You are on page 1of 5

Orifis, Nozul ve Venturi Tip Aklerler

Bu tr aklerlerde, akta kstlama yaplarak yaratlan basn fark (fark


basn), Bernoulli denkleminde ilenerek ak miktar hesaplanr.
Bernoulli denkleminin kullanld ak lm metodlarnda ak ynne gre kstlama
ncesi basn, kstlama sonrasndan daha byktr. Bu tr aklerler boru hattna
monte edilen kstlama ekipmanna (venturi tp, orifis, nozul vs.) gre isimlendirilirler.
ncelikle Bernoulli denklemini aklamamz gerekir:

Bernoulli Denklemi ve Aklerler


Akn yatay dzlemde olduu durumlarda (veya dikey kot farknn ihmal edilebildii
durumlarda) Bernoulli denklemi aadaki ekilde yazlabilir:
p1 + 1/2 v12 = p2 + 1/2 v22

(1)

burada
p = basn
= younluk
v = ak hz
Dikey dzlemdeki aklarda (1) nolu denkleme h1 ve h2 ilave edilmelidir.
Ak hz profilinin homojen olduu varsaylarak kstlama ncesi ve sonrasnda ak
sreklilii denklemi bize aadaki ifadeyi verir:
q = v1 A1 = v2 A2

(2)

burada
q = ak miktar
A = ak alan (kesit alan)
(1) ve (2) nolu denklemler birlikte zldnde ve A2 < A1 kabul edildiinde ideal
denklem bulunur.:
q = A2 [ 2(p1 - p2) / (1 - (A2 / A1)2) ]1/2

(3)

Belli bir (A) kesit alanndan akan akkann debisi (ak miktar), yaratlan basn farkna
p1 - p2 gre bulunur.
Gerek ak miktar her zaman teorik hesaplanan deerden %2 ile %40 arasndaki bir
oranda kktr. Bunun sebebi ak kstlaycsnn geometrisidir.
Dearj (debi) sabiti ile ideal denklem (3) aadaki ekilde yazlr:
q = cd A2 [ 2(p1 - p2) / (1 - (A2 / A1)2) ]1/2

(3b)

burada
cd = dearj (debi) sabiti
Deaj (debi) sabiti cd , kstlaycnn giri ve kndaki kesit alanlarnn oranna baldr.
Alan oran = Avc / A2
burada
Avc = "vena contracta" alan
Vena Contracta kstlama ekipmannn kesit alannn en kk olduu blgeye verilen
isimdir. Burada ak hz maksimuma kar. Burada akkann akcl (viskozite) etkisi ise
boyutsuz bir say olan Reynolds Says Re ile gsterilir.
Bernoulli ve sreklilik denklemlerine gre vena contracta alannda ak hz en yksek
ve basn en dk seviyededir. lm aparatndan sonra hz kstlamadan nceki
seviyesine der. Basn ise kstlamadan kaynaklanan basn kaybndan dolay
ncekinden biraz daha dk seviyede kalr.
Denklem (3) aplara evrildiinde:
q = cd /4 D22 [ 2(p1 - p2) / (1 - d4) ]1/2

(4)

burada
D2 = orifis, venturi veya nozzle i ap
D1 = Boru ap (gidi ve dn)
d = D2 / D1 ap oran
= 3.14
Denklem (4) akkanlarn younluklar ile arplarak ktlesel ak miktar aadaki ekilde
bulunur:
m = cd /4 D22 [ 2(p1 - p2) / (1 - d4) ]1/2

(5)

Gazlarda ktlesel debi (ak miktar) bulunurken, basn dm ve younluktaki deiim


dikkate alnmaldr Yukardaki forml basn ve younlukta kk deiimler var ise
kullanlmaldr

Orifice Plakas
Orifis plakas, iine delik alm dz bir metalden ibarettir. Orifisin zerinde giri
ksmndan yksek, k ksmndan alak basncn alnd basn azlar bulunur. Basn
azlarnn yerleimi endstride 3 ayr ekilde olmaktadr. Bunlar en yaygn
kullanlanlardr. Orifis katsays iin bu basn azlarnn yerleimi ok iyi bilinmelidir.

Flan yerleimi Orifisin giri ksmndan 1 inch uzaklktan yksek basn, k


ksmndan 1 inch uzaklktan dk basn az alnr.
Vena contracta yerleimi - Giriten 1 boru ap uzaklktan yksek basn (gerekte
ierde) ve orifis plaka yzeyine gre 0.3 ila 0.8 boru ap uzaklktan k
tarafndan dk basn az alnr.
Boru yerleimi Nominal boru apnn 2.5 kat mesafeden giri tarafndan yksek
basn, 8 kat mesafeden k tarafndan dk basn az alnr.

Dearj (debi) sabiti - cd alan oran ve reynolds saysnn deiimi ile deimektedir.
Dearj sabiti - cd - 0.60 deeri standart olarak kabul edilebilir, ancak dk reynolds
saylarnda bu deeri deitirmek gerekecektir. Bu konuda aadaki tablo kullanlmaldr.

Dearj Sabiti
cd

Reynolds Says - Re

ap Oran
d = D2 / D1

104

105

106

107

0.2

0.60

0.595

0.594

0.594

0.4

0.61

0.603

0.598

0.598

0.5

0.62

0.608

0.603

0.603

0.6

0.63

0.61

0.608

0.608

0.7

0.64

0.614

0.609

0.609

Orifis plakasnda oluacak basn kayb alan (ap) oranna baldr. rnein 0.5 alan oran
iin ktaki basn giriin % 70-75 i oranna der.

Orifis plakas, temiz, kirli svlar hatta baz amurlu akkanlar iin bile
kullanlabilir.
Aralk oran (Rangeability) 4 e 1 dir.
Basn kayb orta seviyededir.
Tipik hassasiyet, tam skalann %2 ile %4 kadardr.
Viskozite etkisi yksektir.
Maliyeti dktr.

Venturi
Venturi metrede akkan, 15-20o konik bir yapya sahip venturi tpnden
geer.accelerated through a converging cone of angle and the pressure difference
between the upstream side of the cone and the throat is measured and provides the
signal for the rate of flow.

Akkan , as (5-7o) olan giri konisinden getii anda sahip olduu kinetik enerji basn
enerjisine dnr. Burada bir vena contracta blgesinden sz edilmez. nk ak
kta minimum dzeydedir.
Yksek basn ve enerji geri kazanm olana venturi tple ak lmn sadece ok
kk basnlarn olduu aklarda uygun hale getirir.
Dearj Sabiti cd = 0.975 standart olarak kullanlabilir, fakat bu deer reynolds saysnn
kk olduu durumlarda fazlaca deiir.
Basn geri kazanm venturi tpnde orifis plakasna gre daha fazladr.

Venturi tp temiz, kirli svlar hatta baz amurlu akkanlar iin bile kullanlabilir.
Aralk oran (Rangeability) 4 e 1 dir.
Basn kayb dktr.
Tipik hassasiyet, tam skalann %1i kadardr.
Boru apnn 5 ila 20 kat kadar dz hatlarda uygulanabilir.
Viskozite etkisi yksektir.
Maliyeti orta seviyededir.

The Nozzle
Nozzles used for determining fluid's flowrate through pipes can be in three different
types:

The ISA 1932 nozzle - developed in 1932 by the International Organization for
Standardization or ISO. The ISA 1932 nozzle is common outside USA.
The long radius nozzle is a variation of the ISA 1932 nozzle.
The venturi nozzle is a hybrid having a convergent section similar to the ISA
1932 nozzle and a divergent section similar to a venturi tube flowmeter.

Dearj Sabiti
cd

Reynolds Says - Re

ap Oran
d = D2 / D1

104

105

106

107

0.2

0.968

0.988

0.994

0.995

0.4

0.957

0.984

0.993

0.995

0.6

0.95

0.981

0.992

0.995

0.8

0.94

0.978

0.991

0.995

Ak nozulu hem temiz hem de kirli svlar iin kullanlabilir.


Aralk oran (Rangeability) 4 e 1 dir.
Basn kayb orta seviyededir..
Tipik hassasiyet, tam skalann %1 ila %2 seviyesindedir.
Boru apnn 10 ila 30 kat kadar dz hatlarda uygulanabilir.
Viskozite etkisi yksektir.
Maliyeti orta seviyededir.