You are on page 1of 24

Crna Gora

ZAVOD ZA KOLSTVO

Uputstvo za implementaciju meupredmetne oblasti


Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama
kroz obavezne predmetne programe u osnovnoj koli

Podgorica,
2013.


Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama


_____________________________________________________________________________________________________________________

Uputstvo za implementaciju meupredmetne oblasti


Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama
kroz obavezne predmetne programe u osnovnoj koli
Izdava:

Zavod za kolstvo

Urednik:

Pavle Goranovi

Lektor:

Danijela ilas

Tehnika priprema i dizajn:

Danijela ilas

tampa:

Grafo Crna Gora, Podgorica

Tira:

500

Podgorica, 2013.
Uputstvo za implementaciju meupredmetne oblasti Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim
katastrofama kroz obavezne predmetne programe u osnovnoj koli uradila je Komisija u sljedeem sastavu:
mr Zoran Lalovi, predsjednik
dr Sneana Grbovi, lanica
Nada Maras, lanica
Ljiljana Vueti, lanica
CIP -
,
ISBN 978-9940-24-045-5
COBISS.CG-ID 22698512

-2Zavod za kolstvo

Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama


_____________________________________________________________________________________________________________________

Sadraj:

1. Naziv programa ......................................................................................................................................................... - 5 2. Odreenje programa ................................................................................................................................................ - 5 3. Opti ciljevi programa ............................................................................................................................................. - 6 4. Operativni ciljevi i sadraji programa................................................................................................................. - 7 5. Didaktike preporuke ............................................................................................................................................. - 17 6. Ishodi .......................................................................................................................................................................... - 20 7. Literatura ................................................................................................................................................................... - 23 -

-3Zavod za kolstvo

Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama


_____________________________________________________________________________________________________________________

-4Zavod za kolstvo

Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama


_____________________________________________________________________________________________________________________

1. Naziv programa
OBRAZOVANJE U OBLASTI VANREDNIH SITUACIJA IZAZVANIH PRIRODNIM
KATASTROFAMA za osnovne kole
2. Odreenje programa
Nasuprot parcijalizaciji, interdisciplinarni pristup i meupredmetno povezivanje su osnovni trendovi evropskog
obrazovanja. Oni su u isto vrijeme i jedan od osnovnih indikatora kvaliteta obrazovanja i u razliitim zemljama se
interdisciplinarnost podrava na razliite naine. U Crnoj Gori se podrava injenicom da su osnovne oblasti, a ne
pojedinani predmeti temelj opteg obrazovanja, kao i nastojanjem da se opteobrazovni kurikulum to vie osloni na
evropski okvir obrazovanja i razvoj kljunih kompetencija.
Inkorporiranjem meupredmetnih tema, meu kojima je obrazovanje u oblasti vanrednih situacija, u plan i program
opteg obrazovanja u Crnoj Gori ima nekoliko vanih ciljeva: da doprinesu integrativnom pristupu opteg obrazovanja i
da u veoj mjeri poveu sadraje pojedinih predmeta i predmetnih oblasti; da doprinesu tjenjem povezivanju
opteobrazovnog kurikuluma Crne Gore sa evropskim obrazovnim okvirom i tako snanije podstakne razvoj kljunih
kompetencija uenika/ca; da omogue da se u opteobrazovni kurikulum Crne Gore inkorporiraju odreeni ciljevi i
sadraji obrazovanja koji nijesu dio formalnih disciplina ili pojedinih predmeta, ili koji su po strukturi interdiciplinarni; da
opte obrazovanje u veoj mjeri podri lini i socijalni razvoj uenika/ca, te da se istakne zdravstvena, zatitna i
ekoloka uloga kole. Pored optih ciljeva, zajednikih svim meupredmetnim temama, tema obrazovanje u oblasti
vanrednih situacija, ima i svoje specifine ciljeve koji proizilaze iz pojma i sadraja vanredne situacije.

-5Zavod za kolstvo

Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama


_____________________________________________________________________________________________________________________

Vanredna situacija je stanje stvoreno dejstvom izvanrednih okolnosti, iznenada prouzrokovanih prirodnim ili ljudskim
faktorom, ime je stvorena neposredna opasnost po ivot i zdravlje ljudi, imovinu graana, ili je znaajno ugroena
ivotna sredina ili kulturno-istorijsko nasljee na odreenom podruju, koju pogoena drutvena zajednica nije u stanju
da otkloni sopstvenim snagama i sredstvima, ve je za njihovo saniranje potrebna pomo cijele zemlje, a ponekad i
meunarodne zajednice. U Crnoj Gori, vanredne situacije najeee su vezane za razorne zemljotrese, velike pokrete
stijenskih masa (klienje tla, odronjavanje stijena), poplave, dugotrajne ekstremne meteoroloke pojave, snijene lavine,
poare regionalnih razmjera i druge velike prirodne nesree.

3. Opti ciljevi programa

Cilj obrazovanja u oblasti vanrednih situacija jeste da uenici/ce ue odreene sadraje i izgrauju potrebne vjetine i
stavove za adekvatno reagovanje u vanrednim situacijama (obrazovanje u oblasti vanrednih situacija). Tokom
kolovanja uenici/ce treba da stiu znanja o bezbjednosnim rizicima, njihovim manifestacijama i posljedicama po ljude,
njihovu imovinu i ivotnu sredinu; da izgrauju svijest o potrebi da se mladi tite od bezbjednosnih rizika, i stiu vjetine
za optimalnu reagovanje u vanrednim situacijama.
Uenjem ovog predmeta uenici/ce e:

upoznati osnovne bezbjedonosne rizike, njihove manifestacije i posljedice po ljude,


stei znanje i razumijevanje sigurnosnih i zatitnih mjera i radnji u razliitim situacijama,
izgraditi svijest o potrebi zatite sebe, drugih ljudi i ivotne sredine,
stii vjetine preventivnog i sigurnosnog djelovanja u vanrednim situacijama,
osposobiti se za prepoznavanje, procjenu i upravljanje rizicima i opasnostima u razliitim situacijama,
pravovremeno, pribrano i osvijeteno postupati u razliitim kriznim situacijama, pruajui pomo sebi i drugima i
znajui kome se i kako obratiti za strunu pomo.
-6Zavod za kolstvo

Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama


_____________________________________________________________________________________________________________________

4. Operativni ciljevi i sadraji programa


TEMA 1. VANREDNE SITUACIJE
OPERATIVNI CILJEVI
Uenik/ca:
upoznaje pojam vanredne
situacije i uzroke koji ih
izazivaju;
razlikuje vrste katastrofa;
zna pojam i manifestacije
prirodnih katastrofa i posljedice
po ivot;
upoznaje tehniko-tehnoloke
katastrofe i posljedice po ivot;
procjenjuje posljedice nesrea
(studije sluaja u svijetu i u CG).

AKTIVNOSTI
Uenici/ce:
razgovaraju o vanrednim
situacijama razmjenjuju
miljenja o uzrocima koji ih
izazivaju, dovode u vezu razliite
pojave, daju primjere;
navode vrste katastrofa, grupiu
ih prema odgovarajuim
kriterijumima;
procjenjuju o posljedicama po
ivot ovjeka;
koristei slike, fotografije, audio,
video materijal itd, prepoznaju i
opisuju razliite prirodne
katastrofe;
procjenjuju o posljedicama po
ivot ovjeka, iznose zakljuke;
koristei slike, fotografije, audio,
video materijal i dr. prepoznaju i
opisuju razliite tehnikotehnoloke katastrofe;
procjenjuju o posljedicama po
ivot ovjeka;
odgovaraju "ta ako", izvode
zakljuke;
preispituju argumente kojima se
potkrijepljuju stavovi; iznose svoje
stavove.

POJMOVI
Vanredna situacija, kataklizma,
hazard; katastrofe prirodne,
antropogenog faktora (tehnikotehnoloke...)
- zemljotresi,
- poari,
- poplave,
- lavine,
- klizita,
- led na rijekama,
- ekstremne meteoroloke pojave,
- eksplozija,
- havarije (naftnoj, petrohemijskoj i
drugim industrijama), - saobraajni
udesi,
- udesi u rudnicima,
- udesi u tunelima,
- hemijska, bioloka i radioloka
kontaminacija.

-7Zavod za kolstvo

KORELACIJA
Geografija
(VI razred)
Tema: Planeta Zemlja:
- uoava promjene u prirodi
(pozitivne, negativne) koje je
prouzrokovao ovjek.
(VII razred)
Tema: Stanovnitvo i naselja na
Zemlji: - upoznaje savremene
probleme svjetskog stanovnitva,
Tema: Geografska sredina i ljudske
djelatnosti: - razumije da je razvoj
privrede uslovljen prirodnim i
drutvenim faktorima.
(IX razred)
Tema: Crna Gora prirodne
karakteristike.
Priroda
(V razred)
Tema: Uslovi ivota na zemlji:
- saznaje kako ovjek utie na ivu i
neivu prirodu.

Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama


_____________________________________________________________________________________________________________________

TEMA 2. GEOLOKI HAZARDI Zemljotresi


OPERATIVNI CILJEVI
AKTIVNOSTI
Uenik/ca:
Uenici/ce:
zna pojam seizmologije;
navode predmet prouavanja
obrazlae pojam i podjelu
seizmologije;
zemljotresa;
saraujui u manjim grupama
razumie uzroke i posljedice
analiziraju pojam zemljotresa, izdvajaju
zemljotresa;
bitne karaktristike razliitih vrsta
upoznaje instrumente za mjerenje
zemljotresa;
intenziteta/jaine zemljotresa;
uporeuju uzroke i posljedice
razlikuju faktore koji utiu na
zemljotresa, grupiu ih prema
povean seizmiki rizik;
odreenim kriterijumima (uzrocima,
zna posljedice zemljotresa (studije
nainu manifestovanja...), predviaju
sluaja u svijetu i u CG);
posljedice;
razumije uestalost pojavljivanja
demonstriraju na instrumentima,
zemljotresa u Crnoj Gori;
odreuju vanost podataka;
upoznaje se sa preventivnim
raspravljaju i prave klasifikaciju faktora,
djelovanjem i pripremanjem za
dovode ih u vezu, izvode zakljuke;
reagovanje u sluaju zemljotresa;
analiziraju tekst, odgovarajui film i
upoznaje uputstvo za postupanje
kritiki procjenjuju o posljedicama,
za vrijeme zemljotresa i ta raditi
izvode zakljuke;
prije i poslije zemljotresa;
preispituju argumente kojima se
zna brojeve slubi za hitne
potkrepljuju stavovi, iznose svoje
intervencije.
stavove;
simuliraju naine preventivnog
djelovanja, navode kada, gdje i zato;
razgovaraju o uputstvima, preispituju
ih, zakljuuju, navode kada, gdje i
zato;
ispisuju brojeve i istiu ih na vidno
mjesto u koli.

POJMOVI
Seizmologija; zemljotresi, vrste;
hipocentar, epicentar, cunami;
seizmografi, Merkalijeva skala,
Rihterova skala; seizmiki rizik.

-8Zavod za kolstvo

KORELACIJA
Geografija
(VI razred)
Tema: Planeta Zemlja: razumije
pojavu vulkana i zemljotresa.
(VII razred)
Tema: Stanovnitvo i naselja na
Zemlji: upoznaje savremene
probleme svjetskog stanovnitva.
Tema: Juna Evropa prirodne i
drutvene karakteristike: saznaje da
je Juna Evropa najvee zemljotresno
i vulkansko podruje u Evropi.
(IX razred)
Tema: Crna Gora prirodne
karakteristike.
Priroda
(VI razred)
Tema: More, Sunce, Svjetlost:
obrazlae nain prostiranja talasa u
morima i uoava uzroke njihovog
nastajanja...;
navodi uticaje morskih talasa na
obalu.

Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama


_____________________________________________________________________________________________________________________

TEMA 2. GEOLOKI HAZARDI Klizita i odroni


OPERATIVNI CILJEVI
AKTIVNOSTI
Uenik/ca:
Uenici/ce:
upoznaje pojam, vrste klizita i
objanjavaju pojam klizita i odrona;
odrona;
razvrstavaju ih prema odgovarajuim
objanjava uzroke i posljedice
pokazateljima;
nastanka klizita i odrona;
analiziraju uzroke prirodne i
zna najznaajnija klizita na
antropogene, zakljuuju o
prostoru Crne Gore;
posljedicama;
upoznaje uputstvo za ponaanje
rade oglede, istrauju i iznose
u sluaju klizita i odrona;
zakljuke;
poznaje naine smanjenja rizika
na odgovarajuim kartama Crne
od nastanka klizita i odrona.
Gore pokazuju mjesta sa uestalim
pojavljivanjima klizita, navode
uzroke i dovode ih u vezu;
sakupljaju fotografije i rade pano na
zadatu temu;
razgovaraju o uputstvima, preispituju
ih, izvode zakljuke;
procjenjuju o nainima smanjenja
rizika, preispituju argumente kojima
se potkrepljuju stavovi.

POJMOVI
Klizite, odron; Primorski pojas,
Mojde, Crmnica; Sjeverna Crna
Gora.

-9Zavod za kolstvo

KORELACIJA

Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama


_____________________________________________________________________________________________________________________

TEMA 3. HIDROMETEOROLOKI HAZARDI Ekstremne meteoroloke pojave


OPERATIVNI CILJEVI
AKTIVNOSTI
POJMOVI
Uenik/ca:
Uenici/ce:
razlikuje vrste ekstremnih
navode i kategoriu razliite
Orkanski vjetrovi, ekstremne
meteorolokih pojava;
meteoroloke pojave;
padavine, ekstremne temperature,
analizira klimatske promjene i
u manjim grupama istrauju
toplotmi udar, zaleivanje, sua...
njihov uticaj na ivotnu sredinu;
teorije i argumentuju stavove;
analiziraju tipove ekstremnih
razrauju razliite scenarije koji bi
meteorolokih pojava u Crnoj
se mogli ostvariti kao posljedica
Gori;
globalnog zagrijavanja;
obrazlau posljedice ekstremnih
sakupljaju i prikazuju slike
meteorolokih pojava u Crnoj
ekstremnih meteorolokih pojava
Gori;
u Crnoj Gori i Svijetu iz blie
poznaje uputstvo za ponaanje u
prolosti;
sluaju ekstremnih meteorolokih grafiki predstavljaju i analiziraju
pojava;
izabrane primjere;
poznaje brojeve slubi za hitne
razgovaraju, dovode u vezu,
intervencije.
razmjenjuju miljenja i stavove o
konkretnim situacijama i
podacima, izvode zakljuke;
pojanjavaju znaenja iz uputstva,
preispituju ih, razvrstavaju;
ispisuju brojeve i istiu ih na vidno
mjesto u koli.

- 10 Zavod za kolstvo

KORELACIJA
Geografija
(VI razred)
Tema: Vazduni omota Zemlje:
uoava pojave i razumije procese u
atmosferi; razlikuje elemente
(pojave) vremena iklime.
Tema: Vode na Zemlji: objanjava
vode u prirodi i nastanak padavina,
uoava osobine i kretanja morske
vode.
(VII razred)
Tema: Stanovnitvo i naselja na
Zemlji;
-upoznaje savremene probleme
svjetskog stanovnitva,
Tema: Geografska sredina i ljudske
djelatnosti
(IX razred)
Tema: Crna Gora, prirodne
karakteristike.
Priroda i tehnika
(IV razred)
Tema: Kretanje Zemlje i uticaj Sunca;
na vrijeme/se upozna sa
elementarnim nepogodama
uenik/ca se upozna sa
vremenskim nepogodama i nainima
zatite od istih (nasipi, gromobrani...).

Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama


_____________________________________________________________________________________________________________________

TEMA 3. HIDROMETEOROLOKI HAZARDI Poplave


OPERATIVNI CILJEVI
Uenik/ca:
zna pojam poplava, razlikuju vrste;
prepoznaje uzroke i karakteristike
poplava;
kauzalno povezuje uestalost
pojavljivanja i intenzitet djelovanja
poplava;
poznaje naine smanjenja rizika od
nastanka poplava;
analizira ugroenost poplavama u
Crnoj Gori;
poznaje naine za preventivno
djelovanje i pripremanje za
reagovanje u sluaju poplava;
poznaje uputstvo za postupanje za
vrijeme poplava i ta raditi prije i
poslije poplava.

AKTIVNOSTI
Uenici/ce:
navode definiciju, daju primjere za
razliite vrste i uporeuju ih;
odreuju uzroke nastanka; opisuju
ih, rade oglede, istrauju i izvode
zakljuke;
obrazlau uzroke i posljedice;
na konkretnim primjerima
dokazuju, navode argumente;
raspravljaju, formiraju sopstveni
stav o posljedicama;
diskutuju; iznose prijedloge u vezi
sa smanjenjem rizika od nastanka
poplava u svojoj sredini;
posmatarju odgovarajue filmove,
procjenjuju o posljedicama
poplava u pogoenim podrujima
i izvode zakljuke;
navode naine za preventivno
djelovanje, preispituju ih i
rangiraju;
izdvajaju kljune elemente iz
uputstva, objanjavaju zato.

POJMOVI
Poplava, vrste prirodne
niske, visoke, bujine, izvanredne,
katastrofalne... u zatvorenim
objektima, domainstvima...

- 11 Zavod za kolstvo

KORELACIJA
Geografija
(VII razred)
Tema: Srednja Evropa prirodne i
drutvene karakteristike: zna
vanost rijeke Dunav za drave kroz
koje protie.
Priroda
(VI razred)
Tema:Kopnene vode i zvuci u prirodi:
upoznaje najee zagaivae i
naine preiavanja voda.
Graansko vaspitanje
(VII razred)
Tema: Meuzavisnost i drutvo
budunosti: razumije da je svijet
meusobno povezan, da ono to se
deava u drugim dijelovima svijeta
utie i na nas same i globalnu
meuzavisnost.

Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama


_____________________________________________________________________________________________________________________

TEMA 4. POARI
OPERATIVNI CILJEVI
Uenik/ca:
poznaje pojam poara;
razlikuje uzroke nastanka poara i
njihove posljedice;
razlikuje vrste poara;
analizira poare u objektima javne
namjene, poare u stambenim,
poslovnim i stambeno-poslovnim
objektima, poare u energetskim
objektima i instalacijama, poare
u industriji, poare u saobraaju,
umske poare;
razumije osnove procesa gorenja;
upozna se sa osnovama procesa
gaenja i podjelom sredstava za
gaenje;
zna naine smanjenje rizika od
nastanka poara.

AKTIVNOSTI
Uenici/ce:
navode definiciju;
odreuju uzroke nastanka,
procjenjuju o posljedicama;
opisuju poare, grupiu ih prema
odreenim kriterijumima;
sarauju u manjim grupama
istrauju i prezentuju konkretne
zadatke;
diskutuju na datu temu i iznose
svoje stavove, argumentuju ih;
rade oglede na zadatu temu;
razvrstavaju sredstva za gaenje,
daju primjere;
uporeuju materije koje svojim
djelovanjem prekidaju proces
gorenja;
daju konkretne primjere kojima se
smanjuje mogunost pojavljivanja
poara i objanjavaju ih.

POJMOVI
Poar, vrste poara, procesi gorenja i
gaenja; voda, pjena, prah,
ugljendioksid, hemijska, inertna
sredstva za gaenje, aerosolni
generatori i priruna sredstva za
gaenje.

KORELACIJA
Geografija
(VI razred)
Tema: Biljni i ivotinjski svijet na
Zemlji: shvata odnos ovjek
vegetacija i potrebu unapreivanja i
zatite biljnog i ivotinjskog svijeta.
(VII razred)
Tema: Stanovnitvo i naselja na
Zemlji: upoznaje savremene
probleme svjetskog stanovnitva.
(VIII razred)
Tema: Juna Amerika geografske
zanimljivosti;
-objanjava Amazoniju, carstvo vode I
uma.
(IX razred)
Tema: Crna Gora prirodne
karakteristike.
Priroda i tehnika
(IV razred)
Tema: Raznolikost u prirodi: upozna
vrste materije, tenosti i gasove;
utvrdi tehnike i tehnoloke osobine
materije papirnih materijala, gline,
plastelina, drveta.

- 12 Zavod za kolstvo

Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama


_____________________________________________________________________________________________________________________

TEMA 4. POARI
OPERATIVNI CILJEVI
Uenik/ca:
upoznaje preventivne mjere
zatite od poara;
upoznaje mjere preventivne
zatite na otvorenom prostoru i u
zatvorenom prostoru
objanjava naine preventivnog
djelovanja i pripremanja za
reagovanje u sluaju poara
(opasnosti prilikom nastanka
poara, kretanje kroz zadimljeni
prostor, upotreba aparata za
poetno gaenje poara...);
poznaje uputstvo za postupanje u
sluaju poara;
kauzalno povezuje ugroenost
poarima u Crnoj Gori.

AKTIVNOSTI

POJMOVI

Uenici/ce:
navode mjere preventivne zatite;
iznose navode zato;
razgovaraju o mjerama preventivne
zatite, uporeuju ih, izvode
zakljuke;
analiziraju tekst tako da u njemu
identifikuju nain djelovanja i
namjenu teksta;
razgovaraju i izdvajaju kljune
elemente iz uputstva, odgovaraju
"ta ako", izvode zakljuke;
procjenjuju o uzrocima i
posljedicima, preispituju argumente,
izvode zakljuke.

- 13 Zavod za kolstvo

KORELACIJA
Biologija sa ekologijom
(VII razred)
Tema: Kopneni ekosistemi:
procjenjuje uzroke i
posljedice degradacije uma;
Tema: Zatita i unapreivanje ivotne
sredine: uticaj ovjeka u biosferi i
negativne posljedice njegovog
djelovanja,
analizira uzroke I posljedice
promjene ekosistema,
otkriva i razmatra naine rjeavanja
problema zagaivanja;
procjenjuje stepen
ugroenosti flore i faune;
pronalazi rjeenja o zatiti flore i
faune; procjenjuje stepen
ugroenosti flore i faune.

Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama


_____________________________________________________________________________________________________________________

TEMA 5. SISTEM ZATITE I SPAAVANJA OD PRIRODNIH I DRUGIH NESREA


OPERATIVNI CILJEVI
AKTIVNOSTI
POJMOVI
Uenik/ca:
Uenici/ce:
kroz primjere upoznaje ulogu i
analiziraju organizacionu emu
Sistem zatite i spaavanja; subjekti u
nain uspostavljanja kontakta sa
sistema zatite i spaavanja u
sistemu zatite i spaavanja; slube
slubama za hitne intervencije
Crnoj Gori;
za hitne intervencije.
(hitna pomo, vatrogasaci i
analiziraju primjere djelovanja
policija);
pojedinih subjekata u sistemu
kroz primjere upoznaje ulogu
zatite i spaavanja u Crnoj Gori
pojedinih subjekata u sistemu
(npr. djelovanje operativnih
zatite i spaavanja Crne Gore;
jedinica, dobrovoljnih drutava;
kroz primjere upoznaje ulogu i
Zavoda za hidrometeorologiju i
nain uspostavljanja kontakta sa
seizmologiju Crne Gore; Gorske
slubama za hitne intervencije
slube za spaavanje; Crvenog
(hitna pomo, vatrogasaci i
krsta itd);
policija).
posjeta i razgovor sa pripadnicima
slubi za hitne intervencije.

KORELACIJA
Poznavanje drutva
(IV razred)
Teme: Moja kola i moje mjesto i
okolina
Poznavanje drutva
(V razred)
Tema: Moja optina i Crna Gora.
Graansko vaspitanje
(VI razred)
Teme: kola; Lokalna zajednica;
Drava (izborna tema: Solidarnost na
djelu).
Priroda i tehnika
(IV razred)
Teme: Kretanje i saobraaj.

- 14 Zavod za kolstvo

Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama


_____________________________________________________________________________________________________________________

TEMA 6. PREVENCIJA I POSTUPANJE


OPERATIVNI CILJEVI
AKTIVNOSTI
Uenici/ce:
Uenik/ca:
kroz primjere analiziraju znaaj
upoznaje ulogu sistem ranog
sistema ranog upozoravanja i
upozoravanja i obavjetavanja
obavjetavanja i preventivnih mjera
stanovnitva i znaaj prevencije i
za eventualne venredne situacije
pripremljenosti stanovnitva za
(sluajevi kada je stanovnitvo bilo
djelovanje u vanrednim situacijama;
pripremljeno i kada nije bilo
upoznaje osnovne naine
pripremljeno);
postupanja u vanrednim
analiziraju svoju ulogu i ponaanje u
situacijama i ulogu pojedinih
vanrednim situacijama kao i ulogu
sredstva i opreme zatite i
pojedinih sredstava zatite (npr. ulogu
spaavanja;
i nain korienja aparata za poetno
upoznaje ulogu pojedinih mjera za
gaenje poara);
zatitu i spaavanje.
u parovima ili u manjim grupama

POJMOVI
Prevencija; sistem ranog
upozoravanja i obavjetavanja;
postupanje u vanrednoj sitauaciji;
sredstva i oprema za zatitu i
spaavanje; mjere za zatitu i
spaavanje.

predstavljaju ulogu pojedinih mjera


zatite i spaavanja (evakuacija;
sklanjanje; zbrinjavanje; radioloka,
hemijska i bioloka zatita;
spaavanje iz ruevina; zatita i
spaavanje od poplava; od poara; od
neeksplodiranih ubojnih i eksplozivnih
sredstava; prva medicinska pomo;
zatita i spaavanje ivotinja i
proizvoda ivotinjskog porijekla;
zatita i spaavanje biljaka i
proizvoda biljnog porijekla; traganje i
spaavanje na moru; traganje i
spaavanje prilikom udesa i nezgoda
u civilnom vazduhoplovstvu;
asanacija terena; tehnika zatita lica,
prostora i objekata.)

- 15 Zavod za kolstvo

KORELACIJA
Osnovi tehnike
(V razred)
Tema: Tehnika i ekologija.
Osnovi tehnike
(VII razed)
Teme: Graevinska tehnika;
Mainska tehnika; Pogonske maine i
transportni sistemi.
Poznavanje drutva
(IV razred)
Teme: Moja kola i moje mjesto i
okolina.
Poznavanje drutva
(V razred)
Tema: Moja optina i Crna Gora.

Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama


_____________________________________________________________________________________________________________________

TEMA 6. PREVENCIJA I POSTUPANJE


OPERATIVNI CILJEVI
Uenik/ca:
upoznaje i analizira znaaj
evakuacije kao dijela plana zatite
i spaavanja u kolskim i drugim
ustanovama;
upoznaje svrhu i sredstva, i
uvjebava neke postupke prve
medicinske pomoi.

AKTIVNOSTI

POJMOVI

Uenici/ce:
upoznaju plan evakuacije,
analiziraju njegov znaaj i
uvjebavaju evakuaciju u kolskim
uslovima;
u grupama analiziraju svrhu i znaaj
prve pomoi, samopomo,
uzajamna pomo i pomo drugom
licu;
upoznaju se sa sredstvima za
pruanje prve pomoi i osnovnim
principima pri ukazivanju prve
pomoi;
uvjebavaju postupanje sa
povrijeenim, oboljelim i
kontaminiranim osobama.

Evakuacija u koli; prve medicinske


pomoi.

- 16 Zavod za kolstvo

KORELACIJA
Graansko vaspitanje
(VI razred)
Teme: kola; Lokalna zajednica;
Drava (izboran tema: Solidarnost na
djelu).
Fiziko vaspitanje
(V, VI, VII,VIII, IX razred)
Biologija
(IX razred)
Teme: Organizacija tijela; Koa;
Sistem organa za kretanje; Krvni
sistem.

Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama


_____________________________________________________________________________________________________________________

5. Didaktike preporuke
Ciljevi nastave su dati tabelarno i razvrstani su po temama. Ostvaruju se kroz aktivnosti uenika/ca. Aktivnosti mogu
istovremeno sluiti ostvarivanju vie ciljeva, a isto tako jedan cilj se moe realizovati kroz vie razliitih aktivnosti.
Primjeri aktivnosti su samo prijedlozi, a nastavnik/ca moe koristiti i druge aktivnosti za ostvarivanje ciljeva. Prouavanja
pojedinih tema treba prilagoditi prirodi odgovarajuih predmeta, odnosno postojeim ciljevima.
Naglasak u nastavi ovih ciljeva je na aktivnom ueu uenika/ca i konstruktivnim komunikacijama izmeu samih
uenika/ca i uenika/ca i nastavnika/ca (pojedinano i u grupi), na podsticanju razliitih nivoa misaonih aktivnosti, ali i na
uvjebavanju praktikovanju vjetina u razliitim situacijama.
Takoe, potrebna je stalna saradnja i dogovor uitelja/ice i nastavnika/ce. Postiu se redovnim raspravama o
povezanosti ovih obrazovnih ciljeva kroz razliita obrazovna podruja ili predmete, te razmjenom miljenja o metodama i
mogunostima organizacije nastave.
Veoma je vana upotreba savremenih audio-vizuelnih sredstava koja pomau uenicima/cama da formiraju sliku o
raznovrsnim prirodnim nepogodama. Upotreba kompjutera (simulacija prirodnih i drugih elementarnih nepogoda, obrada
rezultata mjerenja, modeliranje...) je skoro obavezna, a da bi se doprinijelo boljem kvalitetu nastave oiglednoj nastavi,
samim tim i temeljnijim, trajnijim i primjenljivijim znanjima uenika/ca. Ovo se odnosi na sve tipove asova i naine rada.
Time uenici/ce razvijaju razumijevanje za sloenost problema to ih donose prirodni, tehniki, tehnoloki ili bioloki
dogaaji.
Realizacija ciljeva podrazumijeva najefektniju komunikaciju sa strunim licima i organizacijama, a prije svih sa
optinskim slubama za vanredne situacije.
Posebno je vano stvarati uslove i atmosferu na asu koji podstiu uenike/ce da problematizuju, iznose dileme,
diskutuju. Neophodno je upotrebljavati razliite relevantne izvore znanja i nastavna sredstva koja podstiu uee,
posmatranje, samostalno istraivanje, eksperimentisanje, otkrivanje, zakljuivanje, znatielju.
- 17 Zavod za kolstvo

Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama


_____________________________________________________________________________________________________________________

Svoju punu potvrdu treba da nau, tehnike i metode aktivnog uenja i nastave, interaktivnog uenja to e
uenicima/cama pomoi da razvijaju i stiu vjetine kritikog miljenja, odgovornosti, podrke, saradnje, tolerancije
Neke specifine tehnike koje se koriste u takvim pristupima su: rad u manjim grupama, simulacija, igranje uloga,
uenike prezentacije, studije sluajeva, esej, kontinuum vrijednosti, debate za i protiv, korienje literature i medija,
gost na asu, rad na terenu, mali ueniki projekti itd. Uenici/ce otkrivaju i uspostavljaju viestruke i raznolike odnose
izmeu navedenih dogaaja i donose relevantne zakljuke.
asovi odjeljenske zajednice, kao i vannastavne aktivnosti mogu biti dodatni "prostor. Pristup sadrajima i problemima
koji se rjeavaju u odjeljenskim zajednicama postaje jo jedno mjesto u koli gdje je mogue praktikovati sposobnosti i
vjetine koje se afirmiu kroz ove meupredmetne teme. Svakako ovi sadraji mogu biti implementirani kroz znaajan
dio nastavnih programa u dijelog slobodnog kutrikuluma tj. dijela koji se odnosi na saradnju kole i lokalne sredine.
Preporuuje se da nastavnik/ca, zajedno sa uenicima/cama izlae razliite materijale koje uenici/ce sakupljaju ili
samostalno kreiraju na vidnom mjestu u uionici.

- 18 Zavod za kolstvo

Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama


_____________________________________________________________________________________________________________________

Predlae se realizacija programa kroz predmete: Geografija, Poznavanje drutva, Priroda i tehnika, Priroda, Osnovi
tehnike, Graansko vaspitanje, Biologija sa ekologijom; Biologija i Fiziko vaspitanje.
Razred
IV razred

V razred

VI razred

VII razred

VIII razred
IX razred

Predmet/teme
Poznavanje drutva Teme: Moja kola i Moje mjesto i okolina.
Priroda i tehnika Teme: Kretanje i saobraaj; Raznolikost u prirodi; Kretanje Zemlje i uticaj Sunca na vrijeme/se upozna sa
elementarnim nepogodama.
Fiziko vaspitanje.
Priroda Tema: Uslovi ivota na zemlji.
Poznavanje drutva Tema: Moja optina i Crna Gora.
Osnovi tehnike Tema: Tehnika i ekologija.
Fiziko vaspitanje.
Geografija Teme: Planeta Zemlja; Vazduni omota zemlje; Vode na zemlji; Biljni i ivotinjski svijet.
Priroda Tema: Kopnene vode i zvuci u prirode; More, Sunce, Svjetlost.
Graasko vaspitanje Teme: kola; Lokalna zajednica; Drava (izboran tema: Solidarnost na djelu).
Fiziko vaspitanje.
Geografija Teme: Stanovnitvo i naselja na zemlji; Geografska sredina i ljudske djelatnosti; Evropa prirodne i drutvene
karakteristike; Juna Evropa prirodne i drutvene karakteristike; Srednja Evropa-prirodne i drutvene karakteristike;
Biologija sa ekologijom Tema: Kopneni ekosistemi; Zatita i unapreivanje ivotne sredine.
Osnovi tehnike Tema: Graevinska tehnika; Mainska tehnika; Pogonske maine i transportni sistemi.
Graansko vaspitanje Tema: Meuzavisnost i drutvo budunosti.
Fiziko vaspitanje.
Geografija Tema: Juna Amerika -geografske zanimljivosti
Fiziko vaspitanje.
Geografija Tema: Crna Gora prirodne karakteristike.
Biologija Teme: Organizacija tijela; Koa; Sistem organa za kretanje; Krvni sistem.
Fiziko vaspitanje.
- 19 Zavod za kolstvo

Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama


_____________________________________________________________________________________________________________________

6. Ishodi
Tema 1: Vanredne situacije
Uenik/ca treba da:
zna pojam vanredne situacije;
razlikuje uzroke koji izazivaju vanredne situacije;
objasni razlike izmeu prirodnih i tehniko-tehnolokih katastrofa;
zna prirodne katastrofe-vrste, uzroke i posljedice;
zna tehniko-tehnoloke katastrofe vrste, uzroke i posljedice;
procjenjuje na primjerima, vrste i stepen posljedica, identifikuje uzroke.
Tema 2: Geoloki hazardi
Zemljotresi
Uenik/ca treba da:
zna pojam seizmologije;
zna pojam zemljotresa;
objasni podjelu zemljotresa;
zna uzroke i posljedice zemljotresa;
prepozna instrumente za mjerenje intenziteta/jaine zemljotresa;
pojanjava faktore koji utiu na povean seizmiki rizik;
analizira posljedice zemljotresa u Svijetu i Crnoj Gori;
objasni uestalost pojavljivanja zemljotresa u Crnoj Gori;
objasni postupke za preventivno djelovanje i pripremanje za reagovanje u sluaju zemljotresa;
uporedo analizira uputstva za postupanje za vrijeme zemljotresa i ta treba raditi prije i poslije zemljotresa.
- 20 Zavod za kolstvo

Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama


_____________________________________________________________________________________________________________________

Klizita i odroni
Uenik/ca treba da:
zna pojam, vrste klizita i odrona;
zna uzroke i posljedice nastanka klizita i odrona;
nabraja i opisuje znaajna klizita na prostoru Crne Gore;
objasni postupke za ponaanje u sluaju pojave klizita i odrona;
obrazloi naine smanjenja rizika od pojave klizita i odrona.
Tema 3: Hidrometeoroloki hazardi
Estremne meteoroloke pojave
Uenik/ca treba da:
navede i opie ekstremne meteoroloke pojave;
objasni klimatske promjene i njihov uticaj na ivotnu sredinu;
objasni tipove ekstremnih meteorolokih pojava u Crnoj Gori;
na konkretnim primjerima obrazlae posljedice ekstremnim meteorolokim pojavama u Crnoj Gori;
analizira uputstvo za ponaanje u sluaju ekstremnih meteorolokih pojava.
Poplave
Uenik/ca treba da:
zna pojam poplava;
zna vrste poplava;
zna uzroke i na konkretnim primjerima opisuje poplave;
objasni uestalost pojavljivanja i intenzitet djelovanja poplava;
navede i objasni naine smanjenja rizika od nastanka poplava;
- 21 Zavod za kolstvo

Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama


_____________________________________________________________________________________________________________________

objasni da promjene koje se deavaju usled poplava donose mnogobrojne probleme: zagaivanje ivotne
sredine, opasne bolesti, ekonomske i socijalne probleme i dr.;
navede naine za preventivno djelovanje i pripremanje za reagovanje u sluaju poplava;
obrazloi uputstvo za postupanje za vrijeme poplava i zna ta raditi prije i poslije poplava.

Tema 4: Poari
Uenik/ca treba da:
navodi pojam poara;
zna uzroke i posljedice nastanka poara;
opie karakteristine poare (u objektima razliite namjene, umske, u saobraaju...);
zna osnov procesa gorenja i gaenja;
navodi sredstva za gaenje poara;
zna nain smanjenja rizika od nastanka poara;
zna preventivne mjere zatite od poara (na otvorenom i zatvorenom prostoru);
objasni naine preventivnog djelovanja i postupke za reagovanje u sluaju poara;
obrazloi uputstvo za postupanje u sluaju poara;
kauzalno povee ugroenost poarima u Crnoj Gori.
Tema 5: Sistem zatite i spaavanja od prirodnih i drugih nesrea
Uenik/ca treba da:
zna ciljeve, zadatke i organizaciju sistema zatite i spaavanja u Crnoj Gori;
poznaje ulogu pojedinih subjekata u sistemu zatite i spaavanja Crne Gore;
zna ulogu i nain uspostavljanja kontakta sa sa slubama za hitne intervencije (hitna pomo, vatrogasaci i
policija).

- 22 Zavod za kolstvo

Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama


_____________________________________________________________________________________________________________________

Tema 6: Prevencija i postupanje


Uenik/ca treba da:
zna ulogu sistema ranog upozoravanja i obavjetavanja stanovnitva i znaaj prevencije i pripremljenosti
stanovnitva za djelovanje u vanrednim situacijama;
zna osnovne naine postupanja u vanrednim situacijama i ulogu pojedinih sredstava i opreme za zatitu i
spaavanje (npr. aparat za poetno gaenje poara);
zna da objasni ulogu nekih od mjera za zatitu i spaavanje;
zna svoju ulogu u planu evakuacije u kolskim uslovima;
pravilno primjenjuje neki od postupaka prve medicinske pomoi;
poznaje osnovne mjere preventivne medicinske zatite u katastrofama.

7. Literatura
1. D. Vidovi: Uticaj poara na ivotnu sredinu, Novi izazovi za budunost, 32 nacionalna konferencija o kvalitetu,
Kragujevac, 2005.Nacionalna strategija za vanredne situacije, Vlada Republike Crne Gore, Ministarstvo
unutranjih poslova, Sektor za vanredne situacije i civilnu bezbjednost, jul 2005.
2. Prostorni plan Crne Gore do 2020. godine, Ministarstvo za ekonomski razvoj, Podgorica, mart 2008.
3. S. Pavievi: Studija o ugroenosti od klimatskih promjena: Crna Gora, SEEFCCA, 2012.
4. T. Marjanac: Tko je odgovoran za geoloke hazarde, Priroda, Zagreb, 2012.
5. United States Agency for Internatonal Development (USAID) Upravljanje vanrednim situacijama i procena
ugroenosti na lokalnom nivou, 2008.
6. Z. Begovi: Kapaciteti za odgovor na ekstremne meteoroloke pojave u Crnoj Gori, Nauka, bezbednost, policija,
vol. 16, br. 1. 2012.

- 23 Zavod za kolstvo

Obrazovanje u oblasti vanrednih situacija izazvanih prirodnim katastrofama


_____________________________________________________________________________________________________________________

Izvori:
1. Izvori paljenja i uzroci poara: http://www.dodaj.rs/f/1l/eh/4kDaPg7h/uzroci-pozara.pdf.
2. Faze razvoja poara: www.drrrc.rs/nastava/nastava/.../faze%20razvoja%20pozara.doc.
3. Ekstremne vremenske prilike: http://polj.uns.ac.rs/~meteorologija/Meteorologija/ekstremne_vr_prilike_grad.pdf
Nastavnici/ce mogu dopuniti literaturu i preporuiti korienje drugih izvora u cilju aktualizacije nastave, usljed novih
dostignua i znanja.

- 24 Zavod za kolstvo