You are on page 1of 283

Η ιστοριογραφία μέχρι τον Διόδωρο
Η λέξη ιστορία είχε στους αρχαίους γενικά τρεις σημα­
σίες: α) την αρχική σημασία που ήταν συνολική γνώση, σο­
φία (Φυσική Ιστορία, Πλίνιος), β) τη σημασία που προήλθε
από την προηγούμενη και ήταν η επιστήμη των πράξεων και
της ζωής του ανθρώπου και γ) την αντικειμενική σημασία,
τη σημασία, δηλαδή, των ίδιων των πράξεων του ανθρώπου.
Ο πρώτος που έδωσε ουσιαστικά τον ορισμό της ιστορίας
ως επιστήμης των πράξεων του ανθρώπου είναι ο Η ρόδοτος,
ο οποίος έγραψε την Ίστορείης άπόδειξιν «ώστε ούτε οι
πράξεις των ανθρώπων να ξεθωριάσουν με τον χρόνο ούτε
τα μεγάλα και θαυμαστά έργα τόσο των Ελλήνων όσο και
των βαρβάρων αποδειχτούν ότι έγιναν άδοξα». Ειδική όμως
επιστημονική σημασία στη λέξη ιστορία έδωσε ο Αριστοτέ­
λης, διακρίνοντας την από την ποίηση και ανάγοντας τη σε
όρο συγκεκριμένο που αναφέρεται στη γνώση των ανθρωπί­
νων πράξεων, όπου ο άνθρωπος δεν θεωρείται ον φυσικό
αλλά λογικό και ηθικά ελεύθερο. Από τον Αριστοτέλη
και στο εξής η λέξη ιστορία καθιερώθηκε ως όρος επιστη­
μονικός, τον οποίο μεταχειρίστηκαν οι μεγάλοι ιστοριογρά­
φοι των ελληνιστικών και των ελληνορωμαϊκών χρόνων,
όπως ο Πολύβιος, ο Διονύσιος ο Αλικαρνασεύς, ο Διόδωρος

ΕΙΣΑΓΩΓΗ
ο Σικελιώτης, ο Πλούταρχος, καθώς και οι Ρωμαίοι ιστο­
ρικοί Τίτος Λίβιος και Τάκιτος.
Σε όλους τους λαούς η ιστορία πέρασε από μια πρωτό­
γονη περίοδο, κατά την οποία περιοριζόταν απλά και μόνο
στην ξερή έκθεση γεγονότων, που εξυμνούσαν τον κυρίαρχο
της κάθε κοινωνίας ή έθνους, και στην ποιητική ανάπτυξη
γεγονότων ή και μύθων, που ψάλλουν «τη δόξα θεών και
ανθρώπων». Η πρωτόγονη τούτη ιστορία παρουσιάζεται
είτε με τη μορφή αναγραφών, που είναι κατάλογοι δυνα­
στών και ιερέων των μεγάλων ανατολικών λαών, γενεαλο­
γίες ισχυρών οίκων, μυθώδεις διηγήσεις για οικιστές πόλε­
ων, κ.λπ., είτε με τη μορφή ποίησης, ιερών ύμνων και, προ­
παντός, επικών ποιημάτων, όπως είναι τα ομηρικά έπη, οι
σάγες (saga) της Βόρειας Ευρώπης ή τα επικά ιπποτικά
άσματα του μεσαίωνα. Η σύνθεση όλων των έργων τούτων
γινόταν με σκοπό πρακτικό και χάριν συμφέροντος, με απο­
τέλεσμα να μην έχουν τίποτα κοινό με την ιστορική επιστή­
μη όπως την αντιλαμβανόμαστε σήμερα, διότι τους λείπει το
συνολικό και κριτικό πνεύμα. Οι Έλληνες πρώτοι ξεπέρα­
σαν την πρωτόγονη περίοδο της ιστορίας και έκαναν την
αναγραφή πράξεων ή την απλή αφήγηση του παρελθόντος
είδος ιστορικό λογοτεχνικό. Έτσι, εμφανίζεται η αφηγημα­
τική ιστορία, με τη λογογραφία των Ιώνων (προ του 500
π.Χ.), η πρώτη ελληνική ιστοριογραφία. Οι Ίωνες λογογράφοι αφηγήθηκαν κτίσεις πόλεων και γενεαλογίες. Κυρίως
όμως το λογοτεχνικό είδος της ιστορίας εμφανίστηκε σε
πλήρη ανάπτυξη τα μέσα του 5ου αιώνα, περί το 440
π.Χ., με τον Ηρόδοτο. Όσο ωραία και θελκτική κι αν ήταν
όμως η σύνθεση του Ηροδότου, δεν μπορούσε να ικανοποι­
ήσει την επιθυμία της βαθιάς φιλοσοφικής σκέψης που ανα­
πτύχθηκε κατά τα τέλη του 5ου αιώνα, της οποίας λαμπρός
εκπρόσωπος είναι ο Θουκυδίδης. Με σιγουριά και κριτική
θεώρηση, με ύφος σφιχτό και αξιωματικό σπάει πρώτος

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

τα δεσμά που ένωναν την ιστορία με την εποποιία και απο­
βάλλει από τη συγγραφή του κάθε μυθώδες και υπερφυσικό
στοιχείο, για να αποδειχτεί ο πρώτος και μεγαλύτερος πο­
λιτικός ιστοριογράφος του κόσμου. Ο Θουκυδίδης δεν αρκεί­
ται στο να εκθέτει μόνο την ιστορική αλήθεια, αλλά αναζητά
και τα αίτια των γεγονότων, ερμηνεύοντας τα με ευρύ, κρι­
τικό πνεύμα.
Από την ευχάριστη διήγηση των γεγονότων που παρα­
τάσσονται με απλή εξωτερική ενότητα, που προέρχεται από
τη χρονική και τοπική συνάφεια, επιζητείται ήδη η παρά­
σταση και η ερμηνεία τους με βάση την εσωτερική τους
ενότητα, που προέρχεται από τη φυσική και λογική σχέση
εσωτερικών δυνάμεων και ενεργειών, εκδηλώσεις των ο­
ποίων είναι τα γεγονότα. Για την επίτευξη τούτου του βα­
θύτερου σκοπού δεν πρέπει να εκτίθενται μόνο τα εξωτερικά
πολιτικά γεγονότα αλλά και οι ποικίλες εσωτερικές εκδηλώ­
σεις των λαών. Θαυμάσιο παράδειγμα τέτοιας ολοκληρωμέ­
νης ιστορίας δίνει ο Πολύβιος (περί το 140 π.Χ.). Η γεω­
γραφία, οι θεσμοί των κρατών, οι νόμοι και τα ήθη, η στρα­
τιωτική, θρησκευτική και οικονομική διοργάνωση δεν είναι
θέματα παρόδου αλλά καθαυτή η ύλη της έρευνας του Πο­
λύβιου.
Σε μίμηση των τριών τούτων Ελλήνων ιστορικών, του
Ηροδότου, του Θουκυδίδη και του Πολύβιου βάδισαν οι ι­
στορικοί όλων των αιώνων. Ο Διόδωρος παραδέχεται για τη
συμβολή τους στην ιστοριογραφία τους δύο πρώτους, ενώ
τον Πολύβιο, του οποίου το έργο γνωρίζει τον αναφέρει μό­
νο ως παιδαγωγό του Πόπλιου Κορνηλίου Σκιπίωνα, αλλά
και τον χρησιμοποιεί ως πηγή για τη ρωμαϊκή ιστορία.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η

ζωή

και

το

έργο

τον

Διόδωρου

Ο Διόδωρος γεννήθηκε στη μικρή πόλη Αγύριον της Σι­
κελίας περί το 90 π.Χ., χρονολογία την οποία συνάγουμε από
την ομολογία του ιδίου ότι επισκέφτηκε για σπουδές την
Αίγυπτο κατά την 180ή ολυμπιάδα, δηλαδή, 60 - 56 π.Χ.
Υποθέτουμε επίσης ότι έζησε μέχρι το 30 περίπου π.Χ.,
από το ότι το τελευταίο ιστορικό γεγονός που αναφέρει εί­
ναι ο αποικισμός του Ταυρομενίου από τον Οκταβιανό που
τοποθετείται περί το 36 π.Χ., ενώ ταυτόχρονα δεν υπάρχει
στο έργο του η παραμικρή ένδειξη για τη ναυμαχία του Α­
κτίου, 31 π.Χ., που αποτέλεσε σταθμό στην εξέλιξη της
πολιτικής ιστορίας της εποχής.
Για τη ζωή του Διόδωρου δεν γνωρίζουμε παρά ελάχιστα
πέρα από τα όσα ο ίδιος μας λέει στο έργο του. Από το έργο
του, λοιπόν, μαθαίνουμε πως εκτός της Ελληνικής, που ήταν
η γλώσσα της Σικελίας, έμαθε από μικρή ηλικία και τη
Λατινική, χάρη στη στενή επαφή που είχε η πόλη του με
τους Ρωμαίους. Κατά τις συχνές επισκέψεις και παραμονές
του στη Ρώμη, ήταν ακριβώς η γνώση της Λατινικής που
του επέτρεψε να συλλέξει στοιχεία από τα αρχεία και τις
βιβλιοθήκες για να τα ενσωματώσει στο έργο του. Σύμφω­
να με δική του επίσης ομολογία μαθαίνουμε πως έμεινε στην
Αίγυπτο επί τρία χρόνια, όπου μαθήτευσε κοντά στους ιε­
ρείς και έμαθε πολλές παραδόσεις της χώρας και πως επί
τριάντα χρόνια γύρισε πολλές πόλεις της Ευρώπης και
της Ασίας για να συγκεντρώσει υλικό για το έργο του. Πέ­
ρα από αυτά δεν γνωρίζουμε τίποτε ούτε διαθέτουμε άλλες
πηγές για τη ζωή του.
Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης έγραψε Βιβλιοθήκην ίστορικτρ>, ήτοι παγκόσμια ιστορία από τα αρχαιότατα μυθικά
χρόνια μέχρι τον Γαλατικό πόλεμο του Καίσαρα, το 59 π.Χ.
Το έργο του αποτελείται από σαράντα βιβλία και ο ίδιος το

Σ τ α υπόλοιπα είκοσι τρία συνεχίζεται η αφήγηση της π α γ κ ό σ μ ι α ς ιστορίας μέχρι τον Γαλατικό πόλεμο του Ιουλίου Καίσαρα. ο Θησέ­ ας. βασιλείς και έθιμα των Α ι γ υ π τ ί ω ν . σε έξι βιβλία (τρία με τη ζ ω ή τ ω ν βαρβάρων και τρία με τη μυθική εποχή των Ελλήνων). Α π ό τα σαράντα αυτά βιβλία σώζονται πλήρη τα Α . Σ κ υ θ ί α ς . οι Ε π τ ά επί Θήβας. Βιβλίο Ε: Νησιά και λαοί της Δύσης. Το π ρ ώ τ ο περιλαμβάνει τα σκοτεινά χρόνια πριν τα Τ ρ ω ι κ ά . είναι η π α γ κ ό σ μ ι α ιστορία από τον Τ ρ ω ι κ ό πόλεμο μέχρι τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Βιβλίο Δ: Οι θεοί των Ελλήνων. κάτοικοι των παραλίων του Ατλαντικού και γένεση των π ρ ώ τ ω ν θε­ ών. Κ ρ ή τ η . που αποτελείται από τα επόμενα έντεκα βι­ βλία. Χ . Αραβίας και των νησιών του Ωκεανού. Βιβλία ΣΤ .Κ. ό­ π ω ς του Ευσεβίου.ΕΙΣΑΓΩΓΗ χωρίζει σε τρία μέρη. Αμαζόνες της Αφρικής. του Κωνσταντίνου του Πορφυρογέννητου.Ε και τα ΙΑ . Το περιεχόμενο των βιβλίων του είναι συνοπτικά το εξής: Βιβλίο Α: Μυθολογικές παραδόσεις. από τα υπόλοιπα υπάρχουν μόνο α π ο σ π ά ­ σματα που διασώθηκαν στο έργων άλλων συγγραφέων. .I: Α π ο σ π ά σ μ α τ α που αναφέρονται σε γ ε γ ο ­ νότα από τον Τ ρ ω ι κ ό πόλεμο μέχρι το 480 π .α. Ρόδος. Βιβλίο Γ: Αιθιοπία. περιγραφή της Ινδίας. του Τ ζ έ τ ζ η . οι Αργοναύτες. Βιβλίο Β: Ιστορία της Ασσυρίας. του Φ ώ τ ι ο υ . Το δεύτερο μέρος. του Ευσταθίου κ.

τον Αναξιμένη τον Λαμψακηνό. για τα αιγυ­ πτιακά από τον Εκαταίο τον Αβδηρίτη και για τα περσικά και ασσυριακά από τον Κτησία. Αλεξάνδρου είχε ως πηγή τον Κλείταρχο. ο Καλλίας και ο Άντανδρος. τον Έφορο. Ταξίδεψε σε πολλές χώρες και μελέτησε πολλές βιβλιοθήκες και αρχεία καθώς και το έργο των περισσότερων προγενε- .302 π. Σόσυλο τον Ιλιέα.Χ. Το να αναλάβει κάποιος να συγγράψει παγκόσμια ιστο­ ρία την εποχή που έζησε ο Διόδωρος ήταν έργο εξαιρετικά δύσκολο. ενώ για την εποχή των διαδόχων του τον Ιερώνυμο και τον Δούρι τον Σάμιο. Βιβλία ΚΑ .Μ: Αποσπάσματα γεγονότων της περιόδου από 301 . γενικά στα ιστορικά. Για την ελληνική ιστορία μέχρι τον Μέγα Αλέξανδρο πήρε στοιχεία από τον Ηρόδο­ το. Για τους χρό­ νους του Μεγ. Ειδικά για την ελληνική μυθολογία άντλησε από τον Διονύσιο τον Σκυτοβραχίονα.ΕΙΣΑΓΩΓΗ Βιβλίο ΙΗ: » » » » 323 . δύσκολη η ταξινόμηση και δύσκολη η διά­ ταξη του. δύσκολο το ξεκαθάρισμα του. ο Δίυλλος. Δύσκολη η ανεύρεση τόσου υλικού. τον Θεόπομπο. ενώ στα γεωγραφικά. τον Καλλισθένη και από τον Δημόφιλο. στην οποία αφιε­ ρώνει μεγάλο μέρος. τον Πολύβιο και τον Ποσειδώνιο. Για τη συγγραφή της ρωμαϊκής ιστορίας είναι αμφίβολο αν χρησίμευσαν στον Διόδωρο οι Ρωμαίοι ιστορικοί Φάβιος Πίκτωρ. δεν υπάρχει όμως αμφι­ βολία ότι ακολούθησε τους Έλληνες Μηνόδοτο τον Περίνθιο. Πηγές του Διόδωρου ήταν. ο Ερ­ μείας. ο Έφο­ ρος και ο Απολλόδωρος.311 π.317 π.Χ. Για την ιστορία της Σικελίας.Χ.60 π. ο Αγαθαρχίδης και ο Αρτεμίδωρος. Καλπούρνιος Πίσσων και Κάσσιος Εμίνας. ο Αντίοχος. Βιβλίο Κ: » » » » 310 . πηγές του ήταν ο Τίμαιος κυρίως και δευτερευόντως ο Φίλιστος.Χ. Βιβλίο ΙΘ: » » » » 317 . Και τη μεν πρώτη δυσκολία ο Διόδωρος με ακα­ τάβλητη θέληση και επιμονή κατάφερε να την υπερνικήσει.

Συγκέντρωσε ά . Τούτη η μέθοδος όμως ήταν εντελώς λαθεμένη. προτάσσοντας σε καθένα απ' αυτά το έτος της ολυμπιάδας. ενώ η θητεία του επωνύμου άρχοντα στην Αθήνα περί τα μέσα Ιουλίου). καθώς και στις τέχνες και τα γράμματα τους. στη θητεία των οποίων συνέβαιναν τα ιστορούμενα γεγονότα. της ύλης. δηλαδή. .ΕΙΣΑΓΩΓΗ νεστέρων του ιστορικών και γεωγράφων. Συνθέτοντας το μεγα­ λύτερο μέρος του έργου του κατά τη χρονολογική μέθοδο. για να εκτιμήσει σωστά τους πολιτικούς αγώνες και τους πρωταγωνιστές τους. Περισσότερο όμως ο Διόδωρος αστόχησε στο τρίτο σκέλος της προσπάθειας του. όχι μόνο επειδή δεν συμπίπτει ο χρόνος των επω­ νύμων Αθηναίων αρχόντων με τον χρόνο των Ρωμαίων υ­ πάτων (ο χρόνος της Τπατείας άρχιζε την 1η Ιανουαρίου. δεν κατάφερε πάντα να την ξεπεράσει με επιτυχία. Καθώς ανατράφηκε εν μέσω των ρητορικών σχο­ λών που ανθούσαν στην εποχή του. στερούνταν πολιτικής αγχίνοιας. το χώρισε σε τμήματα. Την επόμενη όμως δυσκολία. το ξεκαθάρι­ σμα τόσου υλικού.^ φθόνο και ποικίλο υλικό που δεν αναφερόταν μόνο στα γε­ γονότα και τις πράξεις αλλά και στις γεωγραφικές σχέσεις και τα ήθη και έθιμα των λαών. για να διακρίνει το αληθές από το πλαστό. Έτσι ο συγγραφέας αναγκάζεται ανά πέντε ή έξι κεφάλαια να μεταφέρει τον αναγνώστη από την Ελλάδα στη Σικελία κι από τη Σικελία στη Μακεδονία και από εκεί πάλι στη Ρώμη. τον επώνυμο άρχοντα των Αθηνών και τον Ρωμαίο ύπατο. στη διάταξη. πράγμα που όπως είναι φυσικό διαταράσσει την οικονομία του έργου. αλλά και επειδή το χρονικό διάστημα του ενός έτους είναι εξαιρετικά μικρό για τα γεγονότα της πα­ γκόσμιας ιστορίας. και κριτικής οξύνοιας.

Δεν είναι τυχαίο που από τις πρώτες κιόλας αράδες θέτει το έργο του υπό την . που χρησίμευσε και ως πρότυπο των Βυζαντινών χρονογράφων. Τούτο ακριβώς λοιπόν το χαρακτηριστικό της γλώσσας του. όταν λέει ότι ο Διόδωρος κε'χρηται φράσει σαφεϊκαι άκόμψω και ιστορία. είναι άχρωμη και σχεδόν υπερβολικά άψυχη. του Θεόπομπου και του Πολύβιου. Ήδη από τον Εκαταίο τον Μιλήσιο και τον Ηρόδοτο. που θα μπο­ ρούσε να χαρακτηριστεί αρνητικό. έκανε το έργο του Διό­ δωρου το μοναδικό σχεδόν ιστορικό σύγγραμμα που διαβα­ ζόταν κατά τους βυζαντινούς χρόνους. του Εφόρου. Ακολουθώντας τη δική τους παράδοση. όπως μαρ­ τυρεί ο Φώτιος. ακόμα και παράδοξο. η ιστορία παρέμεινε άρρηκτα δεμέ­ νη με τη γεωγραφία. θαυμαστό. μάλιστα πρεπονσγ) και μήτε τάς λίαν νπερηττικισμένας και άρχαιοτροπους διώκων συν­ τάξεις μήτε προς την καθωμιλημε'νην νενων παντελώς. οι Έλληνες ιστορικοί επικέντρωναν το ενδιαφέρον τους στα γεωγραφικά στοιχεία των χωρών και στα ήθη και έθιμα των λαών με τους οποίους καταπιάνονταν. αλλά τω μέσω των λόγων χαρακτήρι χαίρων. Την ίδια τούτη τάση ξαναβρίσκουμε στον Διόδωρο. οι λόγιοι των Ελληνιστικών χρόνων αφέθηκαν στη γοητεία της μελέ­ της ξένων χωρών και λαών απομακρυσμένων. Μετά τις κατακτήσεις του Αλεξάνδρου και την επέκταση των ορίων του ελληνικού κόσμου. ανταποκρινό­ μενοι στις ανάγκες ενός κοινού με όλο και μεγαλύτερη δίψα για κάθε τι νέο. πράγ­ μα όμως που εκτίμησαν ιδιαίτερα οι Βυζαντινοί. δεδομένου ότι τότε σπανίως διάβαζαν τα έργα του Θουκυδίδη.ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η αξία τον έργου Η γλώσσα του Διόδωρου παρά το ότι είναι απλή και σαφής. έτσι τα μεγάλα έργα και πράξεις του αρχαίου κόσμου Χριστιανοί και εθνικοί τα διδάσκονταν κυρίως από τον Διόδωρο.

και την ηθική ωφέλεια που μπορούν να προσφέρουν στην κοινωνία. Ένα από τα θέματα που διατρέχουν ολόκληρο το έργο είναι ο αποφασιστικός ρόλος που παίζουν οι μεγάλοι άνδρες στην ιστορία της ανθρώπινης κοινωνίας. διότι φανερώνουν τάσεις πέρα από τα συνήθη (παρηλλαγμε'νην τάξιν έ'σχον). στην παράθεση των «νομίμων» στους Αιγυπτίους. την ιδιαιτερότητα που παρουσιάζουν και ικανοποιούν την ανάγκη του κοινού του για το «παράδοξο». διότι ξεχωρίζουν για την παλαιότητα τους (παλαιότητι διηνεγκαν). αλλά ταυτόχρονα ωφελεί σε μεγάλο βαθμό την κοινωνία συνολικά». τον αναγνώστη να στρέψει την προσοχή του στα διδάγματα που θα μπορούσε να αντλήσει από την αφήγηση του. Πρώτον. διότι μπορούν να ωφελήσουν τους αναγνώστες (ώφε'λειαν τοις φιλαναγνωστοϋσι δύνανται παρασχε'σθαι). ο Διόδωρος εκφράζει τις βα­ σικές αρχές που τον οδηγούν: την αρχαιότητα ηθών και θε­ σμών. Αν επεκτείνεται. κυρίως. και τρίτον. Απ' άκρου σ' άκρο. ο Διόδωρος δεν ξεχνά ποτέ πως το έργο που ανέλαβε δεν έχει μόνο σκοπό να διδάξει και να ψυχαγωγήσει τον αναγνώστη αλλά και να τον κάνει να σκεφτεί. λέει ο ίδιος. Τον ρόλο αυτό υ­ πογραμμίζει ο Διόδωρος. ο οποίος πολλών ανθρώπων ί'δεν άστεα και νόον έ'γνω. δεύτερον. Ταυτόχρονα. το έργο του Διόδωρου διαπνέεται από ζωηρό ενδιαφέρον για τη γεωγραφία των χωρών και την εθνογραφία των λαών. όταν λέει ότι: «η σύνθεση της βιογραφίας των προσωπικοτήτων του παρελθόντος είναι μεν δύσκολη για τους ιστορικούς. στο βαθμό πάντα που τούτα τα θέματα μπορούν να κεντρίσουν την περιέργεια του αναγνώστη. Από το πρώτο .ΕΙΣΑΓΩΓΗ αιγίδα του Οδυσσέα. το κάνει για τρεις λόγους. καλεί. στο δωδέκατο απόσπα­ σμα του Δέκατου Βιβλίου. όταν εξηγεί τις αιτίες για τις ο­ ποίες θεωρεί αναγκαίο να μην παραληφθεί η εποχή των η­ ρώων και των ημιθέων και. διακριτικά πάντα. Σε μία φράση. Από και­ ρού εις καιρόν.

οι μάχες των Διαδόχων. ο Διονύσιος ο Πρεσβύτερος. Ξενοφών ή Πολύβιος. παίζουν καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη των λαών. Στη συνέχεια. ο Επαμεινών­ δας. ο Διόδωρος να βγει από εκείνο το πλαίσιο που εξακο­ λουθούσε να καθορίζει τη ζωή των λαών. ο Αλέξανδρος ο Μέγας και οι Διάδοχοι και πολλοί άλλοι. όπως είναι φυσικό. όπως οι παλαιότεροι του Θουκυ­ δίδης. σημαντικότερο είναι το εθνογρα­ φικό μέρος. αλλά και πάλι βλέπουμε πως από τη μυθική εποχή. λοι­ πόν. ο Ιάσων. η κατάκτηση της Ανατολής από τη Ρώμη. οι Γαλατικοί. εκείνα που παίζουν πρωταρχικό ρόλο είναι οι πολεμικές συγκρούσεις. οι μεγάλοι φαραώ αλλά και οι θεοί των Αιγυπτίων. Όσιρις και Ίσις. ο Θησεύς. Αμα­ ζόνες. ο Γέλων. ο Ξέρξης. ο Πελοποννησια­ κός πόλεμος. πράγμα φυσικό για ιστορι­ κό της αρχαιότητας. Όσιρις. Μολονότι ο Διόδωρος δεν είναι αυθε­ ντία στον εν λόγω τομέα. οι Περσικοί πόλεμοι. πόλεμοι και οι εμφύλιες διαμάχες που διαδραματίζονταν στην εποχή του. δείχνει να γνωρίζει αρκετά ώστε να θεωρεί αποφασιστικό παράγοντα της εξέλιξης πό­ λεων και ηγεμονιών την τροπή των γεγονότων στα πεδία των μαχών. ο Περικλής και ο Βρασίδας. θεοί και ήρωες. ο Φίλιππος και ο Τιμολέων.ΕΙΣΑΓΩΓΗ βιβλίο της ιστορίας του. ο Δαίδαλος αλλά και ο Α­ ριστείδης. Στα πρώτα πέντε βι­ βλία. ο Θεμιστοκλής. η Ιστορική Βιβλιοθήκη με τη σειρά της συνεισφέρει άφθονο υλικό στην ιστορία του πολέμου. Ηρακλής. Η ιστορία μέχρι την εποχή του γραφόταν στα πεδία των μαχών: ο Τρωικός πόλεμος. εμφανίζονται ως κατακτητές. τέλος. η κάθοδος των Ηρακλείδων. η Σεμίραμις. οι επιτυχίες του Φιλίππου και η εκστρατεία του Αλεξάνδρου. Από τα γεγονότα. με τα κατορθώματα τους α­ παρτίζουν στην ουσία τον σκελετό της ιστορικής αφήγησης. Διόνυσος. ο Νίνος. Πώς μπορούσε. κάποιες φορές και ει- . στην οποία ο Διόδωρος επικεντρώνει σε μεγάλο βαθμό το ενδιαφέρον του. οι Καρχηδονια­ κοί πόλεμοι. ο Ηρακλής. Έτσι.

αναπληρώνει την απώλεια πολλών ιστορι­ κών έργων της αρχαιότητας. πως από τις περιγραφές αυτές πολλές είναι εκείνες που δικαιώνουν το έντονο ενδιαφέρον των ιστο­ ρικών της πολεμικής τέχνης.ΕΙΣΑΓΩΓΗ ρηνικοί όπως ο Όσιρις. τους νόμους και τα έθιμα της χώρας αυτής. . τις μεθόδους επίθεσης και άμυνας. μέχρι και το Εικοστό βιβλίο οι περιγραφές των πολέμων κατέχουν πολύ μεγαλύτερη έκταση. χωρίς να παραλεί­ πει τα προβλήματα που προκύπτουν από τη διάταξη αλλά και την κατασκευή των τειχών. δεδομένου ότι «η Αίγυπτος είναι η χώρα. τους βασιλιάδες. μάλιστα. Για όλους αυτούς τους λόγους. Το Πρώτο Βιβλίο Μετά τον πρόλογο ολοκλήρου του έργου. ο Διόδωρος κά­ νει μια περιγραφή της αρχής των εμβίων όντων και στη συνέχεια. πέρα από τις όποιες ελλείψεις του. όμως. αφιερώνει ολόκληρο το Πρώτο Βιβλίο στους θεούς. αλλά και πολλούς άλλους που θα βρει ο αναγνώστης στις σελίδες του έργου. Από το Ένατο. που τα περιγράφει λεπτομερώς. όπου η μυθολογία τοποθετεί τη γένεση των θεών» και επειδή «η ζωή σ' αυτή τη χώρα εμφανίστηκε για πρώτη φορά». είναι ανεκτίμητη. η αξία του. επίσης. μαζί με τους βασιλιάδες. τις τακτικές πο­ λιορκητών και πολιορκουμένων. τα οποία μόνο μέσω του έργου του Διόδωρου μπορέσαμε να γνωρίσουμε. Ένα από τα πολεμικά θέματα που φαίνεται να έλκει ιδιαίτερα την προσοχή του Διόδωρου είναι οι πολιορκίες. αλλά και από το γεγονός ότι το τμήμα που αναφέρεται στη ρωμαϊκή ιστορία είναι το αρχαιότερο και το πιο αξιόπιστο που διαθέτουμε. Ενδιαφέρεται να δώσει αναλυτικά το πώς επιλέγονται οι τόποι προς οχύρωση. Ας ση­ μειωθεί. καθώς.

στη γεωγραφία της (30-41). από περιγραφή της γένεσης θεών και κόσμου (6-7). στην ιστορία της (42-68). από ένα κεφάλαιο (8) αφιερωμένο στην προϊστορία και τέλος από μια μονογραφία περί της Αιγύπτου. από τον Αγαθαρχίδη τον Κνίδιο. Την εποχή που επισκέφτηκε ο ίδιος την Αίγυπτο. και από τον Ηρόδοτο. πράγμα που είχε ως αποτέ­ λεσμα να μην κινδυνεύει να παραπλανηθεί από ιερείς και διερμηνείς. επίσημη γλώσσα της χώρας ήταν η Ελληνι­ κή.ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το ενδιαφέρον που έχει ο ίδιος για τα θρησκευτικά ζητήμα­ τα τον κάνουν να δίνει μεγαλύτερη προσοχή σ' αυτά παρά σε πολιτικά και στρατιωτικά θέματα. που επισκέφτηκε την Αίγυπτο στις αρχές του τρίτου προ Χριστού αιώνα. που με τη σειρά της χωρίζεται. για τα γε­ ωγραφικά στοιχεία και ειδικότερα για την περιγραφή του Νείλου. σε τέσσερα μέρη: στη θεολογία της χώρας (11-29). αν και όχι με μεγάλη σαφήνεια. ήδη από τριακόσια περίπου χρόνια. πράγμα που δείχνει πως είναι πολύ πιθανό πολλές από τις λεπτομέ­ ρειες που παραθέτει να προέρχονται από προσωπικές παρα­ τηρήσεις και έρευνες. Το Πρώτο Βιβλίο του Διόδωρου αποτελείται από τον γενικό πρόλογο ολόκληρου του έργου (1-5). ιστορικό και γεωγράφο του δεύτερου προ Χριστού αιώνα. για τις συνήθειες των Αιγυπτίων. Γι' αυτό το Πρώτο Βιβλίο αντλεί τις περιγραφές του από τον Εκαταίο τον Αβδηρίτη. και αυτή χρησιμο­ ποιούσαν στις ανώτερες τάξεις. Αναφέρει επίσης λεγόμενα ιερέων της Αιγύπτου και κατοίκων της Αιθιοπίας. όπως ο Ηρόδοτος. εν αντιθέσει με τα μετέ­ πειτα Βιβλία του. και στους νόμους και συνήθειες των κατοίκων της (69-98). .

ΚΕΙΜΕΝΟ .ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ .

24 .

Για τις παραδόσεις των Αιγυπτίων περί της γένεσης του κόσμου. που επισκέφτηκαν την Αίγυπτο κι αφού έμαθαν πολλά χρήσιμα πράγματα. Για τους Έλληνες. Για την κατασκευή των πυραμίδων που κατατάσσονται στα επτά θαύματα του κόσμου. Για τον σεβασμό προς τους αθάνατους και την κατασκευή των ναών. τα μετέφεραν στην Ελλάδα. Για τους πρώτους ανθρώπους και τον αρχαιότατο τρόπο ζωής. Για τους θεούς που έκτισαν πόλεις στην Αίγυπτο. . Για τα ιερά ζώα των Αιγυπτίων. για τα αίτια της πλημμύρας του και για τις απόψεις ιστορικών και φιλοσόφων. Για τους πρώτους βασιλείς στην Αίγυπτο και τις επί μέρους πράξεις τους. τους αναγνωρισμένους για την παι­ δεία τους. Για τα έθιμα των Αιγυπτίων σχετικά με τους νεκρούς. Για την τοπογραφία της Αιγύπτου και τα παράδοξα σχε­ τικά με τον Νείλο. Για τους νόμους και τα δικαστήρια.Το πρώτο βιβλίο του Διόδωρου περιέχει τα εξής Προοίμιο της όλης πραγματείας.

26 .

με προσωπικό μόχθο. χωρίς να χρειάζεται ν' αποκτάμε ίδια πείρα των κακών. μας διδάσκει. τούτοι οι συγγραφείς.ΔΙΟΔΩΡΟΥ ΤΟΥ ΣΙΚΕΛΙΩΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ Π Ρ Ω Τ Η 1. Καθόσον εισηγούμενοι μια διδασκαλία. αλλά ταυτόχρονα απέχουν τοπικά και χρονικά3. Στους συγγραφείς που πραγματεύτηκαν παγκόσμια ιστορία όλοι οι άνθρωποι θα πρέπει να χρωστούν μεγάλη χάρη. φιλοδόξησαν να συσχετίσουν στο ίδιο και το αυτό έργο όλους τους ανθρώπους. σαν να ήταν υπηρέτες της θείας πρόνοιας. μέσω της ιστορίας. μετά από μεγάλες συμφορές. προσφέρουν πολύτιμη πείρα με την πραγματεία τους στους αναγνώστες. και γι' αυτό ο πιο πολύπειρος από τους ήρωες2. Διότι η γνώση που αποκτά ο καθένας με την προσωπική του πείρα μόνο ύστερα από πολλούς κόπους και βάσανα τον καθιστά ικανό να διακρίνει κάθε φορά το ωφέ­ λιμο. Επιπλέον. που δεν περιέχει κίνδυνο για το συμφέρον τους. αφού έφερε την αρμονική τάξη στα άστρα που βλέπουμε και την κοινή αναλογία στη φύση των . πολλών ανθρώπων είδε τις χώρες και γνώρισε τα ήθη. που είναι μεν συγγενείς μεταξύ τους. Διό­ τι όπως η θεία πρόνοια. Ενώ η κατανόηση των αποτυχιών και επιτυχιών των άλ­ λων. επειδή φιλοτιμήθηκαν να ωφελήσουν την παγκόσμια κοινωνία 1 .

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

με το αιώνιο ανάθεμα που τους επιφυλάσσει. άλλοι παρακινήθηκαν να γίνουν ιδρυτές πόλεων. αποδίδοντας σε καθένα εκείνο που του ορίζει το πεπρωμένο. και. ενώ στους μεγαλύτερους πολλαπλασιάζει την ήδη υπάρ­ χουσα πείρα τους.κάνει τους πολίτες ικανούς να γίνουν άρχοντες. για την πείρα που απόκτη­ σαν με τα χρόνια. 2. Πράγματι. ανέδειξαν τις πραγματείες τους σε κοινή παρακαταθήκη και ενιαία εξιστόρηση των γεγονότων του παρελθόντος. συνεχίζει να διευθύνει τις τροχιές τους στον αιώνα τον άπαντα. να μην ψάχνεις κάθε φορά τι πρέπει να γίνει. ενώ. Γι' αυτό μπορεί ο καθείς να είναι βέβαιος ότι η κατανόηση της ιστορίας είναι χρησιμότατη σε κάθε περίσταση της ζωής. Γενικά. όπως γνωρίζουμε.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ ανθρώπων. παρά τους νεότερους. ενώ προτρέπει τους άρχοντες. μέσω της αθανα­ σίας που προσφέρει η δόξα. όσο. υπερτε­ ρεί η ιστορία της πείρας σε πλήθος γεγονότων. όταν αντιμετωπίζεις τις ποικίλες αντιξοότητες της ζωής. λοιπόν. έτσι και οι ιστορικοί καταγράφοντας τις κοινές υποθέσεις της οικουμένης. άλλοι . να επιχειρούν τα ευγενέστερα των έργων πέρα απ' αυτά. ως παράδειγμα προς διόρθωση των δικών σου. όλοι προτιμούν να συμβουλεύονται τους πιο μεγάλους στην ηλικία. αλλά να μπορείς να μιμηθείς τις επιτυχημένες μεθόδους του παρελθόντος. αλλά συμβαίνει η γνώση της ιστορίας να υπερέχει τόσο της πείρας. αποτρέπει τους ανθρώπους με κακό χαρα­ κτήρα από τη ροπή τους προς το κακό. ένεκα αυτής ακριβώς της υστεροφη­ μίας. Προσφέρει στους νεότερους τη σύνεση των ηλικιωμένων. λόγω των επαίνων που θα δεχτούν μετά τον θάνατο τους. ωσάν να ήταν μιας και μόνο πόλεως. αυξάνει την ετοιμότητα των στρατιωτών στην αντιμετώπιση των κινδύνων υπέρ της πατρίδας τους. Γιατί καλό είναι να μπορείς να χρησιμοποιείς τα λάθη από άγνοια των άλλων.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

ο πρώτος και καλύτερος έπαινος θα πρέπει να αποδοθεί στην κυριότερη αιτία τους. Διότι ενώ τα υπόλοιπα μνημεία δεν ζουν παρά για μικρό χρονικό διάστημα. ενώ οι πράξεις εκείνων που δοξάστηκαν για την αρετή τους μνημονεύονται στον αιώνα τον άπαντα. όσοι. ενώ όλοι αξιώθηκαν μεγάλων επαί­ νων. στη διάρκεια της ζωής τους. καθώς φθείρονται από πλήθος συνθη- . υπέμεινε με τη θέληση του μεγάλους κό­ πους και συνεχείς κινδύνους. Κι επειδή απ' όλ' αυτά συνίσταται η ευδαιμονία. Γιατί πρέπει να τη βλέ­ πουμε ως φύλακα της αρετής των επιφανών. Θεωρώ δε ωραίο για τους σώφρονες ανθρώπους την ανταλλαγή των θνητών μόχθων με την αθάνατη φήμη. διακηρυττόμενες από το θείο στόμα της ιστο­ ρίας.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ να εισηγηθούν νόμους που περιβάλλουν με ασφάλεια την κοινωνική ζωή του ανθρώπου κι άλλοι φιλοδόξησαν να εφεύ­ ρουν επιστήμες και τέχνες προς όφελος του ανθρωπίνου γέ­ νους. δεδομένου ότι η ιστορία απαθανάτισε τις αρετές τους. ώστε ευεργετώντας την ανθρω­ πότητα να αποκτήσει την αθανασία . στην ιστορία. Όλοι συμφωνούν πως ο Ηρακλής. δεν ζουν παρά μια φευγαλέα στιγμή της αιωνιότητας κι είναι νεκροί όλο τον υπόλοιπο χρόνο. συμβάλλει αποτελεσματικά στην ύπαρξη ευσέβειας και δικαιοσύνης ανάμεσα στους ανθρώ­ πους. άλλοι πέτυχαν τιμές ηρώ­ ων κι άλλοι τιμές θεών. μάρτυρα της κακίας των φαύλων και ευεργέτη ολόκληρου του ανθρωπίνου γένους. που είναι τρόπον τινά και η μητρόπο­ λη της φιλοσοφίας συνολικά.-λόγω της σύμ­ φυτης αδυναμίας τους. πόσο πιο ικανή πρέπει να λογαριάζεται η προφήτισσα της αλήθειας ιστορία. Επειδή όλοι οι άνθρωποι. δεν έκαναν κάτι το αξιό­ λογο. μαζί με τον θάνατο του σώματος τους πεθαίνουν κι όλα τα υπόλοιπα της ζωής τους. στη διαμόρφωση ευγενούς και καλού χαρακτήρα. όσο χρόνο έμεινε ανάμεσα στους ανθρώπους. παρ' όλο που το θέμα της είναι πλαστό.κι από τους άλλους γενναίους και καλούς ανθρώπους. Διότι αν η περί τον Αδη μυθολογία.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ κών. οδηγηθήκαμε στο ν' αντιμετωπίσουμε το θέμα με παρόμοιο ζήλο. αποδεχτήκαμε μεν ανεπιφύλακτα την καλή τους πρόθεση. εφόσον ο λόγος είναι χωρισμένος σε περισσότερα μέρη. προσφέρει μεγάλο απόθεμα πείρας στους αναγνώ­ στες της. από τα υπόλοιπα άλλα να μην συμβάλλουν στην ευδαιμονία. Ως εκ τούτου. που εκτείνεται σ' ολόκληρη την οικουμένη. Γιατί αυτός κάνει ανώτερους τους Έλ­ ληνες από τους βαρβάρους και τους μορφωμένους από τους αμόρφωτους και. να ευχαριστεί μάλλον παρά να ωφελεί. 3. η δύναμη της ιστορίας. Η ίδια επίσης συμβάλλει στο δυνάμωμα του λόγου. ως να τους αποδίδουμε το μεγα­ λύτερο έπαθλο της αρετής. περι­ λαμβάνει όλα τα χρήσιμα είδη στη συγγραφή της . Καθώς στρέψαμε όμως την προσοχή μας στους προγενέστερους μας συγγραφείς. ενώ μερικά να παραποιούν την αλήθεια. πέρα απ' αυτά. μόνο μ' αυτόν είναι δυνα­ τόν ο ένας να υπερισχύσει στους πολλούς· γενικά. βλέποντας κι εμείς ότι όσοι πραγματεύ­ τηκαν την ιστορία έτυχαν δίκαιης αποδοχής. για παράδειγμα. οτιδήποτε προτείνεται φαίνεται όπως ακριβώς το παρουσιάζει η ικα­ νότητα του ομιλητή. παρομοίως. συμβαίνει η ποίηση. άλλα να εμπεριέ­ χουν ανάμεικτη την ωφέλεια με τη βλάβη. έχει τον χρόνο ακριβώς ο οποίος αφανίζει όλα τ' άλλα φύλακα που εξασφαλίζει την αιώνια παράδοση της στους μεταγενέστερους. κατηγορεί τους φαύλους. η δικαιοσύνη να τι­ μωρεί και να μη διδάσκει και. δεδομένου ότι σ' αυτή λόγια και έργα βρίσκονται σε συμφωνία.γιατί είναι φανερό πως αυτή προτρέπει τους ανθρώπους προς τη δικαιο­ σύνη. κι άλλο καλύτερο απ' αυτό δεν βρί­ σκει εύκολα κανείς. εγκωμιάζει τους καλούς και. καθώς επίσης αποκαλούμε τους καλούς ανθρώπους 'άξιους λόγου'. και μόνο η ιστορία. αλλά διαπιστώσαμε πως οι πραγματείες τους δεν συντάχθηκαν έτσι ώστε να συμβάλουν όσο ήταν . συνολικά.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

τα γεγονότα σ' όλο τον κόσμο. λόγω του μεγέθους της υπόθεσης. Διότι ενώ η ωφέλεια των α­ ναγνωστών έγκειται στο πλήθος και στην ποικιλία των πε­ ριστάσεων που εξετάζονται. άλλοι παρέβλεψαν τις πράξεις των βαρβάρων κι άλλοι απέρριψαν την αρχαία μυθολογία. είναι προφανές ότι ναι μεν ο κόπος θα ήταν τεράστιος αλλά . με τέτοιο τρόπο ώστε να προσφέρει τη μέγιστη δυνατή ωφέλεια και ταυτόχρονα να μη δυσχεράνει παρά ελάχιστα τους ανα­ γνώστες. αρχίζοντας από τους αρχαίους χρόνους μέχρι την εποχή τους" κι απ' αυτούς. Έτσι. Έχοντας. οι περισσότεροι έγραψαν για μεμονωμένους πολέμους ενός έθνους ή μιας πόλης και λίγοι μόνο επιχείρησαν να αναγράψουν γεγονότα σχετικά με όλους τους ανθρώπους. τον αριθμό και τη σημασία τους τα γεγονότα που επακολούθησαν μέχρι των ημερών μας. δεδομένου ότι τόσο οι χρόνοι όσο και τα γεγονότα είναι διεσπαρμένα σε πολλές πραγματείες και σε διάφορους συγγραφείς. λοιπόν. εξετάσει τη στάση του κάθε συγραφέα ως προς ετούτα τα θέματα. λοιπόν. κρίναμε πως καλό είναι να πραγματευτούμε το θέμα της ιστορίας.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ δυνατόν στο κοινό συμφέρον. έχουν μείνει ανιστόρητα και κανείς από τους ιστοριογράφους δεν ανέλαβε να τα πραγματευτεί όλα μαζί στα πλαίσια ενός έργου. ένεκα της δυσχέρειας που παρουσιάζει η πραγματεία της. άλλοι μ' εκείνες του Αλεξάνδρου και μερικοί με τους διαδόχους ή επιγόνους έκλεισαν τη συγγραφή τους. ενώ άλλοι δεν κατάφεραν να πετύχουν τον στόχο που είχαν βάλει. γίνεται δύσκολη η συγκέντρωση και η μνημό­ νευση τους. αν κάποιος άρχιζε από τους αρχαιότα­ τους χρόνους και κατέγραψε. Απ' όσους επίσης ανέλαβαν τη συγγραφή παγκόσμιας ιστο­ ρίας κανείς δεν τη συνέχισε μετά τη Μακεδόνικη περίοδο. Παρά. Καθόσον. διότι άλλοι με τις πράξεις του Φιλίππου. καθότι η ζωή τους διακόπηκε από το πεπρωμένο 4 . σαν να επρόκειτο για μια και μόνο πόλη. όσο είναι δυνατόν. άλλοι δεν συνέδεσαν τα γεγονότα της εποχής τους.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ και η πραγματεία που θα συνέτασσε θα ήταν εξαιρετικά εύχρηστη για όλους τους φίλους του βιβλίου. δευτερευόντως. Γενικά. επειδή τα βι­ βλία είναι τόσο πολλά και ακανόνιστα. 4. εκτιμώντας πως τούτη η υπόθεση είναι μεν χρησιμότατη αλλά απαιτεί πολύ χρόνο και κό­ πο.γιατί έχουν γίνει πολλά λάθη από άγνοια των τόπων κι όχι από τυχόντες μόνο αλλά κι από συγγραφείς που χαίρουν της μεγαλύτερης υπόληψης. για να μπορέσουμε να δού­ με με τα μάτια μας τις απαραίτητες περιοχές κι όσο γίνεται περισσότερες από τις άλλες . καθώς και στον βαθμό που το γεγονός το οποίο συνέβη σε εξακριβωμένη χρονική στιγ­ μή από εκείνο που συνέβη σε άγνωστη εποχή. Γι' αυτό κι εμείς. Ως κίνητρο για να πάρουμε τούτη την απόφαση είχαμε. πρώτον.τι του χρειά­ ζεται. Απ' αυτήν θα ήταν δυνατόν καθένας να παίρνει άμεσα ό. δεύτερον. την πραγματευτήκαμε επί τριάντα χρόνια και με πολ­ λές ταλαιπωρίες και κινδύνους επισκεφτήκαμε μεγάλο μέ­ ρος της Ασίας και της Ευρώπης. η κατανόηση των πεπραγμένων γίνεται εντελώς δυσνόητη και ανέφικτη 1 ενώ η πραγματεία που περιορίζεται σε μια μόνο συγγραφή και παραθέτει τα γεγονότα με ειρμό διευκολύνει τόσο την ανάγνωση όσο και την παρακολούθηση των γεγονότων του παρελθόντος. και. με την οποία κάθε άν­ θρωπος μπορεί να κατορθώσει πράγματα που φαίνονται α­ δύνατα. Διότι. σαν να αντλεί από ανεξάντλητη πηγή. ακόμα και σε όσους έχουν σκοπό να μελετήσουν τις ιστορίες τόσων συγγραφέων δεν είναι εύκολο να προμηθευτούν τα βιβλία που τους χρειάζονται και. την αφθονία του σχετικού με την υπόθεση υλικού που παρέχει η Ρώμη. την επιθυμία γι' αυτό το έργο. Καθόσον η υπε- . η εξιστόρηση τέτοιας μορφής θε­ ωρείται ότι υπερέχει όλων των άλλων στον βαθμό ακριβώς που το σύνολο είναι χρησιμότερο από το μέρος και το συ­ νεχές από το διακεκομμένο. κυ­ ρίως.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

αναγράψαμε την παγκόσμια ιστορία από τον Τρωικό πόλεμο μέχρι τον θάνατο του Αλε­ ξάνδρου" και στα επόμενα είκοσι τρία βιβλία παραθέσαμε τακτικά όλα τα επόμενα γεγονότα μέχρι την αρχή του πο­ λέμου ανάμεσα στους Ρωμαίους και τους Κέλτες. όσο καλύτερα μπο­ ρούσαμε. Επειδή η καταγωγή μας είναι από το Αγύριο της Σικελίας κι ένεκα της επαφής μας με τους Ρωμαίους στο νησί αποκτήσαμε πλατιά γνώση της γλώσσας τους 5 . από τα αρχεία που κρατούνται ήδη από πολλά χρόνια. 5. παρ' όλο που τα βιβλία της συμβαίνει να μην έχουν ακόμη εκδοθεί.τα τρία πρώτα πραγματεύονται την αρχαία ιστορία των βαρ­ βάρων. θα ήθελα να προσδιορίσω εν συντομία το περιεχόμενο της όλης πραγματείας. τα ιστορούμενα του κάθε λαού για τους αρχαίους χρόνους.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ ροχή τούτης της πόλης. που εκτείνει τη δύναμη της στα πέρατα της οικουμένης. καθυπόταξε τα πε­ ρισσότερα και πιο αξιόμαχα έθνη των Κελτών και επέκτει­ νε την ηγεμονία της Ρώμης μέχρι τα Βρετανικά νησιά. αφού εξετάσαμε πρώτα. Όσο για τις χρονικές περιόδους που περιλαμβάνονται . πολλές και ιδιαίτερα προσιτές πηγές. όταν στην Αθήνα ήταν άρχοντας ο Ηρώδης. λάβα­ με ακριβή γνώση όλων των πράξεων τούτης της ηγεμονίας. Τα πρώτα γεγονότα τούτου του πολέμου έλαβαν χώρα τον πρώ­ το χρόνο της εκατοστής ογδοηκοστής Ολυμπιάδας6. ο αρχηγός Γάιος Ιούλιος Καίσαρας. στη διάρ­ κεια του οποίου. μας παρείχε. που για τις πράξεις του προσαγορεύτηκε θεός. Στα επόμενα έντεκα. Δεδομένου ότι η εργασία έχει ολοκληρωθεί. μέχρι τον Τρωικό πόλεμο. αποκλειστικά σχεδόν την των Ελλήνων. Αρχή της ιστορίας κάναμε από τις μυθολογίες των Ελλήνων και των βαρβάρων. ενώ τα τρία επόμενα. Από τα βιβλία μας τα έξι πρώτα περιέχουν τα γεγονότα και τις μυθολογίες. στη διάρκεια της μα­ κράς παραμονής μας εκεί.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ Σ Ι Κ Ε Λ Ι Ω Τ Η ! .

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ σ ετούτη την πραγματεία. δεδομένου ότι δεν έφτασε στα χέρια μας κανένας αξιόπιστος χρονολογικός πίνακας. ενώ από την αρχή της πρώτης Ολυμπιάδας μέχρι την αρχή του Κελτικού πολέμου. εκτός από την πε­ ρίοδο που καλύπτει τα προ του Τρωικού πολέμου γεγονότα. Ήδη διατρέξαμε στον πρόλογο τα θέματα και τον σκοπό μας. τώρα επιχειρούμε ευθύς να πραγματώσου­ με την υπόσχεση του έργου. ενώ αυτά που παραλείπουνται θα συμπληρωθούν από ικανότερους ι­ στορικούς. αλλά από τον Τρωικό πόλεμο7 και εξής ακολουθού­ με τον Απολλόδωρο τον Αθηναίο8 και θέτουμε ογδόντα χρό­ νια μέχρι την κάθοδο των Ηρακλείδων 9 και από αυτή μέχρι την πρώτη Ολυμπιάδα τριακόσια είκοσι οκτώ 1 0 . ώστε να μην παραληφθεί . ώστε η όλη πραγμα­ τεία μας. την οποία θέσαμε ως τέλος της ιστορίας. 6. Όλα τούτα τα προσδιορίσαμε ακριβώς. που αποτελείται από σαράντα βιβλία. θα τα μνημονεύσουμε εν συντομία. Για τις διάφορες αντιλήψεις περί θεών που σχημάτισαν εκείνοι που πρώτοι εισήγαγαν τη λατρεία του θείου. όσα θεωρήσουμε πως είναι σχετικά με τα διάφορα μέρη της προκείμενης ιστορίας. καθώς και για τη μυθολογία που αφορά στον καθένα από τους α­ θανάτους. δεν μπορούμε να ορίσουμε με βεβαιότητα τις προ του Τρωικού πολέμου. να περιλαμ­ βάνει χίλια εκατόν τριάντα οχτώ χρόνια. παρ' όλο που θ' αφήσουμε κατά μέρος την από­ πειρα της λεπτομερούς καταγραφής. επιθυμώντας να δώσουμε μια ιδέα στους αναγνώστες μας για το όλο πράγμα και ταυτόχρονα να αποτρέψουμε όσους συνηθίζουν να δια­ σκευάζουν τα βιβλία από του να καταστρέψουν πραγμα­ τείες άλλων". λοιπόν. επειδή τέτοιο εγχείρη­ μα θα απαιτούσε εκτεταμένη ανάλυση. υπολογίζο­ ντας τις χρονολογίες με βάση τους βασιλιάδες της Λακεδαί­ μονας. επτακόσια τριάντα χρόνια. πως στην Ιστορία μας αυτά που είναι σωστά δεν θα προκαλέσουν φθόνο. Ελπίζουμε.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ Σ Ι Κ Ε Λ Ι Ω Τ Η ! .

λόγω της ελαφρότητας της. Για τη γένεση του ανθρώπου υπάρ­ χουν δυο κύριες θεωρίες που έχουν αναπτύξει οι μεγαλύτε­ ρες αυθεντίες των φυσικών και των ιστορικών. Από την άλ­ λη. Αλλά καθώς η φωτιά του ήλιου έλαμπε πάνω της. τα καταγράψαμε με ακρίβεια. Όσο για τα γένη όλων των ανθρώπων και τα γεγονότα που συνέβησαν στα γνωστά μέρη της οικουμέ­ νης. 7. υποστηρίζουν ότι και το ανθρώπινο γένος υπάρχει από πάντοτε και πως ποτέ δεν υπήρξε εποχή κατά την οποία να γεννήθηκε ο πρώτος άνθρωπος. μερικά απο τα υγρά στοιχεία φούσκωσαν σε πολλά . το λασπώδες και θολό. αρχίζοντας από τα πολύ αρχαία χρόνια. κατακάθισε σε ένα μέρος εξαιτίας του βάρους του' κα­ θώς στριφογύριζε συνεχώς γύρω από τον εαυτό του και συ­ μπιεζόταν.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ τίποτε άξιο λόγου. καθώς η επιφάνεια της βρισκόταν σε ζύμωση λόγω της θερμοκρα­ σίας. Οι μεν. που ήταν πηλώδης και εντελώς μαλακή. που θεωρούν ότι ο κόσμος δημιουρ­ γήθηκε και είναι φθαρτός. και γι' αυτό τον λόγο ο ήλιος και όλα τα αστέρια έχουν πιαστεί στην παγκόσμια δίνη. ο ουρανός και η γη είχαν μία μορφή και η φύση τους είχε μεικτό χαρακτήρα" στην συνέχεια τα σώματα τους χωρίστη­ καν και ο κόσμος απέκτησε τη διάρθρωση που βλέπουμε / 1 2 α / /Λ / / β / σήμερα ο αέρας τεσηκε σε αέναη κίνηση. Ενώ οι άλλοι. κάποτε σε συγκεκριμένο ' 12 χρόνο . Γιατί κατά την αρχική σύσταση του σύμπαντος. το σερμο του στοιχείο συγκεντρώθηκε στις ψηλότερες περιοχές. υποστηρίζουν πως και οι άνθρω­ ποι δημιουργήθηκαν. έχει τάση προς τα επάνω. όπως αυτός. η γη άρχισε να πήζει κι έπειτα. όσο τουλάχιστο είναι δυνατό για τόσο παλαιά ιστορήματα. δημιούργησε από το υγρό του μέρος τη θάλασσα ενώ από τα πιο στερεά του στοιχεία τη γη. που θεωρούν αγέννητο και άφθαρτο τον κόσμο. που ήταν ανακατεμένο με υγρα­ σία. επειδή η φύση του θερμού.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

όντας άλλωστε μαθητής του φυσικού φιλοσόφου Αναξα­ γόρα14.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ σημεία όπου σχηματίστηκαν φλύκταινες καλυμμένες με λε­ πτούς υμένες πράγμα που και σήμερα παρατηρείται σε έλη και σε τόπους με λιμνάζοντα νερά. όσα είχαν μεγαλύτερη σχέ­ ση με τη θερμότητα ανέβηκαν στα υψηλά μέρη κι έγιναν πτηνά. τα ζωντανά που γεννιουνταν τη νύχτα έπαιρναν την τροφή τους άμεσα από την ομίχλη που έπεφτε από την ατμόσφαιρα και την ημέρα στεριώνανε από τη ζέστη . δέντρα.όταν πια και το τελευταίο από τα όντα που κυοφορούνταν πήρε την τέλεια ανάπτυξη του κι οι υμένες κάηκαν και έσπασαν. σε ψυχρό έδαφος. και ονομάστηκαν πλω­ τά. καθώς και τους θνητούς. Τα υγρά λοιπόν ζωογονού­ νταν με τη θερμότητα. γέννησαν κι έφεραν στο φως τα πάντα. όποτε. κι έφτασε στο σημείο να μη μπορεί πλέον αφ' εαυτής να δίνει ζωή στα μεγαλύτερα ζώα και στο εξής έπρεπε τα έμψυχα όντα να σμίγουν μεταξύ τους για να πολλαπλασιάζονται. πουλιά. ξαφνικά γίνεται διάπυρος ο αέρας. Απ' αυτά. με τον εν λόγω τρόπο. Φαίνεται δε πως ούτε ο Ευριπίδης διαφωνεί με τα προαναφερθέντα. ενώ όσα μετείχαν περισσότερο της φύσης του υγρού τράπη­ καν προς τους ομοειδείς τους τόπους. εκείνα που τα τραβούσε η γαιώδης φύση συγκατα­ λέχτηκαν στις τάξεις των ερπετών και των επιγείων ζώων. χωρίς να μεσολαβήσει διάστημα βαθμιαίας μεταβολής. με την επίδραση της ζέστης του ηλίου και των ανέμων. η γη γινόταν ολοένα και πιο στέρεη. ξεφύτρωσαν όλοι οι τύποι των ζώων 1 3 . αγρίμια. . κι όλα τα θρέμματα της θάλασσας. Στο μεταξύ. διότι στη Μελανίππη γράφει τα εξής: Έτσι ο ουρανός κι η γη κάποτε ήσαν ένα κι όταν χωρίστηκαν το ένα από τ' άλλο.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

μιας και δεν είχε εφευρεθεί τίποτε από αυτά που κάνουν τη ζωή εύ­ κολη. έμαθαν να βοηθούν ο ένας τον άλλον διδασκόμενοι από το συμφέρον τους και. καθώς επίσης από αυτές τις πρώτες ομάδες που δημιουργήθηκαν κατάγονται όλα τα έθνη. δεν ήξεραν από κατοικία και φωτιά και δεν είχαν ιδέα από τροφές που προέρχονται από καλλιέργεια. Αυτή είναι η παράδοση που έχουμε για την πρώτη αρχή της γένεσης των πάντων. Οι πρώτοι. όπως τύχαινε . άνθρωποι ζούσαν πολύ δύσκολα. Καθώς αγνοούσαν ακόμη και τη συγκομι­ δή των άγριων καρπών. έφτασαν σιγά σιγά ν' αναγνωρί­ ζουν τα μεταξύ τους χαρακτηριστικά. που ήταν αρχικά ακατάληπτοι και άναρ­ θροι.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ 8. Ε­ πειδή όμως τέτοια συστήματα συμβόλων δημιουργήθηκαν σ' όλη την οικουμένη. καθώς συγκεντρώνονταν όλοι μαζί από τον φόβο τους. άρχισαν σταδιακά να διαρθρώνουν λέξεις και. λοιπόν. Ενώ οι φθόγγοι της φωνής τους. δεν υπήρχε πρόνοια για την αποθή­ κευση τροφής για τις δύσκολες εποχές. Καθώς τους πολεμούσαν τα άγρια θηρία. Για τους πρώτους όμως αν­ θρώπους που δημιουργήθηκαν λένε πως στην αρχή ζούσαν άτακτο και θηριώδη βίο κι έβγαιναν σκόρπιοι στις βοσκές κι έτρωγαν απ' τα φυτά τα τρυφερά κι από τα δέντρα τους καρπούς τους άγριους. έμαθαν τη σημασία που είχε κάθε σύμβολο.δεν φορούσαν ρούχα. Όταν έμαθαν τη φωτιά και τα υπόλοιπα χρήσιμα πράγματα της ζωής. καθόσον η κάθε ομάδα οργάνωσε τις λέξεις της γλώσ­ σας της.κι αυτός είναι ο λόγος που υπάρχει κάθε είδους γλώσσα. θέτο­ ντας από κοινού σύμβολα για κάθε πράγμα που βρισκόταν γύρω τους. τόσο από το κρύο οσο και απο την έλλειψη τροφίμων. Σιγά σιγά όμως διδά­ χτηκαν από την πείρα τους και με τον καιρό άρχισαν να καταφεύγουν τον χειμώνα στα σπήλαια και να αποθηκεύουν τους καρπούς που ήταν δυνατό να φυλαχτούν. δεν μιλούσαν όλοι την ίδια γλώσ­ σα. Γι' αυτό και πολλοί πέθαιναν κατά τη διάρκεια του χειμώνα. .

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

Πρώτα θ' αρχίσουμε με τους βαρβάρους. στοχαζόμενοι τη συμμετρία του συγγράμματος. όχι επειδή τους θεωρούμε αρχαιότερους των Ελλήνων. Γενικά πάντως ήταν η ίδια η ανάγκη που έγινε δάσκαλος των ανθρώπων. Εμείς βέβαια δεν θα επιχειρήσουμε να προσδιορίσουμε. Αλλά κι αν ακόμη αυτό δεν μετράει. τον λόγο και την οξύνοια. το γένος των ιστοριογράφων φαίνεται πως εμφα­ νίστηκε εντελώς πρόσφατα στην κοινωνία. αλλά επειδή επιθυμούμε να διατρέξουμε από την αρχή την ιστορία τους. οδηγώντας με τον δικό της τρόπο στη μάθηση ένα πλάσμα ευφυές που είχε βοηθούς για τα πάντα τα χέρια.με ακρίβεια την αρχαιότητα του κάθε λαού ούτε ποιου λαού τα έθνη προηγούνται των άλλων σε παλαιότητα και πό­ σο. έχοντας πάντα κατά νου τη συμμετρία του έργου.τι άλλο μπορούσε να ωφελήσει την κοινωνική ζωή. ώστε όταν φτάσουμε στην ιστο- .ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ ανακάλυψαν σταδιακά και τις τέχνες κι ό. αλλά θα αναγράψουμε περιληπτικά τα όσα λέει κάθε λαός για την αρχαιότητα του και τα πρώτα γεγονότα της ιστορίας του. Σχετικά με το ποιοι ήταν οι πρώτοι βα­ σιλείς. 9. όπως υποστη­ ρίζει ο Έφορος. όχι μόνο οι Έλληνες αλλά και πολλοί βάρβαροι θεωρούν τους εαυτούς τους αυτόχθονες και πως είναι οι πρώτοι απ' όλους τους ανθρώπους που ανακάλυψαν τα χρειώδη της ζωής και πως μόνο τα γεγονότα της δικής τους ιστορίας καταγράφτηκαν από τα πολύ παλαιά χρόνια. Όσο για την αρ­ χαιότητα του γένους. ας αρκεστούμε στα λεχθέντα. Σχετικά με την πρώτη γένεση του ανθρώπου και τον παλαιότατο τρόπο ζωής. ούτε εμείς έχουμε κάτι να πούμε ούτε συμφωνούμε με τους ιστορικούς που δηλώνουν ότι γνωρίζουν διότι είναι αδύνατο η ανακάλυψη της γραφής να είναι τόσο παλαιά όσο η εποχή των πρώτων βασιλέων. Θα αποπειρα­ θούμε τώρα να περιγράψουμε αναλυτικά τα γεγονότα που παραδόθηκαν στη μνήμη και έλαβαν χώρα στα γνωστά μέ­ ρη της οικουμένης.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

κανένα άλλο μέρος της γης δεν γεννάει οτιδή­ ποτε. Γενικά υποστηρίζουν ότι είτε κατά τον κατακλυσμό που έγινε την εποχή του Δευ­ καλίωνα καταστράφηκαν τα περισσότερα έμψυχα. ακόμα και το αιγυπτιακό κουκί και το λεγόμενο κορσαίο. καθώς και πολλά παρόμοια προσφέρει έτοιμη τρο­ φή στο γένος των ανθρώπων 1 5 .τι απέκτησε ζωή' τη ρίζα του καλαμιού. λόγω της εύκρατης φύσης του εδάφους της. να μην παρεμβάλουμε στα γεγονότα της αρχαίας ιστορίας τους πράξεις άλλων λαών. τον λωτό. θ' αρχίσουμε την ιστορία μας από τα γεγονότα της Αιγύπτου. Επειδή τούτος ο ποταμός είναι γό­ νιμος και παρέχει αφθονία αυτοφυούς τροφής. καθώς επίσης έργα πολλά και αξιόλογα εξιστο­ ρούνται μεγάλων ανδρών.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ ρία των Ελλήνων. κατά τη γένεση του παντός. διατηρώντας ακόμη τη φύση της λάσπης. Απ' αυτό είναι φανερό ότι κατά την απαρχή της γένεσης του κόσμου. η χώρα της Αιγύπτου είχε τη δυνατότητα περισσότερο από κάθε άλλη να είναι ο τόπος όπου γεννήθηκε ο άνθρωπος. εύκολα μπο­ ρεί να εκθρέψει ό. Οι Αιγύπτιοι υποστηρίζουν ότι. οι πρώτοι άνθρωποι δημιουργήθηκαν στην Αίγυ­ πτο. ενώ το υπόλοιπο μέρος του σώματος τους είναι αδιαμόρφω­ το. 10. Διότι ακόμη και σήμερα. αλλά δια- . Επειδή ανάγο­ νται στην Αίγυπτο οι πρώτοι μύθοι για γένεση θεών και λέγεται πως εκεί έγιναν οι αρχαιότερες αστρονομικές παρα­ τηρήσεις. και μόνο σ' αυτή μπορούμε να δούμε κάποια έμψυχα να παίρνουν ζωή με τρόπο θαυμαστό. επειδή το κλίμα της χώρας είναι εύκρατο και εξαιτίας της φύσης του Νείλου. Ως τεκμήριο ότι η ζωή ξε­ κίνησε από τη χώρα τους φέρνουν το γεγονός ότι ακόμη και σήμερα στην περιοχή της Θηβαίδας γεννιούνται ποντίκια σε τέτοιο πλήθος και μέγεθος ώστε όσοι βλέπουν το φαινόμενο μένουν κατάπληκτοι" μερικά είναι διαμορφωμένα μέχρι το στήθος και τα μπροστινά πόδια και μπορούν να κινούνται.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

όπως ισχυρίζονται άλλοι. αλλά και σ' αυτή την περίπτωση. Ακόμη και στη δική μας εποχή. Διότι. Μεθερμηνευόμενο στα Ελ­ ληνικά Όσιρις θα πει «πολυόφθαλμος». μπο­ ρείς να δεις τη γέννηση εμψύχων όντων στα τέλματα που παραμένουν διότι. η πρωταρχική γένεση της ζωής αποδίδεται σ' ετούτη τη χώρα. με κάποια παραλλαγή. μερικοί πλήρως ανεπτυγμένοι ενώ άλλοι ημιτελείς και σύμφυτοι ακόμη με τη γη. όταν αποτραβιέται το ποτάμι και ο ή­ λιος ξεράνει την επιφάνεια της λάσπης. γέμισαν δέος για τη φύση του σύμπαντος και θεώρησαν πως δύο θεότητες υπάρχουν αιώνιες και πρώτες. γιατί ο ήλιος απλώνει παντού τις ακτίνες του σαν πολλά μάτια που βλέπουν όλη τη στεριά και τη θάλασσα. Οι πρώτοι άνθρωποι. που γεννήθηκαν τα πανάρχαια χρόνια στην Αίγυπτο. 11. έμειναν κατάπληκτοι. που λέει Ο ήλιος που τα πάντα βλέπει και τα πάντα ακούει Αλλά κι από τους αρχαίους Έλληνες μυθογράφους μερικοί ονομάζουν τον Όσιρι και Διόνυσο ή. που τους ονόμα­ σαν Όσιρι και Ίσιδα. ο αέρας έγινε πολύ πιο κατάλληλος για την εξ αρχής δημιουργία της ζωής. η φθορά των εμψύχων ήταν ολοκληρω­ τική και η γη δημιούργησε εξ αρχής νέα είδη ζωής. Μ' αυτό συμφωνούν και τα λόγια του ποιητή 16 . όταν το άφθονο νερό που έπεσε στις άλλες περιοχές ανακατεύτηκε με τον δυνατό καύσωνα της περιοχής. και εύλογα. επειδή στη χώρα τους επικρατούσε ως επί το πλείστον ανομβρία. την περίοδο που πλημμυρίζει η Αίγυπτος. είτε. λένε πως δημιουρ­ γούνται ζωντανοί οργανισμοί.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ σώθηκαν οι κάτοικοι της νότιας Αιγύπτου. βασισμένοι σε κάποια συγκεκριμένη ετυμολογία για το κάθε όνομα. όταν σήκωσαν το κεφάλι και κοίταξαν τον ουρανό. ο ήλιος και η σελήνη. .

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

όσο και από την αγελάδα. με τις τρεις εποχές που απαρτίζουν. την άνοιξη. που θεωρείται ιερό ζώο στους Αιγυπτίους. από την προ­ αιώνια και πανάρχαιη γέννηση της. Τούτοι οι δυο θεοί. πόδια και τα υπόλοιπα μέρη. τούτοι οι θεοί παρέχουν όλα τα φυσικά στοιχεία που είναι απαραίτητα για τη γέννηση των πάντων. Όσο για το όνομα Ίσις. δηλαδή το πνεύμα. Την παριστάνουν με κέρατα στο κεφάλι. Γι' αυτό τον λένε Φάνη και Διόνυσο. τον πλήρη κύκλο. πιστεύουν. Μερικοί λένε πως και το κάλυμμα που έχει στους ώμους του από δέρμα μικρού ελαφιού 18 δείχνει τον ουρανό τον στολισμένο με τ' αστέρια. στον Βακχικό Ύμνο του λέει Του Διόνυσου.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ Σείριο. το ξηρό. το υγρό και τελευταίο το αερώδες. χέρια. έτσι ακριβώς . το πυρ. όπως στον άνθρωπο καταμετρούμε κεφάλι. το καλοκαίρι και τον χειμώνα" τούτες οι εποχές. η άλλη του υγρού και του ξηρού ενώ κι οι δυο μαζί του αέρααπό τούτα τα στοιχεία γεννιούνται και τρέφονται τα πά­ ντα. Γι' αυτό και το σώμα του σύμπαντος απαρτίζεται από ήλιο και σελήνη και τα μέρη του είναι τα πέντε που προ­ ανέφερα. μεθερμηνευόμενο στα Ελληνικά. τόσο από την όψη της ημισελήνου που αποκτά. Από αυτούς ο Εύμολπος. συναπαρτίζουν το έτος σε τέλεια αρμονία. αν και αντίθετες η μια στην άλλη. μέσω μιας αόρατης κί­ νησης. δίνο­ ντας ο ένας το στοιχείο του πυρός και του πνεύματος. Στην ουσία. τρέφοντας και αυξάνοντας τα πάντα. κάθε ακτίνα πυρωμένο μάτι Και ο Ορφέας17. που λάμπει σαν αστέρι. σημαίνει Αρχαία. κυβερ­ νούν το σύμπαν.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

Το υγρό στοιχείο. όταν λέει πως τούτος ο θεός είναι πατέρας ανθρώπων και θεών. κι επειδή αυτός ήταν η πηγή της ψυχής των ζώων. και την Τηθύ τη μάνα. 12. όπως μαρτυρά και ο Ορφέας19. αν και μερι­ κοί Έλληνες το εκλαμβάνουν ως Ωκεανό. Το πυρ το είπανε Ήφαιστο. οι παλαιοί το ονόμασαν Ωκεάνη. συμφωνεί κι ο μεγαλύτερος ποιητής των Ελλήνων. Μ' αυτό. πάλι. μεθερμηνεύοντας τη λέξη τους. όπως ερμηνεύεται η λέξη. όταν λέει Γη μητέρα όλων. Δία. λένε.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ και το σώμα του σύμπαντος αποτελείται εξ ολοκλήρου από τα προαναφερθέντα στοιχεία. την αποκαλούν παραπλησίως. Τη γη. που αν μεταφραστεί σημαίνει Τροφή-μητέρα.γιατί παλαιά την ονόμαζαν Γη μητέρα. τη θεώρησαν κάτι σαν αγγείο που κρατάει κάθε τι που φύεται και την αποκάλεσαν μητέρα. Καθένα απ' αυτά το θεώρησαν θεό και στο καθένα οι πρώτοι άνθρωποι στην Αίγυπτο που χρησιμοποίησαν διαρ­ θρωμένη γλώσσα έδωσαν ιδιαίτερο όνομα. παραφθείροντας ελα­ φρά με τον καιρό τη λέξη . Διότι οι Αιγύπτιοι θεωρούν Ωκεανό τον ποταμό τους τον . σύμφωνα με τη φύση του. θεωρώντας το θεό μεγάλο που συντελεί τα μάλα στη γέν­ νηση και στην πλήρη ανάπτυξη των πάντων. Δήμητρα πλουτοδότρα. για τον οποίο και ο ποιητής 20 λέει Τον Ωκεανό. Οι Έλληνες. τον θεώρησαν υπό μίαν έννοια πατέρα των πά­ ντων. Το πνεύμα το ονόμασαν. λένε. Δήμητρα. τη φύτρα των θεών.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

υπάρχουν κι άλλοι θεοί. λένε. όπως μεταφράζεται η λέξη. και τη θεώρησαν κόρη του Δία. αλλά επειδή ο αέρας έχει γαλαζωπή απόχρωση. Αυτά λένε οι Αιγύπτιοι για τους θεούς του ουρανού που γεννήθηκαν από την αιωνιότητα. Ερμής. Ειλείθυια κι άλλοι πολλοί. αν είναι αληθινό το ότι αυτοί έχουν δημιουργήσει τα πάντα. επί- . Τον αέρα τον ονόμασαν. Αποκαλείται και Γλαυκώπις. επει­ δή ο αέρας από τη φύση του δεν φθείρεται και φτάνει στα πέρατα του σύμπαντος· εξ αυτού προκύπτει και ο μύθος ότι γεννήθηκε από το κεφάλι του Δία.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ 1 Νείλο. παριστάνοντας την παρθένο. Πέρα απ' αυτούς. Παν. πράγμα ανόητο. άνοιξη. όχι όμως όπως νομίζουν μερικοί Έλληνες επειδή έχει γαλανά μάτια. μεταμορφωμένοι σε κάθε είδους ανθρώπους τριγυρίζουν στις πόλεις για να δουν την αλαζονεία μα και την ευνομία των ανθρώπων. επειδή κάθε χρόνο αλλάζει τρεις φορές τη φύση της. 13. όπου γεννήθηκαν και οι θεοί τους επειδή απ' όλον τον κόσμο μόνο στην Αίγυπτο υπάρχουν τόσο πολλές πό­ λεις που έκτισαν οι αρχαίοι θεοί. Την ονόμασαν και Τριτογένεια. Και ο ποιητής. που πήγε στην Αίγυπτο και άκουσε τούτες τις ιστορίες από τους ιερείς. λένε. επισκέπτονται την οικουμένη και παρουσιάζο­ νται στους ανθρώπους με τη μορφή ιερών ζώων. κάπου 21 στην ποίηση του θεωρεί τούτο το φαινόμενο ως γεγονός. Δίας. Απόλλων. Και θεοί που μοιάζουν με ξένους από άλλο μέρος. Τούτες οι πέντε θεότη­ τες. Αθηνά. Ήλιος. καλοκαίρι και χειμώνα. λένε. αλλά μερικές φορές και με τη μορφή ανθρώπων ή και αλλιώς" κι αυτό δεν είναι μύθος αλλά είναι δυνατό να γίνεται.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

Μερικοί ό μ ω ς ιερείς λένε π ω ς π ρ ώ τ ο ς βασίλευ­ σε ο Ή φ α ι σ τ ο ς .κ α θ ώ ς η φ ω τ ι ά έ­ σβηνε. Ί σ ι ς . Τ υ φ ώ ν . Α π ό λ λ ω ν και Α φ ρ ο δ ί τ η και ο μεν Ό σ ι ρ ι ς πάει να πει Δ ι ό ν υ σ ο ς . και ευχαριστήθηκε ιδιαίτερα τη ζ έ σ τ η . ό π ω ς ο Ή λ ι ο ς . ανέλαβε τη βασιλεία κι έκαμε πολλά προς όφελος της κοι­ νωνίας. Κ α τ ό π ι βασίλεψε ο Κ ρ ό ­ νος που παντρεύτηκε την αδελφή του Ρ έ α και γέννησε. ο μ ώ ν υ μ ο ς με το ά σ τ ρ ο του ουρανού. κυβέρνησαν το σ ύ μ π α ν . που ήταν κ ά π ο τ ε θνητοί. Αν μ ε τ α φ ρ α σ τ ο ύ ν τα ο ν ό μ α τ α τους. ενώ άλλοι έχουν δική τους ο ν ο μ α σ ί α . Με αυτήν ενώθηκε ο Ό σ ι ρ ι ς . επειδή βρήκε τη φ ω τ ι ά και πήρε την ηγε­ μονία γι' αυτή τ ο υ την υπηρεσία" γιατί μια φ ο ρ ά που σ τ α βουνά έπεσε κεραυνός σ' ένα δέντρο κι άρχισε να καίγεται το γ ύ ρ ω δ ά σ ο ς . 14. τον Ό σ ι ρ ι και την Ί σ ι δ α .ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ γειοι.τα ο ν ό μ α τ α τ ο ύ τ ω ν τ ω ν παι­ διών ήταν Ό σ ι ρ ι ς . ενώ κ α τ ά τους π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο υ ς . ενώ η Ί σ ι ς πλησιά­ ζει π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο στη Δ ή μ η τ ρ α . α φ ο ύ βρήκε η Ί σ ι ς τον κ α ρ π ό του σ ι τ α ­ ριού και του κριθαριού. Ή φ α ι σ τ ο ς . εκείνος π ρ ό σ θ ε τ ε συνέχεια ξύλα και δ ι α τ η ρ ώ ν τ α ς τη μ' αυτό τον τ ρ ό π ο κ ά λ ε σ ε και τους άλλους α ν θ ρ ώ π ο υ ς να χαρούν τα πλεονεκτήματα της. τον Δ ί α και την Ή ρ α που> για την αρετή τους. μερικοί μ ά λ ι σ τ α από τους οποίους υπήρξαν και βασιλείς της Α ι γ ύ π τ ο υ . Α π ό αυτούς γεννήθηκαν πέντε θεοί. α κ ό μ η και ο Δ ί α ς που μερικοί αποκαλούν Ά μ μ ω ν α . Ε σ τ ί α και τέλος Ε ρ μ ή ς . Ο Ό σ ι ρ ι ς π ρ ώ τ ο ς σ τ α μ ά τ η σ ε τον κανιβαλισμό σ τ ο υ ς α ν θ ρ ώ π ο υ ς . που φ ύ τ ρ ω ν ε τυχαία α ν ά μ ε σ α σ τ α . ένας κάθε μέρα από τις πέντε π ο υ παρεμβάλλουν οι Αιγύπτιοι 2 2 . κ α θ ώ ς και Ή ρ α . διότι. γιατί ήταν χ ε ι μ ώ ν α ς . επειδή είχαν σύνεση και ευεργέτησαν το ανθρώπινο γένος. σ ύ μ ­ φ ω ν α με μερικούς μυθολόγους. Ο Ή λ ι ο ς ήταν ο π ρ ώ τ ο ς βασιλιάς τ ω ν Α ι γ υ π τ ί ω ν . μερικοί είναι συνώνυμοι με τους ουράνιους θεούς. π λ η σ ί α σ ε ο Ή φ α ι σ τ ο ς . ο Κρόνος και η Ρ έ α . αλλά κέρδισαν την α θ α ν α σ ί α .

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

του Δ ί α και της Ή ρ α ς . διότι πολλοί συγγραφείς λένε ότι οι Θ ή β ε ς δεν ιδρύθηκαν α π ό τον 'Οσιρι αλλά πολλά χρόνια α ρ γ ό τ ε ρ α από κάποιον β α σ ι ­ λιά. Ως απόδειξη ότι οι εν λ ό γ ω καρποί ανακαλύφθηκαν μ' α υ τ ό τον τ ρ ό π ο . 15. κ α τ ά τον θερισμό. για τον οποίο θα μιλήσουμε όταν φ τ ά σ ο υ μ ε στην εποχή 23 τ ο υ . ο Ό σ ι ρ ι ς επινόησε την καλλιέργεια τ ο ύ τ ω ν τ ω ν κ α ρ ­ π ώ ν κι έτσι οι άνθρωποι άλλαξαν ε υ χ α ρ ί σ τ ω ς την τ ρ ο φ ή τους. από την εποχή που το έκανε. Η ίδρυση τ ο ύ τ η ς της πόλης α μ φ ι σ β η τ ε ί τ α ι όχι μόνον α π ό τους ιστορικούς αλλά και από τους ίδιους τους ιερείς της Α ι γ ύ π τ ο υ . φέρνουν το αρχαίο έθιμο που διατηρούν μέχρι τ ώ ρ α ' ακόμη λοιπόν και σ ή μ ε ρ α . ίδρυσε ιερό τ ω ν γονιών τ ο υ . σε ανάμνηση τ ω ν κ α ρ π ώ ν που με τ ό σ η εφευρετικότητα ανακάλυψε αρχικά η θεά. για τον φ ό β ο της τ ι μ ω ρ ί α ς " γι' αυτό και οι αρχαίοι Έλληνες α π ο κ α λ ο ύ σ α ν τη Δ ή μ η τ ρ α Θ ε σ μ ο φ ό ρ ο . αλλά τον αγνοούσαν οι ά ν θ ρ ω ­ ποι. τ ό σ ο επειδή η νέα τροφή ήταν ευχάριστη. Σε μερικές πόλεις. ό σ ο κι επει­ δή φαινόταν συμφέρον να πάψουν να τ ρ ώ ν ε ο ένας τον άλλον. λένε. Οι ά ν θ ρ ω π ο ι . ο ν ο μ α σ τ ό τ ό σ ο για τ ο μέγεθος . Λένε επίσης ότι η Ί σ ι ς έθεσε και νόμους. επειδή εκείνη π ρ ώ τ η έθεσε νόμους. κ α τ ά τη διάρκεια της γιορτής της Ί σ ι δ α ς . του Ό σ ι ρ ι έκτισαν στη Θηβα'ίδα της Α ι γ ύ π τ ο υ μια πόλη με εκατό πύλες. ενώ οι μ ε τ α γ ε ν έ σ τ ε ­ ροι την είπαν Δ ι ό σ π ο λ η και άλλοι Θ ή β ε ς . σ τ έ κ ο ν τ α ι κοντά σ τ ο δεμάτι και κόπτονται επικαλούμενοι την Ί σ ι δ α . οι άν­ θ ρ ω π ο ι αφιερώνουν τ α π ρ ώ τ α κ ο μ μ έ ν α σ τ ά χ υ α . προσθέτουν. κι αυτό το κάνουν προς τιμήν της θεάς που ανακάλυψε τους καρπούς. την οποία εκείνοι ονόμασαν προς τιμήν της μητέρας τ ο υ .ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ υπόλοιπα φυτά της χ ώ ρ α ς . Ο 'Οσιρις. βάσει τ ω ν οποίων οι άνθρωποι πρέπει να απονέμουν μ ε τ α ξ ύ τους δικαιοσύνη και να αποφεύγουν την άνομη βία και την ύβρη. α­ ν ά μ ε σ α σε άλλα μεταφέρουνε και στελέχη από σ τ ά χ υ α σ τ α ­ ριού και κριθαριού. στην π ο μ π ή .

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗ! .

.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ ό σ ο και για την πολυτέλεια τ ο υ . δ ο κ ι μ ά ζ ο ν τ α ς π ρ ώ τ ο ς το κρασί. όταν βρέθηκαν στη Θηβα'ίδα ορυχεία χαλκού και χρυσού. δ ί δ α ξ ε στους υπόλοιπους α ν θ ρ ώ π ο υ ς την καλλιέργεια της α μ π έ λ ο υ και τη χρήση του κρασιού και π ώ ς να μαζεύουν και να διατηρούνε τον κ α ρ π ό . Διό-νυσ ο ς . όταν λέει Κι υπάρχει κάποια Ν ύ σ α . Α υ τ ό ς . λένε. τον μεγάλο προς τιμήν τ ο υ Ουράνιου Δ ί α ενώ τον μικρότερο προς τιμήν του βασιλιά και π α τ έ ρ α τους α υ ­ τόν που μερικοί αποκαλούν Ά μ μ ω ν α . επι­ νόησε την κ α τ ε ρ γ α σ ί α του κ α ρ π ο ύ του και. ανακάλυψε το κλήμα. κοντά στη Ν ύ σ α .κ α τ ά συνέπεια. δηλαδή. Σ τ η ν αυλή τ ο υ Ό σ ι ρ ι και της Ί σ ι δ α ς έχαιραν ιδιαίτερης εκτίμησης οι εφευρέτες δ ι α φ ό ρ ω ν τ ε ­ χνών κι εκείνοι π ο υ μεθόδευαν ο τ ι δ ή π ο τ ε χ ρ ή σ ι μ ο . Λένε επίσης π ω ς ο Ό σ ι ρ ι ς ενδιαφερόταν για τη γ ε ω ρ γ ί α και π ω ς α ν α τ ρ ά φ η κ ε στη Ν ύ σ α της Ευδαίμονος Α ρ α β ί α ς κοντά στην Α ί γ υ π τ ο . και δυο χρυσούς ναούς του Δ ί α . Ο Ό σ ι ρ ι ς τιμούσε π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο α π ' όλους τον Ε ρ μ ή . Κ α τ α σ κ ε ύ α σ ε και για τους άλλους προαναφερθέντες θεούς ναούς χρυσούς. κ α τ α σ κ ε ύ α σ α ν όπλα με τα οποία σ κ ό τ ω ν α ν τα άγρια θηρία και εργαλεία με τα οποία κ α λ λ ι ε ρ γ ώ ν τ α ς φιλόπονα τη χ ώ ρ α την ε ξ η μ έ ρ ω σ α ν . ο ν ο μ ά ζ ε τ α ι . όντας γιος τ ο υ Δ ί α . που ήταν προι­ κισμένος με την εντελώς ιδιαίτερη ικανότητα να εφευρίσκει π ρ ά γ μ α τ α χρήσιμα για την κοινωνική ζ ω ή . ότι βρισκόταν κοντά στην Α ί γ υ π τ ο . και κ α τ α σ κ ε ύ α σ α ν α­ γ ά λ μ α τ α και μεγαλοπρεπείς ολόχρυσους ναούς τ ω ν θ ε ώ ν . πλάι σ τ η ς Α ι γ ύ π τ ο υ το π ο τ ά μ ι . μακρά α π ' τη Φοινίκη. κι έτσι το όνομα που έχει στους Έλληνες προκύπτει α π ό τον π α τ έ ρ α του και από τον τ ό π ο που γεννήθηκε. βουνό ψηλό και δ α σ ω μ έ ν ο . Τη Ν ύ σ α αναφέρει στους Ύμνους τ ο υ 2 4 κι ο ποιητής. καθιέ­ ρ ω σ ε τιμές για τον καθένα και όρισε ιερείς επιφορτισμένους με τη λατρεία τους.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

π ρ ά γ μ α τ α πήραν το όνομα τους. Π ρ ώ τ ο ς εκείνος π ρ ό σ ε ξ ε τη δ ι ά τ α ξ η τ ω ν ά σ τ ρ ω ν και τη μουσική αρμονία τ ω ν ή χ ω ν και πρώτος εκείνος οργάνωσε παλαίστρα και φρόντισε για την εύρυθμη ά σ κ η σ η και τη σ ω σ τ ή διάπλαση του α ν θ ρ ω ­ πίνου σ ώ μ α τ ο ς . μιμού­ μενος τις εποχές του έτους. Λένε επίσης ότι το φυτό της ελιάς αυτός το βρήκε κι όχι η Α θ η ν ά . Γενικά ο Ό σ ι ρ ι ς αυτόν είχε ως ιερογραμμ α τ έ α . έναν β α ρ ύ κι έναν μέσο· τον ο ξ ύ α π ό το θέρος. αλλά και όλοι όσοι γεννήθηκαν σ τ α μ ε τ α γ ε ν έ σ τ ε ρ α χρόνια. τον β α ρ ύ α π ό τον χ ε ι μ ώ ν α και τον μ έ σ ο α π ό την άνοιξη. έναν ο ξ ύ . θα ήταν τ ό σ ο μεγάλη η ευε. με τον οποίο σ υ ζ η τ ο ύ σ ε για όλα τα ζ η τ ή μ α τ α και άκουγε τις δικές του συμβουλές π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο από όλους. σ χ η μ ά τ ι σ ε μεγάλο σ τ ρ α τ ό και σκέφτηκε να διαβεί ολόκληρη την οικουμένη και να διδάξει σ τ ο ανθρώπινο γένος το φ ύ τ ε μ α της αμπέλου και τη σ π ο ρ ά του σταριού και του κριθαριού . Λένε επίσης για τον Ό σ ι ρ ι . Λένε λοιπόν π ω ς . 17. Κ α τ α σ κ ε ύ α σ ε λύρα με τρεις χορδές. που δέχτηκαν εκείνη τη δ ω ρ ε ά . και όρισε τρεις φ θ ό γ γ ο υ ς . Σ τ ο υ ς Έ λ λ η ­ νες δίδαξε π ώ ς να ερμηνεύουν τις σκέψεις τους και γι' αυτό τον είπαν Ερμή. ότι. κ α θ ώ ς ήταν ευεργε­ τικός αλλά και φ ι λ ό δ ο ξ ο ς . ό π ω ς λένε οι Έλληνες. την Ί σ ι δ α . γιατί όχι μόνο οι σύγχρονοι τ ο υ . Γιατί π ρ ώ τ ο ς ο Ερμής δ ι α μ ό ρ φ ω σ ε κοινή λαλιά για τους ανθρώπους κι έτσι πολλά α β ά φ τ ι σ τ α . μέχρι τ ό τ ε . για την απόλαυση που έχουν από τις καινούριες τ ρ ο ­ φές.διότι θ ε ω ρ ο ύ σ ε ότι αν πάψει την α γ ρ ι ό τ η τ α α ν ά μ ε σ α στους α ν θ ρ ώ π ο υ ς και τους μάθει τον ήμερο τ ρ ό π ο ζ ω ή ς . την . π α ρ έ δ ω σ ε στη γυναίκα τ ο υ . α φ ο ύ ο Ό σ ι ρ ι ς τ α κ τ ο π ο ί η σ ε τα της Α ι γ ύ π τ ο υ .ργεσία που θα π ρ ο σ έ φ ε ρ ε ώ σ τ ε θα δεχόταν αθάνατες τιμές.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ 16. Α υ τ ό και έγινε. τίμησαν όσους τις εισήγαγαν ως τους επιφανέστερους τ ω ν θεών. εκείνος επινόησε τα γ ρ ά μ ­ μ α τ α κι εκείνος κ α θ ι έ ρ ω σ ε τις θρησκευτικές τελετές και τις θυσίες προς τιμή τ ω ν θεών.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο α π ό κάθε άλλον. της έ δ ω σ ε σύμβουλο τον Ε ρ μ ή . τον οποίο οι Έλληνες αποκαλούν Α π ό λ λ ω ν α . και όρισε σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ό διοικητή της χ ώ ρ α ς του τον Η ρ α κ λ ή . π ο υ . ενώ ο ίδιος ανα­ χ ώ ρ η σ ε με τη σ τ ρ α τ ι ά τ ο υ α π ό την Α ί γ υ π τ ο για την ε κ σ τ ρ α ­ τεία. με την οποία. που υπερείχε στη φρόνηση από τους άλλους φίλους τ ο υ . που ξ ε χ ώ ρ ι ζ α ν για την ανδρεία τους. την οποία οι ντόπιοι ονομάζουν Χ ε μ μ ώ . Τον Ό σ ι ρ ι ακολούθησαν στην ε κ σ τ ρ α τ ε ί α και δυο γιοι τ ο υ . επίσης. αλλά έχτισαν στη Θ η β α ι δ α και πόλη με τ' όνομα τ ο υ . ό π ω ς οι Έλληνες τον αφιερώνουν στον Δ ι ό ­ νυσο. π ω ς στη γ λ ώ σ σ α τ ω ν Α ι γ υ π τ ί ω ν κ ι σ σ ό ς σημαίνει « φ υ τ ό του Ο σ ί ρ ι δ ο ς » και προτιμούν να του αφιε­ ρώνουν αυτόν π α ρ ά την ά μ π ε λ ο . στεφανώνουν τούτο τον θεό όλοι οι ά ν θ ρ ω π ο ι . Λένε. Ό ρ ι σ ε επίσης διοικητές τ ω ν περιοχών προς τη Φοινίκη και τα θαλασσινά μέρη τον Βούσιρι και τον Ανταίο στις περιοχές προς την Αιθιοπία και τη Λ ι β ύ η . Γι' αυτόν λένε π ω ς ανακάλυψε το φυτό δάφνη. ο Άνουβις και ο Μ α κ ε δ ό ν α ς . Σ τ η ν ε κ σ τ ρ α τ ε ί α πήρε μ α ζ ί του και τον Π ά ν α που τον τιμούν ιδιαίτερα οι Αιγύπτιοι" γιατί οι ντόπιοι δεν του έκαναν μόνο α γ ά λ μ α τ α σε κάθε ναό. Χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ο ύ σ α ν και οι δυο στον επίσημο οπλισμό τους στοιχεία α π ό ζ ώ α τ ω ν ο π ο ί ω ν ο χ α ρ α κ τ ή ρ α ς δεν διέφερε από την τόλμη τους - έτσι ο Άνουβις φ ο ρ ο ύ σ ε τ ο μ ά ρ ι σκύλου και ο Μ α κ ε δ ό ν α ς π ρ ο τ ο μ ή λύκου" κι αυτή είναι η αιτία που τιμούν τ ο ύ τ α τα ζ ώ α οι Αιγύπτιοι. παίρνοντας μαζί τον α δ ε λ φ ό τ ο υ . επειδή το αμπέλι είναι φυλ­ λ ο β ό λ ο ενώ ο κισσός παραμένει αειθαλής όλο τον χρόνο" π ρ ά γ μ α που έκαναν οι αρχαίοι και με τα άλλα αειθαλή φ υ ­ τ ά . που ήταν συγγενής του και θ α υ μ α σ τ ό ς για την ανδρεία και τη σ ω μ α τ ι κ ή του δύνα­ μη. Την ανακά­ λυψη του κ ι σ σ ο ύ αποδίδουν στον ίδιο τον Ό σ ι ρ ι και του τον α φ ι ε ρ ώ σ ο υ ν . 18. αποδίδοντας στην Α φ ρ ο δ ί τ η τη μυρτιά και στον Α π ό λ ­ λ ω ν α τη δάφνη.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ ηγεμονία.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

Κι α φ ο ύ όλα ε­ τ ο ι μ ά σ τ η κ α ν . Ε ν ό σ ω βρισκόταν στην Αιθιοπία. που εξ αυτού ο ν ο μ ά σ τ η κ ε και Μ ο υ σ η γ έ τ η ς . επειδή του π ρ ό σ φ ε ρ ε τ ό σ ε ς ευεργεσίες. Τ ο υ ς Σ α τ ύ ρ ο υ ς . γι' αυτό κι είχε μαζί του πλήθος μ ο υ σ ι κ ώ ν κι α ν ά μ ε σ α τους εννιά παρθένες που ήξεραν να τ ρ α γ ο υ δ ά ν ε κι ήταν ε ξ α σ κ η μ έ ν ε ς σε πολλές τέχνες. Ε ν ώ γίνονταν α υ τ ά . ο Νείλος. μιας και κάθε έθνος τον υποδεχόταν ως θεό-. Σ τ η ν Αιθιο­ πία δίδαξε στους α ν θ ρ ώ π ο υ ς τα σχετικά με τη γ ε ω ρ γ ί α . Στην ακολουθία του βρίσκονταν και άνθρωποι έμπειροι στη γ ε ω ρ γ ί α 1 έμπει­ ρος στην αμπελουργία ήταν ο Μ ά ρ ω ν α ς ενώ στη σ π ο ρ ά και τη συγκομιδή του σ τ α ρ ι ο ύ ο Τ ρ ι π τ ό λ ε μ ο ς . έκτισε αξιόλογες πόλεις κι έφυγε. τον καιρό π ο υ το π ο τ ά μ ι είχε συνή­ θ ω ς την ψηλότερη σ τ ά θ μ η . Α υ τ ή είναι η αιτία που τούτη η συνήθεια σχετικά με τα μαλλιά διατηρήθηκε μέχρι τα νεό­ τερα χρόνια στους Αιγυπτίους κι αυτοί που ταξιδεύουν τα αφήνουν να μακρύνουν μέχρι να επιστρέψουν στην π α τ ρ ί δ α τους. του έφεραν τον λαό τ ω ν Σ α τ ύ ρ ω ν π ο υ ο λόγος τους θέλει με μαλλιά μέχρι τη μέση. το τραγούδι και κάθε είδους δ ι α σ κ έ δ α σ η και α σ τ ε ί α . πάλι. αφήνοντας π ί σ ω τ ο υ αν­ θ ρ ώ π ο υ ς να διοικούν τη χ ώ ρ α και να εισπράττουν τους φ ό ­ ρους. συνεχίζει η π α ρ ά δ ο ­ σ η . 19. λένε. π ο υ ήταν π ρ ώ τ ο ι στον χ ο ρ ό . Πανόπολη25. τους πήρε μαζί του στην ε κ σ τ ρ α τ ε ί α 1 γιατί ο Ό σ ι ρ ι ς δεν ήταν φιλοπόλεμος και δεν ο ρ γ ά ν ω ν ε μάχες και επικίνδυνα π ρ ά γ μ α τ α . Ο Ό σ ι ρ ι ς .ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ μεθερμηνευόμενη σημαίνει. ο Ό σ ι ρ ι ς έκανε τ ά μ α στους θεούς ν' αφήσει τα μαλλιά του μακριά μέχρι να επιστρέψει στην Α ί γ υ π τ ο και κίνησε για την Αιθιοπία. την εποχή της ανατολής του Σείριου. α γ α π ο ύ σ ε τα αστεία και χαιρόταν τη μουσική και τους χορούς. τις οποίες οι Έ λ λ η ν ε ς τις λένε Μ ο ύ σ ε ς 1 αρχηγός τους λένε π ω ς ήταν ο Α π ό λ λ ω ν α ς . πλημμύρισε μ έ γ α μέρος της Αι­ γ ύ π τ ο υ και ειδικότερα την περιοχή που φρόντιζε ο Π ρ ο μ η - .

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

Ή τ α ν τόσο α π ό τ ο μ ο το ρεύμα και τόσο βίαιο ώ σ τ ε το π ο τ ά μ ι το είπαν Α ε τ ό . έφραξε γ ρ ή γ ο ­ ρα το ρήγμα που είχε δημιουργηθεί και οδήγησε τον π ο τ α μ ό στην αρχική του κ ο ί τ η . κι αυτός ο τ ό π ο ς ήταν το παλιό ε μ π ο ρ ι κ ό λιμάνι τ η ς Α ι γ ύ π τ ο υ . Σ τ η Ν ύ σ α της Ινδίας φύτεψε και . από το όνομα ενός βασιλιά της χ ώ ρ α ς · συμφωνεί δε και ο π ο ι η τ ή ς . στην π ο σ ό τ η τ α που χ ρ ε ι ά ζ ε τ α ι . ώ σ τ ε . γ ι α τ ί ήθελε ν' αφήσει μνημείο τ η ς π ό λ η ς που τον ανάθρεψε στην Α ί γ υ π τ ο .ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ θέας. Η τελευταία του ονομασία είναι α υ τ ή που έχει και σήμερα. το πιο αρχαίο όνομα που είχε ήταν Ω κ ε ά ν η . επει­ δή ξεχείλισε τον είπανε Α ε τ ό κι αργότερα Α ί γ υ π τ ο . που Ε λ λ η ν ι κ ά είναι Ω κ ε α ν ό ς . τ ώ ρ α . αλλά να αφήνεται να περάσει το νερό ελεγχόμενα ήρεμα μέσα από θυρίδες. όταν το π ο τ ά μ ι φουσκώνει τα νερά του να μην ξ ε χ ε ι λ ί ζ ε ι στη χ ώ ρ α ενάντια στο συμφέρον τ η ς . που ε π ι ζ η τ ο ύ σ ε μεγάλα έργα και ήταν λάτρης της ανδρείας. στα πέρατα της οικουμένης. όταν λέει στον Α ί γ υ π τ ο π ο τ α μ ό σ τ α μ ά τ η σ α τ α κ α μ π υ λ ω τ ά μου πλοία. γ ύ ρ ω από την Ερυθρά θ ά λ α σ σ α 2 6 μέχρι την Ινδία. Τα πάντα σχεδόν αφανίστηκαν σ' εκείνη την π ε ρ ι ο χ ή και ο Προμηθέας λυπήθηκε τόσο που κόντευε να α υ τ ο κ τ ο ­ νήσει. Ό σ ο για τον π ο τ α μ ό . σ ή ­ κ ω σ ε α ν α χ ώ μ α τ α και στις δυο όχθες του π ο τ α μ ο ύ . Έ π ε ι τ α συνέχισε την πορεία του μέσα από την Α ρ α β ί α . Γ ι ' αυτό και μερικοί Έ λ λ η ν ε ς ποι­ ητές μυθοποίησαν τούτο το γεγονός και είπαν ότι τ ά χ α ο Η ρ α κ λ ή ς σ κ ό τ ω σ ε τον αετό που έ τ ρ ω γ ε το σ υ κ ώ τ ι του Π ρ ο ­ μηθέα. ονομάζοντας και μια α π ' αυτές Ν ύ σ α . όταν έφτασε στα όρια της Α ι θ ι ο π ί α ς . Ο Όσιρις. τον Ν ε ι λ έ α . από έναν βασιλιά. Ο π ο τ α μ ό ς εκβάλλει στη θάλασσα στην περιοχή τ η ς λεγό­ μενης Θ ώ ν η ς . Σ τ η ν Ινδία έκτισε ουκ ολίγες πόλεις. κι έπειτα. αλλά ο Η ρ α κ λ ή ς .

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗ! .

από τη φύση την ανθρώπινη μ ε τ έ β η στη θεϊκή και η Ί σ ι ς με τον Ε ρ μ ή του απέδωσαν τις πλέον επιφανείς τ ι μ έ ς . έφτασε και στα υπόλοιπα έθνη της Α σ ί α ς και πέρασε από τον Ε λ λ ή σ π ο ν τ ο στην Ε υ ρ ώ π η . λέγοντας π ω ς είναι Ινδικής κ α τ α γ ω γ ή ς . ενώ στον Τ ρ ι π τ ό λ ε μ ο ανέθεσε την επιμέλεια τ η ς γ ε ω ρ γ ί α ς στην Α τ τ ι ­ κ ή . Έ δ ε ι ξ ε επίσης ενδιαφέρον και για το κυνήγι τ ω ν ελε­ φάντων και άφησε παντού στήλες που μαρτυρούν την εκ­ στρατεία του. Κι αν σε κάποια χ ώ ρ α δεν ευδοκιμούσε το φυτό τ η ς α μ π έ λ ο υ . Οι ίδιοι θέσπισαν και τελετές και εισηγήθηκαν μ υ σ τ ι κ έ ς ιερουργίες. ενώ τον Μ ά ρ ω ν α . Σ υ ν ε χ ί ζ ο ν τ α ς . τον άφησε να επιβλέπει την καλλιέργεια τ ω ν φυτών που είχε εισάγει στη χ ώ ρ α και τον αναγόρευσε ιδρυτή της π ό λ η ς που πήρε τ' όνομα του και ο ν ο μ ά σ τ η κ ε Μαρώνεια. τόσες ώ σ τ ε έφτασαν οι μεταγενέστεροι Ινδοί να αμφισβητήσουν την κ α τ α γ ω γ ή του θεού. λ α μ π ρ ύ ­ νοντας έτσι τη δύναμη του θεού. Ε π ι σ τ ρ έ φ ο ν τ α ς στην Α ί ­ γ υ π τ ο έφερε μ α ζ ί του τα καλύτερα δώρα από παντού και για το μέγεθος τ η ς ευεργεσίας του συμφωνήθηκε από όλους να λάβει την αθανασία και τ ι μ ή όμοια με αυτήν που απέδιδαν στους ουράνιους θεούς. αφού γύρισε όλο τον κ ό σ μ ο .ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ κισσό. τους μάθαινε να πίνουν το ποτό που βγαίνει α π ' το κριθάρι και δεν υστερεί πολύ από το κρασί ως προς την ευωδία και τη δ ύ ν α μ η 2 7 . Σ τ η Θ ρ ά κ η . σ κ ό τ ω σ ε τον βασιλιά τ ω ν βαρβάρων Λ υ κ ο ύ ρ γ ο που εναντιώθηκε στις πράξεις τ ο υ . Μ ε τ ά α π ' αυτά. Τ ο ν γιο του τον Μακεδόνα τον άφησε βασιλιά στη χ ώ ρ α που ονομάστηκε α π ' αυτόν Μακεδονία. κι ετούτο το φυτό υπάρχει μόνο σ' εκείνο το μέρος α π ' όλη την Ινδία και τις γειτονικές χ ώ ρ ε ς . π ο υ ήταν ήδη γέρος. Ά φ η σ ε και πολλές άλλες μαρτυρίες τ η ς παραμονής του σε κείνη τη χ ώ ρ α . π ρ ο ή γ α γ ε την κοινωνική ζ ω ή εισάγοντας τους καρπούς που καλλιερ­ γούνται ευκολότερα. 20. Έ τ σ ι ο Ό σ ι ρ ι ς . .

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

που ήταν βίαιος και ασεβής. Παίρνοντας κάθε ομάδα χ ω ρ ι σ τ ά τους έλεγε π ω ς μόνο σ' εκείνους εμπι­ στεύονταν την τ α φ ή του σ ώ μ α τ ο ς του Ό σ ι ρ ι και τους θ ύ μ ι ζ ε τις ευεργεσίες που τους είχε κάνει. ο αδελφός του ο Τ υ φ ώ ν . Ε π ε ι δ ή ήθελε να π α ­ ραμείνει η ταφή του άντρα της μ υ σ τ ι κ ή . θέλοντας μ' αυτό τον τρόπο να τους κάνει να μετάσχουν όλοι στο μ ί α σ μ α . να τιμάνε τον Ό σ ι ρ ι ως θεό και να του αφιερώσουν όποιο ζ ώ ο της περιοχής τους θέλουν και όσο ζει να το τιμούν. λοιπόν. τον σ κ ό ­ τ ω σ ε . διέρ­ ρευσε από κάποιους το μ υ σ τ ι κ ό στους π ο λ λ ο ύ ς . Σε κάθε μέλος λένε ότι έπλασε σ χ ή μ α ανθρώπου από α ρ ω μ α τ ι κ έ ς ουσίες και κερί. σ κ ο ­ τ ώ ν ο ν τ α ς τον Τ υ φ ώ ν α και τους συντρόφους τ ο υ . κι έγινε βασίλισσα της Α ι γ ύ π τ ο υ . Η Ί σ ι ς . π α ρ α κ α λ ώ ν τ α ς τους να θάψουν το σ ώ μ α στον τόπο τους. αδελφή και γυναίκα του Ό σ ι ­ ρι. που τον τ ι μ ώ ρ η σ ε ο Η ρ α κ λ ή ς . και καλούσε ανά ομάδες τους ιερείς και τους εξόρκιζε να μην φανερώσουν σε κανένα το μεγάλο μ υ σ τ ι κ ό που τους εμπιστεύονταν. με την ιδέα π ω ς έτσι θα τον θεωρούν σύντροφο και θα είναι οι πιο πιστοί φρουροί της βασιλείας του. Έ κ ο ψ ε το σ ώ μ α του σ κ ο τ ω μ έ ν ο υ σε είκοσι έξη μέρη κι έδωσε από ένα σε αυτούς που συνέργησαν μ α ζ ί του σ τ η φονική επίθεση. έναν σύγχρονο του Ό σ ι ρ ι . στο μέγεθος του Ό σ ι ρ ι . Η σύγκρουση έγινε στο π ο τ ά μ ι κοντά στην κ ω μ ό π ο λ η που ο ν ο μ ά ζ ε τ α ι σήμερα Α ν τ α ί ο ς και βρίσκεται α π ' τη μεριά του π ο τ α μ ο ύ προς την Α ρ α ­ βία" τ' όνομα της η π ό λ η το πήρε από τον Α ν τ α ί ο 2 8 . Παρά το ότι οι ιερείς κληρονόμησαν από τα αρχαιό­ τ α τ α χρόνια τη δέσμευση να κρατούν απόκρυφα τα σ χ ε τ ι κ ά με τον θάνατο του Ό σ ι ρ ι . Η ' Ι σις. βρήκε όλα τα μ έ λ η του σ ώ μ α τ ο ς του άντρα τ η ς . ό μ ω ς .ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ 21. με το πέρασμα του χρόνου. εκδικήθηκε τον φόνο μ α ζ ί με τον γιο της τον Ώ ρ ο . αλλά να τ ι μ ά τ α ι α π ' όλους στην Α ί γ υ π τ ο . εκτός από τα γεννητικά του όργανα. ό π ω ς τιμούσαν προηγούμενα τον . Λ έ ν ε λοιπόν π ω ς όταν νόμιμος βασιλιάς της Α ι γ ύ π τ ο υ ήταν ο Ό σ ι ρ ι ς . σοφίστηκε το εξής.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

όπου δείχνουν α κ ό μ η και σήμερα το μνήμα της που βρίσκεται στο τέμενος του Η φ α ί σ τ ο υ . να μην ξανασμίξει με άλλον άντρα και πέρασε την υ π ό λ ο ι π η ζ ω ή της ως βασίλισσα που έτρεφε μ ε γ ά λ ο σεβασμό προς "τους νόμους και μ ά λ ι σ τ α ξεπέρασε όλους τους βασιλιάδες σε ευεργεσίες προς τους υπηκόους τ η ς . λένε. οι ονομαζόμενοι Άπις και Μνεύις 2 9 . ο ρ κ ί σ τ η κ ε . ο κάθε ιερέας θεωρεί π ω ς ο Όσιρις είναι θαμμένος στη δική του π ε ρ ι ο χ ή και τιμάει τα ζ ώ α που του είχαν αφιερωθεί εξαρχής κι όταν αυτά πεθάνουν. Μερικοί ό μ ω ς λένε π ω ς τ α σ ώ μ α τ α τ ο ύ τ ω ν τ ω ν θεών δεν βρίσκονται στη Μέμφιδα αλλά στα σύνορα Α ι θ ι ο π ί α ς και Α ι γ ύ π τ ο υ . αλλά υποκινούμενοι κι από το δικό τους συμφέρον. βοήθησαν εκείνους που βρήκαν τον καρπό του σταριού.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ Όσιρι. γ ι α τ ί τούτα τα ζ ώ α . κ α θ ι ε ρ ώ θ η ­ κε να λατρεύονται ως θεοί σ' ολόκληρη την Α ί γ υ π τ ο . περισσότερο α π ' όλα τ' άλλα. 22. Έ τ σ ι όταν έφυγε κι εκείνη από τους ανθρώπους. στο νησί του Νείλου που βρίσκε­ ται κοντά στην π ό λ η Φ ί λ ε ς και ο ν ο μ ά ζ ε τ α ι . α π ' αυτήν ακρι- . τα θάβει τ ι μ η τ ι κ ά ανανεώνοντας έτσι το πένθος για τον Ό σ ι ρ ι . κι όταν πεθαίνει. δ έ χ τ η κ ε αθάνατες τ ι μ έ ς και θάφτηκε κοντά στη Μέμφιδα. Γ ι ' αυτό και μέχρι σήμερα. Η Ί σ ι ς . να του κάνουν κηδεία όμοια μ' ε­ κείνη του Όσιρι. που αφιερώθηκαν στον Ό σ ι ρ ι . μετά τον θάνατο του Ό σ ι ρ ι . τους π α ρ α χ ώ ρ η σ ε το ένα τρίτο της χ ώ ρ α ς για τα έξοδα τ ω ν τ ε λ ε τ ο υ ρ γ ι ώ ν και τ ω ν ά λ λ ω ν υπηρεσιών προς τους θεούς. Θέλοντας η Ί σ ι ς να προτρέψει τους ιερείς και προς το συμφέρον τους στην απόδοση τ ω ν προαναφερ­ θέντων τ ι μ ώ ν . Λ έ γ ε τ α ι ότι οι ιερείς αναλογιζόμενοι τις ευεργε­ σίες του Όσιρι και θέλοντας να ευχαριστήσουν τη βασίλισσα που τους παρακαλούσε θερμά. στη σπορά και σ' όλες τις γ ε ω ρ γ ι κ έ ς εργασίες α π ' τις οποίες ωφελείται η ανθρω­ πότητα. Οι ιεροί ταύροι. τα έκαναν όλα σύμφωνα με τις υποθή­ κες της Ί σ ι δ ο ς .

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

τα π έ τ α ξ ε ο Τ υ φ ώ ν α ς στον π ο ­ τ α μ ό . με την τ α φ ή που περιγράψαμε. λοιπόν. Λένε π ω ς από τον Όσιρι και την Ί σ ι δ α μέχρι τη βα­ σιλεία του Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ που ίδρυσε την ο μ ώ ν υ μ η π ό λ η του στην Α ί γ υ π τ ο . θεωρούν τον με­ γαλύτερο όρκο τους να ορκιστούν στον Όσιρι που αναπαύ­ εται στις Φ ί λ ε ς . ενώ κάποιοι τα λογαριάζουν λ ί γ ο λιγότερα από είκοσι τρεις χιλιάδες. Ό λ ο ι εξάλλου οι κ ά τ ο ι κ ο ι της Θ η β α ΐ δ α ς . Έ τ σ ι και οι Έ λ λ η ν ε ς . Εκείνοι που λένε π ω ς ο θεός Διόνυσος γεννήθηκε στις Θ ή β ε ς τ η ς Β ο ι ω τ ί α ς . γ ι α τ ί δεν θέλησε να τα πάρει κανείς από τους συνερ­ γούς του. τον οποίον τιμάνε από κοινού όλοι οι ιερείς τ η ς Α ι γ ύ π τ ο υ όσο και τις τριακόσιες εξήντα χοές που έχουν τοποθετηθεί τριγύρω του. αλλά τα γεννητικά όργανα. τόσο από τον τάφο που κα­ τ α σ κ ε υ ά σ τ η κ ε για τον Ό σ ι ρ ι . γιος του Δ ί α και της Σ ε μ έ λ η ς . τιμούν το γεννητικό μόριο τόσο στα μυστήρια τους όσο και στις τελετουργίες και θυσίες προς τ ι μ ή ν του θεού και το ονομάζουν φαλλό. Η Ί σ ι ς ό μ ω ς τα θεώρησε εξ ίσου άξια με τα υ­ πόλοιπα μέρη για να λάβουν θεϊκές τ ι μ έ ς . λένε. 23. παίρνοντας από την Α ί γ υ π τ ο τα όργια και τις εορτές του Διονύσου. Ως α π ό δ ε ι ξ η δείχνουν τ' α π ο ­ μεινάρια που σ ώ ζ ο ν τ α ι α κ ό μ η . Γ ι ' αυτή α κ ρ ι β ώ ς την αιτία η νήσος είναι ά β α τ η για τους τ α ξ ι δ ι ώ τ ε ς . π ρ ό σ τ α ξ ε να το τιμούν και το έκανε αντικείμενο τ η ς μεγαλύτερης λατρείας και σεβα­ σμού κ α τ ά τις τελετές και τις θυσίες προς τιμήν του θε­ ού. π ο υ είναι η αρχαιότερη περιοχή της Α ι γ ύ π τ ο υ . Τα μέρη. το έβαλε στα ιερά. τις οποίες γ ε μ ί ζουνε κάθε μέρα με γάλα οι ιερείς που ορίζονται γ ι ' αυτή τη δουλειά και θρηνούνε μνημονεύοντας τα ονόματα τ ω ν θεών. τα χρόνια που πέρασαν είναι πολύ π α ρ α π ά ­ νω από δέκα χιλιάδες. κ α τ ά τους ιερείς.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ βώς την τ α φ ή . επινοούν π ρ ά γ - . διότι κ α τ α σ κ ε ύ α σ ε ο μ ο ί ω μ α τους. ό π ω ς λένε. Ιερό Π ε δ ί ο 3 0 . του σ ώ μ α τ ο ς του Ό σ ι ρ ι που βρέθηκαν τ ι μ ή θ η κ α ν .

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

Τ έ τ ο ι ο παιδί συ­ νήθως δεν έρχεται στον κ ό σ μ ο ζ ω ν τ α ν ό . α π ο δ έ χ τ η κ ε με προθυμία τις τελετές και τα μ υ σ τ ή ρ ι α . που ανακάλυψε τι συνέβη. Ο Κ ά δ ­ μος. που τον τιμούσαν κι κιόλας. Οι αφορμές που οδήγησαν τον Ορφέα στη μετάθεση τ η ς γέννησης και τ ω ν τ ε λ ε τ ώ ν του θεού ήταν περίπου οι ε­ ξής. ως να είχε τρόπον τινά επιφανεί 3 1 ο Ό σ ι ρ ι ς στους ανθρώπους. που ήταν από τις Θήβες της Α ι γ ύ π τ ο υ . τα υιοθέτησε κ α ι . μ α ζ ί μ ε τ α άλλα του παιδιά γέννησε και τ η Σ ε μ έ λ η .ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ μ α τ α . ό π ω ς πίστευαν π ω ς έ μ ο ι α ζ ε οι Α ι γ ύ π τ ι ο ι . επειδή είχε λάβει χ ρ η σ μ ό που του έλεγε να τηρεί τα π α τ ρ ο π α ρ ά δ ο τ α θέσμια. Α υ τ ή βιάστηκε από κάποιον ά γ ν ω σ τ ο . φίλος όντας τ ω ν απογόνων του Κ ά δ μ ο υ . Σ τ α κ α τ ο π ι ν ά χρόνια. φιλοξενήθηκε από τους απογόνους του Κ ά δ μ ο υ και δ έ χ τ η κ ε εξαιρετικές τιμές στις Θ ή β ε ς . μεγαλύνοντας έτσι τον Όσιρι και α π α λ λ ά σ σ ο ν τ α ς τη διακορευμένη από την κ α τ α κ ρ α υ γ ή του κόσμου" γ ι ' αυτό κυκλοφορεί στους Έ λ λ η ν ε ς η ιστορία ότι η Σ ε μ έ λ η του Κ ά δ μ ο υ γέννησε με τον Δ ί α τον Ό σ ι ρ ι . πήρε μέρος στις τελετές και μυήθηκε στα Διονυσιακά μυστήρια. Δ ι ό τ ι όταν επισκέφτηκε την Α ί γ υ π τ ο ο Ορφέας. έμεινε έγκυος και γέννησε εφταμηνίτικο βρέφος που ήταν στην όψη ίδιο με τον Ό σ ι ρ ι . τις τελετές και τα θεολογικά ζ η τ ή μ α τ α . μετέθεσε προς χ ά ρ η τους τη γέννηση του θεού στην π ό λ η τους· όσο για τον κ ό σ μ ο . ο Ορφέας. είτε γ ι α τ ί δεν το θέλουν οι θεοί είτε γ ι α τ ί είναι αντίθετο στη Φ ύ σ η . χ ρ ύ σ ω σ ε το μωρό και του πρόσφερε τις καθιερωμένες θυσίες. Ε π ε ι δ ή είχε διδαχτεί τ η θεολογία τ ω ν Α ι γ υ π τ ί ω ν . μετέφερε την αρχαία γέννηση του Ό σ ι ρ ι στους νεότερους χρόνους και για να ευχαριστήσει τους Κ α δ μ ε ί ο υ ς καθιέρωσε καινούρια τελετουργία. τ ό σ ο από άγνοια όσο και από επιθυμία να θεωρείται ο θεός Έ λ λ η ­ νας. Τ η ν π α τ ρ ό τ η τ α του βρέφους απέδωσε στον Δ ί α . που α π ό κ τ η σ ε μ ε γ ά λ η φήμη ανάμεσα στους Έ λ λ η ν ε ς για τ η μ ο υ ­ σ ι κ ή . Ο Κ ά δ μ ο ς . όπου δίδασκε στους μυούμενους ότι ο Διόνυσος γεννήθηκε από τη Σ ε μ έ λ η και .

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

πριν τα Τ ρ ω ι κ ά 3 3 . για π α ρ ά δ ε ι γ μ α . μια γε­ νιά. γέμισαν μ' αυτήν τα θέατρα και εμφύσησαν στους μεταγενέστερους ισχυρή και α μ ε τ α κ ί ν η τ η π ί σ τ η . Α π ό τη μια. Λένε μάλιστα π ω ς οι Έ λ λ η ν ε ς έχουν γενικά την τ ά σ η να θεωρούν δικούς τους τους πιο επιφανείς ήρωες και θεούς και το ίδιο κάνουν και οι αποικίες τους. Δεδομένου π ω ς όλοι συμφωνούν ότι ο Η ρ α κ λ ή ς π ο λ έ μ η σ ε τους Γ ί γ α ν τ ε ς στο πλευρό τ ω ν Ο λ ύ μ π ι ω ν Θ ε ώ ν . τον θεωρούν γιο του Δ ί α κι από την ά λ λ η δεν έχουν να πούνε τ ί π ο τ α για τη μητέρα του. Οι άνθρωποι είτε γ ι α τ ί εξαπατούνταν από άγνοια είτε επειδή ο Ορφέας είχε μ ε γ ά λ η α ξ ι ο π ι σ τ ί α και κύρος στους σχετικούς με τα θεολογικά. ό π ω ς λένε. Ό σ ο για κείνον που γεννήθηκε από την Α λ κ μ ή ν η . Ο Η ρ α κ λ ή ς . Ο μ ο ί ω ς . μετά από δέκα χιλιάδες χρόνια και περισσότερα. λένε. όταν γεννήθηκε. ό π ω ς ε ι π ώ θ η κ ε και π α ρ α π ά ν ω . Α ρ γ ό ­ τερα. είναι Α ι γ υ π τ ι α κ ή ς κ α τ α γ ω γ ή ς και χάρη στην ανδρεία του τριγύρισε μεγάλο μέρος του κ ό σ μ ο υ κι έστησε τη στήλη σ τ η Λ ι β ύ η 3 2 - τις αποδείξεις γ ι ' αυτό παίρνουν οι Α ι γ ύ π τ ι ο ι από τους ίδιους τους Έ λ λ η ν ε ς . επειδή εκείνο τον καιρό δεν είχαν α κ ό μ η εφευρεθεί τα όπλα και οι άνθρωποι πολεμούσαν τους αντίπαλους τους με ξύλα και χρησιμοποιούσαν τα δέρματα τ ω ν ζ ώ ω ν για αμυντικό οπλι­ σ μ ό . όταν παρέλαβαν τ ο ύ τ η την ε κ δ ο χ ή οι μυθογράφοι και οι ποιητές. διότι οι Α ι γ ύ π τ ι ο ι μετρούν από εκείνη την ε π ο χ ή μέχρι τις μέρες μας πάνω από δέκα χιλιάδες χρόνια. το ρόπαλο και η λεοντή αρμόζουν στον παλαιό Η ρ α κ λ ή . ενώ από τον Τ ρ ω ι κ ό πόλεμο λιγότερα από χίλια διακόσια χρόνια. ισχυρίζονται π ω ς δεν σ υ μ ­ β ι β ά ζ ε τ α ι χρονικά η ύ π α ρ ξ η τ ω ν Γ ι γ ά ν τ ω ν με την ε π ο χ ή που λένε οι Έ λ λ η ν ε ς ότι γεννήθηκε ο Η ρ α κ λ ή ς .ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ τον Δ ί α . υιοθέτησαν τις τελετές τ ο υ . τον έλε- . αλλά μάλλον. δηλαδή. αλλά κυρίως επειδή ήταν ιδιαίτερα κ ο λ α κ ε υ τ ι κ ό να θεωρούν τον θεό Έ λ λ η ν α . 24. με την ε π ο χ ή τ η ς Γένεσης του ανθρωπίνου γένους.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

όχι γ ι α τ ί οφείλει το «κλέος» του στην Ή ρ α . μερικοί μ ά λ ι σ τ α και με τον Δ ί α . κ α τ α π ώ ς λέει ο Μ ά τ ρ ι ς 3 5 .ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ γαν Α λ κ α ί ο 3 4 και αργότερα μ ε τ ο ν ο μ ά σ τ η κ ε Η ρ α κ λ ή ς . ενώ πολλοί τον θεωρούν ίδιο με τον Π ά ν α υπάρχουν και μερικοί που λένε ότι Σ ά ρ α π ι ς είναι ο θεός που οι Έ λ λ η ν ε ς ονομάζουν Π λ ο ύ τ ω ν α . και π ω ς την ξεκαθάρισε από τα θηρία. ότι ο Η ρ α κ λ ή ς ξεκαθάρισε τη γη από τα άγρια θηρία" γεγονός που δεν ταιριάζει καθόλου με την ε π ο χ ή κοντά στον Τ ρ ω ι κ ό π ό λ ε μ ο . με τον μύθο για την Ιώ που μ ε τ α μ ο ρ φ ώ θ η κ ε σε αγελάδα. Π α ρ ο μ ο ί ω ς . Λένε επίσης π ω ς και ο Περσέας γεννήθηκε στην Α ί γ υ π τ ο και π ω ς η κ α τ α γ ω ­ γή της Ί σ ι δ ο ς μεταφέρθηκε από τους Έ λ λ η ν ε ς στο Ά ρ γ ο ς . μιας κι ήταν πατρίδα τ ο υ . Γενικά υπάρχει μ ε γ ά λ η δ ι χ ο γ ν ω μ ί α γ ι ' αυτούς τους θεούς. Με τα λεγόμενα τους συμφωνεί και η από πολλά χρόνια δοξασία που κυκλοφορεί ανάμεσα στους Έ λ ­ ληνες. 25. Τ η ν ίδια θεά άλλοι αποκαλούν Ί σ ι δ α . άλλοι με τον Διόνυσο. όταν οι άνθρωποι καταδυναστεύονταν α κ ό μ η από το μεγάλο πλήθος τ ω ν θηρίων. οπότε το μεγαλύτερο μέρος της γ η ς είχε εξημερωθεί με τη γ ε ω ρ γ ί α . τις πόλεις και το πλήθος τ ω ν κ α τ ο ί κ ω ν σ' όλη την ύπαιθρο. άλλοι Δ ή μ η τ ρ α . άλλοι Θ ε σ μ ο φ ό ρ ο . επειδή είχε την ίδια αγαθή προαίρεση με τον παλαιό Η ρ α κ λ ή . τον Ό σ ι ρ ι άλλοι λένε π ω ς είναι ίδιος με τον Σ ά ρ α π ι . κληρονόμησε τη δόξα του μ α ζ ί με το όνομα του. παρέ­ δωσε στους γ ε ω ρ γ ο ύ ς την ύπαιθρο κι εξαιτίας αυτής τ η ς ευεργεσίας τον τ ί μ η σ α ν όμοια με θεό. τ η ς οποίας το άνω μέρος είναι μέχρι και σήμερα έρημο και γ ε μ ά τ ο θηρία. άλλοι με τον Π λ ο ύ τ ω ν α . άλλοι με τον Ά μ μ ω ν α . Η ε ξ η μ έ ρ ω σ η τ η ς χ ώ ρ α ς τ α ι ­ ριάζει περισσότερο σε άνθρωπο που έζησε κ α τ ά τα πανάρ­ χαια χρόνια. ειδικότερα στην Α ί γ υ ­ π τ ο . Οι Α ι γ ύ π τ ι ο ι λένε π ω ς η . άλλοι Ή ρ α κι άλλοι με όλα μ α ζ ί τα ονόματα. Είναι φυσικό να υποθέσει κάποιος ότι το κύριο μ έ λ η μ α του Η ρ α κ λ ή ήταν εκείνη η χ ώ ρ α . άλλοι Σ ε λ ή ν η . αλλά.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

εκείνη αποκαθιστά την παλιά τους υγεία. Λ έ ν ε . π ω ς αποδείξεις γ ι ' αυτά δεν φέρνουν μύθους. 26. αν κ α τ α φ ύ ­ γουν στη θεά. αυτή τους σ ώ ζ ε ι . ό π ω ς κάνουν οι Έ λ λ η ν ε ς . ότι έμαθε την ιατρική και τη μαντι­ κή τ έ χ ν η από τη μητέρα του την Ί σ ι δ α και ότι με τους χ ρ η ­ σμούς και τις θεραπείες του ευεργετεί το ανθρώπινο γένος. επειδή η αρρώστια τους ήταν δ ύ σ κ ο λ η . Δ ι ό τ ι κ α τ ά τη διάρκεια του ύπνου παρουσιάζεται και δίνει στους ασθενείς φάρμακα για τις αρρώστιες. που είχε πέσει θύμα συνωμοσίας τ ω ν Τ ι τ ά ν ω ν και τον βρήκανε νεκρό μέσα στο νερό. ενώ πολλοί άλλοι που έχασαν τ ε λ ε ί ω ς το φως τους ή κάποιο άλλο μέρος του σ ώ μ α τ ο ς . αλλά γεγονότα καταφάνερα" ά λ λ ω σ τ ε ολόκληρη σχεδόν η ο ι κ ο υ μ έ ν η 3 6 συμ­ φωνεί μ α ζ ί τους.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ Ί σ ι ς ανακάλυψε πλήθος φαρμάκων για την υγεία τ ω ν αν­ θ ρ ώ π ω ν και π ω ς ήταν πολύ έμπειρη στην ιατρική ε π ι σ τ ή ­ μη· γ ι ' αυτό κι α π ' όταν έγινε αθάνατη. δεδομένου ότι αποδίδει ιδιαίτερες τ ι μ έ ς στην Ί σ ι δ α που φανερώνεται μέσα από τις θεραπείες τ η ς . και του ξανάδωσε ψυχή. Η ίδια μάλιστα βρήκε και το φάρμακο τ η ς αθανασίας. Οι ιερείς τ η ς Α ι γ ύ π τ ο υ υ π ο λ ο γ ί ζ ο υ ν τον χρόνο που πέρασε από τη βασιλεία του Ή λ ι ο υ μέχρι το πέρασμα του Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ στην Α σ ί α σε είκοσι τρεις χιλιάδες χρό- . Λ έ ν ε επιπλέον ότι μεθερμηνευόμενο το όνομα Ώρος δηλώνει τον Α π ό λ λ ω ν α . αλλά τον έκανε και αθάνατο. η χαρά τ η ς είναι να γιατρεύει τους ανθρώπους και να βοηθάει την ώρα του ύπνου τους όσους ζ η τ ά ν ε τη συνδρομή τ η ς . με το οποίο όχι μόνο ανέστησε από τους νεκρούς τον γιο της τον Ώ ρ ο . μετά τη μ ε τ ά σ τ α σ η του πατέρα του Όσιρι από το γένος τ ω ν ανθρώ­ π ω ν . επιδεικνύοντας φανερά τόσο την παρουσία τ η ς όσο και τις ευεργεσίες που προσφέρει στους ανθρώπους. επίσης. Φαίνεται π ω ς ο Ώρος ήταν ο τελευταίος από τους θεούς που βασίλεψε. κι όσοι την υπακούνε π α ρ α δ ό ξ ω ς γιατρεύονται· πολλούς που τους απέλ­ πισαν οι γιατροί.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

ενάντια στα κοινά έθιμα τ ω ν υ π ο λ ο ί π ω ν ανθρώπων. στα χρόνια τ η ς Ίσιδος υπήρξαν κάποια π λ ά σ μ α τ α με πολλά σ ώ μ α τ α που οι Έ λ λ η ν ε ς ονόμαζαν γ ί γ α ν τ ε ς 3 8 . Οι περισσότεροι π ά ν τ ω ς συμφωνούν ότι.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ νια. το θέρος και ο χ ε ι μ ώ ν α ς . οι αρχαιότεροι θεοί τους βασίλευαν π ά ν ω από χίλια διακόσια χρόνια. Ε π ε ι δ ή τα χρόνια είναι πάρα πολλά και προκαλούν δυσπιστία. έφτασαν κι ο ν ο μ ά σ τ η ­ καν π ο λ υ σ ώ μ α τ ο ι κ α τ ά τον μύθο. μερικοί επιχει­ ρούν να το δικαιολογήσουν λέγοντας ότι π α λ α ι ά . επειδή ήταν π ρ ό σ φ α τ η τότε η γέννηση ζ ώ ω ν μέσα από τη γ η . ε ξ α ι τ ί α ς τ η ς επιτυχίας που είχε το γεγονός .. ενώ εκείνοι . το έτος α π α ρ τ ι ζ ό τ α ν από τους τέσσερις μήνες που διαρκούσε η κάθε ε π ο χ ή . Μερικοί λένε π ω ς γεννήθηκαν από τη γ η . Κ α τ ά τους μύθους τους μ ά λ ι σ τ α . ενώ οι με­ ταγενέστεροι όχι λιγότερα από τριακόσια. Τα ίδια λένε και γ ι ' αυτούς που θεωρούνται ότι βασίλευαν τριακόσια χρό­ νια .γ ι α τ ί εκείνα τα χρόνια.. Κ α τ ά συνέπεια. ο χρόνος λο­ γαριάζονταν με τον κ ύ κ λ ο τ η ς σελήνης. δηλαδή η άνοι­ ξ η . 27. ε ξ ο ν τ ώ θ η κ α ν όλοι. α­ φού κάθε χρόνος λ ο γ α ρ ι α ζ ό τ α ν με τριάντα μέρες. δεν είναι αδύνατο να ζήσει κάποιος χίλια διακόσια χρόνια" εδώ και σήμερα. να παντρεύονται τις αδελφές τους. με τον χρόνο τ ω ν δώδεκα μ η ν ώ ν . Γ ι α τον ίδιο λόγο μερικοί Έ λ ­ ληνες αποκαλούν τα έτη «ώρους» και τις ετήσιες κ α τ α γ ρ α ­ φές «ωρογραφίες» 3 7 . ενώ άλλοι υποστηρίζουν π ω ς επειδή είχαν μεγά­ λη σ ω μ α τ ι κ ή δύναμη και εξαιτίας αυτού του γεγονότος ε­ πιδόθηκαν σε πολλά δύσκολα έργα. Ε π ί σ η ς λένε π ω ς οι Α ι γ ύ π τ ι ο ι θέσπισαν νόμο. Σ ύ μ φ ω ν α με τους μύθους τ ω ν Α ι γ υ π τ ί ω ν . όταν άνοιξαν πόλεμο με τον Δ ί α και τον Ό σ ι ρ ι . υπάρχουν ουκ ολίγοι που ζουν π ά ν ω από εκατό χρόνια. τότε που οι άνθρωποι δεν γ ν ώ ρ ι ζ α ν την κίνηση του ηλίου. και τους π α ­ ριστάνουν στους ναούς τους με μορφή τ ε ρ ά τ ω ν που ξ υ λ ο κ ο πιούνται από τον Ό σ ι ρ ι .

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

ο πιο νέος α π ' τους θεούς 1 είμαι ο Όσιρις ο βασιλεύς που εκστράτευσε σ' όλες τις χ ώ ­ ρες μέχρι τα α κ α τ ο ί κ η τ α μέρη τ ω ν Ινδιών και στις χ ώ ρ ε ς του βορρά ως τις π η γ έ ς του Ί σ τ ρ ο υ 4 1 και πάλι στα υ π ό λ ο ι π α μέρη μέχρι τον Ω κ ε α ν ό . Ε γ ώ είμαι η μ ε γ α λ ύ τ ε ρ η θυγατέρα του πιο νέου θεού. Κ α ι δεν υπάρχει τόπος τ η ς οικουμένης όπου να μην έφτασα. παρά ο βασιλιάς. γεννήθηκα από σπόρο συγγενή με την ημέρα.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ αυτό στην π ε ρ ί π τ ω σ η της Ί σ ι δ ο ς ' εκείνη είχε παντρευτεί τον αδελφό της τον Ό σ ι ρ ι . εκδικήθηκε τον φόνο του συζύγου τ η ς . διαδίδοντας σε όλους αυτά . του Κρόνου" είμαι γυναίκα και αδελφή τ ο υ βασιλέως Όσιρί" ε γ ώ είμαι η π ρ ώ τ η που ανακάλυψε κ α ρ π ό για τους ανθρώπους· ε γ ώ είμαι η μητέρα του βασιλέως Ώρου' ε γ ώ είμαι αυτή που ανατέλλει στον αστερισμό του Κ υ ν ό ς 4 0 . α π ' όπου ονομάστηκε και ο Διόνυσος Ν υ σ α ί ο ς . ενώ στο γ α μ ή λ ι ο συμβόλαιο οι μελλό­ νυμφοι συμφωνούν π ω ς ο γ α μ π ρ ό ς θα πειθαρχεί σε όλα σ τ η νύφη. βλαστάρι από όμορφο κι ευγενικό α β γ ό . Κ α ι π ω ς υπάρχει από μια στήλη για κάθε θεό γ ρ α μ μ έ ν η με τα ιερά γ ρ ά μ μ α τ α . Χ α ί ρ ε . η βασίλισσα όλων τ ω ν χ ω ρ ώ ν .ε γ ώ έκτισα τ η Β ο ύ β α σ τ ο . Σ τ η σ τ ή λ η του Ό σ ι ρ ι η επιγραφή λέει: « Π α τ έ ρ α ς μου είναι ο Κρόνος. και στους απλούς ανθρώπους να κυβερνάει η γυναίκα τον άντρα 3 9 . που με εκπαίδευσε ο Ε ρ μ ή ς . ε π ι κ ρ ά τ η ­ σε να έχει περισσότερες τ ι μ έ ς και δύναμη η βασίλισσα. χαίρε Α ί γ υ π τ ο ς που με ανέθρεψες». Σ τ η στήλη τ η ς Ί σ ι δ ο ς υπάρχει η επιγρα­ φή: « Ε γ ώ είμαι η Ί σ ι ς . κι όταν εκείνος πέθανε ο ρ κ ί σ τ η ­ κε να μη σμίξει με άλλον άντρα. και όσα ε γ ώ νομοθέτησα κανείς δεν μπορεί να καταργήσει. Δεν αγνοώ δε ότι σύμφωνα με μερικούς ιστορικούς οι τάφοι τ ο ύ τ ω ν τ ω ν θεών βρίσκονται στη Ν ύ σ α της Α ρ α ­ βίας. Γ ι ' αυτές α κ ρ ι β ώ ς τις αιτίες. Ε ί μ α ι ο μεγαλύτερος γιος του Κ ρ ό ­ νου. βασίλευσε με απόλυτο σεβασμό προς τους νό­ μους και έγινε αιτία να χορηγηθούν του κ ό σ μ ο υ τα κ α λ ά στους ανθρώπους.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

κ α τ ά το π α ρ ά δ ε ι γ μ α του ιερα­ τείου τ η ς Α ι γ ύ π τ ο υ 4 2 . Τ ό σ α . Σ τ η Β α β υ λ ω ν ί α . έχουνε φθαρεί από τον χρόνο. διόρισε ιερείς. γ ι α τ ί κίνδυνοι μεγάλοι περι­ μένουν όποιον αποκαλύψει στον λαό την απόρρητη γ ν ώ σ η τ ο ύ τ ω ν τ ω ν θεών. Α κ ό μ α και οι Α θ η ν α ί ο ι . είναι άποικοι τ ω ν Σ α ϊ τ ώ ν από την Α ί γ υ π τ ο και προσπαθούν να φέρουν απο­ δείξεις γ ι ' αυτή τη συγγένεια. αφού ε γ κ α τ α σ τ ά θ η κ ε στον Ε υ φ ρ ά τ η π ο τ α μ ό . επειδή οι ιερείς τα παρέλαβαν ως απόρρητο μ υ σ τ ι κ ό που δεν πρέπει να αποκαλύψουν και δεν επιθυμούν να φανερώ­ σουν την αλήθεια στον κ ό σ μ ο . στο Α ρ γ ό ς και π ω ς οι λαοί τ ω ν Κ ό λ χ ω ν στον Πόντο και τ ω ν Ιουδαίων μ ε τ α ξ ύ Α ρ α β ί α ς και Σ υ ρ ί α ς ιδρύθηκαν ως αποικίες από ανθρώπους που έφυγαν από εκεί. η πολιτεία τους . Γ ι ' αυτό και σ' ετούτους τους λαούς. Σ χ ε τ ι κ ά με την ταφή τ ω ν θεών τ ο ύ τ ω ν δεν υπάρχει κ α μ ί α ομοφωνία.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ που ο ίδιος ανακάλυψα». ονομασία που φέ­ ρανε από το Ά σ τ υ τ η ς Α ι γ ύ π τ ο υ . πάρα πολλές αποικίες α π λ ώ θ η κ α ν από την Α ί γ υ π τ ο σ' όλην την οικουμένη. Ε π ι π λ έ ο ν . που κάνανε αστρονομικές π α ρ α τ η ρ ή ­ σεις. λένε. μπορεί κάποιος να διαβάσει από τα γραμμένα στις στήλες. ότι είναι οι μόνοι από τους Έ λ λ η ν ε ς που αποκαλούν την π ό λ η ά σ τ υ . για π α ρ ά δ ε ι γ μ α . Λ έ ν ε επίσης π ω ς και οι άποικοι που έφυγαν μ α ζ ί με τον Δαναό από την Α ί γ υ π τ ο ε γ κ α τ α σ τ ά θ η κ α ν στην αρχαιότερη σχεδόν ελληνική π ό λ η . φυσικούς και α­ στρολόγους. οδήγησε αποίκους ο Β ή λ ο ς που θεωρούνταν γιος του Ποσειδώνα και της Λ ι β ύ η ς . τα περισσότερα. 28. έθιμο που μεταφέρθηκε από την Α ί γ υ π τ ο . λένε. τα υπόλοιπα. υπάρχει η παράδοση από παλαιά να γίνεται π ε ρ ι τ ο μ ή στα αγόρια που γεννιούνται. μιμούμενοι τους Α ι γ υ π τ ί ο υ ς ιερείς. που οι Β α β υ λ ώ ν ι ο ι τους ονομάζουν Χ α λ δ α ί ο υ ς . απαλλαγμένους από φόρους και κάθε είδους υ­ π ο χ ρ έ ω σ η προς το κράτος. Α υ τ ό ς . Οι Α ι γ ύ π τ ι ο ι λοιπόν λένε ότι μετά α π ' αυτά.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

γ ι ' αυτό τον θεώρησαν δι­ φυή. λένε. Α ι γ ύ π τ ι ο ι . όταν παρέλαβε την ηγεμονία.ό π ω ς . Ό μ ο ι α μ' αυτόν. την ελληνική και τη βαρβαρική. ένεκα τ η ς συγγένειας. ό π ω ς στην Α ί ­ γ υ π τ ο είναι οι γ ε ω ρ γ ο ί από τους οποίους προέρχονται οι μ ά χ ι μ ο ι . και κ α τ α σ τ ρ ά φ η κ α ν οι σοδειές και πλήθος μ α ζ ί αν­ θ ρ ώ π ω ν . που ασκούσαν τα χ ε ι ρ ω ν α κ τ ι κ ά ε π α γ γ έ λ μ α τ α και εκτελούσαν τις πιο ανα­ γκαίες λειτουργίες. Ε π ι π λ έ ο ν μερικοί από τους ηγεμόνες τ ω ν Α θ η ­ ναίων ήταν. αργότερα κατάφερε να γίνει Αθηναίος π ο λ ί τ η ς και να πάρει τη βασιλεία 4 4 . που έπεσε ο­ μ ο λ ο γ ο υ μ έ ν ω ς μ ε γ ά λ η ξηρασία. ο Ερεχθέας έφερε από την Α ί γ υ π τ ο στην Α θ ή ν α .δεύτερη τ ά ξ η οι γ ε ώ μ ο ρ ο ι που όφειλαν να έχουν όπλα και να υπερασπίζονται την π ό λ η τους. θεωρούν π ω ς και ο Ε ρ ε χ θ έ α ς . Α υ τ ό ς . μισό θηρίο μισό άνθρωπο. Κ ά π ο τ ε . ενώ είναι φανερό σε όλους ότι είχε διπλή π ο λ ι τ ι κ ή υ π ό σ τ α σ η . μ ε γ ά λ η π ο σ ό τ η τ α σταριού. είχε δ ι τ τ ή φύση και οι Αθηναίοι δεν μπορούσαν από την πλευρά τους να δώσουν την αληθινή ε ξ ή γ η σ η τ η ς διπλής του φύσης. φέρνοντας τα ήθη και τις συνήθειες τ η ς Α ι γ ύ π τ ο υ . σ' όλο τον κ ό σ μ ο εκτός από την Α ί γ υ π τ ο .και τελευταίο μέρος οι τ ε χ ν ί τ ε ς . θέσπισε τις τελετουρ­ γίες της Δ ή μ η τ ρ α ς στην Ελευσίνα και ίδρυσε τα μυστήρια. π α ρ α π λ ή σ ι α τ ά ξ η υπάρχει και στους Α ι γ υ π τ ί ο υ ς . για π α ρ ά δ ε ι γ μ α .. ο Π έ τ η ς 4 3 . όπου οι άνθρωποι χ ω ρ ί ζ ο ν τ α ν σε τρία μ έ ρ η . που ήταν Α ι γ υ π τ ι α κ ή ς κ α τ α γ ω γ ή ς . οι Αθηναίοι τον έκαναν βασιλιά. ο πατέρας του Μενεσθέα. χάρη στον ιδιαίτερο χαρακτήρα τούτης τ η ς χ ώ ρ α ς . Π ρ ώ τ ο μέρος οι λεγόμενοι ευπατρίδες που είχαν τη μ ε γ α λ ύ τ ε ρ η μόρφωση και τους εκτιμούσαν π ά ν ω α π ' όλους. που π ή γ ε στην Τ ρ ο ί α και ήταν εμφανώς Α ι γ ύ π τ ι ο ς . με τις π α ρ α κ ά τ ω αποδείξεις. Σε αντα­ πόδοση της ευεργεσίας τ ο υ . Κ α ι η παράδοση ότι η θεά π α ρ ο υ σ ι ά σ τ η κ ε στην Α τ τ ι κ ή δημιουρ- . έγινε βασιλιάς τ ω ν Α θ η ­ ναίων.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ έχει την ίδια δ ι ά τ α ξ η και διαίρεση με εκείνη τ ω ν Α ι γ υ π τ ί ω ν . 29.. ό π ω ς τους ιερείς οι Α ι γ ύ π τ ι ο ι .

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

επειδή. κ α θ ώ ς μου φαίνεται. λοιπόν. θα περιγράψουμε π ε ρ ι λ η π τ ι κ ά τη χ ώ ρ α . Σ τ η συνέχεια. έκρινα τους ισχυρισμούς τους ανάξιους περιγραφής. και τόσο στη μορφή όσο και στα ήθη μοιάζουν πολύ με τους Α ι γ υ π τ ί ο υ ς . επειδή είναι τόσο ένδοξη. πιο πολύ από διάθεση οικειοποίησης παρά από φιλαλήθεια. Ε π ι π λ έ ο ν . Είναι επίσης οι μόνοι Έ λ λ η ν ε ς που ορκίζονται στην Ί σ ι δ α . Γ ε ν ι κ ά . τηρουμένων τ ω ν αναλογιών τ η ς ιστορίας. Α ρ κ ε ­ τ ά . Λένε και πολλά άλλα π α ρ α π λ ή σ ι α . ως δώρο τ η ς Δ ή μ η τ ρ α ς . όσα ειπώθηκαν για τους θεούς τ ω ν Α ι γ υ π τ ί ω ν . γ ι α τ ί οι καρποί που πήραν το όνομα τ η ς τότε έφτασαν στην Αθήνα και γ ι ' αυτό τον λόγο φάνηκε ωσάν να εφευρέθηκε εξαρχής ο σπόρος. ισχυρίζονται π ω ς η Αθήνα είναι αποι­ κία τους. οι Α ι γ ύ π τ ι ο ι λένε π ω ς οι προγονοί τους έστειλαν πολλές αποικίες σε πολ­ λά μέρη της οικουμένης. τότε τους παρου­ σιάστηκε η Δ ή μ η τ ρ α και του δώρισε τα σιτηρά. οι τελετές και τα μυστήρια τ η ς θεάς. π ρ ά γ μ α που είναι λ ο γ ι κ ό . τόσο επειδή οι βασιλιάδες τους είχαν υπεροχή όσο και λ ό γ ω του υπερβολικά μεγάλου π λ η ­ θυσμού τους. 30. Σ υ μ φ ω ν ο ύ ν και οι Α θ η ­ ναίοι ότι όταν ήταν βασιλιάς ο Ερεχθέας κι είχαν ήδη εξα­ φανιστεί οι καρποί τ η ς γ η ς από ανομβρία. Δεδομένου ό μ ω ς ότι §εν φέρνουν κάποια από­ δειξη ούτε κάποιος αξιόπιστος συγγραφέας τα παραδίδει. τον Νείλο και τα λοιπά αξιομνημόνευτα θέματα. τότε οργανώθηκαν στην Ελευσίνα.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ γήθηκε εκείνη την ε π ο χ ή . Α π ό τα δυτικά την οχυρώνει η έρημος της Λ ι β ύ η ς . Η Α ί γ υ π τ ο ς εκτείνεται κ α τ ά κύριο λόγο από βορρά προς νότο και θεωρείται π ω ς ξ ε χ ω ρ ί ζ ε ι σε φυσική ο χ ύ ρ ω σ η και ομορφιά απ όλες τις υπόλοιπες χ ώ ρ ε ς που έχουν γίνει βασίλεια. Οι θυσίες κ α θ ώ ς και οι αρχαίες τελετές τ η ­ ρούνται από τους Αθηναίους ό π ω ς α κ ρ ι β ώ ς από τους Α ι γ υ ­ πτίους· διότι οι Ε υ μ ο λ π ί δ ε ς προέρχονται από τους ιερείς τ η ς Α ι γ ύ π τ ο υ ενώ οι Κ ή ρ υ κ ε ς από τους «παστοφόρους» 4 5 .

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

Η ά μ μ ο ς σ κ ε π ά ζ ε ι την επιφάνεια του νερού και κάνει τη λ ί μ ν η παρόμοια με τη στεριά. επιφυλάσσει απροσδόκητους κινδύνους. Ό σ ο για τα ανατολικά. που προεκτείνεται σε μ ε γ ά λ η έ­ κ τ α σ η κ α τ ά μήκος τ ω ν συνόρων τ η ς . Α ν ά μ ε σ α στην Κ ο ί λ η Σ υ ρ ί α και στην Α ί γ υ π τ ο υπάρχει μια λ ί μ ν η .ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ με τα πολλά άγρια θηρία. Έ τ σ ι λοιπόν. εκείνους που περπατούν π ά ν ω τ η ς . γ ι α τ ί η λ ά σ π η ε μ π ο δ ί ζ ε ι το κ ο ρ μ ί να κινηθεί. Γ ι α τ ί κ α θ ώ ς π α τ ι έ τ α ι η ά μ μ ο ς βουλιάζει. ο τ ό π ο ς δεν είναι μήτε βατός μήτε . αλλά σιγά σιγά. τόσο που δεν την ξ ε χ ω ρ ί ζ ε ι ς . τη λένε Σ ε ρ β ω ν ί δ α και στους άπειρους τ α ξ ι δ ι ώ τ ε ς . τα λεγόμενα Β ά ρ α ­ θρα. δεν υπάρχει πλέον τρόπος διαφυγής μήτε σ ω τ η ρ ί α . από παντού απλώνονται α μ μ ό λ ο φ ο ι μεγάλοι. υπάρχουν οι κ α τ α ρ ρ ά κ τ ε ς του Ν ε ί λ ο υ και τα βουνά που συνορεύουνε μ' αυτούς" διότι από την Τ ρ ω γ λ ο δ υ τ ι κ ή 4 6 και τα πέρατα της Α ι θ ι ο π ί α ς . Α π ό τον νότο. πολύ στενή στο π λ ά τ ο ς . με τεράστιο βάθος που φτάνει σε μήκος τα διακόσια στάδια. Ό π ο ι ο ν τον καταπίνει τέτοιο τ έ λ μ α δεν μπορεί να κ ο λ υ μ π ή σ ε ι . ένα μέρος οχυρώνει ο π ο τ α μ ό ς . πολλοί που αγνοούσαν την ιδιαιτερότητα του τ ό π ο υ . ξ ε γ ε λ ώ ν τ α ς .έτσι που είναι ανακατεμένη η ά μ μ ο ς με το νερό κι αλλοιώνεται ο χαρακτήρας και τ ω ν δυο. αλλά και δεν μπορεί να βγει έ ξ ω . ενώ μ ε γ ά λ ο μέρος το α γ κ α λ ι ά ­ ζει έρημος και τ ε λ μ α τ ώ δ ε ι ς εκτάσεις. από πανουρ­ γία λες. σαν κορ­ δέλα. και που είναι τόσο άνυδρη κι υπάρχει τέτοια έλλειψη τροφής ώ σ τ ε το πέρασμα της δεν είναι μόνο επίπονο αλλά και πολύ επικίνδυνο. νοτιάδες φυσάνε συχνά και σ η κ ώ ν ο ν τ α ι μεγάλες π ο σ ό τ η τ ε ς ά μ μ ο υ . επί πεντέμισι χιλιάδες στάδια δεν είναι εύκολο μήτε να ταξιδέψεις τον π ο τ α μ ό μήτε να πας π ε ζ ή . εξαφανίστηκαν μ α ζ ί με ολόκληρες στρατιές. γ ι α τ ί δεν έχει σταθερό σημείο να π α τ ή σ ε ι . και. μέχρι να το πάρουν είδηση και ν' αρχίσουν να βοηθάνε ο ένας τον άλλο. κ α θ ώ ς έχασαν το έδαφος κ ά τ ω α π ' τα πόδια τους. Δ ι ό τ ι το π λ ά τ ο ς του νερού είναι στενό. αν δεν έχεις γενναία βασιλική βοήθεια ή τ ο υ λ ά χ ι σ τ ο ν πολύ μ ε γ ά λ η χ ρ η μ α τ ο δ ό τ η σ η .

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

το Α ι γ ύ π τ ι ο π έ λ α γ ο ς . αλλά α κ ό μ α και στα χρόνια μας δεν φαίνεται να υπολείπεται τ ω ν ά λ λ ω ν στα αρχαία χρόνια.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ π λ ω τ ό ς . Σ τ α αρχαία χρόνια. που την προστατεύει.γ ι α τ ί από το Παραιτόνιο της Λ ι β ύ η ς έως την Ι ό π η τ η ς Κ ο ί λ η ς Σ υ ρ ί α ς η α π ό σ τ α σ η είναι σχεδόν πέντε χιλιάδες στά­ δια και δεν βρίσκεις ασφαλές λιμάνι εκτός από τον Φ ά ρ ο 4 7 . Σ υ ν ε π ώ ς . Με τέτοιες ιδιότητες που έχουν οι εν λ ό γ ω εκτάσεις το όνομα τους είναι πολύ ταιριαστό. ό π ω ς είπαμε. Τ ώ ρ α που μιλήσαμε για τις τρεις πλευρές που οχυ­ ρώνουν την Α ί γ υ π τ ο από ξηράς. Ο παράπλους τ η ς Α ι γ ύ π τ ο υ είναι π ο ­ λύ μακρύς ενώ η α π ό β α σ η στην ξηρά είναι σχεδόν α κ α τ ό ρ ­ θ ω τ η . καταπλέουν γε­ μάτοι χαρά προς τη στεριά και τότε τα σκάφη τους προσα­ ράζουν και ναυαγούν εκεί που δεν το π ε ρ ι μ έ ν ο υ ν υπάρχουν και μερικοί που δεν διακρίνουν τη στεριά. μιας κι η ά μ μ ο ς α κ ό μ η από τις όχθες γλιστράει μ α ζ ί τους προς τον βυθό. και προσαράζουν άλλοι σε έλη και βάλτους και άλ­ λοι στην έρημο. Η τ έ τ α ρ τ η λοιπόν πλευρά βρέχεται ολό­ κληρη από θάλασσα χ ω ρ ί ς λιμάνια. λοιπόν. ν ο μ ί ζ ο ν τ α ς ότι γ λ ί τ ω σ α ν τους κινδύνους του π ε λ ά γ ο υ ς . Η Α ί γ υ π τ ο ς . στην α κ τ ή κ α τ ά μήκος όλης σχεδόν τ η ς Α ι γ ύ π τ ο υ . είναι από παντού φυσικά ο χ υ ρ ω μ έ ­ νη. α π λ ώ ν ε τ α ι μια λωρίδα ά μ μ ο υ που δεν διακρίνε­ ται από τους ναυτικούς που δεν την ξέρουν. είχε περισσότερες από δ ε κ α ο χ τ ώ χ ι λ ι ά - . κ α θ ώ ς ονομάζονται Βάραθρα. 31. όσοι μπαίνουν σ' αυτά τα μέρη βουλιάζουνε και δεν έχουν να λάβουν κ α μ ι ά βοήθεια. θα προσθέσουμε σ' αυτές και την τελευταία. ξεπερνούσε σε π υ κ ν ό τ η τ α πληθυσμού σχε­ δόν όλες τις γ ν ω σ τ έ ς χ ώ ρ ε ς του κ ό σ μ ο υ . Το σ χ ή μ α της είναι μακρόστενο. επειδή είναι π ο λ ύ χ α μ η λ ή . Η παρα­ θαλάσσια πλευρά τ η ς έχει μ ή κ ο ς δυο χιλιάδες στάδια ενώ τα μεσόγεια φτάνουν σε μήκος τα έ ξ η χιλιάδες στάδια. έτσι. Πέρα α π ' αυτά.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

ενώ το μέρος προς την Αραβία χύνεται σε τέλματα τεράστια και λίμνες μεγάλες. στα αρχαία χρόνια ή­ ταν κάπου ε π τ ά εκατομμύρια και στην εποχή μας δεν είναι μικρότερος [των τριών].πότε στρέφεται προς την ανατολή. Είναι το μεγαλύτερο α π ' όλα τα π ο τ ά μ ι α και διασχίζει εκτεταμένες περιοχές σ χ η μ α τ ί ζ ο ν τ α ς μεγάλες κ α μ π έ ς . και άφησαν αθάνατα μνημεία της δόξας τους. Κατηφορίζοντας. από τα όρη της Αιθιοπίας μέχρι την εκβολή του στη θάλασσα. όπου η χ ώ ρ α είναι απρόσιτη. στην έρημο. λένε. Οι π η γ έ ς του βρίσκονται σε μέρη ά γ ν ω σ τ α . Γ ι ' αυτό και ιστορείται π ω ς οι αρ­ χαίοι βασιλείς έκαναν στην Α ί γ υ π τ ο έργα μεγάλα και θαυ­ μαστά. Ο Νείλος κυλάει από νότο προς βορρά. επειδή υπήρχαν πολλά εργατικά χέρια. στα πέρατα της Αιθιοπίας. καθώς το νερό του σκορπίζεται και στις δυο ηπείρους 5 0 . στις όχθες των οποίων ζουν πολλές φυλές ανθρώπων. μαζ ί με τις κ α μ π έ ς που σχηματίζει. Ολόκληρος ο πληθυσμός. μειώνεται ο όγκος του όλο και περισσότερο. Α π ό το νερό που αποσχίζεται το μέρος που αποκλίνει προς τη Λιβύη το καταπίνει η άμμος. 32. αριθμός που διατηρήθηκε μέχρι την ε π ο χ ή μας. όπως βλέπουμε να έχει κ α τ α ­ γραφεί στα ιερά αρχαία. είναι κάπου δώδεκα χιλιάδες στάδια. ενώ στα χρόνια του Πτολεμαίου του Λ ά γ ο υ δες 49 48 καταμετρήθηκαν π ά ν ω από τριάντα χιλιά­ οικισμοί. άλλοτε στρέφοντας προς την ανατολή και την Αρα­ βία κι άλλοτε προς τη δύση και τη Λιβύη· το μήκος του. π ό τ ε προς τη . εξ αιτίας του υπερ­ βολικού καύσωνα. Μπαίνοντας στην Α ί γ υ π τ ο έχει πλάτος αλλού δέκα στάδια αλλού λιγότερα και ο ρους του δεν είναι ευθύς αλλά σ χ η μ α τ ί ζ ε ι του κόσμου τ ι ς κ α μ π έ ς . Τ ώ ρ α θα μιλήσουμε για τη φύση του ποταμού και τα ιδιαίτερα χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ά της χ ώ ρ α ς .ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ δες πόλεις και κωμοπόλεις. η ο­ ποία έχει απίστευτο βάθος. Αλλά τούτα θα τα αναφέ­ ρουμε με λεπτομέρειες λίγο π α ρ α κ ά τ ω .

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

με πολλούς τεράστιους βράχους που εξέχουν από το νερό και σ κ ί ζ ο ν τ α ς το ρεύμα του π ο τ α μ ο ύ το κάνουν α κ ό μ η πιο βίαιο και. που καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος τ η ς π α ρ α π ο τ ά ­ μιας περιοχής και σ χ η μ α τ ί ζ ο υ ν στενά και α π ό τ ο μ α φαράγ­ για· το νερό μπαίνει μέσα τους και κατευθύνεται προς την πεδιάδα στον νότο επί μ ε γ ά λ η α π ό σ τ α σ η . αλλά κανένας δεν μπορεί να πλεύσει κόντρα στο ρεύμα. κι ανάμεσα τους ένα μ ε γ ά λ ο . η κ α τ ε β α σ ι ά του π ο τ α μ ο ύ είναι τόσο ο ρ μ η τ ι κ ή και βίαιη που φαίνεται να μη διαφέρει καθόλου α π ' την ορμή του βέ­ λους.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ δύση και φτάνει να στρέφεται και προς τον νότο. Είναι μια περιοχή μήκους δέκα σταδίων μόνο. ο Νείλος είναι ο μόνος που δεν ρέει με βία και με ορμητικά κ ύ μ α τ α . τραχιά και γ ε μ ά τ η φαράγγια. όταν ο άνεμος είναι αντίθετος. όπου υπάρχει και α ξ ι ό λ ο γ η π ό λ η . Ό λ ο ς ο ενδιάμε­ σος χ ώ ρ ο ς γ ε μ ί ζ ε ι αφρούς από την ανάστροφη πορεία του νερού και προξενεί δέος σε όσους π λ η σ ι ά ζ ο υ ν π ρ ά γ μ α τ ι . όταν οι σκόπε­ λοι σ κ ε π ά ζ ο ν τ α ι α π ' το νερό και η σ τ ά θ μ η του νερού κ α λ ύ ­ πτει τις κ α κ ο τ ο π ι έ ς . ο μ ώ ν υ μ η με το νησί. τα περισσότερα στην Α ι θ ι ο π ί α . που την έκτισε ο Κ α μ β ύ σ η ς και τ η ς έδωσε το όνομα . με μεγαλύτερο α π ' ό­ λους αυτόν στα σύνορα Α ι θ ι ο π ί α ς και Α ι γ ύ π τ ο υ . μιας κι η ορμή του π ο τ α μ ο ύ είν' ανώτερη από κάθε ανθρώπινη επινόηση. Τ η ν περίοδο που ο Νείλος φουσκώνει. μέχρι να ξαναπά­ ρει τη φυσική του ροή. Ο π ο τ α μ ό ς περιλαμβάνει στα νερά του και νησιά. επειδή το εμποδίζουν και το γυρνούν προς τα π ί σ ω . μερικοί καταφέρνουν να κατέβουν τους κ α τ α ρ ρ ά κ τ ε ς . Τ έ ­ τοιοι κ α τ α ρ ρ ά κ τ ε ς υπάρχουν πολλοί. σ χ η μ α τ ί ζ ο ν τ α ι δίνες θαυμαστές. τη Μ ε ρ ό η . αλλά είν' α­ π ό τ ο μ η και κλείνεται από γ κ ρ ε μ ο ύ ς που συγκλίνουν και σ χ η μ α τ ί ζ ο υ ν στενή δίοδο. εκτός από τους λεγόμενους κ α τ α ρ ρ ά κ τ ε ς . γ υ ρ ν ώ ν τ α ς το ρεύμα του προς τα π ί σ ω . Δ ι ό τ ι περνάει ανάμεσα από βουνά. 33. Με τέτοια υ π ε ρ ο χ ή ως προς όλα τα π ο τ ά μ ι α .

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗ! .

Γενικά. Σ τ η ν Α ί γ υ π τ ο . Έ χ ε ι μάλιστα και ούκ ολίγες πόλεις. Σε κάθε σ τ ό μ α υπάρχει π ό λ η περιτειχισμέ­ νη που χ ω ρ ί ζ ε τ α ι στα δυο από το π ο τ ά μ ι και ενώνει τις εκατέρωθεν πλευρές τ η ς εκβολής με π λ ω τ έ ς γέφυρες και σκοπιές στα κ α τ ά λ λ η λ α σημεία. ο Νείλος. κ α θ ώ ς χ ω ρ ί ζ ε τ α ι σε πολλά μέ­ ρη. ώ σ τ ε όσοι ακούνε τον αριθμό δεν τον πιστεύουν εύκολα' εκτός από την περιοχή του λεγόμενου Δ έ λ τ α . προς την πλευρά της Λ ι β ύ η ς . που δεν υπάρχει λόγος να αναφερθούν. αργύρου. πιθήκους κυνοκεφάλους και παντός είδους θηρία. Το νησί διαθέτει και μεταλλεία χρυσού. Το π ρ ώ τ ο από την ανατολή λέγεται Π η λ ο υ σ ι α κ ό . Λ έ ν ε π ω ς έχει μήκος τρεις χιλιάδες στάδια και π λ ά τ ο ς χίλια. και στο μέγεθος είναι κ α τ ά πολύ μεγαλύτερο από τα υπόλοιπα νησιά τ ο ύ τ η ς της περιο­ χ ή ς . σιδήρου και χαλ­ κ ο ύ . με κυριότερη τη Μ ε ρ ό η . υπάρχει έρημος με αμμόλοφους που έχουν άπειρη π ο σ ό τ η τ α ά μ μ ο υ ενώ προς την Α ρ α β ί α α π ό τ ο μ ο ι γ κ ρ ε μ ο ί . σ χ η μ α τ ί ζ ε ι το λεγόμενο Δ έ λ τ α . σ τ ό μ α τ α . είναι τόσα τα νησιά που σ χ η μ α τ ί ζ ε ι ο π ο τ α ­ μός. που ονομάστηκε έτσι από το σ χ ή μ α του. Σ ε β ε ν νυτικό. εκ τ ω ν οποίων άλλα πο­ τ ί ζ ο υ ν και καλλιεργούν κεχρί οι Α ι θ ί ο π ε ς ενώ άλλα είναι γ ε μ ά τ α φίδια. Φ α τ ν ι τ ι κ ό . Σ τ α πέριξ του νησιού. Το σ χ ή μ α του νησιού λένε π ω ς μοιάζει με μακρουλή ασπίδα. τ ε χ ν η τ ά . Ο Νείλος χύνεται στη θάλασσα με επτά εκβολές. το δεύτερο Τ α ν ι τ ι κ ό και μετά με τη σειρά Μενδήσιο. Υ π ά ρ χ ο υ ν ό μ ω ς κι άλλα σ τ ό μ α τ α . Οι πλευρές του σ χ η μ α τ ί ζ ο ν τ α ι από τα εξωτερικά παρακλάδια του π ο τ α μ ο ύ ενώ τη βάση α ν α π λ η ­ ρώνει το πέλαγος που δέχεται τις εκβολές του π ο τ α μ ο ύ .ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ τ η ς μητέρας του Μερόης. έχει επίσης έβενο πολύ και κάθε λ ο γ ή ς π ο λ ύ τ ι μ ε ς πέ­ τρες. τόσο που είναι απρόσιτα στους ανθρώπους. στη συνέχεια το Β ο λ β ί τ ι ν ο και τελευταίο το Κ α ν ω βικό που μερικοί ονομάζουν και Η ρ α κ λ ε ω τ ι κ ό . τα υπόλοιπα νησιά είναι π ά ν ω από ε π τ α κ ό σ ι α . Α π ό την Π η λ ο υ σ ι α κ ή εκ­ βολή αρχίζει τ ε χ ν η τ ή διώρυγα που φτάνει μέχρι τον Α ρ α - .

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

που μοιάζει στο σ χ ή μ α με τη Σ ι ­ κελία. Π ρ ώ τ ο ς ανέλαβε να την κατασκευάσει ο Ν ε κ ώ ς . κι έπειτα πάλι έκλει­ νε α μ έ σ ω ς . γ ι α τ ί του είπαν π ω ς αν κόψει τον ισθμό. και μετά α π ' αυτόν ο Πέρσης Δαρείος 5 1 που π ρ ο χ ώ ρ η σ ε το έργο ως ένα σημείο αλλά τελικά το άφησε α ν ο λ ο κ λ ή ρ ω τ ο . Τ ο υ Δ έ λ τ α . η ο ν ο μ α ζ ό μ ε ν η Αρσινόη. την τέλειωσε ο δεύτερος Π τ ο λ ε μ α ί ο ς και στο πιο καί­ ριο σημείο επινόησε ένα εξαιρετικό είδος φ ρ ά γ μ α τ ο ς . ενώ η βάση του. φέρνει συνέχεια φρέσκια λ ά σ π η . Γ ι α τ ί δεν παρέχουν . θα προκαλέσει π λ η μ μ ύ ρ α στην Α ί γ υ π τ ο . Κ α θ ώ ς το ρεύμα του Ν ε ί λ ο υ είναι ήρεμο. μ' έναν μ η χ α ν ι σ μ ό του οποίου η χρήση αποδεί­ χ τ η κ ε ιδιαίτερα ε π ι τ υ χ ή ς . λ ό γ ω του σ χ ή μ α τ ο ς του κ ο χ λ ί α ς . ενώ στην εκβολή του υπάρχει π ό λ η . τ ώ ρ α . όποτε ήταν να περάσει καράβι. Το π ο τ ά μ ι . κ α τ ε β ά ζ ε ι πολύ και ποικίλο χ ώ μ α και στα βαθουλά μέρη λ ι μ ν ά ζ ε ι . με α π ο τ έ λ ε σ μ α να δημιουργούνται έλη όπου φυτρώνουν κάθε λογής φυτά. Ε κ ε ί φυτρώνουνε ρίζες μέ κάθε είδους γεύση κ α θ ώ ς και καρποί και βλαστάρια ξε­ χ ω ρ ι σ τ ο ύ είδους που συντελούν τα μάλα στην αυτάρκεια τ ω ν απόρων και τ ω ν αδύναμων ανθρώπων. Είναι π ρ ο σ χ ω σ ι γ ε ν ή ς . ο γιος του Ψ α μ μ ή τ ι χ ο υ . που άνοιγε. 34. κάθε πλευρά έχει μήκος επτακόσια πενήντα στάδια. Τ ο ύ τ η η ν η σ ι ω τ ι κ ή περιοχή κ ό β ε τ α ι από πολλά τε­ χ ν η τ ά κανάλια κι έχει την καλύτερη γη-της Α ι γ ύ π τ ο υ . Ο π ο τ α μ ό ς που περνάει από τη διώρυγα αυτή ονομάζεται Π τ ο λ ε μ α ί ο ς από τον κ α τ α σ κ ε υ α ­ στή τ η ς . και οι άνθρωποι ποτίζουνε με ευκολία την έ κ τ α σ η μ' ένα μ η χ ά ν η μ α που επινόη­ σε ο Α ρ χ ι μ ή δ η ς από τις Σ υ ρ α κ ο ύ σ ε ς και ονομάζεται. που βρέχεται από τη θάλασσα. με άριστη άρδευση και παράγει πολλούς και κάθε λογής καρπούς. χίλια τρια­ κόσια.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ βικό κόλπο και την Ερυθρά θάλασσα. Α ρ γ ό ­ τερα. που ανεβαίνει κάθε χρόνο. αποδεικνύοντας του ότι η Ερυθρά Θ ά λ α σ σ α βρίσκεται σε ψηλότερη σ τ ά θ μ η από την Α ί γ υ π τ ο 5 2 .

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

Α π ' αυτά ο κροκόδειλος. που το λένε ζύθο. τα τρώνε ως επιδόρπιο. που τις εισήγαγαν από την Α ι θ ι ο π ί α οι Πέρσες. Κ α ύ σ ι μ ο στα λυχνάρια τους χρησιμοποιούν αντί για λάδι το υγρό που βγαίνει από την έκθλιψη ενός φυτού και το λένε κ ί κ ι 5 5 . οι Α ι γ ύ π τ ι ο ι φτιάχνουν ένα π ο τ ό . έτοιμες και άφθονες σ' όσους τις χρειάζονται αλλά και ουκ ολίγα από τα υπόλοιπα αναγκαία προς τ ο ζ η ν φυτρώνει. Ο Νείλος φιλοξενεί πολλά άγρια ζ ώ α με ιδιαίτερη μορφή το καθένα. Ε ί ­ ναι ο κροκόδειλος και ο λεγόμενος ι π π ο π ό τ α μ ο ς . Τ α λεγόμενα [ μ υ ξ ά ρ ι α ] 5 4 * βατόμουρα τα μαζεύουν. κ ι α π ' αυτόν οι Α ι γ ύ π τ ι ο ι φτιάχνουν ένα ψ ω μ ί που κ α λ ύ π τ ε ι τις φυσικές ανάγκες του οργανισμού. Ζ ε ι τόσα χρόνια όσο κι ο άνθρωπος.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ μόνο ποικίλες τροφές. από πολύ μικρός που γεννιέται μ ε γ α λ ώ ν ε ι τόσο που γίνεται τεράστιος. με καρπό που ξ ε χ ω ρ ί ζ ε ι για τη γ λ ύ κ α τ ο υ . την ε π ο χ ή που εκείνα τα μέρη τα είχε κ α τ α κ τ ή σ ε ι ο Κ α μ β ύ ­ σης. κι επειδή είναι γ λ υ κ ά . Υ π ά ρ ­ χουν και πολλά είδη δέντρων. αλλά μόλις γεννηθεί το μικρό. σε αφθο­ νία κ ι β ώ ρ ι ο 5 3 . τ ώ ρ α . Α π ' το κριθάρι. πολύς λ ω τ ό ς . Σ τ η ν Α ί γ υ π τ ο βγαίνουν σε αφθονία και π ο λ λ ά άλλα φυτά που παρέχουν στους ανθρώπους τα αναγκαία. Α π ό τις συκομουριές. επίσης. Τ ο σ ώ μ α του είναι θαυμαστά οχυρωμένο από τ η . που δεν είναι λι­ γότερο ευωδιαστό α π ' το κρασί. α π ' όπου βγαίνει το α ι γ υ π τ ι α κ ό κουκί. δεδομένου ότι τούτες οι τε­ λευταίες βγάζουν καρπό όλη τη χρονιά. μιας και τα αβγά που γεννάει το ζ ώ ο είναι παραπλήσια με τ' αβγά τ η ς χήνας. μετά μ ε γ α λ ώ ν ε ι και μπορεί να φτάσει τους δεκάξι π ή χ ε ι ς . οι φ τ ω χ ο ί έχουν πάντα έτοιμο καταφύγιο της φ τ ώ χ ε ι α ς τους. μ ε τ α ξ ύ τ ω ν οποίων και οι λεγόμενες περσαίες 5 4 . όταν τραβιέται το π ο ­ τ ά μ ι . 35. αλλά θα πήγαινε σε μάκρος αν γράφαμε γ ι ' αυτά. αλλά δεν έχει γ λ ώ σ σ α . υπάρχει. άλλες βγάζουν καρπούς σαν μούρα κι άλλες σαν σύκα. για π α ρ ά δ ε ι γ μ α . δυο ό μ ω ς α π ' αυτά ξ ε χ ω ρ ί ζ ο υ ν π ο λ ύ .

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

Το πιο ε κ π λ η κ τ ι κ ό είναι ότι δεν τ ρ ώ ε ι τα αβγά μήτε επωφελείται με οποιονδή­ ποτε τρόπο από την κ α τ α σ τ ρ ο φ ή τους. είναι τετράποδο και δ ί χ η λο. και μερικές φορές. τρεις σε κάθε σιαγόνα. Υ π ά ρ χ ε ι τεράστιο πλήθος α π ' αυτούς στο π ο τ ά μ ι και στις κοντινές λίμνες. με κ α μ ά κ ι α σιδερένια χ τ υ π ώ ν τ α ς τους συνεχώς στα κεφάλια. και περιφέρεται σ π ά ζ ο ν τ α ς τα αβγά του κρο­ κόδειλου που γεννάει κοντά στο π ο τ ά μ ι . Είναι ο λεγόμενος ιχνεύμων. Γ ε ­ νικά η κ α τ α σ κ ε υ ή του δεν διαφέρει από του ελέφαντα και το δέρμα του είναι το πιο ανθεκτικό α π ' όλων σχεδόν τ ω ν ζ ώ - . η ουρά και η φωνή του μοιάζουνε με του αλόγου. με τα νύχια του ξ ε σ κ ί ζ ε ι κι όπου κόψει τη σάρκα ανοίγει π λ η γ ή που δύσκολα θεραπεύεται. ενώ έχει πολλά δόντια και στις δυο σιαγόνες. ό π ω ς τα βόδια. ό π ω ς σε μερικά είδη ψαριών. εκ τ ω ν οποίων δύο είναι χαυλιόδοντα και πολύ μεγαλύτερα από τα υπόλοιπα. Οι δ α γ κ ω μ α τ ι έ ς του είναι βαθιές και τρομερές. Ό σ ο για τον λεγόμενο ι π π ο π ό τ α μ ο . αφού το κρέας του δεν τ ρ ώ γ ε τ α ι . από τις βάρκες. η φύση έπλασε μέ­ γα βοήθημα. που μοιάζει με •μικρό σκυλί. αλλά εκτελεί διατε­ τ α γ μ έ ν η από τη φύση υπηρεσία προς όφελος του ανθρώπου. αρ­ γότερα ό μ ω ς τους έπιαναν με δίχτυα γερά. επειδή γεννάνε πολλά αβγά και σπάνια σκοτώνονται α π ' τους ανθρώπους· γ ι α τ ί οι περισσότεροι ντόπιοι έχουν στα έθιμα τους να σέβονται τον κροκόδειλο ως θεό. ενώ τ' αυ­ τιά. Είναι σαρκοφάγο και δεν τ ρ ώ ε ι μόνο αν­ θρώπους αλλά και κάθε άλλο χερσαίο ζ ώ ο που π λ η σ ι ά ζ ε ι στο π ο τ ά μ ι . Π α λ ι ά οι Α ι γ ύ π τ ι ο ι πιάνανε τού­ το το ζ ώ ο με αγκίστρι που είχε δ ό λ ω μ α χοιρινό κρέας. ενώ για τους ξένους το κυνήγι του είναι εντελώς ανώφελο. κι έχει χαυλιόδοντες μεγαλύτερους από τ' αγριογούρουνα. Ε π ε ι δ ή ό μ ω ς όντως το πλήθος τους στρέφεται εναντίον τ ω ν ανθρώπων. σε μέγεθος δεν είναι μικρότερος από πέντε π ή χ ε ι ς .ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ φύση" όλο το δέρμα του είναι φολιδωτό και ιδιαίτερης σ κ λ η ­ ρότητας.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

τόσο τη χέρσα όσο και την κ α τ ά λ λ η λ η για σπορά και φύτευση. Ε π ί σ η ς κι αυτό πιάνεται από μεγάλες ομάδες ανθρώπων. το περικυκλώνουν και το κ α τ α π λ η ­ γώνουν με ένα είδος κοπίδια δεμένα σε σιδερένια ά γ κ ι σ τ ρ α . θα είχε ρη­ μάξει ολοσχερώς τη γ ε ω ρ γ ί α στην Α ί γ υ π τ ο . Δ ι ό τ ι επειδή το νερό κυλάει ήρεμα.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ ων. που το χτυπούν με σιδερένια κ α μ ά κ ι α . Α π ό το θερινό ηλιοστάσιο. εύκολα το εμποδίζουν να μπει στα χωράφια τους με μικρά α ν α χ ώ μ α τ α και με την ίδια ευκολία μπορούν. Γ ε ν ι κ ά . ο Νείλος διευκολύνει τόσο πολύ τη δουλειά. Ζ ε ι στο π ο τ ά μ ι αλλά και στην ξ η ρ ά ' περνάει την ημέρα στο νερό και κ ο λ υ μ π ά ε ι στα βάθη. ο Νείλος τρέφει και κάθε είδους ψάρια. από τα οποία οι ντόπιοι δεν απολαμβάνουν σε αφθονία μόνο τα ν ω π ά . ο Ν ε ί λ ο ς ξεπερνάει όλους τους π ο τ α μ ο ύ ς τ η ς οικουμένης σε ευεργεσίες προς τους ανθρώπους. ενώ το βράδυ βγαίνει έ ξ ω και βόσκει στα σιτάρια και στα χόρτα. δ ύ σ π ε π τ ο και τ ί π ο τ α από το εσωτερικό του δεν τ ρ ώ γ ε τ α ι . Γενικά. όπου εμφανιστεί. μέχρι τη φθινοπωρινή ισημε­ ρία. επί όσο δ ι ά σ τ η μ α επιθυμούν οι γ ε ω ρ γ ο ί . προσφέροντας ταυτόχρονα τ ό σ η ωφέλεια. Το κρέας τους είναι σκληρό. αλλά εφοδιάζονται και με πλήθος ανεξάντλητο για π ά σ τ ω μ α . 36. όταν το βρίσκουν σ κ ό π ι μ ο . συγκεντρώνουν πλεούμενα εναντίον τ ο υ . Πέρα από τα προαναφερθέντα θηρία. και μάλιστα αναρίθμητα σε πλήθος. α ρ χ ί ζ ε ι να φουσκώνει. και μεταφέροντας συνέχεια φρέσκια ιλύ π ο τ ί ζ ε ι τη γ η . σ τ η συνέχεια δένουν στο κ α μ ά κ ι που μ π ή χ τ η κ ε στο σ ώ μ α την άκρη ενός σκοινιού από στουπί και το αφήνουν λ ά σ κ α . κι ο όγκος του νερού του αυξάνει δ ι α ρ κ ώ ς . να το ξαναρί­ ξουν μέσα κόβοντας τ α . γ ι α τ ί . έως ότου το ζ ώ ο χάσει το αίμα του και παραλύσει. ώ σ τ ε οι περισσότεροι γ ε ω ρ γ ο ί πάνε στα χωράφια τους όταν στεγνώνουν. μήτε σπλάχνα μήτε έντερα. έτσι που αν τούτο το ζ ώ ο ήταν πολύτεκνο και γεννούσε κάθε χρόνο. ρίχνουνε τον σπόρο κι αφού βάλουν μέσα τα .

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗ! .

όσο για τα κοπάδια με το ανέβασμα του νερού οδηγούνται σε χ ω ρ ι ά και αγροικίες. Ο λαός. τα πρόβατα γεν­ νούν δυο φορές τον χρόνο και δυο φορές κουρεύονται. κ ω μ ο π ό λ ε ι ς . α κ ό μ α και αγροικίες.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ κοπάδια. α π ί σ τ ε υ τ ο . ενώ μόνο ο Ν ε ί λ ο ς τότε αρχίζει να φουσκώνει κι αυξάνει τόσο κάθε μέρα που στο τέλος φτάνει να π λ η μ μ υ ρ ί σ ε ι ολόκληρη σχεδόν την Α ί ­ γ υ π τ ο . για να πατήσουν και να χ ώ σ ο υ ν τον σπόρο στο χ ώ μ α . Με την ίδια άρδευση. μετά την π λ η μ μ ύ ρ α . Γενικά οι γ ε ω ρ γ ι κ έ ς εργασίες απαιτούν μ ε γ ά λ α έξοδα και τ α λ α ι π ω ρ ί ε ς σ' όλους τους άλλους λαούς. ενώ μερικά καταφεύγουν στα πιο ψηλά μέρη και σ ώ ζ ο ν τ α ι . από το θερινό ηλιοστάσιο α ρ χ ί ζ ε ι να κατεβαίνει η σ τ ά θ μ η και να χ α μ η λ ώ ν ε ι όσο π ρ ο χ ω ρ ά ε ι το καλοκαίρι. γ ι α τ ί από την αφθονία της βοσκής. Δ ι ό τ ι σ' όλα τ' άλλα π ο τ ά μ ι α . όπου συντηρούνται με τροφές που έχουν α π ο θ η ­ κευτεί από πριν. την ε π ο χ ή τ η ς π λ η μ μ ύ ρ α ς . . τ ώ ρ α . αφήσουν χέρσα τα χωράφια τους. βάζουν τα κοπάδια τους να βόσκουν κι έχουνε μ ε γ ά λ α έσοδα. Εκείνο που γίνεται κ α τ ά την άνοδο τ η ς σ τ ά θ μ η ς του Ν ε ί ­ λου σ' όσους το βλέπουν φαίνεται θαυμάσιο ενώ σ' όσους το ακούν. τ α περισσότερα παρασέρνονται από τον π ο τ α μ ό και πνίγονται. για το ίδιο χρονικό δ ι ά σ τ η μ α . η όψη της χ ώ ρ α ς μοιάζει με τις Κ υ κ λ ά δ ε ς . Δεδομένου ότι η χ ώ ρ α είναι πεδινή και π ό ­ λεις. τ ' αμπέλια τους εξασφαλίζουν επίσης αφθονία κρασιού. έως ότου φτάσει πάλι στην α ρ χ ι κ ή του κ α τ ά σ τ α σ η . έρχονται μετά τέσσερις ή πέντε μήνες για να θερίσουνε. ενώ άλλοι χαράζουνε λίγο την επιφάνεια της βρεγμένης γ η ς με ελαφρά άροτρα και μαζεύουν μεγάλες π ο σ ό τ η τ ε ς καρπού χ ω ρ ί ς δαπάνες και κ ό π ο υ ς . α π α λ λ α γ μ έ ν ο ς από εργασίες στρέφεται στις διασκεδάσεις. Α π ό τ α άγρια ζ ώ α τ η ς στεριάς. βρίσκονται όλα π ά ­ νω σε τεχνητούς γηλόφους. και μόνο στους Α ι γ υ π τ ί ο υ ς η σ υ γ κ ο μ ι δ ή απαιτεί ε λ ά χ ι σ τ η δαπάνη και κόπους. Με τον ίδιο τρόπο στη συνέχεια ακολουθεί την αντί­ θετη α κ ρ ι β ώ ς πορεία και λιγοστεύει μέρα με την ημέρα. Ό ­ σοι πάλι.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

Γενικά για την άνοδο του Νείλου και τις π η γ έ ς του. Μ' αυτό λοιπόν τον τρόπο ο λαός απαλλάσσεται από την α γ ω ν ί α . τούτες τις παρατηρήσεις. Ο Ηρόδο­ τος. έκλιναν προς τις μυθολογικές ερμηνείες. δεδομένου ότι οι Αιγύπτιοι καταγράφουν με ακρίβεια. έπεσαν πολύ έξω. με το οποίο οι υπεύθυνοι μετράνε ακριβώς την άνοδο της στάθμης και στέλνουν επιστολές στις πόλεις.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ οργανώνει. τ ρ α π έ ζ ι α και συνεστιάσεις και απολαμβάνει ανε­ μπόδιστα κάθε τι που προκαλεί ηδονή. κ α θ ώ ς και για τον τρόπο με τον οποίο εκβάλλει στη θάλασσα και όλα τ' άλλα στα οποία διαφέρει απ τους υπόλοιπους π ο τ α μ ο ύ ς . πολλοί φιλόσοφοι και ιστορικοί επιχείρησαν να προσδιορίσουν την αιτιολογία του . ο Κάδμος. πληροφορώντας με α­ κρίβεια πόσους π ή χ ε ι ς ή δακτύλους ανέβηκε η στάθμη και π ό τ ε άρχισε να π έ φ τ ε ι . ακόμη και ο Ε κ α τ α ί ο ς 5 7 . από πολλά χρόνια. κι όλοι είναι σε θέση να υπολογίσουν την π ο σ ό τ η τ α της σοδειάς. 37. κατασκευάστηκε Νειλοσκοπείο 56 στη Μέμφιδα από τους βασιλιάδες. ώστε μήτε να τραβήξουμε το θέμα σε μάκρος μήτε ν' αφήσουμε ασχολίαστο κάτι που όλοι ζητάνε να μάθουν. αφού μαθαίνει π ω ς τα νερά δεν ανεβαίνουν άλλο μα υποχωρούν. επιχείρησε να δώσει ακριβή π ε ρ ι γ ρ α φ ή . που ανέλαβαν να μι­ λήσουν για το ζητούμενο. Έ ν ε κ α της αγωνίας που προκαλούσε η άνοδος του π ο τ α μ ο ύ . και οι όμοιοι τους. Ο Ελλάνικος.π ρ ά γ μ α για το οποίο θα μιλήσουμε π ε ρ ι λ η π τ ι κ ά . που επαινούνται ως ιστορικοί . Κ α θ ώ ς ήταν πολύ δύσκολο να εξηγηθεί το φούσκωμα του π ο τ α μ ο ύ . διαπιστώνουμε όμως ότι ακολούθησε αντιφατικές εκδοχές. παρά το ότι συνηθίζουν να μακρηγορούν για τον τυχόντα χείμαρρο. δραστήριος ερευνητής περισσότερο από τον καθένα και έμπειρος ιστορικός. καθώς είναι ο μεγαλύτερος της οικουμένης. ενώ άλλοι. άλλοι συγγραφείς ούτε καν τόλμησαν να μνημονεύσουν. Ο Ξενοφών και ο Θουκυδίδης. όλοι αρχαίοι.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗ! .

οι λεγόμενοι Βόλγιοι. αλλά ένεκα του ιδιαίτερου χαρακτήρα της χ ώ ­ ρας. Οι Τ ρ ω γ λ ο ­ δύτες τ ώ ρ α . λύνοντας την απορία με απορία και επικαλούμενοι μια απόδειξη που η ίδια χρειάζεται απόδειξη. Ό λ ο ι αυτοί δεν έκαμαν σφάλματα επειδή στάθηκαν αμελείς. α π ' όπου συμπεραί­ νεται ότι το ρεύμα του Νείλου σ χ η μ α τ ί ζ ε τ α ι από πολλές π η γ έ ς που συρρέουν στην ίδια κοίτη και γ ι ' αυτό είναι ο ευφορότερος α π ' όλους τους γνωστούς π ο τ α μ ο ύ ς . στα σ υ γ γ ρ ά μ μ α τ α τους δεν ασχολού­ νται καθόλου με την Α ί γ υ π τ ο και την περιοχή της. Ο Έ φ ο ­ ρος και ο Θ ε ό π ο μ π ο ς . που ασχολήθηκαν πάνω από όλους μ' αυτά τα ζ η τ ή μ α τ α . που μετανάστευσαν από τα νότια εξαιτίας του καύσωνα. Α π ' όταν όμως ο εν λόγω βασιλιάς εκστράτευσε π ρ ώ τ ο ς στην Αιθιο­ πία με Ελληνικό στρατό. κανένας από τους μέχρι τ ώ ρ α ιστορικούς δεν μας βεβαιώνει ότι τα είδε ούτε αναφέρει κάτι που έμαθε εξ ακοής από άλλους που ισχυρίζονται ότι τα είδαν.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ γ ι α την ακρίβεια τους. όχι μόνο κανένας Έ λ λ η ν α ς δεν πέρασε στην Αιθιοπία αλλά δεν ανέ­ βηκε ούτε μέχρι τα σύνορα της Α ι γ ύ π τ ο υ . Γ ι ' αυτό λοιπόν και το θέμα κατάντησε αντικείμενο εικασιών και πιθανολογημάτων. χωρίς μ' αυτό τον τρόπο να φωτίζουν το θέμα. όπως προσαγορεύτηκε. δεν κατάφεραν να πλησιάσουν την αλή­ θεια. Διότι από τα αρχαία χρόνια μέχρι την εποχή του Π τ ο ­ λεμαίου του Φιλάδελφου. Τόσο αφιλόξενα ήταν όλα εκείνα τα μέρη και εντελώς επικίνδυνα. λένε π ω ς στα μέρη εκείνα υπάρχουν κάποια ιδιαίτερα φαινόμενα. Οι κάτοι­ κοι όμως της περιοχής γύρω από τη νήσο Μερόη. Η άγνοια των προηγουμένων συγγραφέων για τη χ ώ ρ α σ' ετούτες τις αιτίες οφείλεται" όσο γ ι α τις π η γ έ ς του Νείλου και τον τόπο α π ' όπου ξεκινάει. από τότε έγιναν γ ν ω σ τ ά με μεγα­ λύτερη ακρίβεια τα σχετικά μ' ετούτη τη χ ώ ρ α . με τους οποίους κυρίως θα συμφωνούσε κάποιος. δεδομένου ότι είναι . Οι Α ι γ ύ π τ ι ο ι ιερείς ισχυρίζονται ότι ο π ο τ α μ ό ς διαμορφώνεται από τον Ωκεανό που τριγυρίζει την οικουμένη.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

αποδίδει στους Λίβυες. επειδή φυσάνε αντίθετα προς τη ροή στις εκβολές του ποταμού. Εκείνοι λοιπόν έδωσαν όνομα στον Νείλο σύμφωνο με την έλλειψη γνώσης των τό­ πων και σημάδι της δικής τους άγνοιας . θα πρέπει ν' αναζητηθεί άλλη αιτία.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ άνθρωποι που απέχουν πολύ από το να πιθανολογούν και να εφευρίσκουν επιχειρήματα αλλά κι επειδή ζουν πολύ κοντά στα μέρη που εξετάζουμε. εμποδίζουν το νερό να χυθεί στη θάλασσα κι έτσι ο ποταμός φουσκώνει και πλημμυρίζει την Αίγυπτο που είναι χαμηλή και πεδινή. Γιατί αν το παραπάνω ήταν αλήθεια.κατά τη δική μας γνώμη όμως. της πλημμύρας των νε- . Επίσης δεν αγνοώ πως ο Η­ ρόδοτος. αληθινή. απέχουν τόσο από του να πουν κάτι συγκεκριμένο. Τούτης της θεωρίας είναι εύκολο να αποδειχθεί η πλάνη. Ούτε όμως σ' αυτά πρέπει να δοθεί βάση ούτε στα λεγόμενα των Λίβυων. όλα τα ποτάμια που εκβάλλουν κόντρα στα μελτέμια. θα φούσκωναν με τον ίδιο τρόπο" επειδή όμως κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει πουθενά στον κόσμο. που έχει ονομαστεί ένας από τους Επτά Σοφούς. απ' την άλλη που βρίσκεται προς τα δυτικά. το οποίο μεθερμηνευόμενο στα Ελληνικά σημαίνει «νερό από το σκοτάδι». Ο Θαλής. λέει ότι οι ετησίες [μελτέμια]. που ξεχωρίζει τη Λιβύη που βρίσκεται ανατολικά του ποταμού. η πιο αληθινή εξήγηση είναι εκείνη που απέχει περισσότερο από την πλαστή. αν δεν φέρνει αποδείξεις γ ι ' αυτά που λέει. παρ' όλο που φαίνεται πιθανή. 38. Μιας και μιλήσαμε για τις πηγές και την πορεία του Νείλου. τώρα θα επιχειρήσουμε να ερμηνεύσουμε τις αιτίες των πλημμύρων του. ώστε ακόμη και το ποτάμι το ονομά­ ζουν Αστάπου. τους λεγόμενους Νασαμώνες. αλλά ούτε και στον ιστορικό. αν κι οι άνθρωποι νομίζουνε πως λένε την αλήθεια. την ακριβή θεώρηση του ρεύματος του ποταμού και λέει πως ο Νείλος ξεκινάει από κάποια λίμνη και περνάει μέσα από τεράστιες εκτάσεις Αιθιοπικής γης.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

πάλι ελέγχεται η άποψη ως ψευ­ δής" γιατί κάθε ποτάμι που προέρχεται από τήξη χιονιού συμφωνούν όλοι πως αναδίδει ψυχρό αέρα και κάνει την ατμόσφαιρα βαριά. κι ειδικότερα την εποχή που ανεβαίνει η στάθμη του Νείλου. Ακόμη κι αν κάποιος δεχόταν ότι υπάρχει πλήθος χιόνι πάνω από τους τόπους πέρα από την Αιθιοπία. μόνο γύρω απ' τον Νείλο δεν σχηματίζεται ούτε συννεφάκι. που ήταν μαθητής του. γι' αυτό ακριβώς εκείνη την εποχή ο ποταμός μειώνεται. επειδή η τροχιά του ήλιου ανεβαί­ νει στον ορίζοντα. στεγνώνει και λιγοστεύει το νερό στους ποταμούς της Ελλάδας και στον υπόλοιπο κόσμο που βρί- . του Νείλου που φουσκώνει απ' τις ροές της χώρας των μελαψών ανθρώπων της Αιθιοπίας. δεν φυσά­ ει ψυχρός αέρας ούτε βαραίνει η ατμόσφαιρα. Ο Ηρόδοτος λέει 59 ότι η πραγματική στάθμη του Νείλου είναι αυτή που έχει κατά την πλημμύρα του και κατά τον χειμώνα ο ήλιος περνάει πάνω από τη Λιβύη και αποσπά προς το μέρος του μεγάλο μέρος της υγρασίας του Νείλου. 0 φυσικός φιλόσοφος Αναξαγόρας διατύπωσε τη θε­ ωρία ότι αιτία της ανόδου της στάθμης των νερών είναι το λιώσιμο των χιονιών της Αιθιοπίας. αντίθετα με το κανονικό" το καλοκαίρι. απ' όλα τα ποτάμια. όποτε εκεί τα χιόνια λιώσουν. Αλλά. Κι ετούτη η δήλωση δεν απαιτεί πολλά επιχειρήματα για να την αντικρούσεις. μιας κι είναι ολοφάνερο ότι.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ ρών. πράγμα που ακολού­ θησε κι ο ποιητής Ευριπίδης. ένεκα του υπερβολικού καύσωνα. Λέει λοιπόν άφησε του Νείλου τα νερά. είναι αδύνατο να πέφτει χιόνι στην Αιθιοπία· στα μέρη εκείνα δεν υπάρχει μήτε πάγος μήτε κρύο μήτε εμφανίζεται χειμώνας. τα καλύτερα που βγαίνουν απ' τη γη.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

αφού δεν αυξάνεται κατά τους καύσωνες μήτε λιγοστεύει στη διάρκεια του χειμώνα. Ο συσσωρευμένος όγκος του χιονιού στα βόρεια μέρη. όπως υποστηρίζει ο Ευριπίδης και ο Αναξαγόρας. όχι επειδή ο ήλιος βρίσκεται σε μεγαλύτερη απόσταση. Επειδή όμως πουθενά στη Λιβύη δεν έχει παρατηρηθεί τέτοιο φαινόμενο. αν εξεταστούν ακριβώς οι χρόνοι της ανόδου της στάθμης· διότι ο Νείλος αρχίζει να φουσκώνει κατά το θερινό ηλιοστά­ σιο. προκαλούν καταρρακτώδεις βρο­ χές. Πρέπει όμως ν' απαντήσουμε και σ' αυτόν ότι όπως ο ήλιος αποσπά την υγρασία από τον Νείλο. Ο Δημόκριτος ο Αβδηρίτης λέει ότι δεν πέφτει χιόνι στα μέρη του νοτιά. καθώς συγκρούονται* με βία στους ορεινούς τούτους όγκους. μένει παγωμένος μέχρι τη θερινή ισημερία. πριν ακόμη αρχίσουν να φυσούν τα μελτέμια. για τις αιτίες που είπαμε. 39. ο συγγραφέας συλλαμβάνεται να επινοεί θεω­ ρίες· άλλωστε είναι γεγονός ότι ot ποταμοί της Ελλάδας φουσκώνουν τον χειμώνα. την περίοδο του χειμώνα. Δεν είναι. καθώς η ποσότητα των υδρα­ τμών που σηκώνονται είναι μεγάλη. Τούτα τα σύννεφα πα­ ρασύρονται απο τα μελτέμια. κι αυτό είναι σε όλους φανερό. και στα- .στη συνέχεια. μέχρις ότου πέσουν στα ψη­ λότερα βουνά του κόσμου. ενώ το καλοκαίρι που διαλύονται οι πάγοι από τη ζέστη λιώνει με­ γάλο μέρος τους κι έτσι δημιουργούνται πολλά και πυκνά σύννεφα στα υψηλότερα μέρη. απ' τις οποίες φουσκώνει ο ποταμός και μάλιστα την περίοδο των μελτεμιών. αλλά μόνο στα βόρεια. που λένε πως βρίσκονται στην Αιθιοπία . έτσι θα έπρεπε και από τα υπόλοιπα ποτάμια της Λιβύης να παίρνει επίσης μια ποσότητα νερού και να χαμηλώνει η στάθμη τους.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ σκεται στο ύψος της Ελλάδας. Εύκολα όμως ελέγχεται κι ετούτο. λοιπόν παράδοξο αυτό που συμβαίνει στον Νείλο. αλλά ένεκα του πλήθους των βρο­ χοπτώσεων.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

αν το ρεύμα του Νείλου ήταν σε χαμηλότερη στάθμη από τις ρωγμές του προσχωσιγενούς . Αφήνω. το γεγονός ότι ετήσιοι άνεμοι δεν φαίνε­ ται να φυσάνε μόνο από βορρά αλλά και από δύση. δεν θα γέμιζε στα επάνω μέρη. τις οποίες κατά τη χειμερινή περίοδο τις συγκρατεί. Όσο για το λεγόμενο ότι τα μεγαλύτερα βουνά του κόσμου βρίσκονται στην Αιθιοπία όχι μόνο είναι αναπόδεικτο. είναι γεμάτη μεγάλα και συνεχή ρήγμα­ τα. πριν ακόμη αγγίξει το έδαφος της Αιγύπτου. αλλά δεν μπορούμε να δώσουμε πίστη στα λεγόμενα του. τότε πρέπει να παραδεχτούμε την οξύνοια του ανθρώπου. ενώ οι εν λόγω άνε­ μοι έχουν από καιρό πάψει. που θα την είχες αν υπήρχε δυ­ νατότητα αυτοψίας. επειδή όλη η Αίγυπτος είναι προσχωσιγενής από το ποτάμι και σπογγώδης κι η φύση του εδάφους της κισσηρώδης. αλλά βλέπεις πως ούτε καν πλησιάζει την αλήθεια. Λέει λοιπόν πως. Έπειτα. αλλά ούτε κι από κείνους που γνω­ ρίζουν τα της χώρας φρόντισε να μάθει τα πράγματα σωστά.ματάει μετά τη φθινοπωρινή ισημερία. που φυσάνε από την κατεύθυνση της θερινής δύσης. που παρουσιάζει την πιο πρόσφατη θεωρία. Όταν λοιπόν η ακριβής γνώση που φέρνει η εμπειρία υπερνικάει τη θεωρητική πιθανότητα. Αυτός ο συγγραφέας. Ο Έφορος. μέσα από τα οποία προσροφά μεγάλες ποσότητες νε­ ρού. αν ο Νείλος αντλούσε τα νερά του από την ίδια τη χώρα. Πρώτα από όλα. όπου κυλάει μέσα από βραχώδες και σκληρό έδαφος. κι απ' αυτές γεμίζει το ποτάμι. μάλιστα. μου φαίνεται. αλλά δεν μπορείς να του έχεις εμπιστοσύνη. προσπαθεί να δώσει μια πιθανή εξήγη­ ση. σαν να ιδρώ­ νει. μετέχουν της προσηγορίας «ετησίαι». γιατί στην πραγμα­ τικότητα διατρέχει παραπάνω από έξη χιλιάδες στάδια μέ­ σα από την Αιθιοπία και φουσκώνει. όχι μόνο δεν έχει δει ο ίδιος τη φύση των εδαφών της Αιγύπτου.διότι δεν είναι μόνο οι βοριάδες και οι απαρκτίες 60 αλλά και οι αργέστες 61 . ενώ κατά τη θερινή αναβλύζουν από παντού.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΪΩΤΗΣ .

ενώ το τρίτο βρίσκεται ανάμεσα σ' ετούτα τα δυο και είναι ακατοίκητο εξαιτίας του καύσωνα 6 2 . ποιος θα ήταν δυνατό να θεωρήσει ότι εξιδρώσεις από τη γη θα προκαλού­ σαν τέτοια αύξηση του ποταμού ώστε να πλημμυρίζει όλη η Αίγυπτος. Ομοίως. όταν ξέρει πως σε πολλά ζητήματα δεν ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την αλήθεια. Διότι ο Μαίανδρος ποταμός στην Ασία δημιούργησε μεγάλες προσχωσιγενείς εκτάσεις. Αν λοιπόν η στάθμη του Νείλου ανέβαινε τον χειμώνα. γιατί η κατάρριψη τούτων των θεωριών είναι προ­ φανής. 40. Χωρίζουν τη γη σε τρία μέρη και λένε ότι το ένα βρί­ σκεται στη δική μας οικουμένη. αποτελούν περιπτώσεις όπου είναι ευδιάκριτη η πλάνη του συγγραφέα. ανεξέλεγκτη μάλλον παρά πιθανή. Αν πάλι ο ποταμός βρισκόταν σε υψηλότερο επίπεδο από το πορώδες έδαφος. τότε οι ρωγμές της γης θα 'πρεπε να βρίσκονται στην επιφάνεια και θα ήταν αδύνατο να περιέχουν τόσο πολύ νερό. με την οποία όμως συμφωνούν πολ­ λοί. Αλλά βέβαια δεν θα ζητήσει κάποιος ακρίβεια από τον Έφορο. Και γενικά. Αφήνω κατά μέρος το ψέμα του προσχωσιγενούς εδάφους και του νερού που συγκρατείται μέσα σε πορώδη εδάφη. όπου από τα φαινόμενα που συνδέονται με την πλημμύρα του Νείλου δεν παρατη­ ρείται κανένα. θα ήταν φανερό πως θα δεχόταν τα πρόσθετα ύδατα από τη δική μας ζώνη. θα ήταν αδύνατο από τα χαμηλό­ τερα κοιλώματα της γης να τρέξουνε νερά προς την επιφά­ νεια που βρίσκεται ψηλότερα.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ εδάφους. επειδή εκείνη ακριβώς την περίοδο πέφτουν σε . το δεύτερο σε τόπους όπου οι εποχές είναι αντίθετες. στην Ακαρνανία ο λεγόμενος Αχε­ λώος ποταμός και στη Βοιωτία ο Κηφισός. Μερικοί από τους φιλοσόφους στη Μέμφιδα επιχεί­ ρησαν να δώσουν ερμηνεία της πλημμύρας. που περνώντας από τη χώρα των Φωκέων δημιούργησε με προσχώσεις αρ­ κετά μεγάλη περιοχή.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗ! .

Γενικά. ότι είναι τελείως αδύνατο να θεωρήσουμε πως ένα ποτάμι έρχεται από την αντίπερα οικουμένη στη δική μας. επειδή περνάει μέσα από τη διακεκαυμένη ζώνη. είναι πιθανό ότι στους αντίπερα τόπους οι χειμώνες συμβαίνουν ακριβώς εκείνη την εποχή. ζεσταίνεται και γ ι ' αυτό το νερό του είναι το γλυκύτερο όλων των ποταμών. τόσο περισσότερο μάλιστα αν θεωρήσουμε πως η γη έχει σχήμα σφαιρικό. οπότε το νερό που πλεονάζει σε κείνα τα μέρη μεταφέρεται στον δικό μας κατοικημένο κόσμο. .τι είναι υγρό. αφού σύμφωνα με τους νόμους της φύσης το πυρώδες γλυκαίνει ό. όπως γίνεται και σ' εμάς. Είναι φυσικό να υπάρχουν κι άλλα ποτάμια. Αν ο ποταμός γλύκαινε από την αύξηση της θερμοκρασίας δεν θα ήταν τόσο γόνιμος ούτε θα είχε τόσο πολλά είδη ψαριών και ζ ώ ω ν γιατί κάθε νερό που αλ­ λοιώνεται από την πυρώδη φύση γίνεται ξένο προς τη ζωή. Όσο για τη γλυκύτητα του νερού. αν κάποιος τολμήσει να παραβιάσει στα λόγια την αλήθεια που προκύπτει από την παρατήρηση. αφού το ποτάμι έρχε­ ται από την αντίπερα ζώνη. Γι' αυτό και κανείς δεν μπορεί να πλησιάσει στις πηγές του Νείλου. η ερμηνεία είναι εντελώς παράλογη. Επειδή όμως απεναντίας φουσκώνει το καλοκαίρι. με το να εισηγούνται μιαν ανεξέλεγκτη θεωρία και να βάζουν και μιαν ακατοίκητη περιοχή στη μέση. Πράγματι. Τούτη η άποψη επιδέχεται φανερή και πρόχειρη α­ ντίρρηση. αφού διασχίσει την ακατοίκητη. πιστεύουν πως θα αποφύγουν τον ακρι­ βή έλεγχο' το σωστό όμως είναι όποιος υποστηρίζει κάποια θεωρία ή να προσκομίζει ως απόδειξη την απλή παρατήρηση ή να αντλεί τις αποδείξεις των συλλογισμών του από κοινά παραδεκτή βάση.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ μας οι πολλές βροχές. λοιπόν. Επιπλέον μαρτυρία του πράγματος είναι και το υπερβολικά γλυκό νερό του Νείλου· διότι. η ίδια η φύση των πραγμάτων δεν θα του το επιτρέψει. Πώς γίνεται λοιπόν και μόνο ο Νείλος έρχεται από εκείνους τους τόπους στους δικούς μας.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

Γι' αυτό και ο Νείλος είναι φυσικό κατά τη διάρκεια του χειμώνα να είναι μικρός σε όγκο και να συστέλλεται. δεν πρέπει γι' αυτό τον λόγο να απορρίπτει τη θεωρία του . με όμοια κατανομή εκβολών και με αντίστοιχες πορείες. ενώ το καλοκαίρι χύνονται σ' αυτόν τα νερά των βροχών και αυξάνεται. στα βουνά της Αιθιοπίας. ενώ στον μεγαλύτερο καύσωνα το νερό που αντλείται απ' αυτά είναι ψυχρότατο. μιας και στην Αίγυπτο δεν βρέχει.ενώ το καλοκαίρι. Η πλησιέστερη προσέγγιση της αλήθειας έγινε από τον Αγαθαρχίδη από την Κνίδο.διότι είναι πολλές οι αντιφάσεις που παρουσιάζει η φύ­ ση. οι εν λόγω αιτίες της πλημμύρας του πρέπει να θεωρηθούν ψευδείς. δεν πλημμυ­ ρίζουν ανάλογα με τον Νείλο. επειδή δεν ξοδεύεται νερό από τα βάθη της γης. Εναντίον του θα πρέπει να λεχθεί πως κι άλλα πολλά ποτάμια της Λιβύης. τις αιτίες των οποίων δεν είναι δυνατό να βρουν οι άν- . η ροή του ποταμού ανεβαίνει χωρίς εμπόδια. εύλογα λοιπόν ο Νείλος μέσα στο χειμώνα συστέλλε­ ται σε όγκο κι έχει το φυσιολογικό ρεύμα που προέρχεται μόνο από τις πηγές του. βρέχει συ­ νέχεια. πράγμα που αποδεικνύεται από τα βα­ θιά πηγάδια 1 γιατί στην καρδιά του χειμώνα το νερό μέσα τους είναι ελάχιστα ψυχρό. 41. Αν τώρα δεν μπορεί κανείς μέχρι στιγμής να εξηγήσει την προέλευση των νε­ ρών. φουσκώ­ νουν τον χειμώνα και πέφτουν το καλοκαίρι κι έτσι αποδει­ κνύουν το ψεύδος εκείνου που επιχειρεί με πιθαναλογίες να παραβιάσει την αλήθεια. 0 Οινοπίδης από τη Χίο 63 λέει πως κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού τα νερά στη γη είναι ψυχρά ενώ τον χειμώ­ να αντιθέτως θερμά. Αυτός λέει πως κάθε χρόνο. επειδή η θερμότη­ τα που αναδίδει η γη δαπανά μεγάλο μέρος του υγρού στοι­ χείου. από το θερινό ηλιοστάσιο έως τη φθινοπωρινή ιση­ μερία.το αντίθετο μάλιστα.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ Με την υποτιθέμενη υπερθέρμανση της φύσης του Νείλου να οδηγεί στα αντίθετα συμπεράσματα.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

πέφτει πάρα πολύ χιόνι. ποταμό. να φουσκώνουν το ποτάμι. στον Υδάσπη.ο νοτιάς άλλωστε σε μας φέρνει βροχές και καταιγίδες ενώ στην Αιθιοπία αίθριο καιρό και οι βοριάδες στην Ευρώπη είναι ορμητικοί ενώ σ' εκείνη τη χώρα είναι ήπιοι και άτονοι [και εντελώς εξασθενημένοι]. Αν τώρα τα λεγόμενα είναι αντίθετα με αυτά που συμβαίνουν σε μας. Τεκμήριο για τα λεγόμενα του φέρνει κι αυτό που γίνεται σε μερικά μέρη της Ασίας" κοντά στα σύνορα της Σκυθίας εκεί όπου γειτονεύει με τα όρη του Καυκάσου. για να τηρηθεί η αρχή της συμμετρίας. συνεχώς κι επί πολλές ημέρες. πράγμα που άλλωστε ομολογούν και οι βάρβαροι που κατοι­ κούν σε κείνα τα μέρη. . ενσκή­ πτουν συνεχείς βροχοπτώσεις. για να μην παραβούμε την αρχή της συντομίας που θέσαμε εξ αρχής. ας αρκεστούμε στα μέχρι τώρα. σε μέγεθος και όγκο απίστευτο. που βρίσκονται στα βόρεια. όταν αρχίζει το καλοκαίρι. Δεν είναι λοιπόν παράδοξο οι συνεχείς βροχές που πέφτουν το καλοκαίρι στην Αιθιοπία. με­ τά το τέλος του χειμώνα.ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΣ ΠΡΩΤΗ θρωποι. κάθε χρόνο. δεν είναι λόγος αυτός να δυσπιστούμε. κλείνουμε εδώ το πρώτο μέρος της ιστορίας μας και τη συ­ νέχεια της ιστορίας της Αιγύπτου θα την παρουσιάσουμε στο δεύτερο. που βρί­ σκεται πάνω από την Αίγυπτο. Παρά το ότι διαθέτουμε και πολλά άλλα επιχειρήματα ενάντια σ' όλες τις θεωρίες. επίσης. σχετικά με την πλημμύρα του Νείλου. αρχίζοντας από την καταγραφή των πρώτων βασιλέων της Αιγύπτου και του αρχαίου βίου των Αιγυ­ πτίων. ορισμένες εποχές πέφτει χαλάζι. καθώς επίσης στα μέ­ ρη της Ινδίας. φαινόμενο που καθώς επαναλαμβάνεται περιοδικά πλήττει με καταιγίδες τις γει­ τονικές περιοχές. Επειδή τούτο ειδικά το βιβλίο που βγαίνει μεγάλο το χω­ ρίσαμε σε δύο μέρη. ενώ στην Αιθιοπία συμβαί­ νει το ίδιο μετά από μερικές μέρες.

ΜΕΡΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΒΙΒΛΟΥ .

43. για τις τιμές προς τους αθανάτους και για την ίδρυ­ ση ν α ώ ν στη συνέχεια. καθώς και τις αντιρ­ ρήσεις προς τον καθένα απ' αυτούς 1 . για τους πρώτους ανθρώπους και τον αρχαιότατο τρόπο ζω­ ής τους. οι αρχαίοι Αιγύπτιοι ζούσαν τρώγοντας χόρτα. βλαστάρια και ρίζες των φυτών που βγαί­ νουν στα έλη. Στα παλαιά χρόνια. σύμφωνα με τις απόψεις φιλοσόφων και ιστορικών. αφού πρώτα περιγράψουμε περιληπτικά τον αρχαιότατο τρόπο ζωής των κατοίκων της Αιγύπτου. όσους έκτισαν στην Αίγυπτο πόλεις με το όνομα τους.το πρώτο περιέχει προοίμιο του όλου έργου και τις θεωρίες των Αιγυπτίων για τη γένεση του κόσμου και τη δημιουργία των πάντων καθώς και για τους θεούς. λένε. Θ' αρχίσουμε με τους πρώτους βασιλείς της Αι­ γύπτου και θα εκθέσουμε τις πράξεις του καθενός μέχρι τον βασιλιά Αμασι. επειδή ήταν πιο γλυκιά από τ' άλλα και παρείχε . τις αιτίες των πλημμύρων του.ΜΕΡΕ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ ΒΙΒΛΟΥ 42. επειδή είναι μεγάλο χωρίζεται σε δύο μέρη . περιλαμβάνει στοιχεία για τη θέση της χώρας των Αιγυπτίων και για τις θεωρίες περί του πο­ ταμού Νείλου. Το πρώτο που βρήκαν και προτίμησαν ήταν η λεγόμενη άγρωστις 2 . δοκιμάζοντας το καθένα από τη γεύση του. Στο παρόν βιβλίο θα περιγράψουμε τα υπόλοιπα που συσχετίζονται με τα προη­ γούμενα. Το πρώτο βιβλίο του Διόδωρου.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

στους οποίους περιλαμβάνε­ ται και το ψωμί που γίνεται απ' τον λωτό. τις προβιές των ζώων που έτρωγαν τις χρησιμοποιούσαν για να ντύνονται. όταν πλησιάζουν προς τα ιερά των θεών για να προσευχηθούν. Εξ αυτού. ενώ τα σπίτια τους τα κατασκεύαζαν από καλάμια. Οι ιερείς. και κυρίως όταν μετά την πλημμύ­ ρα. σε ανάμνηση της χρησιμότητας του φυτού. λένε πως εφευρέτης των τομέων της μάθησης και των τεχνών ήταν ο Ερμής και πως οι βασιλείς ανακά­ λυψαν τα χρήσιμα πράγματα για τις ανάγκες της ζωής· γι' αυτό και στα παλαιά χρόνια η βασιλεία δεν πήγαινε κληρο­ νομικά στους απογόνους των προηγουμένων ηγεμόνων αλλά σε εκείνους που είχαν παράσχει τις περισσότερες και μεγα­ λύτερες ευεργεσίες στον λαό. μιας και το ποτάμι τους παρείχε μεγάλη αφθονία ψαριών. Δεύτερη θρεπτική δίαιτα ήταν. τραβιόνταν τα νερά κι αποξηραινόταν3.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ 1 αρκετή τροφή για τις ανθρώπινες ανάγκες γιατί παρατήρη­ σαν πως τούτο το φυτό προτιμούσαν και τα ζώα. για τους οποίους λένε πως μέχρι σήμερα δεν ξέ­ ρουν καμιά άλλη κατοικία εκτός από τις καλαμένιες που δοκίμασαν και τους αρκούν. μέχρι που στο τέλος πέρασαν στους φαγώσιμους καρπούς. που τρώ­ γοντας το αναπτύσσονταν γρήγορα. για τους Αιγυπτίους η ιχθυοφαγία. Την ανακάλυψη τούτων των καρπών άλλοι αποδίδουν στην Ίσιδα κι άλλοι σε κάποιον αρχαίο βασιλιά. τεκμαίροντας το από το λείο δέρμα και τη φυσική του σύσταση. λένε. Επί πολλά χρόνια οι άνθρωποι ζούσαν μ' αυτό τον τρόπο. τον ονομαζόμενο Μηνά. κι αυτό γινόταν είτε επειδή οι κοινοί άνθρωποι προκαλούσαν έτσι τους βασιλιάδες τους να . .απ' την άλλη. καθώς και από το γεγονός ότι έχει περισσότερο ανάγκη την υγρή παρά την ξηρά τροφή. Ίχνη τούτου του τρόπου ζωής διατηρούνται ακόμη στους νομάδες της Αιγύπτου. μέχρι και σήμερα οι άνθρω­ ποι κρατούν άγρωστι στο χέρι" καθόσον θεωρούν τον άνθρω­ πο πλάσμα των ελών και των λιμνών. Έτρωγαν επίσης το κρέας μερικών φυτοφάγων ζώων.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

θα ήταν σχοινοτενές και περίεργο. για διάστημα λίγο μικρότερο από δεκαοχτώ χιλιάδες χρόνια. που επισκεφθήκαμε την Αίγυ­ πτο. επί εκατόν τριάντα πέντε χρόνια. Αν τώρα γράφαμε αναλυτικά για τον καθένα. Στη συνέχεια. πόσο μεγάλος έγινε. Μερικοί απ' αυτούς παραδίδουν τον μύθο ότι αρχικά κυβέρνησαν την Αίγυπτο θεοί και ήρωες. μιας και τα περισσότερα στοιχεία είναι άχρηστα. αν συνυ­ πολογίσουμε και τις εξεγέρσεις που επιχείρησαν οι Αιγύ­ πτιοι. όχι συνεχώς αλλά κατά διαστήματα. . απ' όταν ο βασιλιάς Καμβύσης υπέταξε με τα όπλα τον λαό των Αιγυπτίων. τα περισσότερα χρό­ νια βασίλεψαν ντόπιοι βασιλιάδες ενώ κάποια χρόνια βασί­ λεψαν Αιθίοπες.Πέρσες κυβέρνησαν. όταν βασίλευε ο Πτολεμαίος που πήρε το όνομα Νέος Διόνυσος4. Τελευταίοι κυβέρ­ νησαν οι Μακεδόνες και η δυναστεία τους επί διακόσια εβδο­ μήντα έξι χρόνια. Όλα τα υπόλοιπα χρόνια βασίλεψαν στη χώρα ντόπιοι. επειδή δεν άντεχαν τη βία της υποδούλωσης και την ασέβεια απέναντι στους θεούς τους. 44. Σ' όλη εκείνη την περίοδο. τετρακόσιοι εβδομήντα άντρες και πέντε γυ­ ναίκες. Γι' αυτό και θα επιχειρήσουμε να διηγηθούμε με συντομία τα πλέον αξιοσημείωτα γεγονό­ τα. οι ιερείς κρατούσαν αρχεία στα ιερά τους βιβλία από τα πανάρχαια χρόνια και παρέδιδαν στους δια­ δόχους τους. τον χαρακτήρα του και τι είχε κάνει κατά τη διάρκεια της βα­ σιλείας του.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ κάνουν ευεργεσίες είτε γιατί πράγματι κληρονόμησαν τούτη την παράδοση από τα ιερά τους βιβλία. τον γιο της Ίσιδος. επί λίγο λιγότερο από τριανταέξι χρόνια. για κάθε βασιλιά. με τελευταίο θεό που βασίλεψε τον Ώρο. λένε. Για όλους. άνθρωποι βασίλεψαν στη χώρα [από τον Μοίριδα] επί λίγο λιγότερο από πέντε χιλιάδες χρόνια. Αιθίοπες βασίλε­ ψαν τέσσερις. μέχρι την εκατο­ στή ογδοηκοστή Ολυμπιάδα. Πέρσες και Μακεδόνες5.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

πολλούς αιώνες αργότερα. το πιοτό και τον ύπνο. να περάσει μια μέρα χωρίς τροφή και να ζήσει φτωχικά κοντά σε κάποιους απλούς ανθρώπους κι ευχαριστήθηκε τόσο πολύ που αποκήρυξε την πολυτέλεια και καταράστηκε τον βασι­ λιά που πρώτος δίδαξε στον λαό την πολυτέλεια . βασίλευε ο Τνέφαχθον. αναγκάστηκε. που δίδαξε τους ανθρώπους να σέβονται τους θεούς και. όταν έγινε βασιλιάς ο Βούσιρις και οι οκτώ επίσης απόγονοι του. πενήντα δύο το σύνολο. κρεβάτια με στρωσίδια πολυτελή και γε­ νικά εισήγαγε την εκλέπτυνση και τον πολυτελή τρόπο ζω­ ής. αξιόλογους ναούς και πολλά άλλα αφιερώματα τα σπίτια επίσης των πολιτών τα κατασκεύασε τετραώροφα και πενταώροφα και γενικά έκανε την πόλη την πιο ευδαίμονα όχι μόνο της Αιγύπτου αλλά κι ολόκληρου του κόσμου. ο τελευταίος. ώστε έγραψε την κατάρα του με ιερά γράμματα στον ναό του Δία στις Θήβες· πράγμα που μάλιστα θεωρείται η αιτία που δεν διατηρήθηκε η δόξα του Μηνά και οι τιμές που του απέτιαν τα μετέπειτα χρόνια. που είχε το ίδιο όνομα με τον πρώτο. πάνω από χίλια σαράντα χρόνια. Έχτισε τον περίβολο της πόλης να έχει μήκος εκατόν σαράντα στά­ δια και την κόσμησε με μεγάλα οικοδομήματα. έκτισε την αποκαλούμενη από τους Αιγυπτίους Μεγάλη Διόσπολη. Στη συνέχεια.τόσο βαθιά ήταν η μεταστροφή του ως προς το φαγητό. καθώς και να χρησιμο­ ποιούν τραπέζια. Στη συνέχεια.διάστημα κατά το οποίο δεν έγινε κάτι αξιοσημείωτο. λένε. λένε. Ο υπερβολι­ κός της πλούτος και δύναμη έκανε τη φήμη της να διαδοθεί . επειδή η περιοχή ήταν έρημος και τραχιά. που εκστράτευσε στην Αραβία και του τελείωσαν τα χρειώδη.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ 45. Όταν. να προσφέρουν θυσίες. βα­ σίλεψαν οι απόγονοι εκείνου του βασιλιά. λοιπόν. λένε. ο πατέρας του σοφού Βοκχόριδος. πρώτος βασίλεψε στην Αίγυ­ πτο ο Μηνάς. που οι Έλληνες την ονομάζουν Θήβες. λένε. Μετά τους θεούς.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

ακόμα κι από ελεφαντόδοντο. απ' όπου κι ονομάστηκε εκατόμπυλος. τό- . που καθένας στάβλιζε μέχρι και διακόσια άλογα. όπου πολλά είναι τα πλούτη μες στα σπίτια. 46. το ελεφαντόδοντο και οι πολύτιμοι λίθοι.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ παντού κι έτσι έφτασε. ασημένια και χρυσά. όμως. λένε. αξιοθαύμαστη για τις δαπάνες που διατέθηκαν και για την εξαιρετική και περίτεχνη χει­ ροτεχνία. το χρυσάφι. αλλά και πολλοί από τους μεταγενέστερους φιλο­ δόξησαν να μεγαλύνουν την πόλη. Τούτος ο βασιλιάς δεν ήταν ο μόνος. με πλήθος κολοσσιαίων αγαλμάτων και κατασκεύασαν μονόλιθους οβελίσκους. Τη στόλισαν με αναθή­ ματα πολλά και μεγάλα. Τα μεν οικοδομήματα διασώθηκαν μέχρι τα νεό­ τερα χρόνια. σαν να λέμε πολύπυλος. Είναι αλήθεια όμως πως έβγαιναν απ' αυτήν στον πόλεμο και είκοσι χιλιάδες άρματα. όπως δείχνουν ακόμη τα θεμέλια τους. Από τα τέσσερα ιερά που κατα­ σκευάστηκαν εκεί το παλαιότερο είναι σε ομορφιά και μέ­ 7 γεθος αξιοθαύμαστο . με περίμετρο δεκατρία στάδια. λεηλατήθηκαν από τους Πέρσες. το ασήμι. όσο σε καμιά άλλη πόλη στην υφήλιο. στον ποιητή που τη μνημονεύ­ ει όταν λέει 6 ούτε όσα στις Θήβες τις Αιγύπτιες. ύψος σαράντα πέντε πήχες και πάχος τοίχων τέσσερα πόδια.γιατί παλιότερα υπήρχαν εκατό στάβλοι κατά μήκος του ποταμού από τη Μέμφιδα μέχρι τις Θήβες. προς τη Λιβύη. Α­ ντίστοιχη μ' ετούτη τη μεγαλοπρέπεια ήταν και η διακό­ σμηση του με αφιερώματα. όπως μας πα­ ραδίδεται. Μερικοί υποστηρίζουν πως δεν είχε εκατό πύλες αλλά πολλά και μεγάλα προπύλαια στα ιερά της. που είναι εκατόμπυλες κι από την κάθε πύλη διακόσιοι άντρες βγαίνουν με τ' άρματα και τ' άλογα τους.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

συμφωνούν με τα λεγόμενα μας. λέει. με μήκος δυο πλέθρα 10 και ύψος σαρανταπέντε πήχεις" περνώντας τον πυλώνα υπάρχει πέτρινο τε­ τράγωνο περίστυλο. Οι ιερείς έλεγαν πως στα αρχεία τους βρήκαν σαράντα επτά βασιλικούς τάφους· μέχρι την εποχή όμως. εκεί και τάφοι θαυμαστοί των αρχαίων βασιλιάδων αλλά και των διαδόχων τους. που επισκέφτηκαν τις Θήβες στα χρόνια του Πτολεμαίου του Λάγου κι έγρα­ ψαν ιστορίες της Αιγύπτου. μαζεύτηκαν τριακόσια τάλαντα χρυσάφι και όχι λιγό­ τερο από δύο χιλιάδες τριακόσια τάλαντα ασήμι. που οι Πέρσες μετέφεραν όλον εκείνο τον πλούτο στην Ασία κι έχτισαν με τεχνίτες που πήραν απ' την Αίγυπτο τα περιβόητα ανάκτορα στην Περσέπολη. υπήρχε. αντί σε κίονες. λένε. λένε. σε μονόλιθες μορφές. Τπάρχουν. Στην είσοδο του υπάρχει πυλώνας από χρω­ ματιστή πέτρα. βεβαιώνουν. που στηρί­ ζεται.η οροφή . δουλεμένες με την αρχαία τεχνοτροπία. Τούτα τα γε­ γονότα δεν τα ιστορούν μόνο οι Αιγύπτιοι ιερείς από τα αρχεία τους αλλά και πολλοί Έλληνες. λένε. μετά τη σύληση και την πυρπόληση των ναών. Τόσος ήταν ο πλούτος. Δέκα στάδια από τους πρώτους τάφους όπου σύμφω­ να με την παράδοση έχουν ταφεί οι παλλακίδες του Δία. στα Σούσα και στη Μηδία. που βρέθηκαν σιγά σιγά. μεταξύ των οποίων και ο Εκαταίος8. με πλευρά τέσσερα πλέθρα. το μνήμα του βασιλιά που ονομάστηκε Οσυμανδύας9.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ τε που κατέκαψε ο Καμβύσης τα ιερά της Αιγύπτου· τότε. δεκάξι πήχεις η καθεμιά. που είχε μαζευ­ τεί τότε στην Αίγυπτο. που δεν άφηναν σε όσους θα φιλοδοξούσαν να τους ξεπεράσουν πολλά περιθώρια για να το πράξουν. εκ των οποίων οι περισσότεροι είχαν καταστρα­ φεί την εποχή που επισκεφτήκαμε εκείνους τους τόπους κατά την εκατοστή ογδοηκοστή Ολυμπιάδα. ώστε από τα υπολείμματα. 47. του Πτολεμαίου του Λάγου διασώθηκαν μόνο δεκαεπτά.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

μόνο του. Μετά το περίστυλο. Τούτο το έργο δεν είναι μόνο αξιοθαύμαστο για το μέγεθος του αλλά κι επειδή είναι δου­ λεμένο με σπάνια τέχνη και η πέτρα του είναι εξαιρετικής ποιότητας. της κόρης και της μάνας του. Πάνω του υπάρχει η επιγραφή "Είμαι ο Οσυμανδύας. εκ των οποίων ο ένας. το ένα δεξιά και το άλλο αριστερά. γυναίκα και μητέρα βασιλιά. Αν κά­ ποιος θέλει να μάθει πόσο μεγάλος είμαι και πού βρίσκο­ μαι. των οποίων αρχηγοί ήταν οι γιοι του βασιλιά. είναι παραπάνω από επτά πήχεις. αφού σε τόσο μεγάλη επιφάνεια δεν παρατηρεί­ ται μήτε ρωγμή μήτε ψεγάδι. κατά των οποίων εκστράτευσε με τετρακόσιες χιλιάδες πεζούς και είκοσι χιλιά­ δες ιππείς. είναι ένα περίστυλο πιο αξιόλογο από το πρώ­ το. όπου υπάρχουν κάθε είδους ανάγλυφες παραστάσεις που απεικονίζουν τον πόλεμο που έκαμε εκείνος ο βασιλιάς ενα­ ντίον των αποστατών στα Βάκτρα. εκτός από τα σκαλίσματα που είναι περισσότερα" πλάι στην είσοδο βρίσκονται τρεις ανδριάντες όλοι από μαύρη πέτρα της Συήνης. στην πρώτη γραμμή να αγωνίζεται εναντίον αντιπάλων και να συνοδεύ­ εται από ένα λιοντάρι που τον βοηθάει στον πόλεμο και προ- . υπάρ­ χει κι άλλη είσοδος και πυλώνας παρόμοιος με τον πρώτο. Υπάρχει και άλλο άγαλμα. κατά την πολιορκία τείχους που το τριγυρίζει ποτάμι.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ ολόκληρη είναι μονόλιθη με πλάτος δυο οργιές. είκοσι πήχες μονόλιθος. ας ξεπεράσει κάποιο από τα έργα μου". Μετά τον πυλώνα. που φέρει τρία διαδήματα στο κεφάλι για να δεί­ χνουν ότι υπήρξε κόρη. με τη στρατιά του χωρισμένη σε τέσσερα μέρη. ο βασιλεύς των βασιλέων. ξεπερνάει σε μέγεθος όλα τα αγάλματα της Αιγύπτου" αν μετρήσεις το πόδι του. της μητέρας του. διακοσμη­ μένη με αστέρια σε κυανό φόντο. Τα δυο άλλα αγάλματα στα γόνατα του πρώτου. 48. ο καθιστός. έχουν μέγεθος μι­ κρότερο από το προαναφερθέν. Στον πρώτο τοίχο απεικονίζεται ο βασιλιάς.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

ενώ άλλοι έλεγαν πως ήταν ο ίδιος ο βασιλιάς πάρα πολύ γενναίος κι εννοούσε φορτικά να τον εγκωμιάζουν. με μήκος κάθε πλευράς δύο πλέθρα. που οδηγούν σε χώρο υπόστυλο. 49. ενώ στο μέσον βρίσκεται ο αρχιδικαστής. με την Αλήθεια κρεμασμένη στον λαιμό του. με μάτια κλειστά. πράγμα που ήθελε να δηλώσει οτι ήταν άνανδροι στην ψυχή και δεν είχαν χέρια για να πολεμούν στις μάχες. θέλοντας με την παράσταση του λιοντα­ ριού να δηλώσει την τάση της δικής του ψυχής. Εδώ βρίσκεται πλήθος ξύλινων ανδριάντων που παριστάνουν ανθρώπους που δικάζονται κι έχουν τα μάτια στραμμένα στους κριτές" αυτοί παριστάνονται σ' έναν από τους τοίχους. και πλάι του πλήθος βιβλία" εικόνες που σημαίνουν πως οι δικαστές δεν πρέπει να δέχο­ νται δώρα και πως ο αρχιδικαστής πρέπει να βλέπει μόνο προς την αλήθεια. Στο κέντρο τώρα του περίστυλου. Ο τρίτος τοίχος φέρει κάθε είδους ανάγλυφα κι εξαίρετες ζωγραφιές. με ύψος είκοσι επτά πήχεις ο καθένας. άλλοι έλε­ γαν πως στ' αλήθεια ο βασιλιάς είχε εξημερωμένο λιοντάρι που κινδύνευε μαζί του στις μάχες κι έτρεπε σε φυγή τους αντιπάλους με τη δύναμη του. Στη συνέχεια υπάρχει περίπατος με πλήθος οικήματα κάθε μορφής. χωρίς χέρια.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ καλεί τρόμο. εξαιρετικός για τη δουλειά του και θαυ­ μαστός για το μέγεθος του. και μάλιστα χωρίς γεννητικά όργανα και χέρια. Για την ερμηνεία της παράστασης. πλάι στους οποίους έχουν κατασκευαστεί τρεις είσοδοι από το περίστυλο. βρίσκεται υπαίθριος βωμός χτισμένος από την ωραιότερη πέτρα. μέσα στα οποία αναπαρίστανται πλήθος φα- . Στον δεύτερο τοίχο παριστάνονται οι αιχμάλωτοι που πήρε ο βασιλιάς. τριάντα συνολικά. κατασκευασμένο σαν ωδείο". Στον τελευταίο τοίχο υπάρχουν δυο μονόλιθοι ανδριάντες καθήμενοι. που παριστά­ νουν θυσίες βοδιών από τον βασιλιά κι έναν θρίαμβο με την επιστροφή του από τον πόλεμο.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

και σε κάθε μέρα η ανατολή και η δύση των άστρων σύμφωνα με τους φυσικούς νόμους. Πάνω στον δακτύλιο αναγράφονται οι μέρες του χρόνου. . χωρισμένο απ' αυτή με μεσότοιχο. τα καλύτερα στο είδος τους. για τον οποίο θεωρείται πως όχι μόνο ξεπέρασε κατά πολύ τους άλλους στη δαπάνη αλλά και στην καλλιτεχνική δουλειά. έχει χτιστεί πολυτελής αίθουσα με είκοσι ανάκλιντρα τριγύ­ ρω. Γύρω από αυτή. γύρω από τον τάφο υπάρχει κυ­ κλικός δακτύλιος από χρυσάφι με περιφέρεια τριακόσιες εξήντα πέντε πήχεις και πάχος έναν.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ γώσιμα. ο τάφος του βασιλιά Οσυμανδύα. την εποχή που είχαν κατακτήσει την Αίγυπτο. είναι χτισμένα πλήθος αίθουσες με εξαιρετικές ζω­ γραφιές από όλα τα ζώα που θεωρούνται ιερά στην Αίγυπτο' η ανοδική πορεία προς τον τάφο περνά μέσα απ' αυ­ τά. προσφέρει στον θεό χρυσό και ασήμι. Στο τέλος της ανόδου. μία για κάθε πήχη. που η αξία του σε άργυρο υπολογίζεται σε τριάντα δύο εκατομμύρια μνες. Τέτοιος ήταν. έγχρωμος. Τούτος ο δακτύλιος λεη­ λατήθηκε από τον Καμβύση και τους Πέρσες. Εδώ επίσης υπάρχουν ανάγλυφα όπου ο βασιλιάς. Δίπλα στη βιβλιοθήκη. λένε. θέλοντας μ' αυτό τον τρόπο να αποδείξει στον Όσιρι και στους θεούς του κάτω κόσμου ότι έζησε τη ζωή του με ευσέβεια και δικαιοσύνη απέναντι σε θεούς και ανθρώπους. καθώς και η ερμηνεία τους σύμφωνα με τους Αιγυπτίους αστρολόγους. που μάζευε απ' όλη την Αίγυπτο κάθε χρόνο από τα μεταλλεία αργύρου και χρυσού' η επιγραφή μάλιστα από κάτω δίνει και το τελικό ποσό. όπου θεωρείται ότι έχει ταφεί το σώμα του βασιλιά. καθώς και του βασιλιά που προσφέρει στον καθένα τις προσφορές που του αρμό­ ζουν. αγάλματα του Δία της Ήρας και του βασιλιά. Στη συνέχεια βρίσκεται η ιερή βιβλιοθήκη που φέρει την επιγραφή «Ψυχής ιατρείον» και ακολουθούν οι ανδριά­ ντες όλων των θεών της Αιγύπτου.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ

ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ

50. Οι Θηβαίοι λένε πως εκείνοι είναι οι αρχαιότεροι άν­
θρωποι και πως πρώτοι εφεύραν τη φιλοσοφία και την επι­
στημονική αστρολογία, επειδή στη δική τους περιοχή, που
έχει πολύ καθαρή ατμόσφαιρα, είναι καλύτερα ορατές οι
ανατολές και οι δύσεις των άστρων. Χαρακτηριστικό τους
είναι επίσης ότι εκείνοι όρισαν τους μήνες και τα χρόνια. Δεν
υπολογίζουν τις μέρες με τη σελήνη αλλά με τον ήλιο, ορί­
ζοντας τους μήνες να έχουν τριάντα ημέρες και προσθέτο­
ντας πέντε μέρες κι ένα τέταρτο ημέρας στο τέλος κάθε ο­
μάδας δώδεκα μηνών, συμπληρώνοντας με τον τρόπο αυτό
τον ετήσιο κύκλο 12 . Δεν έχουν όμως εμβόλιμους μήνες ούτε
αφαιρούν ημέρες, όπως οι περισσότεροι Έλληνες. Φαίνεται
επίσης πως εξέτασαν προσεκτικά τις εκλείψεις ηλίου και
σελήνης και κάνουν γι' αυτές προβλέψεις, προλέγοντας χω­
ρίς σφάλμα και όλα τα επί μέρους φαινόμενα.
Ο όγδοος απόγονος τούτου του βασιλιά, που ονομάστηκε
Ουχορεύς, όπως και ο πατέρας του, έκτισε την πόλη Μέμφιδα, την πιο φημισμένη της Αιγύπτου. Επέλεξε το πιο κα­
τάλληλο σημείο της χώρας, εκεί που ο Νείλος σχίζεται σε
περισσότερα μέρη και σχηματίζει το λεγόμενο, σύμφωνα με
το σχήμα του, Δέλτα' εξ αιτίας της καίριας θέσης-κλειδί που
είχε μπορούσε να ελέγχει το εμπόριο με την Άνω Αίγυπτο.
Το τείχος που έκανε γύρω απ' την πόλη είχε περίμετρο ε­
κατόν πενήντα στάδια, ενώ την οχύρωση και τη θαυμαστή
του ευχρηστία την πέτυχε με τον εξής τρόπο. Δεδομένου ότι
ο Νείλος κυλούσε γύρω από την πόλη και την πλημμύριζε με
τα νερά του, όταν ανέβαιναν, από τη νότια μεριά κατασκεύα­
σε τεράστιο ανάχωμα, έτσι ώστε και να εμποδίζει την πλημ­
μύρα από τον ποταμό και να χρησιμοποιείται ως ακρόπολη
για τους εχθρούς από τη στεριά. Στις υπόλοιπες πλευρές
έσκαψε λίμνη μεγάλη και βαθιά, που δεχόταν την ορμή
του ποταμού και πλημμύριζε όλον τον τόπο γύρω από
την πόλη, εκτός από το ανάχωμα, εξασφαλίζοντας έτσι θαυ-

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ

ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ

μαστή οχύρωση. Τόσο καλά σκέφτηκε να χρησιμοποιήσει,
τα πλεονεκτήματα του τόπου ο ιδρυτής, ώστε όλοι σχεδόν
οι επόμενοι βασιλιάδες άφησαν τις Θήβες, έφτιαξαν εκεί τα
ανάκτορα τους και κατοίκησαν σ' αυτή. Από εκείνα τα χρό­
νια άρχισε να παρακμάζει η Θήβα και να ακμάζει η
Μέμφις 13 , μέχρι την εποχή του βασιλιά Αλέξανδρου· διό­
τι, μετά την ίδρυση της ομώνυμης πόλης του στη θάλασ­
σα, όλοι οι μεταγενέστεροι βασιλιάδες της Αιγύπτου έβα­
λαν στόχο να τη μεγαλώσουν. Άλλοι με μεγαλοπρεπή ανά­
κτορα, άλλοι με ναυπηγεία και λιμάνια κι άλλοι με αφιερώ­
ματα και αξιόλογα κτίσματα την κόσμησαν τόσο ώστε από
τους περισσότερους θεωρείται η πρώτη ή η δεύτερη πόλη
της οικουμένης. Γι' αυτήν όμως θα γράψουμε όταν φτάσου­
με στην αντίστοιχη χρονική περίοδο.
51. Ο ιδρυτής της Μέμφιδος, μετά την κατασκευή του
αναχώματος και της λίμνης, έχτισε ανάκτορα που δεν υστε­
ρούσαν σε τίποτα από τα ανάκτορα άλλων λαών, αλλά δεν
ήταν άξια του μεγαλείου και της φιλοκαλίας των προηγού­
μενων βασιλιάδων. Οι Αιγύπτιοι θεωρούν την παρούσα ζωή
εντελώς ευτελή, ενώ αποδίδουν μεγάλη αξία στο να μνημο­
νεύονται μετά θάνατον για την αρετή τους, έτσι τα σπίτια
των ζωντανών τα λένε «καταλύματα», μιας και λίγον καιρό
μένουμε σ' αυτά, ενώ τους τάφους των νεκρών τους ονομά­
ζουν «αιωνίους μονάς», μιας και στον Άδη βρίσκονται αιώ­
νια. Φροντίζουν λοιπόν λιγότερο την κατασκευή των σπι­
τιών τους, ενώ για την ταφή τους δεν υπάρχει τίποτα
που να θεωρούν υπερβολικό. Η εν λόγω πόλη ονομάστη­
κε, σύμφωνα με μερικούς, από τη θυγατέρα του βασιλιά
και ιδρυτή της. Γι' αυτή λοιπόν, λέει ο μύθος, πως ερωτεύ­
τηκε τον Νείλο, που είχε μεταμορφωθεί σε ταύρο, και γέν­
νησε τον Αίγυπτο, που θαυμάστηκε από τους ντόπιους για
την αρετή του, κι απ' αυτόν πήρε τ' όνομα της όλη η χώρα.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ

πενήντα οργιές. ύστερα από δώδεκα γενιές.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ Όταν με τη σειρά του ανέβηκε στον θρόνο. ενώ το βάθος της στα πε­ ρισσότερα σημεία. κατά πολύ ανώτερα των άλλων σε μεγαλοπρέπεια. 52.για την περίμετρο της λένε πως είναι τρεις χιλιάδες εξακόσια στάδια. Μετά τον εν λόγω βασιλιά. Κατασκεύασε λοιπόν διώρυγα από το ποτάμι μέχρι τη λίμνη. έγινε βασιλιάς φιλάνθρωπος. δεν θα σκεφτεί πόσες δεκάδες χιλιάδες εργάτες και πόσα χρόνια χρειάστηκαν για να το τελειώσουν. Ποιος άνθρωπος. παρέχοντας στους γεωρ­ γούς την κατάλληλη κάθε φορά ποσότητα νερού. Επειδή η στάθμη των νερών του Νείλου δεν ανέβαινε μέχρι ορισμένο ύψος κάθε χρόνο. ενώ ταυτόχρονα η ευφορία της γης ήταν άμεσα εξαρτημένη από αυτό. εκείνος έσκαψε τη λίμνη για να δέχεται το περισσευούμενο νερό. και δέκα σχοίνους'4 πάνω από την πόλη έσκαψε λίμνη θαυμαστή σε χρησιμότητα και απί­ στευτη σε μέγεθος.γι' αυτό και κέρδισε την πλήρη αποδοχή από όλους κι έτυχε των τιμών που προαναφέραμε. αν α­ ναλογιστεί την κλίμακα του έργου. δίκαιος και γενικά σπουδαίος σε όλα. αλλά και τη μεγαλοφυή ιδέα του βασιλιά δεν υπάρχει τρόπος να την επαινέσει άνθρωπος αντάξια με την αλήθεια. μήκους ογδόντα σταδίων και πλάτους τριών πλέθρων και μέσα απ' αυτή πότε έφερνε τα νερά του ποταμού και πότε τα έδιωχνε. πήρε την ηγεμονία της Αιγύπτου ο Μοίρις που κατασκεύα­ σε στη Μέμφιδα τα βόρεια προπύλαια. με το ά­ νοιγμα ή το κλείσιμο του στομίου της διώρυγας μέσω μιας έξυπνης και πολυδάπανης εφεύρεσης" το λιγότερο που . Τη χρησιμότητα και την κοινή ωφέ­ λεια που έφερε η λίμνη στους κατοίκους της Αιγύπτου. ώστε ούτε η υπερβολική πλημμύρα να σκεπάζει παράκαιρα τη χώρα σχηματίζοντας έλη και λίμνες ούτε να πλημμυρίζει λιγότε­ ρο απ' όσο συνέφερε και να καταστρέφεται η παραγωγή από λειψυδρία.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ

ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ

χρειαζόταν ήταν πενήντα τάλαντα για να ανοίξει ή να κλεί­
σει το εν λόγω κατασκεύασμα. Η λίμνη παραμένει και εξα­
κολουθεί να ωφελεί την Αίγυπτο μέχρι τα χρόνια μας, κι έχει
πάρει το όνομα της από τον κατασκευαστή της, καθώς ονο­
μάζεται μέχρι σήμερα λίμνη του Μοίριδος. Ο βασιλιάς, κατά
την εκσκαφή της, άφησε ένα μέρος στη μέση όπου οικοδό­
μησε τον τάφο του και δυο πυραμίδες, ύψους ενός σταδίου,
μια για τον εαυτό του και μια για τη γυναίκα του, πάνω στις
οποίες έστησε πέτρινα αγάλματα καθιστά σε θρόνο, θεωρώ­
ντας ότι με τούτα τα έργα θ' αφήσει αθάνατη τη μνήμη του
για τα καλά που πρόσφερε. Την πρόσοδο από την αλιεία της
λίμνης έδωσε στη γυναίκα του για τα αρώματα και τον καλ­
λωπισμό της, κάθε μέρα η αλιεία απέφερε ένα ασημένιο τά­
λαντο" διότι λένε πως στη λίμνη υπάρχουν είκοσι δύο είδη
ψαριών και πως πιάνονται τόσο μεγάλες ποσότητες απ' αυ­
τά ώστε οι πολυάριθμοι τεχνίτες που τα παστώνουν δύσκολα
προλαβαίνουν τη δουλειά. Αυτά λοιπόν ιστορούν για τον
Μοίρι οι Αιγύπτιοι.
53. Για τον Σεσόωσι 15 λένε ότι βασίλεψε μετά από επτά
γενιές και ότι οι πράξεις του ήταν κατά πολύ πιο ένδοξες και
πιο μεγάλες των προκατόχων του. Επειδή όμως για τούτο
τον βασιλιά δεν διαφωνούν μόνο οι Έλληνες ιστορικοί μετα­
ξύ τους αλλά και στην Αίγυπτο οι ιερείς και οι ποιητές που
τον εγκωμιάζουν δεν συμφωνούν στα λεγόμενα τους, εμείς
θα επιχειρήσουμε να εκθέσουμε τις πιο πιθανές εκδοχές, και
κυρίως εκείνες που συμφωνούν περισσότερο με τις ενδείξεις
που υπάρχουν στη χώρα. Όταν γεννήθηκε ο Σεσόωσις, ο
πατέρας του έκαμε κάτι μεγαλοπρεπές και βασιλικό: όλα
τα αγόρια που γεννήθηκαν στην Αίγυπτο εκείνη την ημέρα
τα μάζεψε, διόρισε τροφούς και παιδαγωγούς και διέταξε να
λάβουν όλα την ίδια ανατροφή και μόρφωση, με την ιδέα ότι
όσοι ανατρέφονται μαζί σε συντροφικό κλίμα θα είναι οι πιο

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ

ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ

γενναίοι και αφοσιωμένοι σύντροφοι στον πόλεμο. Παρέχο­
ντας τους απλόχερα τα πάντα, εκπαίδευσε τα παιδιά υπο­
βάλλοντας τα σε συνεχή και κοπιαστικά γυμνάσια" για πα­
ράδειγμα, κανείς δεν επιτρεπόταν να φάει, αν προηγουμένως
δεν έτρεχε εκατόν ογδόντα στάδια. Γι' αυτό και όλοι, όταν
μεγάλωσαν, έγιναν εύρωστοι και αθλητικοί στο σώμα και
ηγεμονικοί και καρτερικοί στο φρόνημα, χάρη στην άριστη
αγωγή που είχαν λάβει.
Πρώτα, λοιπόν, ο Σεσόωσις, μαζί με τους συντρόφους
και συστρ.ατκότες του, στάλθηκε από τον πατέρα του με
στρατό στην Αραβία, όπου, αφού κοπίασε πολύ με το κυνή­
γι αγρίων ζώων και σκληραγωγήθηκε από την έλλειψη νε­
ρού και τροφής, κατανίκησε το έθνος των Αράβων, που μέ­
χρι τότε παρέμενε αδούλωτο. Στη συνέχεια, στάλθηκε στα
δυτικά, όπου υπέταξε το μεγαλύτερο μέρος της Λιβύης, αν
και πολύ νέος ακόμη. Όταν μετά τον θάνατο του πατέρα του,
τον διαδέχτηκε στη βασιλεία, επειδή είχε αποκτήσει μεγάλη
εμπιστοσύνη στον εαυτό του από τα προηγούμενα κατορθώ­
ματα του, σκέφτηκε να κατακτήσει την οικουμένη. Μερικοί
λένε ότι τον παρακίνησε η ίδια του η κόρη, η Άθυρτις, στην
κατάκτηση του κόσμου, για την οποία άλλοι λένε πως ήταν
πολύ πιο έξυπνη απ' όλους τους άλλους και απέδειξε στον
πατέρα της ότι η εκστρατεία θα ήταν πολύ εύκολη, ενώ άλ­
λοι υποστηρίζουν ότι κάτεχε τη μαντική τέχνη και προμάντευε το μέλλον, τόσο με τις θυσίες όσο και με τη μέθοδο της
«εγκοιμήσεως» 1 6 στους ναούς, αλλά και από την παρατήρη­
ση των ουράνιων φαινομένων. Μερικοί, πάλι, έχουν γράψει
ότι, κατά τη γέννηση του Σεσόωσι, ο πατέρας του είδε στον
ύπνο του τον Ήφαιστο που του είπε πως ο γιος του θα κυ­
ριαρχήσει όλη την οικουμένη. Γι' αυτό λοιπόν τον λόγο ο
πατέρας του μάζεψε τους συνομηλίκους του γιου του και
τους έδωσε βασιλική ανατροφή, για να προετοιμάσει την
επίθεση εναντίον όλου του κόσμου, ενώ ο ίδιος, όταν μεγά-

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ

σε άλλους έδινε γη. πρώτα φρόντισε να αποκτήσει την εμπιστοσύνη όλων των κατοίκων της Αι­ γύπτου. που ήταν ήδη εξασκημένοι σε πολέμους και αποζητούσαν τις γενναίες πράξεις από μικροί. Προετοιμάζοντας την εκστρατεία. 54. που κατοικούν νότια της Αιγύ- . άλλους εξαγόραζε με χρηματικές δωρεές. και τέτοιοι ήταν πάρα πολλοί στις φυλακές. και τοποθέτησε σε όλα νομάρχες. είκοσι τέσσερις χιλιάδες ιππείς και είκοσι επτά χιλιάδες πολεμικά άρμα­ τα. Γι' αυτό κι ευεργετούσε τους πάντες. μερικούς απάλλαξε από τις ποινές τους. ώστε έχοντας αξιό­ λογα εισοδήματα και καμιά οικονομική ανάγκη. και αριθμού­ σαν πάνω από χίλια επτακόσια άτομα. Διάλεξε επίσης τους πιο ρωμαλέους από τους κατοίκους και συνέστησε στρατό άξιο του σκοπού του στρατολόγησε εξακόσιες χιλιάδες πεζούς. Στις επιμέρους διοικήσεις του στρατού έβαλε τους συ­ ντρόφους του.ελευθέρωσε όλους όσους κατηγορούνταν για εγκλήματα κατά του βασιλιά και απάλ­ λαξε από τις οικονομικές οφειλές όσους είχαν φυλακιστεί για χρέη. Ετοίμασε τον στρατό του κι εκστράτευσε πρώτα ε­ ναντίον των Αιθιόπων. ενώ προς όλους ανεξαιρέτως συμπερι­ φερόταν φιλικά και με επιείκεια . αν ήθελε να φέρει σε πέρας τον σκοπό του. πίστεψε στην προφητεία του θεού και οδηγήθηκε στην εν λόγω εκστρατεία. με κάθε μέσο που διέθετε.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ λωσε. τρέφοντας αδελφική αγάπη στον βασιλιά και μεταξύ τους. γιατί πίστευε πως οι μεν στρατιώτες πρέπει να είναι έτοιμοι να πεθάνουν για τους αρχηγούς τους. να φροντίζουν τα βασιλικά εισοδήματα και να κυβερνάνε τους νομούς τους. Σε όλους αυτούς μοί­ ρασε τις καλύτερες περιοχές της χώρας. αλλά όσοι μέ­ νουν στην πατρίδα να μην επιχειρούν στασιασμούς. Χώρισε ολόκληρη τη χώρα σε τριάντα έξι διαμερίσματα. να ασχο­ λούνται απερίσπαστοι με τα πολεμικά έργα. 55. αυτά που οι Αιγύπτιοι λένε νομούς.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

αλλά διατρέχοντας όλη τη Θράκη κινδύνευσε να χάσει τη στρατιά του από την έλλειψη τροφής και το δύσβατο των τόπων. Στη συνέχεια. Εξ αυτού. Με τον ίδιο τρόπο.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ πτου.ενώ ο ίδιος με τον υπόλοιπο στρα­ τό προχώρησε διά ξηράς και υπέταξε όλη την Ασία. αλλά και σε λαούς που εκείνος δεν είδε. όπως λένε. Πέρασε τον Γάγγη ποταμό. στη Μαιώτιδα λίμνη. και συνέστησαν το έθνος των Κόλχων. Δεν έφτασε μόνο στις περιοχές που κατέκτησε αργότερα ο Αλέ­ ξανδρος ο Μακεδών. θεωρώντας ότι το φρόνημα του κάθε λαού θα δηλώνεται καθαρά στις επόμενες γενιές από το κυριότε­ ρο μέρος του σώματος. πέτρινο. Τους κατανίκησε και ανάγκασε το έθνος τους να πλη­ ρώνει φόρο έβενο. έθιμο που διατηρήθηκε στους αποίκους όπως ακριβώς και στους Ιου­ δαίους. ενώ στους ταπεινούς και δειλούς σε αναπαράσταση γυναι­ κείου αιδοίου. τα εξής: «Τούτη τη χώρα την κατέκτησε με τα όπλα του ο Σεσόωσις. να κρατάει τόξα και λόγχη. διέσχισε όλη την Ινδία έως τον Ωκεανό κι έφτασε στα έθνη των Σκυθών μέχρι τον ποταμό Τάναϊ 18 που χ (ορίζει Ευρώπη και Ασία" ήταν τότε που. χρυσό και ελεφαντόδοντο. ο βασιλεύς βα­ σιλέων και δεσπότης δεσποτών». Απόδειξη ότι τούτος ο λαός είναι Αιγυπτιακός αποτελεί το γεγονός ότι οι άνθρω­ ποι κάνουν περιτομή όπως και στην Αίγυπτο. Στους πολεμικούς λαούς κατασκεύαζε τη στήλη σε αναπαράσταση ανδρικού μορίου. μερικοί Αιγύπτιοι έμειναν εκεί. ύψους τεσσά- . Πέρασε στην Ευ­ ρώπη. έστειλε στόλο στην Ερυθρά θάλασσα" από τετρακόσια πλοία —ο πρώτος των Αιγυπτίων που ναυπήγησε πολεμι­ κά πλοία— που κατέκτησε τα νησιά της περιοχής και τα παράλια μέχρι την Ινδία. έθεσε το όριο της εκστρατείας του στη Θράκη κι έστησε στήλες σε πολλά από τα μέρη που κατέ­ κτησε" τούτες οι στήλες είχαν γραμμένα με αιγυπτιακά γράμματα. τα λεγόμενα ιερά. υπέταξε και την υπόλοιπη Ασία και τις περισσότερες από τις Κυκλάδες. Σε μερικά μέρη έστησε και δικό του άγαλμα.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

απάλλαξε τον λαό του από τις πολεμικές επιχειρήσεις κι επέτρεψε στους συντρόφους του. αποτέλεσμα εκείνης της εκστρατείας δεν ήταν μόνο ν' απο­ κτήσει ο στρατός που ανδραγάθησε μεγάλα πλούτη και να επιστρέψει θριαμβευτής. κάθε χρόνο στην Αίγυπτο. όρισε στους κατακτημένους να στέλνουν δώρα. αλλά και να πλημμυρίσει ολόκληρη η Αίγυπτος από αγαθά. Σ' όλους τους υποταγμένους λαούς φέρθηκε με επιείκεια και. προσφέροντας στον εαυτό του αθάνατη δόξα και στους Αιγυπτίους ασφά­ λεια με άνεση.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ ρων πήχεων και τεσσάρων παλαμών. αφού τελείωσε την εκστρατεία του σε εννέα χρόνια. όντας φιλόδοξος κι επειδή επιθυμούσε να μείνει η μνήμη του στον αιώνα. στη συνέχεια. παρά έκανε τα πάντα με τους αιχμαλώτους· γι' αυτό κι έγραψε σ' όλους τους ναούς ότι κανένας ντόπιος δεν μόχθησε σ' αυτά. κατασκεύασε έργα μεγάλα και θαυμα­ στά. ενώ τίμησε τους στρατιώτες που αν­ δραγάθησαν με δώρα. Ο Σεσόωσις. έχοντας επιτελέσει μέγιστα κατορθώματα σε σχέση με τους προγενεστέρους του. όσο. να ξεκουραστούν και να απολαύσουν τα κατακτημένα αγαθά. Γενικά. ανάλογα με την αξία τους. που είχαν ανδραγαθήσει μαζί του. ήταν και το ύψος του. Για τους αιχμαλώ­ τους από τη Βαβυλωνία λέγεται ότι επειδή δεν άντεχαν τις ταλαιπωρίες από τα μεγάλα έργα. επαναστάτησαν α­ φού κατέλαβαν ένα οχυρό μέρος κοντά στον ποταμό. ενώ ο ίδιος συγκέντρωσε τεράστιο πλήθος αιχμαλώτων και λαφύρων και γύρισε στην πατρίδα. Αρχίζοντας πρώτα από τους θεούς. άρχι­ σαν πόλεμο με τους Αιγυπτίους και λεηλατούσαν τη γύρω . Στις εργασίες μάλιστα δεν χρησι­ μοποίησε κανέναν Αιγύπτιο. 56. ο καθείς κατά τη δύναμη του. τόσο στη σύλληψη όσο και στον πλούτο. Κόσμησε όλα τα ιερά της Αιγύπτου με αξιόλογα ανα­ θήματα και λάφυρα. δηλαδή. ενώ ο ίδιος. οικοδό­ μησε σε κάθε πόλη της Αιγύπτου από έναν ναό του θεού που τιμούσε κυρίως η πόλη.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ περιοχή.επειδή ο Μενέλαος. Για παραπλήσιες αι­ τίες. Το μεγαλύτερο ό­ μως έργο του είναι ότι έκανε τη χώρα ακαταμάχητη απέ­ ναντι στις εχθρικές επιθέσεις· διότι ενώ μέχρι τα χρόνια της βασιλείας του. Ο Σεσόωσις λοιπόν κατασκεύασε πολλά και μεγάλα αναχώματα και μετέφερε εκεί τις πόλεις που δεν ήταν χτι­ σμένες σε φυσικά υψώματα. όλο σχεδόν το καλύτερο μέρος της Αι­ γύπτου το πατούσε εύκολα ιππικό και άρματα. μέχρι που τους παραχωρήθηκαν εγγυή­ σεις για την ασφάλεια τους. επισκέφτηκε την Αίγυπτο. οπότε οι Τρώες αποστάτησαν. Για τέτοια θέματα δεν είναι εύκολο να εκτεθεί η αλήθεια με ακρίβεια. από τότε και μετά το πλήθος των διωρύγων του ποταμού έκανε τη . σε ανάμνηση της πατρίδας τους. μέχρι που στο τέλος τους δόθηκε άδεια να εγκα­ τασταθούν σ' εκείνο τον τόπο. ώστε στις πλημμύρες του πο­ ταμού να βρίσκουν ασφαλές καταφύγιο άνθρωποι και ζώα. αλλά η ιστορία απαιτεί να καταγρά­ φονται οι διαφορετικές απόψεις των ιστορικών. κι έχτισαν πόλη ομώνυμη με την πατρίδα τους. ονομάστηκε και η Τροία που υπάρχει ακόμη κο­ ντά στον Νείλο19. Βεβαίως δεν αγνοώ ότι ο Κτησίας ο Κνίδιος ιστόρησε διαφορετικά τη γένεση των εν λόγω πόλεων. τον οποίο ονόμασαν Βαβυλώ­ να. επιστρέφοντας από το Ίλιο με πολλούς αιχμαλώτους. λέγοντας ότι τις έκτισαν κάποιοι από εκείνους που είχε φέρει μαζί της η Σεμίραμις και τους έδωσαν όνομα από τις πατρί­ δες τους. Σε όλη τη χώρα από τη Μέμφιδα μέχρι τη θάλασσα άνοιξε διώρυγες κατά μικρές αποστάσεις στο ποτάμι. 57. ώστε οι α­ ναγνώστες να είναι σε θέση να διαμορφώσουν γνώμη για την αλήθεια χωρίς προκατάληψη. ώστε και τα προϊόντα να μεταφέρονται γρήγορα και εύκολα και να υπάρ­ χει επικοινωνία των ανθρώπων μεταξύ τους και άνεση. λένε. για να απολαμβάνουν τα πάντα σε αφθονία. κατέλαβαν κάποιον τόπο και τον υπεράσπιζαν.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

όρμησε και πέρασε μες από τις φλόγες. οι υπηρέτες του βασιλιά έτρεξαν να βοηθήσουν. ενάντια στις εισβολές από Συρία και Αραβία. με μήκος διακόσιους ογδόντα πήχεις. μαζί με τη γυναίκα και τα παιδιά του. δικό του και της γυναίκας του. αφιέρωσε μονόλιθα αγάλματα. όπου ανέγραψε το μέγεθος του στρατού. περισσότερο όμως απ' όλους τον Ήφαι­ στο. ενώ ο Σεσόωσις σήκωσε τα δυο του χέρια κι αφού προσευχήθηκε στους θεούς για τη σωτηρία των παιδιών και της γυναίκας του. τριάντα πήχεις ύψος. Τα έργα του Σεσόωσι ήταν πολλά και μεγάλα αλλά το πιο μεγαλοπρεπές θεωρείται ο τρόπος που φερόταν στους ξένους ηγεμόνες κατά την έξοδο του από το παλάτι.στη Μέμφιδα επίσης. με την εξωτερική επιφά­ νεια επίχρυση και την εσωτερική επαργυρωμένη. σε μήκος χιλίων πεντακοσίων σταδίων. τα άπλωσε γύρω απ' τη σκηνή και τους έβαλε φωτιά. μαζί με δύο λίθινους οβελίσκους από σκληρή πέτρα εκατόν είκοσι πήχεις ύψος. 58. στο ιερό του Ηφαίστου. Οχύρωσε με τείχος την ανατολική πλευρά της Αιγύπτου. και-το α­ φιέρωσε στον θεό που τιμούν περισσότερο στις Θήβες. εναντίον του' καθώς εκεί­ νος αναπαύονταν μετά από μεθύσι.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ χώρα πολύ δύσκολη να κατακτηθεί. όπως ειπώθηκε ήδη. Όταν ο Σεσόωσις είχε επιστρέψει από τη μεγάλη εκστρατεία στην Αίγυπτο κι έμενε στο Πηλού­ σιο. το πλήθος των προσόδων και τον αριθμό των λαών που υπέτα­ ξε . Ναυπήγησε και πλοίο από κέδρο. Για την ανέλ­ πιστη σωτηρία του τίμησε όλους τους θεούς με αφιερώματα. Οι βα- . πήρε πλήθος ξερά καλά­ μια. τον φιλοξένησε ο αδελφός του που συνωμότησε. που τα είχε ετοιμάσει από καιρό. που εκτεινόταν από το Πηλούσιο μέχρι την Ηλιούπολη μέσα από την έρημο. και των γιων του εικοσάπηχα. αλλά δεν τα κατάφερναν. τη νύχτα. διότι χάρη σ' εκείνον σώθηκε. Φούντωσε άξαφνα η φωτιά. μιας κι ήταν πιωμένοι. επειδή έτυχε να συμβεί το εξής.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

οποτεδήποτε κι αν είχαν πάρει την εξουσία. επειδή ευχαριστήθηκε με την παρρησία του. όταν η Αίγυπτος. και ο Δαρείος.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ σιλί. κι όλοι οι άλλοι που είχαν πάρει τα μεγαλύτερα αξιώματα. σε τακτά χρονικά διαστήματα επισκέπτονταν την Αίγυπτο φέρνοντας δώρα· αυτούς λοι­ πόν ο βασιλιάς τους δέχονταν. Τριάντα τρία χρόνια βασίλεψε και ε­ θελούσια διέκοψε τον βίο του. όποτε όμως ήταν να πάει σε κάποιο ιερό ή πόλη.άδες των κατακτημένων λαών. γιατί θεω­ ρήθηκε πως η αυτοκτονία του ήταν σύμφωνη με τη μεγα­ λοψυχία που είχε δείξει στις πράξεις του. κι ο βασιλιάς όχι μόνο δεν αγανάκτησε αλλά. που τους είχε επιτρέψει να παραμείνουν στον θρόνο. τόσο σε πολεμικά έργα όσο και στο μέγεθος και το πλήθος των αφιερωμάτων και των έργων που έκανε στην Αίγυπτο. επειδή τον εγκατέλειψε η ό­ ραση του' γι' αυτή του την πράξη δεν θαυμάστηκε μόνο από τους ιερείς αλλά κι από όλους τους Αιγυπτίους. δείχνοντας. Φαίνεται πως εκείνος ο βασιλιάς ξεπέρασε όλους τους προκατόχους του. απάντησε ότι θα φροντίσει να μην υστερήσει σε τίποτε από εκείνον. έπεσε στην εξουσία των Περσών. τους τιμούσε ιδιαίτερα και τους φερόταν καλα κατα τα αλλα. εφ' όσον θα ζούσε τα ίδια χρόνια. και παρακαλούσε να συγκριθούν τα έργα που έκαμε στην ίδια ηλικία με τα δικά του . σκέφτηκε να στήσει το δικό του άγαλμα μπροστά σ' εκείνο του Σεσόωσι στη Μέμφιδα. ο πατέρας του Ξέρξη. έλυνε τα άλογα από το τέθριππο και στη θέση τους έζευε ανά τέσσερις τους βασιλιάδες και τους άλλους ηγεμόνες. πολλές γενιές αργότερα. Τόσο δυνατή δια­ τηρήθηκε μέσα στα χρόνια η φήμη τούτου του βασιλιά. ότι αφού νί­ κησε τους ισχυρότερους απ' όλους τους βασιλιάδες και τους πιο επιφανείς για την αρετή τους. δεν υπήρχε κανείς να συ­ γκριθεί μαζί του σε αξία. ο αρχιερέας έφερε αντιρρήσεις στη συνέλευση των ιερέων λέγοντας πως ο Δαρείος δεν είχε ξεπεράσει ακόμη τα έργα του Σεσόωσι. ώ­ στε.αυτό άλλωστε είναι το δικαιότερο . καθώς πίστευε.

ΛΙΟΔΩΡΟΣ Σ Ι Κ Ε Λ Ι Ω Τ Η ! .

εκτός από τη γυναίκα κάποιου κηπουρού.τιμωρούσε πολλούς και ενάντια στον νόμο. σ' ένδειξη ευγνωμοσύνης για την ευεργε­ σία του χρησμού. δεν έβρισκε ανταπόκριση. 60. έλαβε χρησμό να τιμήσει τον θεό στην Ηλιούπολη και να νιφτεί στο πρό­ σωπο με τα ούρα γυναίκας που δεν είχε σμίξει με άλλον άντρα εκτός απ' τον δικό της. όπως λένε μερικοί. 59. Όλες τις άλλες τις έκαψε ζωντανές σ' ένα χωριό. Μέχρι ένα χρονικό διάστημα τα θύματα του έκαναν υπομονή. που οι Αιγύπτιοι εξ αιτίας του συμβάντος ονόμασαν Άγιο Χώμα. αλλά. Στον θεό της Ηλιούπολης. ενώ επί πολλά χρόνια ζητούσε να ε­ ξιλεωθεί έναντι των θεών με θυσίες και αφιερώματα. επειδή έδειξε ασέβεια προς στον ποταμό. όταν μια φορά που πιά­ στηκε σε θύελλα έρριξε ακόντιο στο ρεύμα του. δεν έκανε κανένα πολεμικό έργο ή κάτι με το οποίο να μείνει στην ιστορία. Άρχισε λοιπόν δοκιμάζοντας από τη δική του γυναίκα και εξέτασε πολλές αλλά καμία δεν βρήκε αδιάφθορη. που τον διαδέχτηκε στον θρόνο και πήρε το όνομα του πατέρα του.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ κριτήριο της αρετής. με πλάτος οκτώ και μήκος εκατό πήχεις. μη μπο­ ρώντας με κανένα τρόπο να τα βάλουν με τους πιο ισχυρούς" . μόλις γιατρεύτηκε. Έχασε την όραση του είτε από κληρονομι­ κότητα από τον πατέρα του είτε. αφιέρωσε δύο οβελίσκους μονόλιθους. την οποία. την παντρεύτηκε. Τον δέκατο χρόνο. Ο γιος του. πολλούς στερούσε από την περιουσία τους και σε όλους φερόταν υπεροπτικά και με μεγάλη αλαζονεία. του συνέβη όμως το εξής μοναδικό. Μετά από τούτο τον βασιλιά οι πολλοί που τον δια­ δέχτηκαν στην εξουσία δεν έκαναν κάτι αξιοσημείωτο. Πολ­ λές γενιές αργότερα βασίλεψε ο Άμασις που εξουσίαζε αυ­ ταρχικότερα τον λαό. Για την ατυχία που του συνέβη αναγκάστηκε να καταφύγει στη βοή­ θεια των θεών. Όσον αφορά στον Σεσόωσι ας αρκε­ στούμε σε όσα ειπώθηκαν.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

Ρινοκόλουρα. τα οποία έστηναν στην παραλία επί μήκος πολλών σταδίων κι έπιαναν ορτύκια. Τούτη η πόλη. κι έτσι κυνηγώντας τα μάζευαν αρκετά κι εξασφάλιζαν τη διατροφή τους. που βρίσκεται κοντά στα σύνορα Αιγύπτου και Συρίας κι όχι μακριά από την κοντινή θάλασσα. επινόησαν μια ζωή ανάλογη με τη φτώχεια τους. Τους εγκατέστησε λοιπόν σ' εκείνη την περιοχή. Έτσι λοιπόν η Αίγυπτος έπεσε εύκολα στην εξουσία των Αιθιόπων. για παράδειγμα. . τους έκοψε τη μύτη και τους εγκατέστησε στις εσχατιές της ερήμου. στερημένη από κάθε τι σχεδόν αναγκαίο. στερούνταν τα πάντα σχεδόν που χρειάζονται στον άνθρωπο. Κόβανε. αλλά και να μην περνούν απαρατήρητοι κατά τη συναναστροφή τους με τον υπόλοιπο πληθυσμό. που έρχονταν κατά μεγάλα σμήνη από το πέλαγος. εξ αιτίας του παθήματος των κατοίκων. το έσχιζαν και κατασκεύαζαν μακρόστενα δίχτυα.η γύρω περιοχή είναι γεμάτη αλάτι ενώ μέσα από το τείχος υπάρχει λιγοστό νερό σε πη­ γάδια που είναι κι αυτό βρόμικο κι εντελώς πικρό στη γεύ­ ση. ενώ ο Ακτισάνης που δέχτηκε την ευτυχία σαν άνθρωπος. για παράδειγμα. έναν ιδιαίτερο τρόπο να αντιμετωπίζει τους ληστές. βρήκε ευκαιρία το συγκεντρωμένο μίσος και οδήγησε τους περισσότερους στην αποστασία. ληστρικό τρόπο ζωής τους. μάζεψε όσους καταδικάστηκαν. φερόταν με επιείκεια στους υποταγμένους.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ όταν όμως ο βασιλιάς των Αιθιόπων Ακτισάνης εκστράτευσε εναντίον του. ώστε να μην μπορούν να βλάπτουν όσους δεν έφταιξαν σε τίποτα. χωρίς να θανατώνει αλλ' ούτε και ν' αφήνει ατιμώρητους τους ε­ νόχους· συγκέντρωσε απ' όλη τη χώρα όσους κατηγορού­ νταν για εγκλήματα κι αφού εξέτασε διεξοδικά την κάθε περίπτωση. Εκείνοι όμως παραπεταμένοι σε περιοχή έρημη. Είχε. μιας κι η φύση τους ανάγκαζε να μηχανεύονται τα πάντα για ν' αντιμετωπίσουν τις ελλείψεις. κτίζοντας πόλη που ονομάστηκε. αν συνέχιζαν τον παλιό. κα­ λάμι από τη διπλανή περιοχή.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗ! .

όπου βρισκόταν κατά τον μύθο ο λεγόμενος Μινώταυρος. 62.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ 61. που μερικοί ονομάζουν Μάρρο. πράγματα στα οποία συμφωνούν και τα λεγόμενα των ιερέων γι' αυτόν. οι Αιγύπτιοι α­ νάκτησαν την εξουσία κι έβαλαν δικό τους βασιλιά. ενώ στην Αίγυπτο διατηρήθηκε στο ακέραιο η όλη κατα­ σκευή μέχρι των ημερών μας. άλλοτε σε δέντρο. Αλλά ο λαβύρινθος στην Κρήτη εξαφανίστηκε τελείως. Πολεμικό έργο αυτός δεν έκανε κανένα. ο βασιλιάς απέκτησε τη σχετική μ' αυτά τα πράγματα εμπειρία και από ένα έθιμο που ίσχυε για τους βασιλείς. Διότι υπάρχει έθιμο στους βασιλιάδες της Αιγύπτου να βάζουν στο κεφάλι τους κεφά- . Μερικοί μάλιστα λένε πως και ο Δαίδαλος ήρθε στην Αίγυπτο. θαύμασε την τέχνη του κτίσματος και μετά κατασκεύασε για τον βασιλιά της Κρήτης Μίνωα λα­ βύρινθο όμοιο με της Αιγύπτου. Με τον θάνατο εκείνου του βασιλιά. αλλά κατασκεύασε για τον εαυτό του τάφο. προέκυψε ο μύθος στους Έλληνες για τις μεταμορφώσεις του Πρωτέα. Γι' αυτόν. τον λεγόμενο λαβύρινθο. είτε επειδή τον γκρέμισε κά­ ποιος δυνάστης είτε από το καταστραφικό έργο του χρόνου. μέχρι που εκλέχτηκε βασιλιάς ένας άνθρωπος ταπεινής καταγωγής. επικράτησε αναρχία επί πέντε γενιές. τον Μένδη. Μετά τον θάνατο του βασιλιά τούτου. τον οποίο οι Αιγύ­ πτιοι ονομάζουν Κέτηνα. σε φωτιά ή σε οτιδήποτε άλλο. η παράδοση λέει πως ήταν έμπειρος στους ανέμους και πως μπορούσε να μεταβάλλει τη μορφή του άλλοτε σε ζώο. λοιπόν. Διότι από τη συνεχή συναναστροφή του του με τους αστρολόγους. ενώ οι Έλληνες θεωρούν πως εί­ ναι ο Πρωτέας. που έζησε την εποχή του Τρωικού πολέμου. εκτός αν τον συνοδεύει πολύ έμπειρος οδηγός. θαυμαστό όχι τόσο για το μέγεθος όσο για την εξαιρετικά δύσκολη μίμηση του ένεκα της ευφυ­ έστατης σχεδίασης του" γιατί όποιος μπει σ' αυτόν δεν μπο­ ρεί εύκολα να βρει την έξοδο.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗ! .

πράγμα που έγινε η αιτία να πάρει το ποτάμι τ' όνομα του. με τα οποία στολίζονται οι ίδιοι ευπρεπώς. Γι' αυτό και στα ιερά αρχεία δεν παραδίδεται κανένα πολυ­ τελές τους έργο ούτε πράξη που ν' αξίζει να ιστορηθεί. ταύρων και φιδιών. κάποιες φορές και ευωδιαστά θυμιάματα. τον διαδέχτηκε στη βα­ σιλεία ο γιος του. Όγδοος βασιλιάς έγινε ο Χέμμις21 από τη Μέμφιδα που βασίλεψε πενήντα χρόνια και κατασκεύασε τη μεγαλύτερη από τις τρεις πυραμίδες που συναριθμούνται στα επτά θαύ­ ματα του κόσμου. σύμφωνα με την παράδοση τετρακόσιες χι­ λιάδες τάλαντα σε ασήμι και χρυσάφι. αντί ν' αφήσει πίσω του φήμη για τις αρετές του άφησε χρήματα πολύ περισσότερα απ' όλους τους προγενέστερους βασιλιάδεςσυγκέντρωσε. Αφού πέθανε κι ετούτος. ενώ μέχρι τότε τον έλεγαν Αίγυ­ πτο. αλλά ταυτόχρονα προκαλούν και στους άλλους φ. ενώ το μέ- . απέχουν εκατόν είκοσι στάδια από τη Μέμφιδα και από τον Νείλο σαράντα πέντε. ούτε σε αφιερώματα στους θεούς ούτε σε ευεργεσίες στους ανθρώπους. ενώ από τη μικροψυχία και και τη φιλαργυ­ ρία του δεν ξόδευε τίποτα. Εκείνος κατασκεύασε σε καίρια σημεία πολλές διώρυ­ γες και φιλοδόξησε να κάνει πολύ πιο εύχρηστο τον Νείλο.τι έκαναν είχε σχέση μόνο με την προσωπική τους άνεση και πολυτέλεια. Μετά τον θάνατο του Πρωτέα.όβο και δέος προς τους θεούς. κι άλλες φορές δέντρα ή φωτιά. ουκ ολίγα. που πέρασε όλη του τη ζωή φροντίζοντας για τις προσόδους και συσσωρεύοντας από παντού πλούτο. επί επτά γενιές τον διαδέ­ χτηκαν βασιλιάδες εντελώς τεμπέληδες που ό.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ λια λιονταριών. με εξαίρεση έναν Νειλέα. 63. Επειδή λοιπόν δεν έγινε καλός βασιλιάς αλλά καλός οικονόμος. από τον οποίο συμβαίνει να έχει ονο­ μαστεί Νείλος ο ποταμός. ως σημεία εξουσίας. Οι πυραμίδες βρίσκονται στην πλευρά της Αιγύπτου προς τη Λιβύη. Ρέμφις 20 .

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

Αυτό βέβαια δεν είναι αληθινό. σε σχήμα τετράπλευρου.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ γεθος των έργων και η τέχνη στην εκτέλεση τους προκαλούν μεγάλη κατάπληξη και θαυμασμό στους θεατές. Η μεγαλύ­ τερη από όλες. γιατί δεν είχαν εφευρεθεί εκείνα τα χρόνια οι τροχαλίες· το πιο παράδοξο είναι πως ενώ έγιναν έργα τέτοιου μεγέθους και ο γύρω τόπος είναι όλος αμμώ­ δης. Πέθανε κι ετούτος ο βασιλιάς και τον διαδέχτηκε στην εξουσία ο αδελφός του. Λέγεται επίσης πως έφεραν τις πέτρες από την Αραβία. τα έλιωσε και τα εξα­ φάνισε τελείως χωρίς την παρεμβολή ανθρωπίνων χεριών. όπως γράφουν μερικοί. έτσι που μοιάζουν σαν να μην έγιναν σταδιακά από ανθρώπινο χέρι. πέρασαν τρεις χιλιάδες τετρακόσια χρόνια. από πολύ μεγάλη απόσταση. έχει πλευρά βάσης επτά πλέθρα και ύψος πάνω από έξι" από τη βάση στενεύει βαθμιαία μέχρι την κορυφή όπου το μήκος της κάθε πλευράς γίνεται έξι πήχεις.γιατί λένε ότι στο έργο δούλεψαν τριακόσιες εξήντα χιλιάδες άνθρωποι και το τελείωσαν σε είκοσι μόλις χρόνια. δεν υπάρχει κανένα ίχνος μήτε από τα αναχώματα μήτε από τα απολεπίσματα των λίθων. όχι λιγότερα από χίλια χρόνια. και οι πέτρες διατηρούν την αρχική τους σύνθεση και την όλη κα­ τασκευή άθικτα. και η κατασκευή έγινε με αναχώματα. 64.απ' όταν έγιναν μέχρι τώρα. ή. Μερικοί Αιγύπτιοι επιχειρούν να τερατολογήσουν λέγοντας γι' αυτά ότι επειδή τα αναχώματα είχαν μεγάλη περιεκτικότητα αλατιού και νίτρου κι αφέθηκε μετά το ποτάμι να τα πλημμυρίσει. πέρασαν. που είναι μεν δύσκολη στην κατεργασία αλ­ λά παραμένει αιώνια . αλλά πως όλο μαζί το κατασκεύασμα ήρθε εκ θεού και τοποθετήθηκε στη μέση της άμμου. Είναι ολόκληρη κατασκευασμένη από σκληρή πέτρα. αλλά τα πολλά εργατικά χέρια που έφτιαξαν τα αναχώματα τα ίδια αποκατέστησαν και την προηγούμενη τάξη . που βασίλεψε επί πενήντα . ο Κεφρήν. όπως λένε.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

που ως προς την τέχνη της κατασκευής είναι παρόμοια με την προαναφερθείσα. ήταν εξοργισμέ­ νος με τους αίτιους των βασάνων του και απειλούσε να κομ­ ματιάσει τα λείψανα τους και να τα πετάξει με ανάθεμα έξω απ' τους τάφους . γιος εκείνου που κατασκεύασε την προηγούμενη πυραμίδα. που μερι­ κοί ονομάζουν Μεγχερίνο. γιατί ο κόσμος. έτυχε και δεν θάφτηκε κανείς τους σ' αυτές. επειδή τα­ λαιπωρήθηκε πολύ στα έργα κι επειδή εκείνοι οι βασιλιάδες έκαναν πολλές πράξεις ωμότητας και βίας. Στη μεγάλη υπάρχει επιγραφή που δίνει το ποσό των χρημάτων που ξοδεύτηκαν. αφού η κάθε πλευρά της βάσης της έχει μήκος ένα στάδιο22. όπως. ως προς το μέγεθος όμως πολύ μικρότερη. αλλά υπερτερεί κατά πολύ σε τέχνη κατασκευής και ποιότητα πέτρας στη βόρεια επίσης πλευρά υπάρχει επιγραφή που λέει ότι . αλλά πέθανε πριν τελειώσει το έργο. Θέλησε κι εκείνος να κατα­ σκευάσει τρίτη πυραμίδα. για παράδειγ­ μα. Η μι­ κρότερη δεν έχει επιγραφές αλλά έχει στη μια πλευρά σκα­ λισμένα σκαλοπάτια. τους έφταξε από μαύρη πέ­ τρα παραπλήσια με τη Θηβαϊκή ενω το υπόλοιπο το συ­ μπλήρωσε με πέτρα όμοια με τις άλλες πυραμίδες. Τούτο το έργο υστερεί από τα άλλα σε μέγεθος. Παρά το ότι οι βασιλιάδες κατασκεύα­ σαν τις πυραμίδες για να γίνουν οι τάφοι τους. Μετά από αυτούς έγινε βασιλιάς ο Μυκερίνος. Έκανε την πλευρά της βάσης τρία πλέθρα και τους τοίχους. επί δεκαπέντε σειρές. Πάντως όμως συμφωνούν όλοι πως ο διάδοχος ζήλεψε το παράδειγ­ μα του προκατόχου του και κατασκεύασε τη δεύτερη πυρα­ μίδα. γράφεται πως ξοδεύτηκαν για λαχανικά και καθαρτικά για τους εργάτες πάνω από χίλια εξακόσια τάλαντα.γι' αυτό και πεθαίνοντας ο καθένας όρισε στους δικούς του να θάψουν το σώμα του κάπου κρυφά και χωρίς καμιά ένδειξη.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ - έξι χρόνια μερικοί λένε πως δεν ήταν ο αδελφός αλλά ο γιος του που πήρε την εξουσία και τον έλεγαν Χαβρύη.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

ενώ οι βα­ σιλιάδες τον πλούτο που κληρονόμησαν και τον μόχθο των άλλων. Ετούτος λένε πως μίσησε την ωμότητα των προηγούμενων βασιλιάδων. ξοδεύοντας πολλά χρήμα­ τα κυρίως κατά τις ακροάσεις κάνοντας δωρεές σε ανθρώ­ πους που του φαίνονταν έντιμοι και δεν είχαν δικαιωθεί ό­ πως τους άξιζε στα δικαστήρια. Όλοι γενικά συμφωνούν πως τούτα τα έργα είναι κατά πολύ ανώτερα όλων των υπολοίπων στην Αίγυπτο όχι μόνο σε όγκο κατασκευής και σε δαπάνη αλλά και στην αριστοτεχνία εκείνων που εργάστηκαν. λένε. των οποίων η πλευ­ ρά της βάσης είναι ένα πλέθρο και η όλη κατασκευή μοιάζει με τις υπόλοιπες εκτός από το μέγεθος. Για την τρίτη μερικοί λένε επίσης ότι είναι τάφος της εταίρας Ροδώπιδος. για παρά­ δειγμα. τις έχτισαν οι τρεις προαναφερθέντες βασιλιάδες για τις γυναί­ κες τους. ευεργετώντας τους υπηκόους του . ενώ άλλοι τις αποδίδουν σε κάποιους άλλους" όπως.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ την κατασκεύασε ο Μυκερίνος. Λένε μάλιστα πως περισσότερο πρέπει να θαυμάζουμε τους αρχιτέκτονες των έργων παρά τους βασιλιάδες που χορήγησαν τα ανα­ γκαία για την κατασκευή τους. που σε εμφάνιση ήταν αξιοθρήνητος. θέλησε να ζήσει με επιείκεια. λένε για τη μεγάλη πως την κατασκεύασε ο Αρμαίος. Για τις ίδιες τις πυραμίδες όμως δεν συμφωνούν μεταξύ τους μήτε οι ντόπιοι μήτε οι ιστορικοί" άλλοι λένε πως τις έχτισαν όντως οι βασιλιάδες που αναφέραμε. 65. τη δεύτερη ο Άμωσις και την τρίτη ο Ιναρώς.έκανε συνεχώς όλο και περισσότερα έργα με τα οποία ζητούσε να εξασφαλίσει την εύνοια του λαού.διότι για να τελειώσει το έργο οι αρχιτέκτονες έβαλαν ψυχή και φιλότιμο. Υπάρχουν κι άλλες τρεις πυραμίδες. Μετά τους προαναφερθέντες βασιλιάδες ανέβηκε στον θρόνο ο Βόκχορις. η οποία είχε. εραστές κάποιους νομάρχες που για την αγάπη της κατασκεύασαν όλοι μαζί το έργο.αυτές. αλλά . λένε.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

Επί δεκαπέντε χρόνια βασίλεψαν σύμφωνα . να φύγει ώστε να τελειώ­ σει τη ζωή του καθαρός από κάθε μίασμα. κάλεσε από παντού τους ιερείς και τους είπε ότι δυσαρεστεί τον θεό μένοντας στη χώρα. Αιθίοπας στην καταγωγή αλλά κατά πολύ ανώτερος από τους προηγούμενους σε ευσέβεια και χρηστότητα. βασίλεψε στην Αίγυπτο ο Σαββάκων. αλλιώς δεν θα τον πρόσταζε στον ύπνο του να κάνει τέτοια πράγματα. λοιπόν. αν δεν κόψει στα δυο όλους τους ιερείς και περάσει με την α­ κολουθία του μέσα απ' τα κομμάτια τους. Τεκ­ μήριο της επιείκειας του μπορεί να θεωρηθεί η κατάργηση της εσχάτης των ποινών. Προτιμούσε. παρά να στενο­ χωρήσει τον θεό και να μιάνει τη ζωή του με φόνο αποτρό­ παιο για να βασιλεύει στην Αίγυπτο" τέλος παραχώρησε τη βασιλεία στους Αιγυπτίους και γύρισε στην Αιθιοπία. 66. Επειδή τούτο το όνειρο το είδε πολλές φορές. υπέγραψαν συνθήκες για να δια­ σφαλίσουν ομόνοια και πίστη μεταξύ τους κι αυτοανακηρύχτηκαν βασιλείς. Του φάνηκε πως είδε στον ύπνο του τον θεό των Θηβών που του έλεγε πως δεν θα βασιλέψει ευτυχισμένος πολύν καιρό. Πολλά χρόνια αργότερα. να σκοτώνει τους καταδικασμένους τους ανάγκαζε να δουλεύουν στις πόλεις δεμένοι και μ' αυτούς κατασκεύασε πολλά αναχώματα και ουκ ολίγες χρήσιμες διώρυγες· γιατί θεωρούσε πως έτσι απ' τη μια μείωνε τη βιαιότητα της ποι­ νής στους τιμωρημένους κι από την άλλη στις πόλεις πρό­ σφερε μεγάλες εξυπηρετήσεις αντί για άχρηστες ποινές.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ σε εξυπνάδα ξεχώριζε κατά πολύ από τους προηγούμενους. συνέχισε. Την υπερβολική του ευσέβεια θα μπορούσε κάποιος να τη κατα­ λάβει από ένα όνειρο που είδε και άφησε την εξουσία. οι δοίδεκα ισχυρότεροι ηγεμόνες έκαναν συμμαχία συ­ νεδρίασαν στη Μέμφιδα. Καθώς επί δυο χρόνια επικράτησε αναρχία στην Αί­ γυπτο και ο λαός είχε πέσει σε ταραχές και εμφύλιες σφα­ 1 γές. εννοώ τη θανατική καταδίκη· αντί.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

Διάλεξαν τον τόπο κοντά στην είσοδο της λίμνης του Μοίριδος προς τη Λιβύη και κατασκεύαζαν τον τάφο από την ωραιότερη πέ­ τρα. δεν θα άφη­ ναν κανένα περιθώριο να τους ξεπεράσουν ποτέ στην κατα­ σκευή άλλων μνημείων. τα σώ­ ματα τους να βρισκόταν στον ίδιο τόπο και το μνήμα που θα ανέγειραν να περιέχει κοινή και τη δόξα των ενταφιασμένων. η βασιλεία συνέβη για τις εξής αιτίες να περιέλθει σε έναν μόνο άνθρωπο. σε συμφέρουσα τιμή τα προϊόντα της χώρας του και έπαιρνε τα προϊόντα άλλων περιοχών. με τέτοιο τρόπο που δεν συγκέντρωνε μόνο μεγάλα πλούτη αλλά ανέπτυσσε και φιλικές σχέσεις με λαούς και ηγεμό- . Γενικά ήταν τόση η πολυτέλεια και το μεγαλείο του τάφου που σχεδίασαν εκείνοι οι βασιλιάδες. που κυβερνούσε τα παράλια παρείχε φορτία σε όλους τους εμπόρους κι ειδικότερα στους Φοίνικες και στους Έλληνες. σκέφτηκαν μάλιστα να φτιάξουν τάφο κοινό για όλους τους. ένας από τους δώδεκα βασιλιάδες. σε ζωγραφιές που τα παρίσταναν με ξε­ χωριστή καλλιτεχνία. Έδινε. Μετά την εξουσία τους που διήρκεσε δεκαπέντε χρόνια. ώστε όπως έζησαν μονιασμένοι και δέχονταν τις ίδιες τιμές όλοι. έτσι και μετά τον θάνατο τους. που αν δεν πέθαιναν πριν την ολοκλήρωση του. λοιπόν. με σαράντα κίονες σε κάθε πλευ­ ρά και με μονόλιθη οροφή με σκαλιστά φατνώματα και δια­ κοσμημένη με έξοχες ζωγραφιές. Είχε επίσης ενθυμήματα από την ιδιαίτερη πατρίδα του κάθε βασιλιά.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ με τους όρκους και τις συμφωνίες και διατήρησαν τη μεταξύ τους ομόνοια. Ο Ψαμμήτιχος ο Σα'ίτης. Μπαίνοντας στον περίβολο βρι­ σκόταν οίκημα περίστυλο. Το σχήμα του ήταν τετράγωνο και κάθε πλευρά είχε μήκος ένα στάδιο. Γεμάτοι ζήλο για το σχέδιο τους θέλησαν να ξεπεράσουν όλους του προηγούμενους στο μέγεθος του έργου. από τους ναούς και τις θυσίες της. Σε ανάγλυφες παραστάσεις και γενικά σε καλλιτεχνία δεν άφησαν περιθώριο στους μεταγενέστε­ ρους να τους ξεπεράσουν.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

τον φθόνησαν οι άλλοι βασιλιά­ δες και του κήρυξαν πόλεμο. και τους μοίρασε αρκετά μεγάλη έκτα­ ση. Είτε λοιπόν για τούτη την αίτια είτε για τον φθόνο που είπαμε ήδη. Αφού πήρε όλη την εξουσία στα χέρια του. ο Ψαμμήτιχος έβγαλε την περικεφα­ λαία του και θυσίασε μέσα από αυτή. αυτός θα κυριαρχήσει σε όλη την Αίγυπτο" όταν. δήθεν. σ' αυτούς κυρίως εμπιστεύτηκε τη διοίκηση κι έτσι συνέβη να διατηρεί συνέ­ χεια μεγάλες μισθοφορικές δυνάμεις. Γι' αυτό ακριβώς. τους πήρε από εκεί ο Άμασις και τους εγκατέστησε στη Μέμφιδα. Στους μισθο­ φόρους. λοιπόν. αλλά δεν θέλησαν να τον σκοτώσουν κι έτσι τον έδιωξαν προστάζοντας τον να μένει στα έλη κοντά στη θάλασσα. σε κολοσσούς23 δώδεκα πήχεων.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ νες. τους έδωσε τόπο να κατοικήσουν. Οι συνάρχοντές του βέβαια υποπτεύθηκαν την πράξη του. μετα απο πολλά χρόνια. έκανε αξιόλογες δωρεές. όποιος από αυτούς πρώτος κάνει σπονδή στον θεό στη Μεμφιδα από χάλκινη φιάλη. εκτός από τον μισθό που είχε συμφωνηθεί. λένε. Σε μια εκστρατεία εναντίον της Συρίας έδωσε πιο τιμητική θέση στους μισθο- . 67. στηρίζοντας τον. το ανατολικό προπυλαιο και τον περίβολο του ναού. επήλθε διάστα­ ση μεταξύ τους. νίκησε σε μάχη εκ παρατάξεως κοντά στην πόλη που ονομάζεται Μώμεμφις. δόθηκε χρησμός στους ηγε­ μόνες. ο Ψαμμήτιχος κατασκεύασε στον θεό της Μέμφιδος. λιάδες που του αντιτάχθηκαν άλλοι σκοτώθηκαν στη μάχη κι άλλοι διώχτηκαν στη Λιβύη και δεν μπόρεσαν πλέον να διεκδικήσουν την εξουσία. λίγο πιο πάνω από το Πηλουσιακό στόμα' ετούτους. ενώ οι βασι-. ένας ιερέας έφερε από το ιερό έντεκα χρυσές φιάλες. Επειδή ο Ψαμμήτιχος κέρδισε τη βασιλεία με τους μισθοφόρους. α­ ντί σε κίονες. Μερικοί αρχαίοι ιστορικοί α­ ναφέρουν τον μύθο ότι. τα λε­ γόμενα στρατόπεδα. Ο Ψαμμήτιχος καλώντας μισθοφόρους από την Καρία και την Ιωνία.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗ! .

Ο βασιλιάς έστειλε πρώτα μερικούς αξιωματούχους να ζητήσουν συγγνώμη για την προσβολή. μοιράστη­ καν μεταξύ τους πολλή από τη χώρα και έμειναν εκεί. εκείνοι φωνάζοντας δυνατά και χτυπώντας τις ασπίδες τους με τα κοντάρια. Δείχνοντας τέτοια αποφασιστικότητα και περιφρονώντας πράγματα που για τους άλλους είναι τα μέγιστα αγαθά. Ο Ψαμμήτιχος στενοχωρήθηκε πολύ με τα γεγονότα κι αφού ρύθμισε τις υποθέσεις στην Αίγυπτο. οι Αιγύπτιοι εξοργίστηκαν με την προσβολή και καθώς ήταν πάνω από διακόσιες χιλιάδες. και σηκώνοντας τα ρούχα τους και δεί­ χνοντας τα γεννητικά τους όργανα έλεγαν ότι όσο τα διαθέτουνε δεν θα τους λείψουνε γυναίκες και παιδιά. ακόμη και τις γυναίκες και τα παιδιά τους. κατέλαβαν και κράτησαν το καλύτερο μέρος της Αιθιοπίας. έλεγαν ότι όσο κρατάνε όπλα. τις πατρίδες. αλλά καθώς εκείνοι δεν τους έδωσαν σημασία. εύκολα θα βρούνε πατρίδα. φρόντισε την οικονο­ μία κι έκανε συμμαχία με τους Αθηναίους και μερικούς α­ κόμη Έλληνες. ήταν ο πρώτος από τους Αιγυπτίους βασιλιάδες που άνοιξε στους ξένους λαούς τα εμπορικά λιμάνια της χώρας και παρείχε μεγάλη ασφάλεια σε ξένους εμπόρους και ναυτικούς· γιατί οι πριν απ' αυτόν βασιλιάδες είχαν την Αίγυπτο κλειστή για τους ξένους κι όσους έφταναν στα παράλια της άλλους τους . τους κυνήγη­ σε ο ίδιος μαζί με τους φίλους του με τα πλοία' εκείνοι όμως συνέχιζαν την πορεία τους κατά μήκος του Νείλου. Όταν κόντευαν να περάσουν τα σύνορα της Αιγύπτου.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ φόρους τοποθετώντας τους στα δεξιά και λιγότερο τιμητική τους ντόπιους βάζοντας τους στα αριστερά της φάλαγγας. Βοηθούσε επίσης όσους ξένους έρχονταν ε­ θελοντικά να μείνουν στην Αίγυπτο και όντας φιλέλληνας έδωσε στα παιδιά του Ελληνική παιδεία. αποστάτησαν και τράβηξαν για την Αιθιοπία με σκοπό να κατακτήσουν μια χώρα που να είναι δική τους. Γενικά. άρχισε να τους παρακαλεί να αλλάξουν γνώμη και να τους θυμίζει τα ιερά.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

αποστάτησαν. που δεν τους πρό­ τεινε συμφιλίωση. ώστε να άρχει με μεγαλύτερη ασφάλεια τους υπόλοιπους Αιγυπτίους. αποστάτησε μαζί τους και εκλέχτηκε βασιλιάς τους. αλλά έχασε το μεγαλύτερο μέρος της κι όσοι δια­ σώθηκαν δεν του είχαν στο εξής καμιά εμπιστοσύνη 1 επειδή θεώρησαν ότι είχε οργανώσει επίτηδες την εκστρατεία για να χαθούνε. Στη συνέχεια. διαδόθηκε στους Έλληνες η ασέβεια του Βούσιρι. που ήταν τριάντα χιλιάδες. αφού τακτοποίησε τα της βασιλείας όπως τον βό­ λευαν καλύτερα. Ο βασιλιάς τους έ­ στειλε τον Αμασι. όπως είχε λάβει εντολή από τον βασιλιά. Δεν πέρασε πολύς καιρός και οι υπόλοιποι Αιγύπτιοι πήγαν με το μέρος τους. τέσσερις γενιές αργότερα. έναν επιφανή Αιγύπτιο. κυβέρνησε τους Αιγυπτίους σύμφωνα με τους νόμους και είχε μεγάλη αποδοχή. Δόθηκε μάχη εκ παρατάξεως κοντά στην κωμόπολη Μάρεια. νίκησαν οι Αιγύπτιοι. τρο­ μοκρατώντας τόσο τις υπόλοιπες πόλεις της Φοινίκης που εξασφάλισε την υποταγή τους· νίκησε μάλιστα σε μεγάλη ναυμαχία Φοίνικες και Κυπρίους κι αφού μάζεψε πλήθος λαφύρων. κατέλαβε τη Σιδώνα με έφοδο. Τούτος εκστράτευσε με ισχυρές δυνάμεις πεζικού και ναυτικού εναντίον της Κύ­ πρου και της Φοινίκης. έτσι ο βασιλιάς αναγκάστηκε και καταφύγει στους μισθοφόρους. Κατέστρεψε μάλι­ στα και τις πόλεις της Κύπρου και στόλισε πολλούς απ' . Εξ αιτίας ακρι­ βώς εκείνης της εχθρικής συμπεριφοράς των ντόπιων προς τους ξένους. αλλά τους ενίσχυσε στην αποστασία τους.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ σκότωναν κι άλλους τους έκαναν δούλους. που δεν ήταν αληθινή αλλά μυθοποιήθηκε από την τόση έλλειψη σεβασμού των Αιγυπτίων προς τα νόμιμα. βα­ σίλεψε ο Απρίης επί είκοσι δύο χρόνια. 68. ενώ ο Άμασις. Μετά τον Ψαμμήτιχο. ο Α­ πρίης πιάστηκε αιχμάλωτος και στραγγαλίστηκε. επέστρεψε στην Αίγυπτο. έστειλε ισχυρή δύναμη Αιγυπτίων εναντίον της Κυρήνης και της Βάρκης.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

οι Αιγύπτιοι πως πρώτοι εκείνοι ανακάλυψαν τη γραφή και την παρατήρηση των ά­ στρων. τότε που νίκησε στον δρόμο του σταδίου ο Παρμενίδης από την Καμάρινα. θα αναφέρουμε τα υπόλοι­ πα στην αντίστοιχη χρονολογική σειρά.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ τους ναούς με αξιόλογα αναθήματα. Βασίλεψε πενήντα πέ­ ντε χρόνια και πέθανε τον καιρό που ο Καμβύσης. 69. Πολλές παλαιές συνήθειες των Αιγυπτίων όχι μόνο έγιναν αποδεκτές από τους σημερινούς κατοίκους. Παρά το ότι η χώρα στα παλιά χρόνια ήταν δύσκολο να την επισκεφτεί ξένος. έσπευσαν να την επισκεφτούν από τους πολύ αρχαίους ο Ορφέας και ο ποιητής Όμηρος και πολλοί από τους μεταγενέστερους. επειδή ήταν αξιόλογα. για τις προαναφερθείσες αιτίες. ότι η Αίγυπτος κυβερνήθηκε επί τέσσερις χιλιά­ δες επτακόσια χρόνια από βασιλείς ντόπιους ως επί το πλεί­ στον και η χώρα τους υπήρξε η πιο ευτυχισμένη σ' όλη την οικουμένη. Ισχυρίζονται. αλλά τις θαύμα­ σαν ακόμα και οι Έλληνες' οι πιο ονομαστοί για τη μόρφωση τους επιζητούσαν να επισκεφτούν την Αίγυπτο για να μά­ θουν τους νόμους και τα εκεί θέσμια. λένε. από τα πανάρχαια χρό­ νια μέχρι τον θάνατο του Αμασι. τα πιο παράδοξα κι εκείνα που μπορούν να ωφελήσουν τους αναγνώστες. με­ ταξύ των οποίων ο Πυθαγόρας ο Σάμιος και ο Σόλων ο νομοθέτης. εκστράτευσε κατά της Αιγύπτου. και λένε πως εκείνοι θέσπισαν τους καλύτερους νόμους. καθώς και τα βασικά γεωμετρικά θεωρήματα και τις περισσότερες τέχνες. Τώρα θα περιγρά­ ψουμε συνοπτικά τα έθιμα των Αιγυπτίων. ο βασιλιάς των Περσών. Εφόσον αναπτύξαμε με αρκετές λεπτομέρειες τις πράξεις των Αιγυπτίων βασιλιάδων. την τρίτη χρονιά της εξηκοστής τρίτης Ολυμπιάδας. πράγματα που δεν θα συνέβαιναν ποτέ αν οι άν­ θρωποι δεν είχαν τα καλύτερα ήθη και νόμους και θεσμούς . Η μεγαλύτερη απόδειξη γι' αυτά εί­ ναι. λοιπόν.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗ! .

θα τις παραλείψουμε και θα εκθέσουμε μόνο όσα έχουν καταγραφεί στα αρχεία των ιερέων της Αιγύπτου. ώστε να μπορεί πάντα με τον κα­ λύτερο τρόπο να διοικεί και να πράττει ξέροντας επακριβώς τι συμβαίνει στο βασίλειο.στη συνέχεια έπαιρνε το λουτρό του. κι έπρεπε πρώτος να πάρει τις επιστολές που ερχόταν από παντού. Σηκωνόταν πολύ πρωί. να μην αποκτά κακές συνήθειες· διότι κανένας ηγεμόνας δεν παίρνει τον κακό δρόμο. ημέρας και νύχτας. όχι μόνο ο δημόσιος βίος τους.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ που να προωθούν τη γενική μόρφωση. Όλες οι ώρες. που ήταν οι πιο μορφωμένοι από τους υ­ πόλοιπους. με τους καλύτερους από κάθε άποψη να τον φροντίζουν και να είναι κοντά του μέρα νύχτα. ενώ οι Αιγύπτιοι ήταν . οι βασιλιάδες τους δεν ζούσαν όπως οι υπόλοιποι μονάρχες που κάνουν τα πάντα σύμφωνα με τη διάθεση τους και χωρίς καμιά ευθύνη. για παράδειγμα. Πρώτα απ' όλα. ήταν προγραμματισμένες και ο βασιλιάς ήταν υποχρεωμένος κά­ θε ώρα να ασκεί τα καθήκοντα του σύμφωνα με τους νόμους κι όχι σύμφωνα με τις επιθυμίες του. ενδυόταν τη λαμπρή στολή με τα διάσημα της εξουσίας και θυσίαζε στους θεούς. Όταν έφερναν τα σφάγια στον βω­ μό. 70. ώστε ο βασιλιάς. Για να τους φροντίζουν δεν υπήρ­ χαν δούλοι που είτε αγοράστηκαν είτε γεννήθηκαν στον οίκο. προτιμώντας ηθελημένα τις παραδοξολογίες και τις μυθοπλασίες από την αλήθεια προς χάρη της ψυχαγω­ γίας. αλλά όλοι ήταν γιοι των πλέον επιφανών ιερέων. αλλά τα πάντα ήταν προγραμματισμένα με βάση τις επιταγές των νόμων. ήταν συνήθεια ο αρχιερέας να στέκεται κοντά στον βα­ σιλιά και να εύχεται μεγαλόφωνα. ηλικίας άνω των είκοσι ετών. τα οποία εξετάσαμε με μεγάλη προσοχή. αν δεν έχει ανθρώπους να υπηρε­ τήσουν τα πάθη του. Τις ιστορίες που αυ­ τοσχεδίασε ο Ηρόδοτος και άλλοι που έγραψαν ιστορία της Αιγύπτου. αλλά και η καθημερινή τους συ­ μπεριφορά και διαγωγή.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗ! .

δίκαιος και μεγαλόψυχος. να δώσει ο θεός υγεία και όλα τα αγαθά στον βασιλιά που διαφυλάσσει τα δίκαια των υπηκόων του. ώστε να θεω- . έτρωγε ελαφρές τροφές. Ήταν συγκεκριμένος ο χρόνος όχι μόνο για την άσκηση του διοικητικού ή του δικαστικού έργου αλλά και για τον περί­ πατο. που είναι ευχάριστοι και συντελούν περισσότερο στην αρετή. όλη του η διαβίωση ήταν τόσο εξαιρετικά προσεγμένη. Όλα τούτα τα έκανε τόσο για να το­ νώσει το θρησκευτικό αίσθημα του βασιλιά όσο και για να τον προτρέψει σε ζωή θεάρεστη και ταυτόχρονα να μάθει ένα τρόπο ζωής στηριγμένο όχι σε δυσάρεστες νουθεσίες αλλά σε επαίνους. ο ιερογραμματεύς διάβαζε μερικές συμβουλές και πράξεις ε­ πιφανών ανδρών από τα ιερά βιβλία. απαλλάσσοντας τον βασιλιά από το σφάλμα και ζητώντας οι συνέπειες και η τιμωρία να πέσουν σ' εκείνους που υπηρετούσαν τον βασιλιά και ει­ σηγήθηκαν τα κακά. από κρέας του σέρβιραν μόνο μοσχαρίσιο ή χήνας. το να κοιμηθεί με τη γυναίκα του και γε­ νικά για κάθε τι στη ζωή του.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ μαζεμένοι πλήθος. Γενικά. ώστε ο ηγεμόνας να έχει τις καλύτερες προθέσεις στο μυαλό του κι έτσι να στρα­ φεί προς την επίλυση των τρεχόντων διοικητικών θεμάτων. Πολλά παρόμοια συνέχιζε να λέει ο ιερέας και στο τέλος έκλεινε τις ευχές τους με μια κατάρα για τις παραλείψεις. ο βασιλιάς θυσίαζε. ότι τιμωρεί με ποινές μικρότερες από τα εγκλήματα. Στη συνέχεια. ενώ κάνει χάρες μεγαλύτερες από τις ευεργεσίες που του κάνουν. Έπρεπε επίσης να γίνει δημόσια ομολογία των αρετών του βασιλιά από τον ιερέα που έλεγε ότι φέρεται με ευσέβεια στους θεούς και με ήπιο τρόπο στους ανθρώπους. Όπως ήταν συνήθειο. προσφέρει τα αγαθά του και είναι γενικά ανώ­ τερος από κάθε επιθυμία. ότι είναι εγκρατής. το λουτρό. καθώς επίσης ότι δεν λέει ψέματα. αν η εξέτα­ ση των σπλάχνων του μοσχαριού έδινε καλούς οιωνούς. κι έπινε ορισμένη ποσότητα κρασιού τέτοια που να μην τον χορταίνει άκαιρα ή να τον μεθάει.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

οι ηγεμό­ νες τήρησαν σωστή πολιτική και. ο λαός έφτανε να τους δείχνει μεγαλύτερη αγάπη ακόμα κι απ' αυτήν προς τους συγγενείς" γιατί όχι μόνο το ιερατείο αλλά κι όλοι οι Αιγύπτιοι ανεξαιρέτως δεν φρόντι­ ζαν τις γυναίκες. αλλα μονο όπως πρόσταζαν οι νόμοι για την κάθε πε­ ρίπτωση. είναι πολύ πιο παρά­ ξενο πως δεν επιτρεπόταν στους βασιλιάδες να δικάζουν ή να ρυθμίζουν τις υποθέσεις όπως τύχαινε ούτε να τιμωρούν κάποιον από απρέπεια ή από θυμό ή από άλλη άδικη αι­ τία.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ ρείται πως δεν την όρισε νομοθέτης αλλά πως την είχε συ­ ντάξει ο καλύτερος γιατρός με κριτήριο την υγεία. Κατά συνέπεια. 71. . το με­ γαλύτερο διάστημα όλων εκείνων των βασιλειών. δεν αγανακτούσαν ούτε ένιωθαν θιγμένοι. Αν φαίνεται παράδοξο να μην έχει ο βασιλιάς τον έλεγχο της καθημερινής του δίαιτας. Κι ενώ έκαναν όλα τούτα σύμφωνα με τα έθιμα. έχοντας ευτυχισμένη ζωή. τόσο που συ­ χνά. επιπλέον επικράτησαν σε πλήθος άλλων λα­ ών. αλλά αντίθετα θεωρούσαν τους εαυτούς τους ότι ζουν πολύ ευτυχισμένη ζωή" διότι θεωρούσαν ότι οι υπόλοιποι άνθρωποι εγκαταλεί­ πονταν αλόγιστα στα φυσικά τους πάθη κι έκαναν πολλές πράξεις που επιφέρουν βλάβες ή κινδύνους. διατηρήθηκαν όσο διατηρήθηκε η δύναμη των νόμων που περιγράψαμε. αυτό δεν τους εμποδίζει να προβούν σε κακές πράξεις κυριαρχημένοι από έρωτα. μίσος ή κάποιο άλλο πάθος. συγκέντρωσαν τεράστια πλούτη και στόλισαν τη χώρα τους με έργα και μνημεία ανυπέρβλητα και τις πόλεις με κάθε είδους πολυτελή αφιερώματα. τα παιδιά και τα υπάρχοντα τους τόσο όσο την ασφάλεια των βασιλιάδων τους. προσπαθώντας να ζήσουν με τρόπο που έχουν προ­ κρίνει οι πλέον μυαλωμένοι άνθρωποι. ενώ οι ίδιοι. Ασκώντας τέτοια δικαιοσύνη οι βασιλιάδες προς τους υπηκόους. παρ' όλο που μερικοί ξέρουν ότι πρόκειται να κάνουν λάθος. έκαναν ελάχιστα λά­ θη.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

οι ιερείς ε­ γκωμίαζαν το κάθε καλό που είχε κάνει αναλυτικά. Κανένας δεν σκεφτόταν να λουστεί μήτε να αλείψει μύρα το σώμα του μήτε να χρησιμοποιήσει στρω­ σίδια ούτε τολμούσε να επιδοθεί σε ερωτικές πράξεις. σα να του πέθανε αγαπημένο παιδί. τυλίγονταν με σεντόνια κάτω από τα στήθη.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ 72. σταματούσαν τις θυσίες και δεν γιόρταζαν επί εβδομήντα δύο ημέρες" πάστωναν τα κε­ φάλια τους με πηλό. αλ­ λά. περιφέρονταν κατά ομά­ δες διακοσίων ή τριακοσίων ατόμων και θρηνούσαν σε ρυθμό τραγουδιού δυο φορές την ημέρα. γιατί η τιμή που τους γινόταν χωρίς την προσδοκία της παραμικρής ανταμοι­ βής παρείχε ακριβώς αδιαμφισβήτητη απόδειξη της αφο­ σίωσης του λαού. έκλειναν τους ναούς. ο καθένας συντετριμ­ μένος από την οδύνη εκείνες τις ημέρες πενθούσε. Οι τελετές που ακολουθούσαν τον θάνατο των βασι­ λιάδων στους Αιγυπτίους δεν είναι μικρή απόδειξη της προ­ σήλωσης του λαού στους ηγεμόνες του. ενώ οι μυριάδες του λαού που είχαν συγκεντρωθεί για την εκφορά επευφημούσαν. όλοι στην Αίγυπτο είχαν κοινό πένθος. όμοια άνδρες και γυναίκες. Κι αφού δινό­ ταν άδεια σε όποιον ήθελε να τον κατηγορήσει. Όποτε λοιπόν πέθαινε κάποιος βασι­ λιάς. επειδή εναντιώθηκε ο λαός' γι' αυτό και όσοι τους διαδέχονταν στη βασιλεία δεν ήταν δί­ καιοι μόνο για τις αιτίας που αναφέραμε αλλά και από τον φόβο ότι μετά τον θάνατο τους θα γινόταν εξευτελισμός . αναθυμούμενοι την αρετή του νεκρού· δεν άγγιζαν τροφή από ζώο ούτε από σιτάρι. λέγοντας εγκώμια. αν είχε ζήσει καλά. Ήταν πολλοί οι βασιλιάδες που στερήθηκαν τη φανερή και νόμιμη ταφή. σκίζανε τα ρού­ χα τους. αλλιώς σηκωνόταν βοή αποδοκιμασίας. δεν έπιναν κρασί και απείχαν από κά­ θε πολυτέλεια. Στο διά­ στημα αυτό ετοίμαζαν λαμπρή ταφή και την τελευταία μέρα τοποθετούσαν το σώμα του νεκρού σε λάρνακα μπροστά στην είσοδο του τάφου και σύμφωνα με τον νόμο έστηναν δικαστήριο να κρίνει τις πράξεις του νεκρού.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

Διότι. Τούτα είναι τα θέσμια των αρχαίων βασιλιάδων. οι ιερείς στο­ χάζονται για τα σοβαρότερα ζητήματα και βρίσκονται σε συνεχή επαφή με τον βασιλιά. Δεδομένου ότι η Αίγυπτος είναι χωρισμένη σε πολλά μέρη. Διότι εδώ δεν γίνεται όπως στους Έλληνες. προβλέ­ πουν τα μελλούμενα με την αστρολογία και τη μαντική και διαβάζουν στον βασιλιά από τα ιερά τους βιβλία τις πράξεις που έχουν καταγραφεί και μπορούν να τον ωφελήσουν.διότι πιστεύουν ότι δεν πρέ­ πει να αλλάξουν οι τιμές που προσφέρονται στους θεούς και πρέπει να τις τελούν οι ίδιοι πάντα και με τον ίδιο τρόπο. με την πρώτη μερίδα να ανήκει στην τάξη των ιερέων. σε κύρος και εξουσία. αλλά πολλοί ασχο­ λούνται με τις θυσίες και τις τιμές προς τους θεούς και πα­ ραδίδουν στους απογόνους τους τον ίδιο κανόνα ζωής. επειδή φροντίζουν τα των θεών και λόγω της συνετής επίδρασης που ασκούν τού­ τοι οι άνθρωποι ένεκα της μεγάλης τους μόρφωσης. πληρώνουν τους υπηρέτες τους και καλύπτουν τις προσωπικές τους ανάγκες . όπου ένας άνδρας ή μια γυναίκα παραλαμβάνει την ιεροσύνη. Η χώρα είναι επίσης χωρισμένη σε τρεις μερίδες. που στα Ελληνικά το καθένα ονομάζεται νομός. Οι βασιλιάδες δικαιούνται τα έσοδα της δεύτερης μερίδας κι από αυτά κα- . μετά τον βασιλιά. είχε οριστεί στο καθένα νομάρχης που ήταν επιφορτισμένος με τη φροντίδα και την επιμέλεια των πάντων. γενικά. 73. Από τις προσόδους τούτου του μέρους τελούν όλες τις θυσίες στην Αίγυπτο. απέναντι στους οποίους οι ντόπιοι τρέφουν μεγάλο σεβασμό. Οι ιερείς λοιπόν δεν πληρώνουν κανέναν φόρο και είναι δεύτε­ ροι. όντας σε άλλα θέματα συνερ­ γάτες του και σε άλλα σύμβουλοι και δάσκαλοι του. τα πιο σπουδαία.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ της σορού τους και η βλασφημία θα παρέμενε στον αιώνα. καθώς επίσης δεν πρέπει εκείνοι που σκέφτονται για όλους να μην διαθέτουν τα αναγκαία.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

καθώς και την εποχή της σποράς. οι γεωργοί και οι τεχνίτες. 74. έναντι μικρού ποσού. ώστε να προτρέπονται στην ανδρεία από τα ανδραγαθήματα των πα­ τέρων τους και σπουδάζοντας από παιδιά με ζήλο τα πολε­ μικά έργα να γίνονται ανίκητοι με το θάρρος και τη στρα­ τιωτική τους γνώση. Οι γεωργοί μισθώ­ νουν τη γη. που εξυπηρετούν τις υπηρεσίες του στρατού. ώστε οι άνθρωποι που διακινδυνεύουν να είναι πι­ στοί στη χώρα τους και με την περιουσία που έχουν στην κατοχή τους να δέχονται με προθυμία τα δεινά του πολέ­ μου. οι οποίοι παραλαμβά- . δεν επιβαρύνουν τους απλούς πολίτες με εισφορές. τιμούν με δώρα όσους ανδραγάθησαν ανάλογα με την αξία τους και.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ λύπτουν τα έξοδα των πολέμων. τους ιερείς και τους μάχιμους και περνάνε τη ζωή τους δουλεύο­ ντας τη γη . όπως οι ιερείς. Υπάρχουν κι άλλες τρεις τάξεις ελευθέρων πολιτών. από τον βασιλιά. Με τον ίδιο τρόπο κι αυτοί. τα σχετικά με την άρδευση. διατηρούν τη λαμπρότητα του παλατιού. αν ε­ τούτοι ευπορούν. εύκολα γεννούν πολλά παιδιά και κάνουν τη χώρα πολυπληθή. Το ίδιο ισχύει και για τους κτηνοτρόφους. όντας εύποροι.καθώς ασχολούνται από νηπιακής ηλικίας με τις γεωργικές ασχολίες. δια­ δέχονται τους προγόνους τους σ' ετούτη την τάξη. ώστε να μην χρειάζεται μισθοφορικές δυνάμεις. Γιατί θα ήταν άτοπο να τους αναθέτουν τη σωτηρία όλων ενώ οι ίδιοι να μην έχουν κάτι στη χώρα για το οποίο να αξίζει τον κόπο να αγωνιστούν και το κυριότερο. υπερέχουν κατά πολύ σε γεωργική ε­ μπειρία από τους γεωργούς των άλλων εθνών διότι γνωρί­ ζουν καλύτερα απ' όλους τη φύση του εδάφους. Την τελευταία μερίδα έχουν οι λεγόμενοι μάχιμοι. οι κτηνοτρόφοι. του θερισμού και της συγκομιδής των υπολοίπων καρπών πράγ­ ματα που άλλα έμαθαν από τις παρατηρήσεις των προγόνων τους κι άλλα διδάχτηκαν από τη δική τους πείρα.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

λυμαίνονται το κράτος και κερδίζουν κι από κει μισθούς. που χρειάζεται γνώση και τεχνική και δεν υπολείπεται στο f t / / 24 Λ -ι -\ ' ' παραμικρό απο τη φυσική επώαση .γιατί μόνο σ' ετούτο τον λαό οι τεχνίτες δεν επιτρέπεται να ασχολούνται με άλλες εργασίες ούτε να μεταπηδούν σε άλλη τάξη από εκείνη που έχει ορίσει ο νόμος κι έχουν κληρονομήσει από τους πατεράδες τους. αλλά έχουν δικό τους. από τους πατέρες τους και περνούν όλη τους τη ζωή με την κτηνοτροφία" από τους προγόνους τους παραλαμβάνουν πολλές γνώσεις για την περιποίηση και την καλύτερη δια­ τροφή των κοπαδιών τους.ενώ στους Αι­ γυπτίους. ωσάν νόμιμη κληρονομιά. επινόησαν δική τους μέθοδο και παράγουν αμέτρητο πλήθος πουλερικών γιατί δεν βάζουν τα πουλιά να επωάσουν τα μικρά. Τέτοια ήταν η διάρθρωση της πολιτείας και η φροντίδα . ενώ πάρα πολλοί στα δη­ μοκρατικά πολιτεύματα τρέχουνε στη βουλή. Αλλα και τις τέχνες βλέπεις πως οι Αιγύπτιοι έχουν καλλιεργήσει στον μέγιστο βαθμό και τις έχουν αναπτύξει σημαντικά . πέρα από τη φυσική ανα­ παραγωγή των εν λόγω ζώων που είναι γνωστή σ' όλους τους ανθρώπους. αν κάποιος τεχνίτης ασχοληθεί με τα δημόσια πράγματα ή περισσότερες δουλειές.Μ Ε Ρ Ε Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ νουν τη φροντίδα των ζώων. αλλά κι οι ίδιοι εφευρίσκουν ουκ ολίγα με τον ζήλο που επιδεικνύουν το πιο καταπληκτικό είναι ότι με την ασυνήθιστη αφοσίωση στη δουλειά τους οι ορνιθοτρόφοι και οι χηνοβοσκοί. άλλοι ασχολιούνται με το εμπόριο κι άλλοι κά­ νουνε δυο και τρεις τέχνες μαζί. τεχνητό τρόπο. Στους άλλους λαούς βλέπεις τους τεχνίτες να έχουν πολλά στο μυαλό τους και από την πλεονεξία να μην αφο­ σιώνονται αποκλειστικά στη δουλειά τους· άλλοι πιάνουνε τη γεωργία. ώστε ούτε ο φθόνος προς τους δασκάλους τους ούτε οι κοινωνικοί περισπασμοί ούτε οτιδή­ ποτε άλλο να τους εμποδίζει να ασχολούνται με την τέχνη τους. τιμωρείται πολύ αυστη­ ρά.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

Όλοι οι νόμοι ήταν γραμμένοι σε οκτώ βιβλία που ήταν βαλμένα κοντά στους δικαστές. αφού έπαιρνε το χαρτί από τους αντιδίκους του. δεν αποτύγχαναν στον σκοπό τους. διότι πίστευαν πως οι δικαστικές αποφά­ σεις επηρεάζουν τον δημόσιο βίο και προς τις δυο κατευθύν­ σεις. ενώ στον αρχιδικαστή έδινε μισθό πολλαπλά­ σιο. Τους ήταν φανερό πως η τιμωρία των παρανόμων και η βοήθεια προς τους αδικημένους αποτελεί την καλύτερη διόρ­ θωση των σφαλμάτων αν όμως ο φόβος που προκαλεί το δικαστήριο στους παρανόμους ανατρεπόταν με χρήματα ή χάρες. Γι' αυτό και επιλέγοντας τους καλύτερους πολίτες από τις επιφανέστερες πόλεις και διορίζοντας τους δικαστές για όλη τη χώρα. ενώ ο απολογούμενος.δικαστήριο που δεν υστερούσε σε τίποτε από τους Αρεοπαγίτες των Αθηνών ή τους Γέροντες στους Λακεδαιμονίους25. τις Θήβες και τη Μέμφιδα διάλεγαν δέκα δικαστές από την καθεμιά . τον καλύτερο. ενώ στη θέση του η πόλη έστελνε άλλον δικαστή. επέ­ λεγαν ανάμεσα τους έναν. Ο βασιλιάς χορηγούσε μισθούς ικανούς για την κάλυψη των αναγκών τους. Αυτός φορούσε στον λαιμό κρεμασμένο με χρυσή αλυ­ σίδα ένα αγαλματάκι από πολύτιμες πέτρες που το έλεγαν Αλήθεια. η συνήθης διαδικασία ήταν ο κατήγορος να υποβάλει έγγραφη μήνυση για καθένα αντικείμενο κατηγορίας ξεχωριστά. Η δίκη άρχιζε μόλις ο αρχιδικαστής φορούσε το άγαλμα της Αλήθειας. πώς συνέβη και το μέγεθος του αδικήματος ή της βλάβης. Από την Ηλιούπολη. Αφού συνέρχονταν οι τριάντα. Σχετικά με τη δικαιοσύνη η φροντίδα που επιδείκνυαν δεν ήταν τυχαία. να αντιπροτείνει εγγράφως για καθένα ζήτημα ότι δεν το έπραξε ή ότι το έπραξε αλλά δεν αδίκησε ή ότι αδίκησε . ι 75. και τον έκαναν αρχιδικαστή. έβλεπαν πως θα ερχόταν σύγχυση στη ζωή της κοι­ νωνίας.ΜΕΡΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ ΒΙΒΛΟΥ της τάξης που κληρονόμησαν απ' τους προγόνους τους των παλαιών κατοίκων της Αιγύπτου.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩτΗΣ .

ΜΕΡΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ ΒΙΒΛΟΥ . που θεωρούν ότι η αγόρευση των συνηγόρων συ­ σκοτίζει σε μεγάλο βαθμό την αλήθεια" διότι πράγματι η ρητορική τέχνη και η γοητεία της ηθοποιίας καθώς και τα δάκρυα εκείνων που κινδυνεύουν να τιμωρηθούν μπορεί να προτρέψουν πολλούς να παραβλέψουν την αυστηρότητα των νόμων και την ακρίβεια της αλήθειας" θεωρούσαν λοι­ πόν πως συχνά ακόμα και εξέχοντες δικαστές. παρασύρθηκαν από τη ρητορική ικανότητα των συνηγόρων ενώ υποχρεώνοντας τους αντιδίκους να καταθέ­ τουν γραπτά τα αιτήματα τους πίστευαν πως θα είναι ακρι­ βοδίκαια η κρίση τους. αλλά όλοι θα είχαν ίσες ευκαιρίες μπρος στη δικαιοσύνη. Έτσι μήτε οι έξυπνοι θα πλεονεκτούσαν έναντι των πιο αργόστροφων μήτε οι εξασκημένοι έναντι των απείρων μήτε οι ψεύτες και τολμηροί απέναντι στους φιλαλήθεις και συνεσταλμένους. με το να διαθέτουν οι αντίδικοι από τον νόμο αρκετό χρόνο για να μελετήσει ο ένας τα επιχειρήματα του άλλου και οι δικαστές να συγκρίνουν τα στοιχεία και των δύο πλευρών. μιας και τα γεγονότα εμφανίζονταν γυμνά. είτε επειδή εξαπατήθηκαν ή επειδή ευχαριστήθηκαν είτε από αισθήμα­ τα οίκτου. δεν είναι πα­ ράταιρο σε τούτη την ιστορία να αναφέρω τους νόμους που είχαν οι Αιγύπτιοι από πολύ παλιά ή που έχουν αποκτήσει ιδιότυπη μορφή ή γενικά μπορούν να παράσχουν ωφέλεια . τότε μόνο οι «τριάντα» έπρεπε ν' α­ νταλλάξουν μεταξύ τους τη γνώμη τους και ο αρχιδικαστής να θέσει το άγαλμα της Αλήθειας υπέρ ενός των αντιδίκων. 76. Αφού οι αντίδικοι παρέδιδαν δυο φορές γραπτά τα στοιχεία τους στους δικαστές. στα πλαίσια του νόμου ο κατήγορος έπρεπε να αντα­ παντήσει γραπτά και πάλι να αντιτεθεί ο απολογούμενος. Στη συνέ­ χεια. αλλά πρέπει να του επιβληθεί μικρότερη ποινή. Τώρα που μνημονεύσαμε τη νομοθεσία. Με τούτο τον τρρπο ασκείται η δικαιοσύνη στους Αι­ γυπτίους. 77.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗ! .

στοχεύοντας ταυτόχρονα στο να αποτρέψουν τον καθένα από τα κακουργήματα.ΜΕΡΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ ΒΙΒΛΟΥ στους φιλομαθείς. όχι μόνο ένεκα των διαφορών της τύχης αλλά και λόγω των αρχών που πρέπει να διέπουν τις πράξεις του. Πρώτ' απ' όλα λοιπόν. και τον έφερε στην Αθήνα. και όποιος πιανόταν να λέει ψέματα ή να έχει παράνομα εισοδήματα ήταν αναγκαίο να του επιβάλουν την ποινή του θανάτου. ήταν υποχρεωμένος να καταγγεί­ λει τους ληστές και να βοηθήσει να παταχτεί η παρανομία" όποιος δεν το έκανε έπρεπε σύμφωνα με τον νόμο να μαστι­ γωθεί με συγκεκριμένο αριθμό χτυπημάτων και να μείνει τρεις μέρες χωρίς τροφή. Αν κάποιος σκότωνε με πρόθεση ελεύθερο ή δούλο. η τιμωρία που επέβαλλαν στους επίορκους ήταν ο θάνατος. αν σε κάποιο δρόμο της χώρας έβλεπε κάποιος άνθρωπο να φονεύεται ή γενικά να υφίσταται βία και δεν τον βοηθούσε. και στο να τον συ­ νηθίζουν να φροντίζει τους δούλους και πολύ περισσότερο να μην διαπράττει αδικήματα εναντίον των ελευθέρων. αλλά με τη νουθεσία μέσω της λύπης και της μεταμέλειας να τους αποτρέπουν 225 . οι νόμοι πρόσταζαν να θανατωθεί. όταν είχε πάει στην Αίγυπτο. Για τους γονείς που σκότωσαν τα παιδιά τους δεν όρισαν θανα­ τική ποινή. Όσοι κατηγορούσαν άλλους ψευ­ δώς έπρεπε να υποστούν οι ίδιοι την ποινή που θα επιβαλλό­ ταν στους συκοφαντημένους αν καταδικάζονταν. γιατί και προς τους θεούς ασεβούσαν και κλόνιζαν τη μεγαλύτερη πίστη ανάμεσα στους ανθρώπους. αλλά τους υποχρέωναν επί τρία μερόνυχτα να κρατάνε το νεκρό στα χέρια ενώ τους επιτηρούσε δημόσιος φρουρός" διότι δεν θεωρούνταν δίκαιο να στερούν τον βίο από εκείνους που έδωσαν ζωή στα παιδιά. Λέγεται μάλιστα πως τούτο τον νόμο τον πήρε ο Σόλων. Έπειτα. η τιμωρία του ήταν θάνατος" σε περίπτωση που αδυνατούσε να βοηθήσει. εφόσον ήταν σε θέση να το κάνει. Ήταν υπο­ χρεωμένοι όλοι οι Αιγύπτιοι να δηλώνουν σε απογραφή προς τους άρχοντες τις πηγές του βιοπορισμού τους.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

τούτοι ήταν οι πιο πετυχημένοι. Από τους υπόλοιπους. όταν το αδίκημα έγινε από πρόθεση. και το κυριότερο όλων. επιπλέον δεν είναι δίκαιο. Από τους νόμους τους σχετικούς με φόνους. γιατί θεωρούσαν πως είναι εντε­ λώς άδικο ένα πλάσμα αθώο να πληρώνει το ίδιο με το έ­ νοχο κι ενώ ένας είχε παρανομήσει να την πληρώνουν δυο. το έμβρυο που δεν έχει δυνατότητα για πρό­ θεση να τιμωρείται με την ίδια ποινή. Ο νομοθέτης έκανε την ατίμωση μεγαλύτερη τιμωρία από τον θάνατο. 78. για τους λιποτάκτες ή εκείνους που παράκουαν τις διαταγές των αξιωματικών η ποινή ήταν όχι θάνατος αλλά η έσχατη ατίμωση" αν αργότερα με τις ανδραγαθίες τους ξεπερνούσαν την ατίμωση. η ενοχή αφορά αποκλειστικά στην έγκυο και δεν πρέπει σε καμιά περίπτωση να θανατώνεται το τέκνο που είναι κοινό της μάνας και του πατέρα" γιατί θα μπορούσε να θεωρηθεί εξίσου κακός ο δικαστής που αθωώνει τους εκτελεστές ενός φόνου μ' εκείνον που θανατώνει μαζί με τους ενόχους ανθρώ­ πους εντελώς αθώους. Τούτος ο νόμος ίσχυε και σε πολλές ελληνικές πόλεις. τους αποκαθιστού­ 26 σαν στην πρότερη κατάσταση της ελευθερίας του λόγου .ΜΕΡΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ ΒΙΒΛΟΥ από τέτοιες ενέργειες. ενώ ταυτόχρονα έκρινε πως . σύμφωνα με τη νομοθεσία για τις πολεμικές υποθέσεις. ώστε να συνηθίσει τους πάντες να θεωρούν ως μέ­ γιστο κακό την καταισχύνη. Εναντίον των παιδιών όμως που σκό­ τωσαν γονείς θέσπισαν ιδιαίτερη τιμωρία" από το σώμα των καταδικασμένων για τέτοιο έγκλημα έπρεπε να κοπούν με μυτερά καλάμια κομμάτια από το σώμα τους μεγέθους ενός δαχτύλου ενώ στη συνέχεια τους έβαζαν πάνω σε αγκάθια και τους έκαιγαν ζωντανούς" γιατί έκριναν πως το μεγαλύ­ τερο αδίκημα που μπορεί να κάνει άνθρωπος είναι να αφαι­ ρέσει βίαια τη ζωή από αυτόν που του την έδωσε. Από τις γυναίκες που καταδικάζονταν σε θάνατο οι έγκυες δεν θα­ νατώνονταν πριν γεννήσουν.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

τη φθορά και τη σύγχυση στο θέμα των απογόνων αν πάλι κάποιος την έπειθε να μοιχευτούν. θεωρώντας ότι η γυναίκα που καλλωπί­ ζεται για να εκτραπεί σε ασυγχώρητες απολαύσεις.ΜΕΡΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ ΒΙΒΛΟΥ εκείνοι που θανατώνονται δεν θα ωφελήσουν σε τίποτα την κοινωνία. θεωρώντας πως με μια παράνομη πράξη ο δράστης επιτελούσε τρία μέγιστα εγκλήματα. Όσοι δανείστηκαν χωρίς γραπτή συμφω­ νία. ώστε στερούμενοι τα μέρη του σώματος με τα οποία παρανόμησαν. Επίσης. ο άνδρας τιμωρούνταν με χίλιους ραβδισμούς και η γυναίκα με κόψιμο της μύτης. Αυστηροί ήταν και οι νόμοι που είχαν σχε­ τικά με τις γυναίκες. όριζε να τους κοπούν και τα δυο χέρα. καθώς και σε όσους πλαστογραφούσαν έγγρα­ φα. Οι νόμοι που έχουν για τα συμβόλαια αποδίδονται στον Βόκχορι. έπρεπε να στερηθεί αυτό ακριβώς που τονίζει περισσότερο απ' όλα την ομορφιά. 79. απαλλάσσονται του δανείου. σε όσους έδιναν απόρρητα στοιχεία στους εχθρούς ο νόμος ε­ πέβαλλε να τους κόβεται η γλώσσα. κι αυτό το κάνουν κυρίως για να έχουν σε μεγάλο σεβασμό τους όρκους και να σέβονται τα θεία" διότι είναι φανερό πως με το να ορκίζεται κάποιος πολλές φορές καταλήγει να χάσει την εμπιστοσύνη των άλ- . εφόσον ορκιστούν. ενώ οι ατιμασμένοι θα γίνουν αίτιοι πολλών αγα­ θών στην προσπάθεια τους να αποκατασταθούν. Όποιος βίαζε ελεύθερη γυναίκα πρό­ σταζαν να του κοπούν τα γεννητικά όργανα. η τιμωρία τούτων ακριβώς των μερών να τους μένει αγιάτρευτη συμ­ φορά μέχρι τον θάνατο τους και ταυτόχρονα να νουθετεί τους άλλους με την τιμωρία τους και να τους αποτρέπει από πα­ ρόμοιες πράξεις. στους γραμματείς επί­ σης που παραποιούσαν τα πρακτικά με ψεύτικες προσθήκες ή αφαιρέσεις. αν ισχυριστούν ότι δεν χρωστάνε. ενώ σε όσους παραχά­ ραζαν το νόμισμα ή παραποιούσαν τα μέτρα και τα σταθμά ή κατασκεύαζαν πλαστές σφραγίδες. την ύβρη.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

απελευθερώνοντας τους πολίτες που είχαν δανειστεί με ενέχυρο το σώμα τους. Όσους επιθυμούσαν ν' ακολου­ θήσουν αυτό το επάγγελμα τους υποχρέωνε να δηλώσουν τ' όνομα τους στον Αρχικλέφτη και ό. για την πατρίδα του ο δανειστής του στις φυλακές και από την πλεονεξία των ιδιωτών να κινδυνεύει η σωτηρία όλων. ενώ οι ίδιοι οι άνθρωποι ανήκουν στις πόλεις. έτσι για να μην χάσει την καλή του πίστη.ΜΕΡΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ ΒΙΒΛΟΥ λων.γιατί είναι άτο­ πο να σέρνει τον στρατιώτη που θα κινδυνεύσει. έκρινε πως είναι άδικο όσοι γίνονται πιστευτοί χωρίς όρκο να μην γίνονται πιστευτοί όταν ορκίζονται για το ίδιο πράγ­ μα. ώστε να μην κατηγορηθούν ως αναξιόπιστοι· επιπλέον. αν χρεια­ στεί. Μερικοί κατηγορούν. ο νομοθέ­ της στηρίζοντας την εμπιστοσύνη αποκλειστικά στην εντι­ μότητα προτρέπει τους ανθρώπους να έχουν καλό χαρακτή­ ρα. ενώ επιτρέπουν να υπόκεινται σε κρά­ τηση εκείνοι που τα χρησιμοποιούν. Θεωρείται πως κι ετούτο τον νόμο έφερε στην Αθήνα ο Σόλων και τον ονόμασε σεισάχθεια 27 . για να έχουν οι πόλεις τις απαραίτητες υπηρεσίες. τους περισσό­ τερους Έλληνες νομοθέτες που δεν επιτρέπουν να δίδονται ως ενέχυρα προς δανεισμό όπλα. κρίνοντας πως οι περιουσίες ανήκουν σ' εκείνους που τις δούλεψαν ή τις πήραν από κάποιον άλλον ως δωρεά. τόσο σε καιρό πολέμου όσο και σε καιρό ειρήνης. Όσους δάνειζαν με γραπτή απόδειξη. Τπήρχε επίσης στους Αιγυπτίους ένας πολύ ιδιαίτε­ ρος νόμος για τους κλέφτες. ο καθένας επιδιώκει να αποφεύγει τέτοιους όρκους" έπειτα. τους απαγόρευε να συγκεντρώνουν με τον τόκο περισσότερο από το διπλάσιο του αρχικού κεφαλαίου τους.τι έκλεβαν να του το . άροτρο και άλλα απολύτως αναγκαία πράγματα. 80. όχι χωρίς λόγο. Οι οφειλέτες ξεπλήρωναν το δάνειο μονο από την περιουσία τους και με κανένα τρόπο δεν επιτρεπόταν να επιβληθεί οποιαδήποτε δουλεία στον ί­ διο τον άνθρωπο.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

Τα περισσότερα είναι ξυπόλυτα και γυμνά και μεγαλώνουν χάρη στο εύκρατο κλί­ μα της χώρας. ημέρα και ώρα που το έχασαν. αντίθετα από τους Έλληνες. δεν ξεπερνάει τις είκοσι δραχμές. τα λεγόμενα ιερά και τα άλλα που μαθαίνουν οι . θεωρούν τον πατέρα αποκλειστικό γεννήτορα ενώ η μητέρα παρέχει στο παιδί τροφή μόνο και χώρο. επειδή αυτή κυρίως συμβάλλει στην ευδαιμονία της χώρας και των πόλεων. Τα παιδιά τα τρέφουν με τρόπο εντελώς αδάπανο και απίστευτο" τους μαγειρεύουν οτιδήποτε εύκολο και φτηνό βρουν και τα κοτσάνια από το φυτό της βύβλου που μπορούν να ψηθούν στη φωτιά. δεν θεωρούν επίσης κανένα παιδί που γεννιέται νόθο. 81. επειδή ήταν αδύνατο να κρατήσει τους ανθρώπους μακριά από την κλεψιά. Με τούτο τον τρόπο βρίσκονταν τα πάντα αμέσως.ΜΕΡΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ ΒΙΒΛΟΥ αναφέρουν. ακόμη κι αν έχει γεννηθεί από δούλη' γενικά. ενώ εκείνος που είχε χάσει έπρεπε να δώσει το ένα τέταρτο της αξίας τους για να κρατήσει τα πράγματα του. Στους Αιγυπτίους οι ιερείς παίρνουν μια μόνο γυναίκα ενώ οι υπόλοιποι όσες θέλει ο καθένας· είναι υποχρεωμένοι να αναθρέψουν όλα τους τα παιδιά για να έχουν πολυανθρωπία. άλλα ωμά και άλλα ψημένα. τους δίνουν επίσης ρίζες και βλαστούς από τα φυτά των ελών. Έτσι. προσθέ­ τοντας τόπο. βρήκε τρόπο ο νομοθέτης να γλιτώνουν τα χαμένα έναντι μικρών λύτρων. ενώ η όλη δαπάνη στην οποία υποβάλλονται οι γονείς. τώρα που είχαν χάσει κάτι έπρεπε με τον ίδιο τρόπο να του υποβάλουν γραπτά τι έχασαν. μέχρι να ενηλικιωθεί το παιδί. εκείνοι. Οι ιερείς μαθαίνουν στα παιδιά τους δυο ειδών γράμ­ ματα. Για τούτες κυρίως τις αιτίες ξεχωρίζει η Αίγυπτος για τον μεγάλο πληθυσμό της και γι' αυτό έχει τόσο μεγάλο αριθμό μνημείων. και απο­ καλούν αρσενικά τα καρποφόρα δέντρα ενώ όσα δεν δίνουν καρπούς θηλυκά.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

ΜΕΡΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ ΒΙΒΛΟΥ περισσότεροι. η διάταξη των αστέρων και η κίνηση τους αποτελεί αντικείμενο προσεκτικής παρατήρησης· εδώ και τεράστιο αριθμό ετών. όντας άποικοι των Αιγυ­ πτίων. κι αυτές δεν είναι εύκολο να κριθούν ακριβώς. αν δεν είσαι γεωμέτρης για να εξακριβώσεις την αλήθεια εφαρμόζοντας την επιστήμη στην πράξη. Γιατί. Σπουδάζουν επιπλέον γεωμετρία και αριθ­ μητική. καθώς και την επίδραση του καθενός στη γέννηση των ζώων και ποια καλά ή ποια κακά προκαλούν. Η αριθμητική πά­ λι τους είναι χρήσιμη τόσο στις οικονομικές υποθέσεις της καθημερινής ζωής όσο και στα θεωρήματα της γεωμετρίας. από τους πατέρες ή τους συγγενείς τους. τις περιόδους και τις τροπές τους. επειδή οι παρατηρήσεις τους γίνονται επί πολλά χρόνια. τη δουλειά που θα κάνουν στη ζωή τους. γιατί από τα αρχαία χρόνια μελετούσαν με ζήλο τούτα τα θέματα. Επειδή ο ποταμός κάθε χρόνο μεταβάλλει τη χώρα με ποικίλους τρόπους. καθώς επίσης και αρρώστιες που πρόκειται να πέσουν σε ανθρώπους και ζώα. Το υπόλοιπο πλή­ θος των Αιγυπτίων από παιδιά μαθαίνουν. κρατάνε τις μετρήσεις που αφορούν στον κα­ θένα. επιπλέον βοηθάει ουκ ολίγο τους μελετητές της αστρονο­ μίας. σεισμούς και κατακλυ­ σμούς. επειδή έμαθαν την αστρολογία από τους Αιγυπτίους ιερείς. και έχουν παρατηρήσει με μεγάλη προσοχή τις κινήσεις των πλανητών. Λένε επίσης πως οι Χαλδαίοι της Βαβυλωνίας. Πολλές φορές προ­ λέγουν με επιτυχία όσα μέλλουν να συμβούν στη ζωή των ανθρώπων και δεν είναι λίγες οι φορές που προβλέπουν την καταστροφή των καλλιεργειών ή αντίθετα την περίσσεια των καρπών. και όλα όσα οι πολλοί θεωρούν αδύνατο να επισημανθούν εκείνοι τα προβλέπουν.28. όπως σε άλλους λαούς έτσι και στους Αιγυ­ πτίους. όπως είπαμε ήδη· γράμματα μαθαίνουν λίγα και όχι . απέκτησαν τη φήμη που έχουν. εμφανίσεις κομητών. απ' αυτό δημιουργούνται πολλές και κάθε είδους διαφωνίες ως προς τα σύνορα των γειτονικών χωραφιών.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

Οι Αιγύπτιοι σέβονται σε βαθμό υπερβολής με­ ρικά ζώα. θεωρούνται απολύτως αθώοι. Πάλη και μουσική δεν συνηθίζουν να μαθαίνουν γιατί θε­ ωρούν ότι από τα καθημερινά γυμνάσια στην παλαίστρα οι νέοι δεν θα αποκτήσουν υγεία αλλά δύναμη. ιχνευμονες. σκύλους. η α­ γωγή που αναφέραμε. νηστείες και εμετούς. Λένε πως κάθε τροφή που παρέχεται σε μεγάλη ποσότητα είναι περιττή κι από κει προκαλούνται οι αρρώστιες· έτσι. όχι μόνο ζωντανά αλλά και πεθαμένα. μερικές φο­ ρές κάθε μέρα κι άλλοτε κάθε τρεις ή τέσσερις ημέρες.γιατί οι γιατροί συντηρούνται από το δημόσιο και ασκούν τη θεραπευτική τους τέχνη με βάση έγγραφο τρόπο που έχει γραφτεί από πολλούς και ένδοξους ιατρούς της αρχαιότητας. Για να προλάβουν τις αρρώστιες περιποιούνται το σώμα τους με κλύσματα. επειδή προκαλεί θηλυπρέπεια στις ψυχές των ακροατών. όσο για τη μουσική θε­ ωρούν πως όχι μόνο είναι άχρηστη αλλά και βλαβερή. που είναι λιγόχρονη και εντελώς επικίνδυνη. γεράκια. γιατί ο νομοθέ­ της θεώρησε πως λίγοι γιατροί μπορεί να είναι σοφότεροι από τη θεραπευτική αγωγή που ήταν αντικείμενο παρατή­ ρησης επί πολλά χρόνια και διατυπώθηκε από τους ικανό­ τερους τεχνίτες στον χώρο της ιατρικής. Αν ακολουθώντας τις συνταγές της ιερής βίβλου δεν καταφέρουν να σώσουν τον άρρωστο. τους δίνει καλή υγεία. επειδή αναιρεί την αρχή της αρρώ­ στιας. Κατά τις εκστρατείες και τα ταξίδια τους στη χώρα θεραπεύονται όλοι χωρίς ιδιαίτε­ ρη πληρωμή .ΜΕΡΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ ΒΙΒΛΟΥ όλοι. Εκείνο που συμβαίνει με τα ιερά ζώα στην Αίγυπτο είναι λογικό να φαίνεται σε πολλούς παράδοξο και άξιο να ερευνηθεί. αλλά κυρίως εκείνοι που ασχολούνται με τις τέχνες. Σέβονται γάτες. αν όμως κάνουν κάτι παραβαίνοντας τις γραπτές συνταγές τιμωρούνται με θάνατο. κάτι πουλιά που ονο- . 82. 83.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

για κάθε είδος ζώου που λατρεύουν έχει αφιερωθεί περιοχή που αποφέρει έσοδα ικα­ νά για τη φροντίδα και τη διατροφή του' ευχόμενοι σε με­ ρικούς θεούς οι Αιγύπτιοι υπέρ των παιδιών τους που γλί­ τωσαν από αρρώστια. Πρώτα απ' όλα. τον βασανίζει ανελέητα και συχνά τον σκοτώνει χωρίς δίκη. όσοι τους συναντούν τους προ­ σκυνούν και τους τιμούν. εκτός αν σκοτώσει γάτα ή ίβι. Όποιος σκοτώσει τέτοιο ζώο εκουσίως τον τιμωρούν με θάνατο. ξυρίζουν τα μαλλιά τους. είτε το έκανε εκούσια είτε κατά λάθος. Από τον φόβο τούτων . Το ίδιο και σε όλα τα υπόλοιπα ζώα φροντίζουν και τους δίνουν την αντίστοιχη τροφή. στις γάτες και στους ιχνεύμονες τρίβουν ψωμί μέσα σε γάλα και τους σφυ­ ρίζουν να το φάνε ή κόβουν ψάρια από τον Νείλο σε κομμάτια και τους τα δίνουν ωμά. κροκοδείλους και πολλά άλλα τέτοια. το σαβανώνουν με λινό και χτυπώντας τα στήθη και θρηνώντας το πηγαίνουν στους βαλσαμωτές· εκείνοι α­ φού περιποιηθούν το σώμα του με λάδι κέδρου και άλλα υλικά που του δίνουν ευωδιά και εγγυώνται μακροχρόνια διαφύλαξη του σώματος. Όσο για τις δουλειές που απαιτεί η φροντίδα τόσων ζώων δεν τις αποφεύγουν και δεν θεωρούν ότι αν τους δει ο λαός θα γίνουν καταγέλαστοι. το θάβουν σε ιερό τάφο. αφού πρώτα αναφερθούμε επί τροχάδην στα ίδια τα ζώα.ΜΕΡΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ ΒΙΒΛΟΥ μάζουν ίβεις. τα καλούν φωνάζοντας δυνατά και τους το ρίχνουν στον αέρα έως ότου το αρπάξουν. θανατώνεται οπωσδήποτε· ο κόσμος τρέχει κατά πάνω του με άγριες διαθέσεις. πράγμα τις αιτίες του οποίου θα επιχειρήσουμε να παρουσιάσουμε. καθώς επίσης λύκους. Εκείνοι για τα γεράκια-*1 κόβουν κρέας. οπότε. αντίθετα νιώθουν περήφανοι ως να αποδίδουν τις μεγαλύτερες τιμές στους θεούς και περιέρχονται με ει­ δικά σύμβολα πόλεις και χωριά. Επειδή φαίνεται από μα­ κριά ποιο ζώο φροντίζουν. Όταν πεθάνει κάποιο από τα εν λόγω ζώα. τα ζυγίζουν με ασήμι ή χρυσάφι και προσφέρουν το αντίτιμο σ' εκείνους που φροντίζουν τα εν λόγω ζώα.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

Ετούτο δεν το αναφέρουμε επειδή το ακού­ σαμε. ο ένας τον άλλο. τότε που ο κόσμος έκανε τα πάντα για να περνάνε καλά όσοι είχαν έλ­ θει από την Ιταλία και πρόσεχε να μη δώσει καμιά αφορμή για παράπονα ή πόλεμο.κι αυτό το κάνουν ακόμη κι αν τους τελειώνουν τα εφόδια. Αν τώρα τύχει και βρεθεί σκυλί πεθαμένο σε σπίτι. Αν πάλι τύχει να έχουν εκστρατεύσει σε άλλη χώρα. όσοι δουν ψόφιο κάποιο απ' αυτά τα ζώα φεύγουν μακριά θρηνώντας δυνατά και διαμαρτύρο­ νται ότι το βρήκανε πεθαμένο. κανένας όμως δεν ακούστηκε να άγγιξε ποτέ ιερό ζώο. Αν τούτα φάνηκαν απίστευτα και παραμύθια σε πολ­ λούς. του Μνεύι στην Ηλιούπολη . ένας Ρωμαίος σκότωσε μια γάτα. δεν το χρησιμοποιούν σε καμιά περί­ πτωση. μαζεύτηκε ο κόσμος στο σπίτι του δράστη και μήτε^οι άρ­ χοντες. λένε. 84. ώστε την εποχή που ο βασιλιάς Πτολεμαίος δεν προσαγοορευόταν ακόμη «φίλος» από τους Ρωμαίους. όσοι ζουν στο σπίτι ξυρίζουν όλο τους το σώμα και κρατάνε πένθος. πολ­ λοί. παρά το ότι το είχε κά­ νει κατά λάθος. μέσα στις στερήσεις τους. στάθηκαν ικανά να αποφύγει ο άνθρωπος την τιμωρία. πιο εξωφρενικά ακόμη θα τους φανούν όσα πρόκειται να ειπωθούν. εξαγοράζουν τις γάτες και τα γεράκια και τα φέρνουν στην Αίγυπτο . Αιγύπτιοι έφαγαν. Κάποτε που στην Αίγυπτο έπεσε πείνα. μήτε ο φόβος που είχαν όλοι για τη Ρώμη. και το πιο καταπληκτικό.ΜΕΡΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ ΒΙΒΛΟΥ ακριβώς των συνεπειών. αλλά το είδαμε με τα μάτια μας κατά την επίσκεψη μας στην Αίγυπτο. αν τύχει στο σπίτι που ξεψύχησε το ζωντανό να υπάρχει κρασί ή στάρι ή οτιδήποτε αναγκαίο για τη ζωή. Τόσο συνυφασμένη είναι με την ψυχή του κόσμου η δεισιδαιμονία γι' αυτά τα πλάσματα και τόσο αμετάβλητη παραμένει η στάση του απέναντι τους. Όσα συνδέονται με τις τελετές προς τιμήν του Άπι [του πιτσιλωτού] στη Μέμφιδα. που έστειλε ο βασιλιάς για να τους αποτρέψει.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

γι' αυτό τον λόγο. και τα περιποιούνται με μεγάλες δαπάνες και υπηρεσίες. καθώς και του κροκόδειλου στη λίμνη του Μοίριδος αλλά και του λιονταριού που εκτρέφουν στη λεγόμενη Λεοντόπολη και πολλά άλλα παρόμοια. μαζί τους συντηρούν και τα ωραιότερα θηλυκά του ιδίου είδους. αλλά ξοδεύουν πολύ περισσό­ τερα απ' όσο αντέχει η περιουσία τους. που το βράζουν ή το ψήνουν. έτυχε να πεθάνει στη Μέμφιδα ο Απις από γηρατειά· εκείνος που είχε την επιμέλεια του ζώου δεν ξόδεψε για την κηδεία μόνον ολόκληρο το αρ­ κετά μεγάλο ποσό της χορηγίας που είχε διατεθεί για τη συντήρηση του.ΜΕΡΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ ΒΙΒΛΟΥ και του τράγου στη Μένδη. Γιατί όλα τούτα τρέφονται μέσα σε ιερούς περιβόλους και τα φροντίζουν πολλοί εξέχοντες άνθρωποι προσφέροντας τους τις ακριβότερες τροφές1 σιμιγδάλι ή πληγούρι βρασμένο σε γάλα και γλυκίσματα κάθε είδους καμωμένα με μέλι και κρέας χήνας. Δεν παραλείπουν να τους κάνουν λουτρά χλιαρά. παρέχοντας τους επίσης τα πολυτερέστερα στρωσίδια τα στολίζουν με πολυτέλεια και φροντίζουν σχολαστικά το ζευγάρωμα τους. αλλά δανείστηκε και πενήντα ασημένια τά­ λαντα από τον Πτολεμαίο. τα οποία ονομάζουν παλλακίδες. Αν πεθάνει κάποιο από τα ζώα. πενθούνε σαν να χάσανε αγαπημένο παιδί και δεν το θάβουν σύμφωνα με την οικονομική τους δυνατότητα. έχουν δαπανήσει για την ταφή τους όχι λιγότερα από εκατό τάλαντα. σύμφωνα με τη φύση του καθενός. να τα αλείφουν με τα καλύτερα αρώματα και να τα θυμιατίζουν με ποικίλες ευωδίες. μόλις είχε παραλάβει την Αί­ γυπτο ο Πτολεμαίος του Λάγου. είναι εύκολο να τα διηγηθώ αλλά πολύ δύσκολο να τα πιστέψει όποιος δεν τα έχει δει. για παράδειγμα. Μετά τον θάνατο του Αλεξάνδρου. . Ακόμα και σήμερα μερικοί που συντηρούν τούτα τα ζώα. και μ' αυτά τα θρέφουν συνεχώς. Για τα σαρκο­ φάγα ζώα πιάνουνε πουλιά και τους προσφέρουν και δεί­ χνουν γενικά μεγάλη φροντίδα στο να είναι εκλεκτή η τρο­ φή.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

Όταν. υποστηρίζουν ότι όταν σκοτώθηκε ο Όσιρις από τον Τυφώνα. Με όλες ετούτες τις τελετουργίες. η Ίσις μάζεψε τα μέλη του και τα έβαλε μέσα σε ξύλινη αγελάδα. κι από την άλλη η πλειοψη­ φία των Αιγυπτίων αναφέρει τρεις αιτίες. που στέκο­ νται αντίκρυ του και του δείχνουν. λοιπόν. η ψυχή του μπή­ κε σ' αυτό τον ταύρο και μέχρι σήμερα περνάει στα επόμενα ζώα με τον ίδιο τρόπο. πως οι πρώτοι πρώτοι θεοί ήταν λίγοι και δεν μπορούσαν να τα βγάλουν πέρα με το πλήθος . για το οποίο μιλήσαμε κατά την περιγραφή της θεολογίας τους. τυλιγμένη με ύφασμα . προς τα ζώα που λατρεύουν. σταματάει το πένθος και οι αρμόδιοι ιερείς οδηγούν το μοσχάρι πρώτα στη Νειλόπολη. πάλι.άλλοι. Στα παραπάνω πρέπει να προστεθούν και όσα υπο­ λείπονται σχετικά με τις τελετές για τον ιερό ταύρο τον ονομαζόμενο Απι. Λένε. τις θαυμαστές και απίστευτες. τα γεννητικά τους όργανα. Υπάρχουν και πολλές ακόμη ιστορίες για τον Απι. Τις προηγούμε­ νες σαράντα ημέρες το βλέπουν μόνο γυναίκες. λοιπόν. σηκώνοντας τα ρούχα τους. Αιτία για τη λατρεία τούτου του μοσχαριού σύμφωνα με μερικούς είναι ότι πεθαίνοντας ο Όσιρις. οι εντεταλμένοι ιερείς αναζητούν ένα μοσχάρι με χαρακτηριστικά παραπλήσια του απελθόντος. αλλά θα πήγαινε πολύ να τις αναφέραμε όλες. έπειτα το βάζουν σε πολυτελή θαλαμηγό που φέρει επιχρυσωμένη καμπίνα και το ανεβάζουν σαν θεό στη Μέμφιδα. οι Αιγύπτιοι δη­ μιουργούν μεγάλες δυσκολίες σ' όσους αναζητούν τις αιτίες τους. 86. απο την ονομασία του οποίου ονομάστηκε Βούσιρις και η πόλη. από τις οποίες η πρώτη είναι τελείως μυθώδης και θυμίζει ακριβώς αρχαϊκή απλοϊκότητα. στο τέμενος του Ηφαίστου. Όταν βρε­ θεί. όπου το τρέφουν επί σαρά­ ντα μέρες. Από τη μια οι ιερείς είναι εντελώς δογματικοί ως προς το απόρρητο περί αυτών. ενώ όλο τον υπόλοιπο και­ ρό τους είναι απαγορευμένο να εμφανίζονται σ' ετούτο τον θεό.ΜΕΡΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ ΒΙΒΛΟΥ 85. πεθάνει και θαφτεί με με­ γαλοπρέπεια.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

δείχνοντας πως ήταν σωματοφύλακας του Όσιρι και της Ίσιδος. αναγόρευσαν ιερά τα είδη με τα οποία είχαν α­ φομοιωθεί και υπέδειξαν στους ανθρώπους να τα διατρέφουν με πολυτέλεια. Ο σκύ­ λος. ενώ με το γάλα και το τυρί μας παρέχουν τροφές νόστιμες και άφθονες. γι αυτο πήραν τη μορφή κάποιων ζώων κι έτσι γλίτωσαναπό την ωμότητα και. Θέλοντας οι άνθρωποι να τους δείξουν την ευγνωμοσύνη τους καθιέρωσαν τη συνήθεια να μην σκοτώνουν κανένα από τα ζώα. 87. όταν πεθαίνουν. τα έμπηξαν σε κοντάρια και τα έφεραν οι αρχηγοί τους. είναι χρήσιμος στο κυνήγι και στη φύλαξη . όταν επικράτησαν στον κόσμο και κάνοντας χάρη σ' εκείνα που τους είχαν γλιτώσει τότε στην αρχή. επινόησαν να έχει κάθε τάγμα τα σύμβολα του. επειδή υπήρχε αταξία στα στρατόπεδα τους κι είχαν χάσει πολλές μάχες από τους γείτονες. τα πρόβατα γεννάνε δυο φορές τον χρόνο και με το μαλλί μας προσφέρουν ρούχα και σεμνή εμφάνιση. το ομοίωμα του ο­ ποίου είχαν χρησιμοποιήσει. Η αγελάδα. Τρίτη αιτία του φαινομένου επικαλούνται τη χρησι­ μότητα που προσφέρει καθένα απ' αυτά τα ζώα προς όφελος της κοινωνικής ζωής των ανθρώπων. και μ' αυτό τον τρόπο ήξε­ ραν σε ποια μονάδα ανήκε ο καθένας.επειδή τούτη η ευταξία συνέβαλε πάρα πολύ στη νίκη. γεννάει ζώα καματερά και οργώνει τη μαλακή γη. και να τα θάβουν. θεώρησαν πως τα ζώα ήταν η αιτία της σωτηρίας τους. Μερικοί λένε επίσης ότι όσον .ΜΕΡΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ ΒΙΒΛΟΥ / ι ή ' 29 ? ' ' και την ανομία των γηγενών ανθρώπων .εξ αυτού παριστάνουν με κεφαλή σκύλου και τον θεό τους που τον λένε Ανουβι. Λένε λοιπόν ότι κατασκεύασαν ομοιώματα των ζώων που τιμούν σήμερα. όσο ζουν. αλλά να τα σέβονται και να τους αποδίδουν τη φροντίδα και την τιμή που αναφέραμε. τη βία τους· αργότερα. για πα­ ράδειγμα. Δεύτερη αιτία αναφέρουν ότι παλαιά οι Αιγύπτιοι. πάλι.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 248 .

γαβγί­ - ζοντας γ ι ' αυτό και στην γιορτή της Ίσιδος προπορεύονται της πομπής σκυλιά. κεραστες' και τα μικρά ζωα που το τσίμπημα τους είναι θανατηφόρο για τους ανθρώπους. θέλοντας εκείνοι που καθιέρωσαν το έθιμο να δείξουν την παλαιά ευεργεσία του ζώου. Μερικοί λένε επίσης πως τούτο το ζώο τιμάται. πηδούν μέσα και χώνονται στο σώμα τους .οι ιχνεύμονες κυλιούνται στη λάσπη κι όταν οι κροκόδειλοι κοιμούνται στην ξηρά με το στόμα ανοιχτό.έπειτα τρυπάνε με ταχύτητα την κοιλιά τους τρώγοντας τη κι οι ίδιοι βγαί­ νουν σώοι. Αλλοι υποστηρίζουν πως στα αρχαία χρόνια ένα γεράκι έφερε στους ιερείς στις Θήβες βιβλίο δε­ μένο με πορφυρή κορδέλα. πήγαιναν μπροστά της σκυλιά διώχνοντας τα αγρίμια και τους διαβάτες και βοηθώντας στην ερευνά της. Από τα πουλιά η ίβις είναι χρήσιμη επειδή καταστρέφει φίδια. ενώ τα θύματα τους ψοφάνε αμέσως. ακρί­ δες και κάμπιες. πράγμα που κάνει με επι­ μέλεια και ζήλο χωρίς δικό του όφελος. επειδή θεωρείται ζώο βασιλικό. Η γάτα είναι χρήσιμη για την ασπίδα. Αν κάτι τέτοιο δεν συνέβαινε. το ποτάμι θα ήταν άβατο από το πλήθος των κροκοδείλων που θα γεννιώνταν. αντάξιο του Δία. και για τα υπόλοιπα ερπετά που δαγκώνουν. που είχε γραπτές οδηγίες για τη λατρεία και τις τιμές προς τους θεούς.γι' αυτό και οι ιερογραμματείς φοράνε στο κεφάλι πορφυρή κορδέλα και φτερό γερακιού. που το δάγκωμά της είναι θανατηφόρο. επειδή την αγαπούσαν. επειδή οι μάντεις χρησιμο­ ποιούν ως οιωνούς τα γεράκια και προλέγουν τα μέλλοντα στους Αιγυπτίους. Όσο για τον αετό οι Θηβαίοι τον τιμούν. Οι κροκόδειλοι καταστρέ­ φονται από το εν λόγω ζώο με παράδοξη και εντελώς απί­ στευτη μέθοδο. ενώ ο ιχνεύμονας παρακολουθεί πού αφήνουν οι κροκόδειλοι τα αβγά τους και τα συντρίβει. .ΜΕΡΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ ΒΙΒΛΟΥ καιρό η Ίσις αναζητούσε τον Όσιρι. ενώ το γεράκι σκοτώνει σκορπιούς.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

για τον λόγο που λατρεύεται στους Έλληνες ο Πρίαπος. Λένε επίσηςπως οι Πάνες και οι Σάτυροι για την ίδια αιτία τιμώνται από τους ανθρώπους γ ι ' αυτό και οι περισσότεροι αφιερώνουν προς τιμήν τους αγάλματα στα ιερά με ορθωμένο τον φαλλό. αν και Βούσιρις δεν λεγόταν κάποιος βασιλιάς αλλά στην τοπική γλώσ­ σα ο τάφος του Όσιρι. ως αιτία της γέννησης των ζ ώ ν τ ω ν όσο για τους ιερείς που παρέλα­ βαν τις πατρογονικές λατρείες στην Αίγυπτο λένε ότι πρώτα σε τούτο τον θεό μυήθηκαν. με τούτη την απεικόνιση τους ευχαριστούν για την δική τους πολυτεκνία. Μόνο τα κοκκινότριχα βόδια επιτρέπεται να θυσιάζουν. Λένε ότι παλαιά οι βασιλιάδες θυ­ σίαζαν στον τάφο του Όσιρι και τους ανθρώπους που είχαν ίδια χρώματα με τον Τυφώνα . τιμούνται όπως οι θεοί. 0 τράγος θεοποιήθηκε.ΜΕΡΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ ΒΙΒΛΟΥ 88. παραδόθηκε στις ε­ πόμενες γενιές η δόξα εκείνων που πρώτοι ανακάλυψαν τους καρπούς της γης. το ανδρικό γεννητικό μόριο δεν τιμάται σε τελετές μόνο από τους Αιγυπτίους αλλά και από ουκ ολίγους λαούς. Όσο για τους λύκους λένε πως τους . Γενικά. τόσο για τη χρησιμότητα τους στη γεωργία όσο και γιατί. για το γεννητικό του μόριο" διότι α φ ' ενός τούτο το ζώο έχει μεγάλη ροπή προς τη συνουσία και α φ ' ετέρου το σωστό είναι να τιμάται το μέρος του σώ­ ματος που είναι αίτιο για τη γέννηση της ζωής. καθώς όρισε ο Όσιρις. ως η αρχέ­ γονη γενεσιουργός αιτία της ύπαρξης των ζώων. Όσο για τους ιερούς ταύρους. και διατηρήθηκε στον αιώνα τον άπαντα.κι ανάμεσα στους Αιγυπτίους είναι λίγοι οι κοκκινοτρίχηδες ενώ στους ξένους είναι οι πε­ ρισσότεροι. πράγμα που ενίσχυσε τον μύθο ανάμεσα στους Έλληνες ότι ο Βούσιρις σκότωνε τους ξένους. εννοώ τον Απι και τον Μνεύι. που να μοιάζει με του τράγου επειδή κατά την παράδοση τούτο το ζώο έχει τη μεγαλύτερη σεξουαλική δραστηριότητα κατά συνέπεια. ε­ πειδή πιστεύουν πως αυτό το χρώμα είχε ο Τυφώνας που σκότωσε τον Όσιρι και τιμωρήθηκε από την Ίσιδα για τον φόνο του άντρα της. με τον κόπο τούτων των ζώων.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

για την οποία απορούν και οι περισσότεροι άνθρω­ ποι. ότι παλαιά. μπορούν να ζευγαρώνουν μεταξύ τους και να δίνουν απογόνους. 89. αν καταδίωκαν τούτα τα ζώα και τα αφάνιζαν όσοι ψαρεύουν με δίχτυα. ο λε­ γόμενος Μηνάς. Θέλοντας να εκφράσει την ευγνωμοσύνη στο ζώο που τον έσωσε ίδρυσε πόλη εκεί κοντά και την ονόμασε Πόλη . πως η οχύρωση της χώρας δεν οφείλε­ ται μόνο στον ποταμό αλλά κυρίως στους κροκοδείλους που ζουν μέσα του' έτσι οι ληστές από την Αραβία και τη Λιβύη δεν τολμούσαν να περάσουν τον Νείλο. επειδή μοιάζουν με τα σκυλιά" κι επειδή λίγο δια­ φέρουν στη φύση τούτα τα ζώα. Απομένει να μιλήσουμε για τη θεοποίηση των κροκο­ δείλων. πώς. πέρα από την πόλη που ονομάζεται Ελεφαντίνη· γι' αυτό κι εκείνος ο νομός ονομάστηκε Λυκοπολίτης και τα εν λόγω ζώα κέρδισαν τις τιμές. όπου παραδόξως ένας κρο­ κόδειλος τον πήρε επάνω του και τον έβγαλε στην αντίπερα όχθη. ενώ τούτα τα θηρία είναι ανθρωπόφαγα. Λένε. ήρθε βοηθός στη γυναίκα και το παιδί του από τον Άδη ο ίδιος ο Όσιρις με μορφή λύκου. όταν η Ίσιδα με τον γιο της τον Ώρο επρόκειτο να πολεμήσει με τον Τυφώ­ να. Λένε. με τον θάνατο του Τυφώνα. οι νικητές υπέδειξαν να τιμάται το ζώο που μόλις εμφανίστηκε ακολούθησε η νίκη. λοιπόν. έτσι. μαζεύτηκαν πολυπληθείς αγέλες λύκων και έδιωξαν τους εισβολείς από τη χώρα. Οι Αιγύπτιοι έχουν και μια άλλη. καταδιώχτηκε από τα σκυλιά του και κα­ τέφυγε στη λίμνη του Μοίριδος. ορίστηκε με νόμο να τιμούνται ίσα με τους θεούς ζώα με τόσο θηριώδη φύση. Λένε μερικοί πως ένας από τους αρχαίους βασιλιάδες. Υπάρχει και άλλη ιστορία για τούτα τα θηρία. λοιπόν.ΜΕΡΙΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ ΒΙΒΛΟΥ τιμούν. πιο μυθική εκδοχή που εξηγεί γιατί τιμούν τούτο το ζώο. Άλλοι πάλι λένε πως κά­ ποτε που εκστράτευσαν εναντίον της Αιγύπτου οι Αιθίοπες. επειδή φοβούνταν το πλήθος των θηρίων πράγμα που δεν θα γινόταν ποτέ.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

όταν οι άνθρωποι σταμάτησαν να ζούνε σαν τα αγρίμια και συγκεντρώθηκαν σε ομάδες. Παρόμοια πράγματα λένε και για τα υπόλοιπα έθιμα τους. δεν θα ομονοούσαν ποτέ όλοι οι Α ι γ ύ ­ πτιοι. Μερικοί επικαλούνται και άλλες αιτίες λέγοντας π ω ς στα χρόνια τ ω ν αρχαίων βασιλιά­ δων πολλές φορές ο κόσμος επαναστατούσε και ενωνόταν εναντίον τ ω ν η γ ε τ ώ ν του' ένας βασιλιάς. Μερικοί. 90. και οικοδόμησε τον λαβύρινθο που τόσοι θαυμά­ ζουν. γ ι α ­ τί όλοι όσοι γειτονεύουν έχουν διαφορές μεταξύ τους που προκαλούνται από τις διαφορές τ ω ν εθίμων που αναφέραμε. Μερικοί αναφέρουν και την εξής αιτία για τη θεοποί­ ηση τ ω ν ζ ώ ω ν . και πάντα ο δυνατότερος νικούσε τον ασθενέστερο . από τα πολλά που υπάρχουν στην Α ί γ υ π τ ο . ώστε αφού κάποιοι θα σέβονταν κ ά τ ι που οι άλλοι θα καταφρονούσαν. άλλοι κουκιά κι άλλοι τυρί ή κρεμμύδια ή άλλα τρόφι­ μα. αλλά θα ήταν σχοινοτενές αν γράφαμε λεπτομέρειες γ ι α το καθένα τους. λοιπόν.αργότε- . για παράδειγμα. Ότι διατηρούν τούτα τα έθιμα.εκεί έφτιαξε και τον τάφο του. στήνοντας τετράπλευρη πυραμίδα.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ τ ω ν Κροκοδείλων υπέδειξε στους ντόπιους να τιμούν τούτα τα ζ ώ α ως θεούς και τους αφιέρωσε τη λίμνη για να τρέφο­ νται . δεν δοκιμάζουν καν φ α ­ κές. στην αρχή συνέχισαν να τρώγονται και να πολεμούν μεταξύ τους. κανένα βρώσιμο είδος δεν θα επαρκούσε. δείχνοντας μ' αυτό τον τρόπο π ω ς πρέπει να μάθουν να απέχουν από χρήσιμα πράγματα. Πράγμα που είναι φανερό από τα αποτελέσματα. Αρχικά. ένεκα της ωφέλειας που έχουν για τη ζωή τους είναι φανερό σε όλους απο το ότι μερικοί δεν αγγίζουν πολλά είδη τρο­ φής. διότι αν όλοι έτρωγαν α π ' όλα. που ήταν πιο συνετός χώρισε τη χώρα σε πολλά μέρη και υπέδειξε στους κάτοικους του κάθε μέρους να σέβονται κάποιο συγκε­ κριμένο ζώο και να απέχουν από κάποια συγκεκριμένη τρο­ φή.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ ρα. αν πληρο­ φορηθεί τις συνήθειες τ ω ν Α ι γ υ π τ ί ω ν τις σχετικές με τους νεκρούς. Το ίδιο έκαναν και οι υπόλοιποι. ε υ γ ν ω ­ μονούν ό. Για τις ίδιες αιτίες οι Α ι γ ύ π τ ι ο ι θεωρούν τους βασιλιάδες τους άξιους προσκύνησης και τους θεωρούν στ' αλήθεια θεούς. Δεν πλένονται. δεν . οπότε χωρίστηκαν οι άνθρωποι σε συντεταγμέ­ νες ομάδες και στο ζώο που γ ι α τον καθένα έγινε αιτία να σωθούν απέδωσαν θεϊκές τιμές. Όταν πεθάνει κάποιος σ' αυτούς. ως μεγάλη βοή­ θεια στη ζωή την ανταπόδοση της ευεργεσίας" επειδή είναι ολοφάνερο π ω ς όλοι θα έχουν διάθεση να ευεργετήσουν κ υ ­ ρίως εκείνους που βλέπουν ότι θα εκτιμήσουν περισσότερο την ευεργεσία. περισσότερο από τους υπόλοιπους ανθρώπους. κατάφεραν να γίνουν δύναμη καθόλου ευ­ καταφρόνητη στους επιτιθέμενους. ωστόσο διευκρινήσαμε κάποια έθιμα τ ω ν Α ι γ υ π τ ί ω ν από εκείνα που προκαλούν τον μεγαλύτερο θαυμασμό. 91. όσοι υστερούσαν σε δύναμη διδάχτηκαν από το συμφέρον τους. όμως. όλοι οι συγγενείς και οι φίλοι επιχρίουν το κεφάλι τους με πηλό και περιέρχονται την πόλη θρηνώ­ ντας μέχρις ότου ενταφιαστεί το σ ώ μ α . Αλλά δεν θα ε κ π λ α γ ε ί λιγότερο κάποιος.τι τους ευεργετεί" γ ι α τ ί εκτιμούν. συσπειρώθηκαν και όρισαν σύμβολα ανα­ γνώρισης από τα ζ ώ α που θεοποιήθηκαν στη συνέχεια" κα­ θώς όλοι όσοι είχαν λόγους να φοβούνται συγκεντρώνονταν υπό το σύμβολο. Γενικά λένε π ω ς οι Αιγύ­ πτιοι. γ ι α τ ί α π ' τη μια πιστεύουν π ω ς δεν α­ πέκτησαν όλην αυτή την εξουσία χωρίς κάποια θεϊκή παρέμ­ βαση κι α π ' την άλλη π ω ς όσοι επιθυμούν και μπορούν τα μέγιστα να ευεργετούν τον κόσμο μετέχουν της θεϊκής φ ύ ­ σης. Αν και είπαμε πάρα πολλά για τα θεοποιημένα ζ ώ α . από τη φύση τ ο ύ τ ω ν τ ω ν εθίμων. μιας και τόσο τους είχε ευ­ εργετήσει" γ ι ' αυτό μέχρι σήμερα οι λαοί τ ω ν Α ι γ υ π τ ί ω ν είναι έτσι χωρισμένοι ώ σ τ ε να τιμούν τα δικά τους ζ ώ α που καθιερώθηκαν από την αρχή.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ

πίνουν κρασί, δεν τρώνε καλά κι ούτε φοράνε καλά ρούχα.
Υπάρχουν τρεις κατηγορίες ταφής, η πολυτελέστατη, η με­
σαία και η ταπεινή. Η πρώτη κοστίζει, λένε, ένα ασημένιο
τάλαντο, η δεύτερη είκοσι μνες, ενώ για την τρίτη λένε π ω ς
η δαπάνη είναι ελάχιστη. Εκείνοι που περιποιούνται το σ ώ ­
μα τ ω ν νεκρών είναι ειδικοί τεχνίτες και κληρονομούν τούτη
τη γ ν ώ σ η από τους πατέρες τους· αυτοί λοιπόν φέρνουν κα­
τάλογο με τις τιμές κάθε πράγματος σχετικού με την τ α φ ή
στους συγγενείς του νεκρού και τους ρωτάνε με ποιο τρόπο
επιθυμούν να γίνει η περιποίηση του σώματος. Αφού συνενοηθούν για όλα και παραλάβουν τον νεκρό, παραδίδουν το
σώμα στους ανθρώπους που έχουν αναλάβει τη συνηθισμένη
περιποίηση του σώματος. Πρώτος λοιπόν ο λεγόμενος
γραμματεύς, μόλις τοποθετηθεί κατάχαμα το σ ώ μ α , ορίζει
π ά ν ω στην αριστερή λαγόνα πόσο πρέπει να κοπεί, έπειτα ο
λεγόμενος παρασχίστης με αιθιοπικό λίθινο κοπίδι κόβει τη
σάρκα, όπως ορίζει ο νόμος, κι αμέσως το βάζει στα πόδια,
γ ι α τ ί οι παρόντες τον καταδιώκουν, τον πετροβολούν και τον
καταριούνται και κ α τ α κάποιον τρόπο ρίχνουν σ' εκείνον τη
βεβήλωση - διότι θεωρούν μισητό κάθε άνθρωπο που ασκεί
βία σε σώμα συνανθρώπου του, τον τραυματίζει ή γενικά τον
κακοποιεί. Οι λεγόμενοι όμως ταριχευτές αξίζουν κάθε τιμή
και περιποίηση, συναναστρέφονται τους ιερείς και μπαίνουν
ανεμπόδιστα στα ιερά επειδή θεωρούνται καθαροί - αφού μα­
ζευτούν για την περιποίηση του ανοιγμένου σώματος, ένας
βάζει το χέρι του μέσα από την τομή μέχρι τον θώρακα και
αφαιρεί τα π ά ν τ α , εκτός από τα νεφρά και την καρδιά, ένας
άλλος καθαρίζει τα σπλάγχνα ένα ένα πλένοντας τα με κρασί
από φοίνικα και αρωματικά. Γενικά ολόκληρο το σώμα το
περιποιούνται επιμελώς με λάδι κέδρου και άλλα παρα­
σκευάσματα γ ι α παραπάνω από τριάντα μέρες, στη συνέ­
χεια με σμύρνα και κανέλα και τα σχετικά που δεν εξασφα­
λίζουν μόνο μακροχρόνια συντήρηση, αλλά του δίνουν και

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ

ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ

ευωδιά. Αφού το περιποιηθούν, το παραδίδουν στους συγγε­
νείς του νεκρού έτσι ώστε κάθε μέλος του σώματος να είναι
πολύ καλά διατηρημένο, σε σημείο που να υπάρχουν ακόμη
και οι τρίχες στα βλέφαρα και τα φρύδια και γενικά η όψη
του σώματος να παραμένει απαράλλαχτη και να αναγνωρί­
ζεται η μορφή του προσώπου. Γι' αυτό και πολλοί Αιγύπτιοι
φυλάνε σε πολυτελή οικήματα τα σώματα των προγόνων
τους και μπορούν να δουν στο πρόσωπο ανθρώπους που πέ­
θαναν πολλές γενιές πρίν από τη γέννηση τους, ώστε παρα­
τηρώντας το μέγεθος και τις αναλογίες των σωμάτων τους,
καθώς και τα χαρακτηριστικά του προσώπου τους, να δο­
κιμάζουν μια παράξενη μορφή ψυχαγωγίας σαν να συμβίω­
ναν με τους ανθρώπους που αντικρύζουν.
92. Το σώμα είναι έτοιμο να θαφτεί και οι συγγενείς δη­
λώνουν την ημέρα της ταφής σε δικαστές και συγγενείς αλλά
και στους φίλους του νεκρού και βεβαιώνουν επίσημα ότι
«είναι έτοιμος να διαβεί τη λίμνη» λέγοντας το όνομα
του εκλιπόντος. Έπειτα, συγκεντρώνονται σαράντα δύο
δικαστές 31 και κάθονται σε ημικύκλιο που έχει τοποθετηθεί
πέρα από τη λίμνη, καθελκύεται η «βάρις» 3 2 , που έχει κα­
τασκευαστεί από τα πριν από τους αρμόδιους τεχνίτες, και
πάνω της στέκει ο πορθμέας, τον οποίο οι Αιγύπτιοι απο­
καλούν στη γλώσσα τους χάρωνα. Γι' αυτό και λένε πως,
όταν ήρθε παλιά στην Αίγυπτο ο Ορφέας, είδε τούτο το έ­
θιμο και διαμόρφωσε τον μύθο του Άδη, μιμούμενος τα μισά
και πλάθοντας μόνος του τα υπόλοιπα - γ ι ' αυτό όμως θα
μιλήσουμε καλύτερα λίγο παρακάτω. Αφού λοιπόν μπει
στο νερό η βάρις, πριν να τοποθετήσουν πάνω της τη λάρνα­
κα με τη σωρό, το έθιμο δίνει δικαίωμα σε όποιον θέλει να
κατηγορήσει τον νεκρό. Αν έρθει κάποιος και κατηγορήσει
τον νεκρό και αποδείξει πως έζησε με άνομο τρόπο, οι κριτές
ανακοινώνουν την απόφαση τους σε όλους και το σώμα στε-

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ

ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ

ρείται της καθιερωμένης ταφής' αν όμως ο κατήγορος δεν
πείσει ότι οι κατηγορίες του είναι δίκαιες, τιμωρείται με
άγριο τρόπο. Αν δεν εμφανιστεί κατήγορος ή εμφανιστεί
αλλ' αποδειχτεί συκοφάντης, τότε οι συγγενείς αφήνουν
το πένθος και εγκωμιάζουν τον νεκρό, χωρίς να λένε όμως
τίποτα για τη γενιά του, όπως κάνουν οι Έλληνες, επειδή
θεωρούν πως ο κάθε άνθρωπος στην Αίγυπτο είναι εξ ίσου
ευγενής με τον άλλο. Λένε για την αγωγή και την παιδεία
που είχε από παιδί, για την ευσέβεια και τη δικαιοσύνη που
τον χαρακτήριζε ως άντρα, ακόμη μιλούν για την εγκράτεια
και τις άλλες αρετές του και παρακαλούν τους θεούς του
κάτω κόσμου να τον δεχτούν συγκάτοικο με τους ευσε­
βείς, ενώ το πλήθος επευφημεί και εξαίρει τη δόξα του νε­
κρού, που του μέλλεται να ζήσει αιώνια στον Αδη με τους
ευσεβείς. Όσοι έχουν ιδιωτικούς τάφους τοποθετούν το σώ­
μα στις προκαθορισμένες κρύπτες, όσοι δεν έχουν δικούς
τους τάφους κατασκευάζουν νέο δωμάτιο στο σπίτι τους
και τοποθετούν όρθια τη λάρνακα στον πιο στέρεο τοίχο.
Όσοι δεν επιτρέπεται να θαφτούν ένεκα των κατηγοριών
που τους καταμαρτυρήθηκαν ή επειδή είχαν θέσει το σώμα
τους υποθήκη δανείου, αυτοί τοποθετούνται στο σπίτι τους"
κάποια στιγμή, αργότερα, ακόμα και τα παιδιά των παιδιών
τους, αν καταφέρουν να πλουτίσουν και να ξοφλήσουν τα
χρέη τους ή να τους απαλλάξουν από τις κατηγορίες, τους
προσφέρουν ταφή μεγαλοπρεπή.
93. Θεωρείται ιδιαίτερα ιερό καθήκον από τους Αιγυ­
πτίους να φανούν ότι τιμούν με πολυτελή τρόπο τους γονείς
ή τους προγόνους, όταν αναχωρήσουν για την αιώνια κατοι­
κία. Είναι συνήθειο επίσης να βάζουν τα σώματα των πε­
θαμένων γονιών τους υποθήκη σε δάνειο- όσους δεν άρουν
την υποθήκη τους ακολουθεί το μεγαλύτερο όνειδος και με­
τά τον θάνατο τους στέρηση ταφής. Είναι να θαυμάζει κανείς

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

λένε.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ όσους τα καθόρισαν όλα τούτα. με τη διαβεβαίωση πως θα φέρουν μεγάλα καλά στη ζωή των ανθρώπων. μέσα από κατασκευασμένους μύθους και φημολογίες απροσδιόριστες· κατά συνέπεια. για παράδειγμα. Μετά την πρώτη εγκατάσταση των ανθρώπων στην Αίγυπτο. Ενώ στους Αιγυπτίους η τιμωρία των κακών δεν είναι παραμύθι αλλά ορατή. Αυτός λοιπόν προσποιήθηκε πως του έδωσε τους νόμους ο Ερμής. επειδή. όπως ακριβώς έκα- . 94. που έπεισε τον λαό να χρησιμοποιεί γραπτούς νόμους ήταν ο Μνεύης. προσπάθησαν στον βαθμό που είναι δυνατό να βελτιώσουν τους ανθρώπους. Οι Έλλη­ νες. απεναντίας. αλλά. Τώρα πρέπει να μιλήσουμε για τους νομοθέτες της Αιγύπτου που έδωσαν τα τόσο ιδιαίτερα και παράδοξα θέσμια. ο πρώτος. συναρτώντας την επιείκεια και τη χριστότητα του χαρακτήρα όχι μόνο με τη συμπεριφορά προς τους ζωντανούς αλλά και με τη φρο­ ντίδα και την ταφή των νεκρών. που σύμφωνα με τη μυθολογία έγινε την εποχή των θεών και των ηρώων. φτάνουν να αντιμετωπίζονται με με­ γάλη καταφρόνια. Θεωρώ δε πως είναι πολύ καλύτεροι από τους νόμους που κάνουν τους αν­ θρώπους πλουσιότερους εκείνοι που διαμορφώνουν επιεικέ­ στερα ήθη και κάνουν τους ανθρώπους καλύτερους πολίτες. καθώς οι φαύλοι τα χλευάζουν. καθώς και η αντα­ μοιβή των καλών. δηλαδή την ανταμοιβή των ευσεβών και την τ ι ­ μωρία των φαύλων. άνδρας όχι μόνο μεγαλόψυχος αλλά και ο πιο αφοσιω­ μένος στο καλό της κοινωνίας απ' όλους τους νομοθέτες που μνημονεύονται. δεν γίνεται ολ' αυτά να αποκτήσουν τόση ισχύ ώστε να προτρέψουν τους ανθρώπους στον άψογο βίο. και κάθε μέρα της ζωής τους τούτα τα πράγματα υπενθυμίζουν τόσο στους καλούς όσο και στους κακούς τις υποχρεώσεις τους και μ' αυτό τον τρόπο επέρχε­ ται η καλύτερη δυνατή διάπλαση των ηθών. παρέδωσαν το πιστεύω τους γι' αυτά τα θέματα.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

Στους κατοίκους της Αριανής 33 ιστορείται πως ο Ζαθραύστης προσποιήθηκε ότι του έδωσε τους νόμους το Καλό Πνεύμα. Εκείνος λοιπόν θέσπισε όλες τις διατάξεις που διέπουν τους βασιλιάδες και αποσαφήνισε τους νόμους για τη σύναψη συμβολαίων ήταν μάλιστα τόσο συνετός στις κρίσεις του που πολλές από τις δικαστικές α­ ποφάσεις που πήρε μνημονεύονται μέχρι των ημερών μας. Τρίτο αναφέρουν τον βασιλιά Σεσόωσι. ήταν επίσης ο εφευρέτης της γεωμετρίας και δίδαξε στους κατοίκους την παρατήρηση και την ανάλυση της κίνησης των άστρων. ήταν ο Σάσυχις. λένε. σύμφωνα με τους Αιγυπτίους. αλλά κυρίως θεσμοθέτησε με τη μεγαλύτερη ακρί­ βεια τα της λατρείας των θεών. . 34 που θεωρούν τους εαυτούς τους αθάνατους. που δεν έκανε μόνο τα μεγαλύτερα κατορθώματα στον πόλεμο απ' όλους τους βασιλιάδες της Αιγύπτου. Δεύτερος νομοθέτης. Τούτος έκανε κι άλλες προσθήκες στους υπάρχοντες νόμους. ο βασιλιάς Βόκχορις. Τούτο το είδος επινόησης παραδίδεται ότι χρησιμοποιήθη­ κε και σε πολλούς άλλους λαούς και στάθηκε αίτιο πολλών αγαθών σε όσους το πίστεψαν. αλλά θέσπισε και νομοθεσία για τον στρατό κι έβαλε σε τάξη όλα τα σχετικά με τις εκστρατείες. στους ονομαζόμενους Γέτες. λένε. ενώ στους Ιουδαίους ο Μωυσής απέδωσε τους νόμους του στον θεό που λεγόταν Ιαώς. στους Έλληνες ο Μίνωας στην Κρήτη και ο Λυ­ κούργος στους Λακεδαιμονίους. που ο ένας είπε ότι πήρε τους νόμους από τον Δία και ο άλλος από τον Απόλλωνα. άνθρωπος σοφός και ιδιαίτερα πολυμήχανος. ο Ζάλμοξις έκανε το ίδιο λέγοντας ότι πήρε τους νόμους από την θεά τους Εστία.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ νε. κι αυτό το έκαναν όλοι είτε επειδή πίστευαν πως μια σύλληψη που θα ωφελού­ σε την ανθρωπότητα ήταν αξιοθαύμαστη και θεϊκή είτε ε­ πειδή έκριναν πως ο απλός λαός θα υπάκουε με μεγαλύτερη προθυμία σε νόμους που υπαγορεύτηκαν από θεούς με υπε­ ροχή και δύναμη. Τέταρτος νομοθέτης ήταν. άνθρωπος με ξεχωριστή σύνε­ ση.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

Μετά από κείνον έστρεψε. του έστειλε επιστολή με την οποία διέλυε τους μεταξύ τους δεσμούς φιλίας και φιλοξενίας. Λένε λοιπόν πως τον θαύμασαν οι Έλληνες τόσο για την επιείκεια του όσο και γιατί γρήγορα επαληθεύτηκαν τα λόγια του προς τον Πολυκράτη. ο πατέρας του Ξέρξη. κι εκείνος τους απάντησε «Αν δεν αγωνίζεται κανένας Ηλείος». επειδή ήταν βέβαιος ότι πολύ σύνομα θα πάθαινε συμφορά ο ηγέτης που κυβερνά­ ει με τόσο τυραννικό τρόπο. Έκτος που ασχολήθηκε με τους νόμους των Αιγυπτίων φέρεται ο Δαρείος. αλλά όταν εκείνος άρχισε να κατα­ πιέζει τόσο τους πολίτες όσο και τους ξένους που κατέπλεαν στη Σάμο. 95.συναναστρεφόταν τους ιερείς της Αιγύπτου και συμμετείχε μαζί τους στη μελέτη της θεολο­ γίας και των πράξεων που είχαν καταγραφεί στα ιερά βι- . λένε. του έστειλαν πρε­ σβευτές να τον ρωτήσουν ποιος είναι ο δικαιότερος τρόπος να το κάνουν. την προσοχή του στους νόμους ο βασιλιάς Άμασις. διότι δεν ήθελε. όταν μελετούσαν την οργάνωση των Ολυμπιακών αγώνων. ενώ δεν καταγόταν από βασιλική γενιά. για τον οποίο ιστορούν ότι όρισε τα σχετικά με τους νομάρχες και τη γενική διοί­ κηση της Αιγύπτου. είχε συνάψει φιλία. όπως έλεγε. πρώτα. γιατί ένιωσε αποστροφή για την ανομία που έδειξε ο προκάτοχος του Καμβύσης στη μεταχείρηση των ιερών της Αιγύπτου και θέλησε να ζήσει βίο ενάρετο και ευσεβή . τον τύραννο της Σά­ μου.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ Λένε επίσης ότι στο σώμα ήταν πολύ ασθενικός και στον χαρακτήρα ο πιο φιλοχρήματος απ' όλους. Λένε μά­ λιστα πως οι κάτοικοι της Ηλείας. Με τον Πολυκράτη. να στενοχωρηθεί. του έστειλε πρεσβευτές να τον πα­ ρακαλέσουν να γίνει πιο μετριοπαθής" όταν εκείνος δεν του έδωσε σημασία. λένε. Σύμφωνα με την παράδοση ήταν πάρα πολύ συνετός και στην συμπεριφορά επιεικής και δίκαιος" ιδιότητες άλλωστε για τις οποίες τον έκαναν οι Αιγύπτοι βασιλιά.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

ενώ όταν πέθανε του αποδόθηκαν τιμές ίσες μ' εκείνες που απένειμαν στους παλαιούς βασιλιάδες της Αιγύ­ πτου που είχαν βασιλέψει με την αυστηρότερη προσήλωση στους νόμους. 96. μετά την επικράτηση των Μακεδόνων που κατέλυσαν δια παντός τη βασιλεία των ντόπιων βασιλιάδων. και φέρνουν απο­ δείξεις από τον τομέα της γνώσης που υπηρέτησε ο καθένας τους. από τους προαναφερθέντες. καθώς επίσης ο Δημόκριτος ο Αβδηρίτης και ο Οινοπίδης ο Χίος.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ βλία. ο Μελάμπους και ο Δαίδαλος. Τεκμήρια της επίσκεψης όλων ετούτων δεί­ χνουν για άλλους τα αγάλματα τους και για άλλους τοπο­ θεσίες ή κτίρια που φέρουν τ' όνομα τους. λένε. καθώς και ο ποιητής Όμηρος και ο Λυκούργος ο Σπαρτιά­ της. Όταν λοιπόν έμαθε από τα βιβλία για τη μεγαλοψυχία των αρχαίων βασιλιάδων και την εύνοια που έδειχναν προς τους υπηκόους τους. Οι ιερείς των Αιγυπτίων ιστορούν από τις καταγραφές στα ιερά τους βιβλία ότι τους επισκέφτηκαν τα παλαιά χρό­ νια ο Ορφέας. και απέκτησε τέτοια φήμη που εξαπλώθηκε και σ' όλους τους άλλους λαούς. Η νομοθεσία λοιπόν που ίσχυε για ολόκληρη τη χώρα θεσπίστηκε. ο Μουσαίος. θα πρέπει ν' αναφέρουμε ποιοι από τους ονομαστούς για τη σύνεση και τη μόρφωση τους Έλληνες επισκέφτηκαν την Αίγυπτο την αρχαία εποχή για να γνωρίσουν τα έθιμα και τον πολιτισμό της. ο Σόλων ο Αθηναίος και ο φιλόσοφος Πλάτων. Τώρα που διευκρινήσαμε τούτα τα θέματα. βγάζοντας το συμπέρασμα πως από την Αίγυπτο πή­ ραν όλες τις γνώσεις για τις οποίες θαυμάστηκαν από τους . ήλθε επίσης ο Πυθαγόρας ο Σάμιος και ο μαθηματικός Εύδοξος. μιμήθηκε τον δικό τους τρόπο ζωής κι έφτασε να τιμηθεί τόσο από τους Αιγυπτίους που μόνο εκεί­ νον απ' όλους τους βασιλιάδες προσαγόρευαν θεό ενόσω α­ κόμη ζούσε. στα κατοπινά όμως χρόνια άλλαξαν πολλά απ' όσα θεωρούνταν ότι καλώς είχαν.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 272 .

φαντάσματα των πεθαμένων.ΜΕΡΕΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ Έλληνες. Για παράδειγ­ μα. ο ψυχοπομπός Ερμής. Ο Ορφέας εισήγαγε τούτο το στοιχείο στους Έλληνες και σύμ­ φωνα μ' αυτό λέει ο Όμηρος34" Ο Ερμής ο Κυλλήνιος καλούσε τις ψυχές των μνηστήρων. πήρε από την Αίγυ­ πτο τις περισσότερες από τις μυστικές τελετουργίες. οι πύλες του Ήλιου είναι η Ηλιούπολις. Γιατί η λατρεία του Όσιρι είναι ίδια μ' εκείνη του Διονύσου. Όσο για την τιμωρία των ασεβών στον Άδη και τους ((λει­ μώνες» των ευσεβών και τις φανταστικές αντιλήψεις που κυκλοφορούν ανάμεσα στους πολλούς. Ονομάζει. ενώ «λειμώνα» ονομάζει τη . για παράδειγμα. λοιπόν. τον ποταμό Ωκεανό. γιατί οι Αιγύπτιοι στη γλώσσα τους Ωκεανό λένε τον Νείλο. 0 Ορφέας. ανεβάζει το σώμα του Άπι μέχρι ένα σημείο και το παραδίδει σε κάποιον που φοράει τη μάσκα του Κέρβερου. τα εισήγαγε ο Ορφέας κ α τ ' απο­ μίμηση των αιγυπτιακών ταφικών εθίμων. σύμφωνα με το αρχαίο αιγυπτια­ κό έθιμο. κρατώντας στα χέρια ραβδί. όπου οι ψυχές κατοικούν. ενώ της Ίσιδος είναι πανομοιότυπη με την αντί­ στοιχη της Δήμητρας και μόνο τα ονόματα έχουν αλλάξει. Και πάλι λίγο παρακάτω 3 * Πέρασαν από τα ρεύματα του Ωκεανού και το Αευκό κι από τις πύλες του Ήλιου και της χώρας των ονείρων περνούσαν και γρήγορα έφτασαν στο λιβάδι με τους ασφόδελους. τις οργιαστικές τελετές που συνοδεύουν τις περιπλανήσεις του και τη μυθική παράδοση για τις εμπειρίες του στον Άδη. που δεν είναι παρά πλάσματα της φαντασίας.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ .

ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ

μυθική κατοικία των νεκρών, τον τόπο κοντά στη λίμνη
που ονομάζεται Αχερουσία και βρίσκεται κοντά στη Μέμφιδα, γύρω από την οποία υπάρχουν όντως πανέμορφα
λιβάδια, έλος, λωτοί και καλαμιές. Το ίδιο λέγεται και
για τη δοξασία ότι σ' εκείνο τον τόπο κατοικούν οι νε­
κροί, επειδή οι περισσότεροι και μεγαλύτεροι τάφοι των
Αιγυπτίων βρίσκονται εκεί, αφού περάσουν οι νεκροί από
τον ποταμό και την Αχερουσία λίμνη και τοποθετηθούν τα
σώματα τους στις εκεί κρύπτες. Αλλά και οι υπόλοιποι
μύθοι των Ελλήνων οι σχετικοί με τον Άδη συμφωνούν
με τα έθιμα που ακολουθούνται ακόμη και σήμερα στην
Αίγυπτο" γιατί το πλοίο που διακομίζει τα σώματα λέγε­
ται «βάρις», ενώ δίνεται ναύλο [ένα νόμισμα οβολού] στον
πορθμέα που στη γλώσσα της χώρας ονομάζεται «χάρων».
Λένε επίσης πως κοντά σ' εκείνους τους τόπους υπάρχει
ιερό της «σκοτίας» Εκάτης και πύλες του Κωκυτού και
της Λήθης σφαλισμένες με χάλκινες αμπάρες. Υπάρχουν
επίσης κι άλλες πύλες, της Αλήθειας, και κοντά τους στέ­
κει άγαλμα ακέφαλο της Δίκης.
97. Υπάρχουν και πολλά άλλα πράγματα που έχουν μυ­
θοποιηθεί και παραμένουν στους Αιγυπτίους, των οποίων
έχει διατηρηθεί η ονομασία αλλά και τα τηρούμενα έθιμα
περί αυτών. Στην πόλη των Ακανθών, για παράδειγμα, πέ­
ρα από τον Νείλο προς τη Λιβύη, που απέχει εκατόν είκοσι
στάδια από τη Μέμφιδα, υπάρχει ένα τρύπιο πιθάρι στο
οποίο φέρνουν κάθε μέρα τριακόσιοι εξήντα ιερείς νερό
από τον Νείλο35- εκεί κοντά αναπαρίσταται και ο μύθος
του Όκνου στη διάρκεια ενός πανηγυριού, όπου ένας άνθρω­
πος πλέκει απ' τη μια άκρη ένα μακρύ σκοινί, ενώ πίσω του
πολλοί άνθρωποι το ξεπλέκουν από την άλλη 3 6 . Λένε επίσης
πως και ο Μελάμπους πήρε από την Αίγυπτο-τις τελετές που
κάνουν οι Έλληνες προς τιμήν του Διονύσου, καθώς και τους

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ

ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ

μύθους για τον Κρόνο, για τις Τιτανομαχίες και όλες γενικά
τις ιστορίες για τα πάθη των θεών. Όσο για τον Δαίδαλο,
λένε πως μιμήθηκε την πολυπλοκότητα του λαβύρινθου, που
σώζεται μέχρι σήμερα, τον οποίο έχτισε, άλλοι λένε, ο Μένδης, κι άλλοι, ο βασιλιάς Μάρρος, πολλά χρόνια πριν τη
βασιλεία του Μίνωα. Ο ρυθμός των αρχαίων ανδριάντων
της Αιγύπτου είναι ίδιος με τον ρυθμό των αγαλμάτων
που κατασκεύασε ο Δαίδαλος στους Έλληνες. Όσο για
το ωραιότατο πρόπυλο του ναού του Ηφαίστου στη Μέμφιδα λένε πως χτίστηκε επίσης από τον Δαίδαλο, που επειδή
θαυμάστηκε πολύ, τιμήθηκε με ξύλινο άγαλμα που σκάλισε
με τα ίδια του τα χέρια και στήθηκε στον εν λόγω ναό, και
πέρα απ' αυτά απέκτησε μεγάλη δόξα για την ευφυΐα του
και τιμήθηκε σαν θεός για τις πολλές του ανακαλύψεις· για­
τί σ' ένα νησί προς τη Μέμφιδα υπάρχει ακόμη ιερό του
Δαιδάλου που τιμούν οι κάτοικοι της περιοχής. Για την πα­
ρουσία του Ομήρου στην Αίγυπτο φέρνουν διάφορες αποδεί­
ξεις, κυρίως όμως το φάρμακο που έδωσε η Ελένη στον
Τηλέμαχο στο σπίτι του Μενέλαου που σε κάνει να ξεχνάς
τις περασμένες συμφορές. Διότι το «νηπενθές», που λέει ο
ποιητής ότι πήρε η Ελένη από την Πολύδαμνα τη σύζυγο
του Θώνη στις Θήβες, φαίνεται πως το γνώριζε ο ίδιος πολύ
καλά - γιατί, λένε, ακόμη και σήμερα οι γυναίκες στην προ­
αναφερθείσα πόλη χρησιμοποιούν τη δύναμη του και πως
μόνο οι γυναίκες της Διόσπολης είχαν βρει από τα παλαιά
χρόνια φάρμακο της οργής και της λύπης" αλλά οι Θήβες και
η Διόσπολις, προσθέτουν, είναι μία και η αυτή πόλη. Η
Αφροδίτη, πάλι, προσαγορεύεται «χρυσή» από τους ντό­
πιους σύμφωνα με πολύ παλιά παράδοση 37 , ενώ κοντά στην
πόλη που ονομάζεται Μώμεμφις υπάρχει η πεδιάδα «της
χρυσής Αφροδίτης», όπως λέγεται. Ομοίως, και τους μύ­
θους που αναφέρονται στα ζευγαρώματα του Δία και της
Ήρας και στο ταξίδι τους στην Αιθιοπία κι αυτούς τους

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ

ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ

πήρε από την Αίγυπτο" γιατί κάθε χρόνο οι Αιγύπτιοι με­
38
ταφέρουν μέσα από το ποτάμι τον βωμό του Δία στη Λιβύη
και μετά από μερικές μέρες τον φέρνουν πίσω, σαν να εμφα­
νίζεται ο θεός από την Αιθιοπία όσο για το ζευγάρωμα
τούτων των θεών, οι ιερείς μεταφέρουν στη γιορτή τους
τους βωμούς των δυο θεών σ' ένα ύψωμα που έχουν στρώσει
39
με κάθε λογής λουλούδια .
98. Αλλά και για τον Λυκούργο και για τον Πλάτωνα
καθώς και για τον Σόλωνα λένε πως ενσωμάτωσαν στη νο­
μοθεσία τους πολλά από τα αιγυπτιακά έθιμα. Ο Πυθαγό­
ρας έμαθε από τους Αιγυπτίους τις ιερές διδασκαλίες, τα
θεωρήματα της γεωμετρίας και τη θεωρία των αριθμών,
καθώς και για τη μετάβαση της ψυχής σε κάθε ζωντανό
πλάσμα. Επίσης βεβαιώνουν πως και ο Δημόκριτος έμεινε
κοντά τους πέντε χρόνια και διδάχτηκε πολλά για την α­
στρολογία. Το ίδιο και ο Οινοπίδης, που έμεινε κοντά στους
ιερείς και τους αστρολόγους κι έμαθε, μεταξύ άλλων, για
την λοξή τροχιά του ήλιου και για την κίνηση του που έχει
αντίθετη φορά από τα άλλα άστρα 4 0 . Από τους αρχαίους
αγαλματοποιούς επίσης οι πιο ξακουστοί έμειναν ένα διά­
στημα κοντά τους, όπως ο Τηλεκλής και ο Θεόδωρος, οι
γιοι του Ροίκου, που κατασκεύασαν για τους Σαμίους το
ξόανο του Πύθιου Απόλλωνα. Γιατί το ένα ήμισυ του αγάλ­
ματος έγινε από τον Τηλεκλή στη Σάμο, ενώ το άλλο ήμισυ
ολοκληρώθηκε στην Έφεσο από τον αδελφό του, Θεόδωρο·
όταν συντέθηκαν μεταξύ τους τα δυο μισά ταίριαξαν τόσο
άψογα που νόμιζες πως ολόκληρο το άγαλμα ήταν δουλειά
ενός ανθρώπου. Τούτο όμως το είδος της εργασίας δεν γί­
νεται πουθενά στην Ελλάδα, ενώ οι Αιγύπτιοι το κάνουν
κατά κανόνα. Γιατί εκείνοι δεν κρίνουν τη συμμετρία των
αγαλμάτων με το μάτι, όπως οι Έλληνες, αλλά μόλις ξα­
πλώσουν την πέτρα και τη χωρίσουν για να την κατεργα-

ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 280 .

χωρίζονται και κατασκευάζουν τα μεγέθη των μερών που έχουν αναλάβει έτσι ώστε να συμφωνούν με τόση ακρίβεια μεταξύ τους ώ­ στε να προκαλεί κατάπληξη η ιδιομορφία της μεθόδου εργα­ σίας τους. αρχίζοντας από την ιστορία των Ασσυρίων στην Ασία. Το ξόανο. αποδίδουν συνολικά τη συμμετρία του αγάλματος. από την κορυφή μέχρι τα γεννητικά όργανα. . θα παρουσιάσουμε στο βιβλίο που ακολουθεί τα επόμε­ να γεγονότα και μυθολογίες. λοιπόν.ΜΕΡΙΣ Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Α ΤΗΣ ΠΡΩΤΗ Β Ι Β Λ Ο Υ στούν. από τη μικρότερη μέ­ χρι τη μεγαλύτερη λεπτομέρεια" γιατί. αμέσως μόλις συμφωνήσουν οι τεχνίτες με­ ταξύ τους για το μέγεθος του αγάλματος. σύμφωνα με τη μέθοδο των Αιγυπτίων. Για τα όσα λοιπόν ιστορούνται για την Αίγυπτο και α­ ξίζει να τα θυμηθούμε αρκούν τα όσα ειπώθηκαν τώρα. στα δυο. γιατί έχει τα χέρια τεντω­ μένα ίσα κάτω στα πλευρά και τα πόδια χωρισμένα σε βήμα. είναι κομμένο. διαιρώντας την κα­ τασκευή ολόκληρου του σώματος σε είκοσι ένα μέρη κι ένα τέταρτο. τότε παίρνουν τις αναλογίες. της Σάμου. σύμφωνα με την πρόθεση μας στην αρχή του βιβλίου τού­ του. Κατά συνέπεια. το άγαλμα είναι χωρι­ σμένο στη μέση και το κάθε μέρος εφαρμόζει ακριβώς με το άλλο' και λένε πως ως επί το πλείστον τούτο το άγαλμα είναι παρεμφερές με τα αιγυπτιακά.

9. στους Έλλη­ νες. Τπαινιγμός στη διδασκαλία των στωικών περί συγγέ­ νειας όλων των ανθρώπων. - 2. 11. παρ' όλο που ήταν μάρτυρας των συντα­ ρακτικών γεγονότων και των επόμενων είκοσι χρόνων. Από τους ιστορικούς που μπορεί να ειπωθεί πως έγρα­ ψαν παγκόσμια ιστορία. ο οποίος παρέλειψε τη μυ­ θική περίοδο και του οποίου ο θάνατος διέκοψε την ιστορία του στο 340 π. Επίσημη γλώσσα της Σικελίας εκείνη την περίοδο ή­ ταν η Ελληνική. Στο Τεσσαρακοστό Βιβλίο ο Διόδωρος παρατηρεί ότι μερικά από τα Βιβλία του είχαν κυκλοφορήσει ήδη πριν την έκδοση του έργου του συνολικά.Χ.Χ.0 Διόδωρος συνδέει εξ αρχής την παγκόσμια ιστορία με την ανθρώπινη κοινωνία ως σύνολο. Το κατά πόσον είχαν τρο- . Αναφέρεται στον Οδυσσέα βλ. 5. ο Διόδωρος υπαινίσσεται τον Ηρό­ δοτο.ΒΙΒΛΙΟ ΠΡΩΤΟ 1. 4.. Ο Απολλόδωρος ο Αθηναίος ήταν ιστορικός κατά τον δεύτερο αιώνα προ Χριστού. 6. του οποίου το έργο Χρονολογία καλύπτει τα χρόνια από το 1184 μέχρι το 119 π.Χ. όπως δείχνει ο τίτλος του έργου του Ελληνικά. Όδνσσεια Α 3. 10. που περιόρισε την ιστορία του. τον Αναξιμένη τον Λαμψακηνό. 1104 π.Χ. και τον Έφορο τον Κυμαίο. 7. Όμηρος.Χ. 8. 776-5 π. ο οποίος δεν είχε χρονολογικό σύστημα.Χ. 1184 π. 60-59 π. 3.

Βλ. Όμηρος. μ 323. 14. απόσπ. καθώς και η γη και το ανθρώ­ πινο γένος. 23. Nauck. 22. 20. ρ 485-7. 13. Βλ. Όλο το παραπάνω χωρίο αποδίδεται από τον Diels στον Δημόκριτο· βλ. Η άποψη ότι ο κόσμος. Στο κεφάλαιο 34 περιγράφονται τούτα τα φυτά πιο αναλ. Οι πρωσοκρατικοίφιλόσοφοι. Ιδρυτής ήταν κάποιος Βούσιρις. Βλ. 15. 302 Kern. 12α. 16. Πρβλ. 19. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης. 237 Kern. Οι Αιγύπτιοι είχαν ημερολόγιο με δώδεκα μήνες των τριάντα ημερών και πρόσθεταν πέντε μέρες στο τέλος κάθε χρόνου. πράγμα που συνήθιζαν οι διασκευαστές. 46. Βλ. όπου περιγράφεται η προετοιμασία του ως φαγητό. σύμφωνα με το κε­ φάλαιο 45. 21. Αθήνα. σελ. Όδνσσεια. 17. «Ο ποιητής» για τους Έλληνες είναι ο Όμηρος" βλ. 25. Όμηρικοι Ύμνοι Α 8-9. 18. κεφ. Β. βλ. Βλ. Το «κορσαίο» είναι ο βολβός απ' τα νούφαρα του Νείλου. 12. Ηρόδοτος. τον ιδρυτή της Στοάς. είναι αιώνιος ήταν του Αριστοτέλη και των πρώ­ των Περιπατητικών φιλοσόφων και υποστηρίχτηκε κυρίως από τον Θεόφραστο ενάντια στον Ζήνωνα. Ο θεός Μένδης ταυτίζεται από τους Έλληνες με τον Πάνα" πρβλ. 80. δεν είναι γνωστό. Έτσι ακριβώς αναπαρίσταται συνήθως και ο Διόνυ­ σος. . 10 2.υτικά" για τη «ρίζα του καλαμιού». απόσπ. Όδνσσεια. 1990. 56. κεφ.ΣΧΟΛΙΑ ποποιηθεί. 488. Ξ 302. Η Τηθύς ήταν η σύζυγος του Ωκεανού" βλ. απόσπ. Ίλιάς. 24.

34. Η επιρροή των Πτολεμαίων. 30. Σύμφωνα με μια παράδοση αντλούσε δύναμη όσο άγγιζε τη μητέρα του Γη κι ο Ηρα­ κλής τον σκότωσε κρατώντας τον στον αέρα. Πρβλ. 35. Οι Ηράκλειες στήλες περιγράφονται στο Τέταρτο Βιβλίο. κεφ. Η ζωή του Ηρακλή περιγράφεται στο Τέταρτο Βιβλίο. και με τη βοήθεια του Ποσειδώνα έχτισε τα τείχη της Τροίας. κεφ. 32. . 85. Ο Ηρακλής. 47 6. κεφ. 29. 31. λίγο μετά το 300 π. 84. 27. Δεύτερο Βιβλίο. σύμφωνα με μια παράδοση. Ποιητής που έζησε σε άγνωστη περίοδο κι έγραψε εγκώμιο για τον Ηρακλή. Τέταρτο Βιβλίο 17 4). και από τους Ρωμαίους αυτοκράτορες των τριών πρώτων μετά Χριστόν αιώνων.. εξάπλωσε τη λατρεία της Ίσιδας σ' ολόκληρη τη Μεσόγειο και την εποχή που ζούσε ο Διόδωρος λατρευόταν σε όλες σχεδόν τις πόλεις. ήταν σύγ­ χρονος του Λαομέδοντα. Ο Ανταίος ήταν μυθικός γίγαντας της Λιβύης. τον οποίο σκότωσε ο Ηρακλής (πρβλ. Πρόκειται για την αιγυπτιακή μπίρα που πιο κάτω ονομάζεται ζύθος. 9 και εξής. του πατέρα του Πριάμου. Πρβλ. Δεν πρόκειται για τη σημερινή Ερυθρά Θάλασσα αλλά για τον Περσικό κόλπο και τον Ινδικό ωκεανό. 36. 18 4-7. οι ωραίοι ναοί που την έκαναν γνωστή χτίστηκαν την εποχή των Πτολεμαίων. του βα­ σιλιά της Τροίας. τους δυο τελευταίους αιώνες προ Χριστού.ΣΧΟΛΙΑ 26. 33.Χ. όπου περιγράφεται η επίσκεψη του Απόλλωνα στου Υπερβορείους κάθε δεκα­ εννιά χρόνια κατά την εαρινή ισημερία. γιος του Ποσειδώνα και της Γης. Αλκαίος ονομαζόταν ο παππούς του Ηρακλή και πα­ τέρας της Αλκμήνης. 28. κεφ. Παρά το ότι η νήσος Φίλες ήταν ιερός τόπος από την αρχή σχεδόν της ιστορίας της Αιγύπτου.

38. 41. στα παράλια της Ερυθράς Θάλασσας και μέχρι το ελληνικό λι­ μάνι Βερενίκη" περιγράφονται αναλυτικά στο Τρίτο Βιβλίο κεφ. Οι Τρωγλοδύτες κατοικούν. Έτσι ονόμαζαν τα ετήσια αρχεία οι κάτοικοι της Νά­ ξου. κατά τον Διόδωρο.0 ΠτολεμαίοςτουΛάγουήτανστρατηγόςτουΜεγάλου Αλεξάνδρου και ιδρυτής της δυναστείας των Πτολεμαίων. 32. βλ. και οι γυναίκες πάντα τα τρόφιμα του βίου. 44. Σ' αυτό το σημείο υπάρχει κενό στο κείμενο . 47.από τα επόμενα φαίνεται πως γινόταν αναφορά στον Κέκροπα.ΣΧΟΛΙΑ 37. Κατά την ελληνική μυθολογία οι Γίγαντες είχαν α­ πλώς πελώριο σώμα και όχι πολλά σώματα. που σε όλα εκείνοι φάνηκαν όμοιοι να 'ναι στη φύση και στην τάξη του βίου και στον τρόπο. 42. 46. 45. Δεύτερο Βιβλίο. για παράδειγμα. Το νησί που βρίσκεται μπροστά στην Αλεξάνδρεια και απ' αυτό ονομάστηκε και το λιμάνι. σπίτι φέρνουν». Σημερινός Δούναβης. κεφ. κεφ.: «Ω.ε. βλ. Σύμφωνα με τον ψευδο-Ερατοσθένη ο Σείριος του Κυνός ονομαζόταν και Ίσις. Σοφοκλής. Στην Ίλιοίδα (Β 552) ονομάζεται Πετεώς. τον πρώτο βασιλιά της Αθήνας. 337 κ. Πρβλ. 39. καθώς ορίζουν εκείνοι οι νόμοι της Αιγύπτου· γιατί εκεί τ' αγόρια μένοντας στο σπίτι στον αργαλειό δουλεύουν. . Οιδίπους έπι Κολωνω. 43. που είναι έξω. Οι Ευμολπίδες (απόγονοι του Ευμόλπου) και οι Κή­ ρυκες ήταν τα πιο επιφανή ιερατικά γένη της Αττικής. 40. 29. 73' για τους Χαλδαίους. Οι παστοφοροι ήταν Αιγύπτιοι ιερείς που κρατούσαν στις πο­ μπές μικρές λάρνακες των θεών. που σύμφωνα με μια παράδοση από τη μέση και κάτω είχε σώμα φιδιού. Για την εξαίρεση των ιερέων από τους φόρους. 48.

είναι ο καρπός ή μάλλον το π ε ρ ί β λ η μ α του καρπού Ψευδοκυάμου του ευπρεπούς. 50.Χ. 55. που είναι θάμνος κ α ι δέντρο ιθαγενές τ η ς Ινδίας κ α ι τ ω ν π α ρ α μ ε σ ο ­ γ ε ί ω ν χ ω ρ ώ ν . όπως.Χ. σ τ η σ α π ω ν ο π ο ι ί α . 177) υ π ο λ ο γ ί ζ ε ι σε είκοσι χιλιάδες τ ι ς πόλεις τ η ς Α ι γ ύ π τ ο υ . κ α ι β α σ ί λ ε ψ ε μέχρι το 283 π.Χ. 54α. Κ ί κ ι ή Κ ρ ό τ ω ν . 51. σ τ η ν επίχριση ξ υ λ ε ί α ς γ ι α τ η ν π ρ ο σ τ α σ ί α τ η ς από τ η ν .. πήρε τον τ ί τ λ ο του β α σ ι λ ι ά τ η ς Α ι γ ύ π τ ο υ το 305 π. διότι ακολουθούσε ε ν τ ε λ ώ ς διαφορετι­ κή διαδρομή. ενώ είναι ρώγα σ τ η ν Κύπρο λ έ γ ε τ α ι Μ υ ξ ι ά . αν υπολο­ γ ι σ τ ο ύ ν κ α ι οι κ ω μ ο π ό λ ε ι ς . που ή τ α ν ο Κ ύ α μ ο ς ο α ι γ ύ π τ ι ο ς τ ο υ Θεόφρα­ στου κ α ι του Διοσκορίδη. Το εν λ ό γ ω κ α ν ά λ ι δεν πρέπει να σ υ γ χ έ ε τ α ι με τη δ ι ώ ρ υ γ α του Σουέζ. Το Κ ι β ώ ρ ι ο ν ή Κ ι β ώ τ ι ο ν παρά Διοσκορίδη. γ ι α π α ρ ά δ ε ι γ μ α .). Τα σ π έ ρ μ α τ α του έχουν μ ε γ ά λ η πε­ ρ ι ε κ τ ι κ ό τ η τ α λαδιού (50-60%-) που χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ε ί τ α ι π ο ι κ ι ­ λότροπα. γ ι α φ ω ­ τ ι σ μ ό . Ο Η ρόδοτος (Β.ΣΧΟΛΙΑ Α ν έ λ α β ε τ η διακυβέρνηση τ η ς Α ι γ ύ π τ ο υ λίγο μ ε τ ά τον θάνα­ το τ ο υ Αλεξάνδρου το 323 π. Α ν α φ έ ρ ε τ α ι στο φ υ τ ό Κορδία η Μ ύ ξ α . χρώματος κιτρινω­ πού· η σάρκα τ η ς είναι γ λ υ κ ι ά αλλά ά ν ο σ τ η . του Διοσκορίδη (Α 187) κ α ι του Π α υ σ α ν ί α (5 14 4). 54. ' Ο καρπός μεγέθους κερασιού. π. Σ τ α ε λ λ η ν ι κ ά ν η σ ι ά η κοινή τ ο υ ονομασία είναι του Ιξός. κ α ι ο Δαρείος από το 521 μέχρι το 485 π. του Σ τ ρ ά β ω ν α (17 823). 53. 49. Οι π ρ ώ τ ο ι Έ λ λ η ν ε ς σ υ γ γ ρ α φ ε ί ς είχαν τον Νείλο ως φ υ σ ι κ ό όριο α ν ά μ ε σ α σ τ η ν Α σ ί α κ α ι τ η ν Α φ ρ ι κ ή . Ο Νεκώς β α σ ί λ ε ψ ε από το 609 μέχρι το 593 π.Χ. ή Περσέα τ ο υ Θεόφραστου (Περί φυτών ιστορίας Δ 2 5). τα χρόνια του Α μ ά σ ι δ ο ς (6ος α ι . π α ρ α μ έ ν ε ι ανερμήνευτη ως φυτό.Χ.Χ. Η Περσαία. Ο αριθμός « π ά ν ω από τ ρ ι ά ν τ α χιλιάδες» που δίνει ο Διόδωρος μπορεί να είναι κοντά σ τ η ν α λ ή θ ε ι α . 52.

). Για τον Οινοπίδη από τη Χίο γνωρίζουμε μόνο πως έζησε τον 5ο π. και σχ. που είναι επίσης χωρισμένο σε δύο μέρη. 228 Nauck2. Βλ. όπως Αγριάδα. Πρόκειται για δυο ονομασίες των βορείων ανέμων. Θα πρέπει να αναφέρεται στην αποξήρανση των τελ­ μάτων που έμεναν με την υποχώρηση των νερών. 25.51 μ.Χ.βλ. Τούτη η πρόταση είναι σχεδόν βέβαιο πως δεν γράφηκε απ' το χέρι του Διόδωρου στο Δέκατο Έβδομο Βιβλίο. ενώ ο Εκαταίος ο Μιλήσιος επισκέφτηκε την Αίγυπτο πριν το 526 και πέθανε λίγο μετά το 494 π.Χ. 58.Χ. Ο Ελλάνικος ο Μυτιληναίος πέθανε λίγο μετά το 406 π. 3. Ευριπίδης. και Άργαστη. απόσπ. πρόκειται για το γνωστό ρετσινόλαδο. Οι σοφοί στη Μέμφιδα υπέθεταν πως υπάρχει νότια εύκρατη ζώνη. στα νησιά του Αιγαίου. Άγρεαστη ή Άρκαστη στην Κύπρο. ο Κάδμος ο Μιλήσιος έζησε τον 6ο αι. 60. 59.Χ.. ενώ η κυριότερη χρήση του είναι η φαρμακευτική. Ο Πτολεμαίος ΙΑ' (80 . όπου υπέθεταν πως βρίσκο­ νται οι πηγές του Νείλου. π. αιώνα και πως ήταν μαθηματικός και αστρονόμος .. γνωστός ως Αυλητής . 61. Β. που αντιστοιχεί με τη βόρεια και χωρίζεται απ' αυτήν με τη διακεκαυμένη. δεν υπάρχει παρόμοια παρεμβολή. 4. Το Νειλοσκοπείο ή Νειλόμετρο περιγράφεται από τον Στράβωνα ως πηγάδι στην όχθη του Νείλου με γραμμές που έδειχναν τη στάθμη του ποταμού. Ηρόδοτος. Αούστας. Πρόκειται για βορειοδυτικούς ανέμους. Η Άγρωστις των αρχαίων είναι το φυτό Κυνόδους ο Δακτύλιος κατά τόπους είναι γνωστό με κοινές ονομα­ σίες. 62. 57. Άγλωσσο. 40 Δευτέρου μέρους.Χ. 56. 63.ΣΧΟΛΙΑ επίδραση της ατμόσφαιρας. 2. Βλ. ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ 1.

). έγραψε τα Αιγυπτιακά. Ίλιάς I 381 . μία από τ ι ς π η γ έ ς τ η ς ιστορίας του Διόδωρου.Χ. Τ α ωδεία διέφεραν από τ α θέατρα σ τ η ν κ α τ α σ κ ε υ ή τ η ς οροφής κ α ι τ ω ν κιόνων που τ η σ τ ή ρ ι ζ α ν . Είναι σ α φ έ ς π ω ς οι Α ι γ ύ π τ ι ο ι γ ν ώ ρ ι ζ α ν α κ ρ ι β ώ ς τη διάρκεια του έτους. Α ι θ ι ο π ι κ ή Περίοδος (Εικοστή πέμπτη Δυναστεία. Κ α τ ά τον Ηρόδοτο (Β.Χ. ο Διόδωρος δεν γ ν ώ ρ ι ζ ε τη χρονολογική εξέλιξη τ η ς Α ι γ ύ π τ ο υ . 8. 9. Χ .ΣΧΟΛΙΑ και πατέρας της Κλεοπάτρας. 10. όπου ο Α χ ι λ λ έ α ς α π α ν τ ά ε ι στον Οδυσσέα απορρίπτοντας τα δώρα που προσφέρει ο Α­ γαμέμνων. περ.662 π. 11. 13. Όμηρος. πολλούς α ι ώ ν ε ς μ ε τ ά τ η ν ίδρυση τ η ς Μέμφιδος. ιστορικός τ ω ν αρχών του τ ρ ί τ ο υ προ Χ ρ ι σ τ ο ύ α ι ώ ν α . Μονάδα μήκους ίση με 30. 7. Τούτον α κ ρ ι β ώ ς τον σ υ μ β α τ ι κ ό μήνα ε ι σ ή γ α γ ε ο Ιούλιος Κ α ί σ α ρ α ς στους Ρ ω μ α ί ο υ ς κι έ φ τ ι α ξ ε το Ιουλιανό Ημερο­ λόγιο.η μ ε γ ά λ η α κ μ ή τ ω ν Θ η β ώ ν θα σ υ ν έ π ι π τ ε με τ η ν 18η Δ υ ν α σ τ ε ί α . ) κ α ι Μακεδόνικη Περίοδος (332 . Βλ.4. όπως μας λέει ο Διόδωρος. Ό π ω ς κ α ι οι λοιποί Έ λ λ η ν ε ς ιστορικοί. Πρόκειται μάλλον γ ι α τον ναό του Α μ μ ω ν α στο Κ α ρ νάκ που είναι το επιβλητικότερο μνημείο τ η ς Α ι γ ύ π τ ο υ . 6. Περσική Περίοδος (525 -332 π .. 14.83 μέτρα. που έχτισε ο Ρ α μ σ ή ς Β'. το έτος τους όμως είχε 365 ημέρες κ α ι δεν υ π ά ρ χ ε ι αναφορά ότι προσέθεταν ε π ί σ η μ α μία εμβόλιμη ημέρα κάθε τ έ σ σ ε ρ α χρόνια. 5. Ο Ε κ α τ α ί ο ς ο Α β δ η ρ ί τ η ς . 12. 6) ή τ α ν α ι γ υ π τ ι α κ ό μέτρο μ ή ­ κους ίσο με ε ξ ή ν τ α σ τ ά δ ι α ή έντεκα περίπου χ ι λ ι ό μ ε τ ρ α . I. 24) κ υ μ α ι ν ό τ α ν από τ ρ ι ά - . Η σ η μ α ν τ ι κ ή συνεισφορά τ ω ν Α ι γ υ π τ ί ω ν στο ημερολόγιο ή τ α ν η απόρριψη του σεληνιακού μήνα κ α ι η παραδοχή ότι η διάρ­ κ ε ι α κ α ι η διαίρεση του έτους θα πρέπει να είναι σ υ μ β α τ ι κ ά .Χ. κ α τ ά τον Σ τ ρ ά β ω ν α όμως (ΙΖ. 715 .). Α ν α φ έ ρ ε τ α ι στο Ρ α μ σ ε ί ο ν .30 π. μ ε τ ά το 1600 π.

που όμως είχε ζήσει δυο χιλιάδες σχεδόν χρόνια πριν από τον Ραμσή Γ' που αναφέ­ ρεται παραπάνω. 15. . 18. του οποίου τα έργα και οι ημέρες απέκτησαν μυθικές διαστάσεις. Κολοσσός εδώ σημαίνει τετράγωνη κολόνα με άγαλ­ μα προσαρτημένο στην μπροστινή πλευρά. από την αρχαία Μέμφιδα. 22. Πρόκειται για τον Σέσωστρι των περισσοτέρων Ελ­ λήνων και Λατίνων συγγραφέων. 25. Εννοείται το δικαστήριο του Αρείου Πάγου και της Γερουσίας αντίστοιχα. 19. οι Αιγύπτιοι επώαζαν τεχνητά τα αβγά θάβοντας τα σε κοπριά. 23. 34) αναφέρει ένα χωριό μ' αυτό το όνομα κοντά στις πυραμίδες. Πρόκειται για τον Ραμσή Γ".η Κολχί­ δα όμως θεωρείται ότι βρισκόταν στον Καύκασο. Δεν πρόκειται για τη σημερινή Ερυθρά Θάλασσα αλλά για τον Περσικό κόλπο και τον Ινδικό ωκεανό. ενώ η προηγούμενη είχε μήκος πλευράς επτά πλέθρα. 20. απέχει περίπου 95 χλμ. Δηλαδή έξι πλέθρα. Ο ποταμός Τάναϊς και η Μαιώτις λίμνη είναι ο ση­ μερινός Δον και η Αζοφική Θάλασσα αντιστοίχως . ως μέγιστη των ποινών. μοιάζει να ταιριάζει περισσότερο στην αθηναϊ­ κή δημοκρατία παρά στο καθεστώς της Αιγύπτου κι εδώ φαίνεται να σημαίνει «κατάσταση αυτοσεβασμού και ισοτι­ μίας». Η στέρηση του δικαιώματος του λόγου.ΣΧΟΛΙΑ ντα έως εκατόν είκοσι στάδια. 24. Αναφέρεται στον Χέοπα. Ο Στράβων (ΙΖ. στο οποίο αναφέρεται. 17. Πρόκειται για μέθοδο ύπνωσης. όπου ο θεός του ναού αποκαλύπτει τα μέλλοντα σε όνειρο. Το Φαγιούμ όμως. 16. I. 21. Κατά τον Αριστοτέλη (Τών περι τά ζώα ιστοριών 559b 1-3). 26.

τα ιερογλυφικά. όπως και ο Ηρόδοτος (Β. στρωμένη με πλεκτά καλάμια και με πέτρα με μια τρύπα στη μέση που ζυγίζει περίπου δύο τάλαντα' η σχεδία και η πέτρα δένονται στο πλοίο με σχοι­ νιά. Η περίφημη Σεισάχθεια (αποσείω τα άχθη. Ηρόδοτος. έτσι ώστε η σχεδία προ­ χωρεί με ταχύτητα σπρωγμένη από το ρεύμα και τραβά τη «βάρη» (όπως λέγονται αυτά τα πλοία στα Αιγυπτιακά).ΣΧΟΛΙΑ 27. λινά υφάσματα με τα οποία τύλιγαν οι Αιγύπτιοι τις μούμιες. χρησιμεύει για να ορίζει την πορεία. Τούτος ο τύπος του ονόματος είναι πιο κοντά στον αρχαίο ιρανικό τύπο Ζαρατούστρα παρά στον μεταγενέστε­ ρο τύπο Ζοροάστρης. Κάθε πλοίο είναι εξοπλισμένο με μια σχεδία φτιαγ­ μένη από ξύλο μυρίκης.οικονομικά βάρη) ψηφίστηκε από τον Σόλωνα το 594 π. 31.Χ. 32. Πρβλ. ενώ η πέτρα που σέρνεται στον βυθό δεμένη στην πρύμνη. αλλα πρέπει να τα ρυμουλκούν από τις ό­ χθες. μπροστά και πίσω αντίστοιχα. 30. 28. τα ιερατικά και τα δημοτικά . πίσω της. Εννοεί τους Γίγαντες. στην αρχαία Αίγυπτο υπήρ­ χαν τριών ειδών γράμματα. 29. 28α..ο Διόδωρος. πετάω τα φορτία . που ήταν παιδιά της γης.. Πρόκειται για είδος κερασφόρου ερπετού με θανατη­ φόρο δάγκωμα. 33. Β. Ο Ηρόδοτος δίνει περισσότερες πληροφορίες για τον .. 96: Αυτά τα πλοία δεν μπορούν να πλεύσουν κόντρα στο ρεύμα του ποταμού χωρίς πολύ ούριο άνεμο. Ο αριθμός αντιστοιχεί στους σαράντα δύο δικαστές ή κριτές που θα αντιμετωπίσει στον κάτω κόσμο ο πεθαμένος και θα πρέπει να τους δηλώσει πως δεν είχε διαπράξει κα­ νένα αδίκημα. 36) δεν κάνει διάκριση ανάμεσα στα δυο πρώτα είδη. αποτέλεσμα της οποίας ήταν να ανακτήσουν την ελευθερία τους πολλοί που είχαν υποδουλωθεί λόγω χρεών. 34. Βύσσινα λέγονταν τα λεπτά. Στην πραγματικότητα.

95. 40. 35. 94. 34α. που κ α τ α δ ι κ ά σ τ η κ α ν μ ε τ ά τον θάνατο τους να κουβαλάνε νερό σ' ένα τρύπιο πιθάρι. π . ε κ τ ό ς Α ι γ ύ π τ ο υ και Αραβίας. Β λ . Η ρ ό δ ο τ ο ς . 34β. Δ. Ό μ η ρ ο ς Όδνσσεια ω 11-14. Η αναφορά γίνεται ένεκα τ η ς συχνής χ ρ ή σ η ς του ε­ π ι θ έ τ ο υ από τον Ό μ η ρ ο όταν αναφέρεται στην Α φ ρ ο δ ί τ η . 38.5°" το γεγονός ότι η κίνηση του ήλιου στην ουράνιο σφαίρα είναι πιο αργή από τ ω ν υπολοίπων α σ τ έ ρ ω ν προκαλεί τη φαινόμενη ανάστρο­ φη κίνηση του ήλιου. Ό μ η ρ ο ς Όδνσσεια ω 1-2. Οι αρχαίοι ονόμαζαν Λιβύη ολόκληρη την Α φ ρ ι κ ή . Ο Ό κ ν ο ς ο «σχοινοποιός» είν' ένα συμβολικό π ρ ό σ ω ­ πο που τον παρουσίαζαν να π λ έ κ ε ι ένα σκοινί στον κ ά τ ω κ ό σ μ ο . Π ρ ό κ ε ι τ α ι για αναφορά στις πενήντα κόρες του Δανα­ ού. Σ ύ μ φ ω ν α με τη δ ή λ ω σ η του Δ ι ό ­ δωρου. ό π ω ς ε π ί σ η ς τον ονομάζει. η ο­ ποία σήμερα γ ν ω ρ ί ζ ο υ μ ε π ω ς είναι 23. . τον γ ν ω σ τ ό Πίθο τ ω ν Δαναΐδων.ΣΧΟΛΙΑ Σ ά λ μ ο ξ ι ή Γ ε β ε λ έ ι ζ ι . είχε παρατηρήσει τη λ ό ξ ω σ η τ η ς ε κ λ ε ι π τ ι κ ή ς . 39. και τους Γ έ τ ε ς · βλ. 36.γι' αυτούς από κ ά τ ω η θεία Γη έκανε να φ υ τ ρ ώ σ ε ι τρυφερή χλόη και δροσερό τριφύλλι και κρόκος και υάκινθος πυκνός και μαλακός που τους κ ρ α τ ο ύ σ ε ψηλά από τ ο χ ώ μ α . ) όπου ο π ο ι η τ ή ς αναφέρεται στο ζ ε υ γ ά ρ ω μ α του Δ ί α μ ε την Ή ρ α : Ε ί π ε λοιπόν και στην αγκαλιά του την πήρε ο γιος του Κ ρ ό ­ νου τη σύζυγο τ ο υ . ενώ π ί σ ω του το έ τ ρ ω γ ε λίγο λίγο ένα θηλυκό γαϊ­ δούρι. Β λ . Χ . κ α τ ά τον 5ο αι. ε . Ο Οινοπίδης ο Χ ί ο ς ήταν μ α θ η μ α τ ι κ ό ς και αστρονό­ μος. Αναφέρεται στο χωρίο τ η ς Ιλιάδας (Ξ 346 κ . 37.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΜΟΝΑΔΕΣ ΜΕΤΡΗΣΕΩΣ ΜΗΚΟΥΣ .