You are on page 1of 45

EKGENT

.

\ .» .

.

.

D. BT P. I . CCM JLRI8 NATLRALI8 JURI8 OERMAMAK PUBUCI BT HISTORIAB JUR18 GBKMANICI PROPE88IONBM ORDIXARIAM IX ACADIiMIA ALBERTO-LLDOVICIAXA FRIHURGl BBIBIGAVORUM AU8PICARBTUR.DE HUGONIS QROTIl I N DEFINIENDO JURE NATLRALl VERA BIENTE A RECENTISSIMIS HISTORIAE HUJUS DOCTRINAE SCRIPTORIBUS MTNUS INTELLECTA. U. BONNAE 1HPSI8IB ADOLPHI MABCI. COMMENTATIO QUAM SCRIPSIT So M» Wo BIBMBAIJIMI J. A. MDCCCXXXV.

.

splendissimum illud Angliae decus. non ut honor literarum et pompa per tot circumfusas imagines celebretur. si hac parte fuerit destituta. quo literas prosequimur amore. cum ea pars imaginis desit. quae ingenium et indolem personae maxime referat." De usu autem hujus disciplinae tractans sequentia adjecit Vir eximius: „Haec eo spectant. quae ad eas reformandas postea facta sunt. sed praecipue ob causam magis seriam et gravem. cnjus merita in Juris potissimum Vdisciplina . verum etiam apud summos Franco . cum de Historia Literaria dissereret. aureis. Americanorum et Nostratum Jureconsultos hodieque celebrantur. Augustini aut B. cujus denique egregie dicta nec ii in scriptis suis adlegare dedignantur . ut verbo dicamus.T ir summi ingenii Baco db Vebvlamio . non absimilis censeri posset statuae Polyphemi eruto oculo . usque ad curiositatem inquirere et scire et conservare avemus. ut equidem censeo. ambrosii opera ad prudentiam Epis . non solum apud populares ejus. omnia quae ad earum statum quoquo modo pertinent. quam suo tempore adhuc desiderari videbat. et rerum intellectualium non minus quam civilium motus et perturbationes vitiaque et virtutes notari posse et regimen inde optimum educi et institui. IVeque enim B.Gallorum . quoniam per talem qualem descripsimus narrationem. nec quia pro flagrantissimo . quem ineunte saeculo decimo septimo in omni fere doctrinarnm genere reformatorem aut eorum. verbis usus est hisce: „Atque certe Historia Mundi. auctorem exstitisse. ad Virorum Doctorum in doctrinae usu et administratione prudentiam et solertiam maximam accessionem fieri posse existimamus. eaque Philosopha. qui eum veram Juris notionem minus perspectam habuisse opinantur. Ea est. et in hujus notionis philosopha disquisilione parum vel prorsus nihil Virorum Doctorum auctoritati tribuendum esse existimant. vel nostrae aetatis Eruditi celeberrimi consentiunt.

Quod et Viris Doctis ex Historia Literaria obventurum non dubitamus. firmo aliquo fundamento niteretur ? Licet enim jam ante hos centum et quod excurrit annos unus ex celeberrimis Franco-Gallorum Jureconsultis . quod ex ipsis hujus doctrinae cultoribus saepenumero auditur. ut ab eo Ethica ct Juris praecepta Kantiano more sejuncta sint. et longe alia via „veram. multum tamen abest. ut in ipso Jure Publico eum Ethicis prin- 1 ) De dignitate et augmentis scientiarum. qui Historicae quam vocant Jureconsultorum scholae addicti fere contemtui habere Metaphysicam Juris doctrinam. metaphysica ratione. Casum enim omnino recipit et temeritati exponitur. Kantiana inprimis aliave mente nostra potissimum aetate in Germania et Philosophi scripserunt et Jureconsulti. quae apud nos prae ceteris JRationis originem sibi vindicat. quac de Jure dogmatica et. Ceteroquin hic silentio non praetereundum esse puto. Neque tamen propterea inutiles esse dixerim hos Virorum Doctorum conatus. Rei Publicae et Politices bistorice explicandas opus scripsit Vir Clarissimus Fbidericus a Raumer. cap. plures apud Exteros quam in ipsa Germania Kantianae laudis detrectatores. ex intima Philosophia hauriendi justi injustique scientiam. x> Aguesseau de Metaphysica Jurisprudentiae loqueretur. dubium hoc nobis suscitare deberet. II. adeoque ejus Juris doctrinae. quod nuper apud nos ad notiones Juris. . quod exemplis et memoria rerum non fulcitur" — Quae quidem verissima esse censeo Quamobrem plus utilitatis percipi posse existimo ex eo. neque omnino in sententiam discedo eorum. ut dicere solent. num revera Metaphysica illa Juris doctrina. quam ex alio aliquo eorum operum. si verum esset. „cordatiores et in politicis rebus longe nobis superiores esse vicinos nostros Franco-Gallos". Imo . Lib. 4. contemtores ne dicam derisores exstare.4 copi aut Theologi tantum facere posse putamus. quam tam sedule Nostrates praecipue a Kantii temporibus coluerunt. non simulatam Philosophiam" affectant. Vir et doctrinae copia et prudentia civili aestumatissimus nec non inter aequales nostros celebratissimus. quantum si Eccleaiastica Historia diligenter inspiciatur et revolvatur.

sed ad doctrinam Ethicam pertinere . par la plus juste des conséquences. à moins qu'on n'en fasse dériver la réalité. L'objet de la science du droit ne consiste . et l'obligation sans le devoir est une chimère.5 cipiis systema suum superstruxisse videamus s). ille in editionis franco-gallicae praefatione. Cum in ipsa publica disputatione auctori a me objectum esset. que nos classifications et nos distributions scientifiques font la loi aux choses . 10. utpote quae nullum inter hanc doctrinam et Jus Naturae discrimen statueret. sequentia adjecit: „Ceux qui ont fait cette objection. de la nature et des effets du droit en général et des droits en particulier? Or on ne peut concevoir un droit dans l'un des sujets qu'il n'y ait une obligation correspondante dans un ou plusieurs autres. que les classifications et les distributions purement logiques des mo dernes et des scolastiques Mais abordons l'objection de plus près. Toute obligation et à plus forte raison tout droit suppose donc le devoir. . 260. paroissent avoir moins consulté la raison du droit et l'autorité des jurisconsultes anciens. et pag. Paris 1810. responderet. Qu'on ne dise point que. IL pag. ou de la force ou de la né cessité physique. les sciences du droit et de la morale se confondent. notions préliminaires.1 . première instruction à son fils . Oui. à celle du droit. quarum populi anno 1830 se libertatem sibi peperisse gloriantur.il point dans la recherche des causes. essai d'une institution au droit public. Hujus rei testimonium notatu dignum praebet scriptio quaedam anno 1823 in Belgio primum latine exercitationis academicae causa. dans ce sens que le droit n'est qu'une branche 2) Oeuvres choisies de Mr. La notion du devoir est donc nécessaire à la formation de celle de l'obligation et. sinon aux yeux de ceux qui se figurent. ejus dissertationem proprie non ad Jus. sous ce point de vue la science morale et celle du droit se confondent. le chancelier d'Aguesseav. au lieu de la recevoir d'elles. uthis quae a me ipsi objecta sunt. tum franco-gallice typis mandata. Nec magis nostra aetate illa Philosophorum et Jureconsultorum nostrorum distinctio Germanorumquc de Jure Naturali sententia radiées egerunt in iis regionibus. Vol. Ce ne serait pas là une objection réelle.

alio usus est praeceptore apud Belgas notissimo. avant-propos pag. eos qui eidem ac Ule factioni addicti in Belgio ante hos quatuor annos motus civiles rerumque mutationem moliti aut ipsa summa rerum potiti sunt. Louvain 1823 . parvi aestimasse eam. res est ut verissima ita inter Eruditos notissima.uh Vandeweyer. Quam infenso autem animo eamdem prosecuti sint ii. ut quae sit multorum saltein JBelgarum de Juris fundamento sententia. qui Jureconsulti et Philosophi laudes apud suos consecutus est. Famdem etiam in Franco-Gallia esse quodammodo communem . propriamque et pristinam potestatem recuperandam . Hinc non inconveniens esse videbitur.6 de la science morale . quam Germani habent de Jure Naturali justique natura notionem. exinde cognoscatur. n'est que la morale elle meme . 5. et post publici status conversionem per aliquod tempus cum aliis illius eventus motoribus patriae suae gubernacula tenuit. me adlegasse locum ex tenui et juvenili scriptione ad Belgarum deJure sententiam indicandam. . idque cum ab omnium fcre Germanorum. alio loco dicam. Inest saltem huic loco sententia Viri. qui sacrae militiae adscripti auxilium tulerunt illis ad justum Guilielmi Regis imperium in Belgio destruendum. Scriptor hujus loci hodie est Belgarum Regis apud Anglos legatus illustris. la conaissance et la pratiquc du devoir comine naturelles. verum etiam in America auctoritatem habere. contendere non dubito. Sufficient haec. qui non assentiuntur Benthamio. qui quondam meus in Academia Lovaniensi auditor. 3) Dissertation sur la realit^. ad cujus ingeniosissimam doctrinam impugnandam conscripta est illa dissertatio. appliquee a des circonstances adventives ou hypothetiques" 3). par Sylv. et post partam libertatem Belgicam inprimis dignus judicatus esse videtur qui patriam regeret ejusque causam apud summos arbitros ageret! Ceteroquin certissimum est. ex qua locuin superius retulimus. Recepta saltem est ea inter plurimos eorum Jureconsultorum . Bcnthamianum tamen systema hodie majorem alia aliqua doctrina Juris Philosopha non solum in pluribus Europae regionibus. minime vero praeceptorum meorum sectator . tum a Kantiana potissimum doctrina toto coelo differre.

Rotteci. cum Belgico illo Jureconsulto Franco-Gallorum quoque Eruditos saltem in contemnenda doctrina Juris Metaphysica. verissime dicendo : „Le moyen age est 1'age de fer du genre humain. social. eum non falsum illi crimen objicere putaverim. c'est l'age d'or des oppresseurs e." Neque vero magis Metaphysicae Juris doctrinae apud Germanos excogitatae admiratorem se exhibuit idem ille laudatissimi operis auctor. Liege 1827. 33. a 1'origine du pouvoir souverain. Hujus operis auctorem celeberrimus apud nosJuris doctrinae JRationalis quam dicunt. a la discussion de ses clauses et des droits anterieurs ou naturels qu'il suppose. immediatement donne par Ies langues. depositaires des idees et des sentimens de 1'espece humaine civilisee. num ille cordatiorem Germanis iisque in Politica 4) r. ." Mirum fortasse videbitur multis. essai sur Ies garanties individuelles. qualem Germani docere solent. haec verba proferret 5): „Nulle part je n'aurai besoin de recourir a des principes abstraits. summis laudibus celebratum. paucis abhinc annis scriptum est opus inter aequales nostros et ab iis praecipue qui se libertatis amantissimos esse dicunt. scriptor nuper adlegavit 4). in qua suam scribendi rationem explicuit. quatrieme edition. qui rem ab altiori fonte repetere solent. s. q. 6. neque hoc dissolvere muneris mei esse duco. Hoc quoque aliis discernendum relinquo. quem sine dubio prae ceteris spectavit Vir egregius. consentire. Qui in his prudentissimum Virum parum sibi constare dixerit. pag. tantum hic tribui linguis cultiorum aetatis nostrae populorum. r. parvi faciens scriptores. quippe qui perversum judicium Germanorum medii aevi admiratorum minime adprobaret. cum tamen non nostro demum aevo ortae sint illae linguae. Lehrbuch des Yernunftrechts. quasi cordatissimum inter cordatos nostros vicinos. a 1'hypothese d'un pacte. et Franco-Gallorum sermo. quodammodo hereditas adpellari possit ferreae illius aetatis alibi ab eo tam dure dijudicatae. §. uno saltem exemplo ostendamus. Band II. Je pars d'un seul fait . De iis quae in civitate bene ordinata cuivis publica auctoritate sponderi deberent atque praestari. cum eo uteretur ad sententiam suam exponendam. 5) Dauhov.Ut autem redeamus ad propositum nostrum. cum in praefatione operis ejusdem.

Gbimm. Gottingen 1828. 179. S.e Aqciivati sit vindicata °). cujus vestigia prima plerumque AniSTOTEiii tribuuntur. superius vidimus. et ne quaeri quidem in iis boni quidquam sine stultitia posse arbitrantur. Nos quidem non minus alienos esse a praejudicata hac opinione quam a caeca medii aevi admiratione. et sqb. pag. quam summae sibi laudi tribuunt plerique inter Ethicam Doctrinam et Jus IVaturae factam distinctionem. quod philosophis nostris Juris notionibus scholastica origo ab Exteris objicitur. laudatores tamen aequosque illius aetatis judices reperiri. kann Adklung'8 Schiiderung der altesten Deutschen iesen? . Hgnrici. a DaosTK-HijLSHOFP. Hannover 1810. cum apud nos paucis abhinc annis a scriptore Juris Naturalis non parvi nominis peculiari dissertatione adcuratior illa distinctio.8 Arte superiorem se praestiterit eo. profitemur. XV. Nec haec accusatio mirationem nobis facere debet. I. si notiones illae in vitium nobis imputantur. 6. an vero eo. nec omnino. u. 7) Zur Vermittlung der Extreme in den Meinungen. ohne empdrt zu seyn. mirari debent ii Philosophorum nostrorum. qui nihil praeter barbaras in rebus politicis opiniones scriptis medii aevi inesse. Cf. 37. quam eorum quae multi Germani saeculo nostro de Juris origine atque natura pbilosophati sunt. A. in quo se cummaxime ceteros populos praecellere gloriantur. quem et Franco-Gallia etGermania intersuos scriptores. Vorrede S. Illam ipsam . I. ne dicam admiratores. Cf. quod Publici Juris et civilis libertatis naturam ad exemplum multorum Germaniae Jureconsultorum atque Philosophorum a statu naturali quem dicunt. pro somnio haberi et scholasticae originis argui ab Exteris. adprobatores. nec in contumeliam hoc accipere possumus. §. Ideen zu einer wissenscliaftlichen Begriindung der Rechtslehre. „Wer. Bonnae 1820. Th. Th. de Arietotelis justitia universali et particulari. inter ipsos Franco-Galliae scriptores recentissimos et celebratissimos plures medii aevi. Thom. 0) Cl. Ceterum persuasum habeo . ubi de doctrina Juris Philosopha agitur. Berlin 1828. quod non ut multi popularium nostrorum medii aevi laudes praedicavit. et in eo dijudicando libenter Viro celeberrimo Ancili. deutsche Rechtsalterthiimer. repetere adspernatus est.on adsentimur 7). f. jam raedii aevi Theologo atque Philosopho cognitum fuisse profitentur. Si Germani ipsi id.

neque quisquam me levitatis accusavit in eorum factorum disquisitione . quae medio aevo imputari solent. libelii mei judex exstitit. jam nuper peculiari scripto docui. London 1832 p. inter aetatis suae Aus allen einzelnen Lastern .Gallos lata. quam scriptor medii aevi. Ex hac vero animi mei persuasione. Ceterum Franco . ShaKing off that implicit reverence for authority ." 2 . Adeoque et in Germania et in Anglia viros doctos et intelligentes sententiam meam comprobasse. IVon magni igitur momenti per se esse possunt judicia de medio aevo apud Franco .9 nec minus Historia quam Philosophia inter snos cultores refert. is et justior eorum judex putandus est. and that laissezfaire feeling. levissimum quemqne iilius aetatis perscrutatorem gravissimum ejusdem accusatorem esse. qui in dissertatione superius laudata adcuratius examinare constituit Juris notionem. quae apud varios populos ad statum publicum emendandum nostra aetate desiderantur .Galli ipsi potiora Germanorum in perscrutanda antiquitate merita agnoscunt. the lower house of Baden stands pre-eminent forthe liberality of the opinions avowed and the comprehensiveness of the improvements discussed in it. inimicum esse Jureconsultum Anglum qui in: the Law Magazirie N. apud quos saltem scripta non pauca docent. Nonnulla eorum. ebeu als wollte man aus den Criminalfallen heutiger Zeitungen auf unsre Verworfenheit iiberhaupt schliefsen. by which the energies of so many German states are depressed. et ex ea. qnam me cum Bacone de Historiae Literariae gravitate sententiam habere in ipso scriptionis hujus exordio monui. diligenti rerum perscrutatione parta." 8) Neque omnino eorum. Nicht besser verfahren gebildete Beurtheiler des Mittelalters. 15. eadem ille magnam partem anglice reddidit dicens: „as it is never nniuteresting to hear what enlightened foreigners think of us. falsa esse. deren die Geschichtschreiber erwahnen ." Adeoque quae a me de statu Anglorum publico judicata sunt. entwirft er ein Bild des Ganzen. quae judicio meo fundamentum praebuerunt. assuming the functions which the English House ofcommons fulfils. 148. in other words . non inutilcm operam impendisse credo eum Jureconsultuni . Qui vero populus diligentiorem se praeteritorum temporum investigatorem exhibuit. it is gradually bringing under its revicw the entire administration of the government. non sine voluptate percepi 8). jam ex ipso judicii illius exordio patebit : „Amongst the very few representative assemblies which Germany can boast.

48. 3te Auflage 1830 §.10 Philosophos facile princeps. si viri ab aetate nostra minus remoti. nec nobilitatin signuin putanda eat. wobei dann auch der zweideutige Begriff eines Erlaubnifsgesetzes hervortritt. neque Hugo Grot. natiirliches und positives Recht Jenes theilt er ein in das Naturrecht im engern Sinne. neqne Huig de Groot. I. welches auf die justitia commutativa. Die zweite Abtheilung des naturlichen Rechts . . „Hugo Grotius Buch. Sein Werk de Jure Belli et Pacia nimmt eine bleibende Ehrenstelle in der Geschichte ontierer Wissenschaft ein. Nec omittenda estparticula de. minus perfectum seu improprie sic dictum nahert sich dem Moralischen und beruht ihm auf dem. Quamobrem nec hoc ingratum futurum esse Viris Doctis credidi. qui in opere Viri Doctissimi Fbidbbici a Raumer superius jam laudato his verbis legitur: „Gbotius io) unterscheidet Jus Naturale und Jus Voluntarium. Rotteck. . neque Huco Gboot. Juristische Encyclopadie. Hierbei erkennt man das Streben zwischen dem subjektiven und objektiven Rechte zu unterscheiden . . gehort noch immer zu den uniibertroflcnen.des Naturrechts verehrt . . als erste acht wissenschaftliche. stricte sic dictum. 111. in scriptis suis exposait Multos et in Germania et extra Germaniam Eruditos in his mecum sentire . . sed Hcoo de GaooTScribendumest. wozu man spater agendi hinzusetzte. ercavoQ&mtxrj hinausgeht. „Hcgo Grotios. ut in operum ab eo patrio sermone scriptorum fronte legitur. das durch seinen grofsen Einflufs auf Philosophen und Rechtsgelehrte die darauf folgende Bearbeitnng der Wissenschaft entschied . das minder vollkommene . was er aptitudo nennt. Th." 10) Verum Grotii nomen . Vernunftrecht. quae vox proprieBatavis id quod Anglis the. und was 9) v. und bezeichnet es als einefacultas moralis. novo examini submitterem. persuasum habeo. et communiter ab ipsis Jureconsultis inter se admodum dissentientibus 9) pro parente Juris Natnralis habiti veram in Jure Naturali definiendo mentem exquirerem et eam. und 52. S. quae Yiri Clarissimi de hac re sententia fuisse plerumque creditur." Falck. nobis der signiflcat. und welche Erklarung lange in den Schulen herrschte. welchen die Schule nicht mit Unrecht als den Stifter oder Vater . Hoc proprium hujus scriptionis argumentum esse volui. wenn gleich noch mangelhafte Bearbeitung des Kechts der Vernunft. Causam vero scribendi adtulit locus.

. Staat nnd Politik. et eqbs. minime docuit. de ea denique. verpflichtet zum Angemessenen. vel ampliori proposito genesim quam dicunt scientiae nostrae Juris philosophae explicare adorti sunt. pag. Leibnitii primae cogitationi ejusdemque a Thomasio factae exsecutioni deberi ait. qua eam vel Morum vel Juris Philosophiam esse volunt.br et alii. Es fallt wiederum mit der Moral zusammen. se inprimis quidem scripta a se in examen vocata. praefatione monuit. qua vero in parte Grotiani systematis incommoda illa manifesta essent. nemo sane infitias ire poterit. 33. Tbnnemann . Neque his verbis crimen facere Celeberrimo Viro mihi in animo est. praeterea vero ea quoque legisse. Welck. 12) Op. quae de iisdem judicaverunt Hennino. pag. quo varia Juris Naturalis systemata examinavit 12)." Ex his verbis non satis clare adparere Ghotii sententiam. wo indessen strenge Verpflichtung fehlt. alibi autem recentiorem Ethicae Doctrinae formam. perfunctorie tantum Grotianam docirinam adtigerunt. Grotium tamen Juris Naturalis fundatorem adpellare non dedignatur. Inter quos Stahl. quod plurimi aestimo. Henbici . principia honesta sed non obligantia "). Alii qui nostra aetate historiam Juris Naturalis adumbrare magis quam scribere . 126. licet Schellingiana Philosophia imbutus.11 mit der a£la des Abistotblbs und dessen justitia distributiva verwandt ist. sequentibus ostendere conabor. das Naturrecht im weiteren Sinne . laud. utrumque in eo errasse . und bezieht sich meist auf Selbstpflichten. quod de eadem ante eum tulit Hbnrici in opere suo laudatissimo. Pace tamen Virorum Doctorum Raumeri et Henrici dixerim . Iisdem autem nec veram summi Viri mentem indicari. quam de aptitudine sententiam habuit 11) Gescliichtliche Entwicklung der Begriffe von Recht. 2te Auflage Leipzig 18S2. Drittens das Jus Naturae laxius. Raumerus adeo de incommodis hujus divisionis locutus est. quod Grotium tripartitam Juris Naturalis divisionem proposuisse contenderunt. ipse enim in operis sui. Minus caute Raumebcs in hac sua Grotianae doctrinae relatione illud judicium secutus esse videtur.

quorum notitiam dissertatio modo laudata exhibet 1S). . „Wer nicht schon iiberzeugt ware . unum 13) Philosophie des Rechts nach geschichtlicher Ansicht. Nec magni ponderis ea sunt. und Beitrage zur civilistischen BiicherkenntruTs . licet in ejus laudibus plurimi consentiant. mittam. 9." Haec verba nuper incitasse videntur Batavum Joannem Van Riet ad propriam dissertationem de Hugonis Grotii in Jure Criminali meritis scribendam. 85. Heidelberg 1830. Glassis III. ei sane non temere locutus esse videbitur Feuerrach dicens: „Grotius der langst vergessene und unter dem StaubederBibliotheken modernde Grotius 6i). ■ . 110. 90. Clarissimi in Athenaeo Amstelodamensi Jurisprudentiae professoris 17). 1825 Stiick 7. Berlin 1829." Revera paene fastidio esse dixeris recentioribus Juris IVaturalis cultoribus. als gar viele unsrer neuern und sonst griindlich philosophirenden Reehtsgelehrten. 15) Hcoo. levius quam verius loquitur 13). 18) Prodierunt quoque Harlemi 1829 Hugonis Gbotii et Johannis Oxenstiebsa epistolae ineditae. versare librum Grotianum. Bibliothecae Hannoveranae edendas curavit Instituti Regni B." 16) Antihobbes I. ordentlich niederschlagen. cum verbis jam allatis sequentia adderet: „Grotius scheint mir den wahren Grund des Strafrechts weit richtiger und klarer eingesehen zu haben. Leipzig 1823.12 Grotius. respectu Juris Criminalis idem ille Fbubrbach perdocuit. hic ipse questus est. cum discipuli sui opus censurae suae subjiceret 15). quem nec magistri sui et celeberrimi scholae Historicae fundatoris veram mentem plane perspexisse . Ut. S. §. Quae omnia qui secum adtento animo reputaverit. M. Gottinger Gelehrte Anzeigen. 652. hortatu et consilio Viri mihi amicissimi Den Tex. 71. dafs eigentlich jeder Mensch sich hochstens selbst ganz versteht den konnte die Erfahrung . Atque alia multa apud Batavos nostra quoque aetate de meritis Grotii scripta sunt in Germania minus nota. II. S. Quantopere vero vituperanda esset ea incuria. S. 17) Lugduni Batavornm 1828. S. 244. quae inter haec notiora sunt. die der Unterzeichnete an dem gegenwartigen Buche machte. Band I. Th. quae de Grotio scripsit Baumbach 14). quas ex C. wenigstens der Wahrheit um ein Grofses naher gekommen zu seyn. 14) Einleitnng in das Natnrrecht als eine volksthiimliche Rechtsphilosophie.

Quorum quidem nihil magis professoris Groningani indignationem movit. quam notissimum illud a scriptore Franco-Gallorum postremo nominato levissime dictum : „Grotius est quelquefois un fort mauvais raisonneur. postquam in Italia Lampredi popularem suum Albericcm Gentilem primum Juris Gentium conditorem. Kleinschrod. Cf. Inprimis in libro Gratamae amplius relata et explosa inveniuntur.13 tantum memorabo quod anno 1809 Vir Clanssimus Gratama . Levguet. 20_) In Annalibns Academiae Ultrajectinae anni 1824. quae Germanorum Eruditi quidam de tripartito ex sententia Grotii Jurc Naturali minus recte dixerunt.Galliae scriptoribus de Grotio minus adcurate vel minus favorabiliter dicta iis videbantur. Lugduni Batavorum 1824. pag. adcuratius examinaret. Similiter Justinus Corivelics Voorduuv in dissertatione de divisione officiorum in perfecta et ea quae imperfecta vulgo dicuntur. Groningen 1809. In alia ejusdem argumenti commentatione . diligentissime conscripta et ab Academia Ultrajectina praemio ornata 20) Grotium bujus divisionis inventorem eaque Juris Naturalis a Doctrina Ethica distinctae auctorem factum esse probare conatus est. ut eam quam facultatem inter et aptitudinem differentiam esse voluit Grotius. un franc pedant . et Grotianam doctrinam perspicue explicuit. alii. in Germania vero Hcfeland Juris Naturalis patrem Pufendorfium fuisse contendisset. . Neminem tamen horum scriptorum ea. Voltaire judicaverunt. 1 — 33. animadvertisse . quamque judices in certamine literario dignam censuerunt. ses compilations ne meritaient pas le tribut d'estime que Vignorance 19) In ejusdem: Regtsgeleerd magazyn. eo magis miror. dissertationis pag. cujus elaborandae eadem occasio erat. cum a pluribus eorum Virorum aliarum ab Heivricio nostro expositarum sententiarum ratio sit habita. quae de summo Bataviae lumine quondam apud nos M6seb. quae publicis laudibus ornaretur. apud Franco-Gallos Roussbau . in hoc potissimum insistendum esse auctor credidit 21). pag. Mercter. quaeque ab aliis Germaniae et Franco . 53—73 21) Puilipfi Sebrurier dispntatio de divisione officiorura in perfecta et imperfecta . diligenter recensita sint et saepe justo ardore vituperata. 29.9) in Academia Groningana Juris Professor edidit ad parentem Juris Naturae patriae suae vindicandum.

qui adolescentiam ejus aluerunt. Qui in Germania de Gbotio scripserunt. utpote quod a summo inter ipsos ingenio emanaverit . admodum gaudeo. Inter patris enim libros. Aliud autem esse. aequiores tamen hodieque apud eos judices Gbotii exstare. et 9. fateor atque profiteor. Neque id fas est. quem ejusdem parentem fuisse dicimus. Nec aliter quondam apud Franco . quo tripartitum fuisse Gbotio Jus Naturale creditur. Quod vero causam dedisse videtur errori. 25) Discours sur Porigine des in^galites parmi les hommes . in doctrinae cujusdam historia narranda leviter tantum sententiam examinare ejus Viri. non immerito ei Gbatama exprobravit. Rousseau ipse quodam loco scriptorum suorum 2S) confessus est. dedicace. 23) In opere laudato pag. Batavorumque Philosopho potiores laudes tribuere nullus dubito. in eo me cum eo sentire. 138—139. Ea denuo cum hujus Virilibro de officio hominis et civis franco-gallica reddite prodiit Parisiis 1820. Magnae etiam hic et pag. . Paria 1829 chap. iis non eadem ac FrancoGallis injustitia imputari potest. pag. 21. licet aliis locis eidem contemtum adferre non dubitaret. 24) In notissima Epistola. Quae vero de Gbotio cogitavit Voltaiee . si incuriam quandam in eruenda Celeberrimi Viri sententia iis objecero. huic judicio adhaereant. qui longo nobis cordatiores Franco-Gallos esse existimant. se a summo Franco-Galliae ingenio ignorantiae accusari! Injustissimam esse hanc accusationem . quod de Jure generatim loquendo tres ejus significationes ille distinxit.Gallos »'Agubsseau 23) . 53 — 55.14 leur a paye. Grotianum quoque librum fuisse. hoc est. Inter hos diligentem et ingeniosum Historiae et Philosophiae Juris amatorem Lermijvieu nominasse sufficiet. ipsis tamen injuriam fecisse non videbor. qua judicium de Pufendorfio continetur. nec Gbotii veneratoribus admodum curae erit. ea in Germania nec hi comprobabunt." Quamquam apud vicinos nostros adhuc nonnulli qui se Jureconsultos aut Philosophos praedicant. Civem autem Genevensem laudum Philosophi Ferneyensis aemulum non solum injustwn verum etiamingratumaAxersus Gbotium se exhibuisse . tres juris 22) Introduction generale a Thistoire du droit. apud Nostrates Lbibnitz 24) judicavit. Ad quem ille ex comparativa Gbotii et Pufeiydobfii judicatione exitum pervenit 22). 8. laudes Platoki tribuuntur. non est quod multis doceamus.

sive pro eo quod legibus est consentaneum vel ad regulam aliquam directum . id esse dictamen rectae rationis indicans. quam ut. atque ab ea legis notione. quod post hanc relatam demum juris partitionem instituit. 4. orationis exordium caperet. jam ex hoc patet. Hac mente de jure sanguinis atque de omni jure defuncti loquuntur Jureconsulti Romani. sumi solet. cum a Jure Belli sive ab eo quod justum in bello esset. Tertia denique significatione a secunda derivata jus pro necessitudine aliqua inter duos vel plures homines exstante usurpatur . quam vim haberet vocabulum jus ex latine loquentium more . nr. Hoc sensu non solum de legum jure verum etiam de jure pietatis Yeteres loquuntur. atque ad oppositas sibi in vera juris nesessitudine partes indicandas non solum de jure quo quis utitur. atque tam pro eo quod in hac necessitudine alteri ab altero debetur . quam pro eo quod alter in alterum potest. profiscens. statim consentaneam huic locutioni juris significationem adjungeret. sive quod jussum est atque praeceptum. Ex prima hac significatione descendit alia. actui alicuiex ejus convenientia 26) Lib. Juris autem significationes explicans Grotius Philologi magis quam Philosophi partes egit. Ut autem legem hoc largissimo sensu regulam actuum moralium obligantem ad id quod rectum est. 9. eamdem ei quoque principalem fuisse. Quam vero juris significationem Grotius ultimo loco exposuit. legem sive jus vel naturale esse vel voluntarium cum Aristotelb statuit. . Ad hanc significationem referenda est etiam locutio jus causae. aliud jus tripartitum dicere . 1.15 significationes statuere . S. qua haec vox ipsa largissime sumeretur. tertiam tamen non ex omni parte. adpellavit. et de Jure Belli latina lingua tractaturus. quivis facile intelliget. et alias justum dicitur aut rectum. Kas igitur tres juris significationes. ita etiam Jus Naturale latiori sensu definiit. Jus autem latine ioquentibus inprimis legem et regulam signiiicat. Neque ob aliam causam de prima significatione postremo loco disputavit. verum etiam de jure suo cuivis tribuendo dicunt. omnesque alio ordine exposuit Grotius 2C). qua jus sumitur pro ipsa justitia . I. ante omnia monendum esse putavit. cum diceret. cap. quae apud Veteres legitur.

et quae in utrumvis possunt ducere . Band XI. Adcuratius autem Grotius . II. neque metu aut voluptatis praesentis illecebra corrumpi aut temerario rapi impetu. quod ab homine natura ejus rationalis exigit. et quod tali judicio plane repugnat. Eam vero non multum ab illa recedere dixeris. nr. 9. I. Deel. §. 1. ab homine cognoscerentur 30). 29) Proiegom. B. omne doctrinae Ethicae argumentum sive omne id. Nec alia mente a Jureconsultis Romanis Juris Naturalis Philosopha notio proposita est.. 10 D. pro humani mtellectus modo . in L. cap. non praesentia tantum sed etfutura. quae sua sponte honesta essent vel nefaria. g. 28) Horum verborum philosophas notiones e. omneque id quod officii esse putatur. quo. id omnino alius locus ex ejusdem Institutione ad Jurisprudentiam Batavam tolleret. de Jast. esse intelligitur. quam eandem ii meriJuris Gentium nomine intelligebant 2S). conveniens esse naturae . latiori sensu a Grotio Jus Naturale dictum esse. 10.31. etiam contra Jus Naturae. D. qua nostra aetate Bektham novam et Morum et Legum doctrinam superstruere conatus est 31). humanae scilicet. et Jure et L. pecnliari dissertatione docui in: Archiv des Criminalrechts. 1.. 101. nisi quod Grotils quodammodo suum 27) Lib." Inleiding tot de hollandsche regtsgeleerdheid . Mox proditurum est opus ejusdem auctoris posthumum hoc titulo: . quam sententiam Grotius de summo jtraecepto Ethico habuerit. §. legem innatam autem judicium intellectus esse docuit. 1. wat zaken uit haar eigen aard zyn eerlyk of oneerlyk. Ex his simul. his verbis exposuit 20) : „Quia homo super ceteras animantes obtinuit judicium ad aestimanda quae delectant aut nocent. nr. §. 9. depositi obvias a forensibus eorum notionibus probe distingueudas esse. Ex his igitur sine omni dubitatione effici potest. London 1823. S. 30) „Angebore wet in den menschen is het oordel des verstands te kennen gevende. 5." Si quod dubium superesset de vera Grotii mente. nr. quid sub natura rationali intelligeret. effici posse credo. quo legem vel innatam vel datam homini et hanc vel humanam vel divinam. 31) Praecipue in opere: An introduction to the principles of morals and legislations.16 aut disconvenientia cum ipsa natura rationali inesse moralem turpitudinem aut necessitatem moralem 27). in his judicium recte conformatum sequi. I.

32) Verbis not. D. illud vero idem ac naturae societatis ratione utentium conveniens esse voluit. nr. cum alia significatione a priore descendente sub jure etiam justum intelligeret . 34) Lib. Foeux. 30. §. Grotius vero contrariam omnino sententiam profitetur. 242. Ad Jus Naturale laxius Grotium principia honesta sed non obligantia retulisse. 35 ) B. hoc quoque sensu jus vel strictius sive proprie sic dictum . §. 5. prudence and benevolenee are explained etc. 1. adjecta sunt sequentia : „ac consequenter ab auctore naturae Deo talem actum aut vetari aut praecipi. et hoc non ad solius justitiae. I. publiee par M. quod legem hominiinnatam esse voIuUGrotius. I. et nr." Similiter in definitione Juris Naturalis in libro de Jure B. Jus Naturale autem. obligante Deontologie or the science of morality in which the harmony and coincidence of duty and sclfintercst. et P. Revue etrangere de legislation et d'e*conomie politique par une reunion de jurisconsultes et de publicistes francais et etrangers. putat Raumerus et ante eum Hexrici existimavit. Hujus Collectioniseditor benigne me etiaminter socios suos adscivit. cap 1." 33) Nr. quod alio nomine proprie sic dictum vel sociale adpellavit. 10. quod etiam in Institutione ad Jurisprudentiam Batavam jus vel laxius vel strictim sumi et latiori scnsu eorum. 8. cum ipsa ratione convenientia esse dicitur 35). Haec quoque nullo negotio ex variis locis colliguntur 3i) . cap. N. utpote cujus fons esset societatis custodia humano inteUectui conveniens." 3 . His consequenter Vir egregius . quae a ratione utentibus fiunt et quae fieri aliorum interest. §■ 1. vel laxiusjustum sive rectum in genere esse. sed et aliarum virtutum materiam pertinere. 1. „Ruim genomen recht is de overeenkoming van de daad eens redelyken wezens met de reden: voor zoo veel aan dezelve daad een ander ict is gelegen. 33). virtue and feiicity . Dilucide haec atque perspicue ab ipso Gbotio in prolegomenis dicuntur. Ubi enim latiori sensu jus pro regula actuummoralium ad id quod rectum est. posteriusque idem ac istud est. pag. I. nr. confirmanturque eo . I. 0. Paris 1834. Cf. 5. 3. et 12. om 'tzelve te volgen. relatis addita snnt haec: „met verbiuteuisse van God's wegen.n praeceptum ex voluntate divina repetens 32) nobiliori motu a periculosa Philosophi Angli via abhorruisse videtur. ex ejus sententia vel laxius vel strictius.

pag. r cap. Quae de Jure Naturali laxiore a Gbotio disputata sunt. ea non proprie. aptitudinis contra notionem ad solam eam juris significationem retulit. plures enim eorum qui adhuc de Gbotio judicium in Germania tulerunt. Quare non sine ratione Voorduev. eum in doctrina Gbotii illustranda Ju8 Naturae laxius a jure minus perfecto sive improprie sic dicto sive aptitudine non sejunxisse. 10. nullibi autem ab eo principia honesta sed non obligantia nomine Juris Naturalis laxioris quasi argumentum tertiae Juris Naturalis partis per oppositionem aliarum duarum. 1. Male igitur Hbnrici objecit Coccbjo . separantur! Laxioris justi mentio quidem iit in uno loco. 73. lllis enim verbis usus est Gbotius . nr. et nr. §. et de longe alia re in hujus loci exordio de alia in ejus fine sermo est. . ea quodam modo ne conferri quidem cum iis possunt. quae ad Juris et Ethices praecepta sejungenda a Gbotio revera facta sint. reductive. quae igitur a ratione honesta et aliis meliora tantum suaderentur. Indicare enim his voluit Vir clarissimus. quam tertio loco superius ~ 36) Lib. examinaret. 1. qui praeter alios hunc quoque Gbotii judicem adlegavit. distinxit. Neque Gbotius ipse . quae de aptitudine vel jure minus perfecto ab eodem dicta nunc adcuratius examinare in animo nobis est. vel potius abusive Juris JVaturalis dici. juris scilicet proprie sic dicti et juris minus perfecti. 9. vel a lege naturali duntaxat permitterentur . cum. quarum sententiam jam superius indicavimus. judicio suo haec verba adjecit: „Num ilii qui primi id aggressi sunt. concilia et si qua alia sint praescripta. 37) Nr.18 sumit. disertis verbis ait. honesta quidem sed non obligantia. ad haec referuntur. Manifestissime haec Gbotii mens ex pluribus locis patet 30). legis et juris nomine non venire. sine dubitatione contendo. cum de jure tamquam de lege et justo loqueretur . sed ut in scholis loqui solerent. quo etiam de honestis sed nonobligantibus dicitur 37). juris pro lege sumti virtutem proprie in jubendo et prohibendo constare . §. ita ut Hbnbici opinatur." Plus ego huic scriptori tribuo . neque vero illa verba. 1. non satis intellexisse ejus doctrinam. dubitandum videtur 38). Gbotii mentem rite perceperint. 3. 1. §. 9. 38") L.

posuimus . 1. ejusdem alius aliis dignior censetur. Expletrix justitia non solum . §. Similiter. nr. quod moneamus. quae aliis homi39) Lib. Lib. Expletrix justitia. Justitiae enim non minus qualn juris in hacce hominum cum hominibus necessitudine vulgari sermone mentio fieri solet. cap. et hinc etiam Gbotius more veterum Philosophorum justitiam alteram expletricem alteram attributricem esse ait. vel quidquam ex aliquo contractu alteriusve delicto nobis debetur. 4. interdum de jure gratum animum ab eo exigendi sermo est. 2. etiamsi nulla ejus rei coram judice vel magistratu petitio esse possit. non est . ut addit Gbotius. ex ejus sententia facultatem. 1. alteram minus perfectam sive aptitudinem. quibus beneficium tribuere cupimus. Haec autem distinctio nec alias inaudita res est. verum etiam. I. et 7. vel jus stricte et proprie dictum. cum Gbotio dicendum foret. Qualitatis hujusce moralis vero alteram perfectam sive facultatem. mbjectivamque hodie Germaniae Jureconsulti vocare solent. ut Abistotelbs ait. I. If. §. vim suam exserit. haec diavenETixrj . posteriori tempore illa communiter commutativa haec distributiva adpellata est. nec a vulgari hodierno loquendi usu prorsus aliena. nobis jus esse dicimus. quam eamdem cum Abistotele dignitatem nec non jus minus proprie sic dictum adpellavit 39). . si a possessore res aliqua domino reddenda est. quod de homine bcneficiis nostris digniore modo retulimus. nr. verum etiam si alterum beneficiis nobis obligatum habemus. 1. Nec alia mente Grotils de jure minus perfecio vel improprie sic dicto vel aptitudine locutus est. Improprie ita dici . attributrix justitia contra est comes earum virtutum. nr. cap. cap. 5. aptitudinem tali homiui neque vero facultatem competere ad aliquid juste habendum. cui et proprie et stricte justitiae nomen tribuit Gbotius . si quod pacto delictove contractum. si inter plures. Ab Abistotjblb illa tnavoQd-tazix)] . Posito igitur hoc. 8. 2. Hoc sensu jus generatim a Gbotio definitur qualitas moralis personae competens ad aliquid juste habendum vel agendum. attributrix vero aptitudinem respicit. saepenumero auditur. 40) Lib. plus illi juris id impetrandi esse. IVon solum enim cum res aliqua nostra est. 17. jus proprie vel stricte sic dictum esse voluit.

versatur. quod cuique obtigit id quisque teneat. id enim est justitiae fundamentum." * Duplex igitur et Ciceroai justitia. Eo si quis sibi plus adpetet . Cujus partes duae sunt. Justitiae primum munus est . magis ad illam Marci Tullii sententiam accedere videntur. . justitia et huic conjuncta beneficientia quam eandem vel benignitatem vel liberalitatem adpellare licet. „vim corrigendi et 41) Deofficiis 1. ea habet multas cautiones. ut liberalitatis et misericordiae 40). deinde ut . . quarum una in hominum societate tuenda. tum ut pro dignitate cuique tribuatur . ex ipsius sententia una species est.5. Neque solum Aristotelem verum etiam Cicebonem in his notionibus secutus esse videtur Grotius. et propterea ipsis Ciceroms verbis optime quoque Grotii veram mentem explicari posse arbitror. violabit jus humanae societatis. „quae in disttibutione vel honoris vel pecuniae vel aliarum rerum quae inter eos dividi possunt qui ejusdem reipublicae communione inter se conjuncti sunt. strictiori sensu virtutis partem esse justitiam dicit Stagirites. Fundamentum autem est justiti ae fides. Ahistoteli vel dturtfttTixdvel dtoQfrcoTtxov et t7tavoQfrtdztx6v. deinde ne major benignitas sit quam facultates . quam ad ea quae de eodem argumento exposuit Aristoteles. qua latissime haec vox patet . „Latissime vero patet ea ratio. id est dictorum conventorumque constantia et veritas" Quod ad beneficientiam ac liberalitatem adtinet. Latiori enim intellectu virtutem universam qua cum altero ra~ tionem habet. Quatuor autem ex illius sententia omnis honesti partes sunt. Ejus autem justitiae quae partis est*2}. 77T-T 42) Jus quoqne . quia suum cujusque fit eorura quae natura fuerant communia. dicitnr. zodixaiov. ad quam haec referenda sunt omnia 41). tribuendoque suum cuique et rerum contractarum fide versatur. qua societas hominum inter se et vitae quasi communitas continetur. Yidendum est enim primum ne obsit benignitas et iis ipsis quibus benigne videbitur fieri et ceteris ." altera quae in rebus contrahendis . vel potius duplex ei justitiae munus est ac fundamentum. ut ne cui quis noceat . „qua quidem nihil est naturae hominis adcommodatius. ut ipsa justitia quae partis est . Atque ea quae de justitia attributrice disputavit Grotius. .20 nibns utilitatem adferunt . . . .

jus aliud laxius aliud strictius esse diceret. B. contineri. Nicoin. magis quam in illo opere Abistotelbas justitiae notiones adhibuit. consequendum. ut jam superius relatum est. §. Neque tamen in his solis quae proprie nostra esse dicuntur . quemadmodum eae tuendae inter homines communitati inservirent. ubi simul iis quae particulari justitia exigerentur. Deel. expletrice denique suum cuique servari contendit. In cditione Mediobnrgensi anui 1767. 14. §. I. II. §. Abistotelem magni facere . cap 2. Lib. 8. 44) Lib. ut ea coactu exigi posse diceret.1. tum in justitia universali omnes virtutes. 1. 45. quam eamdem cum Thoma AquijVate legalem adpellavit." Qua ratione medio aevo Aristoteleae justitiae notiones a Thoma Aquisate exceptae sint atque explicatae. hoc ad eum pertinere voluit. 45) Nr. sed cum ea libertate quam ipse sibi in suos magistros veritatis studio indulsit. 40) Begevend en vergeltend. Cum in hoc quoque libro. quod quis autem suum latiori sensu dicere posset. cap. Eam 43) Secutus snm latinoin Lambixi interpretationem a Collega aestumatissimo Zell tastigatam. ipsa ejus verba jam allata docent Neque silentio praetereunda sunt haec ab eo in prolegomenis libri de Jure Belli et Phcis dicta45): „Nobis propositum est.21 emendandi habet 43). ad illud justitiam uhiversalem. I. ad hoc vero et attributricem et expletricem 46) pertinere ." 47) In beheering en in inschuld 1. Ethic. neque vero omnino iis quae universali praeciperentur. minus adcurate tamen." Ceterum in exordio ejus libri quem de Jure Batavorum scripsit. et ratione illius quoque de stricto jure locutus est. in dissertatione superius laudata Dboste-Hulshoff examinavit. Iisdem notionibus. . pag. verum etiam in his quae nobis debentur. ad raarginem adjecta sunt verba „ distributiva. 3. Ampliorem igitur vim in hoc quoque Iibro verbis suum cuique inesse. 2. 10. Pufbndobfius usus est in libro de officiis hominis et civis 44) . eam vim tribuit. Dignitatem definiit eam ratione utentium qualitatem qua ii apti essent ad aliquod quod pcteretur. justitiam expletricem versari credidit 47). V. Nonnihil autem ab Abistotele in utraque specie justitiae definienda dissentire Gbotium. commutativa.

cura 48) B. in libro de Jure Belli et Pacis eam ipsamque justitiam attributricem ad *jus laxius quod vocavit pertinere. qjua in exercenda liberalitate dignitatem respicere jubemur . sententiam suam mutasse videtur Vir clarissimus. nr. superius nota 35.22 ab attributrice justititia respici. quam eamdem aptitudinem adpellavit. §. Quare Gbotics ab ea quae Abistotelis erat circa hoc argumentum sententia." Ex his etiam explicari facilius potest. et P. I. justitiae univcrsalis mentionera vero in nullo alio loco libri de Jure Belli et Pacis reperi. . Ex variis hisce notionibus Gbotius peculiarem quoque juris stricte dicti definitionem proposuit post eam quam de jure laxiori ab ipso propositam superius retulimus. contra justitiam minus proprie ita adpellatam facere . in Institutione ad Jurisprudentiam Batavam 50) ad jus stricte dictum retulisset. et contra proprie dictam justitiam nihil committit. „Enggenommen recht is het opzicht dat daar is tusschen een redelyk wezen en iet. IL cap. 2. §.it aliquot annis ante editum librum de Jure B. 2. disertis verbis dixit. D. quae supra retulimus. Primum enim ibi in prolegomenis de largiori Jure Naturali et natura hominis rationali ea exposuit. ad quod est aptus. quid sibi voluerit Gbotics cum in libro de Jure Belli et Pacis diceret 49): „Non id alicui suum est. unde quasi jus aliquod minus perfectum illi competere dicimus. 17. 50) Hunc librum GIrotiis in carcere composu. qui beneficio nostro digniorem se exhibuit." Ceterum iisdem verbis innui videtur. qui pecunia sua alteri non succurrit prae tenacitate. 49) Lib." Cf. suaque olim propria posteriori tempore recessisse putandus est. Cum enim dignitatem illam. I. cum qui prae avaritia beneficia tribuere egentibus recusat. contendit. eam scilicet quam justitiam universalcm ad exemplum Abistotelis Scholastici adpellaverunt Abistoteles etiam illius dicti auctor laudato loco a Gbotio dicitur. Adeoque quod ad ipsam justitiam adtributricem adlinet. Illius definitionis verba ad haec fere redeunt: „Jus stricte dietum est ratione utentium relatio ad aliquid quod ipsis competit vel ex dignitate vel quia id ad ipsos pertinet 48). 6. dat op hetzelve past door waardigheid of toebehoren.

8. Eoque minus hac de re dubium superesse potest." Nihil vero potest his esse magis perspicuum. nr. Lib. 2. quam ante cumaliisipse habuit sententiam. utpote qui eam. improbaret. non praesentia tantum sed et futura. eam Juri Naturali laxiori scnsu adscribcre non dubitavit. §. 20. promissorum implendorum obligatio. 2. in quibus omnibus etiam justitiae expletricis munus constare alibi praedicatur S4). 7. cum is judicium inteUectus ad aestimanda ea quae delectant aut nocent. iis item justitiae expletricis argumentum ex ejus sententia contineri. . Neque vox illa . existimaret. cap. 9. Lib. cum tamen jus illud proprie nominatum diversam longe naturam habeat in eo positam. 10. nr. quominus hanc fuisse Gbotii veram mentem admittamus . ut quae nunc sapientiorem minus sapienti." Deinceps. 1 — 3. II. plurimum valere ad cognoscenda ea. cuivis patebit. nr. §. Similiter prudenti illa eorum quae nobis propria sunt dispensatione significari justitiam attributricem . nunc propinquutn extraneo. 51) 52) 53) 54) Prolegom. damni culpa dati reparatio et poenae inter homines meritum 53). si qnid alieni habeamus aut lucri inde fecerimus. praeponit. Prolegom. nr. prout actus cujusque et reinaturafert . In quibus enim juris proprie nominati naturam positam esse verbis ultimo adlegatis indicavit Grotils . Prolegoni. cap. Tum continuo adjecit haec52): „Atque huc etiam pertinet in his quae cuique homini aut coetui propria sunt elargiendis prudens dispensatio. quae honesta essent et humanae naturae convenientia.23 summum ejus in Doctrina Ethica praeceptam cum eo quod Benthamii est. alteri permittantur aut impleantur. Ibid. cum ab eo adjus sociale sive proprie dictum pertinere dicantur alieni abstinentia et. restitutio.prudens" obstat. nunc pauperem diviti. utquaejam sunt alterius. sequentia addidit: „Quam juris proprie dicti partem jam olim multi faciunt . 44. neminem fugiet. Quam vero quum adhibita diligentiori meditatione naturae mere Ethices esse intelligeret. II. 1. conferremus 51). nr..

itemque jus. adcuratius demonstrare nuper Voobduin conatus est in dissertatione passim superius laudata. non erit supervacaneura. verum etiam vim socialem supra ceteras animantes. cum id pro qualitate personae alicui competente sumeretur.24 Qualicumque igitur significatione vocabulutn jus sumseris . Quaedam tamen de Gbotii sententia circa fonlcm potissimum utriusque Juris Naturalis subjungere. omnimodo negandum est. §. illud etiam dicitur obligatio quam inducit jus expletorium . Quam quidem scriptionem non ingratam fore Juris Naturalis et Gbotii cultoribus. obtinuisse 56). 7. i. 56) Nr. nr. vel perfectum vel minus perfectum esse statuit. quae in genere hominis iiaturae rationali convenirent. Neque usquam naturam hominis socialem a rationali ejus natura sejungendam esse putavit. et tle debito sensu laxiore. objecti et effectus Jus Naturale laxius et id quod strictius adpellavit Gkotius. Hoc ex eo potissimum perspici potest. Si quid igitur gloriae in his inesse videbitur. . Alio loco injustum stricto scnsu id adpellatur. hoc ex GaoTii mente significat id quod nisi inhoneste omitti non potest . Nec disquisitionibus ab illo circa argumentum nominatum factis plura hic addere in animo mihi est. Juris Naturalis laxioris fontem . Eo autem quod Vir celeberrimus Jus Naturale in hoc quod strictius et illud quod laxius tali nomine adpellaretur. Quae vero speciatim natura ejus sociali exigerentur. licet non omnino his verbis usus sit 55). etiamsi illa honeslas non ex justitia expletrice. sermo tamen est de debilo stricte sumto. officia quoque in perfecta ct minus perfecta dividendi et Juris Naturalis doctrinam ab Ethica doctrina distinquendi auctor factus est. persuasum habeo. ea Juri Naturali stricte et proprie ita adpellato adtribuit. 8. sed ex aliofonte proficiscatur. nota 42. cap. id Bataviae vindicare nullus equidem dubito. quod naturae societatis 55) Lib. ex ejus sententia differret. Quid vero ratione fontis. praecipue quod ad vim cogendi adtinet juri stricto peculiarem . Cf. II. revera ille. illud Gbotio tripartitum fuisse. hominem non solum judicium illud intellectus . 1. divisit. quod in prolegomenis legitur. ^ Juris Naturalis laxioris omnia esse voluit Gbotius.

§." Alii vero Ciceroniani loci Grotio eam societatis notionem suppeditasse videntnr. cap. Est enim primum quod cernitur in universi generis humani societate. nr. quae docendo. cap. conjungitque naturali quadam societate. quae in prolegomenis potissimum continentur. ut habeant libidinem procreandi . 3. Quorum quosdam hic adferre non abs re videbitur. I. Neque ulla re longius absumus natura ferarum Et quamquam omnis virtus nos ad se allicit facitque. 2. I. nr. communicando . Primum quidem ibi de propensione ad bene faciendum in infantibus conspicua sermo est. quo Cicero dicit G0) : „Cum sit hoc natura commune animantium. Hinc minus adcurate Grotius totum suum systema naturali hominis ad vitam socialem propensione superstruxisse dicitur. tamen justitia et liberaUtas id maxime efficit01)." Alii quoque in eodem libro de officiis leguntur: „Quae natura principia sint communitatis et societatis humanae . repetendum altius videtur. modo recta ratio et natura socialis junguntnr 59). cap. cujus peculiare solus inier animantes instrumentum habet 67) 58) 50) 60) 61 Lib. 41. Unum jam adtuli superius : „Latissime patet ea ratio.25 ratione utentium repngnat 57). S." Ad haec et alia a Cicerone dicta Gbotium respexisse infitiari non poterit is. qui attento animo ea perlegerit. et 5. quia aliter agere cum alio aliquo rectae rationis dictato pugnat 58). Lib. qua societas hominum inter se et vitae tjuasi communitas continetur. 1. 16. I. de officiis I. Prolegom. tum vero additur: „Homini perfectae aetatis cum societatis appetitu excellente. Aliis denique locis modo natura hominis rationalis et socialis. discendo. Tum ab iis quae juris sunt stricte ac proprie dicti. cap. prima societas in ipso conjugio est. nr. 17. 1. 1. cujus partes duae sunt. §. justitia et benejicientia. qua doctrinae suae fundamento usus est. Lib. 4 . 17. 1. nr. 12. disceptando conciliat inter se homines. ut eos diligamus in quibus ipsa inesse videatur. distinguuntur ea quae juris esse dicuntur. Ejus autem vinculum est ratio et oratio. si forte hoc eo sensu intelligitur.

ex avaritia illa. 44. inest etiam facuUas sciendi agendique secundum generaUa praecepta. quam summum ejus juris praeceptum ratione comprobatum in vulgari illo suum cuique contineri. nr. etiamsi dominium introductum non esset. 4. Ex his sine negotio intelligetur. cum paullo ante de iis sermo habetur. Cum enim societatis custodiam humano inteUectui convenientem fontem juris proprie tali nomine adpellati esse diceret06). an ex libidine. hoc vero justitiae proprium est" Justitiam proprie sic dictam hic intelligi. cap.26 sermonem . . ut suum cuique salvum sit commufii ope ac conspiratione . Prolegom. 67) De ofBcili I. Nr. nr. qua mente Grotius jus proprie dictum etiam jus sociale adpellaverit. Nr. Nec refert." Similiter dicit in prolegomenis 64): „Justitia tota in alieni abstinentia posita est . membra} Ubertas sic quoque propria cuique essent. ea jam sunt non omnium quidem animantium sed humanae naturae congruentia 62). Ait enim ille 63): „Societas eo tendit. Minime credendus est Grotius de societatis appetitu hoc sensu disseruisse. quo Cicero duplicem vim animorum atque naturae unamque in adpetitu alteram in ratione positam esse ait 67). eo minus dubium esse potest. quod hodie dicitur Aufrechthaltung vernunftigcr Coexistens unter den Menschen. 8. 10. quae juris sunt stricte ac proprie dicti. 62) 63) 64) 65) 66) Proleg. cui quae conveniunt. Nam qualiacumque incitamenta contemnere hac tantum de causa. quod facile intelligi potest locum habiturum. I. 7. an ex ira. 2. ac proinde non sine injuria impeterentur. Societatia custodmm Cicbboni et Grotio fere idem faiwe dizerim." Adeoque societatis notionem Grotius magis quam Cicero circumscripsisse videtur. unde restUutionis obligatio oritur 63). nihil aliud his indicare voluisse videtur. 1. nam vita. unde maximae injuriae nasci solent. Lib. §. nr. an ex cupiditate excellendi. 40. ne societas humana violetur. injustitia non aliam naturam habet quam alieni usurpationem. an ex imprudente misericordia proveniat.

Nominetur prima bonum individuale sive suitatis. alteram qua est pars totius alicujus majoris. istud potissimum fidem facit. persuasum sibi habuit. ne mari atroce tempestate ingruente se committeret. quod Gkotius diligenti lectione operum celeberrimi illius Anglorum scriptoris ad opus suum de Jure Belii et Pacis adgrediendum excitatus esse dicitur 70). alteram qua res totum quiddam est in se ipsa. et inter alia praeclare dicta haec reperiuntur: „Proponit sibi Ethica. ut conservatio formae magis communis minores appetitus in ordinem redigat. 70) Le droit de la nature et des gens par Pufendobf. atque justitiae attributrici in hominum societate conservanda amplio68) De dignitate et augmentis scientiarura. Lib. ut animus bonitate interna imbuatur et cumuletur. . Notatu saltem dignum hoc mihi videtur. pr^face du traducteur. et inter alia multa notatu digna haec leguntur: „Inditus est atque impressus unicuique rei appetitus ad duplicem naturam boni. quo de partitione scientiae civilis agitur. non ut vivam!" Nec alia mente Grotius de appetitu societatis locutus esse videtur. 29. illud tantum respondit: necesse est ut eam. VII.l. Quid vero de societate senserit Baco. . At praerogativa ista bonis communionis signatur praecipue in homine. annonae importandae praepositus. vehementissime autem ab amicis interpellatus. posterior bonum communionis . cap. 69) Lib. Haec enim ad societatem sufficit 69). Quasi perpetuo obtinet. alius indicat ejusdem operis locus. . VUI. tradnit par Barbeybac. quo de partitione Ethicae tractatur. At civilis scientia nihil amplius postulat praeter bonitatem externam. .2T Peculiari mente etiam de appetitu locutus est Baco in loco celeberrimi sui operis elegantissimo 6S). cum tendat ad conservationem formae amplioris. §. qui. et Baconis et Gbotii de societate sententiam quodammodo diversam fuisse ab ea quam de hoc argumento habuit Cicero. Hic enim ad tuendam societatem non solum justitiam verum etiam liberalitatem pertinere. si non degeneraverit. juxta memorabile illud Pompeji Magjvi dictum.u Nonnullum haec quoque dicta in Grotianam doctrinam momentum habuisse. Atque posterior haec illa altera dignior est et potentior . 1. quo tempore Romam fames premeret. cap.

Hanc vero laudandi Grotii occasionem non praetermittendam esse propterea quoque credidi. Non possum tamen hon verbo saltem de iis dicere. Quod igitur ad novum munus auspicandum et moris academici caussa scribere officii mei esse putavi. Licet displiceam multis popularium nostrorum. id et peracti teraporis memoriae et illorum Virorum amicitiae sacrum esse volui. dicam quod sentio. quam quae ab Aristotjblb ei adsignata est. Qui in Germania paullo post eum laudis ab eo partae aemuli magisque ac ille scholasticis notionibus impediti viam ab eo monstratam potius reliquerunt quam secuti sunt. Novam quodammodo viam ingressus neque tamen in ea Veteres duces habere dedignatus est Grotius. quia cum non exiguam vitae meae partem extra patriara meam peragerem .28 rem viin tribuit. JVeque tamen hoc uberias explicare muneris mei esse puto. palam dicere minime vereor. Ceterum nec in ipsa scientia civili spernendas esse CicERoivis notiones. neque amplius de Grotii meritis disserere in animo habeo. inprimis Batavorum Virorum familiaritate ut jucundissima ita fructuosissima mihi usus sum. — . nimiumque easet aequitati8 notiones Veteribus communes a Recentioribus neglectas esse censeo. eorum industria neque valde profectam esse veram jurisprudentiam neque admodum auctam civilem scientiam.