You are on page 1of 51

Kvantitativne metode u ekonomiji i

menadmentu
Input

- Output analiza

Obavezna literatura:
R. Somun-Kapetanovi. A. Arnaut-Berilo, E.
ehi, E. Kahvi-Begi: Kvantitativne metode u
ekonomiji i menadmentu, Ekonomski fakultet u
Sarajevu, 2009.
.

Koliinska I-O tabela proizvodnog sistema P


P

P1

...

P2

P1

Q 11

Q 12 ...

P2
.

21

...

22

.
Pn

n1

n 2

Pn

j=1

Q 1n Q1 j Y 1
j =1
Y 2
Q 2n
.
. n Q ij
.
.
j =1

.
Q

nn

nj

1 j

j =1

S1
S2
.
.
.
Sm

W 11
W 21
.
.
.
W m1

W 12 ...
W 22 ...
.
.
.
W m2

Yi

Xi

ij

X1
X 2
.
.
.
X n

W 1n
W 2n
.
.
.
W mn

j =1

j =1

ej

j =1

nj

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

Koliinska I-O tabela proizvodnog sistema P


Pi-proizvoai (sektori) u sistemu P
Se-eksterni
k t i snabdjevai
bdj
i u sistemu
i t
P
[Qij]]-matrica
matrica internih inputa
Qij: Proizvoa Pj u proizvodnji bruto proizvoda Xj direktno
je utroio Qij jedinica iz proizvodnje proizvoaa Pi
[[Wej]]-matrica
at ca e
eksternih
ste
inputa
puta
Wej: Proizvoa Pj u proizvodnji svog bruto proizvoda Xj
direktno je utroio Wej jedinica od eksternog snabdjevaa Se
Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

Vektor bruto proizvodnji:

X1
X
2

X
[X i ] X j [X k ] 0
....

Xn

[ ]

i = 1, n;

j = 1, n; k = 1, n

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

Matrica internih inputa

Q11
Q
21

Q
...

Qn1

Q12 ... Q1n

Q22 ... Q2n


Qij ; 0 Qij X i , i = 1, n
...
...

Qn2 ... Qnn

[ ]

[Q ] [Q ] [Q ]
ij

ik

jk

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

Vektor internih raspodjela


n

Q 1 j Q 11 Q 12 ....
j =1

n

n
Q 2 j Q 21 Q 22 ....
Q ij j = 1

=
j =1
....

n
.... .... ....

Q nj Q n 1 Q n 2 ....
j =1

Q1n

Q2n

....

Q nn

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

Vektor neto p
proizvodnjij ((finalnih p
potronji)
j)

Y1
Y
2

Y
[Yi ] Yj [Yk ]; 0 Yi Xi
....

Yn

[ ]

i = 1, n ;

j = 1, n ;

k = 1, n

predstavlja razliku izmeu bruto proizvodnje i interne raspodjele


n

[Yi ] = Xi Qij ,
j =1

0 Yi Xi za i = 1, n

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

Vektor ukupnih eksternih inputa

W1 j
j =1

U 1
n

U
W2 j

2
j =1
U [U e ]

....

....

U m n

W mj
j =1

Ue

za e = 1, m

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

Matrica eksternih inputa

W11 W12 ... W1n


W W

...
W
22
2n
W 21
Wej , 0 Wej U e ,
...
... ... ...

Wm1 Wm2 ... Wmn

[ ]

za e = 1, m ; i, j, k = 1, n

[W ] [W ] [W ]
ej

ei

ek

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

Vektor ukupnih eksternih inputa

n
W1j
j=1 W
n 11
n W2 j W21
Wej j=1 =
j=1 L ...

n Wm1

Wmj
j=1

W12 ... W1n 1


U1
U
W22 ... W2n 1
=W1=U 2 [Ue ]
L
... ... ... L


Wm2 ... Wmn 1
Um

0 Wej Ue; e =1, m; i, j, k =1, n


Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

10

Jednaine raspodjele

Jednaina raspodjele bruto proizvodnje Xi


proizvoaa Pi na interne inpute (reprodukcionu
potronju) i neto proizvodnju (finalnu potronju)
n

X i = Qij + Yi

za i = 1, n

j =1

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

11

Jednaine raspodjele

Jednaina raspodjele eksternih inputa Ue na


proizvoae Pj
n

U e = Wej

za e = 1, m

j =1

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

12

Koeficijenti koliinskih Input-Output odnosa


Tehniki koeficijenti internih inputa aij iz Pi u Pj

a ij =

Q ij
X

Q ij
X

0;

i , j = 1, n

Po svakoj koliinskoj jedinici outputa Xj proizvoa Pj


direktno troi, pored ostalog, kao repromaterijal aij
koliinskih jedinica iz ouputa Xi proizvoaa Pi.
Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

13

Koeficijenti koliinskih Input-Output odnosa


Matrica tehnikih koeficijenata internih inputa A=[aij]

a11
a
A 21
L

a n1

L a1n
L a 2 n
aijj , aijj 0, i , j , k = 1.n
L L

L a nn

a12
a 22

[ ]

L
an 2

[a ] [a ] [a ]
ij

ik

jk

i = j 0 aii < 1
Osobine elemenata matrice A :
i j aij 0
Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

14

Matrica tehnikih koeficijenata internih inputa A=[aij]

Osobine matrica tehnikih koeficijenata internih inputa

(i = j ) : 0 a jj =
(i j ) : aij =

Qij
Xj

Q jj
Xj

< 1;

j = 1, n

0, i, j = 1, n

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

15

Matrica tehnikih koeficijenata


j
internih inputa
p
A=[[aij]
a ij =

Qij
X

[ ] [ ][ ]

Qij = a ij X

Dijagonalna
j g
matrica ukupnih
p
p
proizvodnjij

X1
0
X
L

[]

0 L 0

X2 L 0
X j , X j > 0, j =1, n
L L L

0 L Xn

[ ]

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

16

Dijagonalna inverzna matrica ukupnih proizvodnji

1
X
1
0

1
X
L

0
1
X2
L
0

L
L
L
L

0
X j
L
1

X n

[ ]

X j > 0,

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

j = 1, n

17

Matrica tehnikih koeficijenata


j
internih inputa
p
A=[[aij]

aij =

Qij
Xj

[Q ] = [a ] [X ]
ij

ij

[a ] =[Q ] [X ]

ij

ij

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

18

Koeficijenti koliinskih Input


Input-Output
Output odnosa

Matrica tehnikih koeficijenata eksternih inputa =[ej]

Tehniki koeficijenati eksternih inputa ej


Pj

ej =

W ej
X

Osobine

W ej
X

0,

e = 1, m ,

iz Se u

j = 1, n

elemenata

matrice

ejj 0

Po svakoj koliinskoj jedinici outputa Xj proizvoa


Pj direktno troi, pored ostalog, kao eksterni input
ej koliinskih jedinica od Se .
Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

19

M t i ttehnikih
Matrica
h ikih kkoeficijenata
fi ij
t eksternih
k t ih iinputa
t =[
[ ej]

11

21

m1

12 L 1n

22 L L

[
]
L L L

ej 0, j =1,n, e=1,m

m2 L mn

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

20

Matrica tehnikih koeficijenata eksternih inputa =[ej]

ejj =

W ej
X

[W ] = [ ] [X ]
ej

ej

[ W ] = [ ] [ X ]
ej

ej

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

21

Matrica tehnikih koeficijenata eksternih inputa =[ej]

Ue =
Ue =

W
j =1

ej

j =1

ej

e = 1, m

X j ,

e = 1, m

U e
= ej 0
X j

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

22

Matrica tehnikih koeficijenata eksternih inputa =[ej]

U e
= ej 0
X j
Ako se eli
Ak
li samo output
t t Xj poveati
ti za jednu
j d
k lii k
koliinsku
jedinicu, uz uslov da outputi ostalih sektora ostaju
nepromijenjeni , treba ukupni eksterni input Ue iz Se
poveati za ej koliinskih jeinica.

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

23

Matrica tehnikih koeficijenata eksternih inputa =[ej]


n

U e = ejj X j , e = 1, m
j =1

[U e ] = [ ej ] [X j ]
[U e ] = [ ej ] [X j ]
Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

24

Matrica Leontijeva (matrica tehnologije) L=[lij]

1
0
L = I A=
L

0 L 0 a11

1 L 0 a21

L L L L

0 L 1 an1

a12 L a1n

a22 L a2n
L L L

an1 L ann

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

25

Matrica Leontijeva (matrica tehnologije) L=[lij]

(1a11) a12
a
(
1

a
)
21
22
L=
L
L

an1
an1

L a1n l11

L a2n l21
=
L L L

L (1ann) ln1

l12 L l1n

l22 L l2n
L L L

ln1 L lnn

i = j 0 < lii 1
Osobine elemenata matrice L :
i j lij 0
Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

26

M ti L
Matrica
Leontijeva
tij
((matrica
t i ttehnologije)
h l ij ) L
L=[l[lij]

Koritenjem
o te je
ove
o
e matrice
at ce moe
o e se usposta
uspostavitit
zavisnost neto proizvodnji Yi od bruto proizvodnji Xj

Yi =

l
j =1

X j ,

ij

Yi
= l ij ,
X j

i = 1, n

i , j = 1, n

[Yi ] = [l ij ] [X j ]
[ Yi ] = [l ij ] [ X j ]
Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

27

M t i Leontijeva
Matrica
L
tij
((matrica
t i ttehnologije)
h l ij ) L
L=[lij]
[lij]

Ako se eli samo bruto proizvodnja Xj poveati


za jednu koliinsku jedinicu,
jedinicu a da ostali outputi
ostanu nepromijenjeni , neto proizvodnju Yi
treba promijeniti za lij koliinskih jedinica.
jedinica

Yi
= lij ,
X j

i , j = 1, n

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

28

Zavisnost neto proizvodnji Yi od bruto proizvodnji Xj

[Y i ] = [l ij ] [X j ]
Y = LX
Y = (I A) X

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

29

Matrica ukupnih utroaka internih inputa B = [bji]


Racuna se iz matrice L B = L1

[b ] = [l ]

ji

ij

[ ]}

= {I a ij

[ ]

Osobine elemenata b ji

i = j bii 1
:
i j b ji 0

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

30

Matrica ukupnih utroaka internih inputa B = [bji]

Zavisnost bruto proizvodnje Xj od neto proizvodnje Yi

[X ] = [b ] [Y ]
j

ji

X j = b ji Yi , i = 1, n
j =1

X j
Yi

= b ji 0
Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

31

Matrica ukupnih utroaka internih inputa B = [bji]

Zavisnost bruto proizvodnje Xj od neto proizvodnje Yi.


Ako se eli samo neto proizvodnja Yi poveati za jednu
koliinsku jedinicu, a ostale neto proizvodnje ostanu
nepromijenjene,
ij j
b t proizvodnju
bruto
i
d j Xj treba
t b poveati
ti za
bji koliinskih jedinica.

X
Xj
Yi

= b ji 0
Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

32

Matrica ukupnih utroaka internih inputa B = [bji]

Po svakoj koliinskoj jedinici neto proizvodnje Yi proizvoaa


Pi, proizvoa Pj treba da proizvede bji koliinskih jedinica
bruto proizvodnje Xj koje e se direktno ili indirektno utroiti u
proizvodnji
i
d ji tte kkoliinske
lii k jjedinice
di i neto
t proizvodnje
i
d j sektora
kt
Pi
Pi.

[ X ] = [b ] [ Y ]
j

ji

j=1

ji

Y i ,

i = 1, n

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

33

Zavisnost bruto proizvodnje Xj od neto proizvodnje Yi

[X ] = [b ] [Y ]
j

ji

X = B Y
1
1

X = ( I A) Y
Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

34

Matrica ukupnih utroaka eksternih inputa


= [ei]

Rauna se kao p
proizvod matrica i B.

[ei] = [ej][bji ] ,

i=1

i=1

i=1

Wej =ej X j =ej bji Yi = (ej bji)Yi = (ei)Yi


Wejj
Yi

= ei 0

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

35

Matrica ukupnih utroaka eksternih inputa


= [ei]

Zavisnost eksternih inputa


p
Wejj od neto p
proizvodnjij Yi

W ej
Yi

= ei 0

Po svakoj koliinskoj jedinici neto proizvodnje Yi


proizvoaa Pi potrebno je direktno utroiti ei
koliinskih jedinica eksternog inputa Ue uvoznika
Se u sektoru Pj.
Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

36

Matrica ukupnih utroaka eksternih inputa


= [ei]
Zavisnost ukupnih
p
eksternih inputa
p
Ue od neto
proizvodnji Yi. Za dati vektor neto proizvodnje Y
moe se izraunati vrijednost uvoza Ue od uvoznika
Se.

[U e ] = [ ei ] [Y i ]
n

[U e ] =

i =1

U e
=
Yi

ei

Y i ,

e = 1, m

ei

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

37

Matrica ukupnih utroaka eksternih inputa


= [ei]
Zavisnost ukupnih
p
eksternih inputa
p
Ue od neto
proizvodnji Yi.

U e
=
Yi

ei

Ako se eli
Ak
li samo neto
t proizvodnja
i
d j Yi proizvoaa
i
Pi
poveati za jednu koliinsku jedinicu, a da neto
proizvodnje
ostalih
proizvoaa
ostanu
nepromijenjene, potrebno je ukupni eksterni input
Ue uvoznika Se u sistem P poveati za ei
koliinskih jedinica .
Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

38

Matrica ukupnih utroaka eksternih inputa


= [ei]
Zavisnost ukupnih
p
eksternih inputa
p
Ue od neto
proizvodnji Yi.

[U e ] = [ ei ] [Y i ]
n

U e = ei Y i, e = 1, m
i =1

Po svakoj koliinskoj jedinici neto proizvodnji Yi


proizvoaa
i
Pi mora se u cijelom
ij l
sistemu
i t
P ukupno
k
utroiti ei koliinskih jedinica iz eksternog inputa Ue
uvoznika Se.
Se
Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

39

Koeficijent
j
raspodjele
p j
rijj
Neimenovan broj koji izraava proporciju internog
inputa Qij u matinom outputu Xi i rauna se:

rij =

Qij
Xi

[r ] = [X ] [Q ]
1

ij

ij

0 rij 1
Proizvoa Pi raspodijelio je (100 rij ) % svog outputa proizvoau Pj.

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

40

Z d t k 1.
Zadatak
1
Data jje nepotpuna
p p
koliinska I-O tabela:
j

P1

P2

P3

P4

Qij

Qij
P1
P2
P3
P4

60
300

0
120
90

200
20

1200 160
420

Xi

100

100
300
200
390

250
390

Wej
S1
S2

Yi

Ue
0
780

1360
1200

kg
g
t
kom
m

kwh
l

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

41

Zadatak 1
a) Kompletirati datu koliinsku I-O tabelu
b) Protumaiti sadraj koliinske II-O
O tabele
c) Izraunati matricu tehnikih koeficijenata
internih inputa
p
[[aij]
j] i p
protumaiti znaenje
j njenih
j
elemenata
d) Izraunati matricu tehnikih koeficijenata
eksternih inputa [ej] i protumaiti znaenje
njenih elemenata
e) Izraunati matricu Leontijeva [lij] protumaiti
znaenje njenih elemenata
f) Izraunati matricu ukupnih utroaka [bji]
internih inputa i protumaiti znaenje
g) Izraunati matricu ukupnih utroaka [ei]
eksternih inputa i protumaiti znaenje
h) Tabelarno predstaviti strukturu raspodjele
proizvodnje
Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

42

Rjeenje:
Rj
j
a))

Jednaine raspodjele internih i externih inputa

Xi =

Q
j =1

ij

+ Yi

za i = 1, n

U e = Wej

za e = 1, m

P1

P2

P3

P4

0
200
120 20
300 90
0
0 1200 160
0
420
0

250
200

j =1

j
i
P1
P2
P3
P4

S1
S2

50
60

0
0

0
780

390
1360
1200

Yi

Xi

100
50
0

100
300
200
390

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

43

Zadatak 1
1.
Data je nepotpuna koliinska I-O tabela:
P1
P2
P3
P4
j
i

Qij
P1
P2
P3
P4

0
50
60
300

0
0
120
90

0
200
20
0

0
0
0
0

Wej
S1
S2

0
0

1200 160
420
0

Qij

Yi

Xi

0
250
200
390

100
50
0
0

100
300
200
390

kg
g
t
kom
m

Ue
0
780

1360
1200

kwh
l

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

44

b) Protumaiti sadraj koliinske I-O tabele

Po vrstama:

Proizvoa P1 je svoju bruto proizvodnju X1= 100 kom


kompletno rasporedio na neto proizvodnju y1=100 (finalne
isporuke) i nita na reprodukcionu potronju sistema

...

Po kolonama:

Proizvoa P1 je za svoju bruto proizvodnju X1= 100 kom


direktno utroio interne inpute: 50 t od proizvoaa P2, 60 kg od
P3 i 300 m od P4 a nije utroio nita od eksternih inputa.

...
P1

P2

P3

P4

Yi

Xi

P1

100

100

P2

50

200

250

50

300

P3

60

120

20

200

200

P4

300

90

390

390

S1

1200

160

1360

S2

420

780

1200

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

45

c)) Izraunati matricu tehnikih koeficijenata


j
internih inputa
p
[aij] i protumaiti znaenje njenih elemenata

aij =

M t i ttehnikih
Matrica
h ikih kkoeficijenata
fi ij
t iinternih
t ih iinputa
t A
A=[[aij]
Qij
X

0
50
=
60

300

[ ] [ ] [ j ]1 =

aij = Qij X

200

120

20

90

1
100
0
0 0

0 0

0
0

0
1
300

0
0

1
200

0
0
0 0 ,5
=

0 0,6
3

390

0
0
0, 4
0 ,3

0
1 0
0,1 0

0 0
0

Tumaenje
Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

46

d) Izraunati matricu tehnikih koeficijenata eksternih


inputa [ej] i protumaiti znaenje njenih elemenata

ej =

Wej
Xj

[ ]

ejj

[ ]

ej

[ ] [ ][ ]

ej

0
=
0

0
=
0

= Wej X j

1
0
100

1
1200 160 0 0
300

420
0 780 0
0

0
0

4 0,8 0
Tumaenje
1,4 0 2

0
0
1
200
0

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

0
1

390

47

e)

Izraunati matricu Leontijeva [lij] i protumaiti


znaenje njenih elemenata

Racuna se iz matrice A L = I A
1
0
L=I A=
0

0 0 0 0
0
0
1 0 0 0,5 0
1

0 1 0 0,6 0,4 0,1



0 0 1 3 0,3 0

0 1
0
0
0 0,5
1
1
=
0 0,6 0,4 0,9

0 3 0,3 0

0
0
0

Tumaenje:

Yi
= lij
X j
Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

48

f) Izraunati matricu ukupnih utroaka [bji]


internih inputa i protumaiti znaenje
0
0
1
0,5
1
1
1
= lij =
0,6 0,4 0,9

3 0,3 0

[b ji ] [ ]

0
0
0

Gausova metoda za odreivanje inverzne funkcije imamo:

[b ji ]

0
0
1
2,1 1,8
2

=
1,6 0,8
2

3,63 0,54 0,6

0
0
0

Tumaenje:

X j

[X j ] = [b ji ] [Y i ] Y

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

= b ji

i
49

g) Izraunati matricu ukupnih utroaka [ei]


eksternih inputa i protumaiti znaenje

[ ei ] = [ ej ] [b ji ]

0
0
1

2
0 4 0,8 0 2,1 1,8
[ ei ] =

2
0 1,4 0 2 1,6 0,8

3,63 0,54 0,6

0
0 9,68 7,84 9,6 0
=
4 2
0 10,2 3,6

Tumaenje:

[U e ] = [ ei ] [Y i ] ei = U e
Yi

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

50

h) Tabelarno predstaviti strukturu raspodjele proizvodnje

Koeficijent raspodjele rij


Neimenovan broj izraava proporciju internog inputa Qij u
matinom o
outputu
tp t Xi i ra
rauna
na se:
se
Qij
rij =
Xi

100.rij %

Yi
100%
Xi

100%

P1

100

100

P2

16,67

66,67

83,33

16,67

100

P3

30

60

10

100

100

P4

76,92
6,9

23,08
3,08

100
00

100
00

Kvantitativne metode u ekonomiji i menadmentu 2011/2012

51