You are on page 1of 647

“ARHIVSKA PRAKSA” 19

Izdavači:

Arhiv Tuzlanskog kantona Društvo arhivskih zaposlenika Tuzlanskog kantona

Za izdavače:

mr. Omer Zulić

Organizacioni odbor:

mr. Omer Zulić (predsjednik), dr. Izet Šabotić, Ešefa Begović, Hatidža Fetahagić, dr. Walter Brunner, Marijana Galušić, mr. Mirjana Marinković- Lepić, Tunjo Đordić, dr. Azem Kožar, dr. Peter Pavel Klasinc, Saneta Adrović, dr. Sead Selimović, Selma Isić, Adnan Tinjić, Asija Filan, Spomenka Pelić.

Redakcija:

dr. Izet Šabotić (predsjednik), mr. Sejdalija Gušić, dr. Živana Heđbeli, Selma Isić, dr. Azem Kožar, dr. Miroslav Novak, dr. Sead Selimović, mr. Omer Zulić, dr. Peter Wiesflecker

Odgovorni urednik:

dr. Izet Šabotić

Urednik:

dr. Azem Kožar

Lektor:

Hatidža Fetahagić mr. Alma Hasukić

Korektori:

Selma Isić mr. Jasmin Jajčević

Prevod na engleski jezik:

Adnan Tinjić

Prevod sa slovenačkog jezika:

Maksida Hajdarević

Štampa:

“OFF-SET”

Za štampariju:

Sadika Murić

Časopis je indeksiran u C.E.E.O.L.

Tiraž:

500 primjeraka

Saglasnost za izdavanje Časopisa dalo je Ministarstvo za obrazovanje, nauku, kulturu i sport Tuzlanskog kantona pod brojem 10/1-452-20-2/98, od 08.05.1998. godine.

Sjedište Redakcije je u Arhivu Tuzlanskog kantona, Franje Ledera 1, 75000 Tuzla, Tel/fax: ++387 35 252 620 e-mail: arhiv.tk@bih.net.ba

“ARCHIVAL PRACTICE” 19

Publisher:

Arhiv Tuzlanskog kantona Društvo arhivskih zaposlenika Tuzlanskog kantona

For Publisher:

mr. Omer Zulić

Organisational Board:

mr. Omer Zulić (president), dr. Izet Šabotić, Ešefa Begović, Hatidža Fetahagić, dr. Walter Brunner, Marijana Galušić, mr. Mirjana Marinković-Lepić, Tunjo Đordić, dr. Azem Kožar, dr. Peter Pavel Klasinc, Saneta Adrović, dr. Sead Selimović, Selma Isić, Adnan Tinjić, Asija Filan, Spomenka Pelić.

Editors:

dr. Izet Šabotić (president), mr. Sejdalija Gušić, dr. Živana Heđbeli, Selma Isić, dr. Azem Kožar, dr. Miroslav Novak, dr. Sead Selimović, mr. Omer Zulić, dr. Peter Wiesflecker

Editor-in-Chief:

dr. Izet Šabotić

Editor:

dr. Azem Kožar

Lektor:

Hatidža Fetahagić mr. Alma Hasukić

Proff Readers:

Selma Isić mr. Jasmin Jajčević

English Translation:

Adnan Tinjić

Slovenian Translation:

Maksida Hajdarević

Print:

“OFF-SET”

For “OFF-SET”

Sadika Murić

The journal is indexed in C.E.E.O.L.

Edition:

500 copies

Ministry of Education, Culture and Sport of Tuzla Podrinje Canton has given approval No 10/1-452- 20-2/98, on May 8.1998. to publish this magazine.

Sead of the Editorial Board Archives Canton Tuzla, Franjo Leder 1, 75000 Tuzla, Tel/fax + +387 35 252 620 e-mail: arhiv.tk@bin.net.ba

UDK 930.25

ISSN 1512-5491

ARHIVSKAPRAKSA

ARCHIVALPRACTICE

19

ARHIVSKA PRAKSA, GOD. 19/2016, STR.1-638, TUZLA 2016.

SADRŽAJ

UMJESTO PREDGOVORA

1

INSTEAD OF THE FOREWORD

5

I

ARHIVISTIKA I ARHIVSKA SLUŽBA

Selma ISIĆ, Pregled arhivskih fondova i zbirki Arhiva Tuzlanskog kantona

11

Mr. Mirjana KAPISODA, Stevan RADUNOVIĆ, Pregled stanja registraturske i ahivske građe u Državnom arhivu Crne Gore

29

Mr. sc. Marijana TODOROVIĆ BILIĆ, Pregled stanja arhivske i dokumentarne građe u ministarstvima Vlade Republike Srpske

41

Ilija VUČUR, Pregled arhivskoga gradiva Republike Srpske Krajine u Hrvatskom memorijalno- dokumentacijskom centru Domovinskog rata i državnim arhivima Republike Hrvatske

50

Dr. sc. Nada BULIĆ, Ivana POSEDI, Objava arhivskog gradiva – potreba ili suvišak

58

Maja KOVAČEVIĆ KUZMANIĆ, Utjecaj sređenosti gradiva u arhivima na dostupnost i korisničku funkciju u suvremenom informatičkom okruženju

69

Vladimir JEKIĆ, Uticaj sređenosti registraturske i arhivske građe Ureda za zaštitu jugoslovenske imovine u inostranstvu na korisničku funkciju

81

Sadika MASLAK, Uticaj sređenosti arhivske građe pravosudne provenijencije u arhivima na korisničku funkciju iste – iskustvo Arhiva USK-a

89

Marija TODOROVIĆ, Registraturska sređenost arhivske građe u nastajanju u funkciji njenog korišćenja

96

Dr. sc. Jasna POŽGAN, Korištenje arhivskog gradiva iz oblasti gospodarstva – mogućnosti i perspektive

106

Olivera SOLDATOVIĆ,

Nesređenost arhivske građe i druge prepreke slobodnom pristupu informacijama u

Arhivu Republike Srpske

117

Prof. dr. Alenka ŠAUPERL, prof. dr. Polona VILAR, prof. dr. Izet ŠABOTIĆ, dr. Zdenka SEMLIČ RAJH, Luka MEZEK, Hatidža FETAHAGIĆ,

Profil korisnika koji treba Arhiv za ostvarivanje građanskih prava

123

Hatidža FETAHAGIĆ, Arhivski fondovi i zbirke u službi korisnika – iskustvo Arhiva Tuzlanskog kantona

135

Dr. sc. Miroslav NOVAK, Količina, obim i medij kao elementi upravljanja arhivskom građom

148

Žarko ŠTRUMBL, mag. Gašper ŠMID,

Upotreba arhivskog gradiva s osjetljivim podacima u Republici Sloveniji i nekim

državama Evropske unije

161

Mr. Jasmin JAJČEVIĆ,

Značaj i korištenje arhivskih zbirki i njihova tehničko-tehnološka zaštita – iskustva

Arhiva Tuzlanskog kantona

174

Nina GOSTENČNIK, Obrada arhivskog gradiva nesređenih fondova

192

Snežana PETROV, Stanje preventivne zaštite arhivske i registraturne građe u Srbiji

205

Слободанка ЦВЕТКОВИЋ, Етички кодекс архивиста у Србији – познавање, проблеми, примена

218

Mr. sc. Omer ZULIĆ, Zakonski aspekti preuzimanja arhivalija od fizičkih lica i njihov značaj za korištenje – iskustva Arhiva Tuzlanskog kantona

235

Dr. sc. Aco ANGELOVSKI, Osvrt na neka pitanja odraza pravne regulative na stanje arhivske i registraturne

građe u Republici Makedoniji

247

Prof. dr. Azem KOŽAR, Kaznene odredbe u arhivskom zakonodavstvu Bosne i Hercegovine

258

Devleta FILIPOVIĆ, Filmski arhiv - stanje i perspektive zaštite audiovizuelne baštine Bosne i Hercegovine

270

Aleksander LAVRENČIČ, Arhiva TV Slovenija i rad na portalu EUscreenXL

279

Adnan TINJIĆ, Zaštita audio-vizuelne građe u VHS formatu – iskustva Arhiva Tuzlanskog kantona

286

Siniša DOMAZET, Digitalna fotografija u Arhivu Bosne i Hercegovine – pristup u praksi

294

Josipa MARAS KRALJEVIĆ,

Uporaba i značaj digitalne baze fotografija na primjeru Hrvatskog memorijalno-

dokumentacijskog centra Domovinskog rata

307

Omer BAJIĆ, Specifičnosti sređivanja Zbirke fotografija i razglednica Historijskog arhiva Sarajevo

314

Ksenija LONČARIĆ, prof. dr. Hrvoje STANČIĆ, Mogućnost interoperabilnosti elektroničkih usluga tijela državne uprave na međunarodnoj razini

322

Josip MIHALJEVIĆ,

Mrežne stranice arhivskih ustanova kao suvremeni informacijski izvor i podrška za

poslovanje

330

Mr. sc. Mirjana MARINKOVIĆ-LEPIĆ, Savremeni komunikacijski kanali u arhivima Hrvatske i Bosne i Hercegovine

347

Mr. sc. Ljerka VUK, Kristijan KARAJIĆ, Kulturna politika i menadžment arhiva u funkciji predstavljanja arhiva javnosti

366

Saneta ADROVIĆ, Arhivske izložbe kao oblik unapređenja međuarhivske i međunarodne saradnje –

iskustva Arhiva Tuzlanskog kantona

390

Dr. Tatjana KIKIĆ, Tatjana JOVANOVIĆ, Uloga i funkcija arhivske biblioteke – iskustva Arhiva Srbije

404

Valentina PETAROS JEROMELA, Arhivi italijanske manjine na području Republike Slovenije – Da li su zaista potrebni?

410

Dr. sc. Peter PAVEL KLASINC, Privatni arhivi u arhivskoj teoriji i praksi

425

Jugoslav VELJKOVSKI, Mesto i uloga arhivske zgrade u sistemu zaštite arhivske građe – sa osvrtom na novu zgradu Istorijskog arhiva Grada Novog Sada

435

II

IZ DRUGIH ČASOPISA

Natalija GLAŽAR, Arhivi u digitalnom dobu stanje država članica EU-a i arhiva Europske komisije

449

III

IZ GRAĐE

Prof. dr. Senaid HADŽIĆ, Između jugoslavenstva i hrvatstva: Bosna i Bošnjaci u ideologiji ilirizma

471

Prof. dr. Izet ŠABOTIĆ,

Uzurpacija zemljišnih posjeda u Bosni i Hercegovini u svjetlu agrarne legislative

od austrougarske uprave do 1948. godine

495

Prof. dr. Sead SELIMOVIĆ, Obnova naselja Tuzlanskog okruga porušenih u Drugom svjetskom ratu

514

Mr. Vedran MUIĆ, Problematičan korisnik, problematično gradivo: povjesničar i istraživanje dokumentacije oružanih snaga Nezavisne Države Hrvatske

527

IV

PRIKAZI

Ešefa Begović, „Arhivski zapisi“, Časopis za arhivsku teoriju i praksu, godina XXII/2015, broj 1,

Saneta ADROVIĆ,

„Glasnik arhiva i Arhivističkog udruženja Bosne i Hercegovine“, broj XLV/2015,

Sarajevo 2015,

546

Mr. sc. Danijel JELAŠ, Marta Mihaljević, Milica Mihaljević, Hrvoje Stančić, “Arhivistički rječnik:

englesko hrvatski: hrvatsko-engleski”. Zagreb: Zavod za informacijske studije Odsjeka za informacijske znanosti Filozofskog fakulteta Sveučilišta u Zagrebu,

2015,

548

Mr. Jasmin JAJČEVIĆ, „Historijska misao (Historical Thought)“, god. I, br. 1, Društvo historičara

Tuzlanskog kantona i Odsjek za historiju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Tuzli,

Tuzla 2015,

551

Prof. dr. Sead SELIMOVIĆ, Tomislav Išek, „Mjesto i uloga Hrvatskog kulturnog društva Napredak u

društvenom životu Hrvata Bosne i Hercegovine između dva svjetska rata (1918–

1941)”, Izdavač: Institut za istoriju, Sarajevo 2015,

557

Dr. Senija MILIŠIĆ, naučni savjetnik, Danijel Vojak, Bibijana Bapo, Alen Tahiri, “Stradanje Roma u Nezavisnoj Državi

Hrvatskoj 1941–1945”, Institut društvenih znanosti Ivo Pilar, Romsko nacionalno

vijeće, Zagreb 2015,

562

Dr. Safet BANDŽOVIĆ, naučni savjetnik, “Potka srpskog identiteta: antizapadnjaštvo, rusofilstvo, tradicionalizam”, Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji, Beograd 2016,

568

Prof. dr. Izet ŠABOTIĆ, Mr. Šefko Sulejmanović, Monografija “Tuzlanski džemati”, Tuzla 2016,

575

Adnan HADŽIABDIĆ, Senada Jusić, “Žuta zgrada pored Miljacke”, JU Srednja škola poljoprivrede, prehrane, veterine i uslužnih djelatnosti Sarajevo, Historijski arhiv Sarajevo, Sarajevo 2015, 108.

580

V

IZVJEŠTAJI

Mr. Jasmin JAJČEVIĆ,

Kulturno-obrazovna djelatnost Arhiva Tuzlanskog kantona u periodu od jula 2015.

do jula 2016. godine

587

Ešefa BEGOVIĆ, Zapisnik o toku 28. međunarodnog savjetovanja „Arhivska praksa 2015“, Tuzla, 1.

i 2. oktobar 2015. godine (Hotel „Tuzla“)

601

Milena GAŠIĆ, Konferencija „Arhivi Slavenskih država“, Kratak pregled konferencija održanih u

periodu od 2010. do 2015. godine

609

Mr. sc. Mersiha IMAMOVIĆ, Izvještaj o održanoj Međunarodnoj naučnoj konferenciji „Odnosi Bosne i Hercegovine sa susjedima kroz historiju“, Tuzla 18-19. novembra

612

Adnan TINJIĆ, Izvještaj sa Okruglog stola “Memoarska građa i usmena predaja – značaj za naučna istraživanja”, Tuzla, 15. decembar 2015. godine

616

Mr. Zenita FAZLIĆ, Saneta ADROVIĆ, Naučni skup „Dokumentaciona osnova ratnih zbivanja u Bosni i Hercegovini 1992–1995“, Tuzla, 5. decembar

618

Selma ISIĆ,

Izvještaj sa Međunarodne konferencije “Arhivi i tržište”, 11. i 12. maj 2016. godine

621

Jezero Modrac – Lukavac

UMJESTO PREDGOVORA

Skoro dva desetljeća časopis Arhivska praksa je prisutan u stručnoj i naučnoj javnosti, pobuđujući veliki interes, prije svega arhivske, ali i ukupne naučne javnosti kako u Bosni i Hercegovini, tako i zemljama okruženja. Njegovo trajanje je potvrda njegove potrebnosti, kvalitete i istrajnosti na planu unapređenja arhivske struke i nauke. Naime, časopis Arhivska praksa svojim sadržajima daje nemjerljiv doprinos unapređenju arhivske struke, a posebno njene praktične komponente, jer je u koncepciji časopisa akcenat dat na pragmatičnu funkciju raznovrsnih pitanja arhivske struke. Po tome se Arhivska praksa u dobroj mjeri razlikuje od drugih časopisa arhivske provenijencije. Koncepcijska postavka časopisa Arhivska praksa je rezultat potrebe da se ovakvim stručnim i naučnim sadržajima pokuša utjecati na važne segmente razvoja arhivske struke i nauke u Bosni i Hercegovini. Nadamo se da se u tome uspjelo i da časopis daje važan doprinos ukupnom razvoju arhivistike. Časopis je dio prepoznatljivog projekta “Arhivska praksa”, koji od početka prati međunarodno savjetovanje pod istovjetnim nazivom, na kojem se okupljaju eminentni arhivski, informatički, te stručnjaci drugih profila iz više zemalja okruženja. Na stranicama dosadašnjih brojeva časopisa (sa ovim ih je 19) svoja stručna i naučna znanja i promišljanja predstavilo je više stotina vrsnih arhivskih i informatičkih znalaca, prezentujući brojna i raznovrsna iskustva sa kojima se susreće arhivska struka i nauka u svom složenom i kompleksnom razvoju. Svaki broj časopisa Arhivska praksa je imao svoju posebnost, sadržanu u činjenici otvaranja i tretiranja novih i najaktualnijih arhivskih pitanja, s ciljem da se pomogne u davanju adekvatnih odgovora na neka složena pitanja, te utječe na valjano usmjeravanje razvoja arhivske struke u Bosni i Hercegovini. U svojim nastojanjima težili smo ispoštovati izazove savremenog doba, koji su utjecali na dinamičnost razvoja arhivistike, kako u Bosni i Hercegovini tako i okruženju. U 19. po redu časopisu Arhivska praksa nastavljena je takva pozitivna praksa, sadržana prije svega u potrebi da se prezentiranim sadržajima u časopisu da doprinos

u

rješavanju brojnih osjetljivih i složenih pitanja sa kojim se susreće arhivska struka

u

Bosni i Hercegovini. Stoga je u ovom broju časopisa, u stručnom arhivističkom

pogledu, uredništvo smatralo važnim otvoriti neka od aktualnih i osjetljivih pitanja arhivske teorije i prakse. U strukturalnom i konceptualnom pogledu časopis je ostao isti kao i prethodnih nekoliko brojeva, prezentujući sadržaje kroz pet ustaljenih poglavlja: Arhivistika i arhivska služba, Iz drugih časopisa, Iz građe, Prikazi i ocjene i Izvještaji. Osnovno poglavlje časopisa je, bez sumnje, Arhivistika i arhivska služba. Isto daje stručni i naučni ton časopisu i čini više od dvije trećine ukupno prezentiranih sadržaja, a odnosi se na saopćenja prezentovana na 29. međunarodnom savjetovanju “Arhivska praksa 2016”. Ovo poglavlje shodno dosadašnjoj pozitivnoj praksi tretira tri važne stručne tematske cjeline, i to: Uticaj sređenosti registraturne i arhivske građe u registraturama i arhivima na korisničku funkciju, zatim Pregled stanja

registraturne i arhivske građe (u registraturama i arhivima), te Aktualna pitanja arhivske teorije i prakse, gdje je posebna pažnja posvećena pitanjima iz domena

elektronskih informacija i utjecaja informacijskih tehnologija na razvoj arhivistike. Važan segment uspješnosti arhivske djelatnosti predstavlja zaštita registraturne i arhivske građe i stavljanje iste u funkciju za raznovrsne potrebe, od onih naučnih, kulturoloških, pa do onih koje su najneposrednije vezane za ostvarivanje brojnih građanskih i ljudskih prava po raznovrsnim osnovama. Iz tih razloga, u časopisu su otvorena zanimljiva pitanja koja prate navedenu problematiku, poput: značaja pregleda stanja arhivske i registraturne građe i pregleda arhivskih fondova i zbirki za korištenje arhivske građe, utjecaj sređenosti arhivske građe na njeno korištenje, odraz pravne regulative na sređenost i korištenje arhivske građe,

te iskustva u procesu sređivanja i korištenja arhivske građe u različitim oblastima.

Navedena pitanja su pokazala opravdanost otvaranja ove za arhivsku struku važne teme, koja u svom strukturalno-sadržajnom pogledu sublimira najbitnija i

najsloženija pitanja arhivske teorije i prakse. Stoga, držimo otvaranje ovog pitanja potrebnim i opravdanim, najviše zbog složenog stanja u ovoj oblasti arhivske struke Bosne i Hercegovine i potrebom iznalaženja funkcionalnijih rješenja na tom planu. Drugo, u ovom poglavlju postavljeno pitanje u vezi je sa zaštitom filmske i druge nekonvencionalne građe. Riječ je o važnom i izuzetno kompleksnom pitanju sa kojim se suočava arhivska struka u Bosni i Hercegovini. Stoga, svaki sadržaj prezentovan na ovu temu u ovom broju časopisa ima posebnu važnost, jer se istim pokušava napraviti pomak na planu adekvatnije zaštite i tretiranja nekonvencionalne arhivske građe. Garant tome su zanimljiva pitanja i promišljanja koja su otvorena

u časopisu na ovu temu, poput: filmski arhiv, stanje i perspektive zaštite u Bosni

i Hercegovini, iskusta Arhiva TV Slovenije u zaštiti filmskih sadržaja, zaštita nekonvencionalne građe u Arhivu Bosne i Hercegovine, sređivanje fotografija

i razglednica i druga važna pitanja iz domena zaštite nekonvencionalne građe. O

ovim pitanjima u časopisu promišljaju arhivski stručnjaci iz: Hrvatske, Slovenije

i Bosne i Hercegovine. Smatramo da promišljanja data na ovaj način predstavljaju

važan iskorak ka sveobuhvatnijem i uspješnijem rješavanju nagomilanih problema u oblasti zaštite nekonvencionalne građe. Treća tematska grupa pitanja odnosi se na raznovrsnu arhivsku i informatičku problematiku. Svoje mjesto u ovom poglavlju našla su raznovrsna pitanja, neka od njih su inovativna, poput: mrežne stanice arhivskih ustanova kao savremeni informacijski izvori, mogućnost interoperabilnosti elektronskih servisa tijela državne uprave na međunarodnoj razini, količina, obim i oblik medija kao element upravljanja arhivskom građom, savremeni komunikacijski kanali u arhivima, kao i niz drugih važnih pitanja arhivske teorije i prakse. Svakako, ovako odabrani i predstavljeni stručni i naučni sadržaji garant su važnog doprinosa boljem razumijevanju arhivske struke i praćenju utjecaja informacijskih tehnologija na istu, što može doprinijeti poboljšanju stanja elektronskih informacija ne samo u Bosni i Hercegovini, već i šire.

U rubrici Iz drugih časopisa, predstavljen je rad dr. Natalije Glažar iz

Arhiva Republike Slovenije, pod nazivom “Arhivi u digitalnom dobu –stanje država članica Evropske komisije”, objavljen u Arhivskom vjesniku, br. 58, Zagreb 2015.

Rad predstavlja pregled najvažnijih razvojnih događaja na području arhivske službe

u okviru članica EU i isti može biti veoma poučan i koristan za arhivsku službu Bosne i Hercegovine.

U rubrici Iz građe u ovom broju časopisa predstavljena su ukupno četiri rada

koja tretiraju nekoliko važnih historijskih pitanja, posvećenih važnim događajima i

procesima, kakvi su: Bošnjaci u ideologiji ilirizma, uzurpacija zemljišnih posjeda

u Bosni i Hercegovini u svjetlu agrarnih propisa od 1878. do 1948. godine, obnova

naselja na Tuzlanskom okrugu porušenih u toku Drugog svjetskog rata, te utjecaj ideologije na interpretaciju historijske istine na primjeru događaja i procesa vezanih za period egzistiranja tzv. NDH. Prezentovani radovi u dobroj mjeri predstavljaju novinu u oblasti tretiranja nacionalne historije, a njihov značaj je sadržan u tome što su izvedena naučna stajališta zasnovana na konsultovanju historijskih izvora prvog reda, što predstavlja značajan doprinos razvoju bosanskohercegovačke historiografije.

U rubrici Prikazi i ocjene predstavljeno je desetak zanimljivih arhivističkih

i historijskih publikacija, objavljenih u Bosni i Hercegovini i zemljama okruženja u

posljednje dvije godine. One omogućavaju upoznavanje sa rezultatima i dostignućima

u ove dvije važne naučne oblasti.

U rubrici Izvještaji dat je opširan i iscrpan pregled kulturno-izdavačkih

sadržaja Arhiva TK realiziranih u protekloj godini, na osnovu kojeg je uočljiva izuzetna dinamičnost ove ustanove u navedenom segmentu rada. Isto tako, dat je opširan izvještaj o realizaciji 28. međunarodnog savjetovanja “Arhivska praksa 2015”, te više izvještaja sa nekoliko naučnih i stručnih konferencija održanih u protekloj godini u Bosni i Hercegovini i zemljama okruženja. Navedeni izvještaji

nam daju pregled najznačajnijih zbivanja iz domena arhivistike i historijske nauke realiziranih u Bosni i Hercegovini i zemljama okruženja. Po osnovu prezentovanih sadržaja, možemo zaključiti, da 19. po redu broj časopisa Arhivska praksa predstavlja zanimljivo i veoma raznovrsno stručno

i naučno arhivističko i historiografsko štivo, koje ima zadatak da pruži doprinos

unapređenju arhivistike i historijske nauke. Garant tome jesu predstavljeni sadržaji, njihova ukupnost, aktualnost, te posebno naučni i stručni domet, što je snažan pomak

i potvrda doprinosa časopisa Arhivska praksa razvoju arhivske struke i nauke.

Vjerujemo da će i ovaj, 19. po redu, broj časopisa Arhivska praksa, pobuditi interes arhivske, ali i ukupne stručne i naučne javnosti, kako u Bosni i Hercegovini, tako

i u okruženju. Isto tako, svjesni smo činjenice da nam dosadašnja stručna i naučna

reprezentativnost časopisa daje obavezu da istrajemo u pogledu daljeg unapređivanja istog, a za dobrobit arhivske struke i nauke.

Redakcija

INSTEAD OF THE FOREWORD

Almost two decades of journal “Archival practice is present in professional and scientific circles, evoking great interest, especially among the archival, scientific community in Bosnia and Herzegovina and neighboring countries. Its duration is confirmation of its necessity, quality and perseverance in improving the archival profession and science. The journal Archival practice with their contents gives an immeasurable contribution to the advancement of the archival profession, especially its practical component, because the concept of the journal emphasizing on pragmatic function of various issues of archival profession. After that, the archival practice largely differs from other journals of archival provenance. “Archival practice” is

a result of the need to take such a professional and scientific facilities and try to

influence the important parts of the development of the archival profession and science in Bosnia and Herzegovina. We hope to accomplish that and that journal makes an important contribution to the overall development of archival science. The journal is part of a recognizable project “Archival Practice”, which from the beginning accompanied international conference under the same title, which gathers eminent archivists, IT, and other experts from several countries in the region. On the pages of past issues of the journal (19 issues) professional and scientific knowledge and thinking presented of excellent archival and IT experts is presenting numerous and varied experiences faced by archival profession and science in their complicated and complex development. Each issue of the journal “Archival practice” had his specialty, featured in the fact of opening and treating new and most current archive issues, with the aim of assisting in providing adequate responses to some complex issues, and influences properly guide the development of the archival profession in Bosnia and Herzegovina. In their efforts, we sought to comply with the challenges of modern times, which influenced the dynamics of development of archival science, as in Bosnia and Herzegovina and the region.

After 19 consecutive journal “Archival practice” set such positive practices, contained primarily in the need to be presented in content to contribute to solving

a number of sensitive and complex issues faced by archival profession in Bosnia

and Herzegovina. Therefore, in this issue, in terms of professional archival science, editorial board considered important to open some of the topical and sensitive issues

of archival theory and practice. The structural and conceptual terms magazine has remained the same as in the previous few numbers, presenting the content through five established chapters: Archives and archival service, from other magazines, from the material, reviews and reports. Basic section of the journal is, without doubt, Archives and archival service. It provides technical and scientific tone of the journal and makes more than two-thirds of the presented content, and refers to the papers presented at the 29th International Conference “Archival Practice 2016”. This section is in accordance with good practice so far treated three important technical topics, such as: Impact

of records arrangement in registry offices and archives on the user-defined function, then Listing of current records at registry offices and archives), and Current Issues in archival theory and practice, where special attention is given to the issues in the field of electronic information and the impact of information technology on the development of archival science. An important segment of the performance of archiving activity is the protection of registry and archival material and using them for a variety of purposes, ranging from scientific, cultural, and to those who are most directly related to the achievement of a number of civil and human rights on various grounds. For these reasons, the journal opens interesting questions that accompany this issue, such as:

character of current records and review of archival funds and collections for the use of archival material, arrangement of archival material along with the impact on its use, a reflection of the legal regulations on the order and use of archival material and experiences in the process of arranging and use of archive materials in different areas. These issues have shown the justification for opening the archives profession important topic, which in its structural-content regarding sublimates the most important and most complex issues of archival theory and practice. Therefore, we keep open the issue required and justified, mostly because of the complex situation in this field archival profession of Bosnia and Herzegovina and the need for finding functional solutions in this area. Secondly, in this section asked about the protection of film and other unconventional materials. This is an important and very complex issue facing the archival profession in Bosnia and Herzegovina. Therefore, any content presented on this topic in this issue is of special importance, because the same tries to make a step forward in terms of adequate protection and treatment of non-conventional archival material. This guarantees interesting questions and reflections that are open in the journal on the subject, such as: Film Archive, state and prospects of protection in Bosnia and Herzegovina, experiences, Archive of TV Slovenia in the protection of film content, the protection of unconventional materials in the Archives of Bosnia and Herzegovina, arranging photos and postcards and other important issues concerning the protection of unconventional materials. These subjects in the journal reflect archival experts from Croatia, Slovenia and Bosnia and Herzegovina. We believe that the consideration given in this way is an important step towards a more comprehensive and successful resolution of the accumulated problems in the field of unconventional materials. The third thematic group of questions relates to the variety of archival and IT issues. His place in this chapter are found various issues, some of which are innovative, such as: network stations archival institutions as modern information sources, the interoperability of electronic services of state administration bodies at the international level, the amount, scope and forms of media as an element of management of archival materials, modern communication channels in the archives as well as a number of other important issues of archival theory and practice. Of

course, this selected and presented technical and scientific facilities guarantee the important contribution to better understanding of the archival profession and monitoring the impact of information technology on the same, which can contribute to improving the state of electronic information not only in Bosnia and Herzegovina, but also beyond. The section From the other journals, presented the work of Natalia Glažar from the Archives of the Republic of Slovenia, called “Archives in the digital age- status among the Member States of the European Commission”, published in “Arhivski Vijesnik”, no. 58, Zagreb, 2015. The paper presents an overview of the most important developmental events in the field of archive services within EU states and it can be very instructive and useful for archival service of Bosnia and Herzegovina. The section from the material in this issue represented a total of four works that treat a number of important historical questions, dedicated to important events and processes, such as: Bosniaks in the ideology of the Illyrian movement, usurpation of land holdings in Bosnia and Herzegovina in the light of the agrarian legislation of 1878 to 1948, the reconstruction of settlements in the Tuzla district of destroyed during the Second World war, and the impact of ideology on the interpretation of historical truth in the case of events and processes related to the period of existence of the so-called. NDH. Presented papers are largely a novelty in the field of treatment of national history, and their significance is contained in the fact that they carried out a scientific point of view based on the consultation of historical source of the first order, which is a significant contribution to the development of Bosnian historiography. The section displays and ratings presented a dozen of interesting archival and historical publications, published in Bosnia and Herzegovina and neighboring countries in the past two years. They provide information on the findings and developments in these two important scientific fields. The board’s reports given a comprehensive and detailed overview of the cultural and publishing content Archive TK realized in the previous year, on the basis of which is visible exceptional dynamism of this institution in this segment of work. Also, give a comprehensive report on the implementation of the 28th international conference “Archival practice in 2015”, and more reports of several scientific and professional conferences held over the past year in Bosnia and Herzegovina and neighboring countries. These reports give us an overview of the most important developments in the field of archival and historical studies realized in Bosnia and Herzegovina and neighboring countries. On the basis of the presented content, we conclude that the 19th consecutive issue of “Archival practice” is interesting and very diverse professional and scientific archival and historiographical reading, which has the task to contribute to the improvement of archival and historical studies whether they presented facilities, their totality, timeliness, and particularly scientific and professional range, which

is a powerful shift and confirmation of contributions journal “Archival practice” developing the archival profession and science. We believe that this, the 19th in a row, the number of journal “Archival practice”, arouse interest in archives, but the overall technical and scientific community, both in Bosnia and Herzegovina, as well as abroad. Also, we are aware of the fact that our current professional and scientific representativeness of the journal is obliged to persevere in terms of further improving the same, for the benefit of the archival profession and science.

The Editorial Staff

I

ARHIVISTIKA I ARHIVSKA SLUŽBA

Selma ISIĆ Arhiv Tuzlanskog kantona

naučni rad

PREGLED ARHIVSKIH FONDOVA I ZBIRKI ARHIVA TUZLANSKOG KANTONA

Apstrakt: Arhivi kao moderni informacioni centri društva dužni su svoj rad i djelovanje u određenoj mjeri prilagoditi korisnicima i omogućiti svima zainteresovanima što jednostavnije korištenje arhivske građe. Najbolji i najefikasniji način da se to uradi je da se tačno utvrdi šta sve od arhivske građe jedan arhiv posjeduje. Najbolji način da se to uradi je pripremanje, izrada i objavljivanje informativno-obavještajnih sredstava: pregleda, vodiča, inventara fondova i zbirki, regesta, raznih popisa i drugih, što je ujedno i jedan od osnovnih zadataka arhivskih ustanova. U radu ćemo se osvrnuti na fundus arhivske građe Arhiva Tuzlanskog kantona, odnosno na pregled arhivskih fondova i zbirki. Pri tome se neće govoriti o pregledu arhivskih fondova i zbirki, kao klasičnom obavještajnom sredstvu, nego kao pregledu fondova i zbirki koje Arhiv Tuzlanskog kantona ima u svojim depoima. Taj pregled fundusa građe koju Arhiv baštini urađen je na osnovu objavljenog Vodiča arhivskih fondova i zbirki Arhiva Tuzlanskog kantona iz 2012. godine, kao i evidencija Arhiva i dopunjenog izdanja spomenutog Vodiča (koji je u vrijeme pisanja rada još u izradi). Vodiči su posebno važna informativno-obavještajna sredstva, koji najčešče predstavljaju pregled sadržaja arhivskog fundusa jednog arhiva, tj. specifikaciju arhivskih fondova i zbirki arhiva sa osnovnim podacima o istim. Oni na najjednostavniji način pomažu korisnicima da se upoznaju sa arhivskom građom, odnosno fondovima i zbirkama jednog arhiva. U radu je prikazana komparacija Vodiča arhivskih fondova i zbirki Arhiva Tuzlanskog kantona i njegove još neobjavljene dopunjene verzije, istovjetnosti i razlike u njihovoj strukturi i metodologiji izrade, ako ih ima, te analize razlika u količini građe. S tim u vezi, u radu su dati i novi podaci o količini arhivskih fondova i zbirki.

Ključne riječi: Pregled arhivskih fondova i zbirki, arhivska informativna sredstva, vodič, međunarodni standardi, Arhiv Tuzlanskog kantona, arhivski fond, arhivska zbirka.

Selma ISIĆ

REVIEW OF ARCHIVAL FONDS AND COLLECTION IN THE ARCHIVES OF TUZLA CANTON

Abstract: Archives as modern information centers of society are obliged to their work and act in a certain extent, to the users and allow all interested parties as simple as the use of archival material. The best and most effective way to do this is to identify exactly what it is that all of the archival material which one archive have. The best way to do this is the preparation, drafting and publication of information and mass media: review, guide, inventory holdings and collections, regeste, various lists and other, which is also one of the main tasks of archival institutions. In this paper we will look at the holdings of archives Archive of Tuzla Canton, and the review of archival fonds and collections. In doing sowe will not talk about the review of archival fonds and collections, as a classic intelligence asset, rather than as a review of the funds and collections of Archives of Tuzla Canton has in its depots. The review of the holdings of material we Arhiv heritage has been based on the published Guide archive holdings and collections of the Archives of Tuzla Canton in 2012, as well as the records of the Archives and additional release Guide is in time of this work still in progress. Guides are particularly important information and intelligence resources, which are most often view as the contents of archival holdings of one archive, ie. the specification of groups of archives and collections of archives with basic details of the same. They are the simplest way to help users to get acquainted with archival materials, or fonds one archive have. This paper presents a comparison of the Guide of archive holdings and collections of the Archives in Tuzla Canton and his unpublished amended versions, the identity and the differences in their structure and methodology of development, if any, of this analysis, the difference in the quantity of material. In this work in this regard of that are given a new data on the amount of archival fonds and collections.

Keywords: View archival fonds and collections, archival finding aids, guide, international standards, Archives of Tuzla Canton, fonds, archive.

Uvod

Značaj arhiva kao informacionih centara i važnih baza podataka koje su neophodne društvu i državi, raste svakodnevno u savremenom društvu. Pri tome posebno na značaju dobija korisnička funkcija arhiva. Da bi u potpunosti odgovorili zahtjevima tržišta i samih korisnika, arhivi posebnu pažnju posvećuju utvrđivanju stanja arhivskih fondova i zbirki koje posjeduju, kao i izradi informativno- obavještajnih sredstava koji olakšavaju i pojednostavljuju korištenje arhivske građe. Objavljivanje informativno-obavještajnih sredstava: pregleda, vodiča, inventara fondova i zbirki, regesta je od posebnog značaja za arhive i ujedno jedna od njegovih

Pregled arhivskih fondova i zbirki Arhiva Tuzlanskog kantona

osnovnih obaveza. Od osnivanja, arhivi su u svom radu ukazivali na značaj ovog pitanja, te mu posvećivali značajnu pažnju, a sve s ciljem stvaranja jasne slike stanja arhivskih fondova i njihove adekvatne zaštite, te da se učine izvjesnijim za potrebe struke i društva u cjelini. To je podrazumijevalo čitav spektar složenih stručnih, tehničko-tehnoloških i organizacionih procesa, provođenih u kontinuitetu s ciljem uspostave održivog sistema adekvatne zaštite arhivske građe. Na tom planu, arhivi provode opsežne, sveobuhvatne i sistematične stručne procese, na osnovu kojih je bilo neophodno pored kvantiteta, upoznati se i sa stanjem i strukturom arhivskih fondova i zbirki u arhivima. Riječ je o procesima od velike važnosti, jer ukupno stanje i struktura arhivskih fondova i zbirki u velikoj mjeri utječe na usmjeravanje ukupnih procesa i tokova razvoja arhivske djelatnosti. Stoga je danas za definisanje ukupnih odnosa i stanja u arhivskoj djelatnosti, neophodno imati jasnu sliku stanja i strukture arhivskih fondova i zbirki u arhivima. 1 Za to su najbolja informativno-obavještajna sredstva, među kojima posebnu važnost imaju pregledi arhivskih fondova i zbirki i vodiči arhiva. Vodiči predstavljaju specifikaciju arhivskih fondova i zbirki arhiva sa nekim najvažnijim podacima i karakteristikama o svakom fondu i zbirci ponaosob, s ciljem jednostavnijeg upoznavanja sa istim od strane korisnika. Iz tog razloga, izrada vodiča arhivskih fondova i zbirki je za arhive tradicionalno iznimno važna radnja. „Svrha vodiča svakako nije da detaljno informiše istraživača o svim bitnim podacima sadržanim u arhivskoj građi, što je uostalom praktično i nemoguće, nego prvenstveno da da osnovne upute i smjernice ka daljem istraživanju. Na taj način, istraživač je korak bliže ka podacima i informacijama koje ga interesuju.“ 2

Iskustva Arhiva Tuzlanskog kantona na izradi informativnih obavještajnih sredstava

Imajući u vidu značaj i važnost stanja arhivskih fondova i zbirki za ukupnu arhivsku djelatnost Arhiv Tuzlanskog kantona se, u skladu sa kadrovskim i drugim mogućnostima, u nekoliko navrata bavio pitanjem stanja i strukture arhivskih fondova i zbirki koje posjeduje. Zato je posebnu pažnju u svom radu posvećivao i još uvijek posvećuje ovom pitanju, a sve s ciljem stvaranja jasne slike stanja arhivskih fondova, ali i s ciljem adekvatne zaštite arhivske građe, kao i s namjerom da iste učini pristupačnim za korištenje, kako za potrebe struke, tako i društva u cjelini. To je, naravno, podrazumijevalo i čitav niz složenih stručnih i organizacionih poslova, koji su provođeni s ciljem uspostave sistema adekvatne zaštite arhivske građe. Svjestan značaja pripremanja i sumiranja stanja arhivske građe koju posjeduje, Arhiv Tuzlanskog kantona je od svog osnivanja u nekoliko navrata pripremao i izdavao vodiče i pravio specifikaciju svojih fondova i zbirki, ali i

1 Izet Šabotić, Stanje arhivskih fondova i zbirki u arhivima u Bosni i Hercegovini, Glasnik arhiva i Arhivističkog udruženja Bosne i Hercegovine, br. 44, Sarajevo 2014, 37-38.

2 Selma Isić, Značaj predstavljanja arhivkih fondova i zbirki i izrade Vodiča – Iskustva Arhiva TK, Glasnik arhiva i Arhivističkog udruženja Bosne i Hercegovine, Sarajevo 2014, 61.

Selma ISIĆ

objavljivao inventare nekih od značajnih fondova, kao pojedinačne publikacije, 3 ali i u arhivističkim časopisima. 4 Iste su pripremali zaposlenici Arhiva Tuzlanskog kantona, a posebno je značajno spomenuti da Arhiv posljednjih godina u praksi sređivanja i obrade arhivske građe, te posebno pripreme opisa arhivske građe radi u skladu sa međunarodnim arhivskim standardima, posebno ISAD(G) – standardom za opis arhivske građe. Što se konkretno tiče izrade vodiča, Arhiv Tuzlanskog kantona je do sada pet puta izdavao vodiče i pripremao specifikaciju fondova i zbirki u okviru nekih drugih publikacija, te na taj način prikazao strukturu arhivskog fundusa građe koju posjeduje:

Prvi put 1979. godine publikacijom Regionalni istorijski arhiv Tuzla 1954–1979. 5

Drugi put u zajedničkom projektu 1981. godine izdata je publikacija Arhivski fondovi i zbirke u SFRJ – Arhivski fondovi i zbirke u arhivima i arhivskim odjeljenjima u Socijalističkoj Republici Bosni i Hercegovini. 6 Projekt je pokrenuo i niz stručnih pitanja te prihvatio u konačnoj realizaciji određena rješenja koja su bila značajan pomak arhivske teorije i prakse na području tadašnje SFRJ. U određenome smislu to je bilo prvo normiranje opisa arhivskoga gradiva na najvišoj razini (fond/zbirka), a istodobno je po prvi put znanstvena javnost dobila uvid u osnovne podatke o arhivskoj baštini kao dijelu kulturne baštine naše zemlje. 7

3 Nermana Hodžić, Orijentalna zbirka 1578–1936. (analitički inventar), Sarajevo 1990; Nermana

Hodžić, Oblasni narodni odbor Tuzla (OBNOT) 1949–1952. (sumarno-analitički inventar), Tuzla 2006.

4 Pogledaj – Ešefa Begović, Sumarni inventar, Sreski narodni odbor Gračanica 1945–1955, Arhivska

praksa, br. 12, Tuzla 2009. 468-482; Nermana Hodžić, Analitički inventar: Srpsko pjevačko društvo „Njeguš“ Tuzla, Arhivska praksa, br. 15, Tuzla 2012, 559-567; Ešefa Begović, Sumarni inventar:

Narodni odbor opštine Lukavac (1952–1958), Arhivska praksa, br. 15, Tuzla 2012, 569-574; Selma Isić, Sumarno-analitički inventar fonda Mitar Trifunović „Učo“ Tuzla, Glasnik arhiva i arhivističkog udruženja Bosne i Hercegovine, br. 39, Sarajevo 2009; i dr.

5 Publikacija je objavljena povodom 25. godišnjice osnivanja i rada Arhiva. U istoj su na 48 stranica date neke osnovne karakteristike dotadašnjeg rada Arhiva, navedeni dobitnici priznanja za saradnju

i unaprjeđenje arhivske službe, predstavljen je fundus arhivske građe koju Arhiv posjeduje, te dat

osnovni pregled fondova i zbirki Arhiva. Isti su predstavljeni po oblastima, s tim da je prvo dat pregled obrađenih fondova i zbirki, a potom neobrađenih. Fondovi i zbirke su predstavljeni na načan da je dat tačan naziv fonda, granične godine fonda, granične godine građe, za neke i granične godine građe u serijama, količina građe u broju arhivskih jedinica i m¹, te naznaka postojanja nekog informativno- obavještajnog sredstva (npr. Okružni narodni odbor Tuzla (1944–1949); 1945–1949; knjiga 28, kutija 123; met. 16. Sumarni inventar 1945–1949). Pored toga date su neke osnovne informacije o biblioteci Arhiva, kao i bibliografija radova zaposlenika Arhiva.

6 U publikaciji su predstavljeni svi fondovi i zbirke svih arhiva i arhivskih odjeljena Bosne i

Hercegovine, pa i tada Regionalnog istorijskog arhiva u Tuzli. Dati su osnovni podaci o samom Arhivu

u kratkim crtama, pa je predstavljeno 60 fondova i zbirki navedenog Arhiva. Date su informacije o

nazivu fonda, graničnim godinama stvaraoca, graničnim godinama građe, količini arhivske građe po arhivskim jedinicama i dužnim metrima, te postojanje inventara ukoliko je fond obrađen. Interesantno da je od 60 fondova i zbirki 50 bilo obrađenih.

7 Vida Pavliček, Pregled arhivskih fondova i zbirki Republike Hrvatske. Rad na prikupljanju i obradi podataka, Arhivski vjesnik, 50, Zagreb 2007, 20-25.

Pregled arhivskih fondova i zbirki Arhiva Tuzlanskog kantona

Treća po redu specifikacija Vodič Regionalnog arhiva u Tuzli, izašao je kao samostalna publikacija 1989. godine. 8 U njemu je u kratkim crtama predstavljen rad Arhiva do 1989. godine, te fondovi i zbirke Arhiva, tačnije njih 71, i to na način da je dat tačan naziv fonda/zbirke, signatura sa kraćim historijatom, naziv tvorca fonda i osnovne osobine građe: stanje (npr. nepotpuna), količina, vremenski raspon, sačuvanost i sređenost, dostupnost, jezik u građi i postojanje inventara, ako ga ima. Za pojedine fondove data je napomena o serijama u fondu, a neki imaju i navedenu literaturu.

Četvrti put specifikaciju svojih fondova i zbirki Arhiv je pripremio 2005. godine u sklopu monografije „Pedeset godina Arhiva u Tuzli 1954–2004”, koja je imala funkciju vodiča. U okviru iste dati su osnovni podaci o 204 fonda i zbirke kroz elemente: naziv fonda/zbirke, granične godine građe, signatura, te historijat u okviru kojeg je naveden tvorac fonda, sačuvanost građe, vremenski period, količina građe kroz arhivske jedinice (knjiga, kutija, povez, registrator i sl.) i informativno-obavještajno pomagalo. 9

Peti put u februaru 2012. godine, objavljen je Vodič kroz arhivske fondove i zbirke Arhiva Tuzlanskog kantona. 10 Riječ je o stručnom i naučno- obavještajnom sredstvu koji je po prvi puta u Bosni i Hercegovini urađen u skladu sa savremenom metodologijom izrade ovakvih publikacija i koja se izdvaja kao dobar primjer primjene međunarodnih standarada, tačnije standarda ISAD(G) i ISDIAH. Vodič je dao preglednu i jasnu sliku ukupnog stanja i strukture fondova Arhiva Tuzlanskog kantona kroz značajne tekstualne i brojčane opise svih važnih elemenata svakog fonda i zbirke ponaosob. Time je izvršena normizacija najvažnijih elemenata opisa arhivskih fondova i zbirki posebno u segmentu identifikacijskih oznaka i izrade normiranog opisa stvaraoca.

8 Vodič Regionalnog istorijskog arhiva Tuzla 1954–1989, autora mr. Azema Kožara, je publikacija

nastala povodom 35 godina rada ove ustanove. Objavljen je 1989. godine u izdanju Regionalnog arhiva

u

Tuzla. Pored osnovnih podataka o Arhivu i fondovima i zbirkama predstavljeni su i fondovi i zbirke

u

drugim institucijama na području Arhiva, te su data neka objašnjenja o arhivskoj građi kod imalaca.

Pored toga Vodič sadrži i odgovarajući registar signatura, pravilnik o uslovima i načinu korištenja arhivske građe i knjižnog fonda, bibliografiju radova rađenih na osnovu građe Regionalnog istorijskog arhiv Tuzla 1945–1989, tabelarni pregled fondova i zbirki, pregled zaposlenog kadra, te izdanja Arhiva.

9 Pedeset godina Arhiva u Tuzli 1954–2004, Tuzla 2005, je monografija u sklopu koje su pored

osnovnih informacija o fondovima i zbirkama dati i podaci o osnivanju, organizaciji i statusnim promjenama, prostoru, opremi, kadrovima, arhivskoj građi u nastajanju, arhivskim fondovima i zbirkama, kulturno-obrazovnoj djelatnosti, stručno-arhivističkom i naučno-istraživačkom radom, biblioteci, stručnoj i institucionalnoj saradnji, radu u ratnim uvjetima 1992–1995. godine. Pored toga u

monografiji su predstavljeni tabelarni prikaz fondova i zbirki, biobibliografski podaci o zaposlenicima,

te

naznačene perspektive razvoja Arhiva.

10

Izet Šabotić, Nermana Hodžić, Selma Isić, Vodič arhivskih fondova i zbirki Arhiva Tuzlanskog

kantona, Tuzla 2012. Navedeni Vodič je publikovan u februaru 2012. godine i jedina je ove vrste publikovana u Bosni i Hercegovini koja se izdvaja kao dobar primjer primjene međunarodnih standarada, tačnije ISAD(G) i ISDIAH. Sam projekat izrade Vodiča je timski rad zaposlenika Arhiva Tuzlanskog kantona koji je započeo 2009. godine. Iako je do kraja 2010. publikacija bila spremna za štampanje, zbog nedostatka sredstava samo publikovanje je bilo odgođeno do februara 2012. kada je konačna forma Vodiča, dopunjena fondovima i zbirkama preuzetim i tokom 2011. godine, ugledala svjetlo dana.

Selma ISIĆ

Oblasti

1979.

11

1981.

1989.

1995.

12

2005.

2012.

Uprava i javne službe

 

10

9

9

 

10

22

58

Pravosuđe

 

6

6

4

 

4

4

15

Obrazovanje, nauka, kultura

 

7

7

9

30

57

61

Privreda

 

10

10

6

 

11

50

99

Društveno-političke organizacije, društva i udruženja

 

19

19

26

28

39

42

Vjerske organizacije

 

2

2

3

 

4

3

3

Zbirke

 

7

7

11

 

17

21

43

Lične i porodične zbirke

 

/

/

3

 

5

8

29

Ukupno:

 

61

60

71

109

204

350

Tabela 1. Specifikacija fondova i zbirki Arhiva TK po utvrđenim oblastima urađena na osnovu podataka prikazanim u objavljenim publikacijama 1112

Na osnovu tabele 1 vidljive su promjene i rast broja fondova i zbirki Arhiva Tuzlanskog kantona od 1979. do 2012. godine. Primjetno je da 1981. godine imamo jedan fond manje evidentiran u oblasti uprave i javne službe. Razlog je što je došlo do objedinjavanja dva fonda u jedan. Daljom analizom vidljivo je da je u 1989. godini došlo do smanjenja broja fondova sudstva iz istog razloga, jer su dva fonda su objedinjena u jedan. 13 Vidljivo je da u okviru privrede u specifikaciji iz 1989. je došlo do smanjenja broja fondova sa predhodnih 10 na 6. 14 U ostalim grupama je

11 Podaci preuzeti iz poblikacije Regionalni istorijski arhiv Tuzla 1954–1979, 27-36. Navode se samo

podaci o osnovnom pregledu fondova i zbirki. Nakon toga navedeni su podaci za neobrađene fondove (javne službe 5, privreda i bankarstvo 13, društveno političke organizacije i društva 6, ostalo 8, lični i porodični fondovi 3, zbirke 13 – ukupno 48). Međutim, detaljnijom analizom tih podataka primjetno je da veliki broj navedenih fondova i zbirki nije dobro razvrstan, kao i da se veliki broj njih uopće ne navode kao kasniji fondovi i zbirke. Također je utvrđeno da su pojedini fondovi tada evidentirani spajani sa drugim fondovima i građom te se u kasnijim popisima i specifikacijama uopće ne navode ili su mijenjali naziv, te su svakako mijenjali oblast u koju su svrstavani.

12 Podaci preuzeti iz monografije Arhiva autora Azema Kožara Arhiv Tuzla – Regionalni istorijski

arhiv Tuzla (1954–1994), objavljena povodom obilježavanja 40 godina postojanja Arhiva u Tuzli 1995. godine. U posebnom sedmom poglavlju Pregled arhivskih fondova i zbirki dat je tabelarni prikaz fondova i zbirki sa osnovnim podacima o količini arhivskih jedinica (kutija, fascikli, dokumenata i sl.),

91-98.

13 Došlo je do objedinjavanja fondova i formiranja samo dva i to: Kotarskog suda Tuzla 1887–1943. i

Kotarskog šerijatskog suda Tuzla 1889–1943, umjesto ranija 4 gdje je svaki od navedenih bio podijeljen na period prije rata 1941. i period rata 1942–1945. godina.

14 Iz nepoznatog razloga nisu evidentirani fondovi: Tvornice sode „Solvay“ Lukavac, Zemaljskog

proizvoda, Trgovinskog preduzeća Tuzla, koji su evidentirani i u specifikaciji iz 2012, kao i dopunjenoj verziji iz 2016. godine. Još nije evidentiran ni fond Željezničke stanice Kreka nova Tuzla 1886/1955. u količini 2 kutije, za koju autor rada nema informaciju da je uopće postojao u Arhivu. Pretpostavlja da je isti prvobitno pogrešno identifikovan, te je kasnije vjerovatno pridružen nekom drugom fondu.

Pregled arhivskih fondova i zbirki Arhiva Tuzlanskog kantona

povećan broj preuzetih fondova/zbirki. Tako da je po ovoj specifikaciji Arhiv imao 11 fondova više u odnosu na 1981. godinu. Od slijedeće date specifikacije 1995. godine pa do 2015. godine vidljivo je konstantano povećenje broja fondova i zbirki. Tako je 1995. bilo ukupno 38 fondova više u odnosu na 1989, što je uvećanje za 34,86%, a 2005. godine 95 fondova više u odnosu na prethodnu specifikaciju što je uvećanje za 84,40% u periodu od 10 godina. Po zadnjoj zvaničnoj specifikaciji iz 2012. godine broj fodova i zbirki se povećao za 146 fondova/zbirki ili za 41,71% u odnosu na pregled iz 2005. godine.

350 300 1979 250 1981 200 1989 150 1995 100 2005 50 2012 0 1979
350
300
1979
250
1981
200
1989
150
1995
100
2005
50
2012
0
1979
1981
1989
1995
2005
2012

Slika 1. Dijagram gdje se vidi rast broja fondova i zbirki, urađen na osnovu podataka dobivenih po godinama kada je rađena specifikacija fondova i zbirki

Trenutno je u izradi dopunjena verzija Vodiča kroz arhivske fondove i zbirke Arhiva Tuzlanskog kantona, koja će predstavljati presjek stanja fondova i zbirki zaključno sa 2015. godinom. U toku pisanja rada obavljane su završne radnje na izradi istog. 15

Stanje i struktura arhivskih fondova i zbirki Arhiva TK iz 2016. godine

Do sada najbolju i najpotpuniju strukturu fundusa arhivske građe Arhiva Tuzlanskog kantona dao je Vodič kroz arhivske fondove i zbirke Arhiva Tuzlanskog kantona objavljen 2012. godine. Shvativši značaj toga, menadžment ustanove se odlučio za dopunjavanje istog sa podacima o fondovima i zbirkama preuzetim u periodu od 2012. do kraja 2015. godine. Pri tome je u potpunosti zadržan opis fondova i zbirki predstavljen u Vodiču iz 2012. godine koji je rađen po međunarodnom standardu ISAD(G) i sadrži 14 opisnih jedinica istoimenog standarda i to:

15 Isti još uvijek nije u planu za štampanje, međutim uskoro će svim zainteresovanim biti dostupan

na web stranici Arhiva.

Selma ISIĆ

Naziv arhivskog fonda/zbirke je posljednji naziv koji je stvaralac fonda imao ili ime pod kojim je najduže djelovao, odnosno pod kojim je najpoznatiji.

Signatura fonda/zbirke je skraćeni naziv fonda, dat velikim štampanim slovima koja označavaju početna slova riječi države, arhiva i naziva fonda/zbirke (primjer: Bosna i Hercegovina, Arhiv Tuzlanskog kantona Tuzla, Orijentalna zbirka – BiH – ATKT/OZ). Iako je u novije pripremljenim vodičima uglavnom uobičajno da se za arhivske fondove i zbirke koriste brojčane signature, u ovom Vodiču, kao i dopuni to nije slučaj. Poznato je da u Bosni i Hercegovini ne postoji jedinstven sistem označavanja signature, pa neki arhivi koriste slovne, a drugi brojne oznake. U Arhivu Tuzlanskog kantona smo odlučili

da se signature kao identifikacione oznake bilježe slovno, kao što je i ranije slučaj. Smatrali smo da bi bilo suvišno u potpunosti mijenjati identifikacione oznake koje nisu usaglašene na nivou države. Mala vjerovatnoća bi bila da u slučaju kasnijeg stvaranja jedinstvenih oznaka te novostvorene budu zadržane kao takve bez promjena. Tako bi praktično u potpunosti dva puta mijenjali signature fondova i zbirki, možda u kratkom periodu, što bi uveliko moglo stvoriti zabune kako kod korisnika tako i kod samog korištenja fondova u Arhivu. Budući da u Bosni i Hercegovini nema jedinstvenog načina označavanja ovaj način signature je za sada zadržan, što ne znači da to u budućnosti nije moguće promijeniti radi usaglašavanja na nacionalnom nivou.

Vremenski raspon građe kao što je poznato sadrži godine od prve do posljednje

kao što je poznato sadrži godine od prve do posljednje u kojima je nastajala arhivska građa.

u kojima je nastajala arhivska građa.

Količina arhivske građe u Vodiču je izražena dvojako i to prvo u arhivskim jedinicama (kutija, knjiga, povez, fascikla, registrator i dr.), te u metrima dužnim, kao utvrđenoj arhivskoj mjeri.

Sadržaj fonda predstavlja osnovne podatke o vrstama dokumenata koji se nalaze

u fondu, odnosno o samoj arhivskoj građi fonda/zbirke, te o tome na što se ista

odnosi.

Serije u fondu se odnose na posebne oblasti – područja ili grupe po kojima je arhivska građa razvrstana unutar fonda, ili koje se ističu u okviru preuzete građe.

Pregled arhivskih fondova i zbirki Arhiva Tuzlanskog kantona

Pregled arhivskih fondova i zbirki Arhiva Tuzlanskog kantona • Valorizacija podrazumijeva cjelovitost i sačuvanost

Valorizacija podrazumijeva cjelovitost i sačuvanost fonda, mogućnost njegovog korištenja, te historijsku vrijednost arhivske građe i značaj koji ona ima za širu društvenu zajednicu. Jezik u građi označava vrstu jezika koji se odnosi na dokumentaciju (npr. bosanski, srpski, hrvatski, njemački, turski). Pismo u građi se odnosi na vrstu pisma kojima su pisani dokumenti (npr. latinica, ćirilica, arabica, gotica). Arhivistička informativna sredstva pokazuju nam da li za određeni fond postoje pripremljena naučno-

obavještajna pomagala i koja (analitički inventar (AI), sumarni inventar (SI), analitičko-sumarni (ASI) ili analitički popis (AP), sumarni popis (SP)).

Stepen sređenosti pokazuje da li je arhivska građa arhivistički sređena ili je nesređena, odnosno samo u stanju registraturne sređenosti.

Dostupnost ukazuje da li se građa može koristiti bez ograničenja ili sa ograničenjem.

Vremenski raspon djelovanja stvaraoca fonda ukazuje na vrijeme djelovanja stvaraoca fonda.

Primjer opisa iz Vodiča arhivskih fondova i zbirki Arhiva Tuzlanskog kantona preuzet sa web stranice Arhiva

Historijat stvaraoca fonda odnosi se na kratak historijski presjek djelovanja stvaraoca fonda. Za pripremanje historijata stvaraoca fonda korišteni su zapisnici i dosijei Vanjske službe, službeni listovi, monografske i druge publikacije, te arhivska građa fondova i zbirki. Ovi podaci su negdje opširni i detaljni, a negdje su vrlo oskudni, što je u velikoj mjeri zavisilo od stepena sačuvanosti arhivske građe i stepena sređenosti fondova i zbirki, ali i mogućnosti da se potrebni podaci pronađu u toku rada na izradi Vodiča. Iz tog razloga kod određenih fondova ova rubrika je čak ostavljena i prazna, s tim da će se prilikom dopuna i nastavka unošenja novih informacija sa novim fondovima i zbirkama raditi i na pokušajima dopune ovog elementa. 16

16 Izet Šabotić, Nermana Hodžić, Selma Isić, Vodič arhivskih fondova i zbirki Arhiva Tuzlanskog

kantona, Tuzla 2012, više vidi: ISAD(g) - General International Standard Archival Description – Opšti

međunarodni standard za opis arhivske građe, drugo izdanje, Novi Sad 2006.

Selma ISIĆ

Ono što čini posebno važnim ovako pripremljen Vodič jeste to da su elementi opisa najvažnijih karakteristika fondova i zbirki urađeni jednoobrazno, na standardiziran način, prema utvrđenoj metodologiji, služeći se iskustvima kolega arhivista iz okruženja. 17 Arhivska građa je u dopunjenom izdanju, kao i u objavljenom primjerku podijeljena na arhivske fondove i zbirke i razvrstana po oblastima: I. Uprava i javna služba, II. Pravosuđe, III. Obrazovanje, nauka, kultura, IV. Privreda, V. Društveno političke organizacije, društva i udruženja, VI. Vjerske organizacije, VII. Zbirke, VIII. Lične i porodične zbirke. 18 Uporednom analizom podataka ove dvije verzije vodiča vidljive su razlike u količini samih fondova i zbirki, što samo potvrđuje već ranije utvrđeni konstantni rast preuzimanja fondova i zbirki u Arhiv. Na osnovu tabele 2 vidljivo je da je Arhiv TK u posljednje 4 godine preuzeo 68 novih fondova.

Tabela 2. Razlika u broju arhivsklih fondova i zbirki Vodiča objavljenog 2012. godine i dopunjene neobjavljene verzije iz 2016. godine, sa presjekom stanja na dan 31. 12. 2015. godine

oblasti
oblasti

Vodič iz

Dopunjena

Povećanje odnosa

2012.

verzija iz 2016.

2012/2016.

 

Broj

Broj

Broj

%

Uprava i javne službe

58

60

2

3,33

Pravosuđe

15

17

2

11,78

Obrazovanje, nauka, kultura

61

76

15

19,73

Privreda

99

133

34

25,56

Društveno-političke organizacije, društva i udruženja

42

47

5

10,63

Vjerske organizacije

3

3

/

/

Zbirke

43

46

3

6,52

Lične i porodične zbirke

29

39

10

25,64

Ukupno:

350

421

71

16,86

Na osnovu tabele 2 vidljivo je da prema novom stanju u svakoj oblasti, osim u oblasti Vjerskih institucija, je došlo do povećanja broja fondova i zbirki. Najmanji broj novih fondova je preuzet u oblastima Uprava i javne službe, Pravosuđe i Zbirke, premda je taj podatak izražen u procentima bitno različit. Kako je za očekivati najveći

17 Na sličan način vodiče arhivskih fondova i zbirki su posljednih godina uradili i kolege u drugim

arhivima u okruženju: Pokrajinskom arhivu Maribor, Zgodovinskom arhivu Celje, Državnom arhivu

Zagreb, Pokrajinskom arhivu Kopar i drugim.

18 Svaka od osnovnih oblasti je detaljno razrađena s obzirom na karakter i određenje fondova i zbirki.

Po tome Uprava i javne službe je dalje podjeljena na: okružnu i oblasnu, sresku, gradsku, mjesnu i

opštinsku upravu

Pregled arhivskih fondova i zbirki Arhiva Tuzlanskog kantona

broj novih fondova preuzet je u oblasti Privrede (25,56%), što je i razumljivo ako se u obzir uzmu tranzicijski procesi i sve veći broj firmi koje idu u stečaj i likvidaciju i za čiju građu postoji potreba preuzimanja, posebno ako je riječ o privrednim subjektima koji su imali posebnog uticaja na regiju, kakvih je na prostoru Tuzlanskog kantona, kao industrijskom središtu prijeratne Bosne i Hercegovine, bilo mnogo. Vidljivo je da je značajan broj novih fondova preuzet u oblastima Obrazovanja, nauke i kulture, kao i Ličnim i porodičnim zbirkama. Ono što je posebno potrebno istaći jeste i činjenica da je u periodu od 2012. do kraja 2015. godine preuzeta i značajna količina građe fondova koji su već ranije bili obuhvaćeni procesom preuzimanja. Tako je po novim podacima vidljivo da je samo u oblasti Uprave i javne službe, pored dva već spomenuta novopreuzeta fonda, u ovom periodu preuzeta građa još osam fondova koji su već ranije bili evidentirani u Vodiču iz 2012. godine. 19 Računajući i te podatke vidimo da je u 10 fondova ove grupe, tačnije u 16,66% fondova u navedenom periodu primljena nova građa. Od tih 10 njih 8 su fondovi općina, što znači da je preuzeto 80% arhivske građe općina. Svakako, značajno je spomenuti da je uz organe javne uprave u navedenom periodu najviše novih fondova/zbirki preuzeto u grupu Privatne i porodične zbirke, što ukazuje na pojačan rad Arhiva. Ako uporedimo podatke zadnje specifikacije sravnjene sa krajem 2015. godine vidimo da se u posljednjih 11 godina, od 2005. do kraja 2015. godine, broj fondova i zbirki Arhiva TK povećao za 217 fondova i zbirki, odnosno da se taj broj praktično uduplao ili tačnije uvećao za 106,37%. Ako pak uporedimo dva zadnja urađena popisa 2012. i 2015. vidimo da se broj preuzetih fondova povećao za 20,29%.

140 120 100 80 60 40 20 0 I II III IV V VI VII
140
120
100
80
60
40
20
0
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
1995 2005 2012 2016
1995
2005
2012
2016

Slika 2. Dijagram rasta (povećanja) broja fondova i zbirki Arhiva TK po oblastima na osnovu podataka iz 1995, 2005, 2012. i 2016. godine. Rimskim brojevima u dijagramu su označene oblasti u osnovnoj strukturi fondova i zbirki Arhiva TK (I. Uprava i javna služba, II. Pravosuđe, III. Obrazovanje, nauka, kultura, IV. Privreda, V. Društveno političke organizacije, društva i udruženja, VI. Vjerske organizacije, VII. Zbirke, VIII. Lične i porodične zbirke)

19 Radi se uglavnom o građi organa upravljanja, tačnije općina: Lukavac, Banovići, Srebrenik, Živinice,

Gradačac, Gračanica, Sapna, te građi Komisija za savremenu građu Tuzlanskog okruga 1992–2001.

Selma ISIĆ

Na osnovu dijagrama sa slike 2 vidi se da je posljednjih dvadesetak godina došlo do ogromnog povećanja broja fondova i zbirki, posebno u pojedinim oblastima, primjer privrede, gdje je sa 11 fondova iz 1995. godine, u 2005. taj broj porastao na 50, u 2012. na 99 da bi do 2016. došao do 133 fonda. Primjetno je da je veliki broj novih fondova preuzet i u oblasti Uprave i javne službe, ali i u svim drugim oblastima, osim u oblasti Vjerskih institucija, gdje imamo jednu neuobičajenost da

je u odnosu na 1995. došlo do smanjena fondova za jedan. Riječ je o fondu Srpske

pravoslavne crkveno-školske opštine Donja Tuzla, koji je zbog svog istaknutog vjersko-obrazovnog karaktera prebačena u oblast Obrazovanja. Očigledno je da osim ove promjene (1995. godine) nije bilo promijena u oblasti fondova Vjerskih institucija, što znači da još od 1989. godine u Arhiv nije preuzet niti jedan fond vjerskih institucija. Razlog tome leži u činjenici da su vjerske ustanove prilično zatvorene i „teške“ za saradnju, posebno po pitanju mogućnosti da Arhiv preuzme dio građe koju posjeduju. To možda i ne bi bilo tako loše da iste imaju jasnije definirane i bolje uređene svoje arhive, budući da se zakonima u BiH arhivska građa vjerskih ustanova tretira privatnom građom i vjerskim ustanovama se ostavlja mogućnost formiranja specijalnih arhiva. 20 Dobra stvar je da se posljednjih nekoliko godina saradnja Arhiva i vjerkih institucija poboljšala, što potvrđuje činjenica kako zaposleni na arhivskim poslovima u istim polažu redovno arhivistički ispit, kao i činjenica da je Arhiv od nekih vjerskih institucija uspio preuzeti dio matičnih knjiga

od kojih je formirana zbirka matičnih knjiga. 21 Iste su digitalizovane, a sa projektom se nastavilo raditi i u 2016. godini. Nova dopunjena verzija Vodiča bavila se i nekim manjim propustima i manjkavostima, ili bolje rečeno radilo se na ispravljanju nekih grešaka napravljenih u staroj verziji Vodiča. Tu se posebno misli na prebacivanje dva fonda koja su u Vodiču iz 2012. bila stavljena u grupu Privreda – Humanitarne organizacije. Budući da se radi o organizacijama, odnosna udruženjima, u novoj dopunjenoj elektronskoj verziji Vodiča stavljeni su u grupu V. Društveno-političke organizacije, društva i udruženja. Pored toga, nakon analize fondova obrazovanja utvrdili smo da se u slučaju fondova Prva osnovna škola „Pazar“ Tuzla i Osnovna škola „Džemal Mandžić“ radi o jednoj školi te je ovaj propust u novoj verziji ispravljen, fond se vodi kao Prva osnovna škola“Pazar“ u Tuzli, s tim što će u historijatu stvaraoca biti navedena ova promjena

u odnosu na 2012. godinu. Neki fondovi su pretrpjeli reviziju, te je njihova građa

prebačena u nove arhivske kutije zbog čega je došlo do promijena u količini građe. Osim toga, u dopunjenoj verziji urađene su i neke druge manje ispravke, naprimjer, dopune elementa serije fonda u nekim fondovima gdje je to propušteno uraditi u ranijoj verziji. Također su na mjestima dopunjeni elementi: pismo iz građe,

20 I pored toga niti jedan od propisa koje se odnosi na djelatnost vjerskih zajednica Bosne i Hercegovine

ne sadrži bilo kakve odredbe o arhivskoj građi: Zakon o slobodi vjere i pravnom položaju crkve i vjerskih zajednica u Bosni i Hercegovini, „Službeni glasnik BiH“, br. 5/04; Upustvo o provođenju Zakona o slobodi vjere i pravnom položaju vjerskih zajednica, „Službeni glasnik BiH“, br. 83/06. (vidjeti više: Azem Kožar, Arhivska građa vjerskih zajednica zemalja u tranziciji, Atlanti, vol.17, br.1- 2, Trst 2007, 287-295) Ni arhivskim zakonodavstvom BiH nisu detaljnije precizirani način i uslovi formiranja specijalnih arhiva.

21 Po dopunjenom Vodiču Zbirka sadrži 7 pravoslavnih i islamskih matičnih knjiga.

Pregled arhivskih fondova i zbirki Arhiva Tuzlanskog kantona

dostupnost ili količina građe u metrima dužnim, što je posebno bilo propušteno u oblastima Zbirke i Lične i porodične zbirke. Dopunjena verzija je ostala vjerna originalnoj u potpunosti što se tiče osnovnih podataka iz uvodnog dijela u kojem je dat kratak historijat rada Arhiva u Tuzli od njegovog osnivanja 1954. godine do kraja 2015. godine, kao i uvodni dio iz štampane verzije Vodiča i novi elektronski oblik uvodnog dijela je usklađen sa međunarodnim standardom ISDIAH. Kao dopuna i važan dodatak Vodiču urađeno je uputsvo o njegovom korištenju (Upotreba i dostupnost) u kome je objavljen Pravilnik o uslugama Arhiva Tuzlanskog kantona i Pravilnik o korištenju arhivske građe. Dopunjeni su i Registri fondova i zbirki: abecedni i po oblastima kako bi se pisano kulturno blago koje Arhiva čuva što jednostavnije predstavilo budućim istraživačima i korisnicima. Također, dopunjene su i skraćenice korištene u Vodiču, kao olakšica svim korisnicima.

Presjek sadržajno-strukturalnog stanja fondova zaključno sa 31. 12. 2015.

Opća karakteristika fondova i zbirki koji su u Arhiv Tuzlanskog kantona preuzeti u navedenom periodu jeste njhova obimnost, što se posebno odnosi na fondove organa uprave, ali i na kompleksne i složene privredne organizacije, koje su egzistirale u socijalističkom periodu i bile nosioci privrednog razvoja, kako regije, tako i Bosne i Hercegovine. Nije rijetkost da je pored preuzete arhivske građe, zbog svog operativnog značaja preuzeta i značajna količina registraturne građe ovih privrednih subjekata, ugašenih u procesu stečaja i likvidacije. To stvara dodatne probleme Arhivu, kako zbog nedostatka smještajnog prostora, tako i zbog manipulisanja i rukovanja glomaznim arhivskim fondovima. Ujedno, zbog povećanja građe i povećanja zahtjeva korisnika, a smanjenja broja kadrova 22 dolazi do otežanog obavljanja jedne od osnovnih funkcija Arhiva, njegove korisničke funkcije. Dodatni problem stvara preuzimanje arhivskih fondova koji nisu adekvatno registraturno sređeni, što otežava rukovanje i korištenje istih. Zbog prisustva kadrovske reduciranosti u arhivima, ovi fondovi još dugo vremena neće doći na red za arhivističku obradu. To dodatno usložnjava i otežava proces njihovog korištenja i stavljanja u funkciju. Puno je faktora koji su u kompleksnom procesu korištenja arhivske građe podjednako važni. Broj zaposlenika i ukupna količina preuzete građe su faktori koji svakako najviše utječu na količinu obrađenih fondova. Međutim, sačuvanost kao i stepen sređenosti građe preuzete od imalaca i stvaralaca arhivske građe, važan je faktor koji utječe na dužinu trajanja procesa obrade, ali i na jednostavnost i praktičnost u procesu korištenja arhivke građe od strane arhivista za potrebe korisnika, kao i korištenje iste u istraživačke svrhe. 23

22 Jedan od stručnih zaposlenika je u navedenom periodu napustio Arhiv, a drugi je zbog bolesti van

radnog procesa, što se odražava na stručni rad.

23 Hatidža Fetahagić, Selma Isić, Važnost obrade arhivskih fondova u istraživačke svrhe, Glasnik

arhiva i Arhivističkog udruženja Bosne i Hercegovine, br. 45, Sarajevo 2015, 18.

Selma ISIĆ

Oblasti

Broj

Arhivistički

Registraturno

Nesređeni

fondova

sređeni fondovi

sređeni fondovi

fondovi

 

Broj

Broj

%

Broj

%

Broj

%

Uprava i javne službe

60

17

28,33

43

71,66

/

/

Pravosuđe

17

2

11,76

13

76,47

2

11,76

Obrazovanje, nauka, kultura

76

16

21,05

60

78,94

/

/

Privreda

133

3

2,26

124

93,23

6

4,51

Društveno-političke organizacije, društva i udruženja

47

39

82,98

7

14,89

1

2,12

Vjerske organizacije

3

2

66,67

/

/

1

33,33

Zbirke

46

29

63,04

16

34,78

1

2,17

Lične i porodične zbirke

39

15

38,46

24

61,53

/

/

Ukupno:

421

122

28,98

288

68,40

11

2,61

Tabela 3. Tabela sređenosti arhivske građe u Arhivu Tuzlanskog kantona zaključno sa 31. 12. 2015. godine

Prema podacima iz 2015. godine, koji su vidljivi u tabeli br. 3 24 , sređenost arhivskih fondova i zbirki u Arhivu Tuzlanskog kantona Tuzla je iznosila 28,98% arhivistički sređenih, 68,4% registraturno sređenih i 2,61 % nesređenih fondova

i zbirki. Po tome 28,98% arhivistički sređenih arhivskih fondova i zbirki Arhiva

Tuzlanskog kantona ne može se uzeti kao zadovoljavajući broj. Ipak, bitna je činjenica da je u grupi od 68,4% registraturno sređenih fondova i zbirki različit stepen njihove sređenosti, što direktno utiče na njihovo korištenje. Pojedini fondovi su jako dobro registraturno sređeni, posjeduju i djelimične analitičke popise pojedinih dijelova građe čime je omogućeno lakše snalaženje u građi, a samim tim je pojednostavljeno i njeno korištenje. Pored toga, preuzimani su i fondovi u ne tako dobrom registraturno sređenom stanju, ili bolje rečeno u jako niskom stepenu sređenosti, čiji sumarni i primopredajni popisi ne odgovaraju u potpunosti stvarnom rasporedu građe, što stvara mnoštvo problema i otežava korištenje građe. Korištenje takve građe je otežano kako za arhiviste u arhivu, tako i za istraživače, koji često nemaju neka osnovna znanja pa nerijetko lutaju kroz građu, te nisu u mogućnosti da pronađu tražene dokumente

i potrebne informacije. To ukazuje na značaj preuzimanja registraturno kvalitetno

sređenih fondova čime bi se arhivistima i korisnicima pomoglo i olakšalo korištenje

24 Podaci korišteni u tabeli su iz radne verzije dopunjenog Vodiča kroz arhivske fondove i zbirke

Arhiva Tuzlanskog kantona stoga postoji mogućnost manjeg odstupanja u korištenim podacima u

odnosu na konačnu dopunjenu verziju Vodiča.

Pregled arhivskih fondova i zbirki Arhiva Tuzlanskog kantona

arhivske građe, jer bi odmah po preuzimanju sve činjenice i informacije iz građe bile dostupne. To je jedan od načina da se bar djelimično pojednostavi korištenje arhivske građe. Iz tabele je vidljivo da je najveći broj, odnosno procenat obrađenih

fondova u oblasti Društveno-političke organizacije, društva i udruženja, čak 82,89%. Razlog tome leži u činjenici da je u prijašnjem sistemu obrada ove građe imala svojevrstan prioritet, pa je većina ovih fondova obrađena prije 1995. godine, s tim što je posljednjih godina na istim vršena revizija. Možemo vidjeti i da je povoljan

i procenat obrađenih zbirki u Arhivu TK 63,04% što je znak da ovoj građi Arhiv

posljednjih godina posvećuje posebnu pažnju, kako u sferi preuzimanja, tako i u sferi obrade i sređivanja.

50

45

40

35

30

25

20

15

10

5

0

2016 2016
2016
2016
arhivistički sređeni registraturno sređeni nesređeni analitički popis sumarni popis sumarno analitički
arhivistički
sređeni
registraturno
sređeni
nesređeni
analitički popis
sumarni popis
sumarno
analitički popis
primopredajni
popis

Slika 3. Dijagram sređenosti arhivskih fondova u oblasti Uprave i javnih službi i njegov odnos prema informativno-obavještajnim sredstvima, koji postoje za iste

U dijagramu 3 dati su podaci iz oblasti Uprave i javne službe gdje se vidi omjer arhivistički i registraturno sređenih fondova, te njihova uporedba sa informativno obavještajnim sredstvima za iste. Iako su 43 fonda registraturno sređena za veliki broj njih postoje sumarni ili sumarno-analitički popisi koji daju jako dobar uvid u građu

i samim tim omogućuju lakše snalaženje u građi i pronalazak potrebnih informacija.

Tako, od 60 fondova navedene oblasti njih 7 ima analitički inventar ili analitički

popis, 34 sumarno-analitički popis, 3 sumarni popis, a 16 primopredajni popis. Na osnovu toga vidimo da 54% registraturno sređenih fondova ima popise na osnovu kojih možemo reći da su zadovoljavajuće registraturno sređeni. Daljom analizom fondova ove oblasti došlo se do još jednog zanimljivog podatka, da od 60 fondova ove oblasti njih 36 ima ograničenu dostupnost korištenja, što je u konačnici 60%.

Selma ISIĆ

Razlog za ovakav broj leži u činjenici da veliki broj preuzetih fondova ove grupe sadrži ratnu građu iz perioda agresije 1992–1995, čije je korištenje ograničeno. 25 Kod nas i u svijetu, prema odredbama važećih arhivskih propisa neobrađeni arhivski fondovi i zbirke uglavnom nisu dostupni istraživačima, međutim, ponekad se istraživačima izlazi u susret omogućavanjem korištenja i ovih fondova, naravno, uz pojačan nadzor i pomoć arhivista. To u određenoj mjeri utječe na efikasnost obavljanja korisničke funkcije arhiva. Također, i nesređenost fondova je veliki problem pri njihovom korištenju, kako u svrhu dokazivanja i ostvarivanja osnovnih ljudskih prava, tako i u slučajevima njihovog korištenja u okviru istraživačkog procesa. Samim tim, nesređenost i neobrađenost arhivskih fondova jedan su od uzroka zbog kojeg arhivi ne mogu odgovoriti svom krajnjem zadatku, a to je stavljanje arhivske građe u službu korisnicima. Na osnovu analiza strukture i stanja arhivskih fondova

i zbirki vidljivo je da je taj problem prisutan i u Arhivu Tuzlanskog kantona. Da bi se problem prevazišao potrebno je raditi na osnaživanju službe obrade i sređivanja

arhivskih fondova u arhivu, te na rekonstrukciji arhivskih fondova i zbirki kako bi se, koliko je moguće, umanjile manjkavosti i dalo što više korisnih informacija o samoj građi i time pojednostavilo korištenje istih. Pripremanje adekvatnih specifikacija o stanju i strukturi građe, ali i odgovarajućih informativno-obavještajnih sredstava svakako je jedan od načina da se to prevaziđe. Značajno je spomenuti da se do septembra 2016. godine očekuje nova dopunjena elektronska verzija Vodiča kroz arhivske fondove i zbirke Arhiva Tuzlanskog kantona na web portalu Arhiva Tuzlanskog kantona, čime će korisnicima

u potpunosti biti dostupni novi podaci specifikacije arhivske građe koju Arhiv baštini.

Isti će davati podatke sa stanjem 31. 12. 2015. godine što će pojednostaviti korištenje arhivskih fondova i zbirki. Bez dolaska u Arhiv korisnicima će biti dostupne osnovne informacije o fondima/zbirkama koji ih interesuju, osnovnoj građi koju sadrži neki fond, serijama, pomagalima kojima se mogu služiti prilikom pregleda građe i istraživanja, te informaciju da li je fond obrađen i sređen ili ne, kao i da li je njegovo korištenje na neki način ograničeno ili ne.

Umjesto zaključka

Jedan od osnovnih zadataka arhiva je da utvrde tačno stanje arhivske građe koju posjeduju, odnosno da tačno znaju šta posjeduju i da imaju osnovne informacije

o tome. Zato je izrada određenih specifikacija arhivskih fondova i zbirki oduvijek bila iznimno važna za arhive. To se najčešće radilo kroz određene oblike informativno- obavještajnih sredstava. U tome pogledu najpraktičniji su pregledi i vodiči, kao oni oblici koji daju osnovne podatke o arhivskom fundusu nekog arhiva. U skladu s tim

i Arhiv Tuzlanskog kantona je tom pitanju uvijek poklanjao posebnu pažnju. Izrada vodiča, kao tradicionalnih informacionih sredstava svakako je jedan od osnovnih

25 Radi se uglavnom o građi kantonalnih i opštinskih organa uprave, ministarstava i građi Komisije

za savremenu građu TK.

Pregled arhivskih fondova i zbirki Arhiva Tuzlanskog kantona

načina da arhivi predstave građu koju čuvaju i olakšaju njeno korištenje na način da daju osnovne upute i smjernice ka željenim informacijama. Njihova svrha nije da detaljno informišu korisnika, istraživača o svim bitnim podacima sadržanim u arhivskoj građi, što je uostalom praktično i nemoguće, nego prvenstveno da daju osnovne upute i smjernice ka daljem istraživanju i korištenju građe. Arhiv Tuzlanskog kantona je u nekoliko navrata pripremao specifikacije arhivskih fondova i zbirki. Njihovim poređenjem utvrđuje se razvoj Arhiva i posvećenost procesima preuzimanja arhivske građe u Arhiv. Godine 2012. godine publikovan je posljednji Vodič kroz arhivske fondove i zbirke arhiva Tuzlanskog kantona, urađen metodološki u skladu sa međunarodnim standardima, čime je načinio iskorak u ovom smjeru u Bosni i Hercegovini. Vodič pripremljen na ovaj način odlično je sredstvo informisanja, koje svim zainteresovanim korisnicima daje dovoljno informacija o svim fondovima i zbirkama koje Arhiv posjeduje, ali i samoj arhivskoj građi. Zbog toga se menadžment Arhiva odlučio za pripremu elektronske dopune ovog vodiča čime bi bili predstavljeni fondovi i zbirke preuzete u Arhiv do kraja 2015. godine. Analizom je utvrđen značajan broj fondova i zbirki, u skoro svim oblastima, preuzetih u periodu od 2012. do 2015. godine. Izuzetak su vjerski fondovi. Ako pogledamo podatke o ranijim preuzimanjima i uporedimo sa ovim zadnjim vidljivo je da ni jedan fond u u oblasti vjerskih ustanova nije preuzet od 1989. godine. Činjenica je da je u zadnjih 20 godina došlo do obimnijeg preuzimanja arhivske građe u ovaj Arhiv, što potvrđuje i podatak da je od osnivanja 1954. do 1995. godine u Arhiv preuzeto 109 fondova i zbirki, a od 1995. do 2015. godine 309 fondova i zbirki. Ako se preuzimanje nastavi ovim intenzitetom, uz iste kadrovske kapacitete, ustanova će se naći u ozbiljnom problemu, jer će se dovesti u pitanje mogućnosti da adekvatno odgovori na zahtjeve društva i korisnika. Svakako, postojanje adekvatne i dobro razrađene specifikacije stanja fondova i zbirki koje Arhiv posjeduje pomoći će da se ti problemi barem djelimično umanje i na odgovarajući način reaguje u smjeru obavljanja svoje korisničke funkcije. Ovom pripremom dopunjenog elektronskog vodiča upravo se to pokušava i napraviti.

Summary

One of the main tasks of the archive is to determine the exact condition of archives held by them, namely that know exactly what they have and to have basic information about it. Therefore, the development of certain specifications of archival fonds and collections have always been extremely important for the archives. This is usually done through some form of intelligence and information funds. In this respect the most practical are the reviews and guides, as well as those forms that give basic information about the archival holdings of an archive. Accordingly the Archive of Tuzla Canton is the issue always paid special attention. Making Guide, as well as traditional information resources is certainly one of the main ways to archive

Selma ISIĆ

performances in their custody and facilitate its use in a way that gives the basic instructions and guidelines to the desired information. Their purpose is not to inform the user in detail, researchers of all relevant information contained in the archives, which is also almost impossible, but rather to give basic instructions and guidelines for further study and use of materials. Archive of Tuzla Canton several times prepared specifications of archival fonds and collections. Comparing the determined development of Archive and commitment for processes of obtain archives in the archive. In 2012, was published the last Guide to archival fonds and collections Archives of Tuzla Canton, done methodologically in line with international standards, which has made a step forward in this direction in Bosnia and Herzegovina. Guide prepared in this way an excellent means to inform that all interested users give enough information about all desire Fonds that holds Archives, and the archives. Therefore, the management of the Archives decided to prepare amendments to this electronic guide, which would be presented holdings and collections taken in the archive by the end of 2015. The analysis identified a significant number of funds and collections, in almost all areas, taken in the period from 2012 to 2015. The exceptions are religious funds. Looking at the data on previous acquisitions, and compare it with the past years, it is evident that there is a religious fund has taken since 1989. The fact is that in the last 20 years there has been a more complex obtain of archives in the archive, which is confirmed by the fact that from the foundation, from 1954 to 1995 in the Archives taken over 109 funds and collections, and from 1995 to 2015 309 funds and collections. If the obtain continues at this pace, by the same personnel capacities institution will be in serious trouble compromising the ability to respond adequately to the demands of society and users. Any existence of adequate and well-designed specifications state funds and collections of archives possesses will help these problems at least partially mitigate and respond appropriately in the direction of carrying out their user functions. This preparation supplemented electronic guide that is exactly what tries to do it.

Mr. Mirjana KAPISODA Stevan RADUNOVIĆ Državni arhiv Crne Gore

pregledni naučni rad

PREGLED STANJA REGISTRATURSKE I AHIVSKE GRAĐE U DRŽAVNOM ARHIVU CRNE GORE

Apstrakt: U radu se govori o institucionalnom razvoju zaštite arhivske građe u Crnoj Gori; organizacionoj strukturi Državnog arhiva; pregledu stanja registraturske i arhivske građe po sektorima i odsjecima; statističkim podacima za arhivsku građu od značaja za državu i lokalnu samoupravu.

Ključne riječi: Arhivska i registraturska građa, stvaralac/držalac, arhivski fondovi i zbirke.

OVERVIEW OF CURRENT RECORDS AND ARCHIVES IN THE STATE ARCHIVES OF MONTENEGRO

Abstract: The paper deals with: development of institutional protection of archives in Montenegro; the organizational structure of the National Archives; overview of current records and archives divided by sectors and departments; statistical data for archives of high importance for the state and local government.

Keywords: Archival and current records, the creator/holder, archival holdings and collections.

Uvodne napomene

Novi način organizacije Državnog arhiva, pažljivo osmišljen i sproveden,

značajno je obezbjedio unapređenje arhivske službe i arhivske djelatnosti s ciljem da se zaštita arhivske građe sve više nameće kao neophodna u postojećim analizama

i razmišljanjima. To znači da je arhivska služba u Crnoj Gori na odgovarajući način

institucionalno i funkcionalno organizovana i može da odgovori potrebi cjelovite zaštite arhivske građe u skladu sa očekivanjima građana i ukupnim društvenim potrebama. Arhivska građa u nastajanju je većinom na odgovarajući način zaštićena

i pod javnim je nadzorom. U sklopu redovnih aktivnosti i realizacije radnih zadataka

Državni arhiv Crne Gore posebnu pažnju poklanja analizi stanja arhivske djelatnosti,

Mr. Mirjana KAPISODA, Stevan RADUNOVIĆ

odnosno praćenju stanja arhivske građe u nastajanju. Namjera ovog priloga je da na osnovu relevantnih podataka analizira i predstavi značaj u postojeće stanje arhivske građe u Crnoj Gori.

Razvoj arhivske struke na tlu Crne Gore

Arhivi i arhivska služba u Crnoj Gori baštine dugu tradiciju i razvili su se kao proizvod praktičnih potreba društva da akta koja su nastala radom administrativnog

aparata sistematizuje, kako bi poslužila u dokazne svrhe ili kao izvor za proučavanja

u raznim naučnim oblastima. Prvi oblici arhivske djelatnosti prisutni su i na dvorovima Nemanjića,

Balšića, Crnojevića. 1 Uz dvorske kancelarije paralelno je postojala i mitropolitska kancelarija koju u kasnijim godinama vode crnogorski mitropoliti iz vladarske dinastije Petrović-Njegoš. Reformom iz 1879. godine 2 , koja predstavlja prekretnicu u organizaciji javne vlasti i uprave, donosi se naredba, tj. upravne mjere za regulisanje rada državnih i lokalnih organa i sudova. Kako bi se sačuvala arhivska građa iz proteklog vremena pristupilo se organizaciji ustanove državnog arhiva. Po nalogu knjaza Nikole I dvorski bibliotekar Filip Kovačević sastavlja Uputstvo o uređenju Državne Arhive, kao i Pravilnik za sprovođenje ovog uputstva 3 (1895). Arhivska djelatnost se kroz arhivsku instituciju modernog tipa razvija tek od 1948. godine. Istina, da bi se sačuvala dvorska arhiva, pri Državnom muzeju na Cetinju, osnovano je 1926. godine Arhivsko odjeljenje sa zadatkom da sređuje i čuva arhivsku građu iz prošlosti Crne Gore. U poslijeratnom periodu 1948. godine se osniva Arhivsko odjeljenje Istorijskog instituta NR CG na Cetinju u kojem se objedinjuje i smješta sva do tada sačuvana građa države Crne Gore. Prvi počeci Arhiva kao institucije sežu do 31. 12. 1951. godine, kada je Državni arhiv NRCG formiran na osnovu Zakona o državnim arhivima, kao matična ustanova za oblast arhivske službe u Crnoj Gori sa ulogom stručne nadležnosti nad čitavom Republikom Crnom Gorom. Državni arhiv NRCG je 1963. godine preimenovan u Arhiv NRCG, 1978. godine u Arhiv Crne Gore, a 1992. godine u Državni arhiv Crne Gore. Istina, 30. novembra 1949. godine Vlada NR Crne Gore je donijela Uredbu kojom se osniva arhiv pod imenom Državni arhiv u Kotoru sa ciljem preuzimanja

i zaštite arhivalija nastalih na području Boke Kotorske od najstarijih vremena do 1918. godine.

1 Jelena Živković, Arhivska djelatnost u Crnoj Gori-Prilog pitanju razvoja arhivske službe u Crnoj

Gori, Arhivski zapisi, br. 1-2, Cetinje 1994, 10-17.

2 Srđan Pejović, Prilozi proučavanju istorijata i razvoja arhivske službe u Crnoj Gori (Prvi dio-do II

svjetskog rata), Arhivski zapisi, br. 1-2, Cetinje 2003, 7- 42.

3 Mirjana Kapisoda, Uputstvo o uređenju Državne arhive, Arhivski zapisi, br. 1-2, Cetinje 1997, 34-45.

Pregled stanja registraturske i ahivske građe u Državnom arhivu Crne Gore

Ubrzo pored ova dva arhiva, u pravcu širenja arhivske mreže u Crnoj Gori formira se 1956. godine Arhiv Herceg Novog, pod nazivom Arhiv i naučna biblioteka. Osnovan je odlukom NOO Herceg Novi br. 12569 od 11. 11. 1956. godine. Pod ovim nazivom radi do 1971. godine kada se preimenuje u Arhiv Herceg

Novog, sa dva odjeljenja (arhivsko i bibliotečko). Arhivsko središte Bijelo Polje osnovao je Državni arhiv NRCG rješenjem br. 500 od 30. septembra 1955. godine, kao i jednu od svojih organizacionih jedinica sa nadležnošću za srezove: Bjelopoljski (Opština Bijelo Polje i Mojkovac), Beranski (Opština Berane i Rožaje), Andrijevački (Opština Andrijevica i Plav) i Pljevaljski (Opština Pljevlja i Žabljak). Arhivski centar Nikšić osnovan je 1. septembra 1959. godine, kao jedna od organizacionih jedinica Državnog arhiva NRCG sa teritorijalnom nadležnošću za opštinu Nikšić sa Grahovom, Velimljem, Plužinama, Šavnikom i Žabljakom. Državni arhiv NRCG je

u ovom periodu u skladu sa svojim ovlašćenjima činio napore na širenju arhivske

mreže u Crnoj Gori. Međutim, većina arhiva se, usljed promjena zakona i načina finansiranja, organizovala na nivou opštinskih ustanova za kulturu i nauku (centri za kulturu, zavičajni muzeji, narodni univerziteti itd.). Širenje arhivske mreže nastavlja se 1959. godine osnivanjem Arhiva za radnički pokret pri Istorijskom institutu SRCG, zatim Opštinskog arhiva Budva

1976. godine (od 1985. godine, Istorijski arhiv Budva), Opštinskog arhiva Podgorice

1980. godine, Arhiva i muzeja Ivangrada 1982. godine, i Opštinskog arhiva Bar

1986. godine. Treba spomenuti da je pri Arhivu Crne Gore na Cetinju 1973. godine

osnovano Arhivsko odjeljenje za područje opštine Cetinje. Ipak, dvanaest opština u Crnoj Gori nijesu bile pokrivene mrežom arhivskih institucija. Na osnovu Zakona o državnoj upravi (1991), Zakona o arhivskoj djelatnosti (1992) i Pravilnika o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji DACG (1992) došlo je do reorganizacije arhivskih ustanova u Crnoj Gori i osniva se Državni arhiv Crne Gore sa sjedištem na Cetinju, koji objedinjava sve postojeće arhive u Republici i ujedno mijenja njihov status: od samostalnih ustanova iz oblasti kulture oni postaju arhivska odjeljenja jedinstvene republičke upravne organizacije. Organizaciono arhivskim odjeljenjima se pokrivaju sve opštine u Crnoj Gori i one koje do tada nijesu imale na svojoj teritoriji organizovanu brigu o arhivskoj građi (Kolašin, Danilovgrad, Plužine, Šavnik, Mojkovac, Andrijevica, Plav, Rožaje, Pljevlja, Žabljak, Ulcinj i Tivat).

Arhivska građa u organizacionim jedinicama Državnog arhiva

Djelatnost Državnog arhiva odnosi se na kontrolu, zaštitu, evidentiranje,

izlučivanje, preuzimanje, sređivanje, obradu i korišćenje arhivske građe koje stvaraju

u svom radu državni organi i ustanove prema kojima Država vrši prava i dužnosti.

Državni arhiv obavlja poslove koji se tiču arhivske građe ustanova, pravnih i fizičkih lica, koje su od značaja za Crnu Goru, priprema programe razvoja ove djelatnosti, vodi centralnu evidenciju o građi, brine o zaštiti, ustanovljava jedinstvenu metodologiju

obrade građe, planira usavršavanje arhivskog kadra i niz drugih potreba.

Mr. Mirjana KAPISODA, Stevan RADUNOVIĆ

Državni arhiv ima svoje organizacione jedinice u gotovo svim opštinama u Crnoj Gori i koristi ukupno 6.052m 2 prostora. Od toga je 3.698m 2 prostor za smještaj arhivske građe, 1.415m 2 kancelarijski prostor, a preostalih 939m 2 se odnosi na konzervatorsku radionicu, čitaonice, izložbeni prostor i ostalo. U vlasništvu Arhiva, tj. države je 4.140m 2 ili 68%. U većini slučajeva veličina i kvalitet prostora koji se koristi ne zadovoljavaju potrebe za smještaj, čuvanje i korišćenje arhivske građe, kao ni za rad 150 uposlenih službenika i namještenika. Problem je toliko složeniji i urgentniji što postoji potreba za stalnim preuzimanjem arhivske građe od niza stvaralaca/držalaca koja je već prispjela i pripremljena, a za njen smještaj je preostalo još vrlo malo slobodnog prostora, a u nekim odsjecima ga više i nema. Prema novom Pravilniku o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji Državnog arhiva br. 01-764 od 4. 10. 2013. godine, utvrđene su organizacione jedinice (dva sektora, dva odjeljenja i Služba za opšte poslove) na sljedeći način:

I-Sektor za arhivsku građu od značaja za Državu sa šest odsjeka:

1. Arhivski odsjek Centralni depo – Cetinje,

2. Arhivski odsjek za sređivanje i obradu arhivske građe do 1945. Cetinje,

3. Arhivski odsjek za sređivanje i obradu arhivske građe od 1945. Cetinje,

4. Arhivski odsjek – Istorijski arhiv Kotor,

5. Arhivski odsjek za istoriju radničkog pokreta – Podgorica,

6. Arhivski odsjek za zaštitu registraturske i arhivske građe van Arhiva.

II-Sektor za arhivsku građu od značaja za jedinice lokalne samouprave sa četrnaest odsjeka:

1. Arhivski odsjek – Podgorica, za glavni grad Podgorica, sa sjedištem u Podgorici,

2. Arhivski odsjek – Danilovgrad, za opštinu Danilovgrad, sa sjedištem u Danilovgradu,

3. Arhivski odsjek – Nikšić, za opštine Nikšić, Plužine i Šavnik, sa sjedištem u Nikšiću,

4. Arhivski odsjek – Bijelo Polje, za opštinu Bijelo Polje, sa sjedištem u Bijelom Polju,

5. Arhivski odsjek – Berane, za opštine Berane i Rožaje sa sjedištem u Beranama,

6. Arhivski odsjek - Andrijevica, za opštine Andrijevica i Plav, sa sjedištem u Andrijevici,

7. Arhivski odsjek - Pljevlja, za opštine Pljevlja i Žabljak, sa sjedištem u Pljevljima,

8. Arhivski odsjek - Kolašin, za opštine Kolašin i Mojkovac, sa sjedištem u Kolašinu,

9. Arhivski odsjek - Ulcinj, za opštinu Ulcinj, sa sjedištem u Ulcinju,

10. Arhivski odsjek - Bar, za opštinu Bar, sa sjedištem u Baru,

Pregled stanja registraturske i ahivske građe u Državnom arhivu Crne Gore

11. Arhivski odsjek - Budva, za opštinu Budva, sa sjedištem u Budvi,

12. Arhivski odsjek - Kotor, za opštine Kotor i Tivat, sa sjedištem u Kotoru,

13. Arhivski odsjek - Herceg Novi, za opštinu Herceg Novi, sa sjedištem u Herceg Novom,

14. Arhivski odsjek - Cetinje, za prijestonicu Cetinje, sa sjedištem na Cetinju.

III-Odjeljenje za naučnu, informativnu i kulturno-prosvjetnu djelatnost.

IV-Odjeljenje za tehničku zaštitu arhivske građe.

V-Služba za opšte poslove.

Grafički prikaz organizacionih jedinica Državnog arhiva iz 2015. godine

arhivske građe. V-Služba za opšte poslove. Grafički prikaz organizacionih jedinica Državnog arhiva iz 2015. godine 33

Mr. Mirjana KAPISODA, Stevan RADUNOVIĆ

Stanje arhivske i registraturske građe iz 2006. godine

Podaci koji su prezentirani temelje se na neposrednom uvidu u stanje na terenu po odsjecima za 2006. godinu za mjesece (maj–jul), podacima koji su dobijeni na osnovu sačinjenih upitnika (avgust–septembar), statističkim podacima ARH-1 (septembar) i redovnih mjesečnih izvještaja, te polugodišnjeg i godišnjeg izvještaja o radu.

U navedenom periodu Služba za zaštitu arhivske građe i registraturskog

materijala van Arhiva, na osnovu zakonskih odredbi, vršila je nadzor kod 1.177 stvaraoca/imaoca, a oni su radom proizveli građu u količini od cca 42.630 dužna

metra.

U okviru postojećih zakonskih ovlašćenja, Državni arhiv ima nadležnost da

sprovodi kontrolu i zaštitu arhivske građe van arhiva, pa je u zadnjih pet godina

obavezu izdvajanja i popisivanja bezvrijednog registraturskog materijala na osnovu usvojene Liste kategorija izvršilo 80 registratura na republičkom nivou i 548 registratura od značaja za jedinice lokalne samouprave. Izlučivanje bezvrijednog registraturskog materijala nije izvršeno kod 49 republičkih i 586 lokalnih stvaraoca registraturske građe. To je proizvelo da 49 registratura republičkog nivoa posjeduje u svojim arhivama, depoima i drugim smještajnim prostorima (često neadekvatnim za odlaganje i čuvanje građe) cca 5.020 dužnih metara građe. Na nivou dvadeset i jedne lokalne samouprave stanje je slijedeće.

U depoima 586 opštinskih registratura smješteno je cca 37.610 dužna metra

registraturske građe iz koje treba izvršiti odabir, popisivanje arhivske građe i izlučivanje bezvrijednog registraturskog materijala. Na drugoj strani, registrature od republičkog značaja su uz pružanje stručne pomoći predstavnika Državnog arhiva, blagovremeno vršile navedeno izlučivanje, shodno zakonskim propisima, pa je u Državni arhiv preuzeto i smješteno 363 dužna metra arhivske građe. Na isti način, četrnaest arhivskih odsjeka (sa grupama) preuzeli su od 411 registratura 2.428,53 dužna metra arhivske građe. Radi ukupnog sagledavanja stanja na terenu, odnosno rada Službe na zaštiti arhivske građe van arhiva, u prikazanoj tabeli su dati pojedinačni podaci za četrnaest odsjeka, koji pripadaju Sektoru za kontrolu, zaštitu, preuzimanje, smještaj, sređivanje, obradu i korišćenje arhivske građe od značaja za jedinice lokalne samouprave, sa stanjem na dan 20. 9. 2006. godine.

Pregled stanja registraturske i ahivske građe u Državnom arhivu Crne Gore

Tabelarni prikaz Sektora II – po odsjecima

 

Broj

Količina arhivske i registra. građe van arhiva u d/m ( u registrat.)

Količina

Količina

Broj

registratura

bezvrijednog

arhivske

registratura

Naziv odsjeka

(stručni

regi.materi.

građe

koje nijesu

nadzor

(izlučen u

preuzete

sprovele

nad radom

registraturi) u

u Državni

izlučivanje

registratura)

d/m

arhiv

1. Andrijevica

91

952,85

258

86,01

29

2. Bar

78

1.963,60

558

186,30

51

3. Berane

106

1.963,32

384

129,30

78

4. Bijelo Polje

71

2.384,37

243

81,40

58

5. Budva

22

1.457,20

15

4,27

9

6. Danilovgrad

24

919,00

112

25,50

11

7. Kolašin

54

1.640,60

440

147,50

39

8. Kotor

20

4.133,50

1980

662,05

7

9. Nikšić

195

4.235,30

120

38,00

66

10. Pljevlja

82

3.932,60

340

109,00

88

11. Podgorica

101

9.139,30

1600

509,20

49

12. Ulcinj

47

2.424,00

700

199,40

20

13. H-Novi

58

1.561,30

450

152,60

52

14. Cetinje

47

903,50

300

98,00

29

Ukupno:

996

37.610.44

7.500

2.428.53

586

Pored ovih podataka treba naznačiti da se prosječno dva puta u toku godine vrši kontrola i obilazak svake registrature, o tome sačini zapisnik sa datim nalozima, činjeničnom stanju, roku za otklanjanje nedostataka i tome slično.

Stanje arhivske i registraturske građe iz 2014. godine

U posjedu Državnog arhiva nalazi se oko 80 % arhivske građe koja je u javnom vlasništvu i čine je najznačajnije i najvrednije fondovske cjeline iz svih perioda istorije, sa cijele teritorije Crne Gore, različite provenijencije, jezika i pisma, koje su se sačuvale do danas. Danas Državni arhiv raspolaže sa 1.770 arhivskih fondova različite provenijencije što čini cca 11.056,12 dužinskih metara arhivske građe. Struktura ove arhivske građe je slijedeća: 585 fondova ili cca 5.263,68 d/m građe se odnosi na državne organe i organizacije – Sektor 1, a 1.185 fondova ili cca 5.792,44 d/m građe se odnosi na lokalne organe i organizacije – Sektor 2. Pored toga Arhiv posjeduje i 117 ličnih ili porodičnih fondova sa cca 50 d/m građe, 142 zbirke sa cca 221 d/m

Mr. Mirjana KAPISODA, Stevan RADUNOVIĆ

građe i preko 50.100 bibliografskih jedinica smještenih u njegovim bibliotekama kao što slijedi: 4

Arhivski fondovi prema vremenu nastanka (osim zbirki i ličnih i porodičnih)

 

Broj fondova

Dužnih metara

Do 1918. godine

280

1.350,18

Od 1919. do 1940. god.

110

504,60

Od 1941. do 1945. god.

22

131,30

Poslije 1945. god.

1.358

9.070,04

Ukupno:

1770

11.056,12

Lični i porodični fondovi

Broj fondova

Dužinskih metara

117

50

Zbirke

Broj zbirki

Dužinskih metara

142

221

Bibliotečki materijal

Broj bibliografskih jedinica

50.100

Kvalitetno obavljanje zaštite registraturske i arhivske građe van arhiva, umnogome zavisi i od uspješnosti sprovođenja ukupnih funkcija i djelatnosti Državnog arhiva. Pitanje zaštite arhivske građe van arhiva, prije njenog preuzimanja, zauzima značajno mjesto, kojemu se posvjećuje posebna pažnja i aktivnost, primjenjujući zakonsku regulativu. U tom cilju konstantno se sprovodi i prati stanje registraturske i arhivske građe kod stvaralaca/držalaca što je prikazano kako slijedi:

4 Podaci su prikazani prema statističkim podacima ARH-1 za 2014. godinu.

Pregled stanja registraturske i ahivske građe u Državnom arhivu Crne Gore

Tabelarni prikaz stanja u arhivskim odsjecima DACG na dan 31. 12. 2014. godine

Količina arh.

građe starije od

30 godina kod

stvaralaca/držal.

u d/m

820

-

-

-

220

110

264

148

245

56

95

70

600

401.80

540

380

240

110

 

Količina arhivske i registraturske građe kod stvaralaca/držalaca u d/m

Svega

4.200

-

-

-

1.030

1.947

2.101

1.202

3.750

220,74

1.599.10

4.411

5.987

5.737.40

3.800

3.380

3.500

280

43.145,24 4.299,80

Registratu.

građa

3.000

-

-

-

380

1.117

1.410

832

2.900

126.74

1.442.55

3.696

5.000

5.020.40

2.650

2.700

2.180

165

 

Arhivska

građa

1.200

-

-

-

650

830

691

370

850

94

156.55

715

987

717

1.150

680

1.320

115

11.056,12 10.525,55 32.619,69

Količina arhivske građe u d/m u odsjeku

   

-

2.232.54

1414

805.03

287

601.50

656

364.20

294.90

153

112.70

941

792

341.75

474

299

987.50

300

 

Nesređeno Svega

-

885.54

894

-

187.05

157.50

106

56.70

261.35

47.50

9.10

/

281

153.80

83

71

147

198.80

 
 

-

1.347

520

805.03

99.95

444

550

307.50

33.55

105.50

103.60

941

511

187.95

391

228

840.50

101.20

1.770 7.516,78 3.539,34

Broj arhivskih fondova i zbirki

   

-

659

19

185

79

43

96

73

34

27

23

103

107

55

83

19

150

15

 

držala- Sređeno Nesređeno Svega Sređeno

-

160

7

-

36

10

11

16

27

6

2

/

88

31

2

4

16

9

425

 

-

499

12

185

43

33

85

57

7

21

21

103

19

24

81

15

134

6

1.345

Broj

stva-

ralaca

ca

200

-

-

-

101

81

123

61

31

33

64

62

187

138

265

47

69

54

1.516

 

ODSJEK

Za zaštitu van1.

Arhiva

Centralni depo2.

Cetinje

IRP Podgorica3.

IAK Kotor4.

Andrijevica5.

Bar6.

Berane7.

Bijelo Polje8.

Budva9.

Danilovgrad10.

Kolašin11.

Kotor12.

Nikšić13.

Pljevlja14

Podgorica15

Ulcinj16

H. Novi17

Cetinje18.

UKUPNO

Mr. Mirjana KAPISODA, Stevan RADUNOVIĆ

Stanje na terenu, odnosno rad Službe na zaštiti arhivske građe van arhiva

i uopšte stanje arhivske građe u Državnom arhivu, prezentovani su tabelarnim

prikazom sa podaci po odsjecima. U tabeli su navedeni podaci za period 2007-2014. godinu. Za navedeni period postepeno se povećao broj registratura tako da je zaključno sa 2014. godinom, Služba za zaštitu registraturske i arhivske građe van arhiva, na osnovu zakonskih odredbi, vršila nadzor nad 1.516 registratura, što je u odnosu na stanje iz 2006. uvećano za 339.Isto tako, povećana je količina registraturske i arhivske građe i 2014. godine je cca 43.145,24 d/m iz koje treba izvšiti odabir i popisivanje arhivske građe i izlučivanje bezvrijednog registraturskog materijala.

Služba za zaštitu arhivske građe van arhiva je, na osnovu permanentnih evidencija, utvrdila da se kod registratura nalazi arhivska građa starija od 30 godina

u količini cca 4.299,80 d/m, dok ostalu arhivsku građu čini cca 10.525,55 d/m. Na drugoj strani, registrature su uz pružanje stručne pomoći predstavnika Državnog arhiva, blagovremeno vršile izlučivanje bezvrijednog registraturskog materijala i odabir arhivske građe, shodno zakonskim propisima, pa je od 389 registratura preuzeto cca 1.900 dužinskih metara arhivske građe. Problem je toliko složeniji i urgentniji što postoji potreba za stalnim preuzimanjem arhivske građe od niza stvaralaca/držalaca koja je već prispjela i pripremljena, ali za njen smještaj je preostalo još vrlo malo slobodnog spremišnog prostora, a u nekim odsjecima ga gotovo više i nema. Kada govorimo o arhivskoj građi koja se čuva u Državnom arhivu Crne

Gore, moramo reći da se u njegovim depoima nalazi raznorodna arhivska građa, stepen sređenosti je različit, zavisno od odjeljenja do odjeljenja, od fonda do fonda ili pak od serije do serije. Na nivou Državnog arhiva ustanovljena je jedinstvena metodologija rada na obradi arhivske građe koja se primjenjuje i obuhvata sve fondove, lične

i porodične fondove, zbirke arhivalija, fondovske knjige, memoarsku građu,

fotografije, mikrofilmove, prepise dokumenata, kopije dokumenata, štampane stvari, fonotečke materijale, kartografske materijale i drugo. Naravno, treba reći da obrada slijedi nakon sređivanja fondova koje se vrši uz poštovanje principa provenijencije, odnosno načela prvobitnog reda poretka.

Sređivanje i obrada obuhvata poslove, odnosno radnje i postupke na arhivskoj građi radi njenog dovođenja u određeni poredak kojim se obezbjeđuje odgovarajući nivo dostupnosti sadržaju arhivske građe fonda, u zavisnosti od stanja građe, utvrđenog principa za sređivanje i vrste informativnog sredstva koji će se raditi. Princip obrade arhivske građe se sastoji u tome da se, ne dirajući u sređenu građu, pruže istraživaču najraznovrsnije informacije, polazeći od opšteg ka detaljnijem i samim tim da neprocjenljiva vrijednost nauci i arhivistici. Arhivi su ustanove zadužene za trajno čuvanje i zaštitu arhivalija, njihovu stručnu obradu i pružanje informacija iz arhivskih izvora. U kontekstu očuvanja arhivske građe kao kulturnog dobra od nacionalnog značaja, na nivou Državnog

Pregled stanja registraturske i ahivske građe u Državnom arhivu Crne Gore

arhiva, Rješenjem broj 04-55/2 od 12. 6. 2007. godine utvrđeno je za 171 arhivski fond i zbirku svojstvo pokretnog spomenika kulture. Veoma je značajno navesti da su, u 2013. godini, Ministarstvo kulture

i Uprava za zaštitu kulturnih dobara, nakon određenih nedostatnosti u prošlosti i

brojnih višegodišnjih iscrpnih rasprava, uradili Projekat revalorizacije materijalne i nematerijalne kulturne baštine u Crnoj Gori. Projekat je sa egzaktno i precizno utvrđenom platformom o stručnom sadržaju i formi neophodnih dokumenata obuhvatio revalorizaciju 1.363 nepokretna i 598 pokretnih kulturnih dobara. Na revalorizaciji pokretnog kulturnog dobra u Crnoj Gori učestvovao je i Stručni tim od 16 arhivista, koji su po datim smjernicama implementirali 205 elaborata za arhivske fondove i zbirke koji se nalaze i čuvaju u Državnom arhivu. Ovo je prvi put da se vrši sistematičan stručan postupak procjene svih parametara od značaja za kulturno dobro, kroz pojedinačni elaborat sa 16 poglavlja, za svako pokretno kulturno dobro Crne Gore.

Zaključak

Arhivska djelatnost nije posebno atraktivna i interesantna građanstvu, a arhivi su ustanove javnoga karaktera koje posjeduju unikatne dokaze o pojavama i događanjima iz prošlosti bitne za život ljudi, društva i države. Arhivski dokument je jedinstven i nezamjenljiv. Ima višestruk značaj: kao primarni istorijski izvor, dokazno sredstvo, izvor informacija i značajno pokretno kulturno dobro. S osnovnim ciljem zaštite arhivske građe, da bi se sačuvao zapis, arhivisti sređuju i obrađuju arhivsku građu, kako bi tim postupcima zauzela svoje stalno mjesto, izrađuju naučno-informativna sredstva radi pružanja informacija javnosti iz arhivskih izvora i njihove lakše dostupnosti. Svrha i cilj izrade arhivskih naučno-informativnih sredstava, opšteg i užeg tipa, pored ostalog je da posreduju između arhivske građe i njenih korisnika, služeći lakšem pronalaženju odgovarajućih činjenica i informacija iz arhivske građe. Svako društvo ima potrebu i interes da sačuva zapise koje povezuje sa svojim

identitetom, vrijednostima i dostignućima, a isto tako da ih ostavi kao kulturno dobro

i obezbijedi im trajnost.

Summary

Archival activity is not particularly attractive or interesting to the citizens but the archives are public institutions, which are in a possess of unique proofs of phenomena and events from the past essential for human life, society and the state. Archival document is unique and irreplaceable. It is of great significance: as

a primary historical source, an evidence, a source of information and a significant movable cultural property.

Mr. Mirjana KAPISODA, Stevan RADUNOVIĆ

The primary objective of protecting archives is to preserve the record. Archivists act in this regard, by arranging and processing records and in these proceedings find them a permanent place. Besides they make finding aids for providing more information to the researchers and a public, pulled out of the archival sources and making them easily accessed. The purpose and goal of making finding aids from archival resources, the general and specific ones, among other things, is to mediate between the archives and its customers, serving to find easily the right facts and information from archive material. Every society has a need and interest to preserve records connectedto its identity, its values and achievements, as well as to keep them as cultural property and ensure their sustainability.

Mr. sc. Marijana TODOROVIĆ BILIĆ Arhiv Republike Srpske - Banjaluka

stručni rad

PREGLED STANJA ARHIVSKE I DOKUMENTARNE GRAĐE U MINISTARSTVIMA VLADE REPUBLIKE SRPSKE

Apstrakt: Arhivska građa je kulturno nasljeđe od opšteg interesa za Bosnu i Hercegovinu, pa je tako i njena zaštita od opšteg državnog interesa. Da bismo naposljetku preuzeli sređenu i očuvanu arhivsku građu organa uprave, potrebno je kontinuirano vršiti nadzor nad njom i reagovati na eventualne nedostatke u primjeni zakona i podzakonskih akata kojima su regulisane obaveze organa uprave. Rad će pokazati pregled stanja sređenosti arhivske i dokumentarne građe ministarstava – organa republičke uprave, te značaj dokumentacije koja nastaje njihovim radom. Takođe, osvrnuće se i na rad njihovih arhivara, njihovu stručnost i zainteresovanost za posao, a govoriće i o problemu smještaja građe ministarstava.

Ključne riječi: Javna arhivska građa, Vlada Republike Srpske, ministarstvo, arhivari, stručni nadzor.

REVIEW OF THE CONDITION OF ARCHIVAL AND DOCUMENTARY MATERIALS IN MINISTRIES OF REPUBLIC OF SRPSKA

Abstract: Archival material is a cultural heritage of the general interest for Bosnia and Herzegovina, so its protection is an administrative task of high priority. In order to acquire the archival records of government agencies, archivists must constantly oversee their records management and respond to any deficiencies in the application of laws and bylaws which regulate duties of these administrative institutions. This paper gives an overview of the state of arrangement of archival and documentary materials in the ministries and the importance of the documentation created by their work. Also, it will reflect on the work of their records managers, their expertise and interest in the job, and it will talk about the issues of accommodation of records within these ministries.

Keywords: Public archives, the Government of the Republic of Srpska, ministry, archivists, records managers, professional supervision.

Mr. sc. Marijana TODOROVIĆ BILIĆ

Uvodne napomene

Kancelarijsko poslovanje organa uprave organizuje se i vodi po načelima obaveznosti, sveobuhvatnosti, urednosti, ekonomičnosti, jednostavnosti, tačnosti, ekspeditivnosti, racionalnosti i čuvanja vitalne dokumentacije. 1 Kancelarijsko poslovanje republičkih organa uprave uređeno je Uredbom o kancelarijskom poslovanju organa uprave Republike Srpske 2 i Uputstvom o sprovođenju kancelarijskog poslovanja republičkih organa uprave, 3 osim u slučajevima kada su doneseni posebni propisi o organizaciji i načinu kancelarijskog poslovanja. Prema ovoj Uredbi, arhiva je sastavni dio pisarnice gdje se čuvaju završeni predmeti, zapisi na magnetnom, mikrofilmskom i elektronskom mediju, evidencije o aktima, predmetima i zapisima, kao i ostali dokumentarni materijal do njihove predaje nadležnom arhivu ili uništenja. Kada je riječ o kancelarijskom poslovanju organa uprave, predviđeno je da se osnovna evidencija o aktima i predmetima vodi po sistemu kartoteke i jedinstvenih klasifikacionih oznaka ili putem elektronske obrade. 4 Takođe, organi državne uprave su obavezni da završene akte i predmete čuvaju u arhivi u odgovarajućim tehničkim jedinicama pakovanja, uz obezbjeđenje uslova predviđenih propisima o čuvanju i zaštiti arhivske građe i dokumentarnog materijala van arhiva. Obavezni su i da sav dokumentarni materijal nastao u radu organa uprave upisuju u arhivsku knjigu. Prepis arhivske knjige dostavlja se nadležnom arhivu. 5 Arhivirani predmeti čuvaju se u arhivi organa uprave do isteka rokova čuvanja utvrđenih listom kategorija dokumentarne građe sa rokovima čuvanja, koju utvrđuje stvaralac građe. Obavezna je i klasifikacija akata, koja ima za osnov sistem obavezne decimalne klasifikacije. 6 U skladu sa odobrenom listom kategorija dokumentarne građe sa rokovima čuvanja, organi uprave treba da vrše redovno godišnje odabiranje arhivske građe i izdvajanje bezvrijednog materijala u skladu sa odobrenim listama kategorija. 7 Sektor Zaštite arhivske građe van arhiva u Arhivu Republike Srpske kontinuirano prati kancelarijsko i arhivsko poslovanje republičkih organa uprave. Prema članu 59 Zakona o republičkoj upravi 8 , Arhiv Republike Srpske, između

1 Uredba o kancelarijskom poslovanju organa uprave Republike Srpske, član 6, „Službeni glasnik

Republike Srpske“, br. 1/04 i 13/07.

2 „Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 1/04 i 13/07.

3 Uputstvo o sprovođenju kancelarijskog poslovanja republičkih organa uprave, „Službeni glasnik

Republike Srpske“, br. 31/05, 5/06, 10/06, 10/07, 31/09, 43/09, 74/09, 99/09, 98/10, 111/10 i 25/11.

4 Uredba o kancelarijskom poslovanju organa uprave Republike Srpske, član 8, „Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 1/04 i 13/07.

5 Uredba o kancelarijskom poslovanju organa uprave Republike Srpske, član 15 i 16, „Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 1/04 i 13/07.

6 Uredba o kancelarijskom poslovanju organa uprave Republike Srpske, član 17, „Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 1/04 i 13/07.

7 Uredba o kancelarijskom poslovanju organa uprave Republike Srpske, član 18, „Službeni glasnik

Republike Srpske“, br. 1/04 i 13/07.

8 Zakon o republičkoj upravi, član 59, „Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 118/08, 11/09, 74/10 i 86/10.

Pregled stanja arhivske i dokumentarne građe u ministarstvima Vlade Republike Srpske

ostalog, daje objašnjenja i stručna uputstva u vezi sa obavezama imalaca i stvaralaca prema javnoj dokumentarnoj građi, te stručni nadzor sprovođenja mjera zaštite, čuvanja, odabiranja, sređivanja i evidencije javne dokumentarne građe, i stručno usavršavanje radnika koji rukuju arhivskom građom. Prema Zakonu o arhivskoj djelatnosti 9 , imaoci i stvaraoci javne dokumentarne

i arhivske građe su dužni da obezbijede odgovarajuće prostorije, opremu i kadar za

sprovođenje mjera čuvanja i zaštite građe od oštećenja, uništenja i nestajanja; planiraju

i sprovode mjere zaštite građe; da donesu opšti akt o sistemu svog kancelarijskog

i arhivskog poslovanja i pribave saglasnost Arhiva RS; da donesu listu kategorija

dokumentarne građe sa rokovima čuvanja i pribave saglasnost Arhiva RS; da vode osnovne evidencije i da stručnim radnicima Arhiva RS omoguće nesmetano vršenje nadzora nad sprovođenjem mjera zaštite građe. Javna dokumentarna i arhivska građa je građa od posebnog značaja, te se i prilikom vršenja stručnog nadzora nad njom, mora biti posebno pažljiv. U 16 ministarstava Vlade Republike Srpske, Arhiv RS vrši stručni nadzor nad stanjem dokumentarne i arhivske građe. Radnici nadležnih Arhiva imaocima i stvaraocima dokumentarne i arhivske građe daju detaljna uputstva o sprovođenju pojedinih mjera zaštite. Veoma je značajno da imaoci građe donesu svoje opšte akte o sistemu kancelarijskog poslovanja, da bi se decidno uredila pitanja: vođenja kancelarijskog poslovanja, vođenja evidencija o građi, pitanja obrade i rukovanja dokumentacijom, odlaganja svršenih akata i njihove predaje u arhivu, tehničkog opremanja, obilježavanja i odlaganja građe, uslova i načina čuvanja građe, korišćenja građe, njene valorizacije i izdvajanja bezvrijednog materijala kojem je istekao rok čuvanja. U prilogu je tabelarni pregled stanja sređenosti građe ministarstava u Vladi Republike Srpske.

NAZIV

USKLAĐE-

ARHIVSKA

STEPEN

ARHI-

IZDVAJANJE

POSEBNE

STVARAOCA/

NOST SA

KNJIGA

SREĐENOSTI

VARI

BEZVRIJED-

MJERE

IMAOCA GRAĐE

UREDBOM

NOG

ČUVANJA

MATERIJALA

GRAĐE

MINISTARSTVO

Usklađeno

Posljednji

Građa je u sređenom stanju

Ima

Izlučivanje izvršeno: 2000. i 2007. godine.

 

PROSVJETE I

prepis

položen

KULTURE

dostavljen

stručni

2011.

zaključno sa

ispit

 

2008.

godinom

MINISTARSTVO

Usklađeno

Posljednji

Građa je u sređenom stanju

Ima

Izlučivanje

 

PORODICE,

prepis

položen

izvršeno: 2003,

OMLADINE I

dostavljen

stručni

2006, 2012,

SPORTA

2014.

zaključno sa

ispit

2014, 2015.

2012.

godinom

9 „Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 119/08.

Mr. sc. Marijana TODOROVIĆ BILIĆ

MINISTARSTVO

Usklađeno

Posljednji

Građa je u sređenom stanju

Ima

Izlučivanje

ZA IZBJEGLICE

prepis

položen

izvršeno: 2008,

I RASELJENA

dostavljen

stručni

2011, 2012,

LICA

2016.

zaključno sa

ispit

2013, 2014,

2014.

godinom

2015, 2016.

MINISTARSTVO

Usklađeno

Posljednji