διαδρομές

Ν ο ητ ι κ έ ς

διαδρομές

στόν

χῶρο

τῆς

πίστης

Μηνιαῖο φυλλάδιο τοῦ Ἱ.Ν. Ἁγίας Τριάδος Πετρουπόλεως | Σουλίου 167 - Τηλ.: 210 5013108 | Τεῦχος 29ο - Δεκέμβριος 2016
ierosnaosagiastriadospetroupoleos.blogspot.gr - agiatriadapetroupoleos.gr - facebook: agiatriadapetroupolis

Δρόμος δέν ὑπάρχει...
τόν δρόμο
τόν ἀνοίγουμε...
προχωρώντας
καί συγχωρώντας...

Οἱ γεωργοί καί ἡ ἄμπελος.
Μικρογραφία εἰκονογραφημένου
χειρογράφου, 11ος αἰ. μ.Χ.,
Ἐθνική Βιβλιοθήκη Παρισίων.

Γέννηση, Βίβλος κ αὶ Ἱστορία
«τὸ μέλλον εἶναι στὴν ἀρχὴ ὅσο σιμώνει τόσο ἀργεῖ»

ἔννοια τοῦ χρόνου διαπερνᾶ
ὁλόκληρη τὴν βιβλικὴ ἀφήγηση, ἀπὸ τὴν πρώτη της φράση
στὸ βιβλίο τῆς Γενέσεως: «Ἐν ἀρχῇ» ὡς τὴν Ἀποκάλυψη
τοῦ Ἰωάννου, τὴν χιλιετῆ Βασιλεία τοῦ Χριστοῦ καὶ τὸ
τελικό: «ναὶ ἔρχομαι ταχύ». Ἡ βιβλικὴ ἀφήγηση τοποθετεῖ
τὰ γεγονότα ἐντὸς χρόνου καὶ ἀναδεικνύει τὴν σημασία
τους ἐντὸς ἱστορίας ὡς μία τάξη θεσπισμένη ἀπὸ τὸν ἴδιο
τὸν Θεό. Μάλιστα καὶ ὁ χρόνος εἶναι δημιούργημα τοῦ
Θεοῦ, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν Γένεση, διαχωρίζει τὸ φῶς ἀπὸ
τὸ σκοτάδι, δίνοντας ὄνομα στὴν ἡμέρα καὶ τὴν νύχτα,
θεσπίζοντας τὸν κοσμικό, τὸν φυσικὸ χρόνο. Ἔτσι κάθε
ἔννοια χρόνου ἀνήκει στὴν τάξη τῶν δημιουργημάτων.
Τὰ γεγονότα στὴν Βίβλο θεωροῦνται μέρος τῆς ἱερᾶς
ἱστορίας, τῆς ἱστορίας τῆς σωτηρίας, παρεμβάσεις τοῦ
Κυρίου σὲ αὐτὴν μέσα ἀπὸ τὶς ὁποῖες καὶ διὰ τῶν ὁποίων
γνωρίζεται καὶ Αὐτοαποκαλύπτεται ὁ Θεός. Ἀποκαλύπτει τὸν ἑαυτό Του, τὸ θέλημά Του καὶ τὸ σχέδιό Του
γιὰ τὴν σωτηρία μὲ διάφορους τρόπους, ἄλλοτε διὰ τῆς
προφητείας, ἄλλοτε διὰ τῶν ἔργων Του καὶ ἄλλοτε διὰ
τῶν γεγονότων, ὥστε μέσω αὐτῶν τῶν ὁδῶν ὁ ἄνθρωπος
νὰ μπορέσει νὰ Τὸν γνωρίσει.
Ἐξάλλου ὁ Θεὸς γνωρίζεται ἀπὸ τὶς ἐνέργειές Του, εἴτε
αὐτὲς ἀποτελοῦν παρεμβάσεις στὴν ἱστορία, εἴτε τὸν
λαμπρὸ καὶ λίαν καλῶς δημιουργημένο Κόσμο, τοὺς νόμους καὶ τὴν τάξη τῆς φύσεως, τοὺς νόμους καὶ τὴν τάξη
τῆς ζωῆς, τοὺς θεσμούς, τὶς κοινωνικὲς σχέσεις, τὴν λατρεία.
Αὐτὴ ἡ ἱστορία τῆς σωτηρίας ἀνακεφαλαιώνεται στὸ
Πρόσωπο τοῦ σαρκωθέντος Υἱοῦ καὶ Λόγου τοῦ Θεοῦ
καί, μὲ αὐτὴν τὴν ἔννοια, τίθεται μιὰ τομὴ στὴν ἀνθρώπινη πορεία. Ὄχι βέβαια μόνο μιὰ τομὴ χρονολογικὴ ποὺ
ἀφορᾶ στὴν ἡμερολογιακὴ μέτρηση τοῦ χρόνου.
Μὲ τὴν θεία Γέννηση, ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τὴν ἀγωνία
τοῦ τέλους περνᾶ στὴν προσδοκία του. Ἀκόμη κι ἂν δὲν
γνωρίζει πότε θὰ ἔρθει, ἀφοῦ, «Περὶ δὲ τῆς ἡμέρας ἐκείνης
ἢ τῆς ὥρας οὐδεὶς οἶδεν, οὐδὲ οἱ ἄγγελοι ἐν οὐρανῶ, οὐδὲ
ὁ υἱός, εἰ μὴ ὁ πατήρ», ὡστόσο καλεῖται σὲ ἐγρήγορση,
ἐντός της Ἐκκλησίας, σὲ συνείδηση τῆς ἐγγύτητας τοῦ
τέλους αὐτοῦ.
Στὸ πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ συναντῶνται παρελθὸν
καὶ μέλλον στὸ παρόν. Ὁ προαιώνιος Λόγος, ὁ Υἱὸς τοῦ

Θεοῦ, ἐνανθρωπήσας, εἰσέρχεται στὸ παρὸν καὶ εἶναι
Αὐτὸς ποὺ μᾶς ἀναμένει στὸ μέλλον στὴν αἰώνια Βασιλεία Του.
Ἡ Θεία ἐνανθρώπηση ἀποτελεῖ μέρος τῆς ἱστορίας καὶ
τῆς Αὐτοαποκάλυψης τοῦ Θεοῦ. Ὁ Χριστὸς εἰσέρχεται
στὴν ἱστορία γιὰ νὰ μᾶς «ἐξηγήσει» ποιὸς εἶναι ὁ Πατέρας. Μᾶς τὸν κάνει οἰκεῖο, καὶ δικό μας Πατέρα, κατὰ
Χάριν, σὲ αὐτὴν τὴν υἱοθεσία γιὰ τὴν ὁποία μιλᾶ στὴν
Ἐπιστολὴ πρὸς Ἐφεσίους ὁ Ἀπόστολος Παῦλος.
Ὁ Δημιουργὸς ἀποκαλύπτεται διὰ τῆς ἱστορίας στὸν
ἄνθρωπο. Αὐτὴ ἡ ἱστορικὴ Ἀποκάλυψη μᾶς φανερώνει
καὶ τὸ ὕψιστο ἐνδιαφέρον τοῦ Θεοῦ γιὰ τὸ δημιούργημά
Του. Δὲν εἶναι ἕνα ἀριστοτελικὸ ὃν ὁ Θεός, «ἀεὶ ἀπορούμενον», εἶναι Πρόσωπο, Πρόσωπο καὶ Ἀγάπη. Ἔρχεται
σὲ κοινωνία μὲ τὸν ἄνθρωπο, μπαίνει ὁ ἴδιος σὲ μάχη γιὰ
τὴν σωτηρία του, τὸν διδάσκει μὲ τὰ ἔργα Του, «ὁ Δημιουργὸς τὲ καὶ Κύριος τὴν ὑπὲρ τοῦ οἰκείου πλάσματος
ἀναδέχεται πάλην καὶ ἔργω διδάσκαλος γίνεται».
Δὲν ὑπάρχει λόγος, λέει ὁ π. Γ. Φλωρόφσκυ, ὁ ἄνθρωπος νὰ ἐξέλθει ἀπὸ τὴν ἱστορία γιὰ νὰ συναντήσει τὸν
Θεό. Ὁ ἴδιος ὁ Θεὸς εἰσέρχεται σὲ αὐτήν, στὴν καθημερινὴ ζωὴ τοῦ ἀνθρώπου, ἀποκαλυπτόμενος, καὶ αὐτὸ
ἀποτυπώνεται ὡς ἱστορικὴ ἀφήγηση ἡ ὁποία περιλαμβάνεται στὴν Βίβλο. Ὁ Θεὸς καταδέχεται νὰ ἔρθει στὸν
κόσμο, νὰ παλέψει ὁ ἴδιος γιὰ μᾶς καὶ νὰ μᾶς διδάξει γιὰ
τῶν ἔργων Του. Ἐπέλεξε τὴν ἱστορία γιὰ νὰ μᾶς συναντήσει. Δημιούργησε τὸν ἄνθρωπο γιὰ νὰ τοῦ ἀποκαλυφθεῖ. Ἱστορία καὶ Ἀποκάλυψη συνδέονται στὴν κοινὴ
ἐσχατολογική τους ὀντότητα, καὶ εἶναι ὁ Χριστὸς ἐκεῖνο
τὸ Πρόσωπο ποὺ ἔρχεται στὴν ἱστορία ἀπὸ τὸ μέλλον,
ἐκπληρώνοντας τὴν.
Καλὰ Χριστούγεννα.
Ἑλένη Λιντζαροπούλου,
Θεολόγος

Συντακτική ὁμάδα

> Ὁμάδα Νεότητας
Ἁγίας Τριάδος Πετρουπόλεως
> π. Σπυρίδων Ἀργύρης

ἐπίκαιρα
ΧΡΙΣΤΟΣ
Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

πὸ τὴν Αὐστραλία μέχρι τὴν Ἀλάσκα καὶ ἀπὸ
τὸ Περοὺ μέχρι τὶς στέπες τῆς Σιβηρίας, οἱ
ἄνθρωποι ἀναζητοῦν τὴν χριστουγεννιάτικη
χαρά, μέσα σὲ μιὰ παγκοσμιοποιημένη ἀτμόσφαιρα,
μὲ ἴδιες μελωδίες, ἴδιες γεύσεις, ἴδια διακόσμηση, ἴδιες
διαφημίσεις, ἀλλὰ μὲ πολλοὺς καὶ διάφορους «Χριστούς». Διότι, πίσω ἀπὸ τὴν βιτρίνα τῶν Χριστουγέννων, ὁ Χριστός, ὁ μεγάλος πρωταγωνιστής - καὶ
πολλὲς φορές, ὁ μεγάλος Ἀπῶν - συνεχίζει, ἐδῶ καὶ δυὸ
χιλιετίες, νὰ ρωτάει: «Τίνα μὲ λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι
εἶναι;» (Ματθ.16, 13) «Ποιὸς λένε οἱ ἄνθρωποι πῶς
εἶμαι;»
Πολλὲς οἱ ἀπαντήσεις μέσα στοὺς αἰῶνες, πολλὲς οἱ
ἀπαντήσεις καὶ σήμερα. Ἄλλοι ἐκφράζουν τὸν θαυμασμό τους γιὰ τὰ λόγια Του, ἄλλοι τὸν σεβασμό τους
γιὰ τὴν θυσία Του, ἄλλοι τὸν ἐνθουσιασμό τους γιὰ τὸ
κοινωνικό Του μήνυμα. Λίγοι ὅμως εἶναι ἐκεῖνοι, ποὺ
παραδίδουν στὰ ἄχραντα χέρια Τοῦ τις προσωπικές
τους ἀγωνίες, τοὺς φόβους καὶ τὰ ἀδιέξοδά τους, μὲ
τὴν πεποίθηση πώς, Αὐτὸς καὶ μόνον Αὐτός, μπορεῖ
νὰ χαρίσει φῶς στὴν σκοτεινὴ νύχτα τῶν ἀνθρώπων.
Ἀλλὰ ἀκόμη καὶ ἐκεῖνοι, ποὺ πιστεύουν στὴν παντοδυναμία καὶ τὴν ἀγάπη Του, καθὼς οἱ ἀνάγκες
γίνονται ἀφόρητες, καθὼς ἡ ἀδικία ὀργιάζει καὶ καθὼς
2

οἱ ἐλπίδες χάνονται, φτάνουν κάποτε νὰ ἀναρωτηθοῦν: «Ποῦ εἶναι ὁ Θεός; Γιατί δὲν φαίνεται; Γιατί δὲν
παρεμβαίνει;»
Κι ὅμως ὁ Θεὸς εἶναι παρών. Εἶναι δίπλα μας. Εἶναι
ἀνάμεσά μας. Ὁ ἴδιος ὁ Χριστός, μᾶς πληροφορεῖ:
«Οὗ γὰρ εἰσι δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσω αὐτῶν». (Ματθ. 18, 20) «Ὅπου
εἶναι μαζεμένοι δυὸ ἢ τρεῖς στὸ ὄνομά μου, ἐγὼ εἶμαι
ἀνάμεσά τους».
Νά, λοιπόν, ἡ ἀπάντηση: Κάθε Χριστούγεννα, ὑποδεχόμαστε στὴν γῆ τὸν Θεὸ τῆς ἑνότητας, τὸν Θεὸ τῆς
ἀλληλεγγύης, τὸν Θεὸ τῆς ἀγάπης. Ἡ παρουσία Του
στὴν γῆ καὶ ἡ λυτρωτική Του ἐπέμβαση περνάει μέσα
ἀπὸ τὴν συμπόνια καὶ τὴν ἀγάπη τῶν ἀνθρώπων, ποὺ
διακηρύττουν πώς, Τὸν πιστεύουν καὶ Τὸν μιμοῦνται.
Ἑκατομμύρια φάτνες στήνονται κάτω ἀπὸ χριστουγεννιάτικα δέντρα, σὲ πλατεῖες, σὲ βιτρίνες. Μέσα σ΄
αὐτές, φαίνεται νὰ ξαναγεννιοῦνται πολλοὶ «Χριστοί»:
Ὁ Χριστὸς τῆς παιδικῆς μας ἡλικίας, ὁ Χριστὸς ἑνὸς
γλυκοῦ συναισθηματισμοῦ, ἀκόμη καὶ ὁ Χριστὸς τῶν
ἑορταστικῶν ἀγορῶν μας.
Στὸν ἀληθινό, ὅμως, Χριστό, στὸν Χριστὸ τῆς ἀγάπης, ἐμεῖς οἱ ἴδιοι, μὲ τὸ πνεῦμα καὶ τὶς πράξεις μας,
κλείνουμε ἑρμητικὰ τὴν πόρτα.

3

3

ἐπίκαιρα
Καὶ φέτος, Αὐτὸς ὁ ἀληθινὸς Χριστός, θὰ ξαναχτυπήσει τὴν πόρτα μας. Σιωπηλός, χωρὶς ἐπικοινωνιακοὺς ἐντυπωσιασμούς, θὰ μᾶς καλέσει νὰ Τὸν ἀκολουθήσουμε πίσω ἀπὸ τὶς φωταγωγίες καὶ τὰ ρεβεγιόν,
γιὰ νὰ μᾶς δείξει τὸ κατάντημα μιᾶς ἀνθρωπότητας
χωρὶς Ἐκεῖνον. Μιᾶς ἀνθρωπότητας βουτηγμένης
στὴν ἁρπαγή, τὸ ψέμα καὶ τὴν σκληροκαρδία. Μιᾶς
ἀνθρωπότητας, ποὺ ἀντικατέστησε τὸν οὐρανὸ μὲ
πίνακες χρηματιστηρίων καὶ βιβλιάρια καταθέσεων.
Ὅσο τὰ Χριστούγεννα θὰ ντύνουν μόνο τὴν μελαγχολία μας, ὅσο τὰ ψεύτικα ἄστρα θὰ ὑποκαθιστοῦν
τὸ φῶς τῆς ἐλπίδας, γιὰ ἑκατομμύρια φτωχοὺς καὶ
ἄστεγους, ὅσο οἱ Χριστουγεννιάτικες μελωδίες θὰ
κρύβουν τὴν κραυγὴ τῆς ὀργῆς ὁλόκληρων λαῶν,
γιὰ τὴν ἐξαθλίωσή τους, ὁ Χριστὸς θὰ παραμένει ὁ
μεγάλος ἄγνωστός των Χριστουγέννων.
Πολλοί, μπορεῖ νὰ πιστεύουν, πὼς κάθε Χριστούγεννα, ἐπαναλαμβάνεται μιὰ ὡραία ἱστορία. Αὐτὸ
ὅμως ποὺ ἐπαναλαμβάνεται εἶναι ἡ οὐσία ἐκείνης τῆς
νύχτας, ἀλλὰ καὶ ὅλης της ζωῆς Του: Ὁ Χριστός, ὁ
ἀφανής, ὁ ξένος, ὅπως τότε, θὰ ἀποστρέφει πάντα το
βλέμμα του ἀπὸ τὶς γιορτὲς τῆς κατανάλωσης, καὶ θὰ
ἐπιλέγει γιὰ φάτνη Του, τὶς καρδιὲς τῶν ταπεινῶν καὶ
καταφρονεμένων ἀπὸ τὴν αὐθαιρεσία τῶν ἰσχυρῶν.
Θὰ ἐπιλέγει γιὰ φάτνη Τοῦ τὶς καρδιές ἐκείνων, ποὺ
ἀκόμη μποροῦν νὰ ἀγαποῦν καὶ νὰ μοιράζονται.

Μαζὶ μ΄ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, θὰ βρεθεῖ ὁ Ἐμμανουὴλ (ποὺ σημαίνει: ὁ Θεὸς μαζί μας) αὐτὰ τὰ Χριστούγεννα, δίνοντάς τους δύναμη νὰ σταθοῦν ὄρθιοι
καὶ ἑνωμένοι στὸ δικό Του ὄνομα, γιὰ νὰ ἑτοιμάσουν
μαζί Του τὸ ξημέρωμα ἑνὸς καινούργιου κόσμου.
Ἡ σκληρὴ τρικυμία τῆς παγκόσμιας οἰκονομίας καὶ
τοῦ ὑλισμοῦ, κατέστρεψε τὴν ἰσορροπία τῶν κοινωνιῶν καὶ ὁδήγησε μεγάλα τμήματα τῶν λαῶν σὲ ἀπόγνωση καὶ ἐπαναστατικότητα.
Οἱ σύγχρονες ἡγεσίες τῶν Ἐθνῶν ἔδιωξαν τὸν Χριστό, καὶ οὐσιαστικά, ἀπογύμνωσαν τοὺς ἑαυτούς τους
καὶ τοὺς λαοὺς ἀπὸ τὴν ἔνδυση τῆς κοινωνικῆς δικαιοσύνης, τῆς ἰσονομίας καὶ τῆς ἀληθινῆς δημοκρατίας.
Χωρὶς Χριστό, χωρὶς Εὐαγγέλιο, χωρὶς Ἐκκλησία καὶ
χωρὶς «κράτος Θεοῦ», δὲν μπορεῖ νὰ ὑπάρξει εὐημερία,
εἰρήνη, καὶ σωτηρία.
Αὐτὲς οἱ ἡμέρες τοῦ Δωδεκαημέρου των Χριστουγέννων, λέγονται ἀπὸ τὸν λαὸ μᾶς Ἅγιες Ἡμέρες,
καὶ εἶναι πράγματι, Ἅγιες Ἡμέρες. Καὶ θὰ εἶναι Ἅγιες
Ἡμέρες καὶ ἐφέτος, ἐὰν μέσα στὴν ψυχὴ τοῦ καθενὸς
μᾶς ἐνθρονιστεῖ ὁ Χριστὸς ὡς Λυτρωτὴς καὶ Σωτήρας. Ἐὰν ἡ ζωὴ μᾶς συνοδευθεῖ ἀπὸ πράξεις ἀληθινῆς
ἀγάπης, στοργῆς καὶ θυσίας ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν μας,
οἱ ὁποῖοι ἐπλήγησαν σκληρὰ καὶ πτώχευσαν ἀπὸ τὶς
ἀπάνθρωπες συγκυρίες τῆς οἰκονομικῆς κρίσης.

Εὔχομαι ὁλόψυχα σὲ ὅλους σας:
Χρόνια καλά, χρόνια εὐλογημένα. Χριστούγεννα εἰρηνικά,
Χριστοφόρα ἅγια καὶ σωτήρια γιὰ ὅλους!
Εὐλογημένο καὶ χαριτοφόρο τὸ Ἅγιο Δωδεκαήμερο.
Καὶ γιὰ τὴν πονεμένη πατρίδα μας, τὴν Ἑλλάδα, τὶς καλύτερες εὐχὲς
γιὰ ἐπιστροφὴ σὲ χρόνια εἰρήνης, ἑνότητας, προόδου καὶ ἀξιοπρέπειας.
Καί, μαζὶ μὲ τὶς χριστουγεννιάτικες καμπάνες, ἄς ἠχοῦν διαρκῶς
μέσα στὶς ψυχές μας, οἱ λόγοι τοῦ ἑξαστράπτοντος ἀπὸ θεῖο φῶς οὐράνιου ἀγγέλου.
«Ἰδοὺ γὰρ εὐαγγελίζομαι ὑμὶν χαρὰν μεγάλην, ἥτις ἔσται παντὶ τῷ λαῶ,
ὅτι ἐτέχθη ὑμῖν σήμερον Σωτήρ, ὃς ἐστι Χριστὸς Κύριος, ἐν πόλει Δαυίδ».

3

ἐπίκαιρα
ΚΥΡΙΑΚΗ ΜΕΤΑ ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ
«Ἐγερθεῖς παράλαβε τό παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ καὶ φεῦγε εἰς Αἴγυπτον».

Γ

ιορτὴ τοῦ παιδιοῦ ὀνόμασε κάποιος τὰ Χριστούγεννα. Καὶ τὴν ὀνόμασε ἔτσι, γιατί ὁ Χριστὸς ἦρθε
στὸν κόσμο σὰν μικρὸ παιδί. Βρέφος μικρὸ γεννήθηκε μέσα στὴν φάτνη. «Παιδίον» τὸ ὀνομάζουν οἱ
ἱεροὶ Εὐαγγελιστές. Ἡ προφητεία τοῦ προφήτη Ἠσαία
ἐκπληρώθηκε: «Παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη
ἡμῖν» (Ἡσ. 9, 6).
Ἡ γέννηση ἑνὸς παιδιοῦ φέρνει μεγάλη χαρά. Ὅσοι
κι ἂν εἶναι οἱ πόνοι τῆς μητέρας προτοῦ νὰ γεννήσει,
ὅση κι ἂν εἶναι ἡ θλίψη της, μόλις γεννηθεῖ τὸ παιδί,
ὅλα ξεχνιοῦνται. Ἡ χαρὰ διαδέχεται τὴν λύπη (Ἰωάν.
16, 21). Κι ἂν ἡ γέννηση τοῦ ὁποιοδήποτε παιδιοῦ
γίνεται αἰτία χαρᾶς, πολὺ περισσότερο γίνεται αἰτία
χαρᾶς ἡ γέννηση τοῦ παιδιοῦ Ἰησοῦ. Ἡ χαρὰ αὐτὴ δὲν
εἶναι χαρὰ μόνο τῆς μητέρας, τῆς Παρθένου μητέρας,
τῆς Παναγίας. Ἡ χαρὰ αὐτὴ δὲν εἶναι χαρὰ μόνο τοῦ
μνήστορος Ἰωσήφ. Ἡ χαρὰ αὐτὴ εἶναι χαρὰ παγκόσμια. Εἶναι χαρὰ καθολική, ὅλου τοῦ κόσμου, τῆς γῆς
καὶ τοῦ οὐρανοῦ.
Βλέπει τὴν γέννηση τοῦ παιδιοῦ Ἰησοῦ ὁ οὐρανός,
ὁ ἄυλος κόσμος τῶν ἀγγέλων, καὶ στέλνει στρατιὲς
ὁλόκληρες, ἀντιπροσωπεία ἀπὸ πλῆθος ἀγγέλων, καὶ
μ' ἕνα χαρμόσυνο οὐράνιο μέλος ψάλλουν τὸ «Δόξα
ἐν ὑψίστοις» (Λουκ. 2, 14). Βλέπει τὴν γέννηση τοῦ
παιδιοῦ Ἰησοῦ ὁ κόσμος τῆς γῆς καὶ στέλνει ἀντιπροσωπεία ἀπὸ σοφούς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἁπλοϊκοὺς καὶ
ἀγράμματους. Καὶ ἔρχονται οἱ σοφοί, οἱ τρεῖς μάγοι,
μὲ μία χαρὰ ἀνείπωτη καὶ προσκυνοῦν τὸν μόνο σοφὸ
Θεό. Καὶ ἔρχονται καὶ οἱ ἁπλοϊκοὶ βοσκοὶ τῆς Βηθλεὲμ
καὶ μὲ χαρὰ ἁγία στὴν καρδιά, προσκυνοῦν ἐκεῖνον ποὺ
γεννήθηκε σὰν ἕνα ἁπλοϊκὸ φτωχὸ παιδί. Βλέπουν τὴν
γέννηση τοῦ παιδιοῦ Ἰησοῦ οἱ γενεὲς τῶν ἀνθρώπων
4

καὶ σκιρτοῦν ἀπὸ χαρά, γιατί ἡ γέννηση αὐτὴ σήμαινε
τὴν λύτρωση καὶ τὴ σωτηρία.
Χαρά, λοιπόν, φέρνει ἡ γέννηση τοῦ Χριστοῦ. Κι
ὅμως, δὲν πέρασε πολὺς χρόνος ἀπὸ τὴ γέννηση τοῦ
Χριστοῦ, κι ἀκούστηκε κλάμα. Ποτὲ ἄλλοτε δὲν ἀκούστηκε τόσο κλάμα. Ποτὲ ἄλλοτε τόσος σπαραγμός.
Ποτὲ ἄλλοτε τόσα βογγητά. Ποτὲ ἄλλοτε τόσες πολλὲς
μητέρες δὲν ἔκλαψαν ὁμαδικά, τὴν ἴδια μέρα, τόσο
σπαρακτικά.
Θρῆνος ἀτέλειωτος ἀκούγεται στὴν Βηθλεέμ. Θρῆνος,
ποὺ γεμίζει τὸν ἀέρα, ποὺ ραγίζει καὶ τὴν πιὸ σκληρὴ
καρδιά. Θρῆνος, ποὺ τὸν προφήτευσε ὁ θρηνώδης
προφήτης, ὁ Ἱερεμίας, λέγοντας: «Φωνὴ ἐν Ραμὰ ἠκούσθη, θρῆνος καὶ κλαυθμὸς καὶ ὀδυρμὸς πολύς• Ραχὴλ
κλαίουσα τὰ τέκνα αὐτῆς, καὶ οὐκ ἤθελε παρακληθῆναι,
ὅτι οὐκ εἰσὶν» (Ἱερεμ. 38, 15· Ματθ. 2,18).
Γιατί τὸ κλάμα αὐτὸ καὶ ὁ θρῆνος; Μά, γιὰ τὰ παιδιά
τους! Ὁ κόσμος χαίρεται γιατί γεννήθηκε τὸ παιδίον
Ἰησοῦς. Μά, οἱ μητέρες τῆς Βηθλεὲμ κλαῖνε, γιατί πέθαναν τὰ δικά τους παιδιά. Πέθαναν; Ὄχι ἁπλῶς πέθαναν, ἀλλὰ σφάχτηκαν. Σφάχτηκαν σὰν ἀθώα ἀρνάκια
ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους τοῦ Ἡρώδη. Ἡ Βηθλεὲμ καὶ τὰ
περίχωρά της μεταβλήθηκαν σὲ ἀπέραντο σφαγεῖο.
Ποταμοὶ σχηματίσθηκαν ἀπὸ τὸ αἷμα, τὸ ἀθῶο αἷμα
τῶν νηπίων. Τὰ χέρια τῶν φονιάδων κουράστηκαν
νὰ σφάζουν. Κουράστηκαν καὶ οἱ μητέρες νὰ κλαῖνε.
Ἀλλὰ κουράστηκε καὶ ὁ ἥλιος νὰ ἀντικρύζει τὸ φρικτὸ
αὐτὸ θέαμα.
Ἐξανίσταται ἡ ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου ἐναντίον τοῦ
Ἡρώδη. Τόση μανία; Τόση διαστροφὴ ψυχῆς; Τόση
ἐγκληματικότητα; Τόση κακούργα διάθεση; Τόσο αἱμοβόρα ἔνστικτα; Τόση ἀρχομανία; Γιὰ ἕνα θρόνο νὰ

5

5

ἐπίκαιρα
χυθεῖ τόσο ἀθῶο αἷμα; Γιὰ μία ἐνδεχόμενη ἀπώλεια
ἑνὸς θρόνου, ἀπώλεια τόσων ἀθώων ψυχῶν; Ὅσο κι
ἂν ὁ κόσμος εἶναι σήμερα διεφθαρμένος, ἂν ὁ Ἡρώδης
δικαζόταν στὴν ἐποχή μας γιὰ τὸ φοβερό του αὐτὸ
ἀνοσιούργημα καὶ ζητοῦσε συνήγορο, δὲν μπορῶ νὰ
φανταστῶ πὼς θὰ ὑπῆρχε δικηγόρος νὰ τὸν ὑπερασπιστεῖ. Τί ἐπιχειρήματα νὰ βρεῖ κανεὶς γιὰ νὰ δικαιολόγησει κάπως τὴν φοβερὴ αὐτὴ παιδοκτονία;
Ἐξανίσταται ἡ ψυχὴ κάθε ἀνθρώπου ἐναντίον τοῦ
Ἡρώδη, ποὺ διέταξε τὴν σφαγὴ αὐτή. Ἀλλὰ ἐξανίσταται ἡ ψυχὴ καὶ μερικῶν ὀλιγόπιστων ἢ ὀρθολογιστῶν
καὶ ἐναντίον τοῦ Θεοῦ, ποὺ ἀνέχτηκε αὐτὴ τὴ σφαγή.
Ἰσχυρίζονται, λοιπόν, καὶ λένε: Γιατί ὁ Θεός, ὁ παντοδύναμος καὶ πολυεύσπλαχνος, νὰ ἐπιτρέψει νὰ σφαγοῦν
τόσα παιδιά; Γιατί νὰ ἐπιτρέψει νὰ χυθεῖ τόσο παιδικὸ
αἷμα;... Καὶ εἶναι ἕτοιμοι αὐτοὶ οἱ ὀρθολογιστὲς καὶ
ὀλιγόπιστοι νὰ κατηγορήσουν τὸν ἴδιο τὸν Θεό!...
Ἀλλὰ τοὺς προλαβαίνει ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος καὶ
τοὺς ἁπαντά. Τί κατηγορεῖτε, τοὺς λέει, τὸν Χριστό;
«Οὒχ ὁ Χριστὸς τῆς σφαγῆς αἴτιος γέγονεν, ἀλλ' ἡ
ὠμότης τοῦ βασιλέως». Κι ἔπειτα γιατί λυπάστε τὰ
παιδιὰ αὐτά; Νομίζετε, πῶς τὰ παιδιὰ αὐτὰ ζημιώθηκαν;
Ναί, στὰ μάτια τῶν ἀνθρώπων παρουσιάζονται ὡς θύματα. Μὰ στὴν πραγματικότητα ὑπῆρξαν κερδισμένα,
γιατί ἔφυγαν σὲ μία τέτοια ἀθώα ἡλικία, πρὶν ἀκόμα τὰ
διαφθείρει ὁ κόσμος, καὶ κατέληξαν στὸν εὔδιο λιμένα
τοῦ οὐρανοῦ.
Τὰ παιδιὰ τῆς Βηθλεὲμ θυσιάστηκαν ὑπὲρ τοῦ παιδιοῦ
Ἰησοῦ. Εἶναι οἱ πρῶτοι μάρτυρες τῆς Καινῆς Διαθήκης. Οἱ ἀθῶες καὶ λευκὲς ψυχές τους, φτερούγισαν
ψηλὰ κι ἀπὸ τὶς πρῶτες ἀναπαύτηκαν στὸν παράδεισο,
στὴ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Τὸ κλάμα τους, τὴν ὥρα
τῆς σφαγῆς, μετατράπηκε τώρα σ' ἕναν ἀκατάπαυστο
ὕμνο. Πάνω στὸν οὐρανὸ οἱ ἀγγελικὲς φωνές τους,
ἑνωμένες μὲ τὶς φωνὲς τῶν Ἀγγέλων, ψάλλουν τὸν ὕμνο
τοῦ αἰωνίου Λυτρωτῆ καὶ Σωτήρα Χριστοῦ.
Ἀλλά, ἡ μανία τοῦ Ἡρώδη, ζητώντας νὰ βρεῖ τὸ παιδίον Ἰησοῦς, δὲν ξέσπασε μόνον ἐναντίον τῶν παιδιῶν
τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ἡ σατανικὴ μανία τοῦ σύγχρονου
κόσμου ξεσπᾶ ἐναντίον καὶ τῶν σημερινῶν παιδιῶν.
Ὅσοι πολεμοῦν τὰ παιδιὰ πολεμοῦν τὸν Χριστό.
Καὶ ποιοὶ πολεμοῦν τὰ παιδιά; Οἱ σύγχρονοι Ἠρῶδες.
Θέλετε νὰ τοὺς δεῖτε;
Σύγχρονοι Ἠρῶδες εἶναι ὅσοι ἐμποδίζουν τὰ παιδιὰ
νὰ πλησιάσουν τὸν Χριστό, καὶ τοὺς φονεύουν τὴν
πίστη στὴν καρδιά τους. Αὐτοὶ δὲν θέλουν τὰ παιδιὰ
νὰ πιστεύουν στὸν Χριστὸ καὶ νὰ ψάλλουν τὸ «Ὡσαννά». Σύγχρονοι Ἠρῶδες εἶναι ὅλοι οἱ ἔκφυλοι τύποι,
οἱ παιδεραστές,ποὺ διαφθείρουν τὰ παιδιά. Ἐκμεταλευτὲς καὶ διαφθορεῖς παίρνουν στὰ χέρια τους μαχαίρια σὰν τὰ μαχαίρια τοῦ Ἡρώδη, καὶ μ' αὐτὰ τὰ μαχαίρια κόβουν τὸ ὄμορφο ἄνθος τῆς ἁγνότητας τῶν
παιδιῶν καὶ τὰ φονεύουν ἠθικά.
Σύγχρονοι Ἠρῶδες εἶναι τέλος οἱ δολοφόνοι τῶν
παιδιῶν. Ὑπάρχουν καὶ σήμερα δολοφόνοι τῶν παι-

διῶν ὄχι πιὰ στὴ Βηθλεέμ, ἀλλὰ μέσα στὶς πόλεις καὶ τὰ
χωριὰ τῆς Ἑλλάδας. Εἶναι ἐκεῖνοι ποὺ μὲ σκληρότητα
καὶ μὲ μανία σφάζουν παιδιά, πολλὰ παιδιά, χιλιάδες
παιδιά! Ποιοὶ εἶναι αὐτοί; Μία μικρὴ ἱστορία θὰ σᾶς
τοὺς δείξει. Ἴσως νὰ εἶναι γνωστὴ σὲ πολλούς, μὰ τὴν
ἐπαναλαμβάνουμε γιατί εἶναι πολὺ χαρακτηριστική.
Ὁ Ἡρώδης, λέει ἡ ἱστορία αὐτή, ὕστερα ἀπὸ τὸ
ἔγκλημά του δὲν εὕρισκε ἡσυχία. Ἡ ψυχὴ του κάτω
ἀπὸ τὸ βάρος τῆς συνειδήσεώς του, ἔτρεχε ζητώντας
ἀνάπαυση. Χιλιάδες ἀθῶες ψυχὲς τὸν κυνηγοῦσαν παντοῦ. Ποῦ νὰ πάει νὰ κρυφτεῖ; Τρέχει ἡ ψυχὴ τοῦ Ἡρώδη; Τρέχουν ἀπὸ πίσω καὶ οἱ ψυχὲς τῶν ἀθώων νηπίων.
–Ἡρώδη, τοῦ φωνάζουν, εἶσαι φονιάς!...
Τρέχοντας φτάνει σ' ἕνα σπήλαιο ληστῶν. Ἐδῶ, λέει,
θὰ βρῶ καταφύγιο• φονιάδες εἶναι κι αὐτοὶ σὰν κι ἐμένα... Μὰ οἱ ληστὲς τὸν διώχνουν.
-Φύγε! τοῦ λένε. Ἐμεῖς σκοτώσαμε ἀνθρώπους, μὰ
τοὺς σκοτώσαμε ἀντρίκια. Δὲν σφάξαμε ἔτσι ἄνανδρα
μικρὰ παιδιά. Φύγε...
Καὶ φεύγει. Καὶ ποῦ νὰ πάει; Ταξιδεύοντας εἶδε ἕνα
καράβι. Ἦταν καράβι πειρατῶν.
-Ώ!, λέει, ἐδῶ μέσα θὰ ἀναπαυθῶ.. Φονιάδες εἶναι κι
αὐτοί... Μὰ μόλις τὸν εἶδαν οἱ πειρατές, τὸν ἅρπαξαν
καὶ τὸν πέταξαν στὴ θάλασσα.
-Φύγε, δολοφόνε! Ἐμεῖς εἴμαστε ἐγκληματίες, πνίξαμε
ἀνθρώπους, ναί, μὰ ὄχι ἀθώα παιδιὰ μέσα στὴν κούνια.
Φύγε, δὲν σὲ θέλουμε στὴν πειρατικὴ συντροφιά μας...
Καὶ φεύγει ὁ Ἡρώδης κυνηγημένος. Καὶ νά, κάπου
πάλι σταματᾶ. Εἶναι τὸ κελὶ ἑνὸς φυλακισμένου ἐγκληματία. -Τουλάχιστον, λέει, ἐδῶ στὶς φυλακὲς θὰ βρῶ
ἀνάπαυση... Ἀλλὰ δυστυχῶς γι’ αὐτὸν γιατί ξυπνᾶ ὁ
ἐγκληματίας καὶ τρομαγμένος τὸν διώχνει ἀπὸ τὸ κελί
του.
Ποῦ, λοιπόν, νὰ πάει ὁ Ἡρώδης; Ἐπὶ τέλους, γιὰ
δεῖτε τὸν, κάπου σταματᾶ. Κάπου βρίσκει καταφύγιο.
Ἐδῶ μέσα, λέει, κάθονται ἄνθρωποι σὰν κι ἐμένα. Ἐδῶ
θὰ βρῶ συντροφιά... Ποιὸ εἶναι αὐτὸ τὸ καταφύγιο;
Εἶναι μία μαιευτικὴ κλινική, ἕνα μαιευτήριο. Πρὶν ἀπὸ
λίγο κάποιο μαχαίρι, ποὺ τὸ κρατοῦσε γαντοφορεμένο
χέρι, ἔσφαξε στὰ σπλάχνα μιᾶς μητέρας ἕνα βρέφος
καὶ δὲν τὸ ἄφησε νὰ δεῖ τὸ φῶς τοῦ ἥλιου. Εἶναι μία
μητέρα φόνισσα, Ἡρώδης, ποὺ ἔδωσε συγκατάθεση νὰ
σφάξουν τὸ παιδί της. Εἶναι ἕνας γιατρός, ποὺ ἔκανε
μία ἔκτρωση...
Ἀθώα παιδιά, πλάσματα τοῦ Θεοῦ, ποὺ σύγχρονοι
Ἠρῶδες τὰ σφάζουν καὶ γελοῦν. Τὰ παιδιὰ αὐτὰ θὰ
γίνουν Ἐρινύες ποὺ αἰώνια θὰ κυνηγούν καὶ τοὺς γονεῖς καὶ τοὺς γιατρούς.
Ἃς τελειώσουμε τὴν ὁμιλία μας, μὲ τοὺς δύο λόγους
τοῦ Ἀγγέλου. Ὁ ἕνας εἶναι γι' αὐτοὺς ποὺ διώκουν τὸ
παιδίον Ἰησοῦν: «Τεθνήκασιν οἱ ζητοῦντες τὴν ψυχὴν
τοῦ παιδιοῦ». Ὁ ἄλλος εἶναι γιὰ τοὺς γονεῖς, καὶ ἰδιαίτερα γιὰ τὴν μητέρα ποὺ δὲν θέλει παιδιά: «Μὴ φοβηθῆς παραλαβεῖν τὸ παιδίον».
5

ἐπίκαιρα
ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ

Π

ρωτοχρονιά.Τριπλή ἑορτή! Οἱ δύο ἀπό τίς
ἑορτές ἔχουν ἐκκλησιαστικό χαρακτήρα: ἡ
ἑορτή τῆς περιτομῆς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ
Χριστοῦ, ὅπως καί ἡ ἑορτή καί ἡ μνήμη τοῦ Μεγάλου
Βασιλείου, Ἀρχιεπισκόπου Καισαρείας, τοῦ Ουρανοφάντορος.
Σύμφωνα μέ τόν Μωσαϊκό νόμο, τόν ὁποῖο ὁ
Χριστός ἔδωσε στούς Ἰουδαίους, θά ἔπρεπε κάθε
ἀρσενικό παιδί νά ὑποστεῖ τήν ἐπώδυνη πράξη τῆς
περιτομῆς, πού ἦταν προτύπωση τοῦ ἁγίου Βαπτίσματος. Αὐτή τήν πράξη ὑπέμεινε καί ὁ Ἴδιος ὁ Χριστός,
ὀκτώ ἡμέρες μετά τήν γέννησή Του, φανερώνοντας
τήν μεγάλη ταπείνωσή Του γιά τήν δική μας σωτηρία.
Αὐτός, τήρησε τόν Νόμο πού ἔδωσε, καί ἐμεῖς πρέπει
νά τηροῦμε τόν δικό Του Νόμο. Αὐτός, ἔδειξε μεγάλη
ταπείνωση, καί ἐμεῖς πρέπει νά ταπεινωνόμαστε, νά
θυσιαζόμαστε γιά τόν Θεό καί τούς ἀδελφούς μας.
Τήν ἡμέρα τῆς πρωτοχρονιᾶς ἔχουμε καί τήν ἑορτή
ἑνός ταπεινοῦ Ἁγίου, μέ τά μαῦρα γένια καί τό σκοῦρο
φτωχό ράσο, πού κατάγεται ἀπό τήν Καισάρεια τῆς
Καππαδοκίας, τήν Μικρά Ἀσία.
Αὐτός εἶναι ὁ ἅγιος Βασίλειος, ὁ φιλάνθρωπος
ἐπίσκοπος τοῦ 4ου αἰώνα μ.Χ.. Ἔργο ζωῆς καί σημαντικό σταθμό στήν πορεία του, ἀποτελεῖ ἡ ἵδρυση καί ἡ λειτουργία ἑνός κοινωνικοῦ φιλανθρωπικοῦ
συστήματος, ἑνός πτωχοκομείου πού ὀναμάστηκε
Βασιλειάδα. Ὁ ἄνθρωπος τῶν γραμμάτων, πού ὑπῆρξε
ἕνας ἀπό τούς Τρεῖς Ἱεράρχες. Ὁ ταπεινός καί θαυματουργός ἅγιος, πού δέν ἔχει καμιά σχέση μέ τόν
Santa Claus τόν χοντρούλη γεροντάκο μέ τήν ἄσπρη
γενειάδα καί τήν κόκκινη φορεσιά, πού εἰσήχθη ἀπό
τήν Ἀμερική γιά νά διαφημίσει ἀναψυκτικά καί τήν
πραμάτεια τῶν ἐμπόρων.
Ἕνα ἔθιμο πού σχετίζεται μέ τήν ἑορτή τοῦ Μεγάλου Βασιλείου καί πού ἔχει τίς ρίζες του στά ἀρχαία
ἑλληνορωμαϊκά ἔθιμα εἶναι ἡ Βασιλόπιτα τῆς Πρωτοχρονιᾶς, πού κόβεται σέ πανηγυρική συγκέντρωση
τῶν μελῶν τῆς οἰκογένειας ἤ καί ἄλλων συγγενῶν
καί φίλων.
Συνδέεται μέ τά Κρόνια (ἑορτή τοῦ θεοῦ Κ(Χ)
ρόνου, πού λατρεύονταν στήν Ἑλλάδα) καί μέ τά
Σατουρνάλια τῆς Ρώμης. Κατά τήν ἑορτή αὐτή
ἔφτιαχναν γλυκά καί πίτες, μέσα στά ὁποῖα ἔβαζαν
νομίσματα καί σέ ὅποιον τύχαινε τό κομμάτι, ἦταν ὁ
τυχερός τῆς παρέας...
Ἡ ὀρθόδοξη παράδοση συνέδεσε τό ἔθιμο αὐτό,
μέ τήν Βασιλόπιτα. Καί ἡ ἱστορία της ἔχει ὡς ἑξῆς:

6

Ὁ Μέγας Βασίλειος, γιά νά προστατεύσει τήν περιφέρειά του, τήν Καισάρεια τῆς Καππαδοκίας, ἀπό
ἐπιδρομή ἐχθρῶν, ἔκανε ἔρανο καί μάζεψε χρυσά
νομίσματα καί ἄλλα τιμαλφῆ, γιά νά τά δώσει στούς
ἐχθρούς, ὥστε νά τούς δελεάσει, γιά νά μήν λεηλατήσουν τήν περιοχή του. Ὁ ἐχθρός, ὅμως, τελικά,
δέν κατόρθωσε νά εἰσβάλει στήν Καισάρεια καί τά
τιμαλφῆ ἔμειναν. Τότε, ὁ Μέγας Βασίλειος εἶπε νά
φτιάξουν μικρές πίτες - ψωμάκια, μέσα στίς ὁποῖες
ἔβαζαν καί ἕνα χρυσό νόμισμα, ἤ κάτι ἄλλο, ἀπό ὅλα
τά πολύτιμα πράγματα πού εἶχαν μαζευτεῖ. Οἱ πίτες
αὐτές μοιράστηκαν σέ ὅλους καί, κατά θαυμαστό
τρόπο, ὁ καθένας τύχαινε ἐκεῖνο πού εἶχε προσφέρει.
Οἱ δύο μεγάλες αὐτές ἑορτές, δηλαδή ἡ ἑορτή τῆς
περιτομῆς τοῦ Χριστοῦ καί ἡ ἑορτή τοῦ Μεγάλου
Βασιλείου, πρέπει νά μᾶς ἔμπνέουν στήν ζωή μας κατά
τό νέον ἔτος.
Καί κοντά σ' αὐτές τίς δύο γιορτές ὑπάρχει καί ἡ
κοσμική ἑορτή, τῆς ἐνάρξεως τοῦ νέου ἔτους, ἡ πρωτοχρονιά καί ἡ πρωτομηνιά, ἡ ὁποία ὅμως κι αὐτή
προσλαμβάνει, μέσα στήν Ἐκκλησία γιά ὅλους μας,
πνευματικό χαρακτήρα καί δέν πρέπει νά ἀντιμετωπίζεται ἁπλῶς ὡς μία κοσμική ἑορτή καί νά κάνουμε
κι ἐμεῖς τά τοῦ κόσμου.
Ἡ Πρωτοχρονιά γιορτάζεται σ' ὅλο τόν κόσμο
μέ μεγαλοπρέπεια, λαμπρότητα καί μέ διάφορες
ἐκδηλώσεις. Κατά τήν ἡμέρα αὐτή γίνεται ἀνταλλαγή ἐπισκέψεων καί δώρων καί ἐπικρατοῦν διάφορα ἔθιμα, τά ὁποῖα μᾶς κληροδότησαν οἱ Βυζαντινοί
πρόγονοί μας, γιατί, σύμφωνα μέ τίς πληροφορίες
τῶν ἀρχαίων συγγραφέων, οὔτε οἱ Ἕλληνες οὔτε οἱ
Ρωμαῖοι γιόρταζαν τήν πρώτη μέρα τοῦ χρόνου. Οἱ
δύο αὐτοί λαοί πού ἐκπροσωποῦν τόν ἀρχαῖο κόσμο,
συνήθιζαν νά γιορτάζουν τήν πρώτη ἡμέρα κάθε
μηνός. Οἱ περισσότερες μάλιστα ἑλληνικές πόλεις δέν
συμφωνοῦσαν οὔτε ὡς πρός τήν ἀρχή τοῦ χρόνου. Τό
ἴδιο συνέβαινε καί ἀνάμεσα στούς ἀνατολικούς λαούς.
Ἡ 1η Ἰανουαρίου σάν ἀρχή τοῦ χρόνου ἐπικράτησε
νά γιορτάζεται στήν Ρώμη ἀπό τό 48 π.Χ., τήν ἐποχή
δηλαδή τοῦ Καίσαρα. Ἀπό τότε τήν 1η Ἰανουαρίου
τήν δέχτηκαν σάν Πρωτοχρονιά ὅλοι οἱ λατινογενεῖς
λαοί, καθώς καί ὅλοι οἱ ρωμαιοκρατούμενοι λαοί.
Ἡ Ὀρθόδοξη ὅμως Ἐκκλησία, τῆς ἐποχῆς κυρίως
τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου, ἐπειδή ἤθελε νά ξεχωρίσει τούς Χριστιανούς ἀπό τούς εἰδωλολάτρες,
ἀπαγόρευε στούς χριστιανούς νά γιορτάζουν τήν
Πρωτοχρονιά ὅπως οἱ εἰδωλολάτρες.

7

7

ἐπίκαιρα
Βέβαια, ὅσοι ἔχουν γνώση τοῦ λειτουργικοῦ καί ἑορτολογικοῦ τυπικοῦ τῆς Ἐκκλησίας μας γνωρίζουν, ὅτι
ἡ Ἐκκλησιαστική πρωτοχρονιά ἑορτάζεται πανηγυρικά, ἀπό τήν Ἐκκλησία, τήν 1η Σεπτεμβρίου κάθε
ἔτους, ἀφοῦ αὐτή ἡ ἡμέρα εἶναι ἡ ἀρχή τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ἔτους, λέγεται δέ καί ἀρχή τῆς Ἰνδίκτου. Στό
ἑορτολόγιο τῆς ἡμέρας αὐτῆς περίλαμβάνεται ὅλος ὁ
ὑμνολογικός πλοῦτος τῆς Ἐκκλησίας μας, ὁ ὁποῖος
ἀναφέρεται στήν ἀρχή τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ἔτους.
Ξημέρωσε, λοιπόν, Ἀγαπητοί μου, καί ἡ σημερινή
ἡμέρα, ἡ πρώτη (1η) Ἰανουαρίου, τοῦ σωτηρίου
ἔτους 2017, μέ πολλές καί ποικίλες εὐχές. Δυστυχῶς,
γιατί κι αὐτές ἔγιναν μιά συνήθεια χωρίς βάθος καί
περιεχόμενο, χωρίς οὐσία καί εἰλικρίνεια, χωρίς καρδιά καί συναίσθημα, χωρίς προβληματισμό. Χωρίς
αὐτοέλεγχο ἐάν πικράναμε τόν Θεό μας καί τόν
πλησίον μας. Ἐάν συμπαρασταθήκαμε στόν πονεμένο καί στόν ἀνήμπορο. Ἐάν προσφέραμε στόν
πεινασμένο καί ἐάν συμμεριστήκαμε τήν χήρα καί
τό ὀρφανό.
Ὁ νέος χρόνος, μακάρι νά εἶναι ἁγιώτερος, φιλανθρωπικώτερος καί οἱ καρδιές μας νά εἶναι γεμάτες
μέ ἀρετή καί θυσιαστική ἀγάπη, ἔχοντας ὡς πρότυπα τόν Κύριό μας, πού θυσιάστηκε γιά ἐμᾶς, καθώς

ἐπίσης τήν Παναγία καί τούς Ἁγίους μας!
Τότε μόνο οἱ εὐχές θά ἔχουν οὐσία, καί μέ αὐτόν
τόν τρόπο θά ἀντιμετωπισθοῦν οἱ δυσκολίες, θά
συνετιστοῦν οἱ κυβερνῶντες, θά γίνουν ἄνθρωποι οἱ
ἔχοντες καί οἱ κατέχοντες, οἱ ἄφρονες καί οἱ κυνηγοί
τοῦ ἀθέμιτου πλουτισμοῦ.
Ἡ Ἐκκλησία, χωρίς φόβο καί πάθος, χωρίς κανένα
συμφέρον, χωρίς διάθεση ἐξουσιαστική, καλεῖ καί
θά καλεῖ πάντοτε ὅλους τούς ἀνθρώπους νά συνταχθοῦν πίσω ἀπό τόν Χριστό, νά συναχθοῦν σέ
συναγωγή μία καί νά βάλουν τήν καρδιά τους καί τά
χαρίσματά τους στά χέρια τῆς ἐσταυρωμένης ἀγάπης
τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ, μακρυά ἀπό τόν ὁποῖο δέν
ὑπάρχει οὔτε ζωή, οὔτε εἰρήνη, οὔτε μέτρο, οὔτε
φῶς, οὔτε σωτηρία!
Ἐάν θέλουμε, Ἀγαπητοί μου, οἱ εὐχές μας νά
ἔχουν ἀντίκρισμα· ἐάν θέλουμε νά ἔλθουν καλύτερες ἡμέρες· ἐάν θέλουμε νά εἶναι εὐλογημένος ὁ
καινούριος χρόνος, ἄς μπολιάσουμε τούς ἑαυτούς
μας μέ τήν μετάνοια, τήν ἐξομολόγηση καί τήν συμμετοχή μας στό Ἅγιο Ποτήριο, στό Πανάγιο Σῶμα
καί τό Αἷμα τοῦ Κυρίου μας, «ὦ ἡ δόξα καί τό κράτος
εἰς τούς αἰώνας».

7

ἐπίκαιρα
ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ

Μ

«Ἐν Ἰορδάνη βαπτιζομένου σου Κύριε, ἡ τῆς Τριάδος ἐφανερώθη προσκύνησις•
... καί τό Πνεῦμα ἐν εἴδει περιστερᾶς ἐβεβαίου τοῦ λόγου τό ἀσφαλές».

έσα στό λειτουργικό καί λατρευτικό πλοῦτο
τῆς Ὀρθοδοξίας μας διαλάμπει ἡ μεγάλη Δεσποτική ἑορτή τῶν «Θεοφανείων» ἤ «Ἐπιφανείων» ἤ «Τά Ἅγια Φῶτα», ὅπως ὀνομάζεται.
Τά Ἅγια Θεοφάνεια γιορτάζουμε τή βάπτιση τοῦ
Χριστοῦ, ἀπό τόν ἅγιο Πρόδρομο, στόν Ἰορδάνη
ποταμό.
Ὅταν πέρασαν τριάντα χρόνια ἀπό τή γέννηση τοῦ
Χριστοῦ, διάστημα πού τό πέρασε ὁ Ἰησοῦς τηρώντας κατά πάντα τό «νόμο», θέλησε νά δείξει στούς
ἀνθρώπους ὅτι εἶναι ὁ «Θεός ἐν σώματι» καί ὅτι εἶναι
ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ γνήσιος καί «ὁμοούσιος τῷ Πατρί».
Ἐκεῖνο τόν καιρό, ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Πρόδρομος
εἶχε ἔρθει ἀπό τά βάθη τῆς ἐρήμου καί βάπτιζε «βάπτισμα μετανοίας», κατά τό πρόσταγμα τοῦ Θεοῦ,
ὅπως ἀναφέρει ὁ Εὐαγγελιστής Λουκᾶς: «ἐπ’ ἀρχιερέως Ἄννα καί Καϊάφα, ἐγένετο ρῆμα Θεοῦ ἐπί Ἰωάννην
τόν Ζαχαρίου υἱόν, ἐν ἤ ἐρήμῳ· καί ἦλθεν εἰς πάσαν
τήν περιχῶρον τοῦ Ἰορδάνου, κηρύσσων βάπτισμα
μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν» (Λκ γ΄ 2-3). Καί μολονότι ὁ Χριστός δέν εἶχε ἁμαρτίες, ὄντας ἀναμάρτητος, γιά νά ἐκπληρώσει καί σ’ αὐτό τό «νόμο» ἦρθε
νά βαπτισθεῖ ἀπό τόν Ἰωάννη. Ὁ Ἰωάννης δειλιάζει,
καί συλλογιζόμενος τήν ἀναξιότητά του μπροστά στή
δόξα τοῦ Θεοῦ ἀναφωνεῖ:«Ἐγώ χρείαν ἔχω ὑπό σοῦ
βαπτισθῆναι καί σύ ἔρχη πρός μέ;».
– «Πῶς ἐκτείνω χείρα καί ἄψωμαι κορυφῆς κρατούσης τά σύμπαντα; Εἰ καί Μαρίας ὑπάρχεις βρέφος,
ἀλλ’ οἴδά σε Θεόν προαιώνιον· ἐπί γῆς βαδίζεις, ὁ
ὑμνούμενος ὑπό τῶν Σεραφείμ· καί δοῦλος, Δεσπότην
βαπτίζειν οὐ μεμάθηκα»! Μά ὁ Χριστός ἀφοπλίζει τή
λογική δειλία τοῦ Βαπτιστοῦ, λέγοντας αὐτά τά λόγια:
«Ἅφες ἄρτι. Οὕτω γάρ πρέπον ἡμῖν πληρῶσαι πάσαν
δικαιοσύνην». Τότε ὁ Ἰωάννης, χωρίς νά φέρει ἄλλη
ἀντίσταση, δέχτηκε νά βαπτίσει τόν Χριστό. Καί ἀμέσως ὁ Ἰωάννης εἶδε τή στιγμή ἐκείνη, νά ἀνοίγωνται
οἱ οὐρανοί, νά κατεβαίνει «τό Πνεῦμα τό Ἅγιον σωματικῶ εἴδει, ὡσεί περιστεράν ἐπ’ αὐτόν». Καί ἄκουσε
νά ἔρχεται ἀπό τόν οὐρανό φωνή, πού ἔλεγε: «Οὗτος
ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ὤ ηὐδόκησα»!
Ἄραγε πέρασε ποτέ ἀπό τό νοῦ μας ἡ σκέψη, ἡ
ἀπορία, γιατί, γιά ποιό λόγο βαπτίστηκε ὁ Χριστός;
Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός ἀναφέρει ἑφτά
λόγους, γιά τούς ὁποίους ὁ Χριστός βαπτίστηκε:
α) «βαπτίζεται δέ ὁ Χριστός, οὔχ ὡς αὐτός χρήζων
καθάρσεως, ἀλλά τήν ἐμήν οἰκειούμενος κάθαρσιν».
8

β) νά συντρίψει τά κεφάλια τῶν δρακόντων πάνω
στό νερό,
γ) νά πνίξει τήν ἁμαρτία κι ὅλο τόν παλαιό Ἀδάμ
νά τόν παραχώσει μέσα στό νερό,
δ) νά ἁγιάσει τόν Ἰωάννη Πρόδρομο τόν Βαπτιστή,
ε) νά «πληρώση», νά ἐφαρμόσει τό νόμο,
στ) νά ἀποκαλύψει στούς ἀνθρώπους τό μυστήριο
τῆς Ἁγίας Τριάδος,
ζ) νά γίνει γιά μᾶς τύπος καί ὑπογραμμός καί στό
βάφτισμα.
Σ’ αὐτούς τούς λόγους, ὁ νέος ἅγιος τῆς Ὀρθοδοξίας, ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης προσθέτει καί
ἕναν
η) νά ἁγιάσει τή φύση τῶν ὑδάτων• «ὅθεν καί τό
νερόν ὅπου λάβη τινάς ἀπό πηγήν ἤ ποταμόν κατά
τήν ἡμέραν τῶν Θεοφανείων, μένει ἄσηπτον».
Καί ἀναφέρει ὁ ἅγιος Νικόδημος μιά χαρακτηριστική περικοπή τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου,
πού ἀξίζει τόν κόπο νά τή μεταφέρουμε κι ἐμεῖς ἐδῶ,
μεταφράζοντάς την κάπως.
Λέγει λοιπόν ὁ Ἱερός Χρυσόστομος: «Αὐτή εἶναι ἡ
μέρα πού (ὁ Χριστός) βαπτίστηκε κι ἅγιασε ὅλα τά
νερά. Γι’ αὐτό, λοιπόν καί στή γιορτή αὐτή, κατά τό
μεσονύχτι (ἐπειδή κατά τήν Παράδοση, ἡ Βάπτιση
τοῦ Χριστοῦ ἔγινε ἡμέρα Τρίτη, «ὥρα δεκάτη τῆς
νυκτός»), ἔρχονται ὅλοι (οἱ Χριστιανοί) καί παίρνουνε νερό γιά τά σπίτια τους· ὅπου τό νερό αὐτό,
γιά τό λόγο ὅτι ἁγιάστηκαν ὅλα τά νερά σήμερα, τό
φυλάγουν ὅλο τό χρόνο. Καί τό θαῦμα αὐτό γίνεται
φανερό, ἀπ’ τό ὅτι τά νερά πού παίρνουμε (τά Φῶτα)
δέν ἀλλοιώνονται καί δέν μυρίζουν, ὅσος καιρός κι ἄν
περάσει, ἀλλά βαστοῦνε ἕνα χρόνο ὁλάκερο, πολλές
φορές καί δύο καί τρία χρόνια· καί, ὕστερ’ ἀπό τόσα
χρόνια, αὐτό τό νερό συναγωνίζεται σέ φρεσκάδα καί
σέ καθαρότητα κι ἐκεῖνα τά νερά πού μόλις τώρα τά
πῆραν ἀπό τό πηγάδι».
Αὐτό εἶναι ἕνα θαῦμα πού τό βλέπει κανείς κάθε
χρόνο νά γίνεται, ἀκόμη καί στίς ἁμαρτωλές ἡμέρες
μας.
Ὁ Χριστός ἔλαβε τό Βάπτισμα τοῦ Ἰωάννου. Κι
αὐτό θά πεῖ, πῶς δέν ἔλαβε οὔτε τό Ἰουδαϊκό βάπτισμα πούἀφοροῦσε τήν καθαρότητα σώματος καί
ἐνδυμάτων, ἀλλά οὔτε τό δικό μας, μέ τήν τριπλῆ
κατάδυση καί ἀνάδυση καί τήν ἄφεση τῶν ἁμαρτιῶν.
Τό βάπτισμα τοῦ Ἰωάννου εἶχε μιά κατάδυση καί
μιά ἀνάδυση τοῦ βαπτιζομένου. Καί λέγονταν βά-

9

9

ἐπίκαιρα

πτισμα «μετανοίας», γιατί ὁ Ἰωάννης, τούς ἀνθρώπους
πού ἔρχονταν νά βαπτισθοῦν σ’ αὐτόν, τούς βαστοῦσε
μέσα στόν Ἰορδάνη, ὥσπου νά ἐξομολογηθοῦν ὅλες τίς
ἁμαρτίες τους, κι ὕστερά τούς ἔβγαζε ἔξω. Ὁ Ἰωάννης δέν
εἶχε ἐξουσία νά δώσει ἄφεση τῶν ἁμαρτιῶν. Τούς δίδασκε
καί τούς ὁδηγοῦσε στή μετάνοια, πού εἶχε ὡς ἐπιστέγασμά
τῆς τό βάπτισμα: «μετανοεῖτε, ἤγγικε γάρ ἡ βασιλεία τῶν
οὐρανῶν» καί «ποιήσατε καρπούς ἀξίους τῆς μετανοίας».
Ὅμως, καθώς μᾶς ἀναφέρουν οἱ Εὐαγγελισταί Ματθαῖος
καί Μάρκος, ὁ Χριστός τήν ὥρα τῆς βαπτίσεώς του «ἀνέβη
εὐθύς ἀπό τοῦ ὕδατος». Γιατί; Νά ἡ ἀπάντηση, πού δίνει
ὁ ἱερός Χρυσόστομος: «Ὅτι οἱ μέν ἄλλοι ἄνθρωποι, βαπτιζόμενοι, ἐπειδή ἦταν ἁμαρτωλοί, ἐστέκοντο μέσα εἰς τό
νερόν βουτηγμένοι, ἕως ὁπού ἤθελαν ὁμολογήσουν ὅλας
τάς ἁμαρτίας των, καί τότε ἔβγαινον ἀπό τό νερόν. Ὅθεν,

ἐπέρνα ἀναμεταξύ διάστημα καιροῦ. Ὁ δέ Κύριος, ἐπειδή ἦταν ἀναμάρτητος, καί ἁμαρτίας
δέν εἶχε νά ἐξομολογηθῆ, διά τοῦτο, εὐθύς ὁπού
ἐμβῆκεν εἰς τό νερόν, εὐθύς καί ἐβγῆκεν ἔξω».
Κι ἔτσι ὁ Χριστός ἔκαμε τό βάπτισμα τοῦ Ἰωάννου σάν ἕνα εἶδος γέφυρας, πού μᾶς πέρασε
ἀπ’ τό ἰουδαϊκό – σωματικό, στό χριστιανικό
–πνευματικό βάπτισμα, τό ὁποῖο μᾶς καθαρίζει
ἀπό τήν προπατορική κι ἀπό κάθε ἄλλη ἁμαρτία καί μᾶς χαρίζει μιάν ἄσπιλη καί ἀμόλυντη
πνευματική καθαρότητα.
Κατά τήν βάπτιση τοῦ Χριστοῦ «ὁ Ἰορδάνης
ἐστράφη εἰς τά ὀπίσω». Βέβαια ὁ ἄνθρωπος
ἐπεμβαίνει δυναμικά μεταβάλλοντας τό φυσικό
περιβάλλον, ἐκτρέποντας ἀκόμα καί τή ροή
τῶν ποταμῶν, ἀλλά δέν ἀκούστηκε ποτέ στήν
ἱστορία νά γυρίσουν πίσω τά νερά ἑνός ποταμοῦ, ἐκτός ἀπό τήν περίπτωση τῆς βαπτίσεως
τοῦ Κυρίου.
Ἅς ἀκούσουμε ὅμως τόν ἅγιο Ἰωάννη τό Χρυσόστομο τί μᾶς λέγει γιά τήν περίπτωση αὐτή:
«Ὁ Ἰορδάνης ποταμός πηγάζει ἀπό δύο πηγές. Ἡ μία λέγεται Ἰόρ καί ἡ ἄλλη Δᾶν. Καθώς
προχωροῦν τά δύο αὐτά ποτάμια, ἑνώνονται
καί γίνονται ἕνα ποτάμι πού ὀνομάζεται (ἀπό
τίς πηγές τοῦ Ἰόρ καί Δᾶν) Ἰορδάνης καί χύνεται στή Νεκρά θάλασσα. Ἡ ἀλληγορία ἐδῶ εἶναι
βαθειά καί θεολογικώτατη, ὅπως τή φανερώνει
ὁ ἱερός Χρυσόστομος. Ὁ Ἰορδάνης ποταμός
εἶναι ὁ τύπος τοῦ ἀνθρωπίνου γένους. Οἱ δύο
πηγές του συμβολίζουν τόν Ἀδάμ καί τήν Εὕα,
τούς δύο προπάτορες, ἀπ’ τούς ὁποίους ἀνέβλυσε ὅλο τό ἀνθρώπινο γένος. Καί τό γένος
αὐτό πρός τά ποῦ πήγαινε; στή νέκρωση καί
στό θάνατο - ὅπως ὁ Ἰορδάνης στή Νεκρά
θάλασσα. Ἦρθε ὅμως ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ, πού
πόνεσε γιά τήν ἀθλιότητα τοῦ ἀνθρωπίνου γένους, κι ἔγινε ἄνθρωπος, πού ἔπαθε ἐπάνω στό
σταυρό, καί κατεπάτησε, μέ τό θάνατό του, τόν
θάνατο. Ἔτσι ἐχάρισε στούς ἀνθρώπους τή ζωή
καί τούς ἔστρεψε πρός τά πίσω, τούς ἔκαμε νά
μήν τρέχουν πιά πρός τή νέκρωση καί τό θάνατο, ἀλλά πρός τή ζωή καί τήν ἀφθαρσία. Αὐτός
εἶναι ὁ λόγος, πού ὁ Ἀπόστολος Παῦλος λέγει,
ὅτι «ὅσοι εἰς Χριστόν Ἰησοῦν ἐβαπτίσθημεν, εἰς
τόν θάνατον αὐτοῦ ἐβαπτίσθημεν» (Ρμ. στ΄ 3).
Δικαιολογημένη, λοιπόν, ἡ χαρά τῶν χριστιανῶν. «Τά σύμπαντα σήμερον ἀγαλλιάσθω».
«Χριστός ἐφάνη ἐν Ἰορδάνη ἁγιᾶσαι τά ὕδατα»
καί «σῶσαι τόν ἄνθρωπον»!
Πληροφοριακά Στοιχεῖα

9

ΛΕΥΚΟΝΟΗ
Αίθουσα δεξιώσεων
Γάμου, βάπτισης, εκδηλώσεως
Διεύθυνση: Αχιλλέως 69, Ίλιον 131 22
Τηλ: 21 0263 1361

ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟΣ
ΙΑΤΡΙΚΗ
ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

10

ΙΑΤΡΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ,
ΑΠΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ & ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ
• ΚΕΝΤΡΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΠΟΝΟΥ
& ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ
• ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ
• ΑΘΛΗΤΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ
• ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΕ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ
• ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ
• ΕΙΔΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΕΦΑΛΑΛΓΙΑΣ - ΗΜΙΚΡΑΝΙΑΣ
• ΟΖΟΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΚΑΙ ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ

11

1

ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΗΜΑ Α΄: ΑΥΛΙΔΟΣ 14, ΘΗΒΑ
ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΗΜΑ Β΄: ΣΕΠΟΛΙΩΝ 82, ΑΓ. ΜΕΛΕΤΙΟΣ
ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΗΜΑ Γ΄: ΒΑΘΥ ΣΑΜΟΥ
Website: pardakidis.blogspot.gr

Εὐχαριστοῦμε θερμά
τούς καθηγητές
τοῦ Φροντιστηρίου
Μέσης Ἐκπαίδευσης

(Ἁγίας Τριάδος 4, τηλ.: 210-5060700)

γιά τήν προσφορά τους
στό Ἐνοριακό Κοινωνικό
Φροντιστήριο
τοῦ Ἱεροῦ μας Ναοῦ.
11

Τό Φιλόπτωχο Ταμεῖο
τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ
τήν Κυριακή 22 Ἰανουαρίου 2017
καί ὥρα 11:00 π.μ.
θά κόψει τήν Πρωτοχρονιάτικη
πίτα, στήν αἴθουσα
τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ.
Θά ἀκολουθήση πρόγραμμα μέ παραδοσιακά κάλαντα καί τραγούδια τῆς
πατρίδας μας ἀπό τήν χορωδία τῶν ΚΑΠΗ τοῦ Δήμου Πετρουπόλεως
σέ συνεργασία μέ τούς καθηγητές καί τούς μαθητές τοῦ τμήματος τοῦ
Δημοτικοῦ Ὠδείου Πετρουπόλεως, ὑπό τήν καλλιτεχνική διεύθυνση
τοῦ Μαέστρου Μαστροσπύρου Δημητρίου - Ἀριστοβούλου καί τοῦ
καλλιτεχνικοῦ διευθυντῆ τοῦ ὠδείου κ. Γεώργιο Χατζημιχελάκη.