ∂ Ì≈ÂΔ ‹ÈÂ≈ Í≈‡Δ ¡Â∂ ÍΔÍÒ˜ ‚ÀÓØ’∂«‡’
Í≈‡Δ ÁΔ √ªfiΔ √’≈ ˛, «¬√ ’’∂ «¬‘ ÓȘ»Δ
Ó«‘‹ «¬º’ √Ó ‘Δ ˛Õ ‹∂ÂÒΔ ÚºÒØ∫ ÍÃ⁄≈Δ ‹ªÁΔ Ë≈È≈
“«¬º’ ≈Ù‡-«¬º’ Óø‚Δ” «‘ ‹øÓ» ’ÙÓΔ ˘ Ì≈ÂΔ
≈Ù‡ Á≈ «‘º√≈ «Á÷≈¿π‰≈, ’ΩÓΔ Ù≈ÚÈÚ≈Á Á≈ «¬º’
ÓÈØ«Ú«◊¡≈È’ ÔÂÈ ˛Õ
Ì≈ Á≈ ≈‹’Δ „ª⁄≈ Í«‘Òª ‘Δ ¬∂’≈ÂÓ’ ˛,
«¬√Â∂ √øÿÚ≈Á (federalism) ÁΔ Ó«‘‹ ’»⁄Δ Î∂Δ ‘جΔ
˛ Í «¬‘ ’≈˘È Ì≈ÂΔ ≈‹’Δ „ª⁄∂ Á≈ ’∂∫ÁΔ’È
’È ¡Â∂ ‹Ø ÊØÛΔ Ï‘π √øÿ≈ÂÓ’Â≈ Ï⁄Δ ‘Ø¬Δ ˛, ˘
÷ÂÓ ’È Á≈ ÔÂÈ ˛Õ ‡À’√ ÁΔ Á, ‡À’√ ¤Ø‡ª ¡Â∂
‹Δ.¡À√.‡Δ. «Úº⁄Ø∫ «’‘ÛΔ Ú√Â/√∂Ú≈ Ï≈‘ º÷Δ ‹≈‰Δ
˛, «¬√Á≈ ÎÀ√Ò≈ ‹Δ.¡À√.‡Δ. ’Ω∫√Ò ’∂◊Δ, «‹√Á≈
⁄∂¡ÓÀÈ ’∂∫Á √’≈ Á≈ «ÚºÂ ÓøÂΔ ‘ØÚ∂◊≈Õ «¬√ Á∂
«¬º’ «Â‘≈¬Δ ÓÀ∫Ï ’∂∫Á √’≈ Á∂ ‘؉◊∂ ‹Ø Ô’ÓπÙÂ
«¬º’ Í≈√∂ Ìπ◊‰◊∂Õ √»«Ï¡ª Á∂ ÈπÓ≈«¬øÁ∂ Úø‚∂ ‘؉ ’’∂
«¬‘ ’Ω∫√Ò ’∂∫Á √’≈ Á≈ ÍÃÌ≈ÚΔ √øÁ ‘ØÚ∂◊ΔÕ «¬√
«Úº⁄ ’∂∫Á ÓÈ⁄≈‘∂ ÎÀ√Ò∂ ’Ú≈ √’∂◊Δ ¡Â∂ √»«Ï¡ª
’ØÒ Ï∂Úº√Δ «Úº⁄ Á∂÷‰ ÂØ∫ «ÏȪ ‘Ø ’Ø¬Δ ⁄≈≈ È‘ƒ
‘ØÚ∂◊≈Õ
Á»√∂ ‘∂’ √»Ï∂ Á∂ ¡≈͉∂ ’πfi «ÚÙ∂Ù ¿πÂÍ≈Á
‘πøÁ∂ ‘È, «‹‘Ȫ Ò¬Δ ‘ √»Ï≈ ¡≈Í‰Δ ¡øÁ»ÈΔ Óø‚Δ
√πº«÷¡Â ’ÈΔ ⁄≈‘πøÁ≈ ˛Õ ¿πÁ‘≈‰ Ò¬Δ ’‰’ ˘ ÒÀ
Ò˙, Í≥‹≈Ï Ï≈‘ ª ’‰’ √ÍÒ≈¬Δ ’∂◊≈ Í Í≥‹≈Ï
Á∂ ¡øÁ ¿π√ ÁΔ ¡≈Í‰Δ ’‰’ «Ú’∂Õ Í «’™«’ ‘π‰
√ø√≈ ÚÍ≈ √ø◊·È «Úº⁄ ÿº‡Ø-ÿº‡ Í‘πø⁄ ÁΔ ÓºÁ «‘Â
«ÚÁ∂ÙΔ ’‰’ ÚΔ ¡≈ √’ÁΔ ˛Õ ‹∂’ Ï≈‘Ø∫ ¡≈ ’∂
’‰’ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ «Ú’‰ Òº◊∂ ª Ú≈Î √ÍÒ≈¬Δ È≈Ò
’‰’ Á∂ Ì≈¡ «‚º◊‰◊∂Õ «¬º’ ‘Ø ¿πÁ≈‘‰ Ò¬Δ¬∂,
Í≥‹≈Ï «Úº⁄ √≈¬Δ’Ò ¡Â∂ ‘Ω˜Δ Á∂ ’≈÷≈È∂ ‘ÈÕ ‹∂’
Ï≈‘Ø∫ √≈¬Δ’Ò Â∂ ‘Ω˜Δ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ «Ú’‰ Òº◊‰ ª
√Ê≈È’ ÍÀÁ≈Ú≈ È‘ƒ «Ú’ √’∂◊Δ Â∂ «¬‘ √≈Δ √È¡Â
√ø’‡◊Ã√ ‘Ø ’∂ ÏøÁ ‘؉ ÚºÒ ⁄ÒΔ ‹≈Ú∂◊ΔÕ «¬√ ˘
Ø’‰ Á≈ «¬º’Ø-«¬º’ √≈ËÈ √»Ï≈ √’≈ ’ØÒ ˛ «’ ¿π‘
«¬‘Ȫ Ú√ª ÁΔ ¡≈ÓÁ ”Â∂ ¿πμ⁄Δ Á È≈Ò ‡À’√

Á∂Ú∂◊≈, «‹√ «Úº⁄Ø∫ ÊØ’ ÚÍ≈Δ ÚºÒØ∫ «ÁºÂ≈ ‡À’√ Á∂ «ÁºÂ≈
‹≈Ú∂◊≈Õ «¬√Â∂ ‘Ø ‡À’√ Ò◊≈ ’∂ «¬‘ ÷ÍÂ’≈ ’ØÒ
‹≈Ú∂◊≈ Â∂ «¬√ «Úº⁄Ø∫ ÍÃ⁄»È ÚÍ≈Δ Á≈ «ÁºÂ≈ ‡À’√
Ú≈«Í√ ’ «ÁºÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ √≈≈ ‡À’√ ÷ÍÂ’≈ ˘
Á∂‰≈ ÍÚ∂◊≈Õ ÷ÍÂ’≈ ÚºÒØ∫ «ÁºÂ≈ ‡À’√, ‹Ø ’ΔÓÂ
«Úº⁄ Ù≈«ÓÒ ‘ØÚ∂◊≈, ‹Δ.¡À√.‡Δ. ÁΔ Á ‘ØÚ∂◊ΔÕ
‡À’√ Á ‹Δ.¡À√.‡Δ. ’Ω∫√Ò ÚºÒØ∫ ÂÀ¡ ’ΔÂΔ
‹≈Ú∂◊ΔÕ ’ª◊√ Óø◊ ’ÁΔ √Δ «’ ‹Δ.¡À√.‡Δ. Á
’≈˘È «Úº⁄ ‘Δ Á‹ ‘ØÚ∂ ¡Â∂ «¬‘ ‡À’√ Á AH% ¡Â∂
B@% Á∂ ÏÀ∫‚ «Úº⁄ ‘ØÚ∂ Í «¬√ Â∑ª ¡À’‡ «Úº⁄ ‡À’√
Á Ù≈«ÓÒ ’È È≈Ò «¬√ È∂ √Ê≈¬Δ »Í ¡÷«Â¡≈
’ ‹≈‰≈ √ΔÕ «¬√ ’’∂ «¬‘ ¡«Ë’≈ ‹Δ.¡À√.‡Δ.
’Ω∫√Ò ˘ Á∂ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ «¬√ «Úº⁄ «ÚºÂ ÓøÂΔ¡ª
√Ó∂ ’∂∫Á ¡Â∂ ≈‹ª Á∂ ÈπÓ≈«¬øÁ∂ ‘؉◊∂Õ ’∂∫ÁΔ «ÚºÂÓøÂΔ «¬√ ’Ω∫√Ò Á∂ ÍÃË≈È ‘؉◊∂Õ «¬√ «Úº⁄ «¬º’
«Â‘≈¬Δ ÈπÓ≈«¬øÁ∂ «√Î ’∂∫Á Á∂ ¡Â∂ ÁØ «Â‘≈¬Δ
ÈπÓ≈«¬øÁ∂ ≈‹ª Á∂ ‘؉◊∂Õ ’∂∫Á Á∂ ÈπÓ≈«¬øÁ∂ «¬º’Óπº·
‘؉◊∂ ¡Â∂ ≈‹ª Á∂ Úø‚∂ ‘ج∂ ‘؉◊∂Õ «¬√ ’’∂ «¬√
’Ω∫√Ò «Úº⁄ ⁄ºÒ∂◊Δ ’∂∫Á ÁΔ ‘ΔÕ ‹Δ.¡À√.‡Δ. Á≈ Ò≈◊»
‘؉≈ ‹Ø ÊØÛΔ Ï‘π √øÿ≈ÂÓ’ (Federalism) ¿π√ ˘
’Ó˜Ø ’È ¡Â∂ ¬∂’≈ÂÓ’Â≈ (Centeralism) ˘
Ӌϻ ’∂◊≈Õ ¡π‰ ‹∂ÂÒΔ «¬√ ˘ ’Ø¡Í∂«‡Ú
ÎÀ‚«Ò˜Ó Á≈ È≈Ó Á∂ ’∂ ‘’Δ’Â ”Â∂ ÍÁ≈ÍØÙΔ ’È
Á≈ ÔÂÈ ’ ‘∂ ‘ÈÕ Ò≈Ò⁄ Á∂‰ Ò¬Δ «¬‘ ÓºÁ º÷Δ
◊¬Δ ˛ «’ ‹∂’ ‹Δ.¡À√.‡Δ. Ò≈◊» ‘؉ È≈Ò ’Ø¬Δ ≈‹
«¬‘ «Á÷≈¬∂◊≈ «’ ¿π√ ˘ ‘≈ÈΔ ‘Ø¬Δ ˛ ª ’∂∫Á E
√≈Òª Ò¬Δ ¿π√ ˘ «ÚÙ∂Ù √‘≈«¬Â≈ Á∂Ú∂◊≈Õ Í Í≥‹
√≈Òª Ï≈¡Á?

‹Δ.¡À√.‡Δ. Ò≈◊» ‘؉ Á≈ ¡Ê
‹Δ.¡À√.‡Δ. Ò≈◊» ‘؉ È≈Ò Ì≈ Á∂ ÒØ’ª ”Â∂
Ï‘π̪Â∂ ¡√ ‘؉◊∂Õ ¡º‹’ºÒ ’ÙÓΔ Á≈ ÓπºÁ≈ Á∂Ù ÁΔ
«√¡≈√ Á≈ «¬º’ Ì÷Úª ÓπÁ
º ≈ Ï«‰¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ ’ÙÓΔ
Á∂ ÓπºÁ∂ Á∂ ¿πÒfi‰ Á∂ ’≈Ȫ «Úº⁄ «¬º’ Óø«È¡≈ ‹ªÁ≈ ˛
«’ √ø«ÚË≈È ÁΔ Ë≈≈ CG@ «‘ ’ÙÓΔ ˘ «ÁºÂΔ
◊¬Δ ÷πÁÓπ÷«Â¡≈Δ ˘ Ì≈ÂΔ ‘≈’Óª È∂ Ò◊≈Â≈ ÷Ø≈
Ò◊≈«¬¡≈ ˛Õ ‹Δ.¡À√.‡Δ. «¬√ ÷πÁÓπ÷«Â¡≈Δ ˘ ‘Ø
÷Ø≈ Ò≈¿π‰ Á≈ ÔÂÈ ˛Õ ‘π‰ º’ Ì≈ Á∂ ‡À’√ ’≈˘È
‹øÓ»-’ÙÓΔ ÁΔ «¡≈√ «Úº⁄ Ò≈◊» È‘ƒ ‘πøÁ∂ √È Í
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

8

√ÂøÏ-B@AF

«Ò¡≈ ˛Õ «¬‘ ‡À’√ Ò≈◊» ‘؉ È≈Ò Í≥‹≈Ï ÁΔ √«ÊÂΔ
‘Ø ÚΔ ¡Ω÷Δ ‘Ø ‹≈Ú∂◊ΔÕ
¡’≈ÒΔ ÁÒ ÎÀ‚«Ò˜Ó Á≈ ⁄À∫ÍΔ¡È ‘؉ Á≈
Á≈¡Ú≈ ’Á≈ ˛Õ «¬‘ ≈‹ª Ò¬Δ ÚºË ¡«Ë’≈ª ÁΔ
Óø◊ ’Á≈ «‘≈ ˛Õ «¬√ È∂ ¡≈ÈøÁÍπ Á∂ ÓÂ∂ ˘ ÒÀ ’∂
ÓØ⁄≈ Ò≈«¬¡≈Õ «¬‘ ÓÂ≈ º«÷¡≈, «ÚÁ∂Ù ¡Â∂ √ø⁄≈ ˘
¤º‚ ’∂ Ï≈’Δ √≈∂ Ó«‘’Ó∂ ≈‹ª ˘ Á∂‰ ÁΔ ◊ºÒ ’Á≈
˛Õ «¬√ ÓØ⁄Ø ”⁄Ø∫ ¿πÍ‹∂ ‘≈Ò≈ª È∂ «¬º’ Á‘≈’≈ Í≥‹≈Ï
˘ ÏÒΔ Á∂ ÏπºÊ∂ Á∂ º«÷¡≈Õ Í ‹Ø Ó≈ÒΔ ÍºË Â∂ ÊØÛ≈
Ï‘π ÎÀ‚«Ò˜Ó √Δ, ‹ÁØ∫ ¿π√ ˘ ÷Ø«¡≈ ‹≈ «‘≈ √Δ
ª Ï≈ÁÒ Ó»ø‘ ”⁄ ÿøπ◊‰Δ¡ª Í≈¬Δ ÏÀ·∂ ‘∂Õ ¿π‘Ȫ È∂
«¬√ «ÚπºË ¡≈Ú≈˜ È‘ƒ ¿π·≈¬Δ, ‹Á«’ ¡øÈ≈ Áz«ÚÛ
ÓπÈ∂Â ’Û◊Ó È∂ «¬√ Á≈ ‹ØÁ≈ «ÚØË ’ΔÂ≈Õ «¬‘Δ
È‘ƒ, ¿π√ È∂ Ú≈’-¡≈¿»‡ ’ΔÂ≈Õ ‘Ø ª ‘Ø Ì≈ÂΔ
‹ÈÂ≈ Í≈‡Δ ÁΔ¡ª ¡≈Í‰Δ¡ª √’≈ª, Ó‘ª≈Ù‡,
‘«¡≈‰≈ ¡Â∂ ◊π‹≈ È∂ ÚΔ ’πfi Óπº«Á¡ª ”Â∂ «ÚØË
’ΔÂ≈Õ Í ÎÀ‚«Ò˜Ó Á∂ ⁄À∫ÍΔ¡È ‘؉ Á∂ Á≈¡Ú∂Á≈
Ï≈ÁÒ Ò≈‰≈ ‚πøÈ-Úº‡≈ ω∂ ‘∂Õ «¬√ È∂ ¡’≈ÒΔ ÁÒ
Á∂ ≈‹ª ˘ ÚË∂∂ ¡«Ë’≈ª ¡Â∂ √øÿÚ≈Á Á∂ È≈¡«¡ª
ÁΔ ÍØÒ ÷Ø‘Ò ’∂ º÷ «ÁºÂΔ ˛Õ
«¬‘ ¡À ’ ‡ ¤Ø ‡ Δ √È¡Â Ò¬Δ ÚΔ Ï‘π Â
Èπ’√≈ÈÁ∂‘ √≈«Ï ‘Ø √’Á≈ ˛Õ «’™«’ ¤Ø‡Δ √È¡Â
√øÍ» È √È¡ÂΔ «¬’≈¬Δ È‘ƒ ‘πÁ
ø Δ ÏÒ«’ ¡øÙ’ ÍÀÁ≈Ú≈
’ÁΔ ˛Õ Ó√ÒÈ √≈¬Δ’Ò Úº‚Δ ’øÍÈΔ Ï‰≈™ÁΔ ˛Õ
«¬√ Ò¬Δ Î≈¬ΔÚΔÒ, ⁄º’∂, ⁄∂Ȫ, ’ÀΔ¡ ¡≈«Á ¤Ø‡Δ¡ª
√ȡª ω≈ ’∂ «Îº‡ ’ÁΔ¡ª ‘ÈÕ ÓÙΔÈ Á≈ „ª⁄≈
Úº‚Δ ’øÍÈΔ Ï‰≈™ÁΔ ˛ Â∂ «‘º√∂ ¤Ø‡Δ¡ª √ȡª
ω≈™ÁΔ¡ª ‘ÈÕ ‹ÁØ∫ Úº‚Δ ’øÍÈΔ ÁΔ Ú√ ¡øÙ’
ÍÀÁ≈Ú≈ Ò¬Δ ¤Ø‡Δ √È¡Â «Úº⁄ ¡≈™ÁΔ ˛ ª «ÓºÊ∂
√Ó∂∫, ‹∂ √Óª È≈Ò «Óº«Ê¡≈ ‘ØÚ∂ ª F Ó‘ΔÈ∂ ¡øÁ ‹∂’
Ú≈«Í√ Óπº÷ ’øÍÈΔ ”⁄ È‘ƒ ‹ªÁΔ Âª «¬√Á≈ ‡À’√ ¤Ø‡Δ
√È¡Â ˘ ÚΔ ÍÀ ‹≈Ú∂◊≈Õ
«¬√ Á≈ √Ì ÂØ∫ «‹¡≈Á≈ Èπ’√≈È ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ,
÷ÍÂ’≈ ˘ ‘ØÚ∂◊≈ «’™«’ ’∂∫ÁΔ ‹Δ.¡À√.‡Δ. ¡Â∂
√»Ï≈¬Δ ‹Δ.¡À√.‡Δ. ÚΔ ÷ÍÂ’≈ ˘ Á∂‰≈ ÍÚ∂◊≈Õ Á∂Ù
Á∂ ¡øÁÒ∂ ÷ÍÂ’≈ ˘ ª ‡À’√ Á∂‰≈ ÍÚ∂◊≈ Í «‹‘Û≈
Ó≈Ò «ÈÔ≈ ‘ØÚ∂◊≈ ¿π‘ «ÏÒ’πÒ ‡À’√-Óπ’ ‘ØÚ∂◊≈Õ
«’™«’ «¬‘ ‡À’√ ¡ø«ÂÓ ÂΩ ”Â∂ ÷ÍÂ’≈ È∂ Á∂‰≈

Ò◊≈Ú∂, «‹√ È≈Ò ¿π‘ Ú√ª Ó«‘ø◊Δ¡ª ‘Ø ‹≈‰◊Δ¡ª
¡Â∂ Óø‚Δ «Úº⁄ √Ê≈È’ ÍÀÁ≈Ú≈ Ò¬Δ Óø‚Δ √πº«÷¡Â
‘∂◊ΔÕ «¬‘ ‡À’√ Ó√»Ò (¡À∫‡Δ ‡À’√) ‹ª ¸ø◊Δ (octroi) Á∂ »Í «Úº⁄ Ò≈«¬¡≈ ‹ªÁ≈ ˛ Í ‹Δ.¡À√.‡Δ.
Ò≈◊» ‘؉ È≈Ò ≈‹ √’≈ª Á≈ «¬‘ ¡«Ë’≈ ÷ÂÓ ‘Ø
‹≈Ú∂◊≈Õ «’™«’ Ó√»Ò ¡Â∂ ⁄øπ◊Δ ˘ ‹Δ.¡À√.‡Δ. «Úº⁄
‘Δ Ù≈«ÓÒ ’ «ÁºÂ≈ «◊¡≈ ˛Õ «¬√ ’’∂ √»Ï≈ √’≈ª
’ØÒ √Ê≈È’ ÍÀÁ≈Ú≈ Ò¬Δ ¡øÁ»ÈΔ Óø‚Δ √πº«÷¡Â
’È Á≈ ¡«Ë’≈ ÷ÂÓ ‘Ø ‹≈Ú∂◊≈Õ
√º«Ì¡≈⁄≈ Á≈ «˜øÁ◊Δ «Úº⁄ Ï‘π ӑºÂÚÍ»È
ØÒ ˛Õ «¬√ «Úº⁄ «ÁzÙ ÓΔ‚Δ¬∂ Á≈ Ï‘π ں‚≈ ØÒ ‘Ø
«◊¡≈, «‹√ Â∑ ª ¡º ‹ «Áz Ù ÓΔ‚Δ¬∂ «Úº ⁄ Èø ◊ ∂ ‹ ,
¡ÙÒΔÒÂ≈, λ‘ÛÍπ‰≈ ¡Â∂ Îπ’Í≥ÊΔ ˘ «Á÷≈«¬¡≈¿π«⁄¡≈«¬¡≈ ‹ªÁ≈ ˛ ¿π√ È∂ √≈‚∂ √Ó≈‹ Á∂ √≈∂ Â≈‰∂Ï≈‰∂ ˘ «‘Ò≈ ’∂ º÷ «ÁºÂ≈ ˛Õ √»Ï≈ √’≈ ’∂ ‹ª È≈
’∂ Í ¿π‘ ‡À’√ ≈‘ƒ ÚΔ «¬√ «Úº⁄ Á÷Ò-¡øÁ≈‹Δ
’ √’ÁΔ ˛Õ ÷≈√ ’’∂ ‹∂’ ’Ø¬Δ «¯ÒÓ ÈØ¬Δ¡ª
’Áª-’ΔÓª ÁΔ Ú’≈Ò ’ÁΔ ˛, ’Ø¬Δ √Ó≈«‹’
√Ø’≈ª ˘ Óπ÷≈«ÂÏ ‘πøÁΔ ˛, ÁÙ’ ˘ ’Ø¬Δ ¿π√≈»
√øÁ∂Ù «ÁøÁΔ ˛ ª √»Ï≈ √’≈ ¿π√ Á≈ ÓÈØø‹È ‡À’√
Ó≈¯ ’ √’ÁΔ ˛ Í ‘π‰ ÓÈØø‹È ‡À’√ ˘ ‹Δ.¡À√.‡Δ.
«Úº⁄ Ù≈«ÓÒ ’ «ÁºÂ≈ «◊¡≈ ˛Õ «¬√ È≈Ò ≈‹ √’≈
Á≈ «¬‘ ¡«Ë’≈ ÷ÂÓ ‘Ø «◊¡≈ ˛Õ
«¬‘ ‡À’√ Ò≈◊» ‘Ø ‹≈‰ È≈Ò ’∂∫Á ¡Â∂ ≈‹ª Á∂
Úº÷-Úº÷ ‹Δ.¡À√.‡Δ. ‘؉ È≈Ò ’∂∫Á Í≈√Ø∫ ≈‹ª ˘ Îø‚
«ÓÒ‰∂ ÏøÁ ‘Ø ‹≈‰◊∂Õ «¬√ Á≈ √Ì ÂØ∫ Ïπ≈ ¡√ ÍÃ≈‹À’‡ª
”Â∂ ÍÚ∂◊≈ ‹Ø ⁄ºÒ ‘∂ ‘ÈÕ «¬√ È≈Ò «Á‘≈ÂΔ ¡Ë≈„ª⁄≈ «Ú’≈√ Îø‚ ¡Â∂ Í≥‹≈Ï ¡Ë≈ „ª⁄≈ «Ú’≈√ Îø‚
«Úº⁄ ’∂∫Á ÂØ∫ √»Ï≈ √’≈ ˘ Îø‚ È‘ƒ «ÓÒ∂◊≈Õ «¬√
È≈Ò ¡Ë≈ „ª⁄≈ (infrastructure) (√Û’ª,
ÎÒ≈¬Δ˙Ú, ÍπÒ ¡≈«Á) ÁΔ ¿π√≈Δ Á≈ ’øÓ π’ ‹≈Ú∂◊≈Õ
Í≥‹≈Ï Ò¬Δ ÏπΔ √«ÊÂΔ «¬√ ’’∂ ÚΔ ˛ «’™«’ B@AG
ÁΔ¡ª ⁄؉ª ˘ ÓºÁ∂Ș ÷«Á¡ª ÍÀ√∂ È≈Ò Ú؇ª χØÈ
Ò¬Δ Ï≈ÁÒ È∂ √ø◊ ÁÙȪ «Úº⁄ ◊ª‡ª Úø‚‰Δ¡ª
Ùπ» ’ΔÂΔ¡ª ‘Ø¬Δ¡ª ‘ÈÕ Í≥‹≈Ï √’≈ Á≈ ª ’˜∂
È≈Ò Ú≈Ò-Ú≈Ò «Úø«È¡≈ «Í¡≈ ˛, ÷˜≈È≈ ÷≈ÒΔ ˛Õ
√ø◊ ÁÙȪ «Úº⁄ Úø‚‰ Ò¬Δ Ï≈ÁÒ √’≈ È∂ «¬‘
Îø‚ ¡√≈√∂ «◊ÚΔ º÷ G@@@ ’ØÛ πͬ∂ Á≈ ’˜≈
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

9

√ÂøÏ-B@AF

¿πÁ≈Δ’È Á≈ ¡Ê ˛ ÍÀÁ≈Ú≈ ¡Â∂ ÚÍ≈
«Úº ⁄ √’≈ ÁΔ Á÷Ò¡ø Á ≈‹Δ ÷ÂÓ ’È≈Õ «¬√
Á÷Ò¡øÁ≈‹Δ Á≈ «¬º’ ÂΔ’≈ ‡À’√ ‘πøÁ≈ ˛Õ «‹√
Ú√Â/√∂Ú≈ ÁΔ ÍÀÁ≈Ú≈ ÚË≈¿π‰Δ ‘ØÚ∂ ¿π√ ”Â∂ ‡À’√
ÿ‡≈ «ÁºÂ≈ ‹ªÁ≈ ˛ ¡Â∂ «‹√ ÁΔ ÿ‡≈¿π‰Δ ‘ØÚ∂ ¿π√ ”Â∂
‡À’√ ÚË≈ «ÁºÂ≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ «¬√ Â∑ª √’≈ ‡À’√ ˘
√øÁ Ú‹Ø∫ Ú ’∂ Óø‚Δ ¡Â∂ ÍÀÁ≈Ú≈ «Úº⁄ Á÷Ò¡øÁ≈‹Δ
’ √’ÁΔ √ΔÕ Í ‹Δ.¡À√.‡Δ. ¡≈¿π‰ È≈Ò √’≈
’ØÒØ∫ «¬‘ √øÁ ‹ªÁ≈ ‘∂◊≈Õ «¬‘ ¿πÁ≈Δ’È ÁΔ ÒØ’«ÚØËΔ «ÁÙ≈ «Úº⁄ Úº‚Δ ÍπÒªÿ ˛Õ
«¬√ È≈Ò ◊ΔÏ-¡ÓΔ Á≈ Í≈Û≈ Â∂˜Δ È≈Ò
Úˉ ÁΔ √øÌ≈ÚÈ≈ ˛Õ «’™«’ √’≈ ÚÂ∂ ‹ª È≈ Í
¿π√ ’ØÒ «¬‘ ¡«Ë’≈ √Δ «’ ¿π‘ ¡ÓΔª ”Â∂ «ÚÙ∂Ù
‡À’√ Ò◊≈ √’∂Õ Í ‹Δ.¡À√.‡Δ. ’≈È √’≈ ¡≈͉≈
«¬‘ ¡«Ë’≈ ◊π¡≈ ÏÀ·∂◊ΔÕ
«¬‘ √ø√≈Δ’È ÁΔ ÈΔÂΔ ”Â∂ ÚΔ ¡ÓÒÁ≈Δ ˛Õ
√ø √ ≈Δ’È Á≈ ¡Ê ˛ Í»  ∂ «ÚÙÚ ˘ «¬º ’ Óø ‚ Δ
ω≈¿π‰≈Õ ¿π√ Á∂ ¡ø◊ Ú‹Ø∫ ‹Δ.¡À√.‡Δ. Á≈ ¡Ê ˛ Í»∂
Á∂Ù ˘ «¬º’ Óø‚Δ Ï‰≈¿π‰≈Õ
√ø √ ≈Δ’È Á≈ ¡Ê ˛ √ø √ ≈ Óø ‚ Δ Ò¬Δ
¿πÂÍ≈ÁÈ, ‹Δ.¡À√.‡Δ. «‘ «ÈÔ≈ ”Â∂ ‹Δ.¡À√.‡Δ.
È‘ƒ Òº◊∂◊≈ ª «¬‘ «ÈÔ≈ √∂«Ë ¡≈«Ê’Â≈
ω≈¿π‰ ÚºÒ ÒÀ ‹≈Ú∂◊≈Õ
√Ó»‘ «¬È’Ò≈ÏΔ, ‹Ó‘»Δ Ù’ÂΔ¡ª ¡Â∂ «’ÂΔ
ÒØ’ª ˘ «¬√ Á≈ «ÚØË ’È≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛Õ

‘πøÁ≈ ˛ ¡Â∂ «ÚÁ∂ÙΔ ÷ÍÂ’≈ ÂØ∫ √’≈ ‡À’√ ÒÀ ‘Δ
È‘ƒ √’ÁΔÕ ¡≈͉∂ ÒØ’ª ”Â∂ ÏØfi ¡Â∂ «ÚÁ∂ÙΔ¡ª ˘ ◊ºÎ∂
«¬√ ‡À’√ Á≈ ÈÂΔ‹≈ ‘ØÚ∂◊≈Õ «¬√ È∂ Ì≈‹Í≈ ¡Â∂ Ï≈’Δ
‘≈’Ó ‹Ó≈ Í≈‡Δ¡ª Á∂ “≈Ù‡Ú≈Á” ÁΔ ’Ò¬Δ ÷ØÒ
’∂ º÷ «ÁºÂΔ ˛Õ
«¬√ÂØ∫ «ÏȪ «¬√ Á≈ Èπ’√≈È ¿π‘Ȫ ≈‹ª ˘
ÚË∂∂ ‘ØÚ∂◊≈ «‹‘Ȫ «Úº⁄ ÓÀÈ»ÎÀ’⁄«ø◊ √È¡Â ’∂∫ÁÂ
˛ «’™«’ «¬√ ‡À’√ ÁΔ ¡Á≈«¬◊Δ ÷ÍÂ’≈ È∂ ’ÈΔ
˛, ¿π√ √»Ï≈ √’≈ ˘ ¿πÈ≈ ‘Δ ‡À’√ «ÓÒ∂◊≈, «‹øÈΔ
¿π√ Ú√ ÁΔ ÷Í ‘ØÚ∂◊ΔÕ «‹√ÁΔ ÷Í Á»«‹¡ª
√»«Ï¡ª «Úº⁄ ‘ØÚ∂◊Δ, ¿π√ Á≈ ‡À’√ ¿π‘Ȫ √»«Ï¡ª ˘
«ÓÒ∂◊≈Õ ‹∂’ Ó≈Ò «ÈÔ≈ ‘πøÁ≈ ˛ ª «¬√Á≈ ‡À’√
«’√∂ ˘ È‘ƒ «ÓÒ∂◊≈Õ ¿πÁ≈‘È Ú‹Ø∫ ⁄∂Ⱥ¬Δ Ò≈◊∂
«‘™Á≈¬Δ ’≈ «ÈÓ≈‰ √È¡Â ˛ Í «ÓÒÈ≈‚» ˘
¿π‘Ȫ ’≈ª ÂØ∫ ‘Δ ‡À’√ «ÓÒ∂◊≈ «‹‘ÛΔ¡ª «ÓÒÈ≈‚»
«Úº⁄ «Ú’‰◊Δ¡ªÕ «¬√ Ú‹≈‘ È≈Ò ≈‹ √’≈ ¡≈͉∂
√»Ï∂ «Úº⁄ √È¡Â ´¡≈¿π‰ Ò¬Δ Ò≈Ò ◊ÒΔ⁄≈ «Ú¤≈ ’∂
«¡≈«¬Âª È‘ƒ Á∂‰◊Δ¡ªÕ «¬√ Ò¬Δ Ì≈‹Í≈ √’≈
È∂ ÓÀÈ»ÎÀ’⁄«ø◊ ÷∂Â ˘ ‘πÒ≈≈ Á∂‰ Ò¬Δ «‹‘Û≈ “Ó∂’
«¬È «¬ø‚Δ¡≈” Á≈ È≈¡≈ «ÁºÂ≈ ˛, ¿π√ Á≈ ⁄º’≈ ‹≈Ó
‘Ø ‹≈Ú∂◊≈Õ
’πfi ÒØ’ª ÚºÒØ∫ «¬‘ ÌÓ ÎÀÒ≈«¬¡≈ ‹≈ «‘≈ ˛
«’ «¬√ È≈Ò ‡À’√ ÿ‡ ‹≈Ú∂◊≈ ª Ú√ª √√ÂΔ¡ª ‘Ø
‹≈‰◊Δ¡ª Í «¬‘ ‘’Δ’Â È‘ƒÕ ÓøÈ Ò˙ ’ª◊√
Í≈‡Δ ÚºÒØ∫ ÍÃ√Â≈«Ú AH% ‹Δ.¡À√.‡Δ. Á «ÓºÊΔ ‹ªÁΔ
˛Õ ‘π‰ ÒØ’ª ÁΔ¡ª ¡≈Ó ÚÂØ∫ ÁΔ¡ª ⁄Δ˜ª ”Â∂ D% ÁΔ
Á È≈Ò ÚÀ‡ Òº◊Á≈ ˛Õ ‹Δ.¡À√.‡Δ. Ò≈◊» ‘؉ È≈Ò
«¬‘ Á AH% ‘Ø ‹≈Ú∂◊ΔÕ «¬‘ DE@% Á≈ Ú≈Ë≈ ‘ØÚ∂◊≈
‹Ø ’ΔÓª ˘ ¡√Ó≈È∂ ⁄≈Û∂◊≈Õ ™fi ¿πμ⁄ Ú◊ Â∂ ¿πμ⁄
ÓºËÚ◊ ÁΔ ÚÂØ∫ Ú≈ÒΔ¡ª Ú√ª, ’≈ª ¡Â∂ ¬∂.√Δ.
¡≈«Á ˜» ’πfi √√ÂΔ¡ª ‘Ø ‹≈‰◊Δ¡ªÕ

√‘≈«¬Â≈
Ò«‘øÏ Á≈√ «Í≥‚ Áπ√ªfi ’Òª «‘ Î◊Ú≈Û≈
(’Í»ÊÒ≈) È∂ ¡Á≈≈ «¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘ Ò¬Δ A@@@
π. √‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ ¡Á≈≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
Ó≈√‡ ‘Ïø√ «√øÿ ◊Ø‘ÒÛØ∫ (ÈÚªÙ«‘) È∂ ¡≈͉∂
ÍØÂ∂ √«‘‹ÁΔÍ «√øÿ ÍπºÂ ÙÃΔ ‘√π÷«ÚøÁ «√øÿ Â∂
Ó≈Â≈ ÙÃΔÓÂΔ ÓΔÈ≈ ’πÓ≈Δ Á∂ ‹ÈÓ «ÁÈ ÁΔ ÷πÙΔ «Úº⁄
¡Á≈≈ «¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘ ˘ E@@@ π. √‘≈«¬Â≈
Ì∂‹Δ ˛Õ ¡Á≈≈ Í«Ú≈ ÁΔ ÷πÙΔ «Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘πøÁ≈
‘Ø«¬¡≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ
Ó≈√‡ Óø◊Ò «√øÿ «Í≥‚ Òº÷‰ ’∂ ͺ‚≈ (’Í»ÊÒ≈)
È∂ ¡Á≈≈ «¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘ Ò¬Δ A@@@ π.
√‘≈«¬Â≈ Ì∂‹Δ ˛Õ ¡Á≈≈ √‘≈«¬Â≈ Ò¬Δ ËøÈÚ≈ÁΔ ˛Õ

√≈Ó≈‹ «ÈÁ∂Ù ÈΔÂΔ¡ª Á≈ ¡ø◊
ȺÏ∂«Ú¡ª «Úº⁄ Ìπ◊Â≈È √ø’‡ «Úº⁄ Î√Δ Ì≈ÂΔ
¡≈«Ê’Â≈ ˘ √≈‘ Áπ¡≈¿π‰ Ò¬Δ ÓπÁ≈ ’ØÙ Á∂ ’˜∂
ÁΔ¡ª Ùª Ú‹Ø ∫ «Èº ‹ Δ’È, √ø √ ≈Δ’È ¡Â∂
¿πÁ≈Δ’È ÁΔ¡ª ÈΔÂΔ¡ª √≈Ó≈‹Δ «ÈÁ∂Ùª ¡Èπ√≈
Ò≈◊» ’ΔÂΔ¡ª ◊¬Δ¡ª, «‹‘Ȫ ˘ ¡≈«Ê’ √πË≈ª Á≈
’πȪ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ «¬‘ “‡À’√ √πË≈” ¿π√∂ Á≈ «‘º√≈ ˛Õ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

10

√ÂøÏ-B@AF

¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ Á≈ «’√≈È ⁄؉ ÓÀÈΔÎÀ√‡Ø ó ◊ºÍª Á≈ ÍπÒÁ
ø ≈
«¬√∂ ÁΩ≈È ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ È∂ Í≥‹≈Ï ÁΔ¡ª
«ÚË≈È √Ì≈ ⁄؉ª Ò¬Δ ¡≈͉∂ ¿πÓΔÁÚ≈ª ÁΔ Í«‘ÒΔ
√»⁄Δ ‹≈Δ ’’∂ Í«‘Ò’ÁÓΔ ’ΔÂΔ ˛ ‹Á«’ ¡’≈ÒΔ,
Ì≈‹Í≈ ¡Â∂ ’ª◊√ Í≈‡Δ È∂ ¡‹∂ º’ ¡≈͉≈ ’جΔ
ÚΔ ¿πÓΔÁÚ≈ È‘ƒ ¡ÀÒ≈«È¡≈ ˛Õ ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ
È∂ Í«‘Ò ’«Á¡ª Í«‘Òª ÈΩ‹Ú≈Ȫ Ò¬Δ ÓÀÈΔÎÀ√‡Ø
‹≈Δ ’ΔÂ≈ Â∂ ‘π ‰ AA √Âø Ï  ˘ ÓØ ◊ ≈ «˜Ò∑ ∂ Á∂
Ï≈ÿ≈Íπ≈‰≈ «Úº⁄ Í≈‡Δ Á∂ ’ΩÓΔ ’ÈÚΔÈ ¡«ÚøÁ
’∂‹ΔÚ≈Ò ÚºÒØ∫ CA Èπ’≈ÂΔ «’√≈È ÓÀÈΔÎÀ√‡Ø ‹≈Δ
’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «¬√ ÓÀ È ΔÎÀ √ ‡Ø «Úº ⁄ Ï‘π  √≈Δ¡ª
«¡≈«¬Âª Â∂ √‘»Òª Á∂ ¡ÀÒ≈È Á»√Δ¡ª Í≈‡Δ¡ª
ÚºÒØ∫ ’ΔÂ∂ ¡ÀÒ≈Ȫ ÂØ∫ ÚË≈ ’∂ ’ΔÂ∂ ◊¬∂ ‘ÈÕ ⁄؉
ÓÀÈΔÎÀ√‡Ø «Úº⁄ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂ∂ ’πfi Èπ’«Â¡ª ”Â∂ ‘∂·ª
⁄⁄≈ ’Á∂ ‘ªÕ
⁄؉ ÓÀÈΔÎÀ√‡Ø «Úº⁄ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂ≈ «◊¡≈ ˛ «’
Í≥‹≈Ï Á∂ «ÌzÙ‡ Ú˜Δª ÁΔ¡ª ‹≈«¬Á≈Áª ÁΔ ‹ª⁄
ÍÛÂ≈Ò ’È Ò¬Δ «¬º’ ’«ÓÙÈ Á≈ ◊·È ’ΔÂ≈
‹≈Ú∂◊≈ Â∂ ÁØÙΔ Í≈¬∂ ‹≈‰ ”Â∂ Ú˜Δª ˘ √’≈ ωÁ∂
√≈ ⁄≈ Ó‘Δ«È¡ª Á∂ «Úº⁄ ‹∂Ò∑ª «Úº⁄ ÏøÁ ’ «ÁºÂ≈
‹≈Ú∂◊≈Õ ’∂‹ΔÚ≈Ò È∂ «ÁºÒΔ ÁΔ¡ª «ÚË≈È √Ì≈ ⁄؉ª
«Úº⁄ ÚΔ ¡«‹‘∂ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂ∂ √È «’ «ÁºÒΔ ÁΔ √≈Ï’≈
Óπº÷ ÓøÂΔ ÙΔÒ≈ ÁΔ’Ù ˘ «ÌzÙ‡≈⁄≈ Á∂ ÁØÙª «‘Â
«¬º’ Ó‘ΔÈ∂ Á∂ ¡øÁ-¡øÁ ‹∂Ò∑ Ì∂‹ Á∂Úª◊∂ Í ¡‹∂
º’ ’∂‹ΔÚ≈Ò ÙΔÒ≈ ÁΔ’Ù ˘ ‹∂Ò∑ È‘ƒ Ì∂‹ √«’¡≈
Â∂ È≈ ‘Δ «ÌzÙ‡≈⁄≈ Á∂ ’∂√ª ÁΔ ‹ª⁄ ’≈¬ΔÕ
Á»√∂ Èπ’Â∂ ”Â∂ ¿πÈ∑ª «’‘≈ «’ Á√øÏ B@B@ º’
‚≈. √Ú≈ÓΔÈ≈ÊÈ ’«ÓÙÈ ÁΔ¡ª «√Î≈«√ª «¬øÈ-«ÏøÈ
Ò≈◊» ’ΔÂΔ¡ª ‹≈‰◊Δ¡ª Â∂ «’√≈Ȫ ˘ ÷∂ÂΔ Ò≈◊ª
”Â∂ E@ ÎΔ√ÁΔ ÓπÈ≈Î≈ ‹ØÛ ’∂ «‹‰√ª Á∂ Ì≈¡ «ÁºÂ∂
‹≈‰◊∂Õ ¡«‹‘≈ Ú≈¡Á≈ B@AD ÁΔ¡ª ÒØ’ √Ì≈ ⁄؉ª
«Úº⁄ ÚΔ Ì≈‹Í≈ ÚºÒØ∫ ÚΔ ¡≈͉∂ ⁄؉ ÓÀÈΔÎÀ√‡Ø «Úº⁄
’ΔÂ≈ «◊¡≈ √Δ, «‹√ ˘ ‘ ⁄؉ ‹Ò√∂ «Úº⁄ È«øÁ
ÓØÁΔ È∂ ¡Â∂ ¿π√ ÁΔ √«‘ÔØ◊Δ ¡’≈ÒΔ Í≈‡Δ Á∂ Óπº÷
ÓøÂΔ ÍÃ’≈Ù «√øÿ Ï≈ÁÒ ÚºÒØ∫ ÚΔ ‘ ‹Ø‰ ‹Ò√∂ «Úº⁄
Ï‘π ˜Ø-ÙØ È≈Ò ÍÃ⁄≈«¡≈ √Δ Í ⁄؉ª «‹ºÂ‰ ÂØ∫
Ï≈¡Á È≈ ’∂∫Á √’≈ È∂ «¬√ «ÍØ‡ ˘ Ò≈◊» ’ΔÂ≈

Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ¡◊Ò∂ Ú∑∂ B@AG «Úº⁄ «ÚË≈È √Ì≈
⁄؉ª ÁΔ «Â¡≈Δ Ò¬Δ √ºÂ≈ ÁΔ¡ª Á≈¡Ú∂Á≈ Óπº÷
Í≈‡Δ¡ª ¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈ ◊·‹ØÛ, ’ª◊√ Í≈‡Δ ¡Â∂
¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ Úº Ò Ø ∫ ¡≈Í‰Δ¡ª «√¡≈√Δ
√◊ÓΔ¡ª Â∂˜ ’ «ÁºÂΔ¡ª ‘ÈÕ ¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈
◊·‹ØÛ «Ú’≈√ Á∂ È≈Ó ”Â∂ ¡Â∂ ÒØ’ª ˘ ÌÓ≈¿π‰ Ò¬Δ
«ÁºÂΔ¡ª ‹≈ ‘Δ¡ª «¡≈«¬Âª ”Â∂ √‘»Òª Á∂ ¡Ë≈
”Â∂ ÂΔ‹Δ Ú≈ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ¡≈Í‰Δ √’≈ ω≈¿π‰ Á≈
Á≈¡Ú≈ ’ «‘≈ ˛Õ ’ª◊√ Í≈‡Δ ‹Ø «Í¤ÒΔ¡ª
«ÚË≈È √Ì≈ ÁΔ¡ª ⁄؉ª «Úº⁄ ¡≈Í√Δ Îπº‡ ’≈È ‘≈
◊¬Δ √Δ, «¬√ Ú≈ √≈Δ Í≈‡Δ «¬º’‹πº‡ ‘Ø ’∂ Í≥‹≈Ï
√’≈ ÁΔ È≈’≈ÓΔ ¡Â∂ √Ê≈ÍÂΔ «ÚØËΔ πfi≈È Á≈
Ò≈‘≈ ÒÀ‰ Á≈ ÔÂÈ ’«Á¡ª Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ÁπÏ≈≈ √ºÂ≈
‘≈√Ò ’È Á≈ Á≈¡Ú≈ ’ ‘Δ ˛Õ «¬√∂ Â∑ª ¡≈Ó
¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ «‹√ È∂ B@AD «Úº⁄ Í≈ÒΔÓÀ∫‡ ÁΔ¡ª
⁄؉ª «Úº⁄ Í≥‹≈Ï «Úº⁄Ø∫ D √Δ‡ª «‹ºÂ ’∂ ¡Â∂ Ï‘π √≈∂
«ÚË≈È √Ì≈ ‘Ò«’¡ª «Úº⁄ Á»√∂ ÈøÏ ”Â∂ ¡≈¿π‰ ’’∂
Í»∂ ¿πÂÙ≈‘ Â∂ ‹ØÙØ-÷ØÙ È≈Ò Í≥‹≈Ï ÁΔ¡ª «ÚË≈È
√Ì≈ ÁΔ¡ª ⁄؉ª ÒÛÈ Á≈ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂ≈ ˛Õ ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ
Í≈‡Δ √ºÂ≈Ë≈Δ «Ë Á∂ «ıÒ≈¯ ÈÙ≈ Â√’Δ, ‘؇Ò,
‡ª√ÍØ‡, ∂Â≈ Ϻ‹Δ, ÒÀ∫‚ Ó≈ÎΔ¡≈, ¡’≈ÒΔ¡ª Á∂
Òº·Ó≈ª ÁΔ ◊πø‚≈◊ÁΔ ¡Â∂ «ÌzÙ‡≈⁄≈ «Úº⁄ ◊ÒÂ≈È
Ú˜Δª ˘ ¡Â∂ ’ª◊√ Í≈‡Δ ÁΔ Á∂Ù Ì Â∂ Í≥‹≈Ï «Úº⁄
Ò◊≈Â≈ ⁄؉ª «Úº⁄ ‘πøÁΔ ‘≈, «ÌzÙ‡≈⁄≈, Úº÷-Úº÷
√’À∫‚Òª Â∂ ÿπ‡≈«Ò¡ª «Úº⁄ ◊ÒÂ≈È ’ª◊√ Í≈‡Δ Á∂
¡≈◊»¡ª ˘ «ÈÙ≈È≈ ω≈ ’∂ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ¡≈͉∂ ÏÒÏ»Â∂
”Â∂ √’≈ ω≈¿π‰ Á≈ Á≈¡Ú≈ Í∂Ù ’ ‘Δ ˛Õ ÒØ’ª ˘
«fi≈¿π‰ Â∂ ÌÓ≈¿π‰ Ò¬Δ «ÂøȪ Í≈‡Δ¡ª ÚºÒØ∫ ⁄؉ª
«‹ºÂ‰ Ò¬Δ Ï‘π ں‚∂-Úº‚∂ Á≈¡Ú∂ ¡Â∂ Ú≈¡Á∂ ’ΔÂ∂
‹≈ ‘∂ ‘ÈÕ ¡«‹‘∂ Ú≈¡Á∂ Í«‘Òª ÚΔ ¿π’ Í≈‡Δ¡ª
⁄؉ ÓÀÈΔÎÀ√‡Ø «Úº⁄ ’ÁΔ¡ª ¡≈ ‘Δ¡ª ‘È Í ◊ºÁΔ
√ªÌ‰ ÂØ∫ Ï≈¡Á ¿πȪ ˘ ’Á∂ ÚΔ Í»∂ ’È Á≈ ÔÂÈ
È‘ƒ ’ΔÂ≈Õ ⁄؉ ÍÃ⁄≈ «Úº⁄ ÚΔ ¿π’ Í≈‡Δ¡ª ÒØ’ª
Á∂ ¡√Ò Â∂ ‘’Δ’Δ Óπº«Á¡ª ÂØ∫ Í≈√≈ Ú‡«Á¡ª «¬º’
Á»‹Δ Í≈‡Δ Á∂ ÒΔ‚ª «ıÒ≈¯ ‘∂·ÒΔ ÍºË ÁΔ «Èº‹Δ Â∂
«Ú¡’ÂΔ◊ Á»Ù‰Ï≈‹Δ ’ ‘∂ ‘ÈÕ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

11

√ÂøÏ-B@AF

«ÁºÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ ’‹≈-Óπ¡≈¯ ’È Á∂ Ú≈¡Á∂ ¡’≈ÒΔÍ≈‡Δ ¡Â∂ ’ª◊√ Í≈‡Δ È∂ ÚΔ «Í¤ÒΔ¡ª ⁄؉ª «Úº⁄
’ΔÂ∂ √È Í √ºÂ≈ √øÌ≈Ò‰ ÂØ∫ Ï≈¡Á ÁØȪ Í≈‡Δ¡ª È∂
¡≈͉∂-¡≈͉∂ Ù≈ÙÈ’≈Ò ÁΩ≈È «’√≈Ȫ Á≈ ’˜≈
Óπ¡≈Î È‘ƒ ’ΔÂ≈Õ «¬‘ ‘’Δ’Â ˛ «’ ¤Ø‡Δ «’√≈ÈΔ È∂
ÏÀ∫’ª ’ØÒØ∫ ’‹≈ ÿº‡ «Ò¡≈ ˛ Í ¡≈ÛÂΔ¡ª ¡Â∂
Ù≈‘»’≈ª ’ØÒ∫Ø Ì≈Δ «Ú¡≈‹ ”Â∂ ’‹≈ ÚºË «Ò¡≈ ‘Ø«¬¡≈
˛Õ ‹Á«’ Úº‚Δ «’√≈ÈΔ È∂ ÏÀ∫’ª ÂØ∫ ’‹≈ ÚºË «Ò¡≈ ˛
Â∂ Ù≈‘»’≈ª ¡≈ÛÂΔ¡ª ÂØ∫ ÿº‡ «Ò¡≈ ˛Õ ¡≈«Ê’ Ó≈«‘
‚≈. «◊¡≈È «√øÿ ÁΔ «ÍØ‡ ÓπÂ≈«Ï’ Í≥‹≈Ï «Úº⁄
«’√≈ÈΔ «√ G@,@@@ ’ØÛ πͬ∂ Á∂ Ò◊Ì◊ ’˜≈ ˛Õ
¡«‹‘∂ «Úº⁄ ‹∂ ’∂‹ΔÚ≈Ò ÁΔ √’≈ ω ‹ªÁΔ ˛ ª
¬∂ÈΔ Úº‚Δ ’Ó Á≈ ÍÃÏøË Â∂ ‘Ø Ó≈ÒΔ √≈ËÈ «’Ú∂∫ Â∂
«’ºÊØ∫ ÍÀÁ≈ ’ΔÂ∂ ‹≈‰◊∂, «¬√ Ï≈∂ ¿πÈ∑ª ’Ø¬Δ √ͺه
È‘ƒ «’‘≈Õ ÏÀ∫’ª ¡Â∂ Ù≈‘»’≈ª ˘ ÍÀ√∂ Á≈ ÍÃÏøË «’ºÊØ∫
’’∂ «ÁºÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈ «’™’ ’∂∫Á √’≈ ÁΔ ÓºÁÁ ÂØ∫
«ÏȪ «ÚºÂΔ √≈ËÈ ‹π‡≈¿π‰≈ ÓπÙ’Ò ’øÓ ˛Õ
⁄ΩÊ≈ Èπ’Â≈, √´‹-ÔÓπÈ≈ «Òø’ È«‘ ÁΔ
˜ÓΔÈ ÁΔ «‹√‡Δ √ÏøËΔ «’√≈Ȫ Á∂ Ȫ ’È Á≈
Ú≈¡Á≈ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ Í≈‰Δ¡ª Á∂ ÓπºÁ∂ ˘ Í≥‹≈Ï Â∂
‘«¡≈‰≈ ÁΔ¡ª «ÚË≈È √Ì≈ ⁄؉ª ÓΩ’∂ ¿π¤≈«Ò¡≈ ‹ªÁ≈
˛Õ Í≈‰Δ¡ª Á∂ ∂Û’∂ Ò¬Δ ’ª◊√ ¡Â∂ ¡’≈ÒΔ Í≈‡Δ
ÚºÒØ∫ «¬º’ Á»‹∂ ˘ «˜øÓ∂Ú≈ ·«‘≈¡ ’∂ ÷πÁ ˘ ÏΔ ’È
Á≈ ÔÂÈ ’ΔÂ≈ ‹ªÁ≈ ˛Õ «¬È∑ ª Í≈‡Δ¡ª È∂
¡À√.Ú≈¬Δ.¡ÀÒ. ÓπºÁ∂ ”Â∂ ‘Ó∂Ù≈ ≈‹ÈΔÂΔ ’ΔÂΔ Â∂ «¬√
˘ ’Á∂ ÚΔ √πÒfi≈¿π‰ Á≈ ÔÂÈ È‘ƒ ’ΔÂ≈Õ ‹ÁØ∫ Í≥‹≈Ï
«Úº⁄ ¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈, ‘«¡≈‰≈ «Úº⁄ Ì≈‹Í≈ ¡Â∂
’∂∫Á «Úº⁄ ÚΔ Ì≈‹Í≈ Â∂ ¡’≈ÒΔ Í≈‡Δ ÁΔ √ªfiΔ √’≈
‘ØÚ∂Õ ‘«¡≈‰≈ Â∂ ’∂∫Á «Úº⁄ Ì≈‹Í≈, ’ª◊√ ÁΔ¡ª
‘Δ √’≈ª √ÈÕ «¬√ Ò¬Δ ’ª◊√ ¡Â∂ ¡’≈ÒΔ, «¬√
Ò¬Δ Óºπ÷ «‹øÓ∂Ú≈ ‘ÈÕ Í ⁄؉ª √≈‘Ó‰∂ ¡≈¿π‰ ”Â∂
B@@D «Úº⁄ ’ÀÍ‡È ¡Ó«øÁ «√øÿ È∂ Í≥‹≈Ï ÁΔ ¡√À∫ÏÒΔ
«Úº⁄ Í≥‹≈Ï Á∂ Í≈‰Δ¡ª Á≈ √ÓfiΩÂ≈ ºÁ ’’∂ ¡Â∂ Í≥‹≈Ï
ÁΔ ¡’≈ÒΔ √’≈ È∂ ¡À√.Ú≈¬Δ.¡ÀÒ. ÁΔ ˜ÓΔÈ
¡À’Ú≈«¬ ’È Ú≈Ò≈ ÈØ‡Δ«Î’∂ÙÈ ºÁ ’ «ÁºÂ≈ Â∂
«’‘≈ «◊¡≈ «’ √Ïø«Ë «’√≈Ȫ ˘ ¿πÈ∑ª ÁΔ ˜ÓΔÈ
ͺËΔ ’’∂ Ú≈Í√ ¿πÈ∑ª ˘ «ÁºÂΔ ‹≈Ú∂◊Δ Í ¡ÓÒ
«Úº⁄ «ÁºÂΔ È‘ƒ ◊¬ΔÕ «¬√∂ Â∑ª ’∂‹ΔÚ≈Ò È∂ ÚΔ ‹Ø

Â∂ È≈ ‘Δ «¬√ ÁΔ √’≈ «Úº⁄ «‘º√∂Á≈ ¡’≈ÒΔ Í≈‡Δ
È∂ «¬√ «ÍØ‡ ˘ Ò≈◊» ’Ú≈¿π‰ Á≈ ÔÂÈ ’ΔÂ≈Õ
√◊Ø∫ √πÍΔÓ ’Ø‡ «Úº⁄ ‚≈. √Ú≈ÓΔÈ≈ÊÈ ’Ó∂‡Δ ÁΔ
«ÍØ‡ Ò≈◊» È≈ ’È ÁΔ ’ΔÂΔ Í‡ΔÙÈ Á∂ ‹Ú≈Ï «Úº⁄
’∂∫Á ÁΔ Ì≈‹Í≈ √’≈ È∂ ‘Ò¯È≈Ó≈ Á∂ ’∂ √πÍΔÓ
’Ø‡ «Úº⁄ «’‘≈ «’ ‚≈. √Ú≈ÓΔÈ≈ÊÈ ÁΔ «ÍØ‡ ˘
Ò≈◊» È‘ƒ ’ΔÂ≈ ‹≈ √’Á≈Õ «¬√ Ï≈∂ «¬‘ ◊ºÒ √ͺه
˛ «’ ÷∂ Â Δ «‹‰√ª Á≈ ÿº ‡ Ø - ÿº ‡ √ÓÊÈ Óπ º Ò
(¡ÀÓ.¡À√.ÍΔ.) ’∂∫Á √’≈ È∂ «ÈË≈« ’È≈ ‘πøÁ≈
˛ Â∂ «¬‘ ’∂∫Á √’≈ Á∂ ¡«Ë’≈ ÷∂Â «Úº⁄ ˛Õ «¬‘
«’√∂ ÚΔ ≈‹ √’≈ Á≈ «ÚÙ≈ È‘ƒ ˛ Â∂ È≈ ‘Δ ≈‹
√’≈ Á∂ ¡«Ë’≈ ”⁄ ¡≈™Á≈ ˛Õ ≈‹ √’≈ ¡≈͉∂
’ØÒØ∫ ÏØÈ√ Á∂ √’ÁΔ ˛Õ ’∂∫Á √’≈ ª ÙªÂ≈ ’πÓ≈
ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄ ¡ÀÎ.√Δ.¡≈¬Δ. Á∂ ’øÓ-’≈‹ Â∂
ÍπÈ◊·È Ï≈∂ Ï‰Δ ’Ó∂‡Δ ÁΔ «ÍØ‡ ˘ ¡√»ÒΔ ÂΩ
”Â∂ √‘Δ ÓøÈ ’∂ Ò≈◊» ’È ‹≈ ‘Δ ˛, «‹√ «Úº⁄ ÷∂ÂΔ
«‹‰√ª Á∂ Ì≈¡ «ÓºÊ‰ ¡Â∂ ÷ΔÁ‰ ÁΔ «˜øÓ∂Ú≈Δ ÂØ∫
’∂∫Á √’≈ ˘ Ï≈‘ ‘؉ ÁΔ √Ò≈‘ «ÁºÂΔ ˛Õ ’∂∫Á
√’≈ È∂ ª ’‰’, fiØÈ∂ Â∂ ≈‹ √’≈ª ˘ ÏØÈ√ Á∂‰
ÂØ∫ ÚΔ ÓÈ≈ ’ «ÁºÂ≈ ˛ «’ ‹∂ ’Ø¬Δ ≈‹ √’≈ ÏØÈ√
Á∂Ú∂◊Δ Âª ’∂∫Á ÏØÈ√ ÁΔ ’Ó Í≈ ’∂ Ï‰Δ ’ΔÓ Â∂
¿π√ÂØ∫ «‹‰√ È‘ƒ ÷ΔÁ∂◊≈Õ ¡«‹‘Δ √«ÊÂΔ «Úº⁄
’∂‹ΔÚ≈Ò ÚºÒØ∫ Á√øÏ B@B@ º’ ‚≈. √Ú≈ÓΔÈ≈ÊÈ
’«ÓÙÈ ÁΔ «ÍØ‡ Ò≈◊» ’È Á≈ ¡ÀÒ≈È ◊πøÓ≈‘’øπÈ
˛ ¡Â∂ «√Î «’√≈Ȫ ÁΔ¡ª Ú؇ª χØÈ Ò¬Δ ˛Õ
√Ú≈ÓΔÈ≈ÊÈ «ÍØ‡ ˘ «¬øÈ-«ÏøÈ Ò≈◊» ’È Á≈ ¡ÀÒ≈È
ª ’ «ÁºÂ≈ Í ¿π√ «Úº⁄ ˜ÓΔÈ ÁΔ ‘ºÁÏøÁΔ Á∂ ’≈˘È
”Â∂ ’∂‹ΔÚ≈Ò √≈«‘Ï Â∂ ¿π‘Ȫ Á≈ ⁄؉ ÓÀÈΔÎÀ√‡Ø ¸ºÍ
‘Δ ’ «◊¡≈Õ √Ú≈ÓΔÈ≈ÊÈ «ÍØ‡ ÓπÂ≈«Ï’ √’≈
ÚºÒØ∫ «Ó«Ê¡≈ AG ¬∂’Û Á≈ √Δ«Òø◊ ¡À’‡ Ò≈◊» ’ΔÂ≈
‹≈Ú∂ «’™«’ «’√≈Ȫ ÁΔ Ó≈ÛΔ ‘≈Ò Á≈ ’≈È Ì»ÓΔ
ÁΔ √‘Δ Úø‚ È≈ ‘؉≈ ˛Õ Í ’∂‹ΔÚ≈Ò √≈«‘Ï ’Δ
ÏØÒ‰? ¿π√ÁΔ ¡≈Í‰Δ Í≈‡Δ «Úº⁄ Úº‚∂-Úº‚∂ Íπ≈‰∂
‹◊ΔÁ≈ Â∂ Ì»ÓΔÍÂΔ ÏÀ·∂ ‘È «’™«’ ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ
Á≈ ¡≈Í ÚºÒØ∫ ÓÂÒÏ ’Ø¬Δ Â’Û≈ ’Ø¬Δ Ó≈Û≈ √Ì ‘ÈÕ
ÂΔ√≈ Èπ’Â≈ ¡≈«Ê’ Âø◊Δ¡ª-ÂπÙΔ¡ª ¡Â∂
’˜Á≈Δ Á∂ fiøÏ∂ «’√≈Ȫ Ï≈∂ ¿πÈ∑ª Ú≈¡Á≈ ’ΔÂ≈ «’
Á√øÏ B@AH º’ √≈∂ «’√≈Ȫ ˘ ’˜∂ ÂØ∫ Óπ’ ’
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

12

√ÂøÏ-B@AF

«’√≈Ȫ ˘ AB ÿø‡∂ Óπ¯Â «Ï‹ÒΔ «’Ú∂∫ «ÁºÂΔ ‹≈Ú∂◊ΔÕ
¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ ÁΔ ≈‹ÈΔÂΔ ÚΔ Á»√Δ¡ª
≈‹ÈΔ«Â’ Í≈‡Δ¡ª ÂØ∫ Úº÷Δ È‘ƒ ˛Õ ‹ÁØ∫ Í«‘Òª
«ÁºÒΔ «Úº⁄ √’≈ Ï‰Δ √Δ, ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ ÁΔ
ª ’∂‹ΔÚ≈Ò È∂ «’‘≈ √Δ «’ È≈ ¿π‘ √«’¿π«‡Δ ÒÀ‰◊∂,
È≈ Ïø◊Ò≈ ÒÀ‰◊∂, Í ‘π‰ ‹Àμ‚ ÍÒº√ √πº«÷¡≈ Ò¬Δ
‘Ø¬Δ ˛ Â∂ ÚËΔ¡≈ «‘≈«¬Ù ˛Õ «¬√ Ò¬Δ ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ
Í≈‡Δ Á∂ «Í¤Ø’Û Ï≈∂ ÚΔ ‹≈‰È≈ ˜»Δ ˛Õ
¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ ¡øÈ≈ ‘˜≈∂ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ
«Úº⁄ Úº÷-Úº÷ ◊À-√’≈Δ √ø◊·Èª (¡ÀÈ.‹Δ.˙‹) ÚºÒ∫Ø
«ÌzÙ‡≈⁄≈ Á∂ «ıÒ≈¯ ÷Û∂ ’ΔÂ∂ ¡øÁØÒÈ «Úº⁄Ø∫ «È’ÒΔ
‘Ø¬Δ «√¡≈√Δ Í≈‡Δ ˛Õ «¬√ Í≈‡Δ Á∂ Óπº÷ ¡≈◊» ¡«ÚøÁ
’∂ ‹ ΔÚ≈Ò ¡Â∂ Óπ È ΔÙ «√√Ø Á Δ¡≈ “’ÏΔ” ¡Â∂
“Í«ÚÂÈ” Ȫ Á∂ ◊À-√’≈Δ √ø◊·Èª È≈Ò ‹πÛ∂
‘ج∂ ‘È Â∂ «¬È∑ª ˘ ¡ÓΔ’≈ ÁΔ ÎØ‚ Î≈™‚∂ÙÈ Îø«‚ø◊
’ÁΔ/ÍÀ√∂ «ÁøÁΔ ˛Õ «¬È∑ª ¡ÀÈ.‹Δ.˙‹ Á≈ √Ó≈¬∂Á≈
¡Â∂ ’≈ÍØ∂‡ ÿ≈‰∂ √ÓÊÈ ’Á∂ ‘ÈÕ ¡«‹‘∂ ◊À√’≈Δ √ø◊·Èª Á≈ Óπº÷ ÓÈØÊ ´º‡-÷√πº‡ ”Â∂ ¡Ë≈«Â
Í»Ú-Í»ø‹ΔÚ≈ÁΔ ÍÃÏøË Á∂ «ıÒ≈¯ ÍÀÁ≈ ‘Ø ‘∂ ÒØ’ Ø‘ ˘
÷≈‹ ’È≈ ˛ Â∂ «¬√ ÍÃÏøË ˘ ÏÁÒ‰ Ú≈ÒΔ¡ª
Ù’ÂΔ¡ª ˘ ’Ó˜Ø ’È≈ ˛Õ ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ ÓΩ‹Á
» ≈
ÍÃÏøË ˘ ÏÁÒ‰≈ È‘ƒ ⁄≈‘πøÁΔ √◊Ø∫ «¬√ «Úº⁄ ’πfi √πË≈
’’∂ «¬√∂ ÍÃÏøË ˘ ’≈«¬Ó º÷‰≈ ⁄≈‘πøÁΔ ˛Õ «¬‘ Í≈‡Δ
«ÌzÙ‡≈⁄≈ ˘ Óπº÷ ÓπºÁ≈ ω≈™ÁΔ ˛ Â∂ ¿πμ⁄-¡‘π«Á¡ª
”Â∂ «Ï≈‹Ó≈È ÒØ’ª Á∂ «ÌzÙ‡≈⁄≈ ˘ «¬º’ ÒØ’Í≈Ò Á≈
’≈˘È Í≈√ ’’∂ ÷ÂÓ ’È ÁΔ ◊ºÒ ’ÁΔ ˛Õ ‹Á«’
«ÌÃÙ‡≈⁄≈ Á≈ ’≈È «Èº‹Δ ‹≈«¬Á≈Á ”Â∂ ¡Ë≈« ¡Â∂
ÚºË ÂØ∫ ÚºË ÓπÈ≈Î≈ ’Ó≈¿π‰ Ú≈Ò∂ ÓΩ‹»Á≈ Í»ø‹ΔÚ≈ÁΔ
ÍÃÏøË «Úº⁄ ˛Õ Â∂ «ÌzÙ‡≈⁄≈ «¬√ Í»ø‹ΔÚ≈ÁΔ «√√‡Ó ˘
ÏÁÒ∂ «ÏȪ ÷ÂÓ È‘ƒ ’ΔÂ≈ ‹≈ √’Á≈ Í ’∂‹ΔÚ≈Ò
ÍÃÏøË ÏÁÒ‰≈ È‘ƒ ⁄≈‘πøÁ≈Õ

¡ÀÒ≈È ’ΔÂ≈ ˛ «’ ¡«‹‘≈ ª ¡’≈ÒΔ¡ª È∂ Í«‘Òª ‘Δ
«’‘≈ ˛Õ Î∂ ÈÚƒ ◊ºÒ «’‘ÛΔ ‘جΔÕ «¬‘ Á∂÷‰ Ò¬Δ
’∂‹ΔÚ≈Ò Á≈ ¡À√.Ú≈¬Δ.¡ÀÒ. ÓπºÁ∂ ”Â∂ √ͺه √‡À∫‚
Á∂÷‰≈ ‘ØÚ∂◊≈ ’∂‹ΔÚ≈Ò ‹ÁØ∫ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ ¡≈™Á≈ ˛
ª Í≥‹≈Ï Á∂ Í≈‰Δ¡ª ÁΔ ≈÷Δ ÁΔ ◊ºÒ ’Á≈ ˛ Â∂
«¬√Â∂ Í≥‹≈Ï Á≈ ‘º’ ‘؉ ÁΔ ◊ºÒ ’Á≈ ˛ Í ‹∂ ¿π‘
‘«¡≈‰∂ «Úº⁄ ‹ªÁ≈ ˛ ª ¿π‘ ’«‘øÁ∂ ˛ «’ ‘«¡≈‰∂
˘ ¿π √ Á≈ ωÁ≈ Í≈‰Δ «ÓÒ‰≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛ Â∂
¡À√.Ú≈¬Δ.¡ÀÒ. Âπø Óπ’øÓÒ ‘Ø‰Δ ⁄≈‘ΔÁΔ ˛Õ Í ¿π‘
«ÁºÒΔ ‹≈ ’∂ ’«‘øÁ≈ ˛ «’ «ÁºÒΔ ˘ Í≈‰Δ ˜» «ÓÒ‰≈
⁄≈‘ΔÁ≈ ˛, Í≥‹≈Ï Â∂ ‘«¡≈‰≈ ÁΔ ¡≈Í√Δ ÒÛ≈¬Δ ˛,
√≈‚≈ ’Ø¬Δ Ò≈◊≈-Á∂◊≈ È‘ƒÕ ’∂‹ΔÚ≈Ò Á∂ ¡«‹‘∂
¡≈Í≈-«ÚØËΔ «Ï¡≈Ȫ ÂØ∫ √≈¯ ˛ «’ ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ
ÚΔ Á»√Δ¡ª ≈‹ÈΔ«Â’ Í≈‡Δ¡ª Úª◊ ¡À√.Ú≈¬Δ.¡ÀÒ.
Á∂ ÓºπÁ∂ ”Â∂ ≈‹ÈΔÂΔ ’ ‘Δ ˛ Â∂ «’√≈Ȫ ÁΔ¡ª ˜ÓΔȪ
¿πÈ∑ª Á∂ È≈Ó ’È Á≈ ¡ÀÒ≈È ÒØ’ª ˘ ÌÓ‹≈Ò «Úº⁄
Í≈¿π‰ Ú≈Ò≈ ˛Õ
¡◊Ò≈ Èπ’Â≈ ˛ «’ ’πÁÂΔ ¡≈¯Âª ’’∂
ÏÏ≈Á ‘Ø¬Δ¡ª ¯√Òª Á≈ B@,@@@ πͬ∂ ÍÃÂΔ ¬∂’Û
Óπ¡≈Ú‹≈ «ÁºÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ ¡‹∂ º’ ’∂∫Á È∂ ’πÁÂΔ
¡≈¯Âª È≈Ò ÂÏ≈‘ ‘Ø¬Δ¡ª ¯√Òª Á∂ Óπ¡≈Ú‹∂ Ò¬Δ
’Ø¬Δ ·Ø√ ÈΔÂΔ ‘Δ È‘ƒ ω≈¬Δ ˛ √◊Ø∫ ≈‘ «ÁºÂΔ
‹ªÁΔ ˛ ¡◊ÒΔ ¯√Ò ÁΔ «Ï‹≈¬Δ Ò¬ΔÕ ¿π‘ ÚΔ «Í≥‚ ˘
«¬’≈¬Δ ÓøÈ ’∂ ‹Á«’ «’√≈È Óø◊ ’Á∂ ‘È «’ ÷∂ ˘
«¬’≈¬Δ ÓøÈ ’∂ ≈‘ ÁΔ Ï‹≈¬∂ ¯√Ò Á≈ Í»≈ Óπ¡≈Ú‹≈
«ÁºÂ≈ ‹≈Ú∂Õ ’∂‹ΔÚ≈Ò È∂ √ͺه È‘ƒ ’ΔÂ≈ «’ ’Δ
«¬‘ ≈‘ ȑƒ Í»≈ Óπ¡≈Ú‹≈ «ÁºÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈? Â∂ ’Δ
«¬√ Ò¬Δ ’≈˘È ω≈«¬¡≈ ‹≈Ú∂◊≈?
¡◊Ò∂ Èπ’Â∂ «Úº⁄ ’∂‹ΔÚ≈Ò È∂ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂ≈
«’ ’ø«‚¡≈ÒΔ Â≈ ÂØ∫ Í≈ Á∂ «’√≈Ȫ ˘ A@,@@@ πͬ∂
ÍÃÂΔ ¬∂’Û √‘≈«¬Â≈ ≈ÙΔ «ÁºÂΔ ‹≈Ú∂◊ΔÕ Í≥‹≈Ï ÁΔ
¡’≈ÒΔ √’≈ È∂ B@AC «Úº⁄ A@,@@@ πͬ∂ ÍÃÂΔ
¬∂’Û Â≈ ÂØ∫ Í≈ Á∂ «’√≈Ȫ ˘ √‘≈«¬Â≈ ≈ÙΔ Á∂‰
Á≈ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂ≈ √Δ Í ¡‹∂ È‘ƒ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ Âª
«ÏȪ ÍÀ√∂ Â∂ Ó≈ÒΔ √≈ËȪ Á∂ ÍÃÏøË ’È ÂØ∫ ¿π’ ¡ÀÒ≈È
’ΔÂΔ¡ª ≈‘ª/«¡≈«¬Âª «’Ú∂∫ «’√≈Ȫ ˘ «ÁºÂΔ¡ª
‹≈‰◊Δ¡ª, «¬‘ Ì«Úº÷ ”⁄ Á∂÷‰≈ ‘ØÚ∂◊≈ «’ «Ï‹ÒΔ
ÏØ‚ Á∂ «Èº‹Δ’È Â∂ «È◊ÓΔ’È ‘؉ Á∂ Ï≈Ú‹»Á
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

«¬√ Ò¬Δ ‘≈’Ó ‹Ó≈ª ÁΔ¡ª Á» √ Δ¡ª
≈‹ÈΔÂ’ Í≈‡Δ¡ª ÁΔ Â∑ª ¡≈Ó ¡≈ÁÓΔ Í≈‡Δ
ÚΔ ‘≈’Ó ‹Ó≈ª ÁΔ ‘Δ «¬º’ Í≈‡Δ ˛ Â∂ ⁄؉ ÓÀÈΔÎÀ√‡Ø
«Úº⁄ ’ΔÂ∂ ◊¬∂ Ú≈¡Á∂ ¡Â∂ Á≈¡Ú∂ ÚΔ Á»√Δ¡ª
Í≈‡Δ¡ª ÚºÒØ∫ ’ΔÂ∂ ‹≈ ‘∂ Ú≈¡«Á¡ª ÂØ∫ ¡Òº◊
È‘ƒ ‘ÈÕ
13

√ÂøÏ-B@AF

¿πμ⁄ «Úº«Á¡’ √ø√Ê≈Úª «Úº⁄ ÷ºÏ-∂ ͺ÷Δ «Ú⁄≈ª Á∂ ¿πÌ≈ Á∂ √ø’Â

Í≥‹≈Ï Ô»ÈΔÚ«√‡Δ Â∂ ‹∂.¡ÀÈ.Ô». «Ú«Á¡≈ÊΔ ⁄؉ª
«Ú«Á¡≈ÊΔ Ï≈ˆΔ ÂÏΔ¡Â Á∂ Ó≈Ò’ ÓøÈ∂ ‹ªÁ∂
‘È Í ÈÚƒ ¡≈«Ê’ ÈΔÂΔ ÂØ∫ Ï≈¡Á «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª
Á∂ «¬√ ◊π‰ ˘ «⁄ºÏ Í≈¿π‰ Á≈ ÔÂÈ ’ΔÂ≈ ‹≈ «‘≈Õ
’Á∂ «ÏÒ≈-¡øÏ≈ÈΔ ’Ó∂‡Δ, ’Á∂ ÔÙÍ≈Ò ’Ó∂‡Δ ÁΔ
«ÍØ‡ Ò◊≈Â≈ «Ú«Á¡≈ÊΔ ≈‹ÈΔÂΔ ˘ ’π⁄Ò‰
ÁΔ¡ª «√Î≈«Ùª ‘Δ ’ÁΔ¡ª ‘Δ¡ª ‘ÈÕ ÓØÁΔ √’≈
Á∂ √ºÂ≈ «Úº⁄ ¡≈¿π‰ ÂØ∫ Ï≈¡Á «Èº‹Δ’È Á∂ È≈Ò
Ì◊Úª’È Á≈ ‘º Ò ≈ ÚΔ ‹π Û «◊¡≈Õ ‘ Í≈√∂
«Ú«Á¡≈ÊΔ ⁄∂ÂøÈÂ≈ ˘ ‹ÏΔ ’π⁄Ò‰ Ò¬Δ Í»Δ Â≈’Â
fiØ’Δ ‹≈ ‘Δ ˛Õ Í «¬√ Á∂ Ï≈Ú‹»Á «Ú«Á¡≈ÊΔ ¡≈͉Δ
Ï≈ˆΔ ÂÏΔ¡Â Á≈ Óπ‹≈‘≈ ’ ‘∂ ‘ÈÕ ‹∂.¡ÀÈ.Ô».
«Ú«Á¡≈ÊΔ ⁄؉ª Á∂ ÈÂΔ‹∂ ˘ «¬√∂ √øÁÌ «Úº⁄ Á∂÷‰≈
⁄≈‘ΔÁ≈ ˛Õ «Ú«Á¡≈ÊΔ ¿πÓ ÷≈«ÒÁ, ¡«ÈÏ≈È
̺‡≈⁄≈Δ¡≈, ’Ⱥ¬Δ¡≈ ’πÓ≈ ”Â∂ Á∂Ù ËÃØ‘ Á∂ Í⁄∂ Á‹
’ΔÂ∂ ◊¬∂, ‹∂.¡ÀÈ.Ô». Ï≈∂ ’»Û ÍÃ⁄≈ ’ΔÂ≈ «◊¡≈ Í
ÈÂΔ‹≈ «ÏÒ’πÒ Á»‹Δ Â∑ª «È’«Ò¡≈Õ «Í¤Ò∂ Ú∑∂ ⁄؉ª
”⁄ ¬∂.ÏΔ.ÚΔ.ÍΔ. Á∂ «‘º√∂ «¬º’ ¡‘πÁ≈ ¡≈«¬¡≈ √Δ Í
«¬√ Ú≈ Ï≈È √ÀÈ≈ ‹∂.¡ÀÈ.Ô». ”⁄ Í»Δ Â∑ª Ï∂Á÷Ò ‘Ø
◊¬ΔÕ «‹√ «Ú⁄≈ ˘ ’π⁄Ò‰ Á≈ ÔÂÈ ’ΔÂ≈ «◊¡≈,
¿π‘ «Ú⁄≈ ¿πμÌ ’∂ √≈‘Ó‰∂ ¡≈«¬¡≈, ‹Ø «’ «¬º’
÷π Ù ◊Ú≈ ◊º Ò ˛Õ Í «¬√ Á∂ È≈Ò ‘Δ Í≥ ‹ ≈Ï
Ô»ÈΔÚ«√‡Δ ⁄ø‚Δ◊Û∑ ÁΔ¡ª «Ú«Á¡≈ÊΔ ⁄؉ª Á∂
ÈÂΔ‹∂ ¡≈ ◊¬∂Õ «¬‘ ÊØÛ≈ ÚºË «Ë¡≈È ÁΔ Óø◊ ’Á∂
‘È Ì≈Ú∂∫ «’ ‹∂.¡ÀÈ.Ô». Á∂ ÈÂΔ«‹¡ª ÁΔ ¡≈͉Δ
¡«‘ÓΔ¡Â ˛ Í ¿πμÊ∂ «¬√ Â∑ª Á∂ «Ú⁄≈ª Á≈ Í»≈
«¬«Â‘≈√ ˛ ‹Á«’ ⁄ø‚Δ◊Û∑ «‹ºÊ∂ √‡∂‡ Ê≈ÍΔ Ó≈ ’∂
’«‘øÁ≈ ˛ «¬‘ √≈‚Δ ‹◊∑≈ ˛, ¿πμÍØ∫ «√∂ Á≈ ÷ÍÂ
√º«Ì¡≈⁄≈, ¿πμÊ∂ ¡◊ª‘ÚË» «Ú⁄≈ª ˘ ¡ÀÈΔ ‹◊∑≈
«ÓÒ‰Δ «ÚÒº÷‰ ÍÃ≈ÍÂΔ ˛Õ
Á»√Δ ÷≈√ ◊ºÒ «’ Í≥‹≈Ï Ô»ÈΔÚ«√‡Δ ÁΔ
√Ê≈ÍÂΔ ÂØ∫ ÒÀ ’∂ ¡º‹ º’ ’Á∂ ÷ºÏ∂ ͺ÷Δ «Ú⁄≈ª ˘
◊Ω Ò ‰ÔØ ◊ ‹◊∑ ≈ È‘ƒ «ÓÒΔ, ‹ÁØ ∫ Í≥ ‹ ≈Ï «Úº ⁄
«Ú«Á¡≈ÊΔ Ò«‘ ÁΔ ⁄Û∑ √Δ ¿π√ √Ó∂∫ ÚΔÕ AIIG ÂØ∫
Ï≈¡Á ‹ÁØ∫ «Ú«Á¡≈ÊΔ ⁄؉ª ÓπÛ Ùπ» ‘Ø¬Δ¡ª, ¿π√ ÂØ∫
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

Ï≈¡Á Í«‘ÒΔ Ú≈ ¡À√.¡ÀÎ.¡À√. È∂ Ù≈ÈÁ≈ ÍÃÁÙÈ
’ΔÂ≈, «’√∂ ÚΔ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ È≈Ò ◊·‹ØÛ ’ΔÂ∂ «ÏȪ √Ì
ÂØ∫ Úº‚Δ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ Ï‰ ’∂ ¿πμÌΔÕ
⁄ø‚Δ◊Û∑ Ô»ÈΔÚ«√‡Δ Á∂ ⁄؉ª Á∂ „ø◊-ÂΔ«’¡ª
”Â∂ ⁄⁄≈ ’Á∂ ‘ج∂ ¡À√.¡ÀÎ.¡À√. Á∂ ÂΔ«’¡ª ˘ ÚΔ
Á∂÷Á∂ ‘ªÕ
Í≥‹≈Ï Ô»ÈΔÚ«√‡Δ ⁄ø‚Δ◊Û∑ ÁΔ¡ª «Ú«Á¡≈ÊΔ
⁄؉ª Ó≈ÒÚ∂, ‘«¡≈‰≈ Â∂ «‘Ó≈⁄Ò Á∂ ’≈«’¡ª ÁΔ ÷∂‚
‘Δ¡ª ‘È ¡Â∂ Í»Δ Â∑ª ¿πμ⁄ ‹Ó≈ Áπ¡≈≈ ‘Δ ÒÛΔ¡ª
‹ªÁΔ¡ª ‘Δ¡ª ‘ÈÕ «¬√ Ú≈ ÚΔ ¡’≈ÒΔ ÁÒ Ï≈ÁÒ
ÁΔ «Ú«Á¡≈ÊΔ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ ¡À√.˙.¡≈¬Δ. È∂ Ò◊Ì◊ «¬º’
’Ø Û π Í ¬Δ¡≈ «Ú«Á¡≈ÊΔ ⁄Ø ‰ ª ”Â∂ ÷«⁄¡≈Õ
¬∂.ÏΔ.ÚΔ.ÍΔ. (Ì≈‹Í≈), ¡ÀÈ.¡À√.Ô».¡≈¬Δ. (’ª◊√) È∂
ÚΔ C@-D@ Òº÷ ÷⁄∂, Á»‹∂ Í≈√∂ ¡À√.¡ÀÎ.¡À√. È∂ Ó«‘‹
BB@@ πͬ∂ ¡≈͉∂ ÍÃ⁄≈ Ò¬Δ ÷⁄∂Õ Í ¡À√.¡ÀÎ.¡À√.
È∂ ⁄؉ª ÁΩ≈È √ø‹ΔÁ≈ Ó√Ò∂ ¿πÌ≈∂ «‹Ú∂∫ «‹‰√Δ √ØÙ‰,
Ó«‘ø◊Δ «Úº«Á¡≈, Á«Òª, ’ΩÓΔ¡Âª ¡≈«Á Á∂ Ó√Ò∂Õ
Á»√∂ Í≈√∂ ´‡∂Δ¡ª Í≈‡Δ¡ª È≈Ò √Ïø«Ë ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª
È∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ Ó√Ò∂ ÿº‡∂ ØÒ ’∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ Á∂ ’ø‡ΔȪ
Á∂ «ÏºÒ Ì∂ «‹øÈ≈ Ó˜Δ «ÏºÒ ω≈˙, ÈÙ∂ ÁΔ Í»Δ
√ÍÒ≈¬Δ, ⁄ø‚Δ◊Û∑ Á∂ √Ì ÂØ∫ Ó«‘ø◊∂ ‘Ø‡Ò ‹∂. ‚ÏÒÔ».
ÓÀΔ¡À∫‡ «Úº⁄ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ˘ ’≈ÎΔ, ÷≈‰≈ ¡≈«Á
¤’≈«¬¡≈ «◊¡≈Õ B@ Ú؇ª Ú≈Ò∂ ˘ ÒÀ͇≈Í, A@-AB
Ú؇ª Ú≈Ò∂ ˘ ¡≈¬ΔÎØÈ, Óπ¯Â «¯ÒÓª, Óπ¯Â ‡»
Ò◊≈¿π ‰ ∂ ¡≈Ó √ÈÕ ⁄Ø ‰ ª ÂØ ∫ «¬º ’ «ÁÈ Í«‘Òª
Ô»ÈΔÚ«√‡Δ ÁΔ¡ª C@@ ’πÛΔ¡ª ÓØ‘≈ÒΔ Á∂ Ó«‘ø◊∂
«Ï¿»‡Δ Í≈Ò ‹ªÁΔ¡ª ‘È Â∂ ‘∂¡ ΔÏΩ∫«‚ø◊ ’Ú≈
’∂ ¡≈™ÁΔ¡ª ‘È, √≈≈ ÷⁄≈ ´‡∂Δ¡ª Í≈‡Δ¡ª Á≈Õ
Í √≈ËȪ ÁΔ ’ÓΔ «Úº⁄ ÒØ’-ͺ÷Δ «Ú⁄≈ ‘Δ ’≈◊
√≈ËÈ ‘Ø «ÈºÏÛÁ∂ ‘ÈÕ
¡À√.¡ÀÎ.¡À√. È∂ ⁄؉ª «Úº⁄ Í»≈ ÍÀÈÒ È‘ƒ
¿πÂ≈«¡≈, «√¯ ÍÃË≈È Á∂ ¡‘πÁ∂ Ò¬Δ ¿πÓΔÁÚ≈
¿πÂ≈«¡≈Õ ’πfi «ÚÙÒ∂Ù’ «¬‘ ÓøÈÁ∂ ‘È «’ ‹∂ Í»≈
ÍÀÈÒ Í∂Ù ’ΔÂ≈ ‹ªÁ≈ ª ÈÂΔ‹∂ ‘Ø ‘؉∂ √ΔÕ ⁄؉
14

√ÂøÏ-B@AF

ÍΔ.¡À⁄.‚Δ. «Úº⁄ «¬ÈØÒ È‘ƒ √Δ, «√¯ F ÒÛ’∂
¡ÀÓ.«ÎÒ «Úº⁄ √ÈÕ B@@I «Úº⁄ DI «Ú«Á¡≈ÊΔ (BC
ÒÛ’Δ¡ª) ÍΔ.¡À⁄.‚Δ. «Úº⁄ «¬ÈØÒ ‘ج∂Õ B@AB º’
«¬‘ «◊‰ÂΔ AB@ º’ Í‘πø⁄Δ (EC ÒÛ’Δ¡ª)Õ AIH@
º ’ √‡∂ ‡ Ô» È ΔÚ«√‡Δ¡ª «Úº ⁄ DIA Á«ÒÂ
«Ú«Á¡≈ÊΔ ¡ÀÓ.¬∂. «Úº⁄ √ÈÕ B@AB º’ «¬‘ AFEH
º’ Í‘πø⁄ΔÕ Ó˜∂Á≈ ◊ºÒ «¬‘ «◊‰ÂΔ «Úº«Á¡≈ Á∂
«Èº‹Δ’È ÂØ∫ Ï≈¡Á ÚËΔ ˛, «¬‘ «√Î Í≥‹≈Ï Âº’ ‘Δ
√Δ«Ó ȑƒ, «¬‘Δ ÚÂ≈≈ ¿π Í Ø ’  «Úº « Á¡’
¡Á≈«¡ª Ú≈Ò∂ √»«Ï¡ª ”⁄ ÚΔ Á∂«÷¡≈ ‹≈ √’Á≈ ˛Õ
ÍΔÛ∑Δ¡ª ÂØ∫ Á≈Ï≈ fiºÒ ‘∂ ÒØ’ ‹Á ¿π⁄∂Δ «Úº«Á¡≈
«Úº⁄ ¡≈ ‘∂ ‘È Âª ¿π‘ Á≈Ï∂ Á∂ «ıÒ≈¯ ‹»fi ‘∂ ‘ÈÕ
Á»√≈ ÓØÁΔ Á≈ «‘øÁ» ≈Ù‡ Á≈ √ø’ÒÍ ¿π‘Ȫ ˘ ‘Ø
Ï∂⁄ÀÈ ’ «‘≈ ˛Õ Ø«‘ Ú∂ÓπÒ≈ «¬√ ÁΔ ÍÃÓπº÷ ¿πÁ≈‘È
‘ÀÕ ¿π⁄∂Δ¡ª «Úº«Á¡’ √ø√Ê≈Úª ”⁄ ¡øÏ∂‚’ Á∂ È≈Ó
”Â∂ ω ‘Δ¡ª ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª Â∂ ¿π‘Ȫ Á≈ ÓØÁΔ √’≈
ÁΔ¡ª ‘’ª ”Â∂ «Âº÷≈ ÍÃÂΔ’Ó «¬√∂ ÒÛΔ ”⁄ Á∂÷‰≈
⁄≈‘ΔÁ≈ ˛Õ Ø«‘ Ú∂ÓπÒ≈ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ‹∂.¡ÀÈ.Ô». «Ú⁄ÒΔ
«Ú«Á¡≈ÊΔ ÒΔ‚«ÙÍ «Úº⁄ Ì≈» «‘º√≈ ÚΔ √Ó≈‹ Á∂
ͤÛ∂ «‘º«√¡ª «Úº⁄Ø∫ ‘Δ ˛Õ Í≥‹≈Ï Ô»ÈΔÚ«√‡Δ «Úº⁄
ÍÃË≈È◊Δ Á∂ ¡‘πÁ∂ Ò¬Δ ¿πÓΔÁÚ≈ (¡À√.¡ÀÎ.¡À√.) Â∂
Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÚºÒØ∫ ÌÍ» ‘Ó≈«¬Â ÚΔ «¬√∂
ÚÂ≈∂ ÁΔ Ù≈‘ÁΔ ÌÁ∂ ‘ÈÕ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ «Í¤Ò∂ √≈Òª
”⁄ ‘ج∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ ¡øÁØÒȪ ÁΩ≈È ‹∂Ò∑ «Úº⁄ ‹≈‰
Ú≈Ò∂ Ò◊Ì◊ ’≈’πøÈ «¬√∂ «‘º√∂ ”⁄ √ÈÕ ‹«Ò∑¡ª Ú≈Ò∂
Ï≈ˆ ÁΔ «Ú≈√ÂΔ «Áº÷ Ï⁄≈¿π‰ Ò¬Δ ¡øÁØÒÈ, Ϻ√
Í≈√ √øÿÙ ÁΩ≈È B@A@ Á∂ «Úº⁄ ÓØ◊≈ «Úº⁄ ‹∂Ò ‹≈‰
Ú≈Ò∂ Â∂ ¯ΔÁ’؇ Á≈ı«Ò¡ª Ò¬Δ √Δ‡ª ÚË≈¿π‰ Ò¬Δ
ÒÛ∂ ◊¬∂ √øÿÙ ÁΩ≈È ¡≈«Á ”⁄ «¬‘Δ ÚÂ≈≈ ˛Õ
Á»√≈ ¡«‘Ó Í«‘¨ ˛ ◊«‘≈™Á≈ ¡≈«Ê’ √ø’‡
Â∂ «Úº«Á¡’ ÍÃÏøË Á≈ ¿πÒfi∂ÚªÕ ¡≈«Ê’ √ø’‡ Ò◊≈Â≈
ÚËÁ≈ ‹≈ «‘≈ ˛ «‹√ ’’∂ Ò◊≈Â≈ «Úº«Á¡≈ Ó«‘ø◊Δ
‘πøÁΔ ‹ª π˜◊≈ Á∂ ÓΩ’∂ √πø◊ÛÁ∂ ‹≈ ‘∂ ‘ÈÕ ÍÛ∑ «Ò÷
’∂ «Ú‘Ò∂ «‘‰ Á≈ ‚ Â∂ Í«Ú≈ Â∂ √Ó≈«‹’ ¡≈Ò∂Áπ¡≈Ò∂ Á≈ ÁÏ≈¡ ¿π‘Ȫ ”⁄ Ï∂⁄ÀÈΔ ÍÀÁ≈ ’ «‘≈ ˛Õ
«¬√ Ï∂⁄ÀÈΔ ”⁄ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª Á∂ ÷ºÏ∂ͺ÷Δ «Ú⁄≈ª ”⁄
¡≈¿π‰ Á∂ ¡≈√≈ ω ‘∂ ‘È Â∂ ¿π‘ ¡≈ ÚΔ ‘∂ ‘ÈÕ
Í «‹ºÊ∂ ÔÂÈ ‘Ø ‘∂ ‘È
dddd

‰ÈΔÂΔ Â∂ «¬‘ √≈ÊΔ ’Ø∂ √≈Ï ‘ج∂Õ «¬º’ ¡‘πÁ∂ ”Â∂
¿πÓΔÁÚ≈ ÷Û≈ ’È ’’∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª Á∂ «¬º’
«‘º√∂ È∂ «¬‘Ȫ ˘ ◊øÌΔ Ù’ÂΔ È‘ƒ Óø«È¡≈Õ Í
¡À√.¡ÀÎ.¡À√. Á∂ ¡≈◊»¡ª Á≈ Óøȉ≈ ˛ «’ «Òø◊ÁØ‘
’Ó∂‡Δ ÁΔ¡ª «Ú«Á¡≈ÊΔ ⁄؉ª √ÏøËΔ «√Î≈«Ùª √≈‚∂
≈‘ ÚΔ ¡«Ûº ’ ≈ Ï‰Δ¡ªÕ «Òø ◊ ÁØ ‘ ’Ó∂ ‡ Δ ÁΔ¡ª
«√Î≈«Ùª ¡Èπ√≈ ÏÀ⁄Ò ’Ø√ Á≈ «Ú«Á¡≈ÊΔ BB
√≈Ò Á≈, Ó≈√‡ ’Ø√ Á≈ BE √≈Ò Á≈, «√⁄ √’≈Ò
BH √≈Ò Á≈ ‘؉≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛Õ ‹Ø ⁄؉ª ÒÛÈ≈ ⁄≈‘πøÁ≈ ˛
ª GE% ‘≈˜Δ ÁΔ ÚΔ Ù ˛Õ ’Ø¬Δ Í⁄≈ ÚΔ Á‹
È‘ƒ ‘Ø«¬¡≈ ‘؉≈ ⁄≈‘ΔÁ≈Õ ’Ø¬Δ Δ-¡ÍΔ¡ ÚΔ Í∂Íª
«Úº ⁄ È‘ƒ ‘Ø ‰ Δ ⁄≈‘ΔÁΔ, «‹√ ’’∂ F@-G@%
«Ú«Á¡≈ÊΔ ⁄؉ª ”⁄ ¿πÓΔÁÚ≈ Ï‰È Á∂ ’≈ÏÒ È‘ƒ
«‘ ‹ªÁ∂Õ Á»√≈ √≈‚∂ Ò◊Ì◊ √≈∂ √≈ÊΔ¡ª ”Â∂ Í⁄∂
Á‹ ‘È «‹‘Û∂ «‘ ◊¬∂ √È, ¿π‘Ȫ ¿πμÍ «¬√ ‘¯Â∂
Í≥‹≈Ï Ô»ÈΔÚ«√‡Δ ÁΔ¡ª ÚËΔ¡ª ÎΔ√ª Á≈ «ÚØË ’È
ÁΩ≈È Í⁄≈ Á‹ ‘Ø «◊¡≈Õ ¡◊ÒΔ¡ª ⁄؉ª ”⁄ ÓΩ‹»Á≈
‡ΔÓ Á≈ ’Ø¬Δ ÏøÁ≈ ⁄؉≈ È‘ƒ ÒÛ √’Á≈, ÈÚ∂∫ √≈ÊΔ
¡≈¿π‰ ”Â∂ ¿πÓΔÁÚ≈ ¿πÍÒÌÁ ‘؉◊∂Õ
Í «¬‘Ȫ ¡Ω’Ûª Á∂ Ï≈Ú‹»Á √≈ÊΔ Ò◊≈Â≈
«Ó‘È ’ ‘∂ ‘ÈÕ Í≥‹≈Ï Ô»ÈΔÚ«√‡Δ «Úº⁄ G@%
ÒÛ’Δ¡ª ‘È, ÒÛ’Δ¡ª ÁΔ¡ª Ú؇ª ‘≈√Ò ’È Ò¬Δ
ÍÒ≈«Èø◊ «‘ Ú≈«¬ÂΔ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª Á∂ ¡≈◊» ◊ÒÎÀ∫‚ ω≈ ’∂ ¿π‘ÁΔ¡ª √‘∂ÒΔ¡ª ÁΔ¡ª Ú؇ª ÍÚ≈™Á∂
‘È Í ¡À√.¡ÀÎ.¡À√. È∂ ÒÛ’Δ¡ª Á∂ Ó≈ÓÒ∂ ”Â∂ ⁄⁄≈
¤∂ÛΔ, «‹‰√Δ √ØÙ‰ Á∂ Ó≈ÓÒ∂ ‘ºÊ ÒÀ ’∂ √øÿÙ ’ΔÂ∂,
√¯ÒÂ≈ ‘≈√Ò ’ΔÂΔ ¡Â∂ ÒÛ’Δ¡ª Á≈ «¬º’ ͺË º’
«√¡≈√Δ’È ‘Ø«¬¡≈Õ ¡À√.¡ÀÎ.¡À√. Áπ¡≈≈ «√¡≈√Δ
Ó√«Ò¡ª ”Â∂ Ò◊≈Â≈ ⁄⁄≈ ’≈È ’ÙÓΔΔ, È≈◊≈ÒÀ∫‚
Â∂ ÓÈΔÍπΔ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÁΔ¡ª Ú؇ª Í¬Δ¡ªÕ Á«ÒÂ
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª È∂ ÚΔ ÌÍ» ‘Ó≈«¬Â ’ΔÂΔÕ «¬‘Ȫ
«‘º«√¡ª È∂ ÍÃ⁄≈ ÚΔ ‹ØÁ≈ ’ΔÂ≈Õ
‹∂ . ¡À È .Ô» . , Í≥ ‹ ≈Ï Ô» È ΔÚ«√‡Δ, ˛Á≈Ï≈Á
Ô»ÈΔÚ«√‡Δ, ¡ÀÎ.‡Δ.¡≈¬Δ.¡≈¬Δ., ¡≈¬Δ.¡≈¬Δ.¡≈¬Δ.
‡Δ. ÓÁ≈√ ¡≈«Á «Úº⁄ ’πfi √ªfiª ‘ÈÕ Í«‘Ò≈ Ó«‘ø◊Δ
«Úº«Á¡≈ Á∂ Ï≈Ú‹»Á √Ó≈‹ Á∂ Á≈Ï∂ Á∂ «Ù’≈ «‘º√∂ ¿πμ⁄∂Δ
«√º«÷¡≈ ”⁄ Í‘πø⁄ ‘∂ ‘ÈÕ Í≥‹≈Ï Á∂ «¬√ Ï≈∂ ÂºÊ «¬√
ÍÃ’≈ ‘ÈÕ AIH@ º’ «¬º’ ÚΔ Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

15

√ÂøÏ-B@AF

“◊ª «√Î «¬’ ≈‹ÈΔ«Â’ ‹≈ÈÚ ‘À”
(«‹¡≈ ¿π√Ò≈Ó Áπ¡≈≈ «¬«Â‘≈√’≈ ‚Δ.¡ÀÈ.fi≈¡ È≈Ò ’ΔÂΔ ◊¬Δ «¬≥‡«Ú¿±)
«¬«Â‘≈√’≈ ‚Δ.¡ÀÈ. fi≈¡ «‹‘Û∂ «ÁºÒΔ Ô»ÈΔÚ«√‡Δ «Úº⁄ ¡«Ë¡≈Í’ ¡Â∂ Ì≈ÂΔ «¬«Â‘≈√ ÁΔ ÷Ø‹ √≥√Ê≈ Á∂ ÓÀ∫Ï √È, È∂
Ì≈ÂΔ «¬«Â‘≈√ «Úº⁄ ◊ª Á∂ √Ê≈È Ï≈∂ ÒßÓΔ ◊ºÒÏ≈ ’ΔÂΔÕ ¿∞√È∂ ¡≈Í‰Δ «’Â≈Ï THE MYTH OF THE HOLY COW «Úº⁄
¡«Ë¡≈ÂÓ’ ºʪ ≈‘ƒ Í∂Ù ’ΔÂ≈ «’ Íz≈⁄ΔÈ Ì≈ «Úº⁄ ◊ª Í«ÚºÂ È‘Δ∫ √ΔÕ fi≈¡ «Ò÷Á≈ ‘À «’ «¬≥Á ı≈√ ÂΩ ÏÒÁª ˘ Í√≥Á ’Á≈
√ΔÕ ¡◊ÈΔ «¬≥Á Úª◊ Ù≈ÏΔ È‘Δ √Δ Í ¿∞‘ ÿØ«Û¡ª, ÏÒÁª Â∂ ◊ªÚª Á∂ Ó≈√ Á≈ ÙΩ’ΔÈ √ΔÕ Ú√Δ«Ò¡ª Á≈ ÷Ú≈Ò≈ Á≥Á-«‘Â
Íπ√≈È ÓÒ≈«¬Ó ◊∞ºÁ≈ Í«‘ÒΔ ⁄؉ Á∂ ¡Ë≈ ”Â∂ ÷ªÁ≈ √ΔÕ √ØÓ «¬º’ ÈÙΔÒ≈ ÍÁ≈Ê √Δ Í «¬√ ÁΔ ºÏ Ò¬Δ Ï≈Ï Ó‘ºÂÂ≈ ‘À, ¿∞√
Ò¬Δ ÍÙ»¡ª ˘ Ó≈È≈ «◊Ú∂Á Á≈ ¡≈Ë≈ ‘ÀÕ Ó≈‡√ ¡Â∂ ¡Ù«ÚÈ ˘ ÚΔ ◊¿± ÁΔ Í∂Ù’Ù ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ
¿∞‘ ’«‘≥Á≈ ‘À «’ ◊¿± º«÷¡’ª ˘ ◊¿± ÍzÂΔ ’Ø¬Δ √È∂‘ È‘Δ∫Õ È‘Δ∫ ª ◊¿± ’∞Û∂ Á∂ „∂ª «Úº⁄Ø∫ ÍÒ≈√«‡’ È≈ ÷ªÁΔ ‘∞≥ÁΔÕ ¿∞‘
«√¯ Óπ√ÒÓ≈Ȫ ¡Â∂ Á«Òª ˘ ȯ ’Á∂ ‘ÈÕ ““◊¿± «√¯ «¬º’ ≈‹ÈΔ«Â’ ‹≈ÈÚ ‘ÀÕU Îø‡Ò≈¬ΔÈ ”⁄ ¤ÍΔ «¬√ ÓπÒ≈’≈Â
Á∂ ’πfi ¡øÙ Í≈·’ª ÁΔ È˜ ‘È ó √øÍ≈Á’)
• ◊¿± ÁΔ ≈‹ÈΔ«Â’ ‘º«Ê¡≈ Ú‹Ø ÚÂØ∫ ˘ Â∞√Δ∫
«’Ú∂∫ Ú∂÷Á∂ ‘Ø? Ï‘∞ √≈Δ¡ª «ÌzÙ‡ ⁄Δ‹ª ˘ «¬º’ ‹≈ÈÚ
Á∂ Ȫ ”Â∂ Í«ÚºÂ «√ºË ’ΔÂ≈ ‹≈ «‘≈ ‘ÀÕ
◊ª ’Á∂ ÚΔ ¡«Ë¡≈ÂÓ’ ¿π⁄≈¬Δ Ò¬Δ È‘ƒ ÚÂΔ
◊¬ΔÕ ÚΔ‘ÚΔ∫ √ÁΔ «Úº⁄ ‘ «’√∂ È∂ «¬√˘ ≈‹ÈΔ«Â’
‘«Ê¡≈ Ú‹Ø∫ Ú«Â¡≈Õ AIÚΔ∫ √ÁΔ Á∂ ¡≥ «Ú⁄ ¡Â∂
B@ÚΔ √ÁΔ Á∂ Ù∞» «Úº⁄ «Á¡≈ÈßÁ √√ÚÂΔ È∂ «¬√˘
«‘≥Á»¡ª ˘ «¬’º·∂ ’È Ò¬Δ Ú«Â¡≈Õ «¬√Á≈ «√º‡≈
«‘≥Á» Óπ√ÒÓ≈È Á≥«◊¡ª ”⁄ «È’«Ò¡≈Õ AIBE ÂØ∫ Ï≈¡Á
¡≈.¡À√.¡À√. È∂ «¬√ ˘ «¬√∂ ÂΔ’∂ È≈Ò Ú«Â¡≈Õ
«¬√˘ ≈‹ÈΔÂΔ Ò¬Δ Ú«Â¡≈ «◊¡≈Õ √≈Ë≈È
≈‹ÈΔÂΔ Ò¬Δ È‘ƒ, √◊Ø∫ «¯’» ≈‹ÈΔÂΔ Ò¬ΔÕ «¬√Á≈
ËπÚΔ’È ’È ÁΔ ’Ø«Ù√ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ ◊¿± Í«ÚºÂ Â∂
¡«Ë¡≈ÂÓ’ ’Á∂ ÚΔ È‘Δ∫ √ΔÕ «¬‘ «√¯ «¬º ’
≈‹ÈΔ«Â’ ÍÙ» ‘ÀÕ
• ◊¿± º«÷¡≈ Á∂ Ȫ ”Â∂ ¡º‹-’ºÒ∑ «È◊≈ÈΔ ◊πºÍª

Áπ¡≈≈ ’ΔÂ∂ ‹≈ ‘∂ ‘Ó«Ò¡ª ’≈È Óπ√«ÒÓ Â∂ Á«Òª
Á∂ «¬º’·∂ ‘؉ ÁΔ ’Ø¬Δ √≥Ì≈ÚÈ≈ ‘À?
«¬‘ Ï‘∞ «ÁÒ⁄√Í ◊ºÒ ‘À «’ Í«‘Òª √º‹∂-ͺ÷Δ
ÒØ’ «¬‘ ’«‘≥Á∂ √È «’ Ì≈ «Úº⁄ ÏΔ¯ (◊ª, Óºfi Â∂
ÏÒÁ Á≈ Ó≈√) ÷≈‰≈ Óπ√«ÒÓ Ò¬Δ ¡≈Ó ◊ºÒ ‘À ¡Â∂
¿πÈ∑ª È∂ Ì≈ ”⁄ «¬√ ÁΔ Ùπ»¡≈ ’ΔÂΔÕ ‘∞‰ ¿∞‘
Á«Òª ”Â∂ «ÏÒ’∞Ò «¬‘Δ «¬Ò˜≈Ó Ò≈ ‘∂ ‘ÈÕ «¬º’
Í≈√∂ «¬ıÒ≈’ Á≈ ’∂√ ‘ÀÕ ‘∞‰ Á»‹∂ Í≈√∂ √≈‚∂ √≈‘Ó‰∂
¿±È≈ ÿ‡È≈ ‘ÀÕ Óπ√«ÒÓ ¡Â∂ Á«Òª ˘ ‘≈ÙΔ¬∂ ”Â∂ ˺’‰
Ò¬Δ ◊ª ˘ Ú«Â¡≈ «◊¡≈ ‘ÀÕ ¿∞‘Ȫ Á≈ «Ú⁄≈ ‘À «’
«¬√ È≈Ò ¿∞‘ Á«Òª ¡Â∂ Óπ√ÒÓ≈Ȫ ÂØ∫ ¤∞‡’≈≈ Í≈
ÒÀ‰◊∂, Í «¬√Á≈ ÈÂΔ‹≈ «¬‘ ‘Ø«¬¡≈ «’ ÁØÚ∂∫ «¬’º·∂
‘Ø ‘∂ ‘ÈÕ «¬‘ «¬º’ ◊·‹ØÛ ÁΔ Â∑ª ‘ÀÕ ¡≈. ¡Àμ√.¡Àμ√.
«¬‘ «ÈÙ«⁄ ȑΔ∫ ’ Í≈ ‘Δ «’ ¿∞‘ ‹≈ª ÁΔ
≈‹ÈΔÂΔ ÷∂‚∂ ‹ª «Î «¯’» ≈‹ÈΔÂΔÕ ¿∞‘ Óπ√ÒÓ≈Ȫ
˘ ‘≈ÙΔ¬∂ Â∂ ˺’‰≈ ⁄≈‘∞≥ÁΔ ‘À ¡Â∂ Á«Òª È≈Ò ¿∞‘

ddddd

⁄؉ª Á∂ ÈÂΔ«‹¡ª Á∂ «¬Ù≈∂ ˘ √ÓfiΔ¬∂ Â∂ ‹πº‡ ‹≈¬Δ¬∂Õ
√≈˘ ¿π⁄∂Δ¡ª «Úº«Á¡’ √ø√Ê≈Úª «Úº⁄ «Èº· ’∂ ’øÓ
’È≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛, Í ¿π√ Ò¬Δ ’≈’πøȪ ÁΔ ¿π⁄∂Δ
«√¡≈√Δ Â∂ «Ú⁄≈Ë≈’ √Ófi Á’≈ ˛Õ Á∂Ù Ì «Úº⁄
«Ú«Á¡≈ÊΔ ¡øÁØÒÈ ÁΔ¡ª √øÌ≈ÚÈ≈Úª ω ‘Δ¡ª
‘ÈÕ «Ú«Á¡≈ÊΔ ¡øÁØÒÈ ‘Δ ÂÏÁΔÒΔ ÁΔ ÒÛ≈¬Δ ˘
Â∂˜ ’È Á≈ √≈ËÈ √≈Ï ‘؉◊∂Õ «¬√ Í≈√∂ ’øÓ ’È
«Úº⁄ Òº◊∂ ’≈’πøȪ Ò¬Δ ‘≈Ò≈ √≈˜◊≈ ‘È, ‹∂ „πº’Ú∂∫
ÔÂÈ ‘؉Õ

«Úº«Á¡’ ÍÃÏøË ¡ÀÈ≈ Ï∂’≈
˛ «‹√ «Úº⁄ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÁΔ ’Ø¬Δ «ÁÒ⁄√ÍΔ È‘ƒ
ω Í≈™ÁΔÕ ÍÛ∑≈¬Δ «˜øÁ◊Δ È≈ÒØ∫ Úº÷ ‘Ø¬Δ ˛ ‹Ø
√øÚ∂ÁÈÙΔÒ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ˘ ÍÃ∂Ù≈È ’ÁΔ ˛Õ «Î
«‹ºÊ∂ «√¡≈√Δ «Ú⁄≈ ⁄⁄≈ ”Â∂ «√Ò∂Ï√ ÂØ∫ Ï≈‘Δ ÍÛ∑È
ÁΔ π⁄Δ ÍÀÁ≈ ’È ÁΔ ’Ø«ÙÙ ‘πøÁΔ ˛ «Ú«Á¡≈ÊΔ ‘πø◊≈≈
ÌÁ∂ ‘ÈÕ
√»Ò ‘Ó‹≈ÂØÚ È∂ «’‘≈ «’, ““Ó‘≈È «Ú¡’ÂΔ
Ï»øÁ ”⁄Ø∫ √ÓπøÁ Ú∂÷Á≈ ˛””Õ ¡≈˙ «¬‘Ȫ «Ú«Á¡≈ÊΔ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

16

√ÂøÏ-B@AF

√ÁΔ¡ª ÚΔ Òº◊Δ¡ª ‘Ø √’ÁΔ¡ª ‘ÈÕ Ó∂Δ ÷Ø‹ √≥√«’zÂ
ÁΔ¡ª «’Â≈Ϫ ”Â∂ ¡≈Ë≈« ‘ÀÕ ÓÀ˘ Â≈«ÓÒ ¡Â∂
Ó«Ò¡≈ÒÓ ÁΔ¡ª «’Â≈Ϫ Ï≈∂ ‹≈‰’≈Δ ÿº‡ ‘ÀÕ ÓÀ∫
«¬√ Ï≈∂ ’Ø¬Δ «Ï¡≈È È‘Δ∫ Á∂ √’Á≈, Í ¿∞μÂΔ Ì≈Â
«Ú⁄ ◊ª ˘ Úº÷≈ √Ê≈È Íz≈Í ’È Ò¬Δ Ï‘∞ √Óª
Òº«◊¡≈Õ «¬√ Á∂ Í«ÚÂÈ Á≈ «¬’ ’≈È ¡≈«Ê’
√ΔÕ ‹ÁØ∫ «˜¡≈Á≈Â Ì≈◊ ”Â∂ ÷∂ÂΔ ‘؉ Òº◊ ͬΔ, ª
◊ª ÁΔ ¡≈«Ê’ Ó‘ºÂÂ≈ ÚË ◊¬ΔÕ Ïz≈‘Ó‰ª È∂ «’‘≈
«’ ·Δ’ ˛, √≈‚Δ¡ª ◊≈Úª È‘Δ∫ Ó≈Δ¡ª ‹≈‰◊Δ¡ª,
Í Ó≈Δ¡ª ª ‹≈‰◊Δ¡ª ‘Δ ¡Â∂ ‹≈ Á‹≈ÏøÁΔ ”⁄
√Ì ÂØ∫ ÈΔÚƒ ‹≈ «¬È∑ª ˘ Ó≈∂◊Δ, Í ¡√Δ∫ È‘Δ
Ó≈ª◊∂Õ «¬√ Ò¬Δ ¿∞‘Ȫ È∂ ◊¿± Ó≈√ ÷≈‰≈ «√Î
Á«Òª È≈Ò ‹ØÛ «ÁºÂ≈Õ «¬‘ Íz«’«¡≈ Ò◊≈Â≈ Ï‘∞Â
‘ΩÒΔ Ú≈ÍΔ ¡Â∂ «¬√ È∂ √ÁΔ¡ª Á≈ √Óª «Ò¡≈Õ
• ¡√Δ∫ Á∂÷Á∂ ‘ª «’ Í≈z⁄ΔÈ √Ó∂∫ «Úº⁄ Í≈ÁΔ¡ª ˘
◊ªÚª «ÁºÂΔ¡ª ‹ªÁΔ¡ª √È?
«¬√ ˘ Á÷ÙÈ≈ «’‘≈ ‹ªÁ≈ √ΔÕ «¬‘ «¬√ ◊ºÒ Á∂
ÈÂΔ‹∂ Ú‹Ø∫ √≈‘Ó‰∂ ¡≈«¬¡≈ «’ ◊ªÚª ˘ Ó≈«¡≈ È‘Δ∫
‹≈Ú∂◊≈ ÏÒ«’ Á÷ÙÈ≈ Á∂ »Í «Úº⁄ «ÁºÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ «√Î
Ïz≈‘Ó‰ª È∂ «’‘≈ √≈‚Δ¡ª ◊ªÚª ˘ È‘Δ∫ Ó≈«¡≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ
«¬‘ «Ú⁄≈ ‘ΩÒΔ-‘ΩÒΔ ÎÀÒ «◊¡≈ ‹ÁØ∫ ‹≈ÂΔÚ≈Á √ıÂ
‘Ø «◊¡≈ ¡Â∂ ÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ Á≈ «Ú√Ê≈ ‘Ø «◊¡≈Õ
• ’Δ «¬‘ Í«ÚÂÈ ◊ªÚª º’ ‘Δ √ΔÓ √Δ, ‹ª
«Î √≈∂ ÍÙ»¡ª È≈Ò √Ï≥«Ë √Δ?
ÓÀ˘ Ò◊Á≈ ‘À «’ «¬‘ ¡≈Ó ÂΩ ”Â∂ ÍÙ»¡ª È≈Ò
√Ï≥«Ë √Δ, Í «’¿∞∫«’ ¡º‹-’ºÒ∑ ◊ª «Ú⁄≈-Ú‡ªÁ∂
¡ËΔÈ ‘À, «¬√ Ò¬Δ «¬‘ Ô≈Á º÷‰≈ Ó‘ºÂÚÍ»È ‘À «’
◊ªÚª ˘ ÍÃ≈⁄ΔÈ Ì≈ «Úº⁄ Ú∂Áª Á∂ √Ó∂∫ ÂØ∫ ‘Δ Ó≈«¡≈
‹ªÁ≈ √ΔÕ «’√∂ ÚΔ Íz‹≈ÂΔ «¬ºÊØ∫ º’ «’ Ïz≈‘Ó‰ª È∂ ÚΔ
«¬√ ˘ «¬º’ ÒøÏ≈ √Óª Í«ÚºÂ È‘Δ∫ Ó≥«È¡≈Õ
• Âπ√ƒ «¬≥Á ˘ ◊ª Á∂ ÓΔ‡ È≈Ò Íz√≥È ’ΔÂ∂ ‹≈‰ ÁΔ
◊ºÒ ’Á∂ ‘Ø Í ¡≈Ó Ï≥Á≈ «’Ú∂∫ Ì∞ºÒ «◊¡≈ ‹Ø Ú∂Á ’«‘≥Á∂
‘È?
«¬º’ √Ó∂∫ «¬≥Á Ó‘ºÂÚÍ»È ‘∞≥Á≈ √Δ Í ¡º‹’ºÒ √≥ÂØÙΔ Ó≈Â≈ ÚºË Ó‘ºÂÚÍ»È ‘ÀÕ ÍÙ»≈Ó ÚΔ «’√∂
Ú∂Ò∂ Ï‘∞ ÓÙ‘» √Δ ‹Ø ¡º‹ «’√∂ ˘ ÚΔ Ô≈Á È‘Δ∫Õ
Á∂ګ¡ª ÁΔ ÚºËÁΔ-ÿº‡ÁΔ Íë√ºËΔ È∂ ÚΔ «¬øÈ∑ª «Ú⁄≈ª
˘ ÍzÌ≈«Ú ’ΔÂ≈Õ «¬‘ È≈ «√¯ ¡≈«Ê’ ¡Â∂ ‹≈ÂΔ

«¬‘Δ ’È≈ ⁄≈‘∞≥Á∂ ‘ÈÕ «¬‘ ÔØ‹È≈ ’øÓ È‘ƒ ’ ‘Δ,
«¬√ «Ú⁄’≈ «ÚØË≈Ì≈√ ˛Õ
• ¡≈.¡À μ √.¡À μ √. «¬‘ Á≈¡Ú≈ ’ÁΔ ‘À «’
Óπ√ÒÓ≈Ȫ Á∂ ¡≈¿∞‰ ÂØ∫ Í«‘Òª «¬Ê∂ ◊¿±¡ª Á≈ ’جΔ
‘«Â¡≈≈ È‘Δ∫ √ΔÕ
«¬‘ «’Ú∂∫ «’‘≈ ‹≈ √’Á≈ √Δ? ÒØ’ ‘ ‹◊∑≈ ◊ª
Á≈ Ó≈√ ÷ªÁ∂ ‘ÈÕ ’∂Ò≈ «Ú⁄ ÈøÏ»ÁΔ¡ª ˘ ¤º‚ ‘∂’
◊ª Á≈ Ó≈√ ÷ªÁ≈ ‘ÀÕ Á∂Ù «Úº⁄ GB% Ï≈ÁΔ¡ª ÏΔÎ
÷ªÁΔ¡ª ‘ÈÕ ¿∞‘ Ú≈«¬ÂΔ ÂΩ ”Â∂ «¬‘ ’≥Ó ’Á∂ ‘∂
‘ÈÕ ¿∞μÂ Í»ÏΔ Ì≈ «Ú⁄ «¬‘ √≈Ë≈È ◊ºÒ ‘ÀÕ
¡≈.¡À√.¡À√. ˘ È‘Δ∫ ÍÂ≈ «’ Á∂Ù «Ú⁄ ’Δ Ú≈Í
«‘≈ ‘ÀÕ «¬√ Á∂ ¡È∞√≈ «√Î Óπ√«ÒÓ Â∂ Á«Ò ‘Δ ◊ª
Á≈ Ó≈√ ÷ªÁ∂ ‘ÈÕ «¬‘ √Ì Ï’Ú≈√ ‘ÀÕ ‹∂’ ¡≈ͪ
«¬«Â‘≈√ «Ú⁄ Ș Ó≈Δ¬∂ «¬√ ◊ºÒ Á≈ Ï‘∞ Úȉ
«ÓÒÁ≈ «‘≈ ‘À «’ Á∂ګ¡ª ˘ ÷πÙ ’È Ò¬Δ ÍÙ»¡ª
¡Â∂ ◊¿±¡ª ˘ Ó≈«¡≈ ‹ªÁ≈ √ΔÕ «¬√ «Úº⁄ ’Ø¬Δ Ùº’ È‘ƒ
«’ ◊¿» ˘ Ó≈«¡≈ ‹ªÁ≈ √Δ ¡Â∂ Ïz≈‘Ó‰ ◊¿±¡ª Á≈ Ó≈√
÷ªÁ∂ √ÈÕ «¬‘ √Ì ÚÀ«Á’ ’≈Ò ÂØ∫ Ï≈¡Á ÚΔ ‹≈Δ «‘≈Õ
«¬‘ ÏπË
º Á∂ ÁΩ «Úº⁄ ¡Â∂ ÓΩΔ¡≈ ’≈Ò √Ó∂∫ ÚΔ ÓΩ‹Á
» √ΔÕ
Óȱ√«ÓzÂΔ ÚΔ «¬√ Á≈ Úȉ ’ÁΔ ‘ÀÕ «‘≥Á» ’º‡ÛÚ≈ÁΔ
«¬‘ ◊ºÒ Ó«‘√»√ È‘Δ∫ ’Á∂ «’ «¬«Â‘≈√’ √ϻ «¬‘Ȫ
Á∂ ȘΔ¬∂ Á∂ «ÏÒ’∞Ò «ÚπË
º ‘ÈÕ
√Ì ‹≈‰Á∂ ‘È «’ ◊¿±¡ª ˘ «Ú¡≈‘ Ú◊∂ ÓΩ«’¡ª
Â∂ Ó≈«¡≈ ‹ªÁ≈ √ΔÕ Í«ÚºÂ √Óª ¡Â∂ «’√∂ Ó«‘Ó≈È
Á∂ ¡≈¿∞‰ √Ó∂∫, ÓΩ Á∂ ÓΩ’∂ ”Â∂, ÿ Á∂ √zΔ ◊‰∂Ù ÓΩ’∂ ◊ª
˘ Ó≈«¡≈ ‹ªÁ≈ √ΔÕ ËÓ-◊Ãøʪ «Úº⁄ «¬√ ÁΔ¡ª Ï‘∞Â
√≈Δ¡ª ¿∞Á≈‘‰ª «ÓÒÁΔ¡ª ‘ÈÕ ‹∂’ ’Ø¬Δ Ó≈‰ÔØ◊
Ó«‘Ó≈È ¡≈¿π∫Á≈ √Δ Âª ¿∞√ ˘ ◊ª Á≈ Ó≈√ ÷Ú≈«¬¡≈
‹ªÁ≈ √ΔÕ ÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ È≈Ò √Ï≥«Ë √Ó≈‹ª «Úº⁄ «¬‘
√≈Ë≈È ◊ºÒ √ΔÕ Ïz≈‘Ó‰ª ˘ ◊¿±¡ª ÍzÂΔ ¡≈͉≈
Úº¬Δ¡≈ ÏÁÒ‰ Ò¬Δ ’≈ÎΔ √Óª Òº«◊¡≈Õ Ï‘∞ Á∂
«Íº¤Ø∫ ‹≈ ’∂ ¿∞‘Ȫ È∂ ◊¿± Á≈ Ó≈√ ÷≈‰≈ Ï≥Á ’ «ÁºÂ≈Õ
‹∂’ Â∞√Δ Ú∂Áª ¡Â∂ ËÓ √»Âª Â∂ «È◊∑≈ Ó≈Ø, ◊¿±‘º«Â¡≈ ¿∞Ê∂ ÚΔ ¡≈Ó ◊ºÒ ‘ÀÕ ÓΩΔ¡≈ Á∂ Ô∞º◊ ÂØ∫ Ï≈¡Á
◊¿± ‘º«Â¡≈ Á∂ ‘Ú≈Ò∂ «’Â≈Ϫ «Ú⁄ ÿ‡‰ Òº◊ ͬ∂Õ
‘˜≈Ú∂∫ ÁΔ Í«‘ÒΔ ¬Δ√ÚΔ ÁΔ Ùπ¡
» ≈ ÓΩ’∂ «¬‘ ÂÏÁΔÒΔ
¡≈ ‘Δ √Δ, Óπº÷ ÂΩ ”Â∂ ¿πμÂΔ Ì≈ «Úº⁄Õ «¬√ ÁΔ
’Ø¬Δ «ÈÙ«⁄ Â≈Δ÷ È‘ƒ Áº√Δ ‹≈ √’ÁΔÕ «¬√ ˘ ’¬Δ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

17

√ÂøÏ-B@AF

«Úº⁄ Ú≈Í«¡≈ ‘ÀÕ ËÓ Ù≈√Â ◊ª ÁΔ ‹À-Ó≈Ò≈ Ï≈∂
’Ø¬Δ √≥’∂ ȑΔ∫ «Á≥Á∂Õ
• ’Δ «¬‘ √º⁄ È‘ƒ «’ Ӻ˒≈ÒΔÈ Ì≈ «Úº⁄ ◊ª ˘
ÒÛ≈¬Δ¡ª ÁΩ≈È „≈Ò Ú‹Ø∫ Ú«Â¡≈ ‹ªÁ≈ √Δ?
¿∞√ √Ó∂∫ º’ ◊ª Ó‘ºÂÚÍ»È Ï‰ ⁄πº’Δ √Δ Í
‹ÁØ∫ «‘≥Á» ≈«‹¡ª «Úº⁄ ÒÛ≈¬Δ¡ª ‘∞≥ÁΔ¡ª √È Âª ◊ªÚª
˘ „≈Ò Á∂ »Í «Úº⁄ Ú«Â¡≈ ‹ªÁ≈ √ΔÕ Í Ӻ˒≈ÒΔÈ
Ì≈ «Úº⁄ ¡≈Ó ÂΩ ”Â∂ ÒÛ≈¬Δ¡ª Óπ√«ÒÓ ‘ÓÒ≈Úª
¡Â∂ √Ê≈È’ «‘≥Á» ≈«‹¡ª «Úº⁄ ‘Ø¬Δ¡ªÕ ÓÀ∫ «√º÷ ’»«’¡ª
Á≈ ‘Ú≈Ò≈ «Á≥Á≈ ‘ª ‹Ø AIÚƒ √ÁΔ Á∂ ¡÷ΔÒ∂ ÁΩ ”⁄
ÿº‡ ‹ª ÚºË «Á¡≈ÈßÁ √√ÚÂΔ Á∂ È∂ÛÒ∂ √Ó∂∫ Á∂ ‘È
Í ’»’∂ «Ïë‡Ù ÁΔ «ÚØËÂ≈ Ò¬Δ ◊ª ˘ ÚÂÁ∂ √ÈÕ
«Á¡≈ÈßÁ √√ÚÂΔ Á≈ Úº÷≈ ¿∞Á∂Ù √Δ ¿∞‘ «‘≥Á»¡ª ÁΔ
Ù∞ºËΔ ¡Â∂ ¿πÈ∑ª ˘ «¬’º·∂ ’È Ò¬Δ ÚÂÁ∂ √ÈÕ ÁØ‘ª
Á≈ «ÁÒ⁄√ÍΔ ◊ª ˘ Ï⁄≈¿∞‰≈ √Δ «¬ÊØ∫ º’ «’ ‹ÀÈΔ¡ª
Á≈ ÚΔÕ ¡√Ò «Ú⁄ ≈‹√Ê≈È ¡Â∂ ◊∞‹≈ «Ú⁄
◊¿±Ù≈Ò≈Úª Úº‚Δ «◊‰ÂΔ «Ú⁄ ‘ÈÕ «¬‘Ȫ ÁØ‘ª ≈‹ª
«Ú⁄ ‹ÀÈΔ¡ª ÁΔ ’≈ÎΔ «◊‰ÂΔ ˛Õ «¬‘ √≈Δ ◊ºÒ Ó˜≈’
‹≈ÍÁΔ ‘À «’ ¡º‹ ÓΔ ‘Ø¬Δ ◊ª ˘ ◊¿±Ù≈Ò≈ «Ú⁄Ø∫ ’º„‰
Ò¬Δ ’Ø¬Δ «Â¡≈ È‘Δ∫Õ
• ¡º‹ ‹ÁØ∫ ◊ª «‹¿±ÁΔ ‘À ª ¿∞‘ Óª ‘À, ‹ÁØ∫ ¿∞‘
Ó ‹ªÁΔ ‘À...........
«¬ÊØ∫ º’ «’ ‹ÁØ∫ Á«Ò ÓΔ ◊ª ÁΔ ÷ºÒ ¿∞Â≈Á∂
‘È Âª ¿∞‘Ȫ ˘ ’º∞«‡¡≈-Ó≈«¡≈ ‹ªÁ≈ ‘ÀÕ ≈‹√Ê≈È
ÁΔ Úº‚Δ ◊¿±Ù≈Ò≈, ‹ÀÍπ ÂØ∫ ’Ø¬Δ ÚΔ‘ «’ÒØÓΔ‡ Á»,
«Úº⁄ ‘ ؘ ÚΔ‘ ◊≈Úª ÓÁΔ¡ª ‘È ¡Â∂ ’Ø¬Δ ÚΔ
«Í≥‹ª ˘ Á» ‘‡≈¿∞‰ Ú≈Ò≈ È‘Δ∫Õ ‘∞‰ ¿»È≈ ÿ‡È≈¥Ó
Ó◊Ø∫ «¬‘ √Óº«√¡≈ ‘Ø ÚΔ ÏÁÂ ω ‹≈Ú∂◊ΔÕ «ÚØË
Ú‹Ø∫ Á«Òª ÚºÒØ∫ Ȫ‘ ’«‘‰≈ ‹≈«¬˜ ‘ÀÕ ◊ª ÁΔ º«÷¡≈
«¬º’ Ó˜≈’ ω ◊¬Δ ‘ÀÕ ‹∂’ ◊ª Óª ‘À ¿∞‘ √Û’ª Á∂
«Ú⁄’≈ ÏÀ· ‘Δ ‘À ‹ª ’»Û≈-’’‡ «Úº⁄Ø∫ ÍÒ≈√«‡’
÷≈ ‘Δ ‘ÀÕ «¬‘ «’√ «’√Ó ÁΔ √πº«÷¡≈ «ÁºÂΔ ◊¬Δ ‘À?
ËÓ Ù≈√Â Ï‘π √ͺه ‘È «’ ◊ª Á≈ ¤Ø«‘¡≈ ‘Ø«¬¡≈
ÌØ‹È ¡Ù∞ºË ‘ÀÕ «¬√ Á≈ Ù∞ºËΔ’È ’È≈ ÍÚ∂◊≈Õ Ïz≈‘Ó‰
¿∞‘ ÌØ‹È È‘Δ∫ ÷≈‘ √’Á∂ ª ¿∞‘ «’√ Â∑ª ÁΔ Óª ‘À?
• ¡≈˜≈ÁΔ √≥◊≈Ó ÁΩ≈È AIÚΔ∫ √ÁΔ Á∂ ¡≥ ¡Â∂
B@ÚΔ∫ √ÁΔ Á∂ Ù∞» «Úº⁄ «‘≥ÁΔ ¡ıÏ≈ª «Úº⁄ ¤Í∂ Ò∂÷ª
«Úº⁄ ◊ª ÁΔ ‹À-‹À ’≈ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ «¬ºÊØ∫ º’ ◊ΔÂ≈ Íz’≈ÙÈ

’≈Ȫ ’’∂ ‘Δ È‘Δ∫ ÏÒ«’ Ë≈«Ó’ ’≈È ÚΔ
Ó‘ºÂÚÍ»È ‘ÈÕ ‹ÁØ∫ «’zÙÈ ¿∞μÂΔ Ì≈ «Úº⁄ «¬º’
ÓÙ‘» Á∂ÚÂ≈ Ï«‰¡≈ ¿∞ÁØ∫ ◊ª Á≈ πÂÏ≈ ÚΔ ÚË «◊¡≈Õ
¿∞‘ ◊ªÚª È≈Ò ÷∂«‚¡≈Õ «’zÙÈ Á∂ Á∂ÚÂ≈ πÂÏ∂ º’
«Ú’≈√ ˘ ÚΔ ’≈¯Δ √Óª Òº«◊¡≈Õ ‘ΩÒΔ-‘ΩÒΔ ‹≈ÂÁ‹≈ÏøÁΔ ‘Ø √ı ‘Ø ◊¬ΔÕ «¬È∑ª ÍÃ√«ÊÂΔ¡ª Á∂
«ÓÙ‰ Á∂ ⁄ºÒ«Á¡ª ÈΩÚƒ ¡Â∂ Á√Úƒ √ÁΔ Âº’ Íπ‹
º «Á¡ª
Ïz≈‘Ó‰ ◊ª Á≈ ÓΔ‡ ÷≈‰≈ ¤º‚ ¸º’∂ √È ¡Â∂ ¿π‘Ȫ È∂
◊ª ÷≈‰ ˘ Á«Òª Á∂ È≈Ò Í»Δ Â∑ª ‹ØÛ «ÁºÂ≈ √Δ Í
’Ø¬Δ ÚΔ Ïz≈‘Ó‰Ú≈ÁΔ «’Â≈Ï «¬√ ˘ «¬º’ ◊øÌΔ ‹∞Ó
È‘Δ∫ ’«‘≥ÁΔÕ Ì≈ÂΔ √≈«‘ ÁΔ ÍÃøÍ≈ «Úº⁄ ‹πÓ Á≈
Ú◊Δ’È ◊øÌΔ ¡Â∂ √Ë≈È, Ó‘ª-ÍÂ≈’≈ ¡Â∂ ¿πÍÍÂ≈’≈ Á∂ »Í «Úº⁄ ’ΔÂ≈ «◊¡≈ ˛Õ ◊¿± ‘º«Â¡≈ ¿∞ÍÍÂ≈’≈ ‘ÀÕ «¬‘ «’‘≈ «◊¡≈ ˛ «’ «¬‘ ¿π√∂ Â∑ª Ó≈Û∑≈
‘À «‹Ú∂∫ Â∞√Δ∫ ¡≈͉∂ Á≥Á ¡≈Í‰Δ¡ª ¿∞◊Òª È≈Ò √≈¯
’Á∂ ‘ØÕ «¬‘ ’Ø¬Δ ‹∞Ó È‘Δ∫ ‘ÀÕ «¬‘Ȫ √º‹∂ ͺ÷Δ¡ª ˘
ËÓ Ù≈√Âª Á≈ ¡«Ë¡ÀÈ ’È≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ‘ÀÕ ËÓ«Ú‘≈ Á∂ ’≥ Ó -ÂΔ’∂ ÁΔ¡ª «’Â≈Ϫ ÍÛ∑ È Δ¡ª
⁄≈‘ΔÁΔ¡ª ‘È, «‹ºÊ∂ «¬‘ √Ì ’∞ºfi √≈¯-√≈¯ «Ò«÷¡≈
‘ÀÕ ¡º‹ ¿∞‘Ȫ È∂ ◊¿±-‘º«Â¡≈ ˘ ‹≈Ï ’≈˘Èª È≈Ò
«¬º’ ◊øÌΔ ‹∞Ó Ï‰≈ «ÁºÂ≈ ‘ÀÕ Â∞√Δ∫ «√¯ ÂØ‘Ó Á∂
¡≈Ë≈ ”Â∂ «◊zÎÂ≈ ‘Ø √’Á∂ ‘ØÕ Ì≈Ú∂∫«’ «¬‘ √Ì ’∞ºfi
¿∞‘Ȫ Á∂ ¡≈͉∂ Ù≈ÙÂª Á∂ «ÚπºË ‘ÀÕ
• ◊¿± º«÷¡≈ √«ÓÂΔ¡ª ˘ Â∞√Δ∫ «’Ú∂∫ Á∂÷Á∂ ‘Ø?
«¬ºÊ∂ ’∞ºfi ÒØ’ ‘È ‹Ø √≥‹ΔÁ◊Δ È≈Ò ◊¿± º«÷¡≈
«Úº⁄ «ÚÙÚ≈√ º÷Á∂ ‘ÈÕ ÓÀ∫ ÚΔ ÍÙ»¡ª ÁΔ º«÷¡≈ «Úº⁄
«ÚÙÚ≈√ ’Á≈ ‘ª, ¡√Ò «Úº⁄ √≈∂ ‹≈ÈÚª ÍzÂΔÕ ÓÀ∫
‹≈ÈÚª ˘ Ó≈∂ ‹≈‰≈ Í√øÁ È‘ƒ ’Á≈ Í ’ºÒΔ¡ª
◊ªÚª ‘Δ «’¿∞∫? ÏÒÁ Ï≈∂ «’¿∞∫ È‘Δ∫? ‘≈Òª«’ «¬ºÊ∂
ÏÒÁ ÁΔ Í»‹≈ ‘∞≥ÁΔ ‘ÀÕ ÈßÁΔ (◊‰∂Ù) ÁΔ Í»‹≈ ‘∞≥ÁΔ ‘À Í
’Ø¬Δ «¬√ Ï≈∂ ◊ºÒ È‘Δ∫ ’Á≈Õ ◊ª Á≈ Á∂Ù «Úº⁄ ’جΔ
Ó≥«Á È‘Δ∫, ‹ÁØ∫ «’ «ÎÒÓ √‡≈ Ó≈ËπΔ ÁΔ’«Ù Á≈
‹ÓÙ∂ÁÍπ «Úº⁄ Ó≥«Á ‘ÀÕ ‘MGR’ Á≈ ÚΔ Ó≥«Á ‘À, Í
◊ªÚª ’ØÒ ’Ø¬Δ Ó≥«Á È‘Δ∫, ◊ΔÏ ◊ª! «Î ÚΔ «¬ºÊ∂
Ï‘∞ ÙØ-Ù≈Ï≈ ‘ÀÕ
• ◊ªÚª ÁΔ «¬‘ ‹À Ó≈Ò≈ ’ÁØ∫ Ù∞» ‘جΔ?
Ó∂∂ ’ØÒ «’√∂ ÚΔ Íπ≈ÂÈ «’Â≈Ï Á≈ ’Ø¬Δ ‘Ú≈Ò≈
È‘Δ∫ ‘ÀÕ «¬‘ ‘∞‰∂-‘∞‰∂ √≥Ì≈«Ú AHÚΔ∫ ‹ª AIÚΔ∫ √ÁΔ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

18

√ÂøÏ-B@AF

È∂ ÚΔ «¬√ Â∑ª Á∂ Ï‘∞ Ò∂÷ ¤≈Í∂Õ
◊ΔÂ≈ Íz ’ ≈ÙÈ ‘Ó∂ Ù ≈ «¬º ’ Ë≈«Ó’ Íπ È 
‹≈◊ÈÚ≈ÁΔ ÍÃ’≈ÙÈ √ΔÕ «¬√ È∂ ’ΩÓΔ-Óπ’ÂΔ ÿØÒ
«Úº⁄ «Í¤≈÷ÛΔ Ì±«Ó’≈ ¡Á≈ ’ΔÂΔÕ «¬ºÊ∂ ÍÛ∑∂-«Ò÷∂
«‘≥Á»¡ª «Úº⁄ ¿∞‘ ÍΔÛ∑Δ ÚΔ √Δ ‹Ø ◊ΔÂ≈ ÍÃ’≈ÙÈ Á≈
“’«Ò¡≈‰ ÓÀ◊˜ΔÈ” Ë≈«Ó’Â≈ È≈Ò ÍÛ∑Á∂ √ÈÕ «¬ºÊØ∫
º’ «’ Ó∂∂ «ÍÂ≈ ÚΔ «¬√ Á∂ ÙΩ’ΔÈ √È Ì≈Ú∂∫«’ ¿∞‘
¿πÁ≈ √Ø⁄ Ú≈Ò∂ √È Í «¬√ È∂ «˜¡≈Á≈Â ÒØ’ª ”Â∂
«Í¤≈÷ÛΔ ÍzÌ≈Ú Í≈«¬¡≈Õ
• √≈Ú’ Ú◊∂ È∂Â≈ Ï≈∂ Â∞√Δ∫ ’Δ √Ø⁄Á∂ ‘Ø? ¿∞√
ÁΔ ◊¿± º«÷¡≈ «Úº⁄ «˜¡≈Á≈ ̱«Ó’≈ È‘Δ∫ √ΔÕ
√≈Ú’ ◊¿± º«÷¡≈ Á∂ ͺ÷ «Úº⁄ È‘Δ∫ √ΔÕ ¿∞‘
’«‘≥Á≈ √Δ «’ «ÈÙ«⁄ √Ó∂∫ ÂØ∫ Ï≈¡Á ◊¿± º«÷¡≈ ÁΔ
˜» ȑΔ∫ ‘∂◊ΔÕ ¿∞‘ ÒØ’ª Á∂ Í≈÷≥‚ ÁΔ «÷ºÒΔ
¿∞‚≈¿∞∫Á≈ √Δ «‹‘Û∂ Á»«‹¡ª ”Â∂ Ë≈«Ó’ Ì≈ÚÈ≈Úª ˘
·∂√ Í‘∞≥⁄≈¿∞‰ Á≈ ÁØÙ Ò≈¿∞∫Á∂ √ÈÕ √≈Ú’ È∂ «’‘≈
√Δ «’ U¿∞‘ ◊ª Á∂ Ó»Â ˘ Ú‰≈ Ïπ≈ È‘Δ∫ Ó≥ÈÁ∂ Í
¿∞√∂ √Ó∂∫ ’∞ºfi ÒØ’ «¬√ ÂØ∫ Á»Δ Ï‰≈ ’∂ º÷Á∂ ‘ÈÕU «¬‘
ÒØ’ ¡≈͉≈ «¬«Â‘≈√ È‘Δ∫ ÍÛ∑Á∂Õ «¬‘ √π«ÚË≈‹È’
¡«◊¡≈ÈÂ≈ ‘ÀÕ ¿∞‘ ¡«‹‘≈ ’∞ºfi È‘Δ∫ ⁄≈‘∞≥Á∂ ‹Ø

«◊¡≈ÈÚË’, ‹≈«¬˜ ‹ª Â’Í»È ‘ØÚ∂Õ ¿∞‘Ȫ Á≈
¡≥È∑ª «ÚÙÚ≈√ ‘À Ù≈«¬Á ¡≥È∑Δ È¯ ÚΔÕ
• ’Δ Â∞√Δ∫ √Ø⁄Á∂ ‘Ø «’ ◊¿± ≈‹ÈΔÂΔ B@AI º’
‹ª «‘≥Á»ÂÚ Â≈’ª Á∂ ’∂∫Á «Úº⁄ ̱«Ó’≈ «ÈÌ≈¿∞‰ º’
‹≈Δ ‘∂◊Δ?
◊¿± ≈‹ÈΔÂΔ ¡≈.¡À√.¡À√ Á≈ ÂØ‘¯≈ ‘ÀÕ «‹√
Â∑ª ¡≈.¡À√.¡À√. √≈‘Ó‰∂ ¡≈ ‘Δ ˛ ¡Â∂ √’≈ ˘
«Îº’≈ Í≈ ‘Δ ˛, ◊¿± ≈‹ÈΔÂΔ √≈Δ¡ª «ÚØËÂ≈¬Δ¡ª
Á∂ Ï≈Ú‹»Á ‹≈Δ ‘∂◊ΔÕ
• √≈˘ Ò◊Á≈ ‘À «’ Ì≈ Ó≈Â≈ ÂØ∫ ◊¿± Ó≈Â≈ º’
«¬º’ ÂØ∫ Ï≈¡Á Á»‹≈ «ÚÚ≈Á ÍÀÁ≈ ‘Ø «‘≈ ‘ÀÕ Â∞√Δ∫ «¬√ ˘
«’Ú∂∫ Á∂÷Á∂ ‘Ø?
◊¿± Ó≈Â≈ ¡Â∂ Ì≈ Ó≈Â≈ √Ó’≈ÒΔ √≥’ÒÍ ‘È
Ì≈ Ó≈Â≈ Á≈ √≥’ÒÍ √Ω √≈Ò Í«‘Òª ‘Ø∫Á «Ú⁄
¡≈«¬¡≈Õ «Ú≥Á È≈Ê ‡À◊Ø Áπ¡≈≈ AI@E «Úº⁄ ω≈¬Δ
Í∂∫«‡≥◊ ÂØ∫ Í«‘Òª «¬√Á≈ «ÁzÙ‡Δ◊ »Í √≈‘Ó‰∂ È‘ƒ
¡≈«¬¡≈ √ΔÕ ◊¿± Ó≈Â≈ Á≈ √≥’ÒÍ ¿π√∂ ÁΩ Á≈ ‘ÀÕ ¿∞‘
ÒØ’ Ì≈ «Úº⁄ ¡≈¿∞‰ Ú≈Ò∂ √≈Òª «Úº⁄ √º«Ì¡≈⁄≈’
¡Â∂ ≈‹ÈΔ«Â’ ÍÃÚ⁄È ˘ Á»«Ù ’Á∂ «‘‰◊∂Õ
¡ÈπÚ≈Á : ◊πÓΔ ’Ω ËΩÒ≈

π˜◊≈ ¡Â∂ ¡Ω √Ú≈Ò «ÚÙ∂ ”Â∂ ’ÈÚÀÈÙȪ
Á∂ ÓÈ∞º÷ È≈ √Ófi‰ Á∂ «÷Ò≈Î Ò≈ÓÏ≥Á ‘؉≈ ÍÚ∂◊≈Õ
«¬√ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ÿª ¡≥Á √Î≈¬Δ Á≈ ’≥Ó ’È
Ú≈ÒΔ¡ª ¡Ωª ÁΔ ’Ø¬Δ √πº«÷¡≈ È‘Δ∫ ‘ÀÕ «‹√ ’’∂
√’≈ ˘ «¬‘Ȫ ÁΔ √πº«÷¡≈ Ò¬Δ ÈΔÂΔ Ï‰≈¿∞‰ ÁΔ
ÒØÛ ‘ÀÕ ¡≈◊»¡ª È∂ «¬√ ’ÈÚÀÈÙÈ ÁΩ≈È Ó≥◊ ’ΔÂΔ «’
¡ª◊‰Ú≈ÛΔ√ «Ó‚-‚∂-ÓΔÒ ¡Â∂ ¡≈Ù≈ Ú’ª È≈Ò
«Òß◊ Ì∂Á ’È ÁΔ Ï‹≈¬∂ «’ ’≈˘È Ò≈◊» ’’∂ ¿∞‘Ȫ
ÁΔ ÿº‡Ø-ÿº‡ ωÁΔ ÂÈ÷≈‘ «ÁºÂΔ ‹≈Ú∂Õ È∂◊≈ Á∂ ’≥Ó
Á∂ «ÁÈ A@@ ÁΔ Ï‹≈¬∂ CFE «ÁÈ «ÈÙ«⁄ ’ΔÂ≈ ‹≈Ú∂Õ
«¬√ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ÿª ¡≥Á √Î≈¬Δ ’È Ú≈ÒΔ¡ª ¡Ωª
ÁΔ √πº«÷¡≈ Ò¬Δ √’≈ ÈΔÂΔ ÒÀ ’∂ ¡≈Ú∂Õ
«¬È∑ª ’ÈÚÀÈÙȪ ˘ «¬√ÂΔ ‹≈◊ÂΔ Ó≥⁄ Á∂
√»Ï≈ ÍÃË≈È ◊πÏ÷Ù ’Ω √øÿ≈, √»Ï≈¬Δ ÓΔ ÍÃË≈È
⁄È‹Δ ’Ω, √»Ï≈¬Δ ¡≈◊» ¡ÈΔÂ≈ √øË», ‹√ÚΔ ’Ω
‹º√Δ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ÏÒ«ÚøÁ ’Ω, «ÙøÁ ’Ω, ‘ÍÃΔ ’Ω
ÏÏÒΔ, √π÷«‹øÁ ’Ω, ÍÃÁΔÍ ¿»Ë≈ ¡Â∂ ’ÓÒ∂Ù ≈‰Δ
¡≈«Á È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ

«¬√ÂΔ ‹≈◊ÂΔ Ó≥⁄ ÚºÒØ∫ ’ΩÓΔ √ºÁ∂ Á∂ «‘Â,
∞˜◊≈ ¡Â∂ ¡Ω √Ú≈Ò : √Óº«√¡≈Úª ¡Â∂ ‘ºÒ «ÚÙ∂
¿∞μÍ ’ΔÂΔ¡ª ’ÈÚÀÈÙȪ «Úº⁄ ’≥Ó ’È Ú≈ÒΔ¡ª
Ê≈Úª ¡Â∂ ÂÈ÷≈‘ «Úº⁄ ’ΔÂ∂ ‹≈‰ Ú≈Ò∂ «Òß◊ Ì∂Á Á∂
’≈È≈ ¡Â∂ «¬√Á∂ ‘ºÒ ¿∞μÍ ⁄⁄≈ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ «¬‘
’ÈÚÀÈÙȪ ÈÚªÙ«‘, ‹ÒøË, √ø◊», ÏÈ≈Ò≈ ¡Â∂
Í«‡¡≈Ò≈ «Ú÷∂ ’ΔÂΔ¡ª ◊¬Δ¡ªÕ
ÏπÒ≈«¡ª È∂ «’‘≈ «’ √Ó≈‹ ÁΔ «ÍÂ≈ Íπ÷Δ √Ø⁄
’’∂ «‹ºÊ∂ ¡Ωª Á∂ È≈Ò Í»∂ √Ó≈‹ ¡≥Á «ÚÂ’≈ ‘À
¿πμÊ∂ ¿∞Ȫ È≈Ò ÿº‡Ø-ÿº‡ ’≥Ó ’È Ú≈ÒΔ¡ª Ê≈Úª ¡Â∂
¿∞È∑ª ÁΔ¡ª ÂÈ÷≈‘ª «Úº⁄Ø∫ ÚΔ È‹ ¡≈¿∞∫Á≈ ‘ÀÕ «‹Ú∂∫
«’ ¡≈◊‰Ú≈ÛΔ, ¡≈Ù≈, «Ó‚ ‚∂ ÓΔÒ Ú’, «‹√ «Úº⁄
A@@% ¡Ωª Ú’ ‘ÈÕ ¿∞È∑ª ¿∞μÂ∂ ÿº‡Ø-ÿº‡ ωÁΔ
ÂÈ÷≈‘ Á≈ ’≈˘È Ò≈◊» È‘Δ∫ ‘ÀÕ «¬‘ ¡Ωª Á∂ È≈Ò
√Ó≈‹ ¡≥Á ͬ∂ «ÚÂ’∂ Á≈ ‘Δ ÍzÂΔ«Ï≥Ï ‘À «‹√ ’’∂
¡Ωª ˘ «¬√ «ÚÂ’∂ Á∂ «÷Ò≈Î √≥ÿÙ ’Á∂ ‘ج∂
¡≈Í‰Δ √Ó≈‹ ¡≥Á Ï≈Ï ÁΔ «‘º√∂Á≈Δ ¡Â∂ Ï≈Ï
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

19

√ÂøÏ-B@AF

........................... √ø ÿ Ù/√◊ÓΔ¡ª...........................
Ó˜Á»ª ÁΔ Á∂Ù-«Ú¡≈ÍΔ √¯Ò ‘ÛÂ≈Ò ó «Âº÷∂ √øÿÙª ÁΔ ˜» Á≈ √ø’∂Â
«¬ø‹ÈΔ¡«ø◊ Â∂ «Ï√’π‡ ÎÀ’‡Δ¡ª ¡øÁ ‘ÛÂ≈Ò
’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ Í‡√È «ÓºÒ ÙÃΔ ≈ÓÍπ, ‹À«ÙΔ ‹»‡ «ÓºÒ,
‹À«ÙΔ «¬È√»Ò∂‡ ¡Â∂ ‹À«ÙΔ ‡À’√‡≈¬ΔÒ (‘π◊ÒΔ),
«‘ø Á Ø √ Â≈È ◊Ò≈√ (‘π ◊ ÒΔ) ¡Â∂ ¡ÈÓØ Ò «Ï√’π ‡
‚Ò‘Ω˜Δ Â∂ «¬Î‡» È≈Ò √Ïø«Ë ∂‘ÛΔ Ú’ª È∂ ÚΔ
¡≈Í‰Δ¡ª Áπ’≈Ȫ ÏøÁ º÷Δ¡ªÕ
¿πÂ ÍÃÁ∂Ù : ◊∂‡ ÈØ«¬‚≈ ÁΔ ‚ÀÈÓØ ÎÀ’‡Δ
«Úº⁄ Ú’ª ‘ÛÂ≈Ò ÁΔ ‘Ó≈«¬Â «Úº⁄ ’≈Ò∂ fiø‚∂ Ò≈¬∂
¡Â∂ Òø⁄ ‡≈¬ΔÓ «Úº⁄ ◊∂‡ ÀÒΔ ’ΔÂΔÕ ¡Ò≈‘≈Ï≈Á Á∂
◊π‘ÈΔ¡≈ «Ú÷∂ Ø√ ÓΔ«‡ø◊ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ
¿π Û Δ√≈ : «¬Î‡» Úº Ò Ø ∫ Óπ È Δ◊π ‚ ≈, √≈«¬¿π ‚ ≈,
Ï«‘≈ÓÍπ ¡Â∂ «⁄’º‡Δ «Ú÷∂ Ó≈⁄ ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ «‹√
«Úº⁄ ¿π√≈Δ Ó˜Á»ª È∂ «‘º√≈ «Ò¡≈Õ √ØÁ≈ «Úº⁄ B@@
Ú’ª È∂ Ó≈⁄ «Úº⁄ «‘º√≈ «Ò¡≈Õ Ï≈’Δ Ê≈Úª ”Â∂
«◊‰ÂΔ A@@ Ú’ª ÂØ∫ «‹¡≈Á≈ √ΔÕ ÓπÈΔ◊π‚≈ «Úº⁄
Ó؇ Ú’ª È∂ ÚΔ «‘º√≈ «Ò¡≈Õ
«Ï‘≈ : Óπ‹ºÎÍπ Ù«‘ «Úº⁄ ¿π√≈Δ Ú’ª È∂
«ÚÙ≈Ò ÀÒΔ Â∂ Óπ‹≈‘≈ ’ΔÂ≈Õ √ΔÂ≈ÓΔ «˜Ò∑∂ Á∂ ’ΔÏ
B@@ ¡≈‡Ø Ú’ª Á∂ Óπ’øÓÒ ÏøÁ º«÷¡≈Õ √Û’ª ”Â∂
’Ø¬Δ ¡≈‡Ø Ș È‘ƒ ¡≈«¬¡≈Õ √≈√≈≈Ó «Úº⁄ ÀÒΔ
’ΔÂΔ ◊¬Δ «‹√ «Úº⁄ ¿π√≈Δ Ú’ª Â∂ ¡≈‡Ø Ú’ª
È∂ «‘º√≈ «Ò¡≈Õ Ó‘ª≈Ù‡ «Ú÷∂ «¬Î‡» ÓÀ∫Ïª È∂ √ªfi∂
‡∂‚ Ô»ÈΔ¡È ¡øÁØÒÈ «Úº⁄ «‘º√≈ «Ò¡≈Õ Ê≈‰∂ Â∂ Í»È∂
«Úº⁄ ÙÓ»ÒΔ¡Â ’ΔÂΔÕ
«ÁºÒΔ : «¬Î‡» ÚºÒØ∫ «Èº‹Δ ÷∂Â Á∂ «¬ø‚√‡Δ¡Ò
÷∂Â «Úº⁄ «ÚÙ≈Ò ÀÒΔ ’º„Δ ◊¬ΔÕ ‘’∂Ù È◊
’≈«√ø◊ ÂØ∫ ˙÷Ò≈ Î∂√-B º’ «¬Î‡» ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂·
«¬º’ ‘˜≈ Ú’ª È∂ Ó≈⁄ ’ΔÂ≈Õ «‹√ ’’∂ «¬√
«¬Ò≈’∂ «Úº⁄ I@% ‘ÛÂ≈Ò Ô’ΔÈΔ Ï‰ΔÕ ÀÒΔ ‘Ø
‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª È≈Ò √ªfiΔ √Δ «¬√ ’’∂ ¿πÁÔØ«◊’ ÷∂Â
Á∂ Î∂√-A «Ú÷∂ ÷ÂÓ ’ «ÁºÂΔ ◊¬ΔÕ Ó≈«¬¡≈ÍπΔ «Ú÷∂
A@@@-AE@@ Ú’ª È∂ Ó≈⁄ ’ΔÂ≈Õ Î∂√-A «Ú÷∂ ‘جΔ
√Ì≈ «Úº⁄ ¬∂‡’ Â∂ √Δ‡» È∂ ÚΔ ÙÓ»ÒΔ¡Â ’ΔÂΔÕ
‘≈¬Δ‡Íπ ¿πÁÔØ«◊’ ÷∂Â Ò◊Ì◊ ÏøÁ ‘Ø «◊¡≈Õ E@@
Ó˜Á»ª È∂ ÍÃÁÙÈ «Úº⁄ «‘º√≈ «Ò¡≈Õ «’ΔÈ◊

B √ÂøÏ B@AF ˘ «¬ø‚Δ¡È ÎÀ‚∂ÙÈ ¡≈¯ ‡∂‚
Ô»ÈΔ¡È È∂ Á∂Ù Ì «Úº⁄ √¯Ò ‘ÛÂ≈Ò ’ΔÂΔÕ «¬‘
‘ÛÂ≈Ò ÓØÁΔ √’≈ ÚºÒØ∫ Ó˜Á» ‹Ó≈ ÁΔ ¡≈Ú≈˜
˘ ÁÏ≈¿π‰ «ÚπºË √’≈ ÁΔ¡ª Ó˜Á» ‹Ó≈ «ÚØËΔ
ÈΔÂΔ¡ª «ıÒ≈¯, Ò∂Ï ’≈˘Èª «Úº⁄ √Ø˪ «ıÒ≈¯ ÿº‡Øÿº‡ ¿π‹ AH@@@/- ÍÃÂΔ Ó‘ΔÈ≈ «‘ ’È Ò¬Δ
Ó˜Á» ’≈˘Èª ˘ √÷ÂΔ È≈Ò Ò≈◊» ’≈¿π‰ Ò¬Δ,
ÍÏ«Ò’ √À’‡ ˘ ÂØÛÈ «ıÒ≈¯ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ «¬Î‡»
ÚºÒØ∫ Í»∂ Á∂Ù ¡øÁ ¡≈͉∂ ÚºÒØ∫ Â∂ ‘Ø ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª È≈Ò
«ÓÒ ’∂ ‘ÛÂ≈Ò Á∂ √ºÁ∂ ˘ Ò≈◊» ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ ‡≈‡≈
È◊ «Úº⁄ Ô»∂ÈΔ¡Ó ’≈ÍØ∂ÙÈ ¡≈¯ «¬ø‚Δ¡≈ Á∂ ◊∂‡
¡º◊∂ Í»∂ «ÁÈ Á≈ ËÈ≈ Ò≈«¬¡≈ «◊¡≈Õ ÁπÍ«‘ ˘
ÀÒΔ ’ΔÂΔ ◊¬Δ «‹√ «Úº⁄ «¬º’ ‘Ø Ô»ÈΔ¡È È∂ ÚΔ
ÙÓ»ÒΔ¡Â ’ΔÂΔÕ Í≥‹≈Ï «Úº⁄ Ó≈⁄ Â∂ √Û’ Ø’Ø
ÍÃØ◊≈Ó ’ΔÂ∂ ◊¬∂Õ ÈÚªÙ«‘ «Ú÷∂ ‘˜≈ª Ú’ª È∂
√Ê≈È’ ⁄ø‚Δ◊Û∑ ⁄Ω’ «Úº⁄ B ÿø‡∂ ⁄º’≈ ‹≈Ó ’ΔÂ≈Õ
ØÍÛ «Ú÷∂ ÈÀÙÈÒ ‘≈¬ΔÚ∂¡ Â∂ ’ΔÏ D@@ ÒØ’ª È∂ ‚∂„
ÿø‡≈ ⁄º’≈ ‹≈Ó ’ΔÂ≈Õ ‹ÒøË «Úº⁄ √Ê≈È’ ’øÍÈΔ
Ï≈ˆ «Úº⁄ ’ΔÏ E@@ ÁΔ «◊‰ÂΔ «Úº⁄ ¡≈Ù≈ Ú’ª
Â∂ Ó˜Á»ª È∂ ÀÒΔ ’ΔÂΔ Â∂ Ù«‘ «Úº⁄ Ó≈⁄ ’ΔÂ≈Õ
‘π«Ù¡≈Íπ ÁΔ ◊Û∑Ùø’ «‘√ΔÒ «Úº⁄ √À∫’Û∂ Ú’ª
È∂ «¬º’ ÿø‡≈ ⁄º’≈ ‹≈Ó ’ΔÂ≈Õ Í«‡¡≈Ò≈ «Ú÷∂ ◊À√
Ú’ª ¡Â∂ ‚Δ.¡ÀÓ.¡ÀÎ. ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂· ÀÒΔ ¿πÍøÂ
Ù«‘ «Úº⁄ Ó≈⁄ ’ΔÂ≈ Â∂ Ϻ√ ¡º‚≈ ⁄Ω’ ”Â∂ √ø’∂Â’
‹≈Ó Ò≈«¬¡≈ Â∂ ÓØÁΔ √’≈ Á≈ ÍπÂÒ≈ λ«’¡≈ «◊¡≈Õ
◊πÁ≈√Íπ «Úº⁄ ‘˜≈ª Ú’ª È∂ ÀÒΔ ¿πÍø Ó≈⁄
’’∂ ⁄º’≈ ‹≈Ó ’ΔÂ≈Õ Í·≈Ȓ؇ «Úº⁄ «ÚØË ÀÒΔ ’ΔÂΔ
◊¬Δ «‹√ «Úº⁄ ’ΔÏ H@@ Ú’ª È∂ «‘º√≈ «Ò¡≈Õ
¡ø«ÓÃÂ√ «Ú÷∂ ¬Δ¡≈ «Ú÷∂ ‘˜≈ª ÓÁª-¡Ωª È∂
Ø√ «Ú÷≈Ú≈ ’ΔÂ≈Õ Óπ’Â√ «Ú÷∂ ÚΔ ÍÃÁÙÈ ’ΔÂ≈
«◊¡≈Õ ÓÒ؇ «Ú÷∂ ‹ÈÂ’ ÓΔ«‡ø◊ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ Í≥‹≈Ï
¡øÁ ’πfi ‘Ø Ê≈Úª ”Â∂ «¬‘ ÍÃÁÙÈ ‚ÀÓØ’∂«‡’
Óπ Ò ≈˜Ó Îø ‡ Â∂ «¬ø ‚ Δ¡È ÎÀ ‚ ∂ Ù È ¡≈¯ ‡∂ ‚
Ô»ÈΔ¡È˜ È∂ √ªfi∂ ÂΩ ”Â∂ ’ΔÂ∂Õ
ͺ¤ÓΔ Ïø◊≈Ò : ͺ¤ÓΔ Ïø◊≈Ò «Úº⁄ ‹»‡ «ÓºÒ,
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

20

√ÂøÏ-B@AF

⁄≈ ‹»‡ «ÓºÒª, «¬Ò∂» Â∂ È∂ÒΔÓ≈È≈ «Úº⁄ ‘ÛÂ≈Ò
’ΔÂΔ ¡Â∂ √ªfiΔ¡ª ÀÒΔ¡ª «Úº⁄ ÙÓ»ÒΔ¡Â ’ΔÂΔÕ «‹ºÊ∂
Ï‘π ں‚∂ ͺË ”Â∂ «¬’º· ‘ج∂Õ «‘Ó≈ÒΔ Ú’, ◊À√
Úø‚‰ Ú≈Ò∂ Ó˜Á», ͺ¤ÓΔ ◊ØÁ≈ÚΔ, «ÚÙ≈÷≈͇ÈÓ
¡Â∂ ¡ÈøÂÍπ «Úº⁄ ’øÓ Óπ’øÓÒ ·ºÍ ’ «ÁºÂ≈Õ Í»∂ A@
«˜«Ò∑¡ª «Úº⁄ ‘ÛÂ≈Ò ÁΔ ’≈ÓÔ≈ÏΔ Ò¬Δ √◊Ó
Ì»«Ó’≈ «ÈÌ≈¬ΔÕ
Ì≈Ú∂∫ Í»∂ Á∂Ù ¡øÁ Ó˜Á» ‹Ó≈ È∂ ‘ÛÂ≈Ò ˘
ÌÍ» ‘πø◊≈≈ «ÁºÂ≈ Í Ì≈ÂΔ Ó˜Á» √øÿ √’≈ Á∂
‘ª-ͺ÷Δ ‘πø◊≈∂ Á≈ È≈Ó ‘∂· ‘ÛÂ≈Ò ÂØ∫ Ï≈‘ ‘ΔÕ
Ò∂«’È ‘Ø √À∫‡Ò ‡∂‚ Ô»ÈΔ¡Èª È∂ ˜» Óø«È¡≈ «’
«¬‘ ÎÀ’‡ ˛ «’ Ï‘π √≈∂ ‡∂‚ Ô»ÈΔ¡È √À∫‡ «‹È∑ª
«Úº⁄ «¬Î‡» ÚΔ Ù≈ÓÒ ˛, È∂ ‘ÛÂ≈Ò ÁΔ √¯ÒÂ≈ Ò¬Δ
Ó‘º  ÚÍ»  È Ì» « Ó’≈ «ÈÌ≈¬ΔÕ «¬‘ √Óª ˛ «’
√ø’ΔÈÂ≈Ú≈Á ˘ ¤º‚ ’∂ «¬‘ Ó«‘√»√ ’È≈ ⁄≈‘ΔÁ≈ ˛
«’ «¬‘ √øÿÙ ’≈ÎΔ È‘ƒ ˛Õ ÷∂ÂΔ Â∂ Á∂٠ͺËΔ √øÿÙ
√Ó∂∫ ÁΔ ˜» ˛Õ √øÿÙ Á∂ ÍÒ∂‡Î≈Ó Â∂ ‘Ø √øÿÙÙΔÒ
‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª ˘ Ù≈ÓÒ ’È ÁΔ ˜» ˛Õ «¬Î‡» Ó˜Á»
‹Ó≈ Á∂ √øÿÙ ˘ ¡º◊∂ «Ò‹≈‰ ÍÃÂΔ ÍÃÂΔÏºË ˛Õ

¿πÁÔØ«◊’ ÏÀÒ‡ «Úº⁄ «¬Î‡» Â∂ ¬∂‡’ ÚºÒØ∫ ’ΔÂΔ ÀÒΔ
«Úº⁄ E@@ Ú’ª È∂ «‘º√≈ «Ò¡≈Õ √ÎÁ‹ø◊ ‘√ÍÂ≈Ò
Á∂ ͺ’∂ Ó˜Á»ª ¡Â∂ ‚Δ.¡À√.˙. È∂ √ÎÁ‹ø◊ ‘√ÍÂ≈Ò
Á∂ Ï≈‘ Òø⁄ ‡≈¬ΔÓ Ú’Â ÍÃÁÙÈ ’ΔÂ≈Õ «‹√ «Úº⁄
‘√ÍÂ≈Ò Á∂ ·∂’≈ Ú’ª Á∂ ¡≈◊»¡ª È∂ ÚΔ ÙÓ»ÒΔ¡Â
’ΔÂΔÕ Ú’ª È∂ ’∂∫ÁΔ √’≈Δ ‘√ÍÂ≈Òª ÁΔ¡ª
È√ª ÁΔ ‘ÛÂ≈Ò ÁΔ ÚΔ ‘Ó≈«¬Â ’ΔÂΔÕ
Â∂Òø◊≈È≈ : Â∂Òø◊≈È≈ «Úº⁄ ‘ÛÂ≈Ò ˘ ¿πÁØ∫ Ï‘πÂ
Úº‚Δ √¯ÒÂ≈ «ÓÒΔ ‹ÁØ∫ ¡≈.‡Δ.√Δ. ÁΔ¡ª Ϻ√ª ”Â∂
¡≈‡Ø «’Ù≈ √Û’ª ÂØ∫ ◊≈«¬Ï ‘Ø ◊¬Δ¡ªÕ ¿πÁÔØ«◊’
√À∫‡ ÏøÁ ‘Ø ◊¬∂Õ √ø◊∂ÈΔ ’ØÒ≈ ÷≈‰ª «Ú÷∂ À◊»Ò Â∂
·∂’≈ ¡Ë≈« ÁØÚ∂∫ Â∑ª Á∂ Ú’ª È∂ ‘ÛÂ≈Ò ÁΔ ’≈Ò
˘ Ò≈◊» ’ΔÂ≈Õ «¬Î‡» È≈Ò √Ïø«Ë ’ø‡À’‡ Ú’
Ô»ÈΔ¡È Á∂ ÍÃË≈È ÚÀÈ’øÈ≈ ˘ ÍπÒΔ√ È∂ Í«‘Òª ‘Δ ÎÛ
«Ò¡≈ Â∂ «‘≈√ «Úº⁄ º«÷¡≈Õ ‘ÛÂ≈Ò ÁΔ Ú‹∑≈ ’≈È
√»Ï∂ Ì «Úº⁄ ÏΔÛΔ ¿πÁÔØ◊ ÏøÁ «‘≈Õ ’πfi ÷∂Âª «Úº⁄
«¬Î‡» ÚºÒØ∫ ¡≈͉∂ ÏÒÏ»Â∂ ”Â∂ «¬’º«Ò¡ª ‘Δ ÀÒΔ¡ª
’ΔÂΔ¡ª Â∂ G@ Ê≈Úª ”Â∂ √ªfi∂ √øÿÙ «Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘ج∂Õ
¡ªË≈ ÍÃÁ∂Ù : ¡ªË≈ ÍÃÁ∂Ù «Úº⁄ «¬Î‡» ÚºÒØ∫

’≈Ò≈ √≥«ÿ¡≈ ÿØÒ Á∂ Ù‘ΔÁª ÁΔ Ô≈Á «Úº⁄ «√¡≈√Δ ’≈ÈÎ≥√
ÓÙΔÈΔ’È ’’∂ Ó˜Á»ª Ò¬Δ π˜◊≈ Á∂ ÓΩ’∂ √π≥◊Û
‘∂ ‘È, Ï∂ؘ◊≈Δ ÁΔ fi≥ÏΔ ‹Ú≈ÈΔ È«Ù¡ª Á∂ ÒÛ Òº◊
«˜≥Á◊Δ ◊Ú≈ ‘Δ ‘À ¡Â∂ √≥ÿÙª Á∂ ≈‘ ÍÀ ‘Δ¡ª ‹Ó≈ª
¡Â∂ Ú◊ª Á∂ ÿØÒª ˘ ‚≥‚∂ ◊ØÒΔ È≈Ò ÁÏ≈«¬¡≈ ‹≈
«‘≈ ‘ÀÕ ¡«‹‘Δ √«ÊÂΔ «Úº⁄ «¬º’Ø «¬º’ ‘ºÒ Ù‘ΔÁª Á∂
√Â∂ ”Â∂ ⁄ºÒ«Á¡ª ÒØ’ Ò«‘ ¿∞√≈ ’∂ «¬È’Ò≈Ï ≈‘Δ∫
«¬√ «ÌzÙ‡ «È˜≈Ó Á≈ Î√Â≈ Úº„‰≈ ¡Â∂ «Ó‘ÈÂ’Ù
ÒØ’ª Á≈ Ï≈ÏΔ Ú≈Ò≈ √Ó≈‹ «√‹‰≈ ‘ÀÕ
¿∞‘Ȫ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ Í∂∫‚± Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Á∂ √»Ï≈
√’ºÂ ÏÒ«Ú≥Á «√≥ÿ ÌπºÒ, «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È
Á∂ √»Ï≈ ¡≈◊» ÏÒ«Ú≥Á «√≥ÿ Ï≈‹Ú≈, ÈΩ‹Ú≈È Ì≈Â
√Ì≈ Á∂ ‰‹Δ Á∂√Ò, ‚Δ.‡Δ.¡ÀÎ. Á∂ √π÷Á∂Ú «√≥ÿ
√ΔÈΔ¡ È∂ ÚΔ √≥ÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ Ó≥⁄ Á≈ √≥⁄≈ÒÈ ’≈Ó∂‚
≈Ó Ò∞Ì«¬¡≈ ‹Δ È∂ ’ΔÂ≈Õ ¡≥ «Úº⁄ «’ÂΔ «’√≈È
Ô»ÈΔ¡È Á∂ «˜Ò∑≈ ÍzË≈È Ï≈Ï≈ √π«≥Á «√≥ÿ ˆÁΔ È∂
¡≈¬∂ Ú’ª ¡Â∂ ¡≈◊»¡ª Á≈ Ë≥ÈÚ≈Á ’ΔÂ≈Õ √ªfi
’Ò≈ Ó≥⁄ ÁΔ ‡ΔÓ ÚºÒØ∫ È≈‡’ “Ù‘ΔÁ” ¡Â∂ “«¬‘ ¡Ë»Δ
Á≈√Â≈È” ÚΔ ÷∂«‚¡≈Õ

I √Â≥Ï ˘ È’√ÒΔ Ò«‘ Á∂ ’≈Ò≈ √≥«ÿ¡≈ ÿØÒ
Á∂ Ù‘ΔÁª ÁΔ Ô≈Á «Úº⁄ √Δ. ÍΔ. ¡≈¬Δ. (¡ÀÓ-¡ÀÒ)
«È¿± ‚ÀÓØ’∂√Δ ÚºÒØ∫ ’≈Ò≈ √≥«ÿ¡ª «Ú÷∂ «√¡≈√Δ
’≈ÈÎ≥√ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ ’≈ÈÎ≥√ ÂØ∫ Í«‘Òª Ù‘ΔÁª ÁΔ
Ô≈Á◊≈ Â∂ «¬’ºÂ ‘Ø ’∂ “Ù‘ΔÁØ Â∞‘≈˘ Ò≈Ò √Ò≈Ó”
Á∂ ◊‹Ú∂∫ È≈‘«¡ª ÁΔ ◊»≥‹ «Úº⁄ Í≈‡Δ Á≈ fi≥‚≈
⁄Û∑≈«¬¡≈ «◊¡≈Õ ¿∞Í≥ Ó≈⁄ ’’∂ √Ì ÒØ’ È≈‘∂
Ó≈Á∂ ’≈ÈÎ≥√ «Úº⁄ Ù≈ÓÒ ‘ج∂Õ ’≈ÈÎ≥√ ÁΔ «Â¡≈Δ
Ò¬Δ ÍØ√‡ ÚΔ ¤≈Í ’∂ «Í≥‚ª «Úº⁄ Ò◊≈«¬¡≈ «◊¡≈Õ
«Í≥‚ª «Úº⁄ ÓΔ«‡≥◊ª ÀÒΔ¡ª ’’∂ ÚΔ ÒØ’ª ˘ ’≈ÈÎ≥√
«Úº⁄ Í‘∞≥⁄‰ Á≈ √ºÁ≈ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ
«¬√ ÓΩ’∂ ’≈ÈÎ≥√ «Úº⁄ ¿∞⁄∂⁄∂ ÂΩ Â∂ Ù≈ÓÒ ‘ج∂
Í≈‡Δ Á∂ √ΔÈΔ¡ ¡≈◊» ’≈Ó∂‚ ¡‹Ó∂ «√≥ÿ È∂ «’‘≈
«’ ¡º‹ ‹ÁØ∫ ‘≈’Ó √≈Ó≈‹Δ Ù’ÂΔ¡ª ¡º◊∂ ◊Ø‚∂ ‡∂’«Á¡ª
Á∂Ù Á∂ ’ΔÓÂΔ ’∞ÁÂΔ √Ø ‹Ò, ‹≥◊Ò ¡Â∂ ˜ÓΔÈ
Á∂√Δ-«ÚÁ∂ÙΔ ’≈ÍØ∂‡ ÿ≈«‰¡ª ˘ √Ω∫Í ‘∂ ‘È ¡Â∂
Ó˜Á» «ÚØËΔ ÎÀ√Ò∂ ÒÀ∫«Á¡ª «’ ÁΔ Ò∞º‡ ’≈ ‘∂
‘È, Á∂Ù Á≈ «’√≈È ÷πÁ’∞ÙΔ¡ª ’ «‘≈ ‘À, ¡÷ΩÂΔ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

21

√ÂøÏ-B@AF

«’√≈Ȫ ÁΔ¡ª Ú≈‹Ï Óø◊ª Â∂ «’√≈È √øÿÙ ¡Â∂
¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈ √’≈ ÁΔ ‘’»ÓÂΔ Â≈È≈Ù≈‘Δ
√ÂøÏ ˘ ÍπÒΔ√ ◊Ù ¿πÈ∑ª «¬Ò≈«’¡ª ”⁄ Â∂˜ ’
«ÁºÂΔ «‹ºÊØ∫ «’√≈Ȫ È∂ «¬’º·∂ ‘Ø ’∂ ⁄ºÒ‰≈ √ΔÕ «¬ø‹
¡‰-¡ÀÒ≈ÈΔ ¡ÀÓ‹À∫√Δ È≈Ò √Ë≈È «’√≈Ȫ ”⁄
Á«‘Ù ÎÀÒ≈¬Δ ◊¬ΔÕ E √ÂøÏ ÁΔ √Ú∂ ˘ ‹Á
Á«‘Ù˜Á≈ ‘≈Ò≈ ”⁄ «’√≈Ȫ È∂ ⁄ø‚Δ◊Û∑ ˘ ’»⁄
’È≈ √Δ Âª ’∂ÚÒ ¿π‘Δ «’√≈È ÿª ”⁄Ø∫ «È’Ò∂ «‹‘Û∂
ÍπÒΔ√ Á«‘Ù Á∂ ‡≈’∂ Ò¬Δ «Â¡≈ √ÈÕ ¿π‘Ȫ Á∂ ÚΔ
«¬’º·∂ ‘؉ ¡Â∂ ⁄ø‚Δ◊Û∑ Á∂ √Â∂ ”Â∂ Í‘πø⁄‰ ÂØ∫ Ø’‰
Ò¬Δ ÍπÒΔ√ ‹Δͪ «Í≥‚ª ¡Â∂ √Û’ª ”Â∂ ÿ∂≈ ÿºÂ‰
Ò¬Δ √◊Ó √ÈÕ «’√≈È ¡≈͉∂-¡≈͉∂ ÷∂Âª ”⁄Ø∫
«¬’º·∂ ‘Ø ’∂ «È’Ò∂, ’πfi Óπº÷-Ó≈◊ª ”Â∂ Í‘πø⁄‰ ”⁄
’≈ÓÔ≈Ï ‘ج∂, ’πfi ≈‘ ”⁄ ‘Δ ÿ∂∂ ◊¬∂Õ

Í≥‹≈Ï ÁΔ¡ª √ºÂ «’√≈È ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª «‹È∑ª «Úº⁄
«’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È Í≥‹≈Ï, Ì≈ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È
(‚’Ω∫Á≈), Ì≈ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È (¿π◊≈‘ª), «’√≈È
√øÿÙ ’Ó∂‡Δ (’øÚÒÍÃΔ Í≥˘), «’√≈È √øÿÙ ’Ó∂‡Δ
(¡≈˜≈Á), Ì≈ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È (¥ªÂΔ’≈Δ), Ì≈ÂΔ
«’√≈È Ô»ÈΔ¡È ¥ªÂΔ’≈Δ («ÙøÁ ◊πºÍ) Ù≈«ÓÒ ‘È,
Á∂ √ªfi∂ Îø‡ ÚºÒØ∫ «’√≈Ȫ ÁΔ¡ª Óø◊ª ”Â∂ E √ÂøÏ ˘
⁄ø‚Δ◊Û∑ «Ú÷∂ ͺ’≈ ÓØ⁄≈ Ò≈¿π‰ Á≈ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂ≈Õ
«¬√ ÂØ∫ Í«‘Òª ‹πÒ≈¬Δ «Úº⁄ «˜«Ò∑¡ª Á∂ «ÂøÈ Ø‹≈
ËÈ∂ ‚Δ.√Δ. Á¯Âª ¡º◊∂ Ò≈ ’∂ Í≥‹≈Ï √’≈ ˘ Óø◊
ͺÂ ÚΔ Ì∂‹∂ ◊¬∂ √ÈÕ ÍÃø» È≈ ‘Δ √’≈ È∂ ’Ø¬Δ Óø◊
ÓøÈΔ ¡Â∂ È≈ ‘Δ ’Ø¬Δ ◊ºÒÏ≈ Á≈ ≈‘ ¡ÍÈ≈«¬¡≈Õ
«¬√ Á∂ ¿πÒ‡ √’≈ È∂ «’√≈Ȫ Á∂ ËÈ≈ Ò≈¿π‰ Á∂
‹Ó‘»Δ ‘º’ ”Â∂ ÚΔ Â≈È≈Ù≈‘Δ ÎÀ√Ò∂ Ò≈◊» ’ «ÁºÂ∂Õ B
√ÂøÏ ÁΔ ¡ºËΔ ≈ ˘ Í≥‹≈Ï ÁΔ¡ª ÓØ⁄∂ ”⁄ Ù≈ÓÒ
√Ì ‹ºÊ∂ÏøÁΔ¡ª Á∂ È∂Â≈Úª ¡Â∂ Ú’ª Á∂ ÿƒ ÍπÒΔ√
¤≈Í∂ «¬√ Â∑ª Ó≈∂ «‹Ú∂∫ ’Ø¬Δ ◊À-√Ó≈‹Δ ¡È√ª ‹ª
Úº‚∂ ¡Í≈ËΔ¡ª ÁΔ «◊ÃÎÂ≈Δ ’ΔÂΔ ‹≈ ‘Δ ‘ØÚ∂Õ ¡ºËΔ
≈ ˘ «’√≈Ȫ Á∂ ÿª ÁΔ¡ª ’ø˪ ‡ºÍ ’∂ ÍπÒΔ√ È∂
Í≥‹≈Ï ”⁄ ÍπÒΔ√ ÁΔ Èø◊Δ-«⁄º‡Δ ◊πø‚≈◊ÁΔ Á≈ √Ï»Â
«ÁºÂ≈Õ ÿª ÂØ∫ Í«‘Òª ‘Δ »ÍØÙ ‘Ø ¸º’∂ «’√≈Ȫ ÁΔ¡ª
ÍÂÈΔ¡ª ¡Â∂ Í«Ú≈ª ˘ Ï»‘∂ ÌøÈ ’∂ ‚≈«¬¡≈,
ËÓ’≈«¬¡≈Õ «¬√ ◊ºÒ ÁΔ «‹™ÁΔ ‹≈◊ÁΔ «Ó√≈Ò ÍÀÁ≈
’ΔÂΔ «’ ¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈ √’≈ ’Ø¬Δ Óπ◊Òª ÁΔ
Â≈È≈Ù≈‘Δ ÂØ∫ ÿº‡ È‘ƒ ¡Â∂ Ï≈ÁÒ Á≈ ¡’≈ÒΔ ÁÒ
’Ø¬Δ «’√≈È Íº÷Δ È‘ƒ ¡Â∂ È≈ «’√∂ ‹Ó‘»Δ ’Áª’ΔÓª ”⁄ «ÚÙÚ≈√ º÷Á≈ ˛Õ «¬√ Á≈ ≈‹ «‘‡Ò Á∂
ÍÁ «⁄øÈ∑ª ”Â∂ ⁄ºÒÁ≈ ˛ ¡Â∂ ‹∂’ ’Ø¬Δ ¡≈͉≈ ‘º’
Óø◊∂ ª «¬√ ÁΔ ÍπÒΔ√ ¡Ωø◊‹∂ÏΔ √∂Ú≈ Ò¬Δ ‘ ÁÓ
«Â¡≈ Ï «Â¡≈ ˛Õ «‹‘Û≈ ÿ √πºÂ≈ „‘∂ ⁄Û∑ «◊¡≈
¿π√ ˘ ¡ºË√πºÂ∂ ˘ «Ò¡≈ ’∂ ¿π√ Ê≈‰∂ ”⁄ ÏøÁ ’ «ÁºÂ≈
«‹√ Á∂ Ï≈‘ Ó؇∂ ¡º÷ª ”⁄ «Ò«÷¡≈ ˛, “≈‹ È‘ƒ,
√∂Ú≈” ¡Â∂ ¿π√ È∂ ‘Ú≈Ò≈ ”⁄ ÏøÁ ‘؉ Òº«◊¡ª ÁØÚª
Ï≈ÁÒª ÁΔ ‘ºÊ ‹ØÛ’∂ ÷Û∂ ‘؉ ÁΔ ÎØ‡Ø ÚΔ Ú∂÷ΔÕ
¡ºËΔ ≈ ˘ ‘Ø¬Δ¡ª «◊ÃÎÂ≈Δ¡ª Ú≈Ò∂ «’√≈Ȫ
˘ fi»·∂ ’∂√ A@G/EA ”⁄ ‹∂Ò∑ª ”⁄ ‚º’ «ÁºÂ≈Õ C ¡Â∂ D
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

¡ø«ÓÃÂ√ ”⁄ Ó≈ȪÚ≈Ò≈ ‹Δ.‡Δ. Ø‚ ”Â∂ Ùπ»
‘Ø«¬¡≈ ÓØ⁄≈
¡ø«ÓÃÂ√ ”⁄ ÍπÒΔ√ È∂ «Í≥‚ª ”⁄ Ò◊≈Â≈ ◊ÙÂ
’’∂ ¡Â∂ ’πfi «’√≈È «◊ÃÎÂ≈ ’’∂, «’√≈Ȫ Á≈
«¬’º·∂ ‘Ø ’∂ ⁄ø‚Δ◊Û∑ ˘ ‹≈‰ Á∂ ÍÃØ◊≈Ó ˘ Â≈ÍΔ‚Ø
’ «ÁºÂ≈Õ ÏÛΔ ÓπÙ«’Ò È≈Ò ’πfi Ú≈‘È ‹Δ.‡Δ. Ø‚
”Â∂ ⁄Û∑È ”⁄ ’≈ÓÔ≈Ï ‘ج∂Õ ’πfi «Í≥‚ª Á∂ «’√≈È Â≈ÒÓ∂Ò
‡πº‡‰ ’≈È Ïº√ª ”⁄ √Ú≈ ‘Ø ’∂ ⁄ø‚Δ◊Û∑ ˘ «È’Ò
◊¬∂Õ ÍÃø» ‡À’‡-‡≈ÒΔ¡ª ”⁄ ‹≈‰ Ú≈Ò∂ «’√≈È
«‹‘Û∂ ‹Δ.‡Δ. Ø‚ ”Â∂ «¬’º·∂ ‘ج∂, ¿π‘ Ï≈-˜≈ÏÂ≈ ⁄ºÒ
‘∂ √È «’ Ó≈ȪÚ≈Ò≈ ‡ØÒ ÏÀΔ¡ È∂Û∂ «¬º’ ÍπÒΔ√
‡ØÒΔ È∂ ¿π‘Ȫ ˘ Ø’ ’∂ ¡º◊∂ ‹≈‰ ÂØ∫ ÓȪ ’ΔÂ≈Õ «¬√
’≈¯Ò∂ ”⁄ ’∂ÚÒ «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È Á∂ ‘Δ √≈ÊΔ
√ÈÕ «’√≈È È∂Â≈Úª È∂ ÍπÒΔ√ ˘ «ÏȪ ÓÂÒÏ Ø’‰
Á≈ ’≈È Íπº«¤¡≈, ÍπÒΔ√ ’≈È Áº√‰ ÁΔ Ï‹≈¬∂ ’∂ÚÒ
«¬‘ ’«‘ ‘Δ √Δ «’ √’≈ Á≈ ‹πÏ≈ÈΔ ‘π’Ó ˛ «’
«’√≈Ȫ ˘ ⁄ø‚Δ◊Û∑ ˘ È‘ƒ ‹≈‰ Á∂‰≈Õ «¬√ Â∂ «’√≈Ȫ
È∂ ¡≈͉∂ √»Ï≈¬Δ ÎÀ√Ò∂ ÓπÂ≈«Ï’ ¿πμÊ∂ ‘Δ √Û’ ”Â∂ ‘Δ
ËÈ≈ Ò≈ ’∂ ÓØ⁄≈ Ùπ» ’ «ÁºÂ≈Õ Ïº√ «Î ’Δ √Δ, «’
Ú∂∫‘«Á¡ª-Ú∂∫‘«Á¡ª √Û’ Á∂ ÁØÚ∂∫ Í≈√∂ Ú≈‘Ȫ ÁΔ¡ª
Á» º’ Ò≈¬ΔȪ Òº◊ ◊¬Δ¡ªÕ ¿πË ÍπÒΔ√ ÁΔ¡ª Ë≈Ûª
ÚΔ Ò◊≈Â≈ ‹Óª ‘Ø‰Δ¡ª Ùπ» ‘Ø ◊¬Δ¡ªÕ ¡À√.‚Δ.¡ÀÓ.
¡ø«ÓÃÂ√ ÓÀ«‹√‡∂‡ Ú‹Ø∫ ¡Â∂ «¬º’ ÍπÒΔ√ Á≈ ¡À√.ÍΔ.
22

√ÂøÏ-B@AF

È∂ ’πfi «⁄ Ò¬Δ ÏÒΩ∫◊Δ (Óπ‘≈ÒΔ) «Ú÷∂ √Û’ ”Â∂ ËÈ≈
Ò≈«¬¡≈Õ «¬√ Â∑ª √≈Δ¡ª √’≈Δ Ø’ª ÂØÛ ’∂ «’√≈È
⁄ø‚Δ◊Û∑ Í‘πø⁄‰ ”⁄ √¯Ò ‘Ø ◊¬∂Õ

√Ó∂ ’¬Δ ‚Δ.¡À√.ÍΔ. ¡Â∂ «¬ø√ÍÀ’‡ª ÁΔ¡ª ÎΩ‹ª
È≈Ò ¡≈ ËÓ«’¡≈Õ ÍÃ√≈ÙÈ Ú≈-Ú≈ ËÈ≈ ÷ÂÓ ’È
ÁΔ¡ª ¡ÍΔÒª ’Á≈ «‘≈ Íø» «’√≈È ¡≈◊» Ú≈Ú≈ Íπº¤Á∂ ‘∂ «’ «’√≈Ȫ ˘ «’‘Û∂ «ÚË≈È ¡Â∂ «’‘Û∂
‘π’Ó È≈Ò ⁄ø‚Δ◊Û∑ ‹≈‰Ø Ø«’¡≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ ÍπÒΔ√
’ØÒ ’Ø¬Δ ‹π¡≈Ï È≈ ‘؉ ’’∂ ËÈ≈ ’Û’ÁΔ ËπºÍ ”⁄ D
ÿø‡∂ ‹≈Δ «‘≈Õ «Î ÍπÒΔ√ È∂ ÿ∂≈ Í≈ ’∂ «’√≈Ȫ ˘
«◊ÃÎÂ≈ ’’∂ Ϻ√ª ”⁄ «Ï·≈¿π‰≈ Ùπ» ’ «ÁºÂ≈, ÍπÒΔ√
’ØÒ ’∂ÚÒ «¬º’ Ϻ√ ‘؉ ’’∂ ’∂ÚÒ A@@ Á∂ Ò◊Ì◊
‘Δ «’√≈Ȫ ˘ «◊ÃÎÂ≈ ’’∂ ¡ø«ÓÃÂ√ ’∂∫ÁΔ ‹∂Ò∑ ”⁄
ÏøÁ ’ «ÁºÂ≈Õ

AE √ÂøÏ ˘ ‚Δ.√Δ. Á¯Âª Á∂ «ÿ≈˙ Á≈
¡ÀÒ≈È ¡Â∂ «’√≈Ȫ ÁΔ «‘≈¬Δ
Ï≈ÁÒ √’≈ È∂ √À∫’Û∂ «’√≈Ȫ ˘ Ë«È¡ª ¡Â∂
ÿª ÂØ∫ ÎÛ ’∂ ‹∂Ò∑ª ”⁄ ÏøÁ ’ «ÁºÂ≈Õ C √ÂøÏ ÂØ∫
«’√≈È ‹∂Ò∑ª «Úº⁄ ÏøÁ √È, √ªfi∂ ÓØ⁄∂ È∂ AE √ÂøÏ ˘
‚Δ.√Δ. Á¯Âª Á∂ «ÿ≈˙ Á≈ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂ≈Õ AD √ÂøÏ
˘ ‘Δ √’≈ È∂ «’√≈Ȫ Á∂ Ø‘ ¡º◊∂ fiπ’«Á¡ª «’√≈Ȫ
ÁΔ √Ó»«‘’ «ÏȪ Ù «‘≈¬Δ ’ «ÁºÂΔÕ
Ì≈Ú∂∫ «’√≈È ÓØ⁄∂ ”⁄ «’√≈Ȫ ÁΔ¡ª √≈Δ¡ª
Óø◊ª È‘ƒ √Δ º÷Δ¡ª ◊¬Δ¡ª ÍÃø» ÊØÛΔ¡ª Óø◊ª ˘ ÚΔ
ÒØ’ √ÓÊÈ «Ó«Ò¡≈ ˛Õ ÓØ⁄∂ ÁΔ¡ª Óπº÷ Óø◊ª ”⁄
«’√≈Ȫ ÁΔ ’˜≈ Óπ’ÂΔ, ıπÁ’πÙΔ ’ ◊¬∂ «’√≈Ȫ Á∂
Ú≈√ª ˘ E-E Òº÷ πͬ∂ Óπ¡≈Ú‹≈ ¡Â∂ «¬º’ ‹Δ¡ ˘
√’≈Δ ÈΩ’Δ, ˜ÓΔÈ ÁΔ √Δ«Òø◊ ·Δ’ Â∑ª Ò≈◊» ’’∂
AG ¬∂’Û ÂØ∫ ÚºË ˜ÓΔÈ ¤Ø‡∂ ¡Â∂ Ï∂˜ÓΔÈ∂ «’√≈Ȫ ”⁄
Úø‚‰, ◊ΔÏ «’√≈Ȫ Á∂ Í«Ú≈ª ”⁄Ø∫ «¬º’ ‹Δ¡ ˘
ͺ ’ Δ √’≈Δ ÈΩ ’ Δ Í«‘Ò Á∂ ¡Ë≈ ”Â∂ Á∂ ‰ ,
¡≈Ï≈Á’≈ª ˘ ͺ’∂ Ó≈Ò’Δ ‘º’ «ÁºÂ∂ ‹≈‰ ¡≈«Á Óπº÷
Óø◊ª √ÈÕ Í «¬‘ √≈Δ¡ª Óø◊ª ˜»Δ ‘؉ Á∂ Ï≈Ú‹»Á
«’√≈Ȫ ÁΔ ’˜≈ Óπ¡≈ÎΔ ÁΔ Óø◊ ¿πμÌ ’∂ √≈‘Ó‰∂ ¡≈
◊¬ΔÕ Ì≈Ú∂∫ √’≈ È∂ «¬‘Ȫ Óø◊ª ˘ Óøȉ≈ ª «’Ë∂
«‘≈, ’Ø¬Δ «Ï¡≈È ‹ª ÓØ⁄∂ Á∂ ¡≈◊»¡ª È≈Ò ◊ºÒÏ≈Â
’ÈΔ ÚΔ Ú≈‹Ï È‘ƒ √ÓfiΔ, «√Î ‚ø‚∂ Á≈ √‘≈≈ ‘Δ
«Ò¡≈ ˛, «Î ÚΔ ’˜≈ Óπ’ÂΔ ‘≈’Óª Á∂ ◊Ò∂ ÁΔ ‘º‚Δ
ω «◊¡≈ ˛Õ «¬√ ˘ ‘≈’Ó Í≈‡Δ¡ª È∂ Ú؇-χØ»
È≈¡∂ Á∂ ÂΩ ”Â∂ ÒÀ «Ò¡≈ ˛ ¡Â∂ √Ì «Ëª («√Ú≈¬∂
‘≈’Ó Í≈‡Δ) «¬√ ˘ Ú≈‹Ï Óø◊ Á∂ ÂΩ ”Â∂ ÍÃ⁄≈
‘Δ¡ª ‘È ¡Â∂ ¿π‘Ȫ ÁΔ √’≈ ¡≈¿π‰ ”Â∂ «¬√ ˘
Ò≈◊» ’È Á≈ Ú≈¡Á≈ ’ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ
ÓØ⁄∂ È∂ ÿØÒ ˘ ¡º◊∂ ÚË≈¿π‰ Ò¬Δ E ¡’»Ï ˘
ÓØ◊≈ «Ú÷∂ «’√≈ÈΔ ’˜≈ Óπ’ÂΔ «ÚÙ≈Ò ’≈ÈÎø√ ’È
Á≈ ÎÀ√Ò≈ ’ΔÂ≈ ˛, ÓØ⁄∂ È∂ «‹ºÊ∂ «’√≈ÈΔ Óø◊ª ˘ Ú≈‹Ï
·«‘≈¿π‰ Ò¬Δ ‹ØÁ≈ √øÿÙ ’ΔÂ≈ ˛, ¿πμÊ∂ È≈Ò ‘Δ
Ï≈ÁÒ Á≈ «’√≈È «‘ºÂ» ‘؉ Á≈ Í≈÷ø‚ ÚΔ Èø◊≈ ’ΔÂ≈ ˛Õ
¡‹∂ ÓØ⁄∂ ÁΔ ‹≈Δ √◊ÓΔ ¡’≈ÒΔ-Ì≈‹Í≈ √’≈ ˘
«’√≈Ȫ ”⁄Ø∫ ‘Ø «È÷∂Û‰ Ò¬Δ √≈«Ê’ √≈Ï ‘ØÚ∂◊ΔÕ

ÂÈÂ≈È ”⁄ «’√≈Ȫ ”Â∂ Ò≈·Δ⁄≈‹
«’√≈È √øÿÙ ’Ó∂‡Δ (’øÚÒÍÃΔ Í≥˘) Á∂ «’√≈È
⁄ø‚Δ◊Û∑ ˘ ‹≈ ‘∂ √ÈÕ Íº‡Δ Á∂ È∂∂Û∂ ¿π‘Ȫ ˘ ÍπÒΔ√ È∂
‹ÏΔ Ø’ «Ò¡≈Õ «’√≈Ȫ È∂ √Û’ ”Â∂ ËÈ≈ Ùπ» ’
«ÁºÂ≈Õ ÍπÒΔ√ È∂ ÙªÂÓ¬Δ ËÈ≈ Á∂ ‘∂ «’√≈Ȫ ”Â∂
¡øÈ∑∂Ú≈‘ Ò≈·Δ⁄≈‹ ’ΔÂ≈, CE «’√≈È ˜ıÓΔ ‘ج∂,
ÍπÒΔ√ È∂ «’√≈Ȫ ÁΔ¡ª «◊ÃÎÂ≈Δ¡ª ’’∂ ‹∂Ò∑ ”⁄
‚º’ «ÁºÂ≈Õ ÁØ «ÁÈ Ï≈¡Á «’√≈Ȫ ˘ «‘≈¡ ’ΔÂ≈Õ

ÿ≈⁄Ø∫ ËÈ∂ ”⁄ «’√≈È È∂ ’ΔÂΔ ıπÁ’πÙΔ
√ø◊» ”⁄ ⁄ø‚Δ◊Û∑ ˘ ‹≈ ‘∂ «’√≈Ȫ ˘ ÍπÒΔ√
È∂ Ø’ «Ò¡≈Õ «’√≈Ȫ È∂ √Û’ ”Â∂ ËÈ≈ Ò≈«¬¡≈
‘Ø«¬¡≈ √ΔÕ «¬º’ ’˜≈ Ó≈∂ «’√≈È È∂ √ÒÎ≈√ «È◊Ò
Ò¬Δ «‹√ÁΔ ÓΩ ‘Ø ◊¬ΔÕ «’√≈Ȫ È∂ Ò≈Ù √Û’ ”Â∂ º÷
’∂ ¿π√ ÁΔ ’˜≈ Ó≈ÎΔ ¡Â∂ ‘Ø √‘≈«¬Â≈ ÁΔ Óø◊ ’ΔÂΔÕ
ÍÃ√≈ÙÈ È∂ A@ Òº÷ π. ¡Â∂ √’≈Δ ÈΩ’Δ («¬º’ ‹Δ¡
˘) Á∂‰ Á≈ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂ≈Õ

ËÈΩÒ∂ ”⁄ ÚΔ ËÈ≈ Ò≈ ’∂ ¡≈Ú≈˜≈¬Δ Ø’Δ
Ì≈ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È (¿π◊≈‘ª) ¡Â∂ ‚’Ω∫Á≈
Á∂ √≈ÊΔ¡ª È∂ Ï«·ø‚≈-Í«‡¡≈Ò≈ √Û’ ”Â∂ ËÈΩÒ≈ «Ú÷∂
‹≈Ó Ò≈ ’∂ ÓØ⁄≈ Ùπ» ’ΔÂ≈Õ ËÈ≈ D «ÁÈ ‹≈Δ «‘≈,
Ï≈¡Á «Úº⁄ √≈ÊΔ¡ª È∂ √≈∂ ËÈ∂ ¸º’ Ò¬∂Õ

«’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È Á∂ √≈ÊΔ ⁄ø‚Δ◊Û∑
Í‘πø⁄‰ ”⁄ √¯Ò
«’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È Á∂ √≈ÊΔ «˜Ò∑≈ ¡ø«ÓÃÂ√,
ÈÚªÙ«‘ ¡Â∂ ‹ÒøË ÂØ∫ Ϻ√ª ≈‘ƒ ⁄ø‚Δ◊Û∑ Í‘πø⁄‰
”⁄ √¯Ò ‘∂Õ ¡≈Í√Δ Â≈ÒÓ∂Ò È≈ ‘Ø √’‰ ’≈È √≈∂
«¬º’ ‹◊∑≈ ”Â∂ «¬’º·∂ È≈ ‘Ø √’∂Õ «Î ÚΔ A@@ ’π √≈ÊΔ¡ª
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

23

√ÂøÏ-B@AF

˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ È∂ Ï≈ÁÒ ˘ «Á÷≈¬Δ¡ª ’≈ÒΔ¡ª fiø‚Δ¡ª
AH √ÂøÏ ˘ ÁπÍ«‘∂ B Ú‹∂ Á∂ ’ΔÏ Ï≈ÁÒ Á≈ ’≈¯Ò≈
ÂØÒ∂Ú≈Ò «Í≥‚ «Úº⁄ Á≈÷Ò ‘Ø«¬¡≈ ª √Δ.¡≈¬Δ.‚Δ. ˘
fi’≈ÈΔ Á∂ ’∂ ´’∂ ÏÀ·∂ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ Á∂ Ú’ √Û’ ”Â∂
¡≈ ’∂ ’≈ÒΔ¡ª fiø‚Δ¡ª È≈Ò È≈¡∂Ï≈‹Δ ’È Òº◊∂Õ
¡⁄≈È’ ‘ج∂ «¬√ ‘ºÒ∂ È≈Ò √≈≈ ’≈¯Ò≈ Ê≈¬∂∫ ‹≈Ó ‘Ø
«◊¡≈Õ ’≈¯Ò∂ Á∂ ¡º◊∂ ⁄ºÒ ‘Δ ÍπÒΔ√ ‘≈Ï«Û¡ª Úª◊
ÍÃÁÙÈ’≈Δ¡ª ÚºÒ Ìº‹ΔÕ ‹ÒÁΔ-‹ÒÁΔ ¿πȪ ˘ Í≈√∂
’’∂ ’≈¯Ò≈ ¡º◊∂ ÂØ«¡≈Õ Ï≈¡Á «Úº⁄ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ
Á∂ «˜Ò∑≈ ¡≈◊» √π÷«ÚøÁ √ØÈΔ ¡Â∂ ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈
Á∂ «˜Ò∑≈ ¡≈◊» «Ïº’ ‘ÊØ¡≈ √Ó∂ H ‹«‰¡ª ˘ «◊ÃÎÂ≈
’’∂ ¡Ó◊Û∑ Ê≈‰∂ ÒÀ ◊¬∂Õ ¿πμÊ∂ ÚΔ Úº‚Δ «◊‰ÂΔ
«Úº⁄ «¬’º·∂ ‘ج∂ Á«Ò «’√≈Ȫ È∂ ¡≈◊»¡ª ˘ ÂπøÂ
«‘≈¡ ’È Ò¬Δ Ê≈‰∂ ¡º◊∂ È≈¡∂Ï≈‹Δ ’ΔÂΔÕ ÍπÒΔ√
È∂ G/EA ’’∂ ˜Ó≈È ’Ú≈¿π‰ Ò¬Δ «’‘≈ Í √øÿÙ
’Ó∂‡Δ «ÏȪ Ù «‘≈¬Δ ÁΔ Óø◊ ’ÁΔ ‘ΔÕ «◊ÃÎÂ≈
¡≈◊»¡ª ˘ ÓÒ∂’؇Ò≈ ‹∂Ò∑ Ì∂‹ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ
BG √Âø Ï  ˘ «◊à ΠÂ≈ √≈ÊΔ¡ª ˘ «‘≈¡
’Ú≈¿π‰ Ò¬Δ, fi»·∂ Í⁄∂ ºÁ ’Ú≈¿π‰ ¡Â∂ Óπº÷ ÓøÂΔ
È≈Ò ÍÀÈÒ ÓΔ«‡ø◊ ’Ú≈¿π‰ ¡≈«Á Óø◊ª ˘ ÒÀ ’∂ √ø◊»
‚Δ.√Δ. Á¯Â ¡º◊∂ Ø√ ËÈ≈ Á∂ ’∂ ⁄∂Â≈ÚÈΔ «ÁºÂΔ «’
‹∂’ Óø◊ª È≈ ÓøÈΔ¡ª ª B ¡’»Ï ˘ Ï≈ÁÒ Á∂ ÿ≈ÏÁª
ÁΩ∂ ÁΩ≈È ’≈ÒΔ¡ª fiø‚Δ¡ª È≈Ò √Ú≈◊ ’ΔÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ

Á«Òª ÁΔ¡ª Í≥⁄≈«¬ÂΔ ˜ÓΔȪ, Ș»Ò √π√≈«¬‡Δ
ÁΔ¡ª ˜ÓΔȪ ¡Â∂ «‘≈«¬ÙΔ ÍÒ≈‡ª ÁΔ ÍÃ≈ÍÂΔ Ò¬Δ
˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄ «Í¤Ò∂
«ÁȪ «Úº⁄ ‘ج∂ Ø√ Óπ‹≈‘«¡ª ÂØ∫ Ï≈¡Á ÍÃ√≈ÙÈ ÚºÒØ∫
«◊ÃÎÂ≈ √≈ÊΔ¡ª ˘ «‘≈¡ ’È, Í⁄∂ Ú≈Í√ ÒÀ‰
¡Â∂ Óπº÷ ÓøÂΔ È≈Ò ÓπÒ≈’≈ ’≈¿π‰ Á≈ Ú≈¡Á≈
’ΔÂ≈ «◊¡≈ √ΔÕ Ï∂Ùº’ «◊ÃÎÂ≈ √≈ÊΔ¡ª ˘ «‘≈¡ ’
«ÁºÂ≈ «◊¡≈ Í ‘≈Ò∂ ÚΔ C@@ ÂØ∫ ¿πμÍ √øÿÙÙΔÒ
√≈ÊΔ¡ª ”Â∂ Í⁄∂ ‘È ¡Â∂ Ï≈ÁÒ È≈Ò ÚΔ ◊ºÒÏ≈Â
’Ú≈¿π‰ ÂØ∫ ÍÃ√≈ÙÈ ‡≈Ò-Ó‡ØÒ ’ «‘≈ ˛Õ «¬√
√ÏøËΔ ÍÃ√≈ÙÈ È≈Ò ’¬Δ ÓΔ«‡ø◊ª ‘Ø¬Δ¡ª «‹√ «Úº⁄
ÍÃ√≈ÙÈ Á≈ ȘΔ¡≈ Ȫ‘-ͺ÷Δ ‘Δ È‘ƒ «‘≈ ÏÒ«’
ÍÃ√≈ÙÈ ¡≈Í‰Δ¡ª ◊ºÒª ÂØ∫ √≈¯ Óπº’ «◊¡≈Õ «¬√ ÂØ∫
Ï≈¡Á √øÿÙ ’Ó∂‡Δ ÚºÒØ∫ Î∂ ÂØ∫ «Í≥‚ª «Úº⁄ √ø◊Â
ÁÙȪ ÁΩ≈È Ï≈ÁÒ ˘ ’≈ÒΔ¡ª fiø‚Δ¡ª «Á÷≈¿π‰ Á≈
¡ÀÒ≈È ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ
«¬√∂ «‘ ¡Ó◊Û∑ «ÚË≈È √Ì≈ ‘Ò’∂ Á∂ «Í≥‚
ÂØÒ∂Ú≈Ò «Ú÷∂ Ï≈ÁÒ È∂ AH √ÂøÏ ˘ √ø◊ ÁÙÈ
’È ¡≈¿π‰≈ √ΔÕ ¡È≈‹ Óø‚Δ ”⁄ º÷∂ Ï≈ÁÒ Á∂ ÍÃØ◊≈Ó
”⁄ ‹≈‰ Ò¬Δ ’≈¯Ò∂ ˘ «Í≥‚ ”⁄ØØ∫ Òøÿ‰≈ ÍÀ‰≈ √ΔÕ ¡≈Ò∂Áπ¡≈Ò∂ «Í≥‚ª «Úº⁄ ÓΔ«‡ø◊ ’’∂ «ÈÙ«⁄ «ÁÈ «Í≥‚ Á∂
«Ú⁄≈Ò∂ Ï≈ÁÒ ˘ ÿ∂È Á∂ Ò¬Δ «Â¡≈Δ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ

«‘≈«¬ÙΔ ¡Ò≈‡ ÍÒ≈‡ª ÁΔ √ÍπÁ◊Δ Ò¬Δ
«ÏÒ◊≈ «Ú÷∂ Í∂∫‚» Ó˜Á»ª È∂ Ú‚≈Ò∂ «ÚπºË ’ΔÂΔ È≈¡∂Ï≈‹Δ
¡≈͉∂ Ó≈‰-√ÈÓ≈È Ò¬Δ AF √Âø Ï  ˘ ÏÒ≈’
È»Ó«‘Ò «Ú÷∂ Ø‘ ÌÍ» ÍÃÁÙÈ ’È Á≈ ¡ÀÒ≈È
’ΔÂ≈Õ
Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Í≥‹≈Ï Á∂ «˜Ò∑≈ ÍÃË≈È ‘ø√
≈‹ ͺÏÚª Â∂ «˜Ò∑≈ √’ºÂ ’ÙÓΔ «√øÿ ÿπº◊ÙØ È∂
«’‘≈ «’ √≈Ò AIGB-GD ÁΩ≈È Ï∂ÿ∂ Â∂ Ï∂˜ÓΔÈ∂ Á«ÒÂ
Í«Ú≈ª ˘ «‘≈«¬ÙΔ E-E ÓÒ∂ Á∂ ÍÒ≈‡ ¡Ò≈‡ ‘ج∂
√ÈÕ ¡Òº◊-¡Òº◊ ø◊-Ïø◊Δ¡ª √’≈ª Ï‰Δ¡ªÕ ’πÒ
º
A@I «’ÂΔ¡ª ”⁄Ø∫ ¡È∂’ª Á«Ò «’ÂΔ √ÁΔÚΔ
«Ú¤ØÛ≈ Á∂ ◊¬∂ Ò∂«’È ¡º‹ º’ ÍÃ√≈ÙÈ È∂ Ó˜Á»ª ˘
ÍÒ≈‡ª Á≈ ’Ï‹≈ È‘ƒ «ÁºÂ≈, «’™«’ Í∂∫‚» ËÈ≈„ ⁄ΩËΔ
‘Ò’∂ Á≈ ¡ÀÓ.¡ÀÒ.¬∂. ¡Â∂ ¡Î√Ù≈‘Δ Á≈ «¬º’ «‘º√≈

‘Ò’≈ È»Ó«‘Ò Á∂ ¡’≈ÒΔ «ÚË≈«¬’ ◊πÍÃÂ≈Í
«√øÿ Ú‚≈Ò≈ Á∂ ‘ºÊØ∫ «Í≥‚ «ÏÒ◊≈ «Ú÷∂ AC √ÂøÏ ˘
AIGB-GD Á∂ ¡Ò≈‡ ÍÒ≈‡ª ÁΔ √ÍπÁ◊Δ «⁄º·Δ¡ª
ÒÀ‰ ÂØ∫ Í∂∫‚» Ó˜Á»ª È∂ ’ØΔ Èª‘ ’’∂ ÓΩ’∂ ”Â∂ ¡’≈ÒΔÌ≈‹Í≈ √’≈ «ÚπºË ‹ØÁ≈ È≈¡∂Ï≈‹Δ ’ΔÂΔÕ
Ó˜Á»ª Á≈ ÁØÙ √Δ «’ ‘Ò’≈ ¡ÀÓ.¡ÀÒ.¬∂. ¡Â∂ ‘≈’Ó
«Ë Á∂ ¡≈◊» ‘π‰ º’ «ÓÒ‰ Ú≈Ò∂ ÍÒ≈‡ª «Úº⁄ Ø’ª
Ò≈™Á∂ ¡≈ ‘∂ √ÈÕ «¬√ ’≈È ¡ÀÓ.¡ÀÒ.¬∂. Â∂ ‘≈’Ó
«Ë Á∂ «¬‘Ȫ ¡≈◊»¡ª ˘ √ÍπÁ◊Δ ÍºÂ Úø‚‰ Á≈
ÈÀ«Â’ ÂΩ ”Â∂ ’Ø¬Δ ‘º’ È‘ƒÕ Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È
Í≥‹≈Ï ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ”⁄ «Í≥‚ ”⁄ Ø√ ÍÃÁÙÈ ’’∂ Í∂∫‚»
Ó˜Á»ª È∂ ÍÃ√≈ÙÈ ÁΔ Ú≈¡Á≈ «ıÒ≈¯Δ «ÚπºË ¡Â∂
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

24

√ÂøÏ-B@AF

Ò≈¬Δ ÏÀ·∂, ¡º‹ ¿π‘ ¡≈ ‘Δ¡ª «ÚË≈È √Ì≈ ”⁄ Ú؇ª
ͺ’Δ¡ª ’È Ò¬Δ √º⁄∂ Ï‰È Ò¬Δ √ÍπÁ◊Δ ÍºÂ Úø‚‰
¡≈ ËÓ’∂Õ ¿πÈ∑ª «’‘≈ «’ «¬Ò≈’∂ ÁΔ ¡Î√Ù≈‘Δ ’≈˘È
¡Èπ√≈ ’øÓ ’È ÁΔ Êª ‘≈’Ó «Ë Á∂ È∂Â≈Úª Ú‹Ø∫
«Ú⁄ ‘Δ ˛Õ «¬√ ÓΩ’∂ Ô»ÈΔ¡È Á∂ ¡≈◊» ⁄øȉ «√øÿ
Ïπº‡, ÍÓ≈ ’À∫Ê, √π÷«ÚøÁ ’Ω, «ÈÓÒ ⁄øÁ, Ì≈ÂΔ
‹ºÊ∂ÏøÁΔ «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È Á∂ √øÂØ÷ «√øÿ √øË» Â∂
√π‹Δ «√øÿ ¡≈«Á È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ

◊·‹ØÛ Ï‰≈ ’∂ ÍÒ≈‡ª Á≈ «ÚØË ’Á≈ ¡≈ «‘≈ ˛Õ
Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Ó˜Á»ª ˘ ωÁ≈ ‘º’ Áπ¡≈¿π‰
Ò¬Δ √øÿÙ ’ÁΔ ¡≈ ‘Δ ˛Õ
¿πÈ∑ª «’‘≈ «’ ‘π‰ º’ ‘≈’Ó Í≈‡Δ Á∂ «‹‘Û∂
Á«Ò «ÚØËΔ ¡≈◊» ÍÒ≈‡ª Á∂ ’Ï‹∂ Á≈ ÍπÒΔ√ ≈‘ƒ
«ÚØË ’Á∂ ‘∂ ¡Â∂ C √≈Òª ÂØ∫ DE@ Á∂ ’ΔÏ «ÏÒ◊∂
Á∂ Ï∂ÿ∂ Â∂ Ï∂˜ÓΔÈ∂ «‘≈«¬ÙΔ ÍÒ≈‡ª Á∂ ‘Ø ÈÚ∂∫ ÒØÛÚøÁ
«’ÂΔ¡ª Á≈ ¡≈Ó ¡‹Ò≈√ ”⁄ ÓÂ≈ Í≈¿π‰ ”⁄ Ø’ª

ÓπºÁ≈ ‘≈’Ó «Ë Â∂ Í∂∫‚» ⁄ΩËΔ¡ª ÚºÒØ∫ ÁºÏ∂ ÈΔÒ∂ ’≈‚ª Â∂ ◊À√ ’πÈÀ’ÙȪ Á≈
Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È ÚæÒØ∫ ≈‹ Ì ”⁄ ËÈ∂ Â∂ Óπ‹≈‘∂
«¬‘Ȫ ÓøÈΔ¡ª Óø◊ª ˘ Ò≈◊» È‘ƒ ’ΔÂ≈ ‹≈ «‘≈Õ ÈΔÒ∂
’≈‚ Ï‰È «Úº⁄ Ø’ª Ò≈¿π‰ Ú≈Ò∂ ¡’≈ÒΔ ¡≈◊» Â∂
‘Ø Í∂∫‚» ⁄ΩËΔ ‘π‰ ¡≈͉∂ ‘’»ÓÂΔ ÁÏ≈¡ ’≈È ÈΔÒ∂
’≈‚ ÁºÏ ’∂ ÏÀ·∂ ‘ÈÕ «¬√∂ ÁÏ≈¡ ’≈È Ó«‘’Ó≈
ÈΔÒ∂ ’≈‚ Ó˜Á»ª ˘ Á∂ È‘ƒ «‘≈Õ ÓπΠ«ÓÒ‰ Ú≈Ò∂
◊À√ ’πÈÀ’ÙȪ ÏÁÒ∂ ◊À√ ¬∂‹ø√Δ¡ª Â∂ ¬∂‹ø√Δ¡ª Á∂
ÁÒ≈Ò «’√Ó Á∂ ÒØ’ «’ÂΔ ÒØ’ª ÁΔ¡ª ‹∂Ϫ ’º‡ ‘∂
‘ÈÕ ¡Î√Ù≈‘Δ ‘≈’Ó «Ë ÁΔ ’æ·ÍπæÂÒΔ Ï‰ ’∂
¡’≈ÒΔ ÁæÒ Ï≈ÁÒ Ò¬Δ Ú؇ª Íæ’Δ¡ª ’È Á≈ ’øÓ
’ ‘Δ ˛Õ «È◊π‰Δ¡≈ √Ó≈«‹’ ÌÒ≈¬Δ √’ΔÓª Á≈
Ò≈Ì ÒÀ‰ Ò¬Δ ÚΔ Ó˜Á»ª ˘ √øÿÙ ’È∂ ÍÀ ‘∂ ‘ÈÕ
ÍÃÁÙȪ ÁΩ≈È «¬‘ ÚΔ Óø◊ ’ΔÂΔ ◊¬Δ «’
ÒØÛÚøÁ Ï∂ÿ∂ Â∂ Ï∂˜ÓΔÈ∂ «’ÂΔ¡ª ˘ E-E ÓÒ∂ Á∂
ÍÒ≈‡ «ÁºÂ∂ ‹≈‰, ÍÒ≈‡ Á∂‰ Ò¬Δ ◊Ã≈Ó √Ì≈ Á∂ «¬‹Ò≈√
ÏπÒ≈¿π‰ ÂØ∫ «¬È’≈Δ Í≥⁄≈«¬Âª «ÚπºË ’≈Ú≈¬Δ ’ΔÂΔ
‹≈Ú∂ ¡Â∂ ÍÒ≈‡ Á∂‰ Á∂ ÓÂ∂ Íπ¡≈¬∂ ‹≈‰, Î˜Δ ÏØÒΔ¡ª
ºÁ ’’∂ ≈÷Ú∂∫ ÂΔ‹∂ «‘º√∂ ÁΔ Í≥⁄≈«¬ÂΔ ˜ÓΔÈ Á«Òª
˘ ¡ÓÒ ”⁄ «ÁºÂΔ ‹≈Ú∂Õ
ËÈ∂ ÍÃÁÙȪ ˘ Ô»ÈΔ¡È Á∂ √»Ï≈ ÓΔ ÍÃË≈È
¡ÚÂ≈ «√øÿ √»ÒÍπ, √»Ï≈ ¡≈◊»¡ª ‘ø√ ≈‹ ͺÏÚª,
≈‹ ’πÓ≈ Í≥‚ØΔ, ’ÙÓΔ «√øÿ ÿπº◊ÙØ, ‘Δ ≈Ó
√»ÒÍπΔ, ’ÓÒ‹Δ √È≈Ú≈, ÏÒÁ∂Ú «√øÿ, Óø◊≈ «√øÿ
ÚÀØ’∂ ¡≈«Á È∂ ’ΔÂΔÕ

Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Í≥‹≈Ï Á∂ √»Ï≈ √æÁ∂ ”Â∂ AF
√ÂøÏ ˘ Í≥‹≈Ï Ì «Úæ⁄ Ø‘ ÌÍ» Óπ‹≈‘∂ ’’∂ λ‚
√ÍÒ≈¬Δ ÁÎÂª Á∂ ÿ∂≈˙ ’ΔÂ∂ ◊¬∂ Â∂ ÁÎÂª ¡æ◊∂
Ø√ ËÈ∂ Á∂ ’∂ Óø◊ ’ΔÂΔ ◊¬Δ «’ «‘øÁ∂ ÒØÛÚøÁ Ó˜Á»ª
˘ ÈΔÒ∂ ’≈‚ Âπø ‹≈Δ ’ΔÂ∂ ‹≈‰, √Ó»‘ ÈΔÒ∂ ’≈‚
Ë≈’ª ˘ «ÏȪ «’√∂ Á∂Δ Óπ¯Â ◊À√ ’πÈÀ’ÙÈ «ÁºÂ∂
‹≈‰ Â∂ ’πÈÀ’ÙÈ Á∂‰ ÏÁÒ∂ ◊À√ ¬∂‹ø√Δ¡ª Â∂ ÁÒ≈Ò
«’√Ó Á∂ ÒØ’ª ÚºÒØ∫ Ú√»Ò ’ΔÂΔ¡ª ◊À-’≈˘ÈΔ ’Óª
Ú≈Í√ Áπ¡≈¬Δ¡ª ‹≈‰Õ ¡«Ë’≈Δ¡ª ÚæÒØ∫ ÓΩ’∂ ”Â∂ Íπæ‹
’∂ ÍÃÁÙÈ’≈Δ¡ª ˘ ÌØ√≈ «ÁæÂ≈ «◊¡≈ «’ «¬æ’ ‘ÎÂ∂
”⁄ ω∂ ÈΔÒ∂ ’≈‚ Ò≈Ì Í≈Âª ˘ Úø‚ «ÁæÂ∂ ‹≈‰◊∂
¡Â∂ ◊À√ ¬∂‹ø√Δ¡ª ÂØ∫ ÓπΠ◊À√ ’πÈÀ’ÙÈ ÁÚ≈¿π‰∂
Ô’ΔÈΔ Ï‰≈¬∂ ‹≈‰◊∂Õ
√»Ï≈ √ºÁ∂ ”Â∂ Í∂∫‚» Ó˜Á» Óø◊ª Á∂ ‘ºÒ Ò¬Δ
◊πÁ≈√Íπ, ‹ÒøË Á∂ Ù≈‘’؇, È»Ó«‘Ò Â∂ ’Â≈Íπ,
√π Ò Â≈ÈÍπ  (’Í»  ÊÒ≈), Ù‘ΔÁ Ì◊ «√ø ÿ È◊
(ÈÚªÙ«‘), ‹◊≈™ (´«Ë¡≈‰≈), ÓØ◊≈, Óπ’Â√
¡≈«Á ’√«Ï¡ª, «˜«Ò∑¡ª ”⁄ ’ΔÂ∂ ◊¬∂Õ
«¬√ ÁΩ≈È ÏπÒ≈«¡ª «’‘≈ «’ Ó˜Á» √øÿÙ
ÁΔ ÏÁΩÒ «‘øÁ∂ ÒØÛÚøÁ «’ÂΔ¡ª ˘ ÈΔÒ∂ ’≈‚
¡Â∂ ÈΔÒ∂ ’≈‚ Ë≈’ª ˘ ÓπΠ◊À√ ’πÈÀ’ÙÈ, E-E
ÓÒ∂ Á∂ «‘≈«¬ÙΔ ÍÒ≈‡, Ó◊È∂◊≈ «‘ π˜◊≈
¡≈«Á Á∂‰ Á≈ Ï≈ÁÒ √’≈ È∂ ÎÀ√Ò≈ ’ΔÂ≈ √ΔÕ ÍÃø»

Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È ÚºÒØ∫ ‹ºÊ≈ Ó≈⁄
’’∂ Ù≈‘’؇ Á∂ «Í≥‚ª ”⁄ ‹≈◊Ø¡ª ’º„ ’∂ C,D,E ¡’»Ï
˘ ‚Δ.√Δ. Á¯Â ‹ÒøË ¡º◊∂ «ÂøÈ Ø‹≈ ËÈ∂ «Úº⁄
ÙÓ»ÒΔ¡Â ’È Á≈ «’ÂΔ ÒØ’ª ˘ √ºÁ≈ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ

Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Í≥‹≈Ï ÚºÒØ∫ ¡≈Í‰Δ¡ª Óø◊ª
˘ ÒÀ ’∂ Í∂∫‚» Ó˜Á»ª ÁΔ «ÚÙ≈Ò Ò≈ÓÏøÁΔ Ò¬Δ BE √ÂøÏ
˘ ’Â≈Íπ Á∂ Á‹È ÂØ∫ ÚºË «Í≥‚ª «Úº⁄ ‹ºÊ≈ Ó≈⁄
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

25

√ÂøÏ-B@AF

Ìø◊ ’ΔÂ≈ ‹≈Ú∂ Â∂ ÍÒ≈‡ Á∂‰ Á∂ ÓÂ∂ Íπ¡≈¬∂ ‹≈‰,
’≈˘È ÁΔ Í≈Ò‰≈ ’È ÂØ∫ ¡≈È≈’≈ÈΔ ’È Â∂ ÍÒ≈‡
È≈ Á∂‰ Ú≈Ò∂ ÏΔ.‚Δ.ÍΔ.˙. ¡Â∂ ‚Δ.‚Δ.ÍΔ.˙‹ ˘ ÈΩ’Δ
ÂØ∫ Ï÷≈√ ’ΔÂ≈ ‹≈Ú∂Õ «¬√Á∂ È≈Ò-È≈Ò «¬‘ ÚΔ Óø◊
’ΔÂΔ ‹≈Ú∂◊Δ «’ ÒØÛÚøÁª ˘ «‘≈«¬ÙΔ ÍÒ≈‡, Î‹Δ
ÏØÒΔ¡ª ºÁ ’’∂ Á«Òª ˘ ÂΔ‹≈ «‘º√≈ Í≥⁄≈«¬ÂΔ ˜ÓΔÈ
¡ÓÒ ”⁄ «ÁºÂΔ ‹≈Ú∂ ¡Â∂ Ó◊È∂◊≈ «‘ Ò◊≈Â≈
π˜◊≈ ‹ª ÒØÛ ¡Èπ√≈ Ï∂π˜◊≈Δ ÌºÂ≈ «ÁºÂ≈ ‹≈Ú∂Õ

Úº÷-Úº÷ «Í≥‚ª «Úº⁄ «¬’º·∂ ‘ج∂ «’ÂΔ ÒØ’ª ˘
√øÏØËÈ ’Á∂ ‘ج∂ ¡≈◊»¡ª È∂ Áº«√¡≈ «’ C,D,E ¡’»Ï
˘ Ó≈fi≈ ‹ØÈ Á≈ «ÂøÈ Ø‹≈ ËÈ≈ ‚Δ.√Δ. Á¯Â
◊πÁ≈√Íπ ¡º◊∂, Áπ¡≈Ï∂ Á≈ ‹ÒøË «Ú÷∂ ¡Â∂ Ó≈ÒÚ≈
‹ØÈ Á≈ ËÈ≈ ‚Δ.√Δ. Á¯Â ÓØ◊≈ ¡º◊∂ Ò≈«¬¡≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ
¿πÈ∑ª «’‘≈ «’ «¬‘Ȫ Ë«È¡ª ÁΩ≈È Óø◊ ’ΔÂΔ
‹≈Ú∂◊Δ «’ Ï∂ÿ∂ Â∂ Ï∂˜ÓΔÈ∂ «’ÂΔ¡ª ˘ ÍÒ≈‡ Á∂‰
Ò¬Δ ÓÂ∂ Í≈¿π‰ ÂØ∫ «¬È’≈Δ ◊Ã≈Ó Í≥⁄≈«¬Âª ˘ ÂπøÂ

‚≈’‡ª «ıÒ≈¯ Í⁄≈ Á‹ ’≈¿π‰ Ò¬Δ ‚Δ.√Δ. ÁÎÂ ËÈ≈
ËÈ≈’≈Δ¡ª ˘ √øÏË
Ø È ’Á∂ ‘ج∂ ¡≈◊»¡ª È∂ «’‘≈
«’ ÍπÒΔ√ ‚≈’‡ª «ÚπºË Í⁄≈ Á‹ ’È ”⁄ √πÍΔÓ
’Ø‡ Á∂ «‹‘Û∂ ‘π’Óª ˘ Ø’ Áº√ÁΔ ˛, ¿π√ «Úº⁄ Í⁄≈
Á‹ È≈ ’È ÁΔ ’Ø¬Δ ‘Á≈«¬Â È‘ƒ ˛Õ Ù«‘Δ ÍπÒΔ√
≈‹√Δ ÁÏ≈¡ ‘∂· ‹≈‰Ïπºfi ’∂ Ó≈ÓÒ∂ ˘ ÒÓ’≈¡ ‘Δ ˛
¡Â∂ ÁØÙΔ ‚≈’‡ª Á≈ √≈Ê Á∂ ‘Δ ˛Õ
¿πÈ∑ª «’‘≈ «’ √’≈ª ÒØ’ª ÁΔ «˜øÁ◊Δ È≈Ò
÷∂‚‰ Ò¬Δ ÍÃ≈¬ΔÚ∂‡ ‘√ÍÂ≈Òª ˘ ÷πºÒ Á∂ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ
ÍÃ≈¬ΔÚ∂‡ ‘√ÍÂ≈Òª Á≈ √’≈Δ’È ’È ÁΔ Êª
ÍÃ≈¬ΔÚ∂‡≈¬Δ‹∂ÙÈ ˘ ¿πÂÙ≈«‘ ’ΔÂ≈ ‹≈ «‘≈ ˛Õ ’πfi
‚≈’‡ ¡≈͉∂ √∂Ú≈ Á∂ «¬√ Í«ÚºÂ Í∂Ù∂ ˘ ¤º‚ ’∂
ÚÍ≈Δ Ï‰ ’∂ ÚÍ≈ ’ ‘∂ ‘È ¡Â∂ ÓÈπº÷Δ «˜øÁ◊Δ
È≈Ò ÷∂‚ ‘∂ ‘ÈÕ
«¬√ ÓΩ’∂ Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Í≥‹≈Ï Á∂ «˜Ò∑≈
√’ºÂ ’ÙÓΔ «√øÿ ÿπº◊ÙØ, «‘√ΔÒ ÓΔ ÍÃË≈È
ÏÒ«ÚøÁ ’Ω, ÏÒÚΔ «√øÿ ËΔÍπ, ÈΩ‹Ú≈È Ì≈Â
√Ì≈ Á∂ ÚΔ ’πÓ≈, ‹√ÚΔ ◊Ø≈, Í≥‹≈Ï √‡»‚À∫‡√
Ô»ÈΔ¡È Á∂ ÒÚÍÃΔ Â∂ ÿπº◊ÙØ Á∂ √≈Ï’≈ √Í≥⁄ ’Ó≈
¡≈«Á È∂ √øÏË
Ø È ’ΔÂ≈Õ ËÈ≈’≈Δ¡ª ”⁄ ÍΔÛ ͫÚ≈
È∂ ÚΔ «Ù’ ’ΔÂΔÕ

Í∂∫‚» Ó˜Á» Ô»ÈΔ¡È Í≥‹≈Ï, ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈
¡Â∂ ◊≈Ó Íø⁄≈«¬Â ÿπº◊ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ‘∂· «Í≥‚ ÿπº◊ÙØ
Á∂ Á«Ò ÈΩ‹Ú≈È √ÂÈ≈Ó «√øÿ ÁΔ ÓΩÂ Ò¬Δ «˜øÓ∂Ú≈
¡Ó ‘√ÍÂ≈Ò «Óº·≈Íπ Ø‚, ‹ÒøË Á∂ ‚≈’‡ª ≈‹∂Ù
√º⁄ (√‹È), ‹ÈΔÙ ÙÓ≈ Â∂ ‘Øª «ÚπºË Í⁄≈ Á‹
’Ú≈¿π‰ ¡≈«Á Ò¬Δ Í∂∫‚» Ó˜Á»ª Â∂ ÈΩ‹Ú≈Ȫ È∂
‚Δ.√Δ. Á¯Â ¡º◊∂ ËÈ≈ «ÁºÂ≈Õ ÍπÒΔ√ Ø’ª Á∂ Ï≈Ú‹»Á
Á∂Ù Ì◊ Ô≈Á◊≈ ‘≈Ò Á∂ «Ú‘Û∂ ”⁄ «¬’º·∂ ‘Ø ’∂ «¬‘
ËÈ≈’≈Δ Ø‘ ÌÍ» Óπ‹≈‘≈ ’’∂ ‚Δ.√Δ. Á¯Â
¡º◊∂ Íπº‹∂Õ «‹ºÊ∂ «˜øÓ∂Ú≈ ‚≈’‡ª ¡Â∂ ‚≈’‡ª Á≈ ͺ÷
Í»  È Ú≈ÒΔ Ù«‘Δ Íπ Ò Δ√ «Úπ º Ë ¿π ‘ Ȫ ‹ø Ó ’∂
È≈¡∂Ï≈‹Δ ’ΔÂΔÕ
ÓΩ’∂ ”Â∂ Ù«‘Δ ÍπÒΔ√ Á∂ ¬∂.‚Δ.√Δ.ÍΔ. ¡ÓΔ’ «√øÿ
ÍÚ≈ ¡Â∂ «Á‘≈ÂΔ ÍπÒΔ√ Á∂ ¡À√.ÍΔ. ˛μ‚’π¡≈‡ ’πÒÚøÂ
«√øÿ ‘Δ È∂ Íπº‹ ’∂ ËÈ≈’≈Δ ¡≈◊»¡ª È≈Ò Ó√Ò∂ Á∂
‘ºÒ Ò¬Δ ◊ºÒÏ≈ ’ΔÂΔÕ «‹√ «Úº⁄ ’≈Ú≈¬Δ Ò¬Δ «¬º’
«ÁÈ Á≈ ÍπÒΔ√ È∂ ‘Ø √Óª Óø«◊¡≈Õ «‹√ ”Â∂ ËÈ≈’≈Δ¡ª
È∂ ËÈ≈ √Ó≈Í ’’∂ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂ≈ «’ ‹∂’ Ò¬∂ √Ó∂∫
”⁄ «¬È√≈¯ È≈ «Ó«Ò¡≈ ª √øÿÙ ‘Ø Â∂˜ ’ΔÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈
¡Â∂ √øÿÙ Á≈ »Í ÚΔ ÏÁ«Ò¡≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ

˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ Á≈ «˜Ò∑≈ ¡≈◊» «¥ÙÈ Ï≈¿»Íπ C@B Á∂ fi»·∂ ’∂√ ”⁄Ø∫ ‘Ø«¬¡≈ ÏΔ
B √≈Ò Í«‘Òª «Í≥‚ Ï≈¿πÍπ «Úº⁄ ˜ÓΔÈ ÁΔ Óø◊ ˘ ÒÀ ’∂ ˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄
Ùπ» ‘ج∂ ÿØÒ ÁΩ≈È «Í≥‚ Á∂ Á«Ò ͫÚ≈ª Á≈ Ï≈¬Δ’≈‡ ÚΔ ‘Ø«¬¡≈ √ΔÕ ¿π√ Ï≈¬Δ’≈‡ ˘ ÂπÛÚ≈¿π‰ Á∂ Ò¬Δ ¡Â∂
Í≥⁄≈«¬ÂΔ ˜ÓΔÈ «Úº⁄Ø∫ ¡≈͉∂ «‘º√∂ ÁΔ ˜ÓΔÈ ÒÀ‰ Ò¬Δ «¥ÙÈ Ï≈¿πÍπ ¡º◊∂ ‘Ø ’∂ √øÿÙ ’Á≈ ¡≈ «‘≈ ˛Õ «Í≥‚
Á∂ ËÈ≈„ ⁄ΩËΔ, ¡Î√Ù≈‘Δ, «√¡≈√Δ Í≈‡Δ¡ª È∂ √øÿÙ ˘ ÁÏ≈¿π‰ Ò¬Δ «’ÃÙÈ Ï≈¿πÍπ ”Â∂ fi»·≈ C@B Á≈
Í⁄≈ Á‹ ’Ú≈«¬¡≈Õ «‹√ ”⁄ «¥ÙÈ Ï≈¿πÍπ ’πºfi √Óª ‹∂Ò∑ ÚΔ «◊¡≈ √Δ Í ˜Ó≈È ”Â∂ «‘≈¡ ‘Ø ’∂ ¡≈¬∂
«¥ÙÈ È∂ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ ÁΔ¡ª √◊ÓΔ¡ª π’‰ È‘ƒ «ÁºÂΔ¡ªÕ ‘π‰ B √≈Ò Ï≈¡Á «¥ÙÈ Ï≈¿πÍπ fi»·∂ ’∂√ ”⁄Ø∫
ÏΔ ‘Ø «◊¡≈ ˛Õ ˜ÓΔÈ ÍÃ≈ÍÂΔ √øÿÙ ’Ó∂‡Δ ¡Â∂ Ï≈¿πÍπ Á∂ √Óπº⁄∂ Á«Ò ÒØ’ª ˘ Úº‚Δ «‹ºÂ ÍÃ≈Í ‘Ø¬Δ ˛Õ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

26

√ÂøÏ-B@AF

ÍΔ.¡À√.Ô». Á∂ √ºÁ∂ Â∂ AH «˜«Ò∑¡ª ÁΔ¡ª «Úº«Á¡’ √≥√Ê≈Úª «Úº⁄ ‘ÛÂ≈Ò
’≈Ò‹ ¡≥«ÓzÂ√, √’≈Δ ‰ÚΔ ’≈Ò‹ √≥◊» √Ó∂Â
’Ø¬Δ ‘Ø ’≈Ò‹ ¡Â∂ ’πfi Úº‚Δ¡ª ¡≈¬Δ.‡Δ.¡≈¬Δ‹
ÚΔ Ù≈ÓÒ ‘ÈÕ
’≈Ò‹ª «Úº⁄ ⁄ºÒ ‘∂ √ÓÀ√‡ ÍzΔ«÷¡≈ Íz‰≈ÒΔ ÁΔ
Ú‹∑≈ ’’∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ”Â∂ ÎΔ√ª Á≈ Áπº◊‰≈ ÷⁄≈,
Δ-¡ÍΔ¡, Δ-ÚÀÒ»¬∂ÙÈ ÁΔ Ú≈Ë» ÎΔ√ Á≈ ÏØfi ÍÀ «‘≈
‘ÀÕ «Ú«Á¡≈ÊΔ √≈Ò Á∂ ‘ Ó‘ΔÈ∂ ’¬Δ Â∑ª Á∂ Í∂Íª,
’Ò≈√ ‡À√‡ª «Úº⁄ ¿∞Òfi∂ «‘≥Á∂ ‘ÈÕ ÈÂΔ‹È «Ú«Á¡≈ÊΔ
’ØÒ ÎΔ√ Ú≈Ë∂, √Ó≈«‹’ ‹Ï-˜∞ÒÓ «ıÒ≈¯ ’∞fi √Ø⁄‰,
’È Ò¬Δ √Óª È‘Δ∫ Ï⁄Á≈Õ «¬√ Íz‰≈ÒΔ ÂØ∫ ’≈Ò‹ª Á≈
’ÒÀΔ’Ò √‡≈Î ÚΔ Ï∂‘ºÁ Íz∂Ù≈È Á∂«÷¡≈ «◊¡≈ ‘ÀÕ «¬√
Íz‰≈ÒΔ È∂ «Ú«Á¡≈ Á≈ «Ó¡≈ ÚΔ ‘∂·ª «Ò¡ªÁ≈ ‘ÀÕ «¬√
Ò¬Δ √ÓÀ√‡ «√√‡Ó ˘ ÏøÁ ’ √Ò≈È≈ ÍÃΔ«÷¡≈ ÍÉ≈ÒΔ
Ï‘≈Ò ’ΔÂΔ ‹≈‰Δ ⁄≈‘ΔÁΔ ˛Õ «¬√ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ Íz⁄»È
Ï≈˜≈ «Úº⁄ ¡ÀÎ.‚Δ.¡≈¬Δ. ¡≈¿∞‰ ’≈È Áπ’≈ÈÁ≈ª,
ÚÍ≈Δ¡ª, «Èº‹Δ’È ÁΔ ÈΔÂΔ ’≈È ÓπÒ≈˜Óª, ÷∂ÂΔ
Á∂ √≥’‡ «Úº⁄ ‘؉ ’≈È ¤Ø‡∂ «’√≈Ȫ Ò¬Δ ¡≈͉∂ Ϻ«⁄¡ª
ÁΔ ÎΔ√ ÌÈΔ Ï∂‘ºÁ ¡Ω÷Δ ‘Ø¬Δ Í¬Δ ‘À, ¿∞μÂØ∫ Í≥‹≈Ï
Ô»ÈΔÚ«√‡Δ È∂ GE% ¡Â∂ Í≥‹≈ÏΔ Ô»ÈΔÚ«√‡Δ È∂ A@%
ÎΔ√ª «Úº⁄ Ú≈Ë≈ ’ «ÁºÂ≈ ‘ÀÕ Δ-¡ÍΔ¡, Δ-ÚÀÒ¬
» Ù
∂ È
ÎΔ√ «Úº⁄ ’ΔÂ≈ Ú≈Ë≈ «¬√ ÂØ∫ Úº÷≈ ‘ÀÕ «¬√ Ò¬Δ √Ò≈È≈
„≈¬Δ Òº ÷ ÂØ ∫ ÿº ‡ ¡≈ÓÁÈ Ú≈Ò∂ √≈∂ Ú◊ª Á∂
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÁΔ ÎΔ√ Óπ¡≈Î ’ΔÂΔ ‹≈‰Δ ⁄≈‘ΔÁΔ ‘ÀÕ
‹ÈÓ È≈Ò ‹∞ÛΔ ‹≈Â-Í≈ Á≈ √≥Â≈Í ÌØ◊ ‘∂ Á«ÒÂ
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÁΔ ÎΔ√ Óπ¡≈ÎΔ √Ó∂∫ ¡≈ÓÁÈ √ΔÓ≈ È‘Δ∫
Á∂÷Δ ‹≈‰Δ ⁄≈‘ΔÁΔÕ ÓÁ ÍzË≈È Ó≈È«√’Â≈ Á∂ Á≈Ï∂ Á≈
«Ù’≈ ¡≈¬∂ «ÁÈ Ì»‰ ‘º«Â¡≈, Á‘∂‹ ÍzÊ≈ Á∂ √«‘Ó ”⁄
«‘ ‘Δ¡ª ÒÛ’Δ¡ª Ò¬Δ ÓπΠ«Ú«Á¡≈ Á≈ ÍzÏ≥Ë ‘؉≈
⁄≈‘ΔÁ≈ ‘ÀÕ

Í≥‹≈Ï √‡»‚À∫‡√ Ô»ÈΔ¡È Á∂ √»Ï≈ ͺËΔ √ºÁ∂ ”Â∂
√ÓÀ√‡ ÍzΔ«÷¡≈ Íz‰≈ÒΔ ºÁ ’≈¿∞‰, √Ò≈È≈ „≈¬Δ
Òº÷ ÂØ∫ ÿº‡ ¡≈ÓÁÈ Ú◊ Á∂ Ϻ«⁄¡ª ÁΔ ÎΔ√ Óπ¡≈Î
’È, Í≥‹≈Ï Ô»ÈΔÚ«√‡Δ Áπ¡≈≈ ÎΔ√ª «Úº⁄ ’ΔÂ∂ GE%
Ú≈Ë∂ ˘ Ú≈«Í√ ’≈¿∞‰, Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÁΔ
Óπ Î Â «Úº « Á¡≈ Ò¬Δ ¡≈ÓÁÈ √ΔÓ≈ ÷ÂÓ ’È,
ÒÛ’Δ¡ª ÁΔ √Óπº⁄Δ «Úº«Á¡≈ Óπ¡≈Î ’È, Í≥‹≈Ï ÁΔ¡ª
√≈Δ¡ª Ô»ÈΔÚ«√‡Δ¡ª Á≈ ’ÀÒß‚, «√Ò∂Ï√, ÎΔ√
„ª⁄≈ «¬º ’ √Ó≈È ’È, √’» Ò ª, ’≈Ò‹ª,
Ô»ÈΔÚ«√‡Δ¡ª «Úº⁄ ÷∂‚ª ˘ ÍzÎπº«Ò ’È Ò¬Δ ⁄≥◊∂
’Ø⁄ ¡Â∂ Í»Δ ◊zª‡ Óπ‘º¬Δ¡≈ ’≈¿∞‰ ÁΔ Ó≥◊ ˘ ÒÀ ’∂
Í≥‹≈Ï Á∂ AH «˜«Ò∑¡ª ÁΔ¡ª «Ú«Á¡’ √≥√Ê≈Úª «Úº⁄
Óπ’≥ÓÒ ‘ÛÂ≈Ò ‘جΔÕ «¬‘Ȫ «Úº⁄ ◊∞Á≈√Íπ, ØÍÛ,
ÈÚªÙ«‘, ‘∞«Ù¡≈Íπ, ‹ÒßË, Í«‡¡≈Ò≈, ¡≥«ÓzÂ√,
ÂÈÂ≈È, ÏÈ≈Ò≈, √≥◊», Ó≈È√≈, Ò∞«Ë¡≈‰≈,
ÓØ◊≈, ¯ΔÁ’؇, «ÎؘÍπ, Î≈«˜Ò’≈, Óπ’Â√, Ï«·ß‚≈
ÁΔ¡ª «Ú«Á¡’ √≥√Ê≈Úª Á∂ ‚∂„ ÂØ∫ ÍΩ‰∂ ÁØ Òº÷ Á∂
’ΔÏ «Ú«Á¡≈ÊΔ ‘ÛÂ≈Ò ”Â∂ ‘∂Õ
«¬‘Ȫ «˜«Ò∑¡ª ÁΔ¡ª GE Á∂ ’ΔÏ «Úº«Á¡’
√≥√Ê≈Úª «Úº⁄ Í≥‹≈ÏΔ Ô»ÈΔÚ«√‡Δ Í«‡¡≈Ò≈, ◊∞»
’≈ÙΔ Ô»ÈΔÚ«√‡Δ ÂÒÚ≥‚Δ √≈ÏØ (Ï«·ß‚≈), Ò≈«¬ÒÍπ
÷≈Ò√≈ ’≈Ò‹ ‹ÒßË, √’≈Δ ’≈Ò‹ ØÍÛ, ¡’≈Ò
«‚◊Δ ’≈Ò‹ Ó√»¡≈‰≈, ¡À√.‚Δ. ’≈Ò‹ ÏÈ≈Ò≈,
√’≈Δ ’≈Ò‹ ÓÒ∂’؇Ò≈, √’≈Δ ’≈Ò‹ Óπ’Â√,
√’≈Δ ’≈Ò‹ «È¡≈Ò-Í≈ÂÛª, «ÍπÁÓÈ ’≈Ò‹
È≈Ì≈, Ó«‘≥Á≈ ’≈Ò‹ Í«‡¡≈Ò≈, Ïz«‹≥Á≈ ’≈Ò‹
¯ΔÁ’؇, ¡ÀÓ.¡≈. ’≈Ò‹ Î≈«˜Ò’≈, ¡≈.¡À√.‚Δ.
’≈Ò‹ «ÎؘÍπ, ≈«‹≥Á≈ ’≈Ò‹ Ï«·ß‚≈, ‚Δ.¡ÀÓ.
’≈Ò‹ ÓØ◊≈, ¡ÀÒ.¡≈.‚Δ.¬∂.ÚΔ ’≈Ò‹ ‹◊≈¿∞∫, «‘≥Á»

◊∞» ’≈ÙΔ Ô»ÈΔÚ«√‡Δ ÂÒÚ≥‚Δ √≈ÏØ Á∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª Á≈ ˜ÏÁ√ Ø√ ÍzÁÙÈ
◊∞» ’≈ÙΔ Ô»ÈΔÚ«√‡Δ ÂÒÚ≥‚Δ √≈ÏØ Á∂ ‘Ø√‡Ò
Á∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÂØ∫ Ó‘ΔÈ∂ Á∂ ¤∞º‡Δ¡ª Á∂ AE «ÁȪ Á∂
ÚΔ AAE@ πͬ∂ Ú√»Ò∂ ‹ªÁ∂ √È, Á«Ò «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª
ÂØ∫ ÎΔ√ Ì≈ ’∂ √’≈Ò«ÙÍ ÚΔ È‘Δ∫ «ÁºÂΔ ‹ªÁΔ √ΔÕ
«¬√ ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ «Ú«Á¡≈ÊΔ Íz≈¬ΔÚ∂‡ Ô»ÈΔÚ«√‡Δ
‘؉ ’’∂ ÓÀÈ∂‹ÓÀ∫‡ ÂØ∫ Ï‘∞ «‹¡≈Á≈ Â≥◊ √ÈÕ «¬√ Á∂
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

«ıÒ≈¯ @H √Â≥Ï B@AF ˘ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª È∂ ӘϻÈ
Ô»ÈΔÚ«√‡Δ Á∂ ◊∂‡ ”Â∂ ËÈ≈ Ò≈ ’∂ ◊∂‡ Ï≥Á ’ «ÁºÂ≈Õ
ËÈ∂ «Úº⁄ BE@ Á∂ ’ΔÏ «Ú«Á¡≈ʉª ¡Â∂ AE@ Á∂
’ΔÏ «Ú«Á¡≈ÊΔ Ù≈«ÓÒ √ÈÕ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª È∂ Ù≈Ó
Á∂ F Ú‹∂ º’ ◊∂‡ Ï≥Á º«÷¡≈ È≈ «’√∂ ˘ Ï≈‘ ¡≈¿∞‰
«Áº  ≈ È≈ Ï≈‘Ø ∫ ¡≥ Á  ‹≈‰ «Áº  ≈Õ G √Â≥ Ï  ˘
27

√ÂøÏ-B@AF

ÍΔ.¡À√.Ô». Á∂ √ºÁ∂ ”Â∂ «¬ºÊ∂ Óπ’≥ÓÒ ‘ÛÂ≈Ò ÚΔ ‘Ø¬Δ √ΔÕ
Í≥‹≈Ï √‡»‚À∫‡√ Ô»ÈΔ¡È È∂ √≥ÿÙ «Úº⁄ ÙÓ»ÒΔ¡Â
’ΔÂΔÕ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª Á∂ √≥ÿÙ Á∂ ÁÏ≈¡ √Á’≈
ÓÀÈ∂‹ÓÀ∫‡ È∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ˘ ’¬Δ Ú≈ ◊ºÒÏ≈ ҬΔ
ª ÏπÒ≈«¬¡≈ Í √Óº«√¡≈ ‘ºÒ ’È ÁΔ Ï‹≈¬∂ ‡≈ÒÓ‡ØÒ ‘Δ ’Á∂ ‘∂Õ ‹Á «Ú«Á¡≈ÊΔ È≈ «‘ºÒ∂ ª
ÓÀÈ∂‹ÓÀ∫‡ È∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ˘ ‚≈¿∞‰ Ò¬Δ Íπ«Ò√ ˘
ÏπÒ≈«¬¡≈Õ ‚Δ.¡À√.ÍΔ. ¡Â∂ ¡À√.¡À⁄.¿∞. ÓΩ’∂ ”Â∂ Í‘∞≥⁄∂Õ
ÁØ‘ª È∂ Ï∂ÙÓΔ ÁΔ¡ª ‘ºÁª-Ï≥È∂ ‡ºÍ«Á¡ª ÒÛ’Δ¡ª È≈Ò
ÏÁÂÓΔ˜Δ ’È ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔÕ Í «Ú«Á¡≈ʉª È∂
ÚΔ Ó»≥‘ ÂØÛÚª ‹Ú≈Ï «Á≥«Á¡ª ÁØ‘∂ ÚÁΔË≈Δ¡ª ˘
÷Δ¡ª-÷Δ¡ª √π‰≈ ’∂ ¿∞‘Ȫ ˘ ¿∞‘Ȫ ÁΔ «‚¿±‡Δ Ô≈Á
’Ú≈¬ΔÕ ÊØÛ∂ √Ó∂∫ Ï≈¡Á ‘Δ ËÈ∂ ˘ ÷Á∂ÛÈ Ò¬Δ Íπ«Ò√
È∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ”Â∂ Ò≈·Δ⁄≈‹ ’ «ÁºÂ≈Õ ’∞fi
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª Á∂ √º‡ª Òº◊Δ¡ª ¡Â∂ D «Ú«Á¡≈ʉª
Ï∂‘ØÙ ‘Ø ◊¬Δ¡≈, «‹≥È∑ª ˘ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª È∂ ÷πÁ ‘Δ
‘√ÍÂ≈Ò Á≈÷Ò ’Ú≈«¬¡≈Õ Íπ«Ò√ ¡Â∂ ÓÀÈ∂‹ÓÀ∫‡ ª
Ì»ÂΔ ‘Ø¬Δ √Δ ¿∞‘Ȫ ˘ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÁΔ¡ª √º‡ª Á≈

’Ø¬Δ «Î’ È‘Δ∫ √ΔÕ
ÓÀÈ‹
∂ ÓÀ∫‡ È∂ È≈Ó ’º‡‰ ÁΔ¡ª ËÓ’Δ¡ª ÚΔ «ÁºÂΔ¡ª
Í Ò≈·Δ⁄≈‹ ’È Á∂ Ï≈Ú‹»Á ÚΔ «Ú«Á¡≈ÊΔ ‡º√ ÂØ∫
Óº√ È≈ ‘جÕ∂ ¡≈÷Δ ‘≈ ’∂ Íz√≈ÙÈ ¡Â∂ ÓÀÈ‹
∂ ÓÀ∫‡ È∂
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ˘ «Î ◊ºÒÏ≈Â Ò¬Δ ÏπÒ≈«¬¡≈, «‹√ «Úº⁄
’∞fi Ó≥◊ª Ó≥È Ò¬Δ¡ª ◊¬Δ¡ª ¡Â∂ ’∞fi ‘ºÁ º’
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ˘ ◊ºÒÏ≈ «Úº⁄ ¿∞Òfi≈ ’∂ ≈ Á∂ I:C@
Ú‹∂ ËÈ≈ ⁄π’Ú≈ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ Í ¡◊Ò∂ «ÁÈ Î∂
«Ú«Á¡≈ʉª È∂ Í»Δ¡ª Ó≥◊ª Ó≥ÈÚ≈¿∞‰ Ò¬Δ ‘ÛÂ≈Ò ”Â∂
‹≈‰ Á≈ ÎÀ√Ò≈ ’ «Ò¡≈Õ «‹Ú∂∫ ‘Δ «¬‘ ıÏ ÚΔ.√Δ. º’
Í‘∞⁄
≥ Δ ¿∞‘Ȫ È∂ ÎΩΔ «Ú«Á¡≈ʉª º’ Í‘∞⁄
≥ ’’∂ √≈Δ¡ª
Ó≥◊ª Ó≥È ÒÀ‰ Á≈ ¡ÀÒ≈È ’ «ÁºÂ≈Õ √≥ÿÙ ‹∂± ‘Ø «ÈºÏ«Û¡≈Õ
«¬√ ÂØ∫ Ï≈¡Á Ô»ÈΔÚ«√‡Δ «Úº⁄ Ò◊≈Â≈ D «ÁȪ ÁΔ
¤∞‡
º Δ ’ «ÁºÂΔ ◊¬ΔÕ «¬√ ËÈ∂ ˘ ÍΔ.¡À√.Ô». Á∂ √»Ï≈¬Δ
¡≈◊» ‘ÁΔÍ ’Ω ’؇Ò≈, «˜Ò∑≈ ¡≈◊» ⁄ÈÍzΔ «√≥ÿ, Â√∂Ó
«√≥ÿ, ÓÈÁΔÍ ’Ω, ‹◊ÁΔÍ ’Ω, «‘È≈, ¡ÓÈÁΔÍ «√≥ÿ È∂
√≥ÏË
Ø È ’ΔÂ≈Õ √≥ÿÙ «‹ºÂ ‹≈‰ ÂØ∫ Ï≈¡Á Ô»ÈΔÚ«√‡Δ
«Úº⁄ ÍΔ.¡À√.Ô». ÁΔ ÓÀ∫Ï«ÙÍ ’ΔÂΔ ‹≈ ‘Δ ‘ÀÕ

¡ÀÒ.¡≈.‚Δ.¬∂.ÚΔ. ’≈Ò‹ ‹◊≈¿∞∫ «Ú÷∂ ¡À√.√Δ.,ÏΔ.√Δ. ÁΔ Úº÷Δ ‘≈˜Δ «ÚπË
º Ø√ ÍzÁÙÈ
√øÿÙ √Á’≈ Ï≈«¬¿∞ÓΔ«‡z’ ‘≈˜Δ ÓÙΔÈ ‘‡≈¬Δ
¡ÀÒ.¡≈.‚Δ.¬∂.ÚΔ. ’≈Ò‹ ‹◊≈¿∞∫ Á∂ «Íz≥√ΔÍÒ
Áπ¡≈≈ ’≈Ò‹ Á∂ ¡À√.√Δ.,ÏΔ.√Δ. «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÁΔ
Ï≈«¬¿∞ÓΔ«‡z’ ≈‘Δ∫ Úº÷Δ ‘≈˜Δ Ò◊≈¬Δ ‹≈ ‘Δ √ΔÕ
«¬‘ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂ≈ «◊¡≈ «’ «√Î ¿∞‘Ȫ ¡À√.√Δ.
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ˘ ‘Δ √’≈Ò«ÙÍ «ÁºÂΔ ‹≈Ú∂◊Δ ‹Ø «¬√
ÓÙΔÈ ≈‘ƒ ¡≈Í‰Δ ‘≈˜Δ ÒÚ≈ ’∂ ‘≈˜Δ¡ª Í»Δ¡ª
’È◊∂ Õ «¬√ ’≈Ò‹ «Úº ⁄ «Íz ≥ √ ΔÍÒ ¡≈¬∂ «ÁÈ
¡À√.√Δ.,ÏΔ.√Δ. «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÁΔ Úº÷Δ ¡√À∫ÏÒΔ ÚΔ
ÏπÒ≈¿∫Á≈ «‘≥Á≈ ‘ÀÕ ÍΔ.¡À√.Ô». È∂ «¬√ ˘ ¡À√.√Δ.,ÏΔ.√Δ.
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª È≈Ò ¤»¡≈-¤»Â, «ÚÂ’≈ √Ófi«Á¡ª
«¬√ Á∂ «ıÒ≈¯ ’≈Ò‹ Á∂ ÈØ«‡√ ÏØ‚ ”Â∂ √»⁄È≈ ͺÂ Ò≈
’∂ ¡≈͉≈ Ø√ ‹Â≈«¬¡≈Õ ’≈Ò‹ «Úº⁄ ÍΔ.¡À√.Ô». ÁΔ¡ª
◊ÂΔ«ÚËΔ¡ª Ò◊≈Â≈ ⁄ºÒÁΔ¡ª «‘≥ÁΔ¡ª ‘ÈÕ «¬√
◊ºÒ ÂØ∫ ÌÛ’∂ «Íz≥√ΔÍÒ ’È ÙÓ≈ È∂ √»⁄È≈ ͺÂ
¿∞ÂÚ≈ ’∂ ¡À√.√Δ.,ÏΔ.√Δ. «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÁΔ Úº÷Δ
¡√À∫ÏÒΔ ÏπÒ≈ ’∂ ‚Δ.ÍΔ.¡≈¬Δ. ’≈Ò‹ª Á≈ ‘Ú≈Ò≈ Á∂ ’∂
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

¡≈͉∂-¡≈Í ˘ ·Δ’ √≈«Ï ’È ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔÕ
ÍΔ.¡À√.Ô». ÁΔ ’≈Ò‹ «¬’≈¬Δ È∂ @F √Â≥Ï ˘ «¬√ Á∂
«ıÒ≈¯ ’≈Ò‹ Á∂ ◊∂‡ ”Â∂ Ø√ ÍzÁÙÈ ’«Á¡ª ͺ’≈
ËÈ≈ Ò≈ «ÁºÂ≈Õ «¬ÒÀ’‡zØ«È’ ÓΔ‚Δ¡≈, ¡≥◊∂˜Δ «Íz≥‡
ÓΔ‚Δ¡≈ ¡≈ ‹≈‰ ”Â∂ Ó≈ÓÒ≈ Á»-Á» º’ ÎÀÒ «◊¡≈Õ
«Íz≥√ΔÍÒ ˘ ‘ºÊª ÍÀª ÁΔ ÍÀ ◊¬ΔÕ «Íz≥√ΔÍÒ È∂ ’≈Ò‹
«Úº⁄ ÷πÁ ÁΔ Ï‰≈¬Δ √‡»‚À∫‡√ ’Ω∫√Ò ˘ ÍΔ.¡À√.Ô». È≈Ò
«ÌÛÚ≈¿∞‰ ÁΔ ’Ø«ÙÙ ’ΔÂΔ Í ¿∞‘ È≈’≈Ó ‘∂Õ ¡≥Â
ӘϻÈ «Íz≥√ΔÍÒ ˘ Ï≈«¬¿∞ÓΔ«‡z’ ‘≈˜Δ «√√‡Ó
‘‡≈¿∞‰≈ «Í¡≈, ÍΔ.¡À√.Ô». È∂ Ó≥◊ ’ΔÂΔ «’ ‹ª ª
«Íz√
≥ ΔÍÒ «¬√ ‘’Â Ò¬Δ Óπ¡≈ÎΔ Ó≥◊‰ È‘Δ∫ ª Íz√≈ÙÈ
¿∞‘Ȫ Á∂ «ıÒ≈¯ ’≈˘ÈΔ ’≈Ú≈¬Δ ’∂Õ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª
Á≈ ◊∞º√≈ ÚËÁ≈ Á∂÷ «Íz≥√ΔÍÒ È∂ Ó≥«È¡≈ «’ «Ú«Á¡≈ÊΔ
¡√À∫ÏÒΔ ÏπÒ≈ ’∂ ¿∞‘ Óπ¡≈ÎΔ Ó≥◊‰◊∂ ¡Â∂ ¡√À∫ÏÒΔ «Úº⁄
ÍΔ.¡À√.Ô». Á∂ ’≈Ò‹ «¬’≈¬Δ ÍzË≈È ⁄È‹Δ «√≥ÿ
ÁÁΔ, «‘√ΔÒ ¡≈◊» Ï√≥ «√≥ÿ ÚΔ √≥ÏØËÈ ’È◊∂Õ
28

√ÂøÏ-B@AF

«¬√ Â∑ª «¬‘ √≥ÿÙ ‹∂± ‘Ø «ÈÏ«Û¡≈Õ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª
«Úº⁄ ‹Ê∂Ï≥ÁΔ Á≈ ⁄≥◊≈ ÍzÌ≈Ú «◊¡≈Õ «¬√ √≥ÿÙ ÁΔ
¡◊Ú≈¬Δ √»Ï≈ «ÚºÂ √’ºÂ ’Ó‹Δ ’؇’Í»≈, «‘√ΔÒ

ÍzË≈È ÓÈÁΔÍ «√≥ÿ √»ÒÍπ, «‘√ΔÒ √’ºÂ ÁÒ«‹≥Á
’Ω, ÷˜≈È⁄Δ ‘ÓÈ‹Δ «√≥ÿ, ¡≈◊» «’ÈÁΔÍ ’Ω,
‘ÁΔÍ «√≥ÿ √ÚºÁΔ, ÓÒ’Δ «√≥ÿ ÓºË∂ÍπΔ¡≈ È∂ ’ΔÂΔÕ

ÍΩÒΔ‡À’«È’ ’≈Ò‹ Ø‚∂ (ÓØ◊≈) «Ú÷∂ Íz≈¬ΔÚ∂‡ ‡ª√ÍØ‡ª ÁΔ ◊∞≥‚≈◊ÁΔ «ÚπºË √øÿÙ
ÓØ◊≈ ÂØ∫ ’؇’Í»≈ ‘≈¬ΔÚ∂¡ Ó≈◊ ”Â∂ Íz≈¬ΔÚ∂‡
‡ª√ÍØ‡ª Áπ¡≈≈ «Â¡≈ ’ΔÂ≈ √ªfi≈ ◊∞≥‚≈ «◊Ø‘
¡≈Í‰Δ Ó˜Δ ¡È∞ √ ≈ ʪ-ʪ ”Â∂ È≈’∂ Ò◊≈ ’∂
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ˘ Âø◊ ÍÃ∂Ù≈È ’ «‘≈ ˛Õ √’≈Δ
Ϻ√ª ÁΔ ÿ≈‡ ’≈È Ó˜Ï»È «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ˘ Íz≈¬ΔÚ∂‡
Ϻ√ª «Úº⁄ √¯ ’È≈ ÍÀ∫Á≈ ‘ÀÕ ¡≈¬∂ «ÁÈ Ïº√ª Ø’ ’∂
«¬‘ ◊∞≥‚≈ «◊Ø‘ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ˘ ¿∞Â≈ ’∂ ÍÀ√∂ ÷Ø‘Á∂,
÷º‹Ò-÷π¡≈ ’Á≈ ‘ÀÕ ‹Δ.‡Δ.ÏΔ. ◊Û∑ Ø‚∂ «Ú÷∂ Í≥‹
«Ú«Á¡’ √≥√Ê≈Úª ⁄ºÒ ‘Δ¡ª ‘ÈÕ Í ’Ø¬Δ ÚΔ
√’≈Δ Ïº√ π’ ’∂ È‘Δ∫ ‹ªÁΔÕ Íz≈¬ΔÚ∂‡ Ϻ√ª «Úº⁄
Òº⁄ ◊ΔÂ, «ÎÒÓª ⁄Ò≈¬∂ ‹ªÁ∂ ‘ÈÕ «¬‘Ȫ √Óº«√¡≈Úª
Á∂ «ıÒ≈¯ ÍΔ.¡À√.Ô». È∂ Ê≈‰≈ √Ó≈Ò√ Á∂ ⁄º’ Ò≈¬∂
Í ¡À√.¡À⁄.˙. √≈«‘Ï È∂ ’Ø¬Δ ≈‘ È≈ «ÁºÂ≈Õ ’جΔ
‘ºÒ È≈ ‘∞≥Á≈ Á∂÷ ’∂ AF √Â≥Ï ˘ ÍΔ.¡À√.Ô». ÁΔ
¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ˘ ӘϻÈ ’≈Ò‹ Ø‚∂
Á∂ Ï≈‘ √Û’ ”Â∂ ‹≈Ó Ò≈¿∞‰≈ «Í¡≈Õ ÓΩ’∂ ”Â∂ Í‘∞≥⁄∂
‚Δ.¡À√.ÍΔ. Ï≈ÿ≈Íπ≈‰≈ ‹√Í≈Ò «√≥ÿ «„ºÒØ∫ È∂ ‹≈Ó
÷πÒÚ≈ ’∂ ¡≈͉∂ ÁÎÂ ÏπÒ≈«¬¡≈Õ «Ú«Á¡≈ÊΔ ¡≈◊»
◊ºÒÏ≈Â Ò¬Δ ◊¬∂ ª ¿∞μÊ∂ Í«‘Òª ÂØ∫ ‘Δ ◊∞≥‚≈ «◊Ø‘
ÏÀ·≈ √Δ, «‹≥Ȫ ÁΔ ¡≈¿∞ Ì◊ ÚΔ ’ΔÂΔ ‹≈ ‘Δ √ΔÕ
‚Δ.¡À√.ÍΔ. È∂ ’Ø≈ ‹Ú≈Ï Á∂ «ÁºÂ≈ «’ ÓÀ∫ «¬‘Ȫ ˘
÷ÛÈ ÂØ∫ È‘Δ∫ Ø’ √’Á≈ ‘≈Òª«’ ’≈˘È ÓπÂ≈«Ï’ «√Î
⁄ºÒÁΔ Ïº√ «Úº⁄ ⁄À«’≥◊ ‘Ø √’ÁΔ ‘ÀÕ ‚Δ.¡À√.ÍΔ. È∂
«Ú«Á¡≈ÊΔ ¡≈◊»¡ª ˘ ‚≈«¬¡≈-ËÓ’≈«¬¡≈ ª ¡≈◊»
ÓΔ«‡≥◊ Á≈ Ï≈¬Δ’≈‡ ’’∂ ¡≈ ◊¬∂Õ
‚Δ.¡À√.ÍΔ. Á∂ «¬√ Ó≈Û∂ Úº¬Δ¬∂ ÁΔ ÏÁΩÒ «√ÚÒ
¡«Ë’≈Δ¡ª ÂØ∫ Ó√Ò≈ ‘ºÒ ’È ÁΔ Ó≥◊ ’«Á¡ª
ÍΩÒΔ‡À’«È’ ’≈Ò‹ Ø‚∂ «Ú÷∂ ÁπÏ≈≈ «Î ‹≈Ó Ò≈«¬¡≈Õ
ÓΩ ’ ∂ ”Â∂ Í‘∞ ≥ ⁄ ∂ ‚Δ.¡À √ .ÍΔ. ‹√Í≈Ò «√≥ ÿ «„º Ò Ø ∫ ,
¡À√.¡À⁄.¿∞. √Ó≈Ò√ ÍÃÂ≈Í «√≥ÿ «‹≥Ȫ Á∂ È≈Ò «Í≥‚
÷Ø√≈ ¡Â∂ Òß◊∂¡≈‰≈ Á∂ Ú≈√Δ ÁØ Ï≥«Á¡ª ¿∞‘Ȫ È∂ «ÏȪ
’Ø¬Δ ◊ºÒÏ≈ ’Δ«Â¡ª «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ”Â∂ ¡≥È∂Ú≈‘
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

Ò≈·Δ⁄≈‹ ’ «ÁºÂ≈Õ «¬‘Ȫ ¿∞’ ÁØ Ï≥«Á¡ª È∂
ÍΔ.¡À√.Ô». Á∂ «˜Ò∑≈ ¡≈◊» ÏÒ’È «√≥ÿ ÚÀØ’∂, ÓØ‘È
«√≥ÿ ¡ΩÒ÷ ÁΔ ’∞º‡Ó≈ ’ΔÂΔÕ ‚Δ.¡À√.ÍΔ. Ï≈ÿ≈Íπ≈‰≈
‹√Í≈Ò «√≥ÿ «„ºÒØ∫ È∂ «¬‘Ȫ ÁØ «Ú«Á¡≈ÊΔ ¡≈◊»¡ª
˘ «◊zÎÂ≈ ’’∂ «¬‘Ȫ Á∂ √Ó∂ E@ ‘Ø «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª
”Â∂ C@G Á∂ fi»·∂ Í⁄∂ Á‹ ’ «ÁºÂ∂Õ Ê≈‰∂ «Ò‹≈ ’∂
ÁØÚ∂∫ ¡≈◊»¡ª ÁΔ ÏπΔ Â∑ª È≈Ò ’∞º‡Ó≈ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ
Íz√≈ÙÈ È∂ «¬√∂ «ÁÈ ÁΔ Ù≈Ó ˘ ÁØÚ∂∫ «Ú«Á¡≈ÊΔ
¡≈◊»¡ª ˘ ÓØ◊≈ ‹∂Ò∑ Ì∂‹ «ÁºÂ≈Õ
ÁØÚª ¡≈◊»¡ª ÁΔ «ÏȪ Ù «‘≈¬Δ, ‚Δ.¡À√.ÍΔ.
‹√Í≈Ò «„ºÒØ∫ ˘ Ï÷≈√ ’È ¡Â∂ Á»‹Δ¡ª Ó≥◊ª ÁΔ
Í»ÂΔ Ò¬Δ B@ √Â≥Ï ˘ Í≥‹≈Ï Á∂ AH «˜«Ò∑¡ª «Úº⁄
‚Δ.¡À√.ÍΔ. ‹√Í≈Ò «√≥ÿ «„ºÒØ∫ Á∂ ÍπÂÒ∂ λ’∂ ◊¬∂ ¡Â∂
ÓØ◊∂ Ù«‘ «Úº⁄ ˜ÏÁ√ Óπ˜≈‘≈ ’’∂ ¡À√.¡À√.ÍΔ.
˘ Ó≥◊ ͺÂ «ÁºÂ≈ «◊¡≈Õ ¡À√.¡À√.ÍΔ. ÓØ◊≈ √È∂‘ÁΔÍ
ÙÓ≈ È∂ «¬‘ ÌØ√≈ «ÁÚ≈«¬¡≈ «’ ‚Δ.‡Δ.˙. È≈Ò
ÓΔ«‡≥◊ «Úº⁄ Ϻ√ª Á≈ Ó√Ò≈ ‘ºÒ ‘Ø ‹≈‰ ÂØ∫ Ï≈¡Á
Í⁄∂ ºÁ ’ «ÁºÂ∂ ‹≈‰◊∂Õ ¬∂.‚Δ.√Δ. ÓØ◊≈ ¡‹∂ √»Á Á∂
ÁÎÂ «Úº⁄ ‚Δ.‡Δ.¿∞. È≈Ò ÍΔ.¡À√.Ô». ÁΔ ÓΔ«‡≥◊ ‘Ø
⁄πº’Δ ‘ÀÕ «‹√ «Úº⁄ ‚Δ.‡Δ.˙. È∂ Ó≥«È¡≈ «’ «Ò÷ÂΔ
«Ù’≈«¬Â ¡≈¿∞‰ ”Â∂ ◊∞≥‚≈ «◊Ø‘ ¡Â∂ Òº⁄ ◊ΔÂ
⁄Ò≈¿∞‰ Ú≈ÒΔ¡ª Ϻ√ª Á∂ «ıÒ≈¯ ’≈Ú≈¬Δ ’ΔÂΔ
‹≈Ú∂◊Δ, ÓØ◊∂ ÂØ∫ Ø‚∂ º’ √’≈Δ Ïº√ª Á∂ ‡≈¬ΔÓ ÚË≈¬∂
‹≈‰◊∂, Ø‚∂ ÁΔ¡ª ⁄≈ «Ú«Á¡’ √≥√Ê≈Úª ¡Â∂ ¡≈Ó
≈‘◊Δª Ò¬Δ Ïº√ ¡º‚≈ ω≈«¬¡≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ «¬√ √≈∂
√≥ÿÙ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ ÍΔ.¡À√.Ô». Á∂ «˜Ò∑≈ √’ºÂ ÍzÚ∂˜
÷≈È, Ø‚∂ ’≈Ò‹ «¬’≈¬Δ ÍzË≈È ¡«ÈÒ ≈Ó «Ï≥Á,
√’ºÂ ◊∞ÓΔ «√≥ÿ, ÷˜≈È⁄Δ ◊∞Óπº÷ «√≥ÿ, ◊∞ÍzΔÂ
«√≥ÿ, «Ïz‹ Ò≈Ò, ◊∞Í≈Ò «√≥ÿ, «‹≥Á «√≥ÿ «≥’»,
‘Î»Ò «√≥ÿ ¡≈«Á È∂ ’ΔÂΔÕ BI √ÂøÏ ˘ √øÿÙ Á∂
ÁÏ≈¡ √Á’≈ ÍπÒΔ√ È∂ C@G Á≈ Í⁄≈ ºÁ ’’∂
«Ú«Á¡≈ÊΔ ¡≈◊»¡ª ˘ «‘≈¡ ’ «ÁºÂ≈Õ
29

√ÂøÏ-B@AF

Í≥‹≈Ï ¡À◊Δ’Ò⁄ Ô»ÈΔÚ«√‡Δ Ò∞«Ë¡≈‰≈ Á∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ √≥ÿÙ Á∂ ≈‘
ÍΔ.¡À√.Ô».È∂ ’ΔÂΔ √≥ÿÙ ÁΔ ‘Ó≈«¬Â
ÍΔ.¬∂.Ô». Ò∞«Ë¡≈‰≈ Á∂ ÏΔ.¡À√.√Δ., ¡ÀÓ.¡À√.√Δ.,
ÍΔ.¡À⁄.‚Δ. «Ú«Á¡≈ÊΔ «Í¤Ò∂ ÒßÏ∂ √Ó∂∫ ÂØ∫ ÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ
«Ú’≈√ ¡Î√, Ï≈◊Ï≈ÈΔ «Ú’≈√ ¡Î√, ̱ÓΔ º÷÷≈Ú ¡Î√ª ÁΔ¡ª ÷≈ÒΔ Í¬Δ¡ª ¡√≈ÓΔ¡ª ˘ ÌÈ
ÁΔ Í≥‹≈Ï √’≈ ÂØ∫ Ó≥◊ ’ ‘∂ √ÈÕ «¬√ √Ï≥ËΔ ¿∞‘Ȫ
È∂ ’¬Δ Ú≈ ‚≈«¬À’‡ ÚËΔ’ ’Ó Óπº÷ √’ºÂ («Ú’≈√)
¡Â∂ ÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ Ó≥ÂΔ Í≥‹≈Ï ˘ Ï∂ÈÂΔ ÚΔ ’ΔÂΔÕ
÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ «Ú’≈√ ¡Î√ ÁΔ¡ª EFE ¡√≈ÓΔ¡ª ÷≈ÒΔ
‘؉ √Ï≥ËΔ Í≥‹≈Ï ÍÏ«Ò’ √«Ú√ ’«ÓÙÈ ˘ √»⁄È≈
ª Ì∂‹ «ÁºÂΔ ◊¬Δ, Í «¬‘Ȫ ¡√≈ÓΔ¡ª ˘ Ì∂ ‹≈‰
Ò¬Δ Í≥‹≈Ï √’≈ ÚºÒØ∫ ¡ıÏ≈ª «Úº⁄ «¬Ù«Â‘≈ È‘Δ∫
«ÁºÂ∂ ◊¬∂Õ «¬√ ’≈È ÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ Í«Ú≈ª È≈Ò √Ï≥ËÂ
‘؉, ÷πÁ ÁΔ «ÁÒ⁄√ÍΔ È≈Ò ÷∂ÂΔÏ≈ÛΔ ÁΔ ÍÛ≈¬Δ ’
‘∂ Úº‚Δ «◊‰ÂΔ Ï∂π˜◊≈ ÷∂ÂΔ ‡À’ÈØ’∂‡˜ Á∂ ÓȪ
«Úº⁄ ¡«ÈÙ⁄ÂÂ≈ ÎÀÒΔ ‘Ø¬Δ √ΔÕ «¬√ √≥ÿÙ ÁΔ
¡◊Ú≈¬Δ ’È Ú≈Ò∂ HE ÍΔ.¡À⁄.‚Δ. «Ú«Á¡≈ÊΔ ¡Â∂
’¬Δ ¡ÀÓ.¡À√.√Δ. ¡À◊Δ’Ò⁄ Á∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ ‘ÈÕ HE
ÍΔ.¡À⁄.‚Δ. ¡À◊Δ’Ò⁄ Á∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª ÁΔ ‘≈ÒÂ
˘ Ï≈÷»ÏΔ √Ó«fi¡≈ ‹≈ √’Á≈ ‘À «’ Í≥‹≈Ï √’≈ «’√

’Á ÷∂ÂÏ≈ÛΔ Á∂ √≥’‡ ÂØ∫ ¡Ú∂√ÒΔ ‘ÀÕ ¿∞∫fi Ì≈Ú∂∫ Ï≈ÁÒ
«‹≥Ȫ Ó˜Δ ¡≈͉∂-¡≈Í ˘ «’√≈È «‘ÂÀÙΔ ¡≈÷Δ ‹≈Ú∂Õ
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª È∂ ’Ø ¬ Δ ‘º Ò È≈ ‘∞ ≥ Á ≈ Ú∂ ÷
Ô»ÈΔÚ«√‡Δ Á∂ ÁØ ÈßÏ ◊∂‡ ”Â∂ ͺ’≈ ËÈ≈ Ù∞» ’
«ÁºÂ≈Õ ËÈ∂ Á∂ ÂΔ‹∂-⁄ΩÊ∂ «ÁÈ ÍΔ.¡À√.Ô». È∂ Í‘∞≥⁄ ’∂
√≥ÿÙ ÁΔ ‘Ó≈«¬Â ’ΔÂΔÕ «Ú«Á¡≈ÊΔ ‘ ؘ ÏÁÒÚ∂∫
Ø√ ÍzÁÙÈ ’ ‘∂ ‘ÈÕ «¬º’ «ÁÈ ◊∂‡ ÂØ∫ ÒÀ ’∂ ¡≈ÂΔ
⁄Ω ∫ ’ º ’ Óπ ˜ ≈‘≈ ’’∂ ‹≈Ó Ò≈«¬¡≈ «◊¡≈Õ
«‘√ΔÒÁ≈ ÓΩ’∂ ”Â∂ ¡≈ ’∂ Ó≥◊ ͺÂ ÒÀ «◊¡≈ Í
’Ø¬Δ ‹Ú≈Ï È‘Δ∫ «ÁºÂ≈Õ Ô»ÈΔÚ«√‡Δ Á≈ Ú≈¬Δ√ ⁄ª√Ò
«Ú«Á¡≈ÊΔ¡ª È≈Ò Óπº÷-Ó≥ÂΔ È≈Ò ÓΔ«‡≥◊ ‘؉ Á≈
Ï‘≈È≈ ω≈ ’∂ ‡≈Ò-Ó‡ØÒ ’ «‘≈ ‘ÀÕ Ô»ÈΔÚ«√‡Δ
«Úº⁄ ⁄ºÒ ‘∂ «’√≈È Ó∂Ò∂ «Úº⁄ Í‘∞≥⁄∂ ≈‹Í≈Ò Í≥‹≈Ï ˘
Ó≥◊ ͺÂ Á∂ ’∂ BF √Â≥Ï º’ Á≈ ¡Ò‡ΔÓ∂‡Ó «ÁºÂ≈ ‘À
‹∂’ ◊ºÒ È≈ √π‰Δ ◊¬Δ ª «Ú«Á¡≈ÊΔ ¡≈͉≈ √≥ÿÙ
‘Ø «Âº÷≈ ’È◊∂Õ Íº’≈ ËÈ≈ ¡‹∂ ‹≈Δ ‘ÀÕ «¬√ √≥ÿÙ
ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «¬√ Ô»ÈΔÚ«√‡Δ Á∂ «Ú«Á¡≈ÊΔ ‹√Í≈Ò
«√≥ÿ, ¿∞«Í≥Á «√≥ÿ, Ϋ‘‹Δ «√≥ÿ ¡≈«Á ’ ‘∂
‘ÈÕ

ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ ÚºÒØ∫ Ï≈ÁÒ Á∂ √ø◊ ÁÙÈ ÁΩ≈È È≈¡∂Ï≈‹Δ
«Í≥‚ ⁄Ω∫Á≈ (√ø◊») «˜Ò∑∂ ÁΔ ÓÒ∂’؇Ò≈ «‘√ΔÒ
Á≈ Úº‚≈ «Í≥‚ ˛Õ H ‘˜≈ ÁΔ ¡Ï≈ÁΔ Ú≈Ò∂ «¬√ Úº‚∂
«Í≥‚ «Úº⁄ ’Ø¬Δ ‘√ÍÂ≈Ò È‘ƒ, √’≈Δ √’»Ò «Úº⁄ F
¡«Ë¡≈Í’ª ÁΔ¡ª ¡√≈ÓΔ¡ª «Í¤Ò∂ B √≈Ò ÂØ∫ ÷≈ÒΔ
‘ÈÕ √’»Ò Á∂ ÓÀÁ≈È ÁΔ ⁄≈ÁΔÚ≈Δ «ÏÒ’πÒ ‡πº‡ ¸º’Δ
˛Õ ÓÀÁ≈È «Úº⁄ “√πº÷∂” («¬º’ «’√Ó Á≈ ÈÙ≈) Á∂ Ï»‡∂ ¿πμ◊∂
÷Û∂ ‘ÈÕ «Í≥‚ Á∂ Í≈‰Δ ÁΔ «È’≈√Δ Á≈ ’Ø¬Δ ÍÃÏøË È‘ƒ,
ÊØÛΔ «‹‘Δ Ï√≈ È≈Ò ‘Δ Í≈‰Δ ÷Û≈ ‘Ø ‹ªÁ≈ ˛Õ «¬‘Δ
È‘ƒ, «Í≥‚ «Úº⁄Ø∫ ÒøÿÁΔ ¡Ó◊Û∑-‹ΩÛ∂ÍπÒ √Û’ ˘ ‘Ø
¸º«’¡≈ ‹≈ «‘≈ ˛ «‹√ È≈Ò «Í≥‚ Á∂ Â’ΔÏÈ B@@
ÿª ˘ Ï√≈ª Á≈ Í≈‰Δ ÿª ¡øÁ ÚÛÈ Á≈ ÷Â≈
÷Û≈ ‘Ø «◊¡≈ ˛Õ «¬√ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ «Í≥‚ «Úº⁄ «’√≈Ȫ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

Ò¬Δ «¬º’ √«‘’≈Δ √π√≈«¬‡Δ ÚΔ ˛ Í ¡ÓÒ «Úº⁄ «¬√
√π√≈«¬‡Δ ”Â∂ ’≈Ï‹ √ºÂ≈Ë≈Δ Í∂∫‚» ËÈ≈„ª Â∂ ÓπÒ≈˜Óª
ÚºÒØ∫ «’√≈Ȫ ˘ Úº‚∂ ͺË ”Â∂ ⁄»È≈ Ò≈¿π‰ Á≈ √≈ËÈ
Ï«‰¡≈ ‘Ø«¬¡≈ ˛Õ «¬√ √π√≈«¬‡Δ Á∂ EH Òº÷ Á∂ ÿ≈‡∂
«Úº⁄ ‘؉ Á∂ «¬º’ Úº‚∂ ÿÍÒ∂ ÁΔ ÏØ¡ Í»∂ «Í≥‚ «Úº⁄ ÎÀÒΔ
‘Ø¬Δ ˛Õ ÈÙ∂ ÁΔ √Óº«√¡≈ «¬º’ ◊øÌΔ ÓπºÁ≈ ˛Õ ÈÙ≈ «’√
’Á «Í≥‚ «Úº⁄ Í‘øπ⁄ ¸º’≈ ˛, «¬√ÁΔ ¿πÁ≈‘È «¬√
◊ºÒ ÂØ∫ Ò¬Δ ‹≈ √’ÁΔ ˛ «’ «Í≥‚ Á≈ «¬º’ ÈΩ‹Ú≈È
«Í¤Ò∂ «Áȃ Í·≈Ȓ؇ ÂØ∫ A@ ’ØÛ ÁΔ ˛Ø«¬È √Ó∂Â
Ϋۡ≈ «◊¡≈ √ΔÕ «Í¤Ò∂ A √≈Ò «Úº⁄ AB ÈΩ‹Ú≈È ÈÙ∂
ÁΔ Ì∂‡ ⁄Û∑ ’∂ ÓΩ ˘ «Í¡≈∂ ‘Ø ◊¬∂Õ
ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ «¬Èª √≈∂ Óπº«Á¡ª ”Â∂ «Í¤Ò∂
30

√ÂøÏ-B@AF

’≈ÎΔ √Ó∂∫ ÂØ∫ √øÿÙ ’ÁΔ ¡≈ ‘Δ ˛ Í «¬√ ´‡∂∂
ÍÃÏøË «Úº⁄ ¿πÍ ÂØ∫ ʺÒ∂ º’ ¡ÀÓ.¡ÀÒ.¬∂.-¡ÀÓ.ÍΔ. ¡Â∂
«Í≥‚ Á∂ ÿÛøÓ ⁄ΩËΔ¡ª Á≈ «¬º’ ◊·‹ØÛ Ò◊≈Â≈
¡Û⁄È≈ Í≈™Á≈ «‘øÁ≈ ˛Õ ¿πÈ∑ª ˘ «¬‘ √Ø’≈ È‘ƒ
‘πøÁ≈ «’ «¬‘ Óø◊ª «Í≥‚ Á∂ «Ú’≈√ ÁΔ¡ª Óø◊ª ‘È,
ÏÒ«’ ¿π‘ √Ø⁄Á∂ È∂ «’ ‹∂’ «¬È∑ª ÈΩ‹Ú≈Ȫ Á∂ √øÿÙ
’≈È «¬‘ √‘»Òª ÒØ’ª ˘ «ÓÒ ◊¬Δ¡ª ª Î∂ √≈‚Δ
⁄ΩË ÒØ’ª È∂ ÓøÈ‰Ø ‘‡ ‹≈‰Δ ˛Õ
Í Î∂ ÚΔ ’πfi Óø◊ª «¬‘Ø «‹‘Δ¡ª ‘È «‹È∑ª ˘
√øÿÙ «ÏȪ ‘ºÒ È‘ƒ ’ΔÂ≈ ‹≈ √’Á≈Õ «¬√∂ ÁΩ≈È
«Í≥‚ «Úº⁄ AG √ÂøÏ ˘ Óπº÷ ÓøÂΔ Ï≈ÁÒ Á∂ √ø◊Â
ÁÙÈ Á≈ ¡ÀÒ≈È ‘Ø «◊¡≈Õ ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ È∂ «¬√
ÓΩ’∂ Ï≈ÁÒ ˘ ÿ∂È Á≈ ¡ÀÒ≈È ’ΔÂ≈Õ «¬√ Ò¬Δ Í«‘Òª
«Í≥‚ Á∂ ÈΩ‹Ú≈Ȫ ÁΔ ÓΔ«‡ø◊ ’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ ¡≈Í‰Δ¡ª Óø◊ª
Á≈ «¬º’ Óø◊ ͺÂ «‹√ «Úº⁄ «Í≥‚ «Úº⁄ ÿº‡Ø-ÿº‡ A@
ÏÀ삪 Á≈ «¬º’ ‘√ÍÂ≈Ò ÷ØÒ‰ Ò¬Δ, √’»Ò «Úº⁄
¡«Ë¡≈Í’ª ÁΔ ÿ≈‡ Í»Δ ’È Ò¬Δ, √’≈Δ √’»Ò Á∂
ÓÀÁ≈È √Ó∂ «Í≥‚ Á∂ Ï≈’Δ ÓÀÁ≈Ȫ «Úº⁄ ¡«Â ¡≈Ëπ«È’
÷∂‚ √‘»Òª Óπ‘¬
º Δ¡≈ ’≈¿π‰ Ò¬Δ ¡Â∂ «Í≥‚ «Úº⁄ ÈÙ≈
Â√’ª ”Â∂ ’≈Ï» Í≈¿π‰ ¡Â∂ Ù≈Ï Á∂ ·∂’∂ ˘ ͺ’∂ ÂΩ ”Â∂
ÏøÁ ’Ú≈¿π‰ √ÏøËΔ ÓÂ≈ Í≈¿π‰ Ò¬Δ «Ò«÷¡≈ «◊¡≈
√ΔÕ «¬√ Óø◊ ͺÂ ˘ «Í≥‚ Á∂ √Í≥⁄ ≈‘ƒ ‘Ò’≈
¡ÀÓ.¡ÀÒ.¬∂. º’ Í‘π⁄
ø ≈«¬¡≈ «◊¡Õ «¬√ ÂØ∫ Ï≈¡Á √ø◊Â
ÁÙÈ ÂØ∫ «¬º’ «ÁÈ Í«‘Òª «Í≥‚ «Úº⁄ «¬√ √ÏøËΔ BE@
ÈΩ‹Ú≈Ȫ È∂ Ó≈⁄ ’º«„¡≈Õ Ó≈⁄ ÁΩ≈È Úº÷-Úº÷ Ê≈Úª
”Â∂ π’ ’∂ ÒØ’ª ˘ √øÏØ«Ë ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ
«Í≥‚ Ú≈√Δ¡ª ˘ «ÿ≈˙ ”⁄ Ù≈ÓÒ ‘؉ ÁΔ ¡ÍΔÒ
’ΔÂΔ ◊¬ΔÕ «¬√ Á≈ ¡√ «¬‘ √Δ «’ Ó≈⁄ «Úº⁄
ÈΩ‹Ú≈Ȫ ÁΔ «◊‰ÂΔ ÚËÁΔ-ÚËÁΔ D@@ Á∂ ’ΔÏ Í‘πø⁄
◊¬ΔÕ «¬√ √Ì ’≈√∂ ÂØ∫ ÍÃ√≈ÙÈ ¡Â∂ «Í≥‚ Á∂ ⁄ΩËΔ¡ª ˘
ÚΔ √Óº«√¡≈ ÷ÛΔ ‘Ø ◊¬ΔÕ «¬√ Ò¬Δ «Í≥‚ «Úº⁄ «¬º’
‹◊∑≈ Ó≈⁄ ÁΩ≈È ¡≈Í‰Δ ◊ºÒ º÷Δ ‹≈ ‘Δ √Δ Âª
ÍπÒΔ√ ¡≈ ◊¬Δ Â∂ Ó≈⁄ ÏøÁ ’È Ò¬Δ ’«‘‰ Òº◊Δ
Í ‹ÁØ∫ ÈΩ‹Ú≈È ‚‡∂ ‘∂ ª ¿πÈ∑ª ˘ «◊ÃÎÂ≈ ’È ÁΔ
ËÓ’Δ «ÁºÂΔÕ Úº‚Δ «◊‰ÂΔ ÈΩ‹Ú≈È «◊ÃÎÂ≈ ‘؉ Ò¬Δ
ÍπÒΔ√ ÁΔ ◊º‚Δ ”Â∂ ⁄Û∑ ◊¬∂Õ «¬√ Ø‘ ˘ Á∂÷«Á¡ª
¡Ó◊Û∑ Ê≈‰∂ Á≈ ¡À√.¡À⁄.˙. fiº◊ Úª◊ ÏÀ· «◊¡≈Õ
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

¿π√ È∂ ÎØÈ Â∂ ¡≈͉∂ «’√∂ ¡Î√ È≈Ò ◊ºÒ ’ΔÂΔ Â∂
«‹√ ‹◊∑≈ Ï≈ÁÒ È∂ ÁπÍ«‘ Á≈ ÷≈‰≈ ÷≈‰≈ √Δ ¿π√
‹◊∑≈ ÓΔ«‡ø◊ ’Ú≈¿π‰ ÁΔ ◊ºÒ ’‘Δ Í ÈΩ‹Ú≈È «Í≥‚
«Úº⁄ ‘Δ ÒØ’ª √≈‘Ó‰∂ ¡≈Í‰Δ ◊ºÒ º÷‰Δ ⁄≈‘πøÁ∂ √ÈÕ
«¬√ Â∂ ÍÃ√≈ÙÈ È≈Ò «¬‘ ÂÀ¡ ‘Ø«¬¡≈ «’ √ø◊ ÁÙÈ
ÁΩ≈È E ‹«‰¡ª ˘ «ÓÒ≈ «ÁºÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ «¬√Â∂
ÈΩ‹Ú≈Ȫ «Úº⁄ ÚΔ √«‘ÓÂΔ Ï‰ΔÕ
Á»√∂ «ÁÈ Î∂ Úº‚Δ «◊‰ÂΔ «Úº⁄ ÈΩ‹Ú≈È «¬’º·∂
‘Ø ’∂ √ø◊ ÁÙÈ Ú≈ÒΔ ‹◊∑≈ Í‘πø⁄∂Õ E ‹«‰¡ª ˘
«ÓÒ‰ Ò¬Δ Í≥‚≈Ò Á∂ «Íº¤∂ «Ò‹≈«¬¡≈ «◊¡≈Õ Í≥⁄≈«¬Âª
ÂØ∫ Ï≈¡Á ‹ÁØ∫ ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ Á∂ ¡≈◊»¡ª ˘ Ï≈ÁÒ
È≈Ò «ÓÒ≈¿π‰ Ò¬Δ «Ò‹≈«¬¡≈ ‹≈ «‘≈ √Δ Âª ‘Ò’≈
«ÚË≈«¬’ «¬’Ï≈Ò «√øÿ fi»øÁª ̺‹ ’∂ Ó»‘∂ ¡≈ «◊¡≈Õ
ÿÏ≈‘‡ ¿π√ Á∂ «⁄‘∂ ”Â∂ √ͺه √ΔÕ ““‘π‰ ÈΔ ÚΔ «ÓÒ
√’Á∂, ‘π‰ ª ‹≈‰≈, Í«‘Òª ¡≈¿π‰≈ √Δ, ‹≈˙ ‹≈˙
‘π‰Õ”” ÍπÒΔ√ È∂ ÚΔ ¿π√ Á∂ ’«‘‰ ”Â∂ «ÏÒ’πÒ Ï≈ÁÒ Á∂
ȘÁΔ’ ”ÂØ∫ Ø’ «Ò¡≈Õ ÈΩ‹Ú≈È ¡≈◊»¡ª È∂ «¬√ Á≈
«ÚØË ’ΔÂ≈Õ ‹ÁØ∫ «ÓÒ‰ È≈ «ÁºÂ≈ «◊¡≈ ª “Ï≈ÁÒ
√’≈ ÓπÁ≈Ï≈Á” Á∂ È≈¡∂ Ò≈¿π‰ Òº◊∂Õ ¬∂È∂ ˘ Ï≈ÁÒ
˘ Í≥‚≈Ò «Úº⁄Ø∫ Ï≈‘ ◊º‚Δ «Úº⁄ «Ï·≈¿π‰ Òº◊∂ ª √≈∂
ÈΩ‹Ú≈È «¬’º·∂ ‘Ø ’∂ √Û’ ”Â∂ ¡≈ ’∂ È≈‘∂Ï≈‹Δ ’È
Òº◊∂ «‹ºÊØ∫ Ï≈ÁÒ È∂ Òøÿ‰≈ √ΔÕ ’≈¯Ò∂ Á∂ Òøÿ ‹≈‰ ÂØ∫
Ï≈¡Á ¿π√∂ Â∑ª È≈¡∂ Ó≈Á∂ ÈΩ‹Ú≈È «Íø‚ ÚºÒ Ó≈⁄
’Á∂ ¡≈ ◊¬∂ Â∂ «¬’º·∂ ‘Ø ’∂ «¬‘ ÎÀ√Ò≈ ’ΔÂ≈ «’ ¡º‹
‹Ø ÚΔ ¿πμÊ∂ ‘Ø«¬¡≈, «¬√ «Úº⁄ ‘Ò’≈ «ÚË≈«¬’ Á≈ Í»≈
‘ºÊ ˛Õ «¬√ Ò¬Δ ¡º‹ ÂØ∫ Ï≈¡Á ¿π√ ˘ «Í≥‚ «Úº⁄ ÚÛÈ
È‘ƒ «ÁºÂ≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ «Í≥‚ «Úº⁄ «‹ºÊ∂ ÚΔ «’Â∂ ¿π‘
¡≈Ú∂◊≈, ¿π√ ˘ ÿ∂«¡≈ ‹≈Ú∂◊≈Õ
«¬√ Í»∂ ÚÂ≈∂ «Úº⁄ ’πºfi ⁄ø◊Δ¡ª ⁄Δ‹ª ‘Ø¬Δ¡ªÕ
«¬º’ Úº‚Δ «◊‰ÂΔ ÈΩ‹Ú≈È Â∂ ¡≈Ó ÒØ’ ÈΩ‹Ú≈È Ì≈Â
√Ì≈ ÁΔ ¡◊Ú≈¬Δ «Úº⁄ √ø◊«·Â ‘ج∂Õ ¡≈Ó ÒØ’ª «Úº⁄
«¬‘ ◊ºÒ √ͺه ‘Ø¬Δ «’ «¬‘ √ºÂ≈Ë≈Δ Í≈‡Δ¡ª «√Î
Ú؇ ≈‹ÈΔÂΔ ’ÁΔ¡ª ‘È, ÒØ’ª Á∂ Ó√«Ò¡ª È≈Ò
¿π‘Ȫ ˘ ’Ø¬Δ √Ø’≈ È‘ƒÕ Ï∂Ùº’ «¬√ √Ì ’≈√∂ «Úº⁄
Óø◊ª ª Í»Δ¡ª È‘ƒ ‘Ø¬Δ¡ª Í ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈
«Í≥‚ Á∂ ≈‹ÈΔ«Â’ «ÁzÙ «Úº⁄ ¡≈Í‰Δ ◊ºÒ ’«‘‰ «Úº⁄
’≈ÓÔ≈Ï ˜» ‘جΔÕ
31

√ÂøÏ-B@AF

ÈΩ‹Ú≈È Ì≈ √Ì≈ ÚºÒØ∫ ÓØ◊≈ «Ú÷∂ √»Ï≈ ͺËΔ ’≈ÈÎø√ Á≈ √ºÁ≈

√≈Ó≈‹Δ ◊ÒÏ∂ ˘ ÷ÂÓ ’’∂ ‘Δ Ù‘ΔÁ Ì◊ «√øÿ Á∂ √πÍÈ∂ ‘؉◊∂ Í»∂
‘Δ¡ª ‘ÈÕ Ó∂’ «¬È «¬ø‚Δ¡≈, √‡≈‡ ¡ºÍ «¬ø‚Δ¡≈,
√Ó≈‡ «√‡Δ Ú◊∂ ÍÃØ‹À’‡ª ≈‘ƒ «‹ºÊ∂ «¬º’ Í≈√∂ «¬√
√Ó≈¬∂ Ò¬Δ Á ÷ØÒ∑∂ ‹≈ ‘∂ ‘È, Á»√∂ Í≈√∂ √√ÂΔ
«’ ¡Â∂ ’πÁÂΔ Ó≈Ò-÷˜≈È∂ ÚΔ ´‡≈¬∂ ‹≈ ‘∂ ‘ÈÕ
«¬øÈ∑ª ÈΔÂΔ¡ª Á≈ «√º‡≈ ˛ «’ ¿πμ⁄Δ «Ú’≈√ Á Á∂
Á≈¡«Ú¡ª Á∂ Ï≈Ú‹»Á √È¡ÂΔ Â∂ ÷∂ÂΔ ÷∂Â ◊øÌΔ
√ø’‡ «Úº⁄ Î√ ◊¬∂ ‘ÈÕ Úº‚Δ ÍºË ”Â∂ ¤Ø‡Δ √È¡Â Á∂
ÏøÁ ‘؉ ¡Â∂ «’√≈Ȫ Á≈ ’‹Á≈Δ ”⁄ Î√ ’∂ ıπÁ’πÙΔ¡ª
Á≈ ÚÂ≈≈ ¡≈Ó Ú≈Í «‘≈ ˛Õ ’πºÒ «ÓÒ≈ ’∂ «¬‘
π˜◊≈‘Δ‰ «Ú’≈√ ˛, «√º‡∂ Ú‹Ø∫ Ï∂π˜◊≈Δ «Ú’≈Ò
»Í Ë≈ ◊¬Δ ˛Õ «‹√ ’≈È ÈΩ‹Ú≈È «¬√ ÍÃÏøË ÂØ∫
«È≈Ù ‘Ø ‘∂ ‘ÈÕ «¬√∂ «È≈Ù≈ Á≈ Ò≈‘≈ √Óº◊Ò,
«√¡≈√ÂÁ≈È ¡Â∂ ÍπÒΔ√ Á≈ ◊·‹ØÛ ÒÀ «‘≈ Â∂
ÈΩ‹Ú≈Ȫ ˘ ÈÙ∂ ÚºÒ Ëº’ «‘≈ ˛Õ
ÈΩ‹Ú≈È ¡≈◊»¡ª È∂ «’‘≈ «’ Á∂Ù ÁΔ «¬√ ÌÀÛΔ
‘≈ÒÂ Ò¬Δ √≈Ó≈‹Δ ◊ÒÏ∂ ÂØ∫ Óπ’ÂΔ ˜»Δ ˛Õ «¬√
«ÚπºË ÒØ’-Ò«‘ ÁΔ ¿π√≈Δ ’’∂ ‘Δ Ù‘ΔÁ Ì◊Â
«√øÿ Á∂ √πÍ«È¡ª ˘ Í»≈ ’È ÚºÒ ¡º◊∂ Ú«Ë¡≈ ‹≈
√’Á≈ ˛Õ
¡÷Δ «Úº⁄ ÈΩ‹Ú≈Ȫ È∂ Ù«‘ «Úº⁄ Ó≈⁄ ’º«„¡≈
‹Ø ÓØ◊≈ «Ú«Á¡≈ÊΔ ÿØÒ Á∂ Ù‘ΔÁª ÁΔ Ô≈Á◊≈ “Δ◊Ò
«√È∂Ó≈” «Ú÷∂ ‹≈ ’∂ √Ó≈Í ‘Ø«¬¡≈Õ
’≈ÈÎø√ ˘ ÈΩ‹Ú≈È √Ì≈ Á∂ √»Ï≈ ÍÃË≈È «ÓøÁ
«√øÿ Í«‡¡≈Ò≈, ‹ÈÒ √’ºÂ Ìπ«Í≥Á «√øÿ ÒΩ∫◊ØÚ≈Ò,
ÍÃÀ√ √’ºÂ ’πÒ«ÚøÁ «√øÿ ‹Ø√È, √»Ï≈ ’Ó∂‡Δ ÓÀ∫Ïª
‰‹Δ Á∂√Ò, π«Í≥Á «√øÿ ¡Â∂ Óø◊≈ ¡≈˜≈Á ÂØ∫
«¬Ò≈Ú≈ Ì≈ÂΔ ‹ºÊ∂ÏøÁΔ «’ÂΔ «’√≈È Ô»ÈΔ¡È Á∂
√»Ï≈ ÍÃË≈È «ÈÌÀ «√øÿ „πº‚Δ’∂, ÍΔ.¡À√.Ô». ÁΔ √»Ï≈
¡≈◊» ‘ÁΔÍ ’؇Ò≈ ¡≈«Á È∂ √øÏØËÈ ’ΔÂ≈Õ ’≈ÈÎø√
ÁΩ≈È ˜ÓΔÈΔ ÿØÒ ”⁄ ‹∂Ò∑ Ô≈Â≈ ’’∂ ¡≈¬∂ √Ì≈ Á∂
‹. √’ºÂ Ìπ«Í≥Á «√øÿ ÒΩ∫◊ØÚ≈Ò Â∂ Ï≈ÒÁ ’Ò∑ª Á∂ E
‘Ø ÈΩ‹Ú≈Ȫ ˘ √ÈÓ≈È ’ΔÂ≈ «◊¡≈Õ ÍÃØ◊≈Ó ”⁄
«’ÈÁΔÍ ’Ω, ◊πÂ∂‹ ‡Ø‚Íπ, ‹√ÚΔ «√øÿ Ï≈ÒÁ
’Ò∑ª ¡Â∂ «¤øÁ≈ ÓÒΩÁ È∂ ¡≈͉∂ ◊Δ Â∂ ’«ÚÂ≈Úª ÚΔ
Í∂Ù ’ΔÂΔ¡ªÕ

Ù‘ΔÁ Ì◊ «√øÿ Á∂ A@IÚ∂∫ ‹ÈÓ «Á‘≈Û∂ ˘
√≈Ó≈‹ «ÚØËΔ «ÁÈ Ú‹Ø∫ ÓÈ≈¿π‰ Á∂ ’ΩÓΔ ÍºË Á∂ √ºÁ∂
«‘ ÓØ◊∂ Ù«‘ «Úº⁄ BH √ÂøÏ ˘ ÈΩ‹Ú≈È Ì≈Â
√Ì≈ ÚºÒØ∫ √»Ï≈ ͺËΔ ’≈ÈÎø√ ÁΩ≈È √≈Ó≈‹Δ √Ó≈¬∂
˘ ‹Ï ’ΔÂ∂ ‹≈‰, √≈Ó≈‹ È≈Ò ÒØ’-«ÚØËΔ √øËΔ¡ª
¡Â∂ √ÓfiΩÂ∂ ºÁ ’ΔÂ∂ ‹≈‰, «ÚÙÚΔ’È, ¿πÁ≈Δ’È,
«Èº‹Δ’È ¡Â∂ ‘∂-«¬È’Ò≈Ï ÁΔ¡ª √≈Ó≈‹Δ ¡≈«Ê’
ÈΔÂΔ¡ª ˘ ÏøÁ ’È, ÷‡’Û ’Òª «Ú÷∂ √’≈Δ
Ô»ÈΔÚ«√‡Δ √Ê≈«Í ’È Á∂ È≈Ò-È≈Ò Ù‘ΔÁ Ì◊Â
«√øÿ Â∂ √≈ÊΔ¡ª È≈Ò ‹πÛΔ¡ª Ô≈Á◊≈ª ÁΔ √ªÌ-√øÌ≈Ò
Íπ≈ºÂÚ «ÚÌ≈◊ Á∂ ‘Ú≈Ò∂ ’È ÁΔ ‹ØÁ≈ Óø◊ ’ΔÂΔ
◊¬ΔÕ Ó≈‡Ø¡ª È≈Ò √‹∂ Í≥‚≈Ò «Úº⁄ √»Ï∂ Ì «Úº⁄Ø∫ Úº‚Δ
«◊‰ÂΔ «Úº⁄ ÈΩ‹Ú≈È Ù≈ÓÒ ‘ج∂Õ √Ó≈◊Ó ÁΔ «Â¡≈Δ
Ò¬Δ ÍÃ⁄≈-ÍÃ≈Í∂◊ø‚≈ Óπ«‘øÓ ⁄Ò≈¬Δ ◊¬ΔÕ ÍØ√‡
Ò≈«¬¡≈ «◊¡≈, ÓÙ≈Ò Ó≈⁄, «¬È’Ò≈Ï-«‹øÁ≈Ï≈Á
Ó≈⁄ª ÂØ∫ «¬Ò≈Ú≈ ÓΔ«‡ø◊ª, ÀÒΔ¡ª ’ΔÂΔ¡ª ◊¬Δ¡ªÕ
ÈΩ‹Ú≈Ȫ Á∂ ‹πÛ∂ «¬’º· ˘ √øÏØËÈ ’Á∂ ‘ج∂
ÏπÒ≈«¡ª È∂ «’‘≈ «’ Ù‘ΔÁ Ì◊ «√øÿ ¡ø◊∂˜
√≈Ó≈‹ «ÚØËΔ Ò«‘ Á∂ È≈«¬’ √È, ‹Ø Ì≈ «Úº⁄Ø∫
√≈Ó≈‹ Â∂ ¿π√ Á∂ ‡Ø‚Δ¡ª ÁΔ ´º‡-÷√πº‡, ‹≈Â-Í≈ Â∂
«Î’≈ÍÃ√ÂΔ ˘ ÷ÂÓ ’’∂ Óπ’øÓÒ ¡≈˜≈ÁΔ ‘≈√Ò
’È≈ ⁄≈‘πøÁ∂ √È, ¿πÈ∑ª Á≈ ¡≈ÁÙ √Ó≈‹Ú≈ÁΔ √Ó≈‹
ÁΔ √Ê≈ÍÈ≈ ’È≈ √ΔÕ
ÏπÒ≈«¡ª È∂ «’‘≈ «’ Ù‘ΔÁ Ì◊ «√øÿ Á≈ √πÍÈ≈
¡‹∂ Í»≈ È‘ƒ ‘Ø«¬¡≈Õ ¡º‹ ÚΔ Á∂Ù ¿πμÍ √≈Ó≈‹Δ
◊ÒÏ≈ ÓΩ‹»Á ˛Õ «¬√ ÁΔ ‹’Û ˘ ‘Ø Ӌϻ ’È Ò¬Δ
’∂∫Á ÁΔ ÓØÁΔ √’≈ «Í¤ÒΔ¡ª √’≈ª È≈ÒØ∫ ÚºË
ÔÂÈ ’ ‘Δ ˛Õ ¡ÓΔ’≈ È≈Ò ’ΔÂ∂ º«÷¡≈ √ÓfiΩÂ∂
˘ Ì≈ÂΔ ¿πÍ-Ó‘ªÁΔÍ Ò¬Δ Ó≈Û≈ Áº√Á∂ ‘ج∂ ÏπÒ≈«¡ª
È∂ «’‘≈ «’ «¬√ √ÓfiΩÂ∂ È≈Ò «¬º’ Í≈√∂ ª Á∂Ù ˘
¡ÓΔ’Δ ÔπºËÈΔÂΔ Á≈ Ì≈◊ΔÁ≈ ω≈ «ÁºÂ≈ «◊¡≈ ˛
Á»√∂ Í≈√∂ ◊Úª„Δ ÓπÒ’ª È≈Ò √ÏøË «Ú◊≈Û∂ ‹≈ ‘∂
‘ÈÕ
¡≈◊»¡ª È∂ «’‘≈ «’ ’∂∫Á Â∂ √»Ï≈ √’≈ª
√≈Ó≈‹Δ √Ó≈¬∂ ÁΔ √∂Ú≈ «‘ºÂ ¡≈«Ê’ ÈΔÂΔ¡ª ¿πÒΔ’
«¬È’Ò≈ÏΔ √≈‚≈ ≈‘

32

√ÂøÏ-B@AF